Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk Советски Сојуз 0 2915 5648394 5619627 2026-10-20T23:35:24Z Buli 2648 /* Хрушчов и Брежнев */ 5648394 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = Союз Советских Социалистических Республик |conventional_long_name = Сојуз на Советските Социјалистички Републики<br /><small>[[Официјални имиња на СССР|Официјални имиња]] </small> |common_name = Советски Сојуз |continent = Евроазија |status = [[Федерација]] |government_type = [[социјализам|социјалистичка]] [[република]], [[еднопартиски систем|еднопартиски]] [[комунизам]] |year_start = 1922 |year_end = 1991 |date_start = 30 декември |date_end = 26 декември |p1 = Руска СФСР |flag_p1 = Flag RSFSR 1918.svg |p2 = Закавкаска СФСР| |flag_p2 = Flag of Transcaucasian SFSR.svg |p3 = Украинска ССР |flag_p3 = Flag of the Ukrainian SSR (1927-1937).svg |p4 = Белоруска ССР |flag_p4 = Flag of the Byelorussian SSR (1919).svg |s1 = Русија |flag_s1 = Flag of Russia 1991-1993.svg |s2 = Грузија |flag_s2 = Flag of Georgia (1990-2004).svg |s3 = Украина |flag_s3 = Flag of Ukraine.svg |s4 = Молдавија |flag_s4 = Flag of Moldova.svg |s5 = Белорусија |flag_s5 =Flag_of_Belarus_(1918,_1991-1995).svg |s6 = Ерменија |flag_s6 = Flag of Armenia.svg |s7 = Азербејџан |flag_s7 = Flag of Azerbaijan.svg |s8 = Казахстан |flag_s8 = Flag of Kazakh SSR.svg |s9 = Узбекистан |flag_s9 = Flag of Uzbekistan.svg |s10 = Туркменистан |flag_s10 = Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic (1974–1991), Flag of Turkmenistan (1991–1992).svg |s11 = Киргистан |flag_s11 = Flag of Kyrgyz SSR.svg |s12 = Таџикистан |flag_s12 = Flag of Tajik SSR.svg |s13 = Естонија{{!}}Естонија<sup>3</sup> |flag_s13 = Flag of Estonia.svg |s14 = Латвија {{!}}Латвија <sup>3</sup> |flag_s14 = Flag of Latvia.svg |s15 = Литванија {{!}}Литванија <sup>3</sup> |flag_s15 = Flag of Lithuania 1989-2004.svg |s16 = Кужна Осетија |flag_s16 = Flag of South Ossetia.svg |s17 = Апхазија |flag_s17 = Flag of Abkhazia.svg | | |image_flag = Flag of the Soviet Union.svg |flag = Знаме на СССР |image_coat = State Emblem of the Soviet Union.svg |symbol = Coat of arms of the Soviet Union |symbol_type = Грб на СССР |image_map = Union of Soviet Socialist Republics (orthographic projection).svg |image_map_size = 220px |image_map_caption = Советскиот Сојуз по [[Втората светска војна]] |capital = [[Москва]] |latd=55|latm=45|latNS=N|longd=37|longm=37|longEW=E |largest_location=[[Москва]] |national_motto = Пролетарии всех стран, соединяйтесь!<br />''Proletarii vsekh stran, soyedinyaytes'!'')<br />[[Македонски јазик|македонски]]: [[Пролетери од сите страни, обединетете се !]] |national_anthem = {{Plainlist| *{{lang|ru|Интернационал}}<br />"[[Интернационала]]"<br />(1922–1944){{parabr}}[[File:The Internationale (1977 instrumental).ogg]] *{{lang|ru|Государственный гимн Союза Советских Социалистических Республик}}<br />"[[Државна химна на Советскиот Сојуз]]"<br />(1944–1991){{parabr}} [[File:Soviet Union national anthem (instrumental), 1977.oga]]}} |common_languages = [[Руски јазик|Руски]], [[Јазици на СССР|многу други]] |demonym = [[Совети]] |religion = [[Атеизам|нема]] |currency = [[Советска рубља]] |currency_code = SUR <!-- If there are more than 4 leaders, only give first and last&nbsp;— the infobox is not intended to list everything. --> |leader1 = [[Јосиф Сталин]] |leader2 = [[Михаил Горбачов]] |year_leader1 = 1922–1953 (прв) |year_leader2 = 1985–1991 (последен) |title_leader = [[Список на советски водачи|Генерален секретар]] |title_deputy = [[Премиер на Советскиот Сојуз|Премиер]] |deputy1 = [[Владимир Ленин]] |year_deputy1 = 1923–1924 (прв) |deputy2 = [[Иван Силаев]] |year_deputy2 = 1991 (последен) |stat_year1 = 1991 |stat_area1 = 22402200 |stat_pop1 = 293047571 |footnotes = <sup>1</sup>На 21 декември 1991 година, единаесет земји од Советскиот Сојуз во [[Алма-Ата]] (12. [[Грузиски ССР|Грузија]] - како набљудувач) изјавиле дека ја основаат [[Заедница на независни држави|Заедницаta на независни држави]]. Сојузот на Советските Социјалистички Републики со ова престанува да постои<br /> <sup>2</sup>од 19 септември 1990, па наваму.<br /> <sup>3</sup>Владите на Естонија, Латвија и Литванија изјавиле дека никогаш тие не биле културно поврзани со советските републики. <br /><br /> Владата на [[САД]] и [[членка континуитет на балтичките држави#Нема конечна одлука за непризнавање политика|голем број други земји]] не признае инвазија на Естонија, Латвија и Литванија во СССР како правен инклузија. Listen |utc_offset = +2 to +13 |cctld = [[.su]]<sup>2</sup> |calling_code = 7 }} {{СССР странична лента}} '''Советски Сојуз''', полн назив: '''Сојуз на Советските Социјалистички Републики''' или '''СССР''' ({{langx|ru|Союз Советских Социалистических Республик, СССР}}) — поранешна уставна [[социјализам|социјалистичка]] држава која се наоѓала на територијата на [[Евроазија]] и опстојувала во периодот од [[1922]] до [[1991]] година. Советскиот Сојуз претставувал [[државна заедница]] од 15 автономни републики, а [[Руска СФСР|Руската СФСР]] била главна и доминантна.<ref name="britannica.com">Encyclopedia Britannica http://www.britannica.com/EBchecked/topic/614785/Union-of-Soviet-Socialist-Republics</ref> Руската Советска република честопати во [[Западна Европа]] била нарекувана само како [[Русија]] или ''Советска Русија''. Идејата за создавањето на земјата се појавила уште во времето на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], кога [[Руска Империја|Руската Империја]] се распаднала како резултат на [[Октомвриска револуција|Октомвриската револуција]].<ref name="britannica.com"/> По хаотичниот период, кој е познат како [[Руска граѓанска војна]], [[Владимир Илич Ленин]], болшевик, успеал да ја доби власта над поголемиот дел од Руската Империја. По неговата смрт, моќта на земјата отишла кај [[Јосиф Сталин]]<ref name="StalinRobertService">Robert Service. Stalin: A Biography. 2004. ISBN 978-0-330-41913-0</ref> кој преку своите методи и реформи ја спровел индустријализацијата на земјата.<ref name="StalinRobertService"/> Во текот на своето постоење, земјата честопати водела агресивна и експанзионистичка надворешната политика чија политика водела до чести војни.<ref name="Crile 2003">{{наведена книга |first=George |last=Crile |title=Charlie Wilson's War: The Extraordinary Story of the Largest Covert Operation in History |publisher=Atlantic Monthly Press |year=2003 |isbn=0871138549}}</ref> По војните со [[Полска]], [[Финска]] и [[Балтик|балтичките земји]] помеѓу [[1939]]-[[1940]], Советскиот Сојуз во [[1940]] година бил нападнат од страна на [[Нацистичка Германија]], иако двете земји претходно биле договорени околу поделбата на [[Полска]].<ref>Russian: Договор о ненападении между Германией и Советским Союзом; German: Nichtangriffsvertrag zwischen Deutschland und der Union der Sozialistischen Sowjetrepubliken; from [http://www.1000dokumente.de/index.html?c=dokument_de&dokument=0025_pak&object=facsimile&pimage=1&v=100&nav=&l=de facsimile] at 100(0) Schlüsseldokumente (www.1000dokumente.de), accessed 17 септември 2009.</ref><ref name="wilsoncenter.org">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=1409&fuseaction=topics.publications&group_id=11902 |title=архивски примерок |accessdate=2010-05-13 |archive-date=2010-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100615182527/http://wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=1409&fuseaction=topics.publications&group_id=11902 |url-status=dead }}</ref> По четири години војна, Советскиот Сојуз се јавил како една од најголемите светски сили во светот, стопирајќи го напредокот на Германија и принудувајќи ја на капитулација. По крајот на војната, во делови од [[Источна Европа]] биле воведени [[комунизам|комунистички режими]] под притисок на СССР.<ref>[http://www.nato.int/archives/1st5years/chapters/1.htm Source: NATO website 2nd Footnote at bottom]</ref> Освен тоа, по крајот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], започнал периодот кој во историјата е познат како период на [[Студена војна]], односно војна на политичка превласт во светот помеѓу СССР и комунистичките земји од една страна и [[САД]] и [[Западна Европа|западот]] од друга страна.<ref>{{наведена книга |title=Stalin and the Bomb |last=Mr. David Holloway |author-link= |year=1996 |publisher=Yale University Press |location= |isbn=978-0300066647 |page=15 |pages=18 |url=http://yalepress.yale.edu/book.asp?isbn=9780300066647 |accessdate=}}</ref><ref name="turner23">{{Harvnb|Turner|1987|p=23}}</ref> Во текот на [[1980]] година станало јасно дека СССР ја изгубила војната со [[САД]], и кога во [[1985]] година на чело на земјата дошол [[Михаил Горбачов]]<ref name = "Byrd">{{наведена енциклопедија|author=Byrd, Peter|editor=McLean, Iain; McMillan, Alistair|encyclopedia=The concise Oxford dictionary of politics|title=Cold War (entire chapter)|url=http://books.google.com/books?id=xLbEHQAACAAJ&ei=E45VSJrQO4e4jgGh_oWODA|accessdate=2008-06-16|year=2003|publisher=Oxford University Press|isbn=0192802763}}</ref>, уште еднаш било потврдено дека во земјата се потребни реформи.<ref>Garthoof, Raymond L. "The Great Transition: American-Soviet Relations and the End of the Cold War" (Washington: Brookings Institution, 1994).</ref> Земјата во текот на своето постоење била прогласена како [[тоталитаризам|тоталитарна држава]] <ref group="белешка" name="vg_o"/>, која спровела одредени злосторства или масакри врз своите граѓани и врз окупираните земји.<ref>Courtois, Stephane; Werth, Nicolas; Panne, Jean-Louis; Paczkowski, Andrzej; Bartosek, Karel; Margolin, Jean-Louis & Kramer, Mark (1999). ''The [[Black Book of Communism]]: Crimes, Terror, Repression''. Harvard University Press. ISBN 0-674-07608-7</ref><ref name="Tambov">[http://gulag.ipvnews.org/article20061017.php B.V.Sennikov. ''Tambov rebellion and liquidation of peasants in Russia''], Publisher: Posev, 2004, ISBN 5-85824-152-2 [http://www.rusk.ru/vst.php?idar=321701 Full text in Russian]</ref> Според некои извори, милиони жители биле испратени во концентрациони логори или биле убиени.<ref>http://www.fas.harvard.edu/~nrc/Gulag.pdf</ref> <ref name="Jakobson">See, e.g. Michael Jakobson, ''Origins of the GULag: The Soviet Prison Camp System 1917–34'', Lexington, KY: University Press of Kentucky, 1993, p. 88.</ref><ref name="Ivanova">See, e.g. Galina M. Ivanova, ''Labor Camp Socialism: The Gulag in the Totalitarian System'', Armonk, NY: M.E. Sharpe, 2000, Chapter 2.</ref><ref>Houghton Miffin Company (2006)</ref><ref>Cf, e.g., ''Istorija stalinskogo Gulaga: konec 1920-kh - pervaia polovina 1950-kh godov''; sobranie dokumentov v 7 tomakh, ed. by V. P. Kozlov et al., Moskva: ROSSPEN 2004, vol. 4: Naselenie GULAGa</ref> Според некои историчари, земјата спровела и геноцид и етничко чистење во различни земји во [[Европа]], особено за време и по Втората светска војна. <ref name="wilsoncenter.org"/><ref>Franciszek Proch, Poland's Way of the Cross, New York 1987 P.146</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.projectinposterum.org/docs/poland_WWII_casualties.htm |title=Project In Posterum |accessdate=2010-05-13 |archive-date=2017-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114152931/http://www.projectinposterum.org/docs/poland_WWII_casualties.htm |url-status=dead }}</ref> Проценките за бројот на жртвите за време на раководството на Сталин се проценува на околу 20 милиони луѓе.<ref>Robert Gellately: ''Lenin, Stalin and Hitler'' (s. 531)</ref><ref>Ralf Stettner ''Archipel GULag Stalins Zwangslager''; Paderborn: Schöningh, 1996; S. 99–101</ref><ref>Joel Kotek, Pierre Rigoulot ''Das Jahrhundert der Lager. Gefangenschaft, Zwangsarbeit, Vernichtung''; Propyläen 2001, ISBN 3-549-07143-4; S. 157–159. Original: ''Le siècle des camps'', Éditions Lattès 2000.</ref><ref>{{cite web | url=http://www.dpcamps.org/russianpow.html | title=Russian POW }}</ref> Во советскиот општествен систем, доминантна и единствена легална партија била [[КПСС|Комунистичката партија]], партија која се засновала на принципите на [[Марксизам|Марксизмот]] и [[Ленинизам|Ленинизмот]].<ref>Bridget O'Laughlin (1975) ''Marxist Approaches in Anthropology'' Annual Review of Anthropology Vol. 4: pp. 341–70 (October 1975) (doi:10.1146/annurev.an.04.100175.002013).<br />William Roseberry (1997) ''Marx and Anthropology'' Annual Review of Anthropology, Vol. 26: pp. 25–46 (October 1997) (doi:10.1146/annurev.anthro.26.1.25)</ref><ref>Encyclopedia Britannica http://www.britannica.com/EBchecked/topic/367344/Marxism/35153/Russian-and-Soviet-Marxism</ref> Секретарот на партијата бил најмоќниот човек во земјата, кој имал големо влијание врз парламентот и владата. == Потекло на поимот == {{Главна|Име на СССР}} Името [[СССР]] или целосно '''Сојуз на советски социјалистички републики''' ([[руски]]: Сою́з Сове́тских Социалисти́ческих Респу́блик) било усвоено во декември [[1922]] година. „Сојуз“ се однесува на федералниот систем на државата, „совет“ се однесува на комунистичкиот начин на владеење, „социјализам“ се однесува на општественото уредување и „република“ на членките на федерацијата. Често името се скратува само на '''Советски Сојуз'''. == Географија == {{Главна|Географија на Советскиот Сојуз}} Советскиот Сојуз, со 22.402.200 квадратни километри (8.649.500 квадратни милји), била најголема држава во светот, што опфаќала една шестина од површината. Големината на земјата би можела да се спореди со [[Северна Америка]]. Западниот дел на Советскиот Сојуз бил во [[Европа]] на кој припаѓал околу 25% од површина на земјата, и претставувал културен и економски центар на земјата. Азискиот дел на СССР продолжувал до [[Тихи Океан|Тихиот Океан]] на исток, до [[Иран]] и [[Авганистан]] на југ, и бил ретко населен за разлика од европскиот дел. Советскиот Сојуз имал должина на својата граница од околу 60.000 километри (37000&nbsp;mi). Таа била најдолга во светот. Земјата граничела со [[Северна Кореја]], [[Народна Република Кина]], [[Монголија]], [[Авганистан]], [[Иран]] и [[Турција]] во [[Азија]], додека во [[Европа]] со [[Романија]], [[Унгарија]], [[Чехословачка]], [[Полска]], [[Финска]] и [[Норвешка]]. На источниот дел од земјата, Беринговиот проток ја делел земјата од [[САД]] (86 километери). Најдолгата река во Советскиот Сојуз била [[Иртиш]], која заедно со [[Об (река)|Об]] е најголемата река во светот со 5.410 км. Следни по големина реки се [[Лена (река)|Лена]] во 4472 километри (2779&nbsp;mi) и [[Амур]], по должината на границата со [[Кина]], 4444 километри (2761&nbsp;mi). Највисока планина на Советскиот Сојуз била [[Исмаил Самани]] во [[Таџикистан]] на 7.495 метри. Втора највисока била [[Пик Победа]] во [[Киргистан]] на 7.439 метри. Во европскиот дел на СССР, [[Елбрус]] била највисоката планина во [[Европа]], на 5.642 метри. Во земјата се наоѓале и голем број на езера. Во СССР се наоѓало најголемото езеро во светот, [[Касписко Море|Каспиското]] кое денес лежи на површина помеѓу [[Русија]] и [[северен Иран]]. Најголемата длабочина му е 1025 метри. Други големи езера биле [[Бајкалско Езеро|Бајкалското Езеро]], кое исто така е едно од најдлабоките во светот и [[Аралско Море]]. == Демографија == {{Главна|Демографија на Советскиот Сојуз}} {{историја на Русија}} Советскиот Сојуз бил еден од земјите во кои живееле повеќе од 200 етнички групи во рамките на нејзините граници. Вкупниот број на население било проценето на околу 293.000.000 во [[1991]] година, како трета најнаселена држава по [[Кина]] и [[Индија]] во светот. Во земјата имало 23 градови со повеќе од еден милион жители. Главниот град [[Москва]] имал 9.000.000 жители, додека пак [[Ленинград]] (денес [[Санкт Петербург]]) бил вториот по големина со пет милиони. Меѓу другите поголеми градови биле [[Минск]], [[Киев]], [[Баку]] и [[Ташкент]].<ref name="encpeo">{{Kilde www |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761553017/Union_of_Soviet_Socialist_Republics.html#s3 |tittel=The People of the Soviet Union |besøksdato=19. august 2008 |utgiver=Encarta }}</ref> === Етнички групи === Во последните години на Советскиот Сојуз, мнозинството од населението биле [[Руси]] (50,78%), по што следувале [[Украинци]] (15,45%) и [[Узбеци]] (5,84%). Други етнички групи биле [[Ерменци]], [[Азери]], [[Белоруси]], [[Естонци]], [[Грузијци]], [[Казаци]], [[Киргизи]], [[Литванци]], [[Молдавци]], ''Таџици'', и [[Туркмени]], како и [[Апхазијци]], [[Адигејци]], [[Алеути]], [[Асирци]], [[Авари]], [[Башкири]], [[Бугари]], [[Бурјати]], [[Чеченци]], [[Кинези]], [[Чуваши]], [[Козаци]], [[Евенки]], [[Финци]], [[Гагаузи]], [[Германци]], [[Грци]], [[Унгарци]], [[Ингуши]], [[Ескими]], [[Евреи]], [[Калмици]], [[Каракалпаци]], [[Карели]], [[Кети]], [[Корејци]], [[Лезгини]], [[Маријци]], [[Монголци]], [[Мордвини]], [[Ненци]], [[Осетијци]], [[Полјаци]], [[Роми]], [[Романци]], [[Тати]], [[Татари]], [[Туванци]], [[Удмурти]], [[Јакути]], и други. Главната причина поради големиот број на етнички групи во СССР се должел на интензивната мултинационална империја која била претходничка на земјата и која со овие простори владееле претходните четири века. Некои национални групи во империјата биле признаени, други пак биле основани со сила. [[Руси]]те,<ref>[http://www.historytoday.com/MainArticle.aspx?m=31575&amid=30229744 Rulers and Victims: The Russians in the Soviet Union] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090618124409/http://www.historytoday.com/MainArticle.aspx?m=31575&amid=30229744 |date=2009-06-18 }}, [[History Today]]</ref>[[Белоруси]]те и [[Украинци]]те биле најблиски во поглед на културните врски, додека пак генерално, другите етнички групи биле помалку порвзани со мнозинството и имале помала заедничка култура, религија и слично. Во поглед на етничките групи кои живееле на овие простори и нивните односи и соживот, советските водачи тврдиле дека причините за можни конфликти помеѓу одредени етнички групи во земјата биле елиминирани и дека Советскиот Сојуз претставувал едно големо семејство на народите кои хармонично живеат заедно. Во 1920-тите и во почетокот на 1930-тите, владата спровела политика на коренизација на локалните власти, во обид да регрутира неруско население во новите советски политички институции и да се намали конфликтот помеѓу Русите и малцинските националисти. === Религија === {{Главна|Религија во Советскиот Сојуз}} Иако Советскиот Сојуз бил официјално секуларна земја, сепак го поддржувал [[атеизам|атеизмот]]. Во земјата најголемиот дел од населението биле [[Христијанство|христијани]] и [[ислам|муслимани]]. Државата била одвоена од [[црква]]та. Две третини од советската популација, сепак, не била религиозна. Официјалните проценти околу бројот на религиозни верници до [[1989]] година не биле познати. Поголем дел од населението биле [[атеизам|атеисти]] односно нерелигиозни, особено членовите на Комунистичката партија и другите владини позиции. Атеизмот бил во голема мера истакнат во училиштата, а државата во голем дел од случаите ги потиснувала религиозните водачи. [[Христијанство|Христијаните]] припаѓале на различни цркви: [[Православие]], кои биле најбројни, [[Католици]] и други [[Протестантство|протестантски деноминации]]. Црквата била на некој начин забранета во СССР. Самиот [[Ленин]] изјавил дека не постоело место за црквата во Болшевичкото општество. СССР била една од првите држави чија цел била елиминирање на религијата. За да ја постигне таа цел, комунистичкиот режим честопати конфискувал црковни имоти, го вовел атеизмот во училиштата, ги прогонувале верниците, свештениците биле испраќани по затворите и биле рушени многу цркви. Така, по пет години од револуцијата, 28 епископи и 1200 свештеници биле погубени. Во периодот од [[1927]] до [[1940]] година, бројот на православните цркви се намалил од 29.584 на 500, 130.000 свештеници биле уапсени од кој 95.000 убиени. Во времето кога [[Трет Рајх|Третиот Рајх]] го нападнал СССР во [[1941]] година, [[Јосиф Сталин]] ја повикал [[Руска православна црква|Руската православна црква]] да ја подкрепи руската армија. Така, од завршувањето на војната до [[1957]] година, 22.000 руски православни црква биле повторно активирани. [[Никита Хрушчов]] ја започнал својата кампања против црквата, и околу 12.000 цркви биле затворени. Веќе во [[1985]] година, во СССР останале само околу 7.000 активни цркви. Многу од членовите на црквата биле во голема приврзаност со [[КГБ]]. === Јазик === {{Главна|Јазици во Советскиот Сојуз}} Иако сите имале официјално право да го користат својот јазик, [[руски]]от бил официјален и доминантен јазик во Советскиот Сојуз. Тој бил употребуван во индустриските, воените, партиските и државните институции. Во Советскиот Сојуз постоеле стотици различни јазици и дијалекти од неколку различни јазични групи. Источнословенски јазици биле: [[руски]], [[белоруски]] и [[украински]] кои доминирале во европскиот дел на СССР, додека [[балтички јазици|балтичките јазици]] како: [[литвански јазик|литванскиот]], [[латвиски јазик|латвискиот]], и групата на [[угрофински јазици]]: [[естонски јазик|естонскиот]] се користел до [[Балтик]]от. Во [[Кавказ]] биле користени туркските јазици како [[азербејџански]], потоа [[ерменски]] и [[грузиски]]. Во рускиот Далечен север, биле употребувани неколку малцински јазици од кои најзборувани биле [[Уралски јазици|уралските]]. Во [[1918]] година бил изгласен декртет според кој сите националности во Советскиот Сојуз имале право на образование на својот мајчин јазик. == Иселеништво == И покрај сите строги правила кои биле преземени против емиграција на советското население, сепак имало голем број на советски граѓани кои сакале својата среќа да ја побараат на друго место во друга земја. Желбата за емиграција на друго место најмногу била застапена кај Еврејската заедница на СССР. == Историја == === Создавање === {{Главна|Историја на Советскиот Сојуз}} [[Податотека:Lenin and stalin crop.jpg|thumb|Ленин и Сталин]] Историјата на Русија во периодот од [[1922]] до [[1991]] година, всушност е историјата на Сојузот на Советските Социјалистички републики или историја на Советскиот Сојуз. Овој сојуз кој на идеолошка основа го основале водачите на [[КПСС|Руската комунистичка партија]] во [[декември]] [[1922]] година<ref>"[http://library.thinkquest.org/27629/themes/society/rsussr.html Tsar Killed, USSR Formed]," in ''20th Century Russia''. Retrieved 21 јули 2007.</ref>, многу често е споредуван со [[Руска Империја|Руската Империја]]. Во тоа време, новата нација во својот состав вклучувала четири територии: ''Руската Советска Федеративна Социјалистичка Република'' (скратено [[Руска СФСР]] или РСФСР), ''Белоруската Советска Социјалистичка Република'' (скратено [[Белоруска ССР]] или БССР), ''Украинската советска социалистичка република'' (скратено [[Украинска ССР]] или УССР) и ''Закавкаска Советска Федеративна Социјалистичка Република'' (скратено [[Закавкаска СФСР]] или ЗСФСР)<ref>Soviet Union Information Bureau, [http://www.marxists.org/history/ussr/government/1928/sufds/ch01.htm Area and Population]. Retrieved 21 јули 2007.</ref>. Уставот кој бил усвоен во [[1924]] година го дал почетокот на [[федерација|федералниот систем]] на власта кој се засновал на советот кој бил поставен низ селата, фабриките, градовите во поголемите делови на земјата. На врвот на оваа советска пирамида во секоја република стоел сојузен конгрес на советите. Иако изгледало дека конгресот ја спроведува својата суверена власт, сепак ова тело директно било управувано од страна на Комунистичката партија, која повторно го контролирала [[Политбиро]]то на Централниот комитет [[КПСС]] од [[Москва]], престолнината на Советскиот Сојуз, која како престолнина била уште во времето на [[Царска Русија]], до доаѓањето на [[Петар Велики]] на царскиот престол. === Нова економска политика === {{Главна|Нова економска политика}} Периодот од консолидацијата на револуцијата од [[1917]] до [[1921]] година е познат како [[Воен комунизам]]<ref name="Richman">{{наведено списание|last=Richman|first=Sheldon|year=1981|title=War Communism to NEP: The Road to Serfdom|url=http://www.mises.org/journals/jls/5_1/5_1_5.pdf|journal=The Journal of Libertarian Studies|volume=5|issue=1|pages=89–97}}</ref>. Земјата, индустријата, банките, железниците, бротскиот сообраќај итн. биле потполно [[национализација|национализирани]], а [[економија]]та ограничена. Набргу по ова се развила силна опозиција<ref name="Richman"/>. Селското население сакало за своето производство да добива парични средства и тие биле незадоволни што вишокот од своите производи морале да го предадат на властите. Соочен со селската опозиција, [[Ленин]] започнал стратегиско повлекување од т.н. [[воен комунизам]], позната како [[Нова економска политика]].<ref name="Richman"/> Селските производители биле ослободени од даноците при продажба на својата стока на големо и им било дозволено вишокот од произведенаа стока да ја продаваат на пазарот. Било дозволено и продажба на мало. Државата и понатаму останала одговорна за банкарството, транспортот, тешката индустрија и слично. Иако лево ориентираните комунисти започнале да ги критикуваат богатите селани или оние кои остварувале поголем профит од Новата економска политика, во целина програмата се покажала како целосно корисна и економијата била обновена.<ref name="Richman"/>. НЕП подоцна развила силна опозиција по смртта на Ленин во почетокот на [[1924]] година.<ref name="Richman"/>. === Промени во руското општество === [[Податотека:Christ saviour explosion.jpg|thumb|250px|upright|[[Црква на Исус Христос Спасителот (Москва)|Катедралата Исус Христос]] во [[Москва]]. Рушење на катедралата во 1931 година]] Во исто време додека руската економија поминувала низ процесот на [[трансформација]], од друга страна и кај народната маса се случиле големи промени. Од почетокот на револуцијата, владата се обидила да ја ослабне патријахалната доминација на руското општество. За развод, повеќе не требало да се отвора судска постапка,<ref name = "pushkareva">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.iisg.nl/~womhist/pushkareva.doc | title = Marriage in Twentieth Century Russia: Traditional Precepts and Innovative Experiments | accessdate= 2007-07-23 | last = Pushkareva | first = Natalia | format = .doc | publisher= Russian Academy of Sciences}}</ref> а жените биле ослободени од одговорноста за раѓање.<ref>Larissa Remennick (1991), "Epidemology and Determinants of Induced Abortion in the USSR," in ''Soc. Sci. Med.'' 33(7): 841-848.</ref>. Преку ова, [[еманципација]]та на жените дошла до израз. Младите девојки биле обврзани да се школуваат или пак да најдат работа во некоја фабрика или канцеларија. Државните врати биле отворени за грижата на малите деца без родители. Режимот тотално ја напуштил царската политика на [[дискриминација]]. Режимот во голема мера придонел за унапредување на медицинските услуги. Биле спроведени голем број на кампањи против [[колера]]та, [[туфус|тифусот]] и [[маларија]]та. Бројот на докторите се зголемил, животниот век се зголемил а од друга страна пак се намалила смртта на новородените деца. Владата исто така го промовирала [[атеизам|атеизмот]] и [[материјализам|материјализмот]], кои ги удриле темелите на [[Марксизам|марксистичката теорија]]. На ова се спротивставувале различни религиозни организации, а најмногу [[Руска православна црква|Руската православна црква]] која била столб на старата [[Руска Империја]] и главна препрека при општествените промени. Во тоа време, голем број на верски водачи и водачи биле однесени во интерни логори. На членовите на партијата им било забрането да одат во богослужие. Образовниот систем бил одвоен од [[црква]]та. Веронауката била избришена од образовниот систем, а во училиштата главно прединство се давал на атеизмот. === Индустријализација === Периодот од [[1929]] до [[1939]] година во Русија е период на масовна [[индустријализација]] и појава на внатрешни немири во раководството на комунистите, време кога главниот стремеж на [[Сталин]] бил да воспостави потполна контрола над руското општество, кое го иницирал преку таква неограничена моќ којшто не ја поседувал дури ни рускиот император. По смртта на [[Ленин]], [[Сталин]] започнал борба за власт над Советскиот Сојуз со своите соперници од [[Политбиро]]то, а посебно со [[Лав Троцки]]. До [[1928]] година, скоро сите поддржувачи на Троцки биле или убиени или прогонети, а оние кои останале во земјата едноставно останале и без моќ. По ова, Сталин започнал со спроведување на радикалните програми во процесот на индустријализацијата.<ref name = Deutscher>I. Deutscher, ''Stalin: A Political Biography'', Oxford University Press, 1949, pp. 294–344.</ref> Во [[1928]] година, Сталин го претставил првиот предлог на [[Петгодишен план|Петгодишниот план]]. Отргнувајќи ја на страна Новата економска политика како идеја на Ленин, овој план бил меѓу првите којшто бил спроведен по брзо акумулирање на капиталот преку изградба на тешки индустрии, колективизација на производството и рестрикција на производството на стока за широка потрошувачка.<ref name="Richman"/> Тоа било првпат во историјата на една земја, економијата да биде директно и во целост контролирана од страна на владата. Како дел од планот, државата ја презела контролата над колективните фарми<ref name="conquest-coll">Conquest, Robert. ''The Harvest of Sorrow: Soviet Collectivization and the Terror-Famine''. New York: Oxford University Press, 1987. ISBN 0-19-505180-7.</ref>. со декретот кој бил издан во [[1930]] година, околу еден милион фармери останале без своите имоти. Од овде дошло и незадоволство помеѓу селското население. Голем број на фармери за да не им го предадат својот добиток на државата, тие истиот го убивале. Во некои случаи имало примери за побуна, но голем дел од тие фармери биле погубени.<ref>Viola, Lynne. ''Peasant Rebels under Stalin. Collectivization and the Culture of Peasant Resistance''. 2nd ed. New York: Oxford University Press, 1998. ISBN 0-19-513104-5.</ref>. Целиот овој процес на строга [[национализација]] и [[конфискација]] на имотите довело до појавава на глад<ref name="conquest-coll"/>, од којшто починале неколку милиони селани, а поголем број од нив по потекло биле од [[Украина]] и [[Кубањ]]<ref name="conquest-coll"/>. Лошата ситуација по селата придонеле голема [[миграција]] на селското население од селата во градовите, преку кое придонесувале за развојот на индустријализацијата и зголемување на руската популација за само неколку години. Освен на ова поле, планот придонел за промена и во други гранки од општественото уредување. Русија, од многу аспекти била најсиромашна земја во [[Европа]] во времето на [[Октомвриска револуција|Октомвриската револуција]]. По една декада, индустријализацијата се развивала со невидена брзина, достигнувајќи ја дури и германската. Советските власти во текот на [[1932]] година тврдиле дека индустрискиот раст бил зголемен за дури 334 % во споредба со [[1914]] година, или пак 180% во споредба од [[1932]] и [[1937]] година. Нападот врз Советскиот Сојуз од страна на [[Трет Рајх|Третиот Рајх]] во јуни 1941 и советската победа врз Германците, до голем степен било поради големиот производствен капацитет којшто претходно бил овозможен преку индустријализацијата. Додека петгодишниот план се спроведувал, во исто време Сталин ја граден својата лична моќ. Била основана тајна полиција под името [[НКВД]] чие членство броило околу 10.000 граѓани. Шест членови на Политбирото од [[1920]] година, кои го надживеале [[Ленин]] биле ликвидирани од страна на Сталин. Освен овие, настрадале итн. стари болшевици, службеници на Ленин, високи чиновници во [[Црвена армија|Црвената армија]] и голем број на директори.<ref name="conquest-terror">Conquest, Robert. ''The Great Terror: A Reassessment''. New York: Oxford University Press, 1990. ISBN 0-19-507132-8.</ref>. Чистките во останатите советски републики придонеле за централизација на моќта на Советскиот Сојуз. Голем број на граѓани биле биле осудени на смрт поради измислени злостори, саботажи или шпионажи. Други пак побарале [[егзил]] во некои други соседни или запаноевропски земји<ref>[http://www.jamestown.org/getman_paintings.php?painting_id=22 The Gulag Collection: Paintings of Nikolai Getman]</ref>. Работата која ја извршувале затворениците станала важна компонента во индустријализацијата на земјата, посебно во [[Сибир]]<ref name="forcedlabor">Gregory, Paul R. & Valery Lazarev (eds.). ''The Economics of Forced Labor: The Soviet Gulag''. Stanford: Hoover Institution Press, 2003. ISBN 0-8179-3942-3.</ref><ref name="ivanova">Ivanova, Galina M. ''Labor Camp Socialism: The Gulag in the Soviet Totalitarian System''. Armonk, NY: M. E. Sharpe, 2000. ISBN 0-7656-0427-2.</ref>. Се смета дека околу 18.000.000 луѓе поминале по т.н. [[систем Гулаг]] и уште 15.000.000 биле однесени на принудна работа.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.anneapplebaum.com/communism/2000/06_15_nyrb_gulag.html |title=Anne Applebaum -- Inside the Gulag |accessdate=2010-05-13 |archive-date=2008-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081015012139/http://www.anneapplebaum.com/communism/2000/06_15_nyrb_gulag.html |url-status=dead }}</ref><ref name="applebaum">Applebaum, Anne. ''Gulag: A History of the Soviet Camps''. London: Penguin Books, 2003. ISBN 0-7139-9322-7.</ref>. === Надворешна политика === Советскиот Сојуз можеби го почувствувал најмногу доаѓањето на власт во [[Германија]] на [[Хитлер]], кој бил голем антикомунист. Ова најмногу излегло на виделина по создавање на т.н. [[Голем план]] кон исток како една од најголемите стратегии на [[Трет Рајх|Третиот Рајх]].<ref name=Lebensraum>See, eg. [[Mein Kampf]]</ref> Сепак, до [[1939]] година, Советскиот Сојуз бил голем противник на Третиот Рајх, поддржувајќи ги републиканците во [[Шпанија]] кои се бореле против германските и италијанските трупи.<ref>Payne, Stanley G. ''The Spanish Civil War, the Soviet Union, and Communism''. New Haven: Yale University Press, 2004. ISBN 0-300-10068-X</ref><ref>Radosh, Ronald, Mary Habeck & Grigory Sevostianov (eds.). ''Spain Betrayed: The Soviet Union in the Spanish Civil War''. New Haven: Yale University Press, 2001. ISBN 0-300-08981-3.</ref>. Во текот на [[1938]] и [[1939]] година, Советскиот Сојуз водел успешна војна против [[Јапонија]], која завршила со потпишувањето на пакт околу меѓусебно ненапаѓање кој се одржал до [[август]] [[1945]] година.<ref>Coox, Alvin D. ''The Anatomy of a Small War: The Soviet-Japanese Struggle for Changkufeng/Khasan, 1938''. Westport, CT: Greenwood Press, 1977. ISBN 0-8371-9479-2.</ref><ref>Coox, Alvin D. ''Nomonhan: Japan against Russia, 1939''. 2 vols. Stanford: Stanford University Press, 1990. ISBN 0-8047-1835-0.</ref> Во [[1938]] година, Германија го потпишала [[Минхенски договор|Минхенскиот договор]] со западните сили и заедно со [[Полска]] ја поделиле [[Чехословачка]]. Од страв да не биде нападната, Советскиот Сојуз започнал дипломатски маневри, по кои Полска одбила да учествува во заедничката безбедност, па Советскиот Сојуз склучил сојуз за ненапаѓање со Германија познат како [[Пакт Рибентроп-Молотов]]<ref>Roberts, Geoffrey (1992). [http://www.jstor.org/view/00385859/ap010173/01a00030/0 The Soviet Decision for a Pact with Nazi Germany]. ''Soviet Studies'' 44 (1), 57-78.</ref>. Со овој договор се нормализирале односите на двете земји и нивната меѓусебна трговија<ref>Ericson, Edward E. ''Feeding the German Eagle: Soviet Economic Aid to Nazi Germany, 1933-1941''. New York: Praeger, 1999. ISBN 0-275-96337-3.</ref>. === Втора светска војна === [[Податотека:Bundesarchiv Bild 192-208, KZ Mauthausen, Sowjetische Kriegsgefangene.jpg|thumb|Советски заложници. Советскиот Сојуз загубил околу 27.000.000 население во времето на војната.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4530565.stm Leaders mourn Soviet wartime dead]</ref>]] Седумнаесет денови по почетокот на германската инвазија на [[Полска]] од [[1939]] година, кога германската војска била на само 150 километри од советската граница, советската војска го окупирала источниот дел на Полска кој бил главно населен со [[Украинци]] и [[Белоруси]]<ref>Gross, Jan Tomasz. ''Revolution from Abroad: The Soviet Conquest of Poland's Western Ukraine and Western Belorussia''. Princeton: Princeton University Press, 2002. 2nd ed. ISBN 0-691-09603-1.</ref><ref>Zaloga, Steven & Victor Madej. ''The Polish Campaign 1939''. 2nd ed. New York: Hippocrene Books, 1991. ISBN 0-87052-013-X.</ref>. По пропаднатиот договор околу размена на територии, Советскиот Сојуз започнал војна со [[Финска]], позната како [[Зимска војна]] ([[1939]] - [[1940]]). Оваа војна била добиена со големи човечки жртви, но сепак биле приморени [[Финци]]те да потпишат мировен договор<ref>Vehviläinen, Olli. ''Finland in the Second World War: Between Germany and Russia''. New York: Palgrave, 2002. ISBN 0-333-80149-0</ref><ref>Van Dyke, Carl. ''The Soviet Invasion of Finland 1939-1940''. London: Frank Cass, 1997. ISBN 0-7146-4314-9.</ref>. Во летото [[1940]] година, [[Романија]] ги зазела [[Бесарабија]] и [[Буковина]]. Во истиот момент извршиле окупација на [[Летонија]], [[Литванија]] и [[Естонија]].<ref>Dima, Nicholas. ''Bessarabia and Bukovina: The Soviet-Romanian Territorial Dispute''. Boulder, CO: East European Monographs, 1982. ISBN 0-88033-003-1.</ref><ref>Tarulis, Albert N. ''Soviet Policy Toward the Baltic States 1918-1940''. Notre Dame, IN: University of Notre Dame Press, 1959.</ref><ref>Misiunas, Romuald J. & Rein Taagepera. ''The Baltic States: The Years of Dependence, 1940-90''. 2nd ed. London: Hurst & Co, 1993. ISBN 1-85065-157-4.</ref> И [[Трет Рајх|Третиот Рајх]] и Советскиот Сојуз се спремале за војна, и покрај тоа што [[Сталин]] сакал да го избегне воениот судир со Германија<ref name="Isaev10">А. В. Десять мифов Второй мировой. — М.: Эксмо, Яуза, 2004, ISBN 5-699-07634-4</ref><ref>Mikhail Meltyukhov, ''Stalin's Missed Chance'', М. И. Мельтюхов ''Упущенный шанс Сталина: Советский Союз и борьба за Европу 1939-1941 гг. : Документы, факты, суждения.'' Изд. 2-е, испр., доп. ISBN 5-7838-1196-3 (second edition)</ref>. Сепак на [[22 јуни]] [[1941]] година, Германија го прекршила договорот и навлегла на територијата на Советскиот Сојуз. До крајот на [[ноември]] истата година, Германија ја зазела [[Украина]], а по ова ја започнала [[Опсада на Ленинград|Опсадата на Ленинград]], по кој планот бил германската војска да се упати кон престолнината [[Москва]]<ref>Gilbert, Martin. The Second World War: A Complete History. 2nd ed. New York: Owl Books, 1991. ISBN 0-8050-1788-7.</ref><ref>Thurston, Robert W. & Bernd Bonwetsch (ed.). ''The People's War: Responses to World War II in the Soviet Union''. Urbana: University of Illinois Press, 2000. ISBN 0-252-02600-4.</ref><ref>Clark, Alan. ''Barbarossa: The Russian-German Conflict, 1941-1945''. New York: Harper Perennial, 1985. ISBN 0-688-04268-6.</ref>. Во [[битка кај Москва|Битката кај Москва]], германските сили биле одбиени од советските, по кое Германците се реорганизирале и главно се насочиле кон југоисточниот дел од земјата. Победите во [[Битка кај Сталинград|Сталинградската битка]] и [[Битка кај Курска|Курската битка]] го покажале идниот резултат од [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. По овие порази, Германија не била повеќе во состојба да води офанзивна војна, па иницијативата преминала во рацете на Советите<ref>Beevor, Antony. ''Stalingrad, The Fateful Siege: 1942-1943''. New York: Viking, 1998. ISBN 0-670-87095-1.</ref>. До крајот на [[1943]] година, [[Црвена армија|Црвената армија]] ги разбила германските сили кај [[Ленинград]], повратила голем дел од [[Украина]] и [[Западна Русија]] и навлегла во [[Белорусија]] <ref>Glantz, David M. & Jonathan M. House. ''When Titans Clashed: How the Red Army Stopped Hitler''. Lawrence: University Press of Kansas, 1998. ISBN 0-7006-0717-X.</ref>. До крајот на [[1944]] година, фронтот од Русија бил поместен во [[Источна Европа]]. Со огромна војска, советската армија се упатила кон територијата на [[Источна Европа]], зазимајќи го [[Берлин]] во [[мај]] [[1945]] година<ref>Beevor, Antony. ''Berlin: The Downfall, 1945''. 3rd ed. London: Penguin Books, 2004. ISBN 0-14-101747-3.</ref> Третиот Рајх бил целосно поразен. Како дел од договорот кој бил потпишан на [[Јалта]], три дена по големата победа, Црвената армија извршила успешна инвазија во [[Манџурија]].<ref>Glantz, David M. ''The Soviet 1945 Strategic Offensive in Manchuria: ‘August Storm’''. London: Routledge, 2003. ISBN 0-7146-5279-2.</ref> Иако Советскиот Сојуз од Втората светска војна излегол како победник, економијата на земјата била разорена. Во војната загинале 27.000.000 Совети<ref>This is far higher than the original number of 7 million given by Stalin, and, indeed, the number has increased under various Soviet and Russian Federation leaders. See Mark Harrison, ''The Economics of World War II: Six Great Powers in International Comparison'', Cambridge University Press, 1998, p. 291 (ISBN 0-521-78503-0), for more information.</ref>. Околу 1.700 градови и околу 70.000 населби биле целосно разрушени <ref>As evidenced at the post-war Nuremberg Trials. See Ginsburg, George, ''The Nuremberg Trial and International Law'', Martinus Nijhoff, 1990, p. 160. ISBN 0-7923-0798-4.</ref> Околу 13.000.000 советски граѓани станале жртва на репресивната политика на [[Трет Рајх|Третиот Рајх]] <ref>Gerlach, C. «Kalkulierte Morde» Hamburger Edition, Hamburg, 1999</ref><ref>Россия и СССР в войнах ХХ века", М. "Олма- Пресс", 2001 год</ref>. Голем број од советските Евреи биле погубени. Романските единици учествувале во геноцидот на [[Евреи]]те од [[Одеса]]. За време на опсадата, [[Ленинград]] изгубил 27% од својата популација, а [[Псков]] и [[Новгород]] изгубиле една петтина од населението. Голем број од руското население настрадало во [[Карелија]] односно во финските логори. Скоро цела територија била пустоштена од Германија. Како некоја одмазда за ова, истото го направиле и Русите по нивното повлекување<ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,1757323,00.html Final Compensation Pending for Former Nazi Forced Laborers]</ref>. Како последица од војната, милиони граѓани починале од глад или од недостаток на елементарна медицинска помош. Околу 3.500.000 (од вкупно околу 5.500.000) умреле во германските логори <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gendercide.org/case_soviet.html|title=Case Study: Soviet Prisoners-of-War (POWs), 1941-42|work=Gendercide Watch|accessdate=2007-07-22}}</ref><ref>"Soviet Casualties and Combat Losses in the Twentieth Century", Greenhill Books, London, 1997, G. F. Krivosheev</ref><ref>Christian Streit: Keine Kameraden: Die Wehrmacht und die Sowjetischen Kriegsgefangenen, 1941-1945, Bonn: Dietz (3. Aufl., 1. Aufl. 1978), ISBN 3-8012-5016-4</ref>. === Студена војна === [[Податотека:Leonid_Brezhnev_and_Richard_Nixon_talks_in_1973.png|thumb|left|[[Леонид Брежнев]] на средба со американскиот претседател [[Ричард Никсон]]]] По извојувањето на победата, избил конфликт помеѓу Советскиот Сојуз и [[САД]], позната како [[Студена војна]] која се проширила на меѓународна сцена. Студената војна бил период на конфликти, тензија и натпревар помеѓу [[САД]] и [[СССР]] и нивните сојузници од времето по [[Втора светска војна|Втората светска војна]] до раните 1990-ти. Во текот на овој период, соперништвото помеѓу двете велесили се одвивал на повеќе полиња: воени сојузи, идеологија, психологија, шпиунажа, технолошка надмоќ, освојување на вселената, огромни трошоци за одбрана, огромни конвенционални и јадрени воени потенцијали, и многу посредни војни. Главна преокупација на [[Сталин]] била своето влијание да го прошири до самата Германија, од каде подоцна започнувала т.н. [[Железна завеса]]<ref name="Gaddis">{{Наведена книга|title=Russia, the Soviet Union, and the United States: An Interpretive History|url=https://archive.org/details/russiasovietunio00gadd|last=Lewis Gaddis|first=John|publisher=McGraw-Hill|year=1990|isbn=0075572583|location=|pages=[https://archive.org/details/russiasovietunio00gadd/page/176 176]}}</ref>. Во времето кога [[Источна Европа]] била под окупација од црвената армија, Сталин добивал најмногу на време. На повоена [[Европа]] и' била потребна голема помош за обновата, и САД и СССР се натпреварувале да ги придобијат разурнатите земји. [[САД]] решиле дека и покрај военото непријателство, мораат да ѝ помогнат на разурнатата [[Германија]], бидејќи таа била важен индустриски фактор околу кој се вртела економијата на поголемиот дел од [[Европа]]<ref>[http://www.usip.org/pubs/peaceworks/pwks49.pdf Ray Salvatore Jennings "The Road Ahead: Lessons in Nation Building from Japan, Germany, and Afghanistan for Postwar Iraq] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20031223120803/http://www.usip.org/pubs/peaceworks/pwks49.pdf |date=2003-12-23 }} May 2003, Peaceworks No. 49 pg.15</ref>. САД го развиле и тнр. [[Маршалов план]] како механизам за економска помош. Советите пак, го формирале КОМЕКОН - советот за меѓусебна економска помош. Покрај тоа, САД финансиски ги помогнале [[демократија|демократските]] сили во [[Италија]] на изборите во [[1948]] за да ја победат силната [[Комунистичка партија на Италија]]. Исто така, финансиски, со 400 милиони долари, ги помогнале и Грчките ројалисти во [[Грчка граѓанска војна|Граѓанската војна]] во [[Грција]] во борбата против комунистите, кои пак ги поддржувала [[СФРЈ|Титова Југославија]] (Ројалистите ова го искористиле за да извршат [[Грчка граѓанска војна|геноцид врз Македонците]] кои биле на страната на комунистите и протерале стотици илјади [[Егејци|Македонци]] од северна Грција).<ref name="LaFeber 1991">LaFeber, Walter (1991). Foner, Eric; Garraty, John Arthur. eds., ''The Reader's Companion to American History'', Houghton Mifflin Books, ISBN 0-395-51372-3.</ref> Со помагањето на Грција, САД направиле преседан со кој и подоцна помагале анти-комунистички режими, без оглед колку тие биле репресивни и корумпирани.<ref name = "LaFeber 1991" /> Во 1947 година, [[САД]] направиле реорганизација на одбранбениот систем: било формирано Министерството за одбрана, Централната Разузнавачка Агенција ([[ЦИА]]) и Националниот Совет за Безбедност. Овие три тела подоцна го понеле главниот товар во Студената војна. Во текот на [[април]] [[1949]] година, САД го основал ''Северно-атлантскиот Сојуз'' познат под името [[НАТО]], пакт во меѓусебна заштита според кој каков било напад на некоја од членките на тој сојуз би значело напад врз сите останати. Во [[1955]] година, Советскиот Сојуз основал еквивалентен сојуз на НАТО, познат под името [[Варшавски пакт]] <ref>Mastny, Vojtech, Malcolm Byrne & Magdalena Klotzbach (eds.). ''Cardboard Castle?: An Inside History Of The Warsaw Pact, 1955-1991''. Budapest: Central European University Press, 2005. ISBN 963-7326-08-1.</ref><ref>Holloway, David & Jane M. O. Sharp. ''The Warsaw Pact: Alliance in Transition?'' Ithaca: Cornell University Press, 1984. ISBN 0-8014-1775-9.</ref><ref>Holden, Gerard. ''The Warsaw Pact: Soviet Security and Bloc Politics''. Oxford: Blackwell, 1989. ISBN 0-631-16775-7.</ref>. Поделбата на Европа на Западна и Советска или Источна придобила глобален карактер, особено кога САД создал јадрен монопол за испробување на советската бомба [[Џо-1]] и доаѓањето на власт на [[Комунистичка партија на Кина|Комунистичката партија во Кина]]. Иако никогаш не дошло до директен воен судир меѓу двете велесили САД и СССР, во текот на половина век постојано се зголемувале воените сили и политичките борби за поддршка ширум светот, при што и обете страни настојувале да ја обезбедат поддршката од останатите земји. Така во еден период, речиси сите земји во светот биле или сојузници, или поддржувачи на една од двете велесили. САД склучиле сојуз со [[Јапонија]] во [[1950]], и договориле поставување на бројни воени бази на подолг период во Тихиот Океан и во Јапонија. Во [[1950]] започнала [[Корејска војна|Корејската војна]] во која [[Кина]] и [[СССР]] го помагале Северот, а САД истовариле војници кои го помагале Југот. Војната завршила во [[1953]] со поделба на територијата на Кореја која трае до денес. === Хрушчов и Брежнев === [[Податотека:Космонавт Юрий Гагарин.jpg|мини|[[Јуриј Гагарин]], првиот човек во вселената]] Во борбата за власт која следувала по смртта на [[Сталин]] во [[1953]] година, неговите најблиски соработници ја изгубиле битката. [[Никита Хрушчов]] ја зацвтстил својата власт по говорот на дваесеттиот конгрес на Комунистичлката партија на Русија во [[1956]] година, на кој конгрес ги изложил безбројните ѕверства кои биле направени во времето на неговиот претходник, Сталин <ref name="CNN Khrushchev">{{Наведена мрежна страница|work=CNN|url=http://www.cnn.com/SPECIALS/cold.war/kbank/profiles/khrushchev/|title=Nikita Sergeyevich Khrushchev|accessdate=2007-07-22|archive-date=2008-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080613043811/http://www.cnn.com/SPECIALS/cold.war/kbank/profiles/khrushchev/|url-status=dead}}</ref>. Веднаш по конгресот, Хрушчов започнал да воведува големи реформи. Сталиновата ориентација кон тешката индустрија ја пренасочил кон производство на добра за широка потрошувачка и станбените објекти. Новите реформи довеле до подобрување на [[животен стандард|животниот стандард]] на населението, и ова е периодот во кој советската економија бележи најголема стапка на пораст. Реформи имало и во правниот систем, и покрај тоа што целиот систем бил под контрола на Комунистичката партија, сепак интелектуалците се стекнале со поголема слобода за разлика од претходниот период. Во текот на [[1964]] година, Хрушчов бил прогонет од Централниот комитет на Комунистичката партија, а како главна причина била оптужбата дека тој бил одговорен за [[Кубанска ракетна криза|Кубанската ракетна криза]] и продлабочувањето на Кинеско-советските проблеми<ref name="CNN Khrushchev" />. Негов наследник станал биократот [[Леонид Брежнев]]<ref>{{Наведена мрежна страница|work=CNN|url=http://www.cnn.com/SPECIALS/cold.war/kbank/profiles/brezhnev/|title=Leonid Ilyich Brezhnev|accessdate=2007-07-22|archive-date=2008-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080613043927/http://www.cnn.com/SPECIALS/cold.war/kbank/profiles/brezhnev/|url-status=dead}}</ref>. И покрај големите напори на Хрушчов околу економскиот раст, сепак економскиот систем останал зависен од централните планови кои биле направени многу порано. Како развиена индустриска земја, властите на Советскиот Сојуз биле соочени со проблеми поврзани околу поголемиот процент на инвестирање и поголемиот број на работна сила. Ова било многу потешко да се исполни, главно поради пренасочувањето на економската политика од [[тешка индустрија]] кон [[индустрија за широка потрошувачка]]. Во годините на управувањето на Хрушчов, сепак биле постигнати големи резултати на полето на индустријата. Така, била изградена првата атомска електрана на светот, која во употреба била пуштена во [[1954]] година во близина на градот [[Обнинск]]. Времето на Брежњев пак е познато како период на „стагнација“, како во поглед на економијата и забавување на економскиот раст, така и во поглед на намалување на ограничените слободи кои биле постигнати во времето на Хрушчов. Во периодот на Брежњев, советската економија сè повеќе станувала зависна од извозот на нафта кон западните земји и увоз на храна од нив. Сепак и во овој период и покрај економската стагнација биле завршени големи проекти, како што се Бакалско-амурската магистрала кој ги поврзувала териториите на сојузот од далечниот исток до останатите земји, и вселенската станица „Мир“. [[Советска вселенска програма|Советската вселенска програма]], со која раководел [[Сергеј Павлович Королов]] била исклучиво успешна. На [[4 октомври]] [[1957]] година бил пуштен во вселената првиот вештачки сателит наречен [[Спутник]]<ref name="NASA Sputnik">{{Наведена мрежна страница|work=NASA|url=http://history.nasa.gov/sputnik/|title=Sputnik and The Dawn of the Space Age|accessdate=2007-07-22|date=2007-01-19|author=Steve Garber|quote=History changed on 4 октомври 1957, when the Soviet Union successfully launched Sputnik I. The world's first artificial satellite ...}}</ref>. На [[12 април]] [[1961]] година, [[Јуриј Гагарин]] станал првиот човек кој заминал во вселената со советскиот вселенски брод [[Восток 1]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.guardian.co.uk/netnotes/article/0,,470879,00.html|title=Yuri Gagarin|work=Guardian Unlimited|quote=April 12 2001 is the fortieth anniversary of Yuri Gagarin's flight into space, the first time a human left the planet|author=Neil Perry|accessdate=2007-07-22|date=2001-04-12}}</ref>. Заедно со тоа, биле направени првите слики од вселената. [[Алексиј Леонов]] станал првиот човек кој претстојувал заштитен со скафандер во космичкиот простор надвор од космичкото летало за време на летот на вселенскиот брод [[Васход 2]]. [[Валентина Терешкова]] пак била првата жена која летала во вселената со вселенскиот брод [[Восток 6]]. === Распаѓање === До раните 1980-ти Советските вооружени сили биле најголеми во светот по бројот на војници, по бројот и видовите на оружје, како и по големината на воено-индустриската база.<ref name = "Odom">William E. Odom, ''The Collapse of the Soviet Military'', Yale University Press, 1998, p. 1.</ref> Потрошувачката во одбраната изнесувала 25% од [[БДП]], на штета на вложувањата во инфраструктурата и потрошувачките добра.<ref name="LaFeber 2002, 332">LaFeber 2002, 332</ref>. Кога [[Михаил Горбачов]] дошол на власт во 1985, стапката на економски пораст во [[СССР]] била близу 0%, најмногу како резултат на падот на цената на нафтата, која правела 60% од вкупните приходи на земјата од извоз.<ref name="LaFeber 2002, 332"/><ref>LaFaber 2002, 331-333</ref> За да ја спаси економијата од колапс, [[Михаил Горбачов]] објавил агенда за брзи промени, наречена „Перестројка“. Покрај тоа, приморан да ја намали потрошувачката во трката во вооружување со Западот, започнал преговори со САД за намалување на воените потенцијали и направил низа отстапки кон Западот. Во [[1989]] година Советите се повлекле од [[Авганистан]]. Во декември 1989 Горбачов и [[Џорџ Буш постариот]] на самитот на [[Малта]] објавиле крај на Студената војна.<ref>"Cold War," ''A Dictionary of World History''. Oxford University Press, 2000. Oxford Reference Online. Oxford University Press.</ref> До тогаш веќе и сојузниците на СССР слабееле - комунистичките режими во [[Источна Европа]] биле на заминување, а новите демократски власти биле повеќе заинтересирани за сојузништво со Западот отколку со СССР. И во самиот СССР, најпрво комунистичката власт била принудена да го напушти монополот на власта по 73 години во [[1990]]. СССР официјално се распаднал на [[25 декември]] [[1991]] година<ref name="BBC Timeline">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/1112551.stm|work=BBC|title=Timeline: Soviet Union|date=2006-03-03 |quote=1991 25 декември - Gorbachev resigns as Soviet president; US recognises independence of remaining Soviet republics|accessdate=2007-07-22}}</ref>. Конечниот чин било со предавање на власта на Советскиот Сојуз и преземање на власта во Русија од страна на [[Борис Елцин]]. Руската Федерација официјално започнала да постои на [[26 декември]] [[1991]] година<ref name="BBC Timeline" />. == Политика == Владата на Советскиот Сојуз била застапувана од страна на членовите на [[КПСС|Комунистичката партија на Советскиот Сојуз]]. КПСС била единствената политичка партија во времето на СССР. Нејзини раководни органи биле Централниот комитет (ЦК), Политбиро на ЦК на КПСС, Секретариатот на ЦК. == Економија == {| class="wikitable" border="1" table style="border:1px black; float:right; margin-left:1em;" |- ! style="background:#d3d3d3;" colspan="3"| Споредба помеѓу Советската и [[Економија на САД|Американска]] економија (1989)<br /><ref name=cia1990 /> |- !||СССР||САД |- |[[БДП]] (1989&nbsp;– милиони$)||2,659,500||5,233,300 |- |население (јули 1990) ||290,938,469||250,410,000 |- |БДП по глава на жител ($)||9,211||21,082 |- |Работна сила (1989)||152,300,000||125,557,000 |} Пред распаѓањето на СССР, земјата имала втора по големина економија во светото, веднаш по [[САД]].<ref name=cia1990>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact90/world12.txt|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=2008-03-09|title=1990 CIA World Factbook|archive-date=2018-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20181001020543/http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact90/world12.txt|url-status=dead}}</ref> таа се засновала врз системот на државна сопственост управувана преку [[Госплан]], [[Госбанка]] и [[Госнаб]]. Првиот поголем проект за економско планирање и развој бил планот ГОЕЛРО, кој траел пет години. Акцентот бил ставен врз брзиот развој во тешката индустрија, преку кое нацијата станала една од најголемите производители во светот на голем број на основни и тешки индустриски производи. Земјоделството било организирано преку системот на колективни фарми и водачни фарми, но сепак се покажале доста непродуктивни. По смртта на [[Ленин]] во [[1924]] година, економските реформи на [[Сталин]] овозможиле Советскиот Сојуз да стане земја со најразвиена економија во светот. Благодарение на строгите државни контроли, земјата во рамките на своето постоење се претворила од една од најсиромашните европски земјоделски нации во втора најразвиена и најголема економија во светот (после САД) главно насочена кон [[тешка индустрија|тешката индустрија]]. Државниот систем на граѓаните им овозможил работа и сите најпотребни услуги, како што се [[здравство]], [[образование]] кои биле бесплатнi. Какио реултат на тоа СССР успел до самото распаѓање да има добар животен стандард за населението, но и под нивото на развиените капиталистички земји. Советските економски планови биле управувани од страна на Државната комисија за планирање, [[Госплан]]. Таа била одговорна за распределбата на добрата и одлучувала за количествата производи, кои требало да се произведат во рамките на петгодишниот план. Целосната државната сопственост на претпријатијата и економијата значело дека во пракса целата економска активност ја води [[Госплан]]. Покрај тоа, до доаѓањето на Михаил Горбачов приватните средства останале забранети. Овие одлики на советската економија, како и релативно слабо развиената лесна индустрија довело до значително забавување на економскиот раст, особено во годините на [[Леонид Брежнев]] (1964-1982). == Култура == Културата на Советскиот Сојуз поминала низ неколку фази во текот на 70-годишното постоење на СССР. Во текот на првите единаесет години по револуцијата (1918-1929), имало релативна слобода и уметнички експерименти во неколку различни стилови, во обид да се најде еден засебен советски стил на уметноста. Ленин тежнеел уметноста да биде достапна до рускиот народ. По [[Октомвриска револуција|Октомвриската револуција]] од [[1917]] година, рускиот културен живот во голем степен се променил или пак бил претворен во хаос. Некои истакнати и познати писатели од тој период, како [[Иван Буњини]] и [[Владимир Набоков]] ја напуштиле земјата, додека пак новата генерација на млади талентирани писатели се приклучиле кон различни организации со цел создавање на една нова културна книжевност проследена со новиот режим во склопот на Советскиот Сојуз. Во текот на 1920-тите, писателите уживале широка толеранција. Во 1930-тите, објавувањето на новите книжевни дела било затегнато со оглед на доаѓањето на власт на [[Јосиф Сталин]] и неговата социјалистичка политика и режим. Голем број на писатели биле затворани и прогонувани во тој период. По неговата смрт, ограничувањата биле отфрлени за да во 1970-тите и 1980-тите истите бидат игнорирани. Од најпознатите водечки писатели од оваа ера, најмногу се издвојуваат: [[Евгениј Земјатин]], [[Исак Бабел]], [[Владимир Мајаковски]], [[Илф и Петров]], [[Јуриј Олеша]], [[Михаил Булгаков]], [[Борис Пастернак]], [[Михаил Шолохов]], [[Александар Солженицин]], [[Андреј Вознесенски]] и други. Една од најпознатата песна од тоа време е [[Света војна (песна)|Света војна]]. Текстот го напишал [[Василиј Лебедев-Кумач]] во [[1941]] г. на почетокот на [[Операција Барбароса|германската инвазија на СССР]]. Композитор на музиката е [[Александар Василевич Александров]], основач на [[Хор на Црвената армија|Хорот на Црвената армија]] и композитор на музиката за [[Химна на СССР|химната на СССР]]. Во текот на [[XX век]], најпознати архитектонски стилови во Русија биле [[сецесија]]та ([[Фјодор Шехтел]]), [[конструктивизам]] ([[Алексеј Шчусев]] и [[Константин Мелников]]), и [[Сталинистичка архитектура|Сталинистичката архитектура]] ([[Борис Јофан]]). По смртта на [[Сталин]], [[Никита Хрушчов]] целосно го осудил веќе поранешниот архитектонски стил. Кон крајот на советската ера, доминантен архитектонски стил во Русија бил [[Функционализам|функционализмот]]. == Републики на Советскиот Сојуз == : ''Главна статија: [[Републики на Советскиот Сојуз]]'' Советскиот Сојуз во својата конечна фаза се состоел од 15 републики. Претходно имало многу други привремени Републики. Ова се конечните 15. СССР бил создаден и проширен како сојуз на Советски републики формирани во територијата на Руската Империја, која исчезна во Руската Револуција од [[1917]], проследена од Руската граѓанска војна од [[1918]]-[[1920]]. Географските граници на СССР варирале од време на време, но од [[1945]] па сè до распадот, териториите на СССР кореспондираат со оние на доцната империјална Русија, со забележлив исклучок во Финска и Полска. {|class="wikitable sortable" style="text-align:right; font-size:80%" ! Советска<br />социјалистичка<br />република ! население<br />(1989)<br /> ! pop./<br />USSR pop.<br />(%) ! површина<br />(км<sup>2</sup>)<br />(1991) ! површина/<br />/ссср<br />(%) ! pop.<br />густина<br />км<sup>2</sup> ! престолнина<br /><br /> ! независна<br />земја<br /> ! Бр.<br /><br /> ! rowspan=16 | мапа<br /><br /><br /><br /><br />[[Податотека:Soviet Socialist Republics numbered by the Soviet constitution.png|445px]]<br /><br /> |- | align=left | [[Податотека:Flag of Russian SFSR.svg|border|18px|Flag of Russian SFSR]] [[Руска СФСР]] | 147&nbsp;386&nbsp;000 | 51,40 | 17&nbsp;075&nbsp;200 | 76,62 | 8,6 | align=left | [[Москва]] | align=left | [[Податотека:Flag of Russia.svg|border|25px]] [[Русија]] | 1 |- | align=left | [[Податотека:Flag of Ukrainian SSR.svg|border|18px|Flag of Ukrainian SSR]] [[Украинска ССР]] | 51&nbsp;706&nbsp;746 | 18,03 | 603&nbsp;700 | 2,71 | 85,6 | align=left | [[Киев]] | align=left | [[Податотека:Flag of Ukraine.svg|border|25px]] [[Украина]] | 2 |- | align=left | [[Податотека:Flag of the Uzbek SSR.svg|border|18px|Flag of Uzbekistan SSR]] [[Узбечка ССР]] | 19&nbsp;906&nbsp;000 | 6,94 | 447&nbsp;400 | 2,01 | 44,5 | align=left | [[Ташкент]] | align=left | [[Податотека:Flag of Uzbekistan.svg|border|25px]] [[Узбекистан]] | 4 |- | align=left | [[Податотека:Flag of Kazakh SSR.svg|border|18px|Flag of Kazakhstan SSR]] [[Казашка ССР]] | 16&nbsp;711&nbsp;900 | 5,83 | 2&nbsp;727&nbsp;300 | 12,24 | 6,1 | align=left | [[Алмати]] | align=left | [[Податотека:Flag of Kazakhstan.svg|border|25px]] [[Казахстан]] | 5 |- | align=left | [[Податотека:Flag of Byelorussian SSR.svg|border|18px|Flag of Belarusian SSR]] [[Белоруска ССР]] | 10&nbsp;151&nbsp;806 | 3,54 | 207&nbsp;600 | 0,93 | 48,9 | align=left | [[Минск]] | align=left | [[Податотека:Flag of Belarus.svg|border|25px]] [[Белорусија]] | 3 |- | align=left | [[Податотека:Flag of Azerbaijan SSR.svg|border|18px|Flag of Azerbaijan SSR]] [[Азерска ССР]] | 7&nbsp;037&nbsp;900 | 2,45 | 86&nbsp;600 | 0,39 | 81,3 | align=left | [[Баку]] | align=left | [[Податотека:Flag of Azerbaijan.svg|border|25px]] [[Азербејџан]] | 7 |- | align=left | [[Податотека:Flag of Georgian SSR.svg|border|18px|Flag of Georgian SSR]] [[Грузиска ССР]] | 5&nbsp;400&nbsp;841 | 1,88 | 69&nbsp;700 | 0,31 | 77,5 | align=left | [[Тбилиси]] | align=left | [[Податотека:Flag of Georgia.svg|border|25px]] [[Грузија]] | 6 |- | align=left | [[Податотека:Flag of Tajik SSR.svg|border|18px|Flag of Tajikistan SSR]] [[Таџикска ССР]] | 5&nbsp;112&nbsp;000 | 1,78 | 143&nbsp;100 | 0,64 | 35,7 | align=left | [[Душанбе]] | align=left | [[Податотека:Flag of Tajikistan.svg|border|25px]] [[Таџикистан]] | 12 |- | align=left | [[Податотека:Flag of Moldavian SSR.svg|border|18px|Flag of Moldovan SSR]] [[Молдавска ССР]] | 4&nbsp;337&nbsp;600 | 1,51 | 33&nbsp;843 | 0,15 | 128,2 | align=left | [[Кишинев]] | align=left | [[Податотека:Flag of Moldova.svg|border|25px]] [[Молдавија]] | 9 |- | align=left | [[Податотека:Flag of Kyrgyz SSR.svg|border|18px|Flag of Kyrgyzstan SSR]] [[Киргиска ССР]] | 4&nbsp;257&nbsp;800 | 1,48 | 198&nbsp;500 | 0,89 | 21,4 | align=left | [[Бишкек|Фрунзе]] | align=left | [[Податотека:Flag of Kyrgyzstan.svg|border|25px]] [[Киргистан]] | 11 |- style="background:#c0c0c0" | align=left | [[Податотека:Flag of Lithuanian SSR.svg|border|18px|Flag of Lithuanian SSR]] [[Литванска ССР]] | 3&nbsp;689&nbsp;779 | 1,29 | 65&nbsp;200 | 0,29 | 56,6 | align=left | [[Вилнус]] | style="background:#ffffff; text-align:left" | [[Податотека:Flag of Lithuania.svg|border|25px]] [[Литванија]] | style="background:#ffffff" | 8 |- | align=left | [[Податотека:Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic (1974–1991), Flag of Turkmenistan (1991–1992).svg|border|18px|Flag of Turkmenistan SSR]] [[Туркменска ССР]] | 3&nbsp;522&nbsp;700 | 1,23 | 488&nbsp;100 | 2,19 | 7,2 | align=left | [[Ашхабад]] | align=left | [[Податотека:Flag of Turkmenistan.svg|border|25px]] [[Туркменистан]] | 14 |- | align=left | [[Податотека:Flag of Armenian SSR.svg|border|18px|Flag of Armenian SSR]] [[Ерменска ССР]] | 3&nbsp;287&nbsp;700 | 1,15 | 29&nbsp;800 | 0,13 | 110,3 | align=left | [[Ереван]] | align=left | [[Податотека:Flag of Armenia.svg|border|25px]] [[Ерменија]] | 13 |- style="background:#c0c0c0" | align=left | [[Податотека:Flag of Latvian SSR.svg|border|18px|Flag of Latvian SSR]] [[Латвиска ССР]] | 2&nbsp;666&nbsp;567 | 0,93 | 64&nbsp;589 | 0,29 | 41,3 | align=left | [[Рига]] | style="background:#ffffff; text-align:left" | [[Податотека:Flag of Latvia.svg|border|25px]] [[Летонија]] | style="background:#ffffff" | 10 |- style="background:#c0c0c0" | align=left | [[Податотека:Flag of Estonian SSR.svg|border|18px|Flag of Estonian SSR]] [[Естонска ССР]] | 1&nbsp;565&nbsp;662 | 0,55 | 45&nbsp;226 | 0,20 | 34,6 | align=left | [[Талин]] | style="background:#ffffff; text-align:left" | [[Податотека:Flag of Estonia.svg|border|25px]] [[Естонија]] | style="background:#ffffff" | 15 |} <small>{{легенда|#c0c0c0|според меѓународното право не припаѓа на Советскиот Сојуз, односно имала статус на Советска република само формално за време на советската окупација}}<ref>[http://www.am.gov.lv/en/latvia/history/occupation-aspects The Occupation of Latvia: Aspects of History and International Law] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111124083521/http://www.am.gov.lv/en/latvia/history/occupation-aspects/ |date=2011-11-24 }} [[Foreign relations of Latvia|Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Latvia]]</ref><ref>[http://ap.ohchr.org/documents/dpage_e.aspx?c=62&su=70 Documents on Estonia] [[Human Rights]], [[United Nations]]</ref><ref>[http://merln.ndu.edu/archivepdf/EUR/State/86539.pdf U.S.-Baltic Relations: Celebrating 85 Years of Friendship] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120819185542/http://merln.ndu.edu/archivepdf/EUR/State/86539.pdf |date=2012-08-19 }} [[U.S. Department of State]]</ref><ref>[http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//NONSGML+MOTION+B6-2007-0215+0+DOC+PDF+V0//EN Motion for a resolution on the Situation in Estonia] [[European Parliament]]</ref><ref>{{наведена книга | last=[[European Parliament]]: [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/8/80/Europarliament13011983.jpg Resolution on the situation in Estonia, Latvia and Lithuania] (No C 42/78) | title=Official Journal of the European Communities | year=1983 | publisher= European Parliament}}</ref><ref>{{наведена книга | last=Aust, Anthony | title= Handbook of International Law | year=2005 | publisher=Cambridge University Press | isbn=978-0521530347}}</ref><ref>{{наведена книга | last=Ziemele, Ineta | title= State Continuity and Nationality: The Baltic States and Russia | year=2005 | publisher=Martinus Nijhoff Publishers | isbn=90-04-14295-9}}</ref></small> ==СССР како тема во уметноста и во популарната култура== * „Назад во СССР“ (''Back In The U.S.S.R.'') - песна на британската група „[[Битлси]]“ од 1968 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Beatles-The-Beatles/release/1113362 DISCOGS, The Beatles ‎– The Beatles (пристапено на 27.6.2019)]</ref> == Поврзано == * [[Распаѓање на Советскиот Сојуз (1985–1991)]] * [[Историја на Советскиот Сојуз (1953–1985)]] * [[Човекови права во Советскиот Сојуз]] * [[Калининградска Област]] * [[Воена историја на Советскиот Сојуз]] * [[Пост-советски држави]] * [[Премиер на Советскиот Сојуз]] * [[Претседател на Советскиот Сојуз]] * [[Прометеизма]] * [[Државни празници на Советскиот Сојуз]] * [[Републики во Советскиот Сојуз]] * [[Советска војна во Авганистан]] * [[Советизација]] * [[Тоталитаризам]] * [[Марксизам]] * [[Ленинизам]] == Белешки == {{Reflist|group="белешка"|refs= <ref name="vg_o">СССР била тоталитарна држава сè до смрта на [[Сталин]]. За Советскиот Сојуз и за останатите комунистички држави по [[1953]] година, со исклучок на [[Северна Кореја]] и [[Албанија]] (се до смрта на [[Енвер Хоџа]]), се користи терминот ''посттоталитарни држави'', види [[Крајот на историјата и последниот човек]], [[Френсис Фукујама]].</ref> }} == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{sisterlinks|Soviet Union}} * [http://deweytextsonline.area501.net/ImpressionsOfSovietRussia.htm Импресии од Советска Русија, од Џон Девеј] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080121085401/http://deweytextsonline.area501.net/ImpressionsOfSovietRussia.htm |date=2008-01-21 }} * [http://soviethistory.com/ Документи и други форми на медиуми од Советскиот Сојуз: 1917-1991.] * [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/sutoc.html Советски Сојуз] * [http://documents.theblackvault.com/documents/SovietLosses.pdf Зауби од вооружените сили на СССР во војни, борбени операции, како и воени конфликти] * [http://soviet.globalmuseumoncommunism.org/ Soviet Union Exhibit at Global Museum on Communism with essay by Richard Pipes] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120229052152/http://soviet.globalmuseumoncommunism.org/ |date=2012-02-29 }} * {{ru}} [http://www.maps-world.ru/usssr.htm Карта на СССР, граници, републики и територијата на СССР] {{Советски Републики}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:СССР]] ojc0yilsvhgvrtvywz91id1icm3sioz Кичево 0 5233 5648348 5628027 2026-10-20T19:40:27Z Ehrlich91 24281 5648348 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Кичево | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[Градови во Македонија|Град]] | image_skyline = File:Kercova.png#/media/File:Kercova.png | image_alt = | image_caption = Панорама на Кичево | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = Местоположба на Кичево во [[Македонија]] | pushpin_map = Македонија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 41 |latm = 31 |lats = 04.00 |latNS = N | longd = 20 |longm = 57 |longs = 56.00 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони на Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Југозападен Регион|Југозападен]] | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = [[Општина Кичево|Кичево]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = <!-- established -->| unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = <!-- dunams used in Middle East articles only --> | dunam_link = <!-- which dunam to link --> | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 625 | population_footnotes = | population_total = 23.428 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym =кичевчанец, кичевчанка, кичевчани/кичевец, кичевка, кичевци<ref>{{ОДРМЈ|Кичево}}</ref><ref>{{ДРМЈ|Кичево}}</ref> | population_note = | timezone1 = [[UTC+01:00|UTC+1]] | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[UTC+2]] | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code =6250,6251,6252 | area_code_type = | area_code = +389 045 | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Рег. таб.]] | blank_info = KI | blank1_name = | blank1_info = | iso_code = | website = [https://kicevo.gov.mk/mk/?lang=mk kicevo.gov.mk] | footnotes = }} '''Кичево''' — [[град]] во западниот дел на [[Македонија]] и административно седиште на [[Општина Кичево|истоимената општина]]. Градот претставува [[Главен град|административен]] и економски центар на областа [[Копачка (област)|Копачка]], а лежи под југоисточните падини на планината [[Бистра (планина)|Бистра]]. Кичево е оддалечено 110 километри од [[Скопје]], а се наоѓа на речиси половина пат меѓу [[Гостивар]] (46 километри) и [[Охрид]] (61 километар). Градот Кичево со својата местоположба претставува еден од најважните сообраќајни и транзитни центри во [[Западна Македонија]]. == Потекло на името Кичево == [[Податотека:Кичево во Општина Кичево.svg|мини|десно|280п|Кичево на картата на Општина Кичево.]] Кога дошле [[Словените]] во овој крај основале нови населби. Во тоа време најверојатно бил основан и денешниот град, кој, како населено место првпат се споменува во една повелба на византискиот цар [[Василиј Втори]] од [[1018]] година со топонимот Кицавис. Во текот на [[среден век|средниот век]] градот бил споменуван и со формите Китсавин и Китчавин (Кичавин) и се наоѓал во состав на [[Охридската архиепископија]]. Охридскиот архиепископ [[Теофилакт Охридски|Теофилакт]] населбата ја споменувал со топонимот Киттава, а византискиот хроничар Акрополит градот Кичево го именувал со формите Кицавин и Кицавеос. Во [[1316]] година во близината на градот Кицавис (Кичево) бил изграден манастирот „Св. Пречиста“ во кој некогаш престојувале и се школувале нашите први преродбеници [[Јоаким Крчовски]] и [[Кирил Пејчиновиќ]]. Кога дошле Турците во Кичевско кон крајот на [[14 век]] по смртта на [[Крали Марко]], Кичево како населено место се споменува во еден пишан документ од втората половина на [[15 век]]. Познатиот турски патописец и географ Хаџи Калфа го посетил градот во првата половина на 17 век и го спомнал со формите Фирџова, Фирчова (Фирчово), Кирчова (Кирчово). Од овие форми се претпоставува дека бил добиен топонимот Крчово (населба во крчевина). Со името Крчово населбата била спомната и во еден ферман на султанот [[Селим III|Селим Трети]] од [[1798]] година и тоа како [[каза]] (околиско место) – Крчовска [[каза]]. Во средниот век, за време на кралот Милутин била употребувана формата Кичава. [[Вук Караџиќ]] ги споменува формите Крчево и Кичава. Со името Крчево во шеесеттите години на 19 век го споменува и рускиот научник А. Гилфердинг. Австрискиот патописец Ј. Г. Хан во една географска карта од [[1867]] година градот го спомнува со формата Криштево. Се претпоставува дека денешното име на градот потекнува од формите: Кицавис, Кирчово, Крчово или Крчево. Народните легенди поинаку го објаснуваат денешното име на градот Кичево. Според легендата на [[Марко Цепенков]], името на Кичево го поврзува со тврдината над градот што ја изградил [[Волкашин]] за ќерка му Кита. (сестра на [[Крали Марко]]) . По нејзиното име тврдината (калето) била наречена [[Китино Кале]], односно Китин Град. Подоцна под [[Китино Кале]] била основана населба која според името на Кита (Ките, Киче – нагалено) била наречена '''Кичево'''. [[Податотека:Komuna-e-kercoves.png|алт=Kičevo|лево|мини|Булеварот „Ослободување“ - главната улица во Кичево]] == Историја на Кичево == === Античка и средновековна историја === [[Податотека:Saat_Kula_vo_Kičevo.jpg|мини|248x248пкс|Некогашната саат-кула во Кичево]] Во близина на денешното Кичево постоел град уште во античко време, познат под името Ускана. Оваа населба е првпат спомената во времето на владеењето на античкиот македонски владетел [[Персеј]]. Во тој период градот имал значајна улога во македонско-римските војни (170-169 г.п.н.е.). За време на римското владеење котлината во која е сместена денешната населба била добро населена за што сведочат археолошките остатоци. [[Римјани]]те во овој дел на [[Македонија]] изградиле и патишта. Се претпоставува дека римската населба била разурната од катастрофален земјотрес во [[518]] година. Се знае дека на Кале е подигнат крајпатен кастел (тврдина) за време на [[Римјани]]те кој служел за контрола на прастариот пат [[Скупи]]-[[Лихнид]]. Дали претходно тука постоела тврдина, не е сигурно. Патот поминувал во подножјето на калето, токму каде што денес поминува главната улица. Со време под калето и по должината на античкиот пат почнале да се населуваат луѓе и се оформила мала трговска населба. Со време прераснала во мало гратче. Животот бил убав. Животот бил богат. Со варварските наезди (Готи, Хуни, Авари, Бугари, Словени) веројатно и животот во самата населба замира, а и храмовите се веројатно уништени. Во 7 век се населуваат Словените. Овие векови наизменично се менувале бугарската и византиската власт. Познато е постоењето на склавинијата [[Берзитија]]. Со рехристијанизацијата на овие територии настанува симбиоза на населението и животот повторно почнува да цути. Со тоа и обновувањето на средновековната населба. и на трговската маршрута север-југ. Се обновуваат и храмовите. За време на [[Цар Самоил]] Кичево веќе бил голем воен кастрон (град) и веројатно броел над 5.000 жители и воена посада на калето. Цивилниот живот се одвивал долу во чаршијата. Во [[1015]]-[[1018]] година Кичево (Китсавин) повторно потпаѓа под византиска власт. Кичава функционирала низ вековите како византиски кастрон (од 10 до 13 век), кој ги контролирал патиштата на периферијата на царството, во насоката на честите српски упади од север. Во вековите што следат, градот потпаѓал под српска, бугарска, епирска власт. Византијците го преземаат повторно после Пелагонската битка за во периодот меѓу 1282 и 1297 година да го освојат [[Срби]]те (крал Милутин). Во средниот век споменатите територии потпаѓаат под средновековната српска држава, што се потврдува со даровницата на Кралот Милутин кој во 1294 го опсипал со подароци манастирот [[Кнежински манастир|Свети Ѓорѓија]] во село [[Кнежино]]. Кичево во овие години е веројатно запалено (барем тврдината). === Османлиско владеење === Кичево и Кичевско потпаѓаат под турска власт во [[1385]] година. По освојувањето, градот бил претворен во воен и административен центар. Во ранотурско време во тврдината Кичава била сместена [[стража]]. Во втората половина на XV век, поточно во 1476 година, управител на Кичевската нахија бил Али-бег, а Кичево бил економски и административен центар на самата нахија. Кичево во овој период имало 217 куќи. Градот како стопански и административен центар на нахијата, попримајќи турски елемент, од ден на ден ја менувал физиономијата и сè повеќе добивал ориентален изглед.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани,2004,стр.34</ref> Со сè поголемиот прилив на странски капитал кон крајот на XIX век, [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] пројавило интерес за експлоатација на рудните богатства во овој регион, особено за бакарот и манганот, а во градот се започнало со градителски и комунален развој. Во подножјето на Кичевското Кале бил подигнат [[Саат-кула (Кичево)|градски часовник]], а во центарот на градот била изградена убава чешма и била донесена вода за пиење. Со ширењето на христијанството на овие простори се градат и првите цркви во доцноантичко и средновековно Кичево. Познато е постоењето на 3 цркви кои низ времето биле уривани, а се изградени веројатно во доцната антика и раното средновековие и сите три се наоѓаат на просторот кој сите го знаат како чаршија: * [[Св. Петка]] , денес не постои. Се наоѓала на просторот на денешната градска џамија, со доаѓањето на Османлиските [[Турци]] е разорена. Постарите кичевчани имаат раскажано дека за време на помал земјотрес од ѕидовите на џамијата паднал малтер и се појавиле фрески. Постои веројатност дека џамијата е изградена врз темелите на уништената црква (околината на црквата) или понатаму, барем еден ѕид од старата црква да влегол во состав на новиот објект на џамијата. Самата џамија е сондирана од археологот Гордана Спасовска и не се пронајдени никакви материјални докази за постоење на црква во рамките на објектот на џамијата. Тоа значи дека остатоците би можеле да се бараат некаде во околината. А и не е невозможно материјалот од кој е градена старата црква Св. Петка да е употребен за изградба на џамијата. * [[Црква „Св. Петар и Павле“ - Кичево|Св. Апостоли Петар и Павле]] , постои и денес, изградена (и доградувана) е на темелите на постара црква (средновековна/доцноантичка). Околу црквата порано се наоѓале градските гробишта кои денес не постојат. Со изградбата на новите придружни објекти на денешната црква се откриени гробови. Белата мермерна плоча на прагот на црквата е веројатно надгробна плоча која при изградбата на денешниот храм, од незнаење е поставена тука. На само дваесет метри од црквата се наоѓаат римските гробишта, веднаш во подножјето на калето. Во црквата веројатно навратувале и патниците кои оделе по стариот пат зашто црквата се наоѓа веднаш до него. Денес црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ претставува единствениот христијански храм во Кичево. * [[Св. Димитриј]]а, денес не постои. Била малечка, можеби и првоизградена црква, барем така изгледала во средниот век. Англичанецот Едмунд Спенсер бил капетан и многу патувал, пред сè, во разузнавачки цели. Во 1850 година ја посетил и [[Македонија]]. Поминал крај Кичево. Интересно е што во својот патопис Спенсер наведува дека Кичево е местото каде порано се наоѓал градот „Скиртијана“. Познато е дека во [[Кичевска Котлина|Кичевската Котлина]] се наоѓал древниот град Ускана (Хискана), чија локација сè уште не е точно утврдена. Изворот за овој податок не е наведен, но е доста интересен. Еве што друго пишува Едмунд Спенсер за Кичево во својот патoпис: ''„Напуштајќи ја прекрасната долина на Дреска, поминавме преку планината на пат за Критчово, древната Скиртијана, која денес претставува мало село што нема повеќе од стотина куќи. Се почувствувавме меланхолично гледајќи го прекрасниот и простран басен во кој беше сместено селото, каде што почвата очигледно беше мошне плодоносна, но малку обработена. Неколку напуштени села беа расфрлани во околината покажувајќи дека оваа област мора некогаш да била место каде што се одвивал некој смртоносен судир, а тоа било неодамна. Критчево е сместено во подножјето на еден планински венец, не многу висок, овде-онде покриен со шума, претставувајќи еден освежителен предел во овие области на [[Македонија]], каде студениот гол камен често е главната одлика на пределот; иако овие планини некаде испреплетени со бројни плодни површини, мали долини или клисури, каде што течат водите на Зајас, Карасу, Кандрису и на неколку помали реки се влеваат во реката [[Вардар]], сепак се чини дека земјата е добро прилагодлива за земјоделство; сепак единствените жители кои ги сретнавме на нашиот пат беа неколкумина номади со нивните стада.”'' [[Податотека:Makedonec od Kicevo - 1903.jpg|150п|мини|лево|Македонец од Кичево, Битолски Вилает, слика од рускиот весник „Весник и библиотека за самообразование“ од 1903 година]] Спенсер го посетил Кичево во еден од најтешките периоди низ кој поминал градот. Имено во годините непосредно пред да помине тука, Кичево било арена на еден од многуте крвави судири во [[Отоманско Царство|Османлиското Царство]], кои се јавиле како последица на ослабнувањето на централната власт во [[Истанбул]], а јакнењето на локалните паши, бегови, кои почнале да се одметнуваат. Во тоа време господар на Кичево бил Абди-бег, веројатно лојален на султанот. Абди-бег бил убиен од страна на Хамза-паша од [[Скопје]], кој потоа се населил во тврдината на [[Китино Кале]], по што почнал страшен терор врз месното население. Се зборува дека во тврдината го опслужувале дури 400 слуги. Кога Ајредин-паша успеал да го порази Хамза-паша и да го заземе повторно Кичево, тврдината била запалена и разрушена. Потоа животот почнал да се враќа во нормала. Сево ова се случувало за време на одметнувањето на Али-паша – Јанински, во првата половина на 19 век, време кога се случува феудална анархија во Османлиското Царство. Како причина било искористено укинувањето на јаничарскиот ред во 1826 година од страна на султанот Махмуд II, по што голем број на турски феудалци се одметнале и почнале со масовен терор во областите каде владееле. Поради тоа населението сè повеќе ги напуштало селата преселувајќи се во градовите. Едмунд Спенсер несомнено бил сведок на периодот после феудалната анархија во Кичево. Во {{Римски|19}} век, Кичево било центар на [[Кичевска Каза|Кичевската Каза]], во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Првите никулци на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] започнале со револуционерната работа на ѓаконот Јосиф на манастирот Света Богородица - Пречиста, и на учителите на повеќе кичевски села. По направените обиколки и првите контакти со печалбарите по кичевските села [[Пере Тошев]] заедно со Јосиф во 1878 година ја формираат првата вооружена чета на чело со Дуко Тасев, а во чии редови бил и [[Јордан Пиперката]]. Тие ќе бидат предводници на [[Брсјачка буна|Брсјачката буна]] во 1880 година. Исто така, на [[2 август]] [[1903]], започнува востание на чело со Арсо Војвода и [[Јордан Пиперката]], а се држат ослободени територии до [[9 август]] кога востанието било крваво задушено. === Старата кичевска чаршија === {{Главна|Кичевска чаршија}} Во вековите под турска власт, [[Кичевска чаршија|Кичевската чаршија]] го добива денешниот изглед (веројатно не многу поразличен од оној пред тоа). Сите цркви се уништени. Доаѓа до масовна исламизација на населението кое станува значително муслиманско. Но во првите векови од владеењето на Османлиите забележлив е и нов процут на трговијата во чаршијата кога почнуваат да се градат многу занаетчиски дуќани. Чаршијата добива повеќе убави чешми, се гради градската џамија, саат-кулата ([[1741]] година) која гледа накај неа. Се градат и неколку теќиња (дервишко, бектешко...) кои постојат и денес. Куќите кои се градат тоа време, биле со дуќан долу и простор за живеење горе. Првите векови од владеењето на [[Турци]]те се карактеристични како мирен период. Впрочем и самата империја доживува полет на секој план. Чаршијата пред нешто повеќе од еден век го добива денешниот изглед. Во неа, како и во Кичево (во 1903 брои нешто над 4.000 жители) зајакнува христијанскиот елемент. Население се доселува во безбедноста на градот каде е помалку загрозувано од разбојничките банди. Се градат нови и убави чорбаџиски куќи, анови, пекарници. Тука се одвиваат и некои од активностите на ВМРО пред [[Илинденско востание|Илинденското востание]]. Во [[1907]] година, веројатно со засилувањето на христијаните, се обновува црквата Св. Петар и Павле на темелите на постарата црква. Стариот антички пат, кој сега е централна градска улица е калдрмисан. Калдрмата постои до денес. Но во 1938 година чаршијата губи еден од најголемите нејзини белези, саат-кулата, која горела во пожар, веројатно во [[1926]] година. Српскиот управител на Кичево не сакал да ја обнови и наредил да ја урнат бидејќи го потсетувала на турското владеење. [[Податотека:Kičevo old.jpg|мини|десно|Кичевската чаршија во 1930-те]] По ослободувањето во [[1945]] година во чаршијата е жива политичката активност која по уништувањето на вистинската народна власт на чело со [[Методија Андонов - Ченто|Методија Андонов-Ченто]] и поставувањето на комунистички функционери, отворено преоѓа во национализам и цели кон независна и самостојна Македонија односно отцепување од [[СФРЈ]]. Осамнуваат летоци по чаршиските калдрми. Се апсат и тепаат млади луѓе, режимот брка вештерки. Новите комунистички моќници по пат на национализација присвојуваат имоти за себе. Национализацијата смртно ја ранува старата кичевска чаршија. Замираат старите занаети, дуќаните се национализираат, замира ситната трговија. Спомениците кои едно време ја красат чаршијата се уништуваат (Старата градска чешма). Во првата половина на XIX век, старите приземни и катни објекти биле рушени и на нивно место се граделе дуќани – масивни објекти градени од тула, малтерисани и украсени со штукатура, со што се формирале нивните стилски одлики. Одлика на овие објекти е градењето на приземје и кат. Денес, во Чаршијата, токму овие објекти со приземје и кат се најбројни – 68, многу помалку има приземни објекти – 20, а застапени се и објекти со приземје, кат, меѓукат и кат. Забележлива е појавата на дополнително изведување на голем број надградби на поткровја, со што се зголемува катноста (и висината ) на објектите. Оваа појава е особено изразена кај низот објекти изведени во продолжение на музејската зграда. Кај неколкуте нови објекти, кои се во склоп на низовите, се појавуваат објекти со приземје и два ката, приземје и три ката, а во контактната зона на Чаршијата регистирани се и објекти со приземје и четири ката. [[Податотека:Kičevo,_na_razglednica_od_1935.jpg|алт=|лево|мини|Панорама на Кичево во 1935 година]] Денес, најбројни во зоната на чаршијата се објектите градени меѓу двете светски војни од, кои истовремено го означуваат периодот на градење на "нова" чаршија. Најстарите од нив се изградени меѓу 1931- 1935. година. До почетокот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] Чаршијата е целосно оформена и компактна урбана и економска зона, каква што беше сочувана до пред некоја деценија. Важно е да се заклучи дека денес сочуваните партии од оваа некогашна целина речиси исцело потекнуваат од дваесеттите, триесеттите и четириесеттите години на 20 век. На фасадите на објектите се појавуваат разни декоративни архитектонски елементи, преземени од европските неостилови, што доведува до невоедначена стилска физиономија на уличните платна. Tрговските и занаетчиските објекти во чаршијата, во најголем дел, поседуваат карактеристични особености на европската граѓанска истористичка архитектура од 19 век, но во посредувани варијанти и провинцијални видоизменувања, карактеристични за балканските простори во првата половина од 20 век. Декоративните решенија на катот се значително поразновидни и пософистицирани. Овде се среќава декорирање со штукатура на прозорските отвори, на балконските врати, на потенцираните појаси во штуко-профилација меѓу приземјето и катот, на сложено решаваните разновидни симсови и на партиите над симсовите, т.е. украсните парапетни ѕидчиња и тимпанони на ниво на кровната конструкција. Сета оваа штуко-декорација е изведена во еден стилизиран и еклектичен манир на посредуван неокласицизам. На катот, во некои објекти се јавува благо испакнување/исфрлање над приземниот дел, со што се постигнува своевидно динамизирање на архитектонските волумени и маси. Честопати на катот, во осносиметрична поставеност, се изведуваат балкони во различни димензии, но со мала испакнатост, коишто делуваат декоративно и ги разигруваат горните партии на фасадата. Балконите имаат железни огради во разновидна стилизација или се изведуваат со ѕидани или профилирани столпчиња. Честопати на катот, во осносиметрична поставеност, се изведуваат балкони во различни димензии, но со мала испакнатост, коишто делуваат декоративно и ги разигруваат горните партии на фасадата. Посебна архитектонско-декоративна одлика на фасадното обликување на објектите во урбаната целина на кичевската чаршија претставуваат разновидните смели решенија над катот, во висина на кровната конструкција. Овој највисок дел од челната фасада на објектите е посебно нагласен и профилиран, така што претставува најзначајната посебност на оваа архитектура. Иако вакви решенија се среќаваат и на други места во [[Македонија]], бројноста и разновидноста на овие фасадни решенија во Кичевската чаршија формираат една препознатлива локална амбиентална особеност. === Современа историја === [[File:Партизански баталјон „Мирче Ацев“ во слободното Кичево (12.9.1943).jpg|thumb|мини|десно|Борци на [[Партизански баталјон „Мирче Ацев“|партизанскиот баталјон „Мирче Ацев“]] во слободното Кичево на 12.9.1943]] Кичево и [[Кичевско]] престанува да биде под турска власт во [[1912]] година по завршувањето на [[Првата балканска војна]]. Во овој период се случува [[Охридско востание|Охридско-дебарското востание]] во кое страдањето на населението било уште поголемо, особено во [[Втората балканска војна]] кога населението било поделено на две страни па не се знаело на која страна и за чии интереси се гине. Во [[1919]] година со Версајската конференција овој регион му припаѓа на [[Кралство на Србите, Хрватите и Словенците|Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]] коe водело политика на асимилација на населението. За време на Кралството СХС во чаршијата се градат убави згради (зградата на денешниот музеј, хотел Солун, кафеана „Велика Жупа“...). Трговијата повторно заживува. Се гради и теснолинејката која ќе го поврзе Кичево со Охрид. Зградата на поранешната железничка станица сè уште постои и се наоѓа на 100 метри од чаршијата, а остатоци од шините до неодамна се познаваа. Подем добива и спортскиот живот. Овој период може да се окарактеризира некаков своевиден подем, но во основа зацрнет поради големосрпската пропаганда над населението. Во овој период од почетокот на векот до 1940 година чаршијата има над 200 дуќани и занаетчиски работилници, хотели, пекарници... [[Податотека:Владимир Полежиноски.jpg|алт=Владимир Полежиноски|лево|мини|[[Владимир Полежиноски]]|233x233пкс]] Во неверојатно тешки услови, овој регион ја дочекува фашистичката окупација во [[1941]] година. Кичевско потпаѓа под италијанска окупација. Но Кичево нема да ги изневери старите револуционерни обичаи. Од градот и околината се произлезени многу [[партизани]]. Во октомври [[1941]] година, [[Кузман Јосифовски - Питу]] го формира месниот комитет на [[Комунистичка партија на Југославија|Комунистичката партија]], во кој подоцна станува член и еден од најистакнатите кичевчани на сите времиња, д-р [[Владимир Полежиноски|Владимир Полежина (Полежиноски)]]. Во почетокот Кузман Јосифовски не се сложил Полежина да влезе како член на [[КПЈ]], бидејќи сметал дека партијата е на работничката класа, а интелектуалците како него, доктор на правни науки, не може да бидат членови. Сите кичевски првоборци се залагале за Полежина да биде член. По заедничката средба, Кузман Јосифовски сфатил дека Полежина како убеден демократ и антифашист треба да биде член на [[КПЈ]]. На 15 декември 1941 година е формирана првата месна организација на СКЈ во село [[Карбуница]]. === 11 септември – ден на ослободувањето на Кичево === [[Податотека:Mirko Milevski-Kicevo.jpg|алт=Спомен-биста на Мирко Милески|мини|193x193пкс|Спомен-биста на [[Мирко Милески]]]] На [[11 септември]] [[1943]] година, непосредно по капитулацијата на [[Италија]], партизанските единици по жестоки борби го ослободуваат градот Кичево.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://kicevo.mk/11-septemvri-den-na-osloboduvanjeto-na-kicevo/ |title=„11 септември – Ден на ослободувањето на Кичево“ |accessdate=2017-06-30 |archive-date=2017-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170618233604/http://kicevo.mk/11-septemvri-den-na-osloboduvanjeto-na-kicevo/ |url-status=dead }}</ref> Со тоа Кичево стана '''првиот слободен град''' и слободна територија заедно со [[Дебрца]] во [[Македонија]]. Ова е првото ослободување на Кичево кое во наредните месеци уште неколкупати ќе биде окупирано и ослободувано. Во градот била формирана народна власт во која учество зеле претставници од сите националности кои живееле во градот. За првпат на дело се почувствувала заедничката слобода. На [[26 септември]] е одржан голем народен митинг. На балистичките водачи им била простена соработката со италијанските и германските фашисти и дури им било доверено чување на границата кон тогашна [[Бугарија|фашистичка Бугарија]] во околината на [[Бигор Доленци]]. Лојалноста на овие единици била многу кратка. За помалку од еден месец од правец на [[Гостивар]] започнува масовен германски напад кон слободната територија која е бранета на планината [[Буковиќ (планина)|Буковиќ]] од малубројната, но силно мотивирана чета на чело со [[Мирко Милески]] која во таа прилика е збришана. Предадени и изневерени од балистите и со поддршка на бугарската авијација, партизаните биле принудени да се повлечат кон [[Копачка (област)|Копачка]] и на [[2 октомври]] [[1943]] година Кичево е повторно окупирано. Накратко, од 1 до [[6 ноември]] 1943 Кичево повторно било ослободено,<ref>„Кичево и Кичевско во НОВ: документи“, Кичево, 1985, 193 стр.</ref> а конечно било ослободено на [[15 ноември]] [[1944]] година. Со историскиот референдум на [[8 септември]] [[1991]] година, [[Македонија]] станува независна држава, со изградба на повеќепартиски систем и пазарно стопанство, а Кичево влегува во системот на транзиција. == Местоположба == Кичево се наоѓа во западниот дел на [[Република Македонија]], сместен во [[Кичевска Котлина|Кичевската Котлина]], која претставува јасно обликувана природна целина, опколена од сите [[Податотека:Center_of_Kičevo.JPG|мини|Плоштадот во Кичево]] страни со високи планини. Припаѓа на горното сливно подрачје на реката [[Треска]], на северната страна допира до превојот [[Стража (превој)|Стража]], на западната страна се издига планината [[Бистра]], на јужната страна по долината на реката [[Треска]] се протега до [[Илинска Планина]], а на источната страна допира со јужниот дел на областа [[Порече]]. Градот Кичево, како урбан центар, се наоѓа на [[надморска височина]] од 625-650 метри. Останатите населени места се наоѓаат на надморска височина од 600 до над 1000 метри. Што се однесува до површината, административно до 2013 година Општина Кичево покриваше најмал дел во споредба со другите општини, односно 49&nbsp;км<sup>2</sup>, што претставува 5,9% од вкупната површина во [[Кичевска Котлина|Кичевската Котлина]] и другите области кои гравитираат околу [[Кичевско]]. Според бројот на жители, Кичево беше најголема [[општина]], со 52,5% од вкупниот број на жители во регионот, сè до 2013 година кога општините [[Општина Другово|Другово]], [[Општина Вранештица|Вранештица]], [[Општина Зајас|Зајас]] и [[Општина Осломеј|Осломеј]] се припоија кон Општина Кичево. == Клима == [[Податотека:Кичево и Китино Кале.JPG|мини|Кичево и Китино Кале]] [[кичевско|Кичевскиот регион]] се наоѓа под влијание на топло [[континентална клима|континенталната]] и [[планинска клима|планинската клима]]. Зоната на влијание на топло континенталната клима во [[Република Македонија]] е во висински појас од 600 до 900 м н.в. што значи во ова климатско подрачје во Кичевскиот регион се наоѓа градот Кичево и поголем дел од населените места, а планинските подрачја се под влијание на планинската клима. Годишната средна температура во потесното градско подрачје изнесува 10,7 °С при што апсолутниот месечен максимум на температурата изнесува 40,5 °С додека апсолутниот месечен минимум изнесува - 23 °С. Средната годишна максимална температура изнесува 17,1 °С, а средната годишна минимална температура изнесува 5 °С . Наведените климатски и други природни услови во анализираниот регион влијаат ограничувачки на развојот на одредени овошни видови и овозможуваат одреден развој на други овошни видови. Релативно умерената и стабилна влажност на воздухот (74%) и топло континенталната клима овозможуваат одгледување на јаболчестите овошни видови ([[јаболка]] и [[круша]]), како и поволни услови за одгледување на некои од коскестите овошни видови ([[вишна]], [[цреша]], [[слива]]).Исто така постојат услови за одгледување и на оревот и костенот. Ограниченоста на површините кои се наводнуваат и слабата количина на врнежи во последните години делуваат негативно на развојот на јаболчестите видови на овошки. Јаболката, па и крушата бараат висока влажност на воздухот и многу вода па затоа условите за нивно одгледување се најповолни покрај реките, водотеците и на површини кои се под систем за наводнување. Црешата и вишната се овошни видови кои не се многу пребирливи во однос на климатските услови и успеваат и на поголеми надморски височини што е многу значајно за регионот со оглед на неговата надморска височина. И покрај релативно добрите услови за одгледување на повеќе овошни видови, овоштарството во регионот во овој момент не претставува позначајна земјоделска гранка. На тоа влијае пред сè слабата организираност на производството и пласманот, во однос на „специјализираните" региони за одредени овошни видови (а во кои постојат и релативно подобри услови за одгледување на тие овошни видови). Сегашната состојба со овоштарството во кичевскиот регион (во кој под овоштарство постојат само 75 ха) покажува за стагнацијата на оваа земјоделска гранка во регионот. Споредбата со состојбата од пред десетина години кога под јаболка имаше околу 400 ха и под вишна околу 200 ха ја покажува тенденцијата на намалување на значењето на овоштарството како гранка во анализираниот регион. == Население == Во турскиот пописен дефтер од 1467/68 година, Кичево било центар на Кичевската нахија (Nahiye-I Kirçova) и имало вкупно 217 семејства, од кои 145 христијански семејства, 13 неженети, 28 вдовици христијани, како и 30 муслимански семејства.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ кн.4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр.198</ref> Во 1530 година, Кичево имало 250 куќи и околу 1.250 жители. Градот од мала населба полека се развивал и прераснувал во урбан центар, така што низ годините интензивно бележи константен пораст на населението. {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom | 1948|7.280 | 1953|9.567 | 1961|10.324 | 1971|15.393 | 1981|22.479 | 1991|21.364 | 1994|25.129 | 2002|27.067 | 2021|23.428 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Кичево живееле 4.844 жители, од кои 1.200 [[Македонци|Македонци христијани]], 3.560 [[Македонци муслимани]] и 84 [[Роми]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_40.htm Кънчов, В. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, с.255]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Кичево имало 1.504 [[Македонци]] христијани, од кои 1.440 биле егзархисти и 64 патријаршисти.<ref>D.M.Brancoff. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905, р.154-155.</ref> Според пописот од 1931 година, Кичево имало 6.328 жители, а Кичевскиот срез како дел од [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] имал 32.101 жител, од кои 21.350 [[Македонци]], 10.064 [[Албанци]] и 687 останати.<sup>[[Кавадарци#cite%20note-4|[4]]]</sup> Во првиот организиран попис на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФР Југославија]] од 1948 година, во Кичевскиот срез имало 37.497 жители, од кои 7.280 во градот Кичево, а 30.217 во селата ([[Кичевија]], [[Копачка (област)|Копачка]], [[Рабетино|Рабетин-кол]]). Од етнички аспект, населението го сочинувале 22.738 (60,6 %) [[Македонци]], 12.402 (33 %) [[Албанци]], 1.797 (4,79 %) [[Турци]], 242 [[Срби]], 74 [[Роми]] и 244 останати.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |title=архивски примерок |accessdate=2018-05-08 |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107024522/http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |url-status=dead }}</ref> Пописот од 1991 година не бил целосно одржан во градот Кичево, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, во градот нема целосни податоци.{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да земат учество (го бојкотираа) во пописот.|group="заб"}} ;Етнички групи Според пописот на населението од [[2002]] година, во градот имало 27.067 жители и спаѓал во групата на средни градови.<ref>{{СоцГеоМак|глава=II|страница=91}}</ref> Етнички гледано, населението е составено од:<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url= http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија |accessdate=29 април 2016}}</ref> {{bar box |float=right |title=Етнички групи<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Македонци|red|55.53}} {{Столбен постоток|Албанци|black|28.23}} {{Столбен постоток|Турци|orange|8.89}} {{Столбен постоток|Роми|cyan|4.91}} {{Столбен постоток|други|grey|1.83}} {{Столбен постоток|Срби|blue|0.30}} {{Столбен постоток|Власи|yellow|0.28}} {{Столбен постоток|Бошњаци|green|0.02}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Народ!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[Македонци]]''' | '''15.031''' | 55,53 |- | [[Албанци]] | 7.641 | 28,23 |- | [[Турци]] | 2.406 | 8,89 |- | [[Роми]] | 1.329 | 4,91 |- | [[Власи]] | 75 | 0,28 |- | [[Срби]] | 82 | 0,30 |- | [[Бошњаци]] | 7 | 0,03 |- |други | 496 | 1,83 |} ;Јазик Во градот се зборуваат следниве јазици<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Јазици<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|македонски|red|62.55}} {{Столбен постоток|албански|black|28.21}} {{Столбен постоток|турски|orange|8.07}} {{Столбен постоток|други|grey|0.44}} {{Столбен постоток|ромски|cyan|0.42}} {{Столбен постоток|српски|blue|0.23}} {{Столбен постоток|влашки|yellow|0.06}} {{Столбен постоток|бошњачки|green|0.03}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Јазик!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[македонски]]''' | '''16.931''' | 62,55 |- | [[албански]] | 7.635 | 28,21 |- | [[турски]] | 2.183 | 8,07 |- | [[ромски]] | 114 | 0,42 |- | [[влашки]] | 16 | 0,06 |- | [[српски]] | 63 | 0,23 |- | [[бошњачки]] | 7 | 0,03 |- |други | 118 | 0,44 |} ;Вероисповед Во Кичево се застапени следните религиски групи<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Религија<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Православие|red|55.93}} {{Столбен постоток|Ислам|green|43.44}} {{Столбен постоток|други|grey|0.50}} {{Столбен постоток|Католицизам|orange|0.13}} {{Столбен постоток|Протестантство|yellow|0.004}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Вероисповед!! width="100px" | Вкупно!! width="100px" |Удел (%) |- | '''[[МПЦ|Православни]]''' | '''15.139''' | 55,93 |- | [[ИВЗ|Муслимани]] | 11.759 | 43,44 |- | [[Грко-католичка црква во Македонија|Католици]] | 34 | 0,13 |- | [[Протестантството во Македонија|Протестанти]] | 1 | 0,004 |- | други | 134 | 0,50 |} Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во градот Кичево: {| class="wikitable" !Години !Македонци !Албанци !Турци !Роми !Власи !Срби !Бошњаци !{{крат|Ост.|Останати}} !{{крат|б.п.|Лица без податоци}}<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> !Вкупно |- style="text-align:center;" |1948 |— |— |— |— |— |— |— |— |— |'''7.280''' |- style="text-align:center;" |1953 |3.747 |232 |4.749 |54 |4 |484 |— |297 |— |'''9.567''' |- style="text-align:center;" |1961 |6.809 |681 |2.079 |— |— |394 |— |361 |— |'''10.324''' |- style="text-align:center;" |1971 |9.900 |2.284 |2.041 |17 |— |305 |— |846 |— |'''15.393''' |- style="text-align:center;" |1981 |13.236 |4.516 |2.175 |304 |5 |203 |— |2.040 |— |'''22.479''' |- style="text-align:center;" |1991 |15.569 |799 |2.473 |1.642 |7 |217 |— |657 |— |'''21.364''' |- style="text-align:center;" |1994 |15.255 |5.902 |2.175 |1.235 |15 |96 |— |451 |— |'''25.129''' |- style="text-align:center;" |2002 |15.031 |7.641 |2.406 |1.329 |75 |82 |7 |496 |— |'''27.067''' |- style="text-align:center;" |2021 |12.687 |5.110 |2.069 |1.775 |67 |49 |8 |164 |1.499 |'''23.428''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> == Стопанство == Главно обележје на стопанството во регионот му дава Рударско-енергетскиот комбинат „Осломеј" кој е со капацитет од 660.000 квч годишна продукција и е прв објект од ваков вид изграден во [[Република Македонија]]. Во Кичево е доста развиена трговијата, а најпознати стопанско-индустриски објекти се поранешниот рудник за железо [[Тајмиште]] (сега има производство на здрава храна), рудникот за јаглен и термоелектрана [[Осломеј]], фабриката Тане Цалески. Градот Кичево и Кичевско се познати и по најдобриот и највкусниот бурек на [[Балканот]], а кичевчани се и најпознатите пекарници и фурнаџии во [[Белград]]. Кичевчани својата долга историска пекарска традиција ја продолжуваат со изградбата на Жито Караорман АД Кичево во [[1952]] година. На почетокот се формирала мелница „Караорман " во кој имало 35 вработени и основна дејност била сместување на [[пченица]] и производство на [[брашно]]. Во [[1962]] година 8 маалски пекарници од градот заедно со „Крушино" и „Клас" го здружуваат капиталот и средствата и формираат филијала на претпријатието Жито Македонија во Кичево. После 17 години т.е. во [[1979]] година изградена е нова индустриска пекарница која ја опслужувале 210 вработени и која имала капацитет од 24.000 парчиња на леб. [[Податотека:Викиекспедиција_во_Копачка_377.jpg|алт=Викиекспедиција во Копачка 377.jpg|мини|Кнежинскиот манастир „[[Кнежински манастир|Свети Ѓорѓи]]“]] === Туризам === На само 3 километри од центарот на градот на падините на [[Бистра]] се наоѓа познатото излетничко место Крушино. Во центарот на градот се наоѓаат остатоците од средновековниот град [[Китино Кале]]. Исто така веднаш по Крушино на само 6 километри се наоѓа селото [[Кнежино]] и манастирот [[Кнежински манастир|Св. Ѓорѓија]]. ''Главна статија:'' „''[[Кичевски манастир]]“.'' На околу 9 километри јужно од Кичево, на регионалниот пат кон [[Битола]], се наоѓа манастирот „[[Кичевски манастир|Св. Богородица Пречиста - Кичевска]]“, најголемиот духовен центар во [[Кичевско]], како и еден од најпознатите христијански и воопшто верски храмови во Македонија. Сместен e планината Цоцан, на надморска височина од 920 метри. Според преданијата на местото на некогашниот древен храм, во близината на светата чешма, која и денес ја посетуваат оние кои веруваат во исцелителната моќ на нејзините води, во [[1316]] година е изграден манастир посветен на Пресвета Богородица. == Знаменитости на градот == [[Податотека:Burgas-Ethnographic-museum-shirt-bodice-apron-Kichevsko.jpg|right|thumb|250px|Риза, елече и престилка од кичевскиот крај; Етнографскиот музеј во Бургас, Бугарија]] * [[Китино Кале]] * Спомен-костурница * Археолошко наоѓалиште [[Китка (Кичево)|Китка]] * Манастир [[Св Богородица Пречиста|„Св. Богородица Пречиста (Кичевска)“]] * Манастир [[Кнежински манастир|„Св. Ѓорѓија“]] - село [[Кнежино]] * [[Музеј „Западна Македонија во НОБ“]] * [[Џамија „Султан Бајазит“]] * Куќата на уметноста * [[Саат-кула (Кичево)|Саат-кула]] * Стара кичевска чаршија * Историски воз „Ќирчо“ '''''Китино Кале''''' ''Главна статија:'' „''[[Китино Кале]]“.'' [[Податотека:Китино кале.jpg |мини|лево|Китино Кале]] Кичевското кале, попознато како Китино Кале, е возвишение во [[Кичевска Котлина|Кичевската Котлина]] кое е видливо од поголемиот дел од котлината. Истовремено тоа е центар на градот Кичево. Моментално е парк (во прилично незавидна состојба), со спомен костурница. Но, од најстари времиња, па сè до средината на XIX век ова место било населено во континуитет, со помали прекини. Китино Кале е причината поради која што постои и Кичево. Името „Китино“ го носи веројатно последниве 700 години, поточно од крајот на 14 век. Легендата говори за Кита, кнегиња и сестра на [[Крале Марко]]. Според неа, Кита тука имала свое кале, тврдина (дворец) од каде владеела во името на нејзиниот брат со овој регион. Иако Кита досега не е потврдена со пишан или материјален историски извор, сепак преданието за неа е толку силно кај самите кичевчани што скоро и да се чувствува нејзиниот дух во секоја улица и сокак на градот Кичево. Китино Кале претставува питомо ритче со кружна основа зарамнето озгора, високо до 20 м над источното подножје и реката (633 м н.м.). На западниот крај се поврзува преку ниско и широко седло со рамницата, во која се соединуваат рекичките Осојска, Зајашка и Темница формирајќи ја Велика. Тука израснало јадрото на средновековниот и денешен град Кичево. ==== Најстари остатоци ==== Непосредно крај западното подножје на калето поминувал прастариот пат од [[Скопје]] и Полозите кон [[Охрид]] на југ и [[Прилеп]] на исток (античкиот пат [[Скупи]] — [[Лихнид]]). Веројатно во римско време на калето бил изграден крајпатен кастел за контрола на патот. Оваа тврдина постоела на крајот од антиката; најдени се монети — една остава закопана по средината на 3 век, потоа единични парчиња од 4 и 6 век (во Археолошкиот музеј - [[Скопје]]). ==== Средновековни остатоци ==== Градот Кичава бил изграден врз постарите остатоци, на површината од околу 150 х 100 м. Во турско време покрај тврдината постоела и голема цивилна населба, која прераснала во денешниот град. На просторот на старата крепост денес е уреден градскиот парк. Археолошки ископувања тука не се вршени. Во 1929 г. најдени се 302 сребрени монети од 14 век (српски и венецијански; во Народниот музеј, [[Белград]]). Калето е видливо од цел град. Се наоѓа во источниот дел од котлината во подножјето на планината Илиница. Од неа го дели Зајашка Река. Издигнато е на дваесетина метри над останатиот град и со надморска висина од околу 650 метри. Тврдината која постоела во антиката веројатно ја задржала конфигурацијата и подоцна, со мали измени. На површина се распознаваат барем 5 или 6 кули (+2 на влезната порта). Должината на обѕидието е околу 440 метри, простор од околу 1,5 хектари. Веројатно низ времето била доградувана. Изградена е од кршен камен носен од подножјето на Илиница и малтер. Стариот каменолом се гледа и денес. Особено забележлива е западната кула која се одвојува, како по својата зачуваност, така и по својата масивност. Останатите, за жал, се во очајна состојба. На места се забележуваат делови од бедемите, особено од север. Тврдината постоела пред 150-170 години кога била изгорена и запустена по ликвидацијата на власта на озлогласениот Хамза-паша со османлиските власти. Во тоа време тој живеел тука, а се спомнува дека го служеле дури 400 луѓе. По разорувањето на тврдината луѓето почнале нејзиниот камен да го користат како [[градежен материјал]]. Така тврдината уште повеќе се уништила. Пред половина век, при уредувањето на просторот користена е механизација и еден дел од ова археолошко наоѓалиште неповратно е збришан и уништен. Денес таа одвај се гледа, па не е чудно што некои и не знаат дека постоела. Тврдината било клучното место за контрола над Кичевската Котлина. Околу неа многупати се кршеле копја за нејзина контрола. Ја чувале неколку околни контролни тврдини кои навреме алармирале за напад. И оваа и тие тврдини биле дел од одбранбениот систем од над 500 тврдини кои во средновековието опстојувале на тлото на денешната територија на Македонија. За илустрација колку бил добар системот на одбрана, ако било нападнато [[Скопје]], во [[Битола]] знаеле за помалку од еден час, што за денешни сфаќања за тогашната технологија е сензационално, но всушност многу ефикасно и едноставно функционирал овој систем. Случајно на тлото на Китино Кале се пронајдени фино делкани мермерни столбови кои укажуваат на постоење на црква. На врвот на тврдината постоел дворец во кој живеел управникот на тврдината и областа. Можно е овој дел да бил преграден, со што самата тврдина се делела на два дела. Подолу, во делот на денешниот парк биле воени згради и збег за околното население во случај на опсада. Кај денешниот водовод постоела стара цистерна за вода, дождовница. Преданијата говорат и за подземен тунел кој бил користен за бегање во случај на пробивање на ѕидините. Тунелот излегувал кај месноста Чука. Неговото постоење е многу веројатно. Под калето има пештера која не е истражена. Тврдината имала воена посада по доаѓањето на Османлиите на овие простори во 1385 година. Нејзината улога особено пораснала за време на востанието на [[Скендербег]] кога големи воени единици биле сместени на овој простор за дејствување против востаниците. По освојувањето на тврдината во Светиград (денешен Коџаџик), значењето на кичевската тврдина се намалило и станала помалку значајна.[[Податотека:Spomen-kosturnica u Kičevu.JPG|мини|Спомен-костурницата на паднатите борци во НОБ од Кичевско|226x226пкс]] ==== Спомен-костурница ==== Во 1968 година на Китино Кале изградена е спомен-костурница за околу 500 паднати борци во НОБ (1941-1945) од Кичево и Кичевско. Костурницата и релјефот се изработени од македонскиот вајар [[Јордан Грабулоски]], сопруг на Искра Грабулоска, кичевчанка и ќерка на Борис Спиров, лекар од [[Брждани]] и втор претседател на македонското Собрание. На местото каде што е изградена костурницата постоела убава цитадела која конечно е разрушена околу 1850 година во еден бунт на кичевскиот бег кој се одметнал од [[Отоманско Царство|Османлиското Царство]]. Во таа цитадела во средновековието и антиката живееле управниците на градот заедно со војската која го контролирала патот и околината. Легендарната Кита, сестрата на Крал Марко живеела токму тука и веројатно била последната христијанска владетелка на кичевските простори. На местото на денешната спомен-костурница во минатото имало три споменици, изградени од срушени од различни власти. Во 1920-тите години на калето бил подигнат споменик на српскиот крал [[Петар I Караѓорѓевиќ]]. За време на Втората светска војна, тогашните привремени власти го отстраниле претходниот споменик и на негово место го поставиле споменикот на [[Скендербег]]. Не смениле ништо друго. Овој споменик останал кратко и по ослободувањето во 1945 година. Иако Скендербег има традиција на почитување кај сите луѓе на овие простори, тој подоцна сепак бил тргнат. Подоцна, на истото место е поставен грандиозен с[[Олга Мицеска (споменик)|поменик на народниот херој - кичевчанката Олга Мицеска]]. Овој споменик во тоа време бил еден од најголемите во Македонија. Олга Мицеска на само 17 години загинала во четата заедно со Мирко Милески во одбрана на единствената слободна територија на Буковиќ во 1943 година. Споменот кај кичевчани за оваа девојка секогаш останал силен. Овој споменик бил во форма на хероина која ја најавува слободата. Но во 1960-тите години овој споменик срушен бидејќи тогашните градски власти оцениле дека е неморален поради разголеноста на девојката што било спротивно од комунистичкиот режим. Иако оваа постапка наишла на неодобрување кај населението, споменикот бил урнат и до ден-денес негови остатоци можат да се најдат расфрлани низ калето.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://kicevo.mk/spomenicite-od-kitino-kale/ |title=архивски примерок |accessdate=2020-11-09 |archive-date=2020-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109144952/https://kicevo.mk/spomenicite-od-kitino-kale/ |url-status=dead }}</ref> [[Податотека:Muzej na Zapadna Makedonija-Kicevo.jpg|мини|лево|Музејот во Кичево]] '''''Музеј „Западна Македонија во НОБ“''''' * Од посебно значење е што во текот на [[Втората светска војна]] во денешната зграда на музејот престојувал Главниот штаб на [[Народноослободителната борба|Народноослободителната војска на Македонија]]. Постојаната поставка во музејот ни ја прикажува борбата на македонскиот народ за слобода во XIX и XX век, низ документи составени од автентични материјали, предмети, фотографии, скици, карти, знамиња, макети, текстови. Поголем дел од музејот им е отстапен на фреските и мозаиците. Покрај историскиот дел, музејот е и во постојана потрага по археолошки предмети. Извршени се поголем број археолошки ископувања, особено на наоѓалиштата Кнежински манастир, [[Миокази]] и [[Карбуница]]. Музејот врши авторска и изложбена дејност и организира ликовни изложби. Формирана е и етнолошка збирка, која се состои од носии од Кичевијата од XIX век, предмети од покуќнина, народни ткаенини. [[Податотека:Kicevo narrow gauge train.JPG|мини|Малиот воз „'''Ќирчо'''“ поставен пред автобуската и железничката станица во Кичево]] '''''Возот Ќирчо''''' Првата железничка пруга која била изградена до Кичево е за време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] од страна на германските војски (Централните сили). Пругата била изградена од [[Скопје]], [[Тетово]], [[Гостивар]], Кичево па до [[Охрид]]. Нејзината примарна функција била достава на залихи за војските кои се бореле на [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]]. Нејзината функција продолжила и после војната. Паметник за тоа време е вовчето „Ќирчо“ (познато и како ''Чајничето'') кое денес стои кај железничката станица. Функцијата на пругата „теснолинејка“ продолжила и во наредните децении, а патувањето по неа било вистинска атракција за тогашното население иако траела долго за денешни услови. Подоцна еден дел од таа пруга е надградена за потребите на современите возови, еден дел (делот Кичево - [[Охрид]]) е исклучен од употреба и престанал да постои. Сè уште е нејасно по која логика било направено тоа. Кичево е еден од првите градови во [[Македонија]] (по линијата [[Скопје]] - [[Солун]], 1878) кој добил железничко поврзување. == Образование == * '''Основно образование : '''[[Податотека:Osnovno_učilište_Kuzman_Josifovski_Pitu-Kičevo.jpg|мини|[[ОУ „Кузман Јосифовски Питу“ - Кичево|Основното училиште „Кузман Јосиговски - Питу“]]|217x217пкс]] #[[ОУ „Кузман Јосифовски Питу“ - Кичево|ОУ „Кузман Јосифовски - Питу"]] #[[ОУ „Санде Штерјоски“ - Кичево|ОУ „Санде Штерјоски"]] # ОУ „Владимир Полежиноски - Бато" * '''Средно образование :''' # [[ОСУ „Мирко Милески“ - Кичево|ОСУ „Мирко Милески“]] # ОСУ „Дрита" * '''Високо образование''' # Правен факултет - Кичево ([[Универзитет „Св. Климент Охридски“ – Битола|Универзитет „Свети Климент Охридски“ - Битола]]) #[[Технолошко-технички факултет Велес|Технолошко-технички факултет - Велес]], дисперзирани студии - Кичево ([[Универзитет „Св. Климент Охридски“ – Битола|Универзитет „Свети Климент Охридски“ - Битола]]) == Спорт == [[Податотека:Викиекспедиција во Копачка 364.jpg|мини|1099x1099пкс|Панорама на Кичево]] Во Кичево е актуелен фудбалскиот клуб [[ФК Влазрими]] кој се натпреварува во Втората македонска фудбалска лига. == Населби и маала == # 22 декември # Бала Маало # Бичинци # Горица # Горно Пашино # Девеана # Ивани Дол # Календарица I # Календарица II # Коњски Ливади # Карпош # Ложионица # Партизански одреди # Пашино # [[Подварош]] # Под Крушино # Чифлик == Личности == ==== Личности родени во Кичево: ==== *[[Јоаким Крчовски]] ([[1750]], Кичево - [[1820]], [[Крива Паланка]]) - првиот македонски просветител * [[Јордан Пиперката]] ([[23 јуни]] [[1870]] во [[Козица]] , [[Кичевско]] – [[10 август]] [[1903]] , во [[Цер (село)|Цер]] , [[Кичевско]] ) - македонски револуционер * [[Ангеле Настев Бунгуров]] ([[1874]] Кичево - 1 април, [[1949]] [[Скопје]] ) - Македонски револуционер и учесник во [[Илинденското востание]] * [[Борис Спиров]] ([[22 септември]] [[1898]] во [[Брждани]] , [[Кичевско]] - [[1974]] )) - македонски лекар и политичар * [[Владимир Полежиноски|Владимир Полежиноски - Полежина]] ([[30 мај]] [[1913]] , Кичево - [[16 јуни]] [[1980]] , [[Скопје]] ) - учесник во [[НОБ]] и член на [[АСНОМ]] * [[Михо Михајловски]] ([[25 октомври]] [[1915]] - [[28 март]] [[2003]] , [[Скопје]] ) - учесник во [[НОВ]] и [[народен херој на Југославија]] * [[Менка Крстева]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]], носител на [[Партизанска споменица 1941]]. *[[Рамазан Асаноски]] (1922-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] * [[Томе Буклески]] ([[1921]] ) - македонски револуционер и државник * [[Мирко Милески]] ([[23 април]] [[1923]] во [[Попоец]] , [[Кичевско]] - [[1 октомври]] [[1943]] ) - народен херој во [[НОВ]] *[[Стојан Божиноски]] (1912-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Стојан Бунгуроски]] (1923-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Душко Еремоски]] (1922-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Вело Змејкоски]] (1921-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Калина Змејкоска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Загорка Змејкоска|Загорка Маневска Змејкоска]] (1926-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Исеин Исеиноски]] (1923-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан од турска народност, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Славе Митрески]] (1925-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Флора Михајлоска]] (1908-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Јанко Михајлоски]] (1919-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Михо Михајловски|Михо Михајлоски]] (1915-2003) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Павле Наранџоски]] (1915-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Љупчо Попоски]] (1927-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Перо Попоски]] (1922-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Нико Пусоски]] (1911-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Владо Ристески]] (1922-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Александар Силјаноски]] (1921-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Олга Софеска|Олга Софеска Мицеска]] (1926-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Методија Стефаноски]] (1922-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Коце Тодороски]] (1921-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Јордан Трајаноски]] (1926-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Живко Туфекџијоски]] (1921-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Ристо Угриноски]] (1925-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Санде Цветаноски|Санде Цветаноски-Беличот]] (1915-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Цветан Цветаноски]] (1921-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Лубе Џибитоски]] (1883-1944) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Стана Костоска-Џибитоска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Методија Штерјоски]] (1917-1944) — [[Македонија|македонски]] активист, припадник на народното ослободително движење *[[Миле Штерјоски]] (1923-?) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Никола Штерјоски]] (1921-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Љубица Богеска]] (1923-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Донка Богоевска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Елиница Буклеска|Елиница Никодинска Буклеска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Зојица Буклеска - Рошкова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Севастија Буклеска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Ката Ѓорѓиевска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Љубица Иванишевиќ|Љубица Миленко Иванишевиќ]] (1927—1945) — учесник во НОВ на Македонија *[[Никодинка Јаневска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Фана Јовановска-Пусоска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Ратка Јовановска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Ексевија Јованоска]] (1922-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Ецка Јованоска]] ( - 1943) — учесник во НОВ на Македонија * [[Нико Буклевски]] ([[15 октомври]] [[1923]] ) - македонски филмски работник - снимател * [[Томе Момировски]] ([[4 април]] [[1927]] ) - македонски раскажувач, романописец, есеист, критичар и преведувач. * [[Косара Гочкова]] ([[5 јануари]] [[1932]] ) - македонски писател за деца * [[Мето Петровски]] ([[1935]] во [[Иванчишта]] , [[Кичевско]] ) - македонски снимател, филмски и телевизиски режисер * [[Никола Костески]] ([[15 декември]] ([[1948]] ) - офицер на АРМ - полковник, основач на првата македонска независна издавачка куќа [[1987]] [[ЃУРЃА]] * [[Гоце Тодоровски]] ([[30 април]] [[1951]] ) - македонски глумец * [[Александар Станковски]] ([[26 јануари]] [[1959]] ) - македонски ликовен и мултимедијален уметник * [[Владимир Талески]] ([[7 март]] [[1959]] ) - македонски глумец и поранешен градоначалник на [[Општина Битола]] * [[Калиопи Буклеска]] ([[28 декември]] [[1966]] ) - познат и истакнат македонски уметник, вокален изведувач, композитор и текстописец * [[Горан Б. Стојаноски]] ([[1966]] ) - македонски писател * [[Аце Спасеновски]] ([[31 март]] [[1969]] ) - поранешен министер за земјоделство, шумарство и водостопанство * [[Влатко Лозаноски|Влатко Лозаноски - Лозано]] ([[27]] [[Јуни]] [[1985]] ) - македонски пејач == Галерија == <gallery mode="packed" heights="120px"> Податотека:Kulturni centar Koco Racin-Kicevo.jpg|Домот на културата „Кочо Рацин“ во Кичево Податотека:Kicevo-panorama01.jpg|Панорама на Кичево од Китино Кале Податотека:Kicevo city, 1.jpg|Коритото на реката Сушица Податотека:Kicevo city, 2.jpg|Црквата „Свети Петар и Павле“ во Кичево Податотека:Tane Caleski, Kičevo.JPG|Спомен-биста на Тане Цалески пред автобуската станица во Кичево Податотека:Mosque in the center of Kičevo.JPG|Џамија во Кичево Податотека:Kičevo muzej 08.JPG|Поставка во музејот „Западна Македонија во НОБ“ Податотека:Kičevo na razglednica od 1937.jpg|Кичево на разгледница од 1937 година Податотека:Church of the Presentation of the Theotokos Kičevo Monastery 01.JPG|Манастирската црква „[[Кичевски манастир|Света Богородица Пречиста]]“ во близина на Кичево Податотека:Kičevo XX (1).JPG|Центарот во Кичево Податотека:Ploča prvoj narodnoj vlasti, Kičevo.JPG|Спомен-плоча на музејот по повод ослободувањето на Кичево Податотека:Стар Водовод во Кичево (2).JPG|Стар водовод на наоѓалиштето Китино Кале </gallery> == Наводи == {{наводи}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Kičevo}} * [https://maps.google.com/maps?q=%D0%9A%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%B2%D0%BE&hl=en&ie=UTF8&sll=41.519937,20.919299&sspn=0.008724,0.021136&t=h&hnear=Kichevo,+Macedonia+(FYROM)&z=13 Сателитска снимка на Кичево] на Google Maps. * [http://kicevo.gov.mk/?lang=mk Општина Кичево] * [http://www.kicevo.mk Портал] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170630024903/http://kicevo.mk/ |date=2017-06-30 }} * [http://www.kercova.net Портал] {{Општина Кичево}} {{Градови во Македонија}} [[Категорија:Кичево| ]] [[Категорија:Градови во Македонија]] kcq4i42t7a0m53qb9i7pnwlbjeqfjpz 5648349 5648348 2026-10-20T19:40:49Z Ehrlich91 24281 /* Спорт */ 5648349 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Кичево | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[Градови во Македонија|Град]] | image_skyline = File:Kercova.png#/media/File:Kercova.png | image_alt = | image_caption = Панорама на Кичево | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = Местоположба на Кичево во [[Македонија]] | pushpin_map = Македонија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 41 |latm = 31 |lats = 04.00 |latNS = N | longd = 20 |longm = 57 |longs = 56.00 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони на Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Југозападен Регион|Југозападен]] | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = [[Општина Кичево|Кичево]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = <!-- established -->| unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = <!-- dunams used in Middle East articles only --> | dunam_link = <!-- which dunam to link --> | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 625 | population_footnotes = | population_total = 23.428 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym =кичевчанец, кичевчанка, кичевчани/кичевец, кичевка, кичевци<ref>{{ОДРМЈ|Кичево}}</ref><ref>{{ДРМЈ|Кичево}}</ref> | population_note = | timezone1 = [[UTC+01:00|UTC+1]] | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[UTC+2]] | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code =6250,6251,6252 | area_code_type = | area_code = +389 045 | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Рег. таб.]] | blank_info = KI | blank1_name = | blank1_info = | iso_code = | website = [https://kicevo.gov.mk/mk/?lang=mk kicevo.gov.mk] | footnotes = }} '''Кичево''' — [[град]] во западниот дел на [[Македонија]] и административно седиште на [[Општина Кичево|истоимената општина]]. Градот претставува [[Главен град|административен]] и економски центар на областа [[Копачка (област)|Копачка]], а лежи под југоисточните падини на планината [[Бистра (планина)|Бистра]]. Кичево е оддалечено 110 километри од [[Скопје]], а се наоѓа на речиси половина пат меѓу [[Гостивар]] (46 километри) и [[Охрид]] (61 километар). Градот Кичево со својата местоположба претставува еден од најважните сообраќајни и транзитни центри во [[Западна Македонија]]. == Потекло на името Кичево == [[Податотека:Кичево во Општина Кичево.svg|мини|десно|280п|Кичево на картата на Општина Кичево.]] Кога дошле [[Словените]] во овој крај основале нови населби. Во тоа време најверојатно бил основан и денешниот град, кој, како населено место првпат се споменува во една повелба на византискиот цар [[Василиј Втори]] од [[1018]] година со топонимот Кицавис. Во текот на [[среден век|средниот век]] градот бил споменуван и со формите Китсавин и Китчавин (Кичавин) и се наоѓал во состав на [[Охридската архиепископија]]. Охридскиот архиепископ [[Теофилакт Охридски|Теофилакт]] населбата ја споменувал со топонимот Киттава, а византискиот хроничар Акрополит градот Кичево го именувал со формите Кицавин и Кицавеос. Во [[1316]] година во близината на градот Кицавис (Кичево) бил изграден манастирот „Св. Пречиста“ во кој некогаш престојувале и се школувале нашите први преродбеници [[Јоаким Крчовски]] и [[Кирил Пејчиновиќ]]. Кога дошле Турците во Кичевско кон крајот на [[14 век]] по смртта на [[Крали Марко]], Кичево како населено место се споменува во еден пишан документ од втората половина на [[15 век]]. Познатиот турски патописец и географ Хаџи Калфа го посетил градот во првата половина на 17 век и го спомнал со формите Фирџова, Фирчова (Фирчово), Кирчова (Кирчово). Од овие форми се претпоставува дека бил добиен топонимот Крчово (населба во крчевина). Со името Крчово населбата била спомната и во еден ферман на султанот [[Селим III|Селим Трети]] од [[1798]] година и тоа како [[каза]] (околиско место) – Крчовска [[каза]]. Во средниот век, за време на кралот Милутин била употребувана формата Кичава. [[Вук Караџиќ]] ги споменува формите Крчево и Кичава. Со името Крчево во шеесеттите години на 19 век го споменува и рускиот научник А. Гилфердинг. Австрискиот патописец Ј. Г. Хан во една географска карта од [[1867]] година градот го спомнува со формата Криштево. Се претпоставува дека денешното име на градот потекнува од формите: Кицавис, Кирчово, Крчово или Крчево. Народните легенди поинаку го објаснуваат денешното име на градот Кичево. Според легендата на [[Марко Цепенков]], името на Кичево го поврзува со тврдината над градот што ја изградил [[Волкашин]] за ќерка му Кита. (сестра на [[Крали Марко]]) . По нејзиното име тврдината (калето) била наречена [[Китино Кале]], односно Китин Град. Подоцна под [[Китино Кале]] била основана населба која според името на Кита (Ките, Киче – нагалено) била наречена '''Кичево'''. [[Податотека:Komuna-e-kercoves.png|алт=Kičevo|лево|мини|Булеварот „Ослободување“ - главната улица во Кичево]] == Историја на Кичево == === Античка и средновековна историја === [[Податотека:Saat_Kula_vo_Kičevo.jpg|мини|248x248пкс|Некогашната саат-кула во Кичево]] Во близина на денешното Кичево постоел град уште во античко време, познат под името Ускана. Оваа населба е првпат спомената во времето на владеењето на античкиот македонски владетел [[Персеј]]. Во тој период градот имал значајна улога во македонско-римските војни (170-169 г.п.н.е.). За време на римското владеење котлината во која е сместена денешната населба била добро населена за што сведочат археолошките остатоци. [[Римјани]]те во овој дел на [[Македонија]] изградиле и патишта. Се претпоставува дека римската населба била разурната од катастрофален земјотрес во [[518]] година. Се знае дека на Кале е подигнат крајпатен кастел (тврдина) за време на [[Римјани]]те кој служел за контрола на прастариот пат [[Скупи]]-[[Лихнид]]. Дали претходно тука постоела тврдина, не е сигурно. Патот поминувал во подножјето на калето, токму каде што денес поминува главната улица. Со време под калето и по должината на античкиот пат почнале да се населуваат луѓе и се оформила мала трговска населба. Со време прераснала во мало гратче. Животот бил убав. Животот бил богат. Со варварските наезди (Готи, Хуни, Авари, Бугари, Словени) веројатно и животот во самата населба замира, а и храмовите се веројатно уништени. Во 7 век се населуваат Словените. Овие векови наизменично се менувале бугарската и византиската власт. Познато е постоењето на склавинијата [[Берзитија]]. Со рехристијанизацијата на овие територии настанува симбиоза на населението и животот повторно почнува да цути. Со тоа и обновувањето на средновековната населба. и на трговската маршрута север-југ. Се обновуваат и храмовите. За време на [[Цар Самоил]] Кичево веќе бил голем воен кастрон (град) и веројатно броел над 5.000 жители и воена посада на калето. Цивилниот живот се одвивал долу во чаршијата. Во [[1015]]-[[1018]] година Кичево (Китсавин) повторно потпаѓа под византиска власт. Кичава функционирала низ вековите како византиски кастрон (од 10 до 13 век), кој ги контролирал патиштата на периферијата на царството, во насоката на честите српски упади од север. Во вековите што следат, градот потпаѓал под српска, бугарска, епирска власт. Византијците го преземаат повторно после Пелагонската битка за во периодот меѓу 1282 и 1297 година да го освојат [[Срби]]те (крал Милутин). Во средниот век споменатите територии потпаѓаат под средновековната српска држава, што се потврдува со даровницата на Кралот Милутин кој во 1294 го опсипал со подароци манастирот [[Кнежински манастир|Свети Ѓорѓија]] во село [[Кнежино]]. Кичево во овие години е веројатно запалено (барем тврдината). === Османлиско владеење === Кичево и Кичевско потпаѓаат под турска власт во [[1385]] година. По освојувањето, градот бил претворен во воен и административен центар. Во ранотурско време во тврдината Кичава била сместена [[стража]]. Во втората половина на XV век, поточно во 1476 година, управител на Кичевската нахија бил Али-бег, а Кичево бил економски и административен центар на самата нахија. Кичево во овој период имало 217 куќи. Градот како стопански и административен центар на нахијата, попримајќи турски елемент, од ден на ден ја менувал физиономијата и сè повеќе добивал ориентален изглед.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани,2004,стр.34</ref> Со сè поголемиот прилив на странски капитал кон крајот на XIX век, [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] пројавило интерес за експлоатација на рудните богатства во овој регион, особено за бакарот и манганот, а во градот се започнало со градителски и комунален развој. Во подножјето на Кичевското Кале бил подигнат [[Саат-кула (Кичево)|градски часовник]], а во центарот на градот била изградена убава чешма и била донесена вода за пиење. Со ширењето на христијанството на овие простори се градат и првите цркви во доцноантичко и средновековно Кичево. Познато е постоењето на 3 цркви кои низ времето биле уривани, а се изградени веројатно во доцната антика и раното средновековие и сите три се наоѓаат на просторот кој сите го знаат како чаршија: * [[Св. Петка]] , денес не постои. Се наоѓала на просторот на денешната градска џамија, со доаѓањето на Османлиските [[Турци]] е разорена. Постарите кичевчани имаат раскажано дека за време на помал земјотрес од ѕидовите на џамијата паднал малтер и се појавиле фрески. Постои веројатност дека џамијата е изградена врз темелите на уништената црква (околината на црквата) или понатаму, барем еден ѕид од старата црква да влегол во состав на новиот објект на џамијата. Самата џамија е сондирана од археологот Гордана Спасовска и не се пронајдени никакви материјални докази за постоење на црква во рамките на објектот на џамијата. Тоа значи дека остатоците би можеле да се бараат некаде во околината. А и не е невозможно материјалот од кој е градена старата црква Св. Петка да е употребен за изградба на џамијата. * [[Црква „Св. Петар и Павле“ - Кичево|Св. Апостоли Петар и Павле]] , постои и денес, изградена (и доградувана) е на темелите на постара црква (средновековна/доцноантичка). Околу црквата порано се наоѓале градските гробишта кои денес не постојат. Со изградбата на новите придружни објекти на денешната црква се откриени гробови. Белата мермерна плоча на прагот на црквата е веројатно надгробна плоча која при изградбата на денешниот храм, од незнаење е поставена тука. На само дваесет метри од црквата се наоѓаат римските гробишта, веднаш во подножјето на калето. Во црквата веројатно навратувале и патниците кои оделе по стариот пат зашто црквата се наоѓа веднаш до него. Денес црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ претставува единствениот христијански храм во Кичево. * [[Св. Димитриј]]а, денес не постои. Била малечка, можеби и првоизградена црква, барем така изгледала во средниот век. Англичанецот Едмунд Спенсер бил капетан и многу патувал, пред сè, во разузнавачки цели. Во 1850 година ја посетил и [[Македонија]]. Поминал крај Кичево. Интересно е што во својот патопис Спенсер наведува дека Кичево е местото каде порано се наоѓал градот „Скиртијана“. Познато е дека во [[Кичевска Котлина|Кичевската Котлина]] се наоѓал древниот град Ускана (Хискана), чија локација сè уште не е точно утврдена. Изворот за овој податок не е наведен, но е доста интересен. Еве што друго пишува Едмунд Спенсер за Кичево во својот патoпис: ''„Напуштајќи ја прекрасната долина на Дреска, поминавме преку планината на пат за Критчово, древната Скиртијана, која денес претставува мало село што нема повеќе од стотина куќи. Се почувствувавме меланхолично гледајќи го прекрасниот и простран басен во кој беше сместено селото, каде што почвата очигледно беше мошне плодоносна, но малку обработена. Неколку напуштени села беа расфрлани во околината покажувајќи дека оваа област мора некогаш да била место каде што се одвивал некој смртоносен судир, а тоа било неодамна. Критчево е сместено во подножјето на еден планински венец, не многу висок, овде-онде покриен со шума, претставувајќи еден освежителен предел во овие области на [[Македонија]], каде студениот гол камен често е главната одлика на пределот; иако овие планини некаде испреплетени со бројни плодни површини, мали долини или клисури, каде што течат водите на Зајас, Карасу, Кандрису и на неколку помали реки се влеваат во реката [[Вардар]], сепак се чини дека земјата е добро прилагодлива за земјоделство; сепак единствените жители кои ги сретнавме на нашиот пат беа неколкумина номади со нивните стада.”'' [[Податотека:Makedonec od Kicevo - 1903.jpg|150п|мини|лево|Македонец од Кичево, Битолски Вилает, слика од рускиот весник „Весник и библиотека за самообразование“ од 1903 година]] Спенсер го посетил Кичево во еден од најтешките периоди низ кој поминал градот. Имено во годините непосредно пред да помине тука, Кичево било арена на еден од многуте крвави судири во [[Отоманско Царство|Османлиското Царство]], кои се јавиле како последица на ослабнувањето на централната власт во [[Истанбул]], а јакнењето на локалните паши, бегови, кои почнале да се одметнуваат. Во тоа време господар на Кичево бил Абди-бег, веројатно лојален на султанот. Абди-бег бил убиен од страна на Хамза-паша од [[Скопје]], кој потоа се населил во тврдината на [[Китино Кале]], по што почнал страшен терор врз месното население. Се зборува дека во тврдината го опслужувале дури 400 слуги. Кога Ајредин-паша успеал да го порази Хамза-паша и да го заземе повторно Кичево, тврдината била запалена и разрушена. Потоа животот почнал да се враќа во нормала. Сево ова се случувало за време на одметнувањето на Али-паша – Јанински, во првата половина на 19 век, време кога се случува феудална анархија во Османлиското Царство. Како причина било искористено укинувањето на јаничарскиот ред во 1826 година од страна на султанот Махмуд II, по што голем број на турски феудалци се одметнале и почнале со масовен терор во областите каде владееле. Поради тоа населението сè повеќе ги напуштало селата преселувајќи се во градовите. Едмунд Спенсер несомнено бил сведок на периодот после феудалната анархија во Кичево. Во {{Римски|19}} век, Кичево било центар на [[Кичевска Каза|Кичевската Каза]], во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Првите никулци на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] започнале со револуционерната работа на ѓаконот Јосиф на манастирот Света Богородица - Пречиста, и на учителите на повеќе кичевски села. По направените обиколки и првите контакти со печалбарите по кичевските села [[Пере Тошев]] заедно со Јосиф во 1878 година ја формираат првата вооружена чета на чело со Дуко Тасев, а во чии редови бил и [[Јордан Пиперката]]. Тие ќе бидат предводници на [[Брсјачка буна|Брсјачката буна]] во 1880 година. Исто така, на [[2 август]] [[1903]], започнува востание на чело со Арсо Војвода и [[Јордан Пиперката]], а се држат ослободени територии до [[9 август]] кога востанието било крваво задушено. === Старата кичевска чаршија === {{Главна|Кичевска чаршија}} Во вековите под турска власт, [[Кичевска чаршија|Кичевската чаршија]] го добива денешниот изглед (веројатно не многу поразличен од оној пред тоа). Сите цркви се уништени. Доаѓа до масовна исламизација на населението кое станува значително муслиманско. Но во првите векови од владеењето на Османлиите забележлив е и нов процут на трговијата во чаршијата кога почнуваат да се градат многу занаетчиски дуќани. Чаршијата добива повеќе убави чешми, се гради градската џамија, саат-кулата ([[1741]] година) која гледа накај неа. Се градат и неколку теќиња (дервишко, бектешко...) кои постојат и денес. Куќите кои се градат тоа време, биле со дуќан долу и простор за живеење горе. Првите векови од владеењето на [[Турци]]те се карактеристични како мирен период. Впрочем и самата империја доживува полет на секој план. Чаршијата пред нешто повеќе од еден век го добива денешниот изглед. Во неа, како и во Кичево (во 1903 брои нешто над 4.000 жители) зајакнува христијанскиот елемент. Население се доселува во безбедноста на градот каде е помалку загрозувано од разбојничките банди. Се градат нови и убави чорбаџиски куќи, анови, пекарници. Тука се одвиваат и некои од активностите на ВМРО пред [[Илинденско востание|Илинденското востание]]. Во [[1907]] година, веројатно со засилувањето на христијаните, се обновува црквата Св. Петар и Павле на темелите на постарата црква. Стариот антички пат, кој сега е централна градска улица е калдрмисан. Калдрмата постои до денес. Но во 1938 година чаршијата губи еден од најголемите нејзини белези, саат-кулата, која горела во пожар, веројатно во [[1926]] година. Српскиот управител на Кичево не сакал да ја обнови и наредил да ја урнат бидејќи го потсетувала на турското владеење. [[Податотека:Kičevo old.jpg|мини|десно|Кичевската чаршија во 1930-те]] По ослободувањето во [[1945]] година во чаршијата е жива политичката активност која по уништувањето на вистинската народна власт на чело со [[Методија Андонов - Ченто|Методија Андонов-Ченто]] и поставувањето на комунистички функционери, отворено преоѓа во национализам и цели кон независна и самостојна Македонија односно отцепување од [[СФРЈ]]. Осамнуваат летоци по чаршиските калдрми. Се апсат и тепаат млади луѓе, режимот брка вештерки. Новите комунистички моќници по пат на национализација присвојуваат имоти за себе. Национализацијата смртно ја ранува старата кичевска чаршија. Замираат старите занаети, дуќаните се национализираат, замира ситната трговија. Спомениците кои едно време ја красат чаршијата се уништуваат (Старата градска чешма). Во првата половина на XIX век, старите приземни и катни објекти биле рушени и на нивно место се граделе дуќани – масивни објекти градени од тула, малтерисани и украсени со штукатура, со што се формирале нивните стилски одлики. Одлика на овие објекти е градењето на приземје и кат. Денес, во Чаршијата, токму овие објекти со приземје и кат се најбројни – 68, многу помалку има приземни објекти – 20, а застапени се и објекти со приземје, кат, меѓукат и кат. Забележлива е појавата на дополнително изведување на голем број надградби на поткровја, со што се зголемува катноста (и висината ) на објектите. Оваа појава е особено изразена кај низот објекти изведени во продолжение на музејската зграда. Кај неколкуте нови објекти, кои се во склоп на низовите, се појавуваат објекти со приземје и два ката, приземје и три ката, а во контактната зона на Чаршијата регистирани се и објекти со приземје и четири ката. [[Податотека:Kičevo,_na_razglednica_od_1935.jpg|алт=|лево|мини|Панорама на Кичево во 1935 година]] Денес, најбројни во зоната на чаршијата се објектите градени меѓу двете светски војни од, кои истовремено го означуваат периодот на градење на "нова" чаршија. Најстарите од нив се изградени меѓу 1931- 1935. година. До почетокот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] Чаршијата е целосно оформена и компактна урбана и економска зона, каква што беше сочувана до пред некоја деценија. Важно е да се заклучи дека денес сочуваните партии од оваа некогашна целина речиси исцело потекнуваат од дваесеттите, триесеттите и четириесеттите години на 20 век. На фасадите на објектите се појавуваат разни декоративни архитектонски елементи, преземени од европските неостилови, што доведува до невоедначена стилска физиономија на уличните платна. Tрговските и занаетчиските објекти во чаршијата, во најголем дел, поседуваат карактеристични особености на европската граѓанска истористичка архитектура од 19 век, но во посредувани варијанти и провинцијални видоизменувања, карактеристични за балканските простори во првата половина од 20 век. Декоративните решенија на катот се значително поразновидни и пософистицирани. Овде се среќава декорирање со штукатура на прозорските отвори, на балконските врати, на потенцираните појаси во штуко-профилација меѓу приземјето и катот, на сложено решаваните разновидни симсови и на партиите над симсовите, т.е. украсните парапетни ѕидчиња и тимпанони на ниво на кровната конструкција. Сета оваа штуко-декорација е изведена во еден стилизиран и еклектичен манир на посредуван неокласицизам. На катот, во некои објекти се јавува благо испакнување/исфрлање над приземниот дел, со што се постигнува своевидно динамизирање на архитектонските волумени и маси. Честопати на катот, во осносиметрична поставеност, се изведуваат балкони во различни димензии, но со мала испакнатост, коишто делуваат декоративно и ги разигруваат горните партии на фасадата. Балконите имаат железни огради во разновидна стилизација или се изведуваат со ѕидани или профилирани столпчиња. Честопати на катот, во осносиметрична поставеност, се изведуваат балкони во различни димензии, но со мала испакнатост, коишто делуваат декоративно и ги разигруваат горните партии на фасадата. Посебна архитектонско-декоративна одлика на фасадното обликување на објектите во урбаната целина на кичевската чаршија претставуваат разновидните смели решенија над катот, во висина на кровната конструкција. Овој највисок дел од челната фасада на објектите е посебно нагласен и профилиран, така што претставува најзначајната посебност на оваа архитектура. Иако вакви решенија се среќаваат и на други места во [[Македонија]], бројноста и разновидноста на овие фасадни решенија во Кичевската чаршија формираат една препознатлива локална амбиентална особеност. === Современа историја === [[File:Партизански баталјон „Мирче Ацев“ во слободното Кичево (12.9.1943).jpg|thumb|мини|десно|Борци на [[Партизански баталјон „Мирче Ацев“|партизанскиот баталјон „Мирче Ацев“]] во слободното Кичево на 12.9.1943]] Кичево и [[Кичевско]] престанува да биде под турска власт во [[1912]] година по завршувањето на [[Првата балканска војна]]. Во овој период се случува [[Охридско востание|Охридско-дебарското востание]] во кое страдањето на населението било уште поголемо, особено во [[Втората балканска војна]] кога населението било поделено на две страни па не се знаело на која страна и за чии интереси се гине. Во [[1919]] година со Версајската конференција овој регион му припаѓа на [[Кралство на Србите, Хрватите и Словенците|Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]] коe водело политика на асимилација на населението. За време на Кралството СХС во чаршијата се градат убави згради (зградата на денешниот музеј, хотел Солун, кафеана „Велика Жупа“...). Трговијата повторно заживува. Се гради и теснолинејката која ќе го поврзе Кичево со Охрид. Зградата на поранешната железничка станица сè уште постои и се наоѓа на 100 метри од чаршијата, а остатоци од шините до неодамна се познаваа. Подем добива и спортскиот живот. Овој период може да се окарактеризира некаков своевиден подем, но во основа зацрнет поради големосрпската пропаганда над населението. Во овој период од почетокот на векот до 1940 година чаршијата има над 200 дуќани и занаетчиски работилници, хотели, пекарници... [[Податотека:Владимир Полежиноски.jpg|алт=Владимир Полежиноски|лево|мини|[[Владимир Полежиноски]]|233x233пкс]] Во неверојатно тешки услови, овој регион ја дочекува фашистичката окупација во [[1941]] година. Кичевско потпаѓа под италијанска окупација. Но Кичево нема да ги изневери старите револуционерни обичаи. Од градот и околината се произлезени многу [[партизани]]. Во октомври [[1941]] година, [[Кузман Јосифовски - Питу]] го формира месниот комитет на [[Комунистичка партија на Југославија|Комунистичката партија]], во кој подоцна станува член и еден од најистакнатите кичевчани на сите времиња, д-р [[Владимир Полежиноски|Владимир Полежина (Полежиноски)]]. Во почетокот Кузман Јосифовски не се сложил Полежина да влезе како член на [[КПЈ]], бидејќи сметал дека партијата е на работничката класа, а интелектуалците како него, доктор на правни науки, не може да бидат членови. Сите кичевски првоборци се залагале за Полежина да биде член. По заедничката средба, Кузман Јосифовски сфатил дека Полежина како убеден демократ и антифашист треба да биде член на [[КПЈ]]. На 15 декември 1941 година е формирана првата месна организација на СКЈ во село [[Карбуница]]. === 11 септември – ден на ослободувањето на Кичево === [[Податотека:Mirko Milevski-Kicevo.jpg|алт=Спомен-биста на Мирко Милески|мини|193x193пкс|Спомен-биста на [[Мирко Милески]]]] На [[11 септември]] [[1943]] година, непосредно по капитулацијата на [[Италија]], партизанските единици по жестоки борби го ослободуваат градот Кичево.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://kicevo.mk/11-septemvri-den-na-osloboduvanjeto-na-kicevo/ |title=„11 септември – Ден на ослободувањето на Кичево“ |accessdate=2017-06-30 |archive-date=2017-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170618233604/http://kicevo.mk/11-septemvri-den-na-osloboduvanjeto-na-kicevo/ |url-status=dead }}</ref> Со тоа Кичево стана '''првиот слободен град''' и слободна територија заедно со [[Дебрца]] во [[Македонија]]. Ова е првото ослободување на Кичево кое во наредните месеци уште неколкупати ќе биде окупирано и ослободувано. Во градот била формирана народна власт во која учество зеле претставници од сите националности кои живееле во градот. За првпат на дело се почувствувала заедничката слобода. На [[26 септември]] е одржан голем народен митинг. На балистичките водачи им била простена соработката со италијанските и германските фашисти и дури им било доверено чување на границата кон тогашна [[Бугарија|фашистичка Бугарија]] во околината на [[Бигор Доленци]]. Лојалноста на овие единици била многу кратка. За помалку од еден месец од правец на [[Гостивар]] започнува масовен германски напад кон слободната територија која е бранета на планината [[Буковиќ (планина)|Буковиќ]] од малубројната, но силно мотивирана чета на чело со [[Мирко Милески]] која во таа прилика е збришана. Предадени и изневерени од балистите и со поддршка на бугарската авијација, партизаните биле принудени да се повлечат кон [[Копачка (област)|Копачка]] и на [[2 октомври]] [[1943]] година Кичево е повторно окупирано. Накратко, од 1 до [[6 ноември]] 1943 Кичево повторно било ослободено,<ref>„Кичево и Кичевско во НОВ: документи“, Кичево, 1985, 193 стр.</ref> а конечно било ослободено на [[15 ноември]] [[1944]] година. Со историскиот референдум на [[8 септември]] [[1991]] година, [[Македонија]] станува независна држава, со изградба на повеќепартиски систем и пазарно стопанство, а Кичево влегува во системот на транзиција. == Местоположба == Кичево се наоѓа во западниот дел на [[Република Македонија]], сместен во [[Кичевска Котлина|Кичевската Котлина]], која претставува јасно обликувана природна целина, опколена од сите [[Податотека:Center_of_Kičevo.JPG|мини|Плоштадот во Кичево]] страни со високи планини. Припаѓа на горното сливно подрачје на реката [[Треска]], на северната страна допира до превојот [[Стража (превој)|Стража]], на западната страна се издига планината [[Бистра]], на јужната страна по долината на реката [[Треска]] се протега до [[Илинска Планина]], а на источната страна допира со јужниот дел на областа [[Порече]]. Градот Кичево, како урбан центар, се наоѓа на [[надморска височина]] од 625-650 метри. Останатите населени места се наоѓаат на надморска височина од 600 до над 1000 метри. Што се однесува до површината, административно до 2013 година Општина Кичево покриваше најмал дел во споредба со другите општини, односно 49&nbsp;км<sup>2</sup>, што претставува 5,9% од вкупната површина во [[Кичевска Котлина|Кичевската Котлина]] и другите области кои гравитираат околу [[Кичевско]]. Според бројот на жители, Кичево беше најголема [[општина]], со 52,5% од вкупниот број на жители во регионот, сè до 2013 година кога општините [[Општина Другово|Другово]], [[Општина Вранештица|Вранештица]], [[Општина Зајас|Зајас]] и [[Општина Осломеј|Осломеј]] се припоија кон Општина Кичево. == Клима == [[Податотека:Кичево и Китино Кале.JPG|мини|Кичево и Китино Кале]] [[кичевско|Кичевскиот регион]] се наоѓа под влијание на топло [[континентална клима|континенталната]] и [[планинска клима|планинската клима]]. Зоната на влијание на топло континенталната клима во [[Република Македонија]] е во висински појас од 600 до 900 м н.в. што значи во ова климатско подрачје во Кичевскиот регион се наоѓа градот Кичево и поголем дел од населените места, а планинските подрачја се под влијание на планинската клима. Годишната средна температура во потесното градско подрачје изнесува 10,7 °С при што апсолутниот месечен максимум на температурата изнесува 40,5 °С додека апсолутниот месечен минимум изнесува - 23 °С. Средната годишна максимална температура изнесува 17,1 °С, а средната годишна минимална температура изнесува 5 °С . Наведените климатски и други природни услови во анализираниот регион влијаат ограничувачки на развојот на одредени овошни видови и овозможуваат одреден развој на други овошни видови. Релативно умерената и стабилна влажност на воздухот (74%) и топло континенталната клима овозможуваат одгледување на јаболчестите овошни видови ([[јаболка]] и [[круша]]), како и поволни услови за одгледување на некои од коскестите овошни видови ([[вишна]], [[цреша]], [[слива]]).Исто така постојат услови за одгледување и на оревот и костенот. Ограниченоста на површините кои се наводнуваат и слабата количина на врнежи во последните години делуваат негативно на развојот на јаболчестите видови на овошки. Јаболката, па и крушата бараат висока влажност на воздухот и многу вода па затоа условите за нивно одгледување се најповолни покрај реките, водотеците и на површини кои се под систем за наводнување. Црешата и вишната се овошни видови кои не се многу пребирливи во однос на климатските услови и успеваат и на поголеми надморски височини што е многу значајно за регионот со оглед на неговата надморска височина. И покрај релативно добрите услови за одгледување на повеќе овошни видови, овоштарството во регионот во овој момент не претставува позначајна земјоделска гранка. На тоа влијае пред сè слабата организираност на производството и пласманот, во однос на „специјализираните" региони за одредени овошни видови (а во кои постојат и релативно подобри услови за одгледување на тие овошни видови). Сегашната состојба со овоштарството во кичевскиот регион (во кој под овоштарство постојат само 75 ха) покажува за стагнацијата на оваа земјоделска гранка во регионот. Споредбата со состојбата од пред десетина години кога под јаболка имаше околу 400 ха и под вишна околу 200 ха ја покажува тенденцијата на намалување на значењето на овоштарството како гранка во анализираниот регион. == Население == Во турскиот пописен дефтер од 1467/68 година, Кичево било центар на Кичевската нахија (Nahiye-I Kirçova) и имало вкупно 217 семејства, од кои 145 христијански семејства, 13 неженети, 28 вдовици христијани, како и 30 муслимански семејства.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ кн.4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр.198</ref> Во 1530 година, Кичево имало 250 куќи и околу 1.250 жители. Градот од мала населба полека се развивал и прераснувал во урбан центар, така што низ годините интензивно бележи константен пораст на населението. {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom | 1948|7.280 | 1953|9.567 | 1961|10.324 | 1971|15.393 | 1981|22.479 | 1991|21.364 | 1994|25.129 | 2002|27.067 | 2021|23.428 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Кичево живееле 4.844 жители, од кои 1.200 [[Македонци|Македонци христијани]], 3.560 [[Македонци муслимани]] и 84 [[Роми]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_40.htm Кънчов, В. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, с.255]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Кичево имало 1.504 [[Македонци]] христијани, од кои 1.440 биле егзархисти и 64 патријаршисти.<ref>D.M.Brancoff. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905, р.154-155.</ref> Според пописот од 1931 година, Кичево имало 6.328 жители, а Кичевскиот срез како дел од [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] имал 32.101 жител, од кои 21.350 [[Македонци]], 10.064 [[Албанци]] и 687 останати.<sup>[[Кавадарци#cite%20note-4|[4]]]</sup> Во првиот организиран попис на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФР Југославија]] од 1948 година, во Кичевскиот срез имало 37.497 жители, од кои 7.280 во градот Кичево, а 30.217 во селата ([[Кичевија]], [[Копачка (област)|Копачка]], [[Рабетино|Рабетин-кол]]). Од етнички аспект, населението го сочинувале 22.738 (60,6 %) [[Македонци]], 12.402 (33 %) [[Албанци]], 1.797 (4,79 %) [[Турци]], 242 [[Срби]], 74 [[Роми]] и 244 останати.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |title=архивски примерок |accessdate=2018-05-08 |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107024522/http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |url-status=dead }}</ref> Пописот од 1991 година не бил целосно одржан во градот Кичево, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, во градот нема целосни податоци.{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да земат учество (го бојкотираа) во пописот.|group="заб"}} ;Етнички групи Според пописот на населението од [[2002]] година, во градот имало 27.067 жители и спаѓал во групата на средни градови.<ref>{{СоцГеоМак|глава=II|страница=91}}</ref> Етнички гледано, населението е составено од:<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url= http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија |accessdate=29 април 2016}}</ref> {{bar box |float=right |title=Етнички групи<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Македонци|red|55.53}} {{Столбен постоток|Албанци|black|28.23}} {{Столбен постоток|Турци|orange|8.89}} {{Столбен постоток|Роми|cyan|4.91}} {{Столбен постоток|други|grey|1.83}} {{Столбен постоток|Срби|blue|0.30}} {{Столбен постоток|Власи|yellow|0.28}} {{Столбен постоток|Бошњаци|green|0.02}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Народ!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[Македонци]]''' | '''15.031''' | 55,53 |- | [[Албанци]] | 7.641 | 28,23 |- | [[Турци]] | 2.406 | 8,89 |- | [[Роми]] | 1.329 | 4,91 |- | [[Власи]] | 75 | 0,28 |- | [[Срби]] | 82 | 0,30 |- | [[Бошњаци]] | 7 | 0,03 |- |други | 496 | 1,83 |} ;Јазик Во градот се зборуваат следниве јазици<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Јазици<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|македонски|red|62.55}} {{Столбен постоток|албански|black|28.21}} {{Столбен постоток|турски|orange|8.07}} {{Столбен постоток|други|grey|0.44}} {{Столбен постоток|ромски|cyan|0.42}} {{Столбен постоток|српски|blue|0.23}} {{Столбен постоток|влашки|yellow|0.06}} {{Столбен постоток|бошњачки|green|0.03}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Јазик!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[македонски]]''' | '''16.931''' | 62,55 |- | [[албански]] | 7.635 | 28,21 |- | [[турски]] | 2.183 | 8,07 |- | [[ромски]] | 114 | 0,42 |- | [[влашки]] | 16 | 0,06 |- | [[српски]] | 63 | 0,23 |- | [[бошњачки]] | 7 | 0,03 |- |други | 118 | 0,44 |} ;Вероисповед Во Кичево се застапени следните религиски групи<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Религија<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Православие|red|55.93}} {{Столбен постоток|Ислам|green|43.44}} {{Столбен постоток|други|grey|0.50}} {{Столбен постоток|Католицизам|orange|0.13}} {{Столбен постоток|Протестантство|yellow|0.004}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Вероисповед!! width="100px" | Вкупно!! width="100px" |Удел (%) |- | '''[[МПЦ|Православни]]''' | '''15.139''' | 55,93 |- | [[ИВЗ|Муслимани]] | 11.759 | 43,44 |- | [[Грко-католичка црква во Македонија|Католици]] | 34 | 0,13 |- | [[Протестантството во Македонија|Протестанти]] | 1 | 0,004 |- | други | 134 | 0,50 |} Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во градот Кичево: {| class="wikitable" !Години !Македонци !Албанци !Турци !Роми !Власи !Срби !Бошњаци !{{крат|Ост.|Останати}} !{{крат|б.п.|Лица без податоци}}<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> !Вкупно |- style="text-align:center;" |1948 |— |— |— |— |— |— |— |— |— |'''7.280''' |- style="text-align:center;" |1953 |3.747 |232 |4.749 |54 |4 |484 |— |297 |— |'''9.567''' |- style="text-align:center;" |1961 |6.809 |681 |2.079 |— |— |394 |— |361 |— |'''10.324''' |- style="text-align:center;" |1971 |9.900 |2.284 |2.041 |17 |— |305 |— |846 |— |'''15.393''' |- style="text-align:center;" |1981 |13.236 |4.516 |2.175 |304 |5 |203 |— |2.040 |— |'''22.479''' |- style="text-align:center;" |1991 |15.569 |799 |2.473 |1.642 |7 |217 |— |657 |— |'''21.364''' |- style="text-align:center;" |1994 |15.255 |5.902 |2.175 |1.235 |15 |96 |— |451 |— |'''25.129''' |- style="text-align:center;" |2002 |15.031 |7.641 |2.406 |1.329 |75 |82 |7 |496 |— |'''27.067''' |- style="text-align:center;" |2021 |12.687 |5.110 |2.069 |1.775 |67 |49 |8 |164 |1.499 |'''23.428''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> == Стопанство == Главно обележје на стопанството во регионот му дава Рударско-енергетскиот комбинат „Осломеј" кој е со капацитет од 660.000 квч годишна продукција и е прв објект од ваков вид изграден во [[Република Македонија]]. Во Кичево е доста развиена трговијата, а најпознати стопанско-индустриски објекти се поранешниот рудник за железо [[Тајмиште]] (сега има производство на здрава храна), рудникот за јаглен и термоелектрана [[Осломеј]], фабриката Тане Цалески. Градот Кичево и Кичевско се познати и по најдобриот и највкусниот бурек на [[Балканот]], а кичевчани се и најпознатите пекарници и фурнаџии во [[Белград]]. Кичевчани својата долга историска пекарска традиција ја продолжуваат со изградбата на Жито Караорман АД Кичево во [[1952]] година. На почетокот се формирала мелница „Караорман " во кој имало 35 вработени и основна дејност била сместување на [[пченица]] и производство на [[брашно]]. Во [[1962]] година 8 маалски пекарници од градот заедно со „Крушино" и „Клас" го здружуваат капиталот и средствата и формираат филијала на претпријатието Жито Македонија во Кичево. После 17 години т.е. во [[1979]] година изградена е нова индустриска пекарница која ја опслужувале 210 вработени и која имала капацитет од 24.000 парчиња на леб. [[Податотека:Викиекспедиција_во_Копачка_377.jpg|алт=Викиекспедиција во Копачка 377.jpg|мини|Кнежинскиот манастир „[[Кнежински манастир|Свети Ѓорѓи]]“]] === Туризам === На само 3 километри од центарот на градот на падините на [[Бистра]] се наоѓа познатото излетничко место Крушино. Во центарот на градот се наоѓаат остатоците од средновековниот град [[Китино Кале]]. Исто така веднаш по Крушино на само 6 километри се наоѓа селото [[Кнежино]] и манастирот [[Кнежински манастир|Св. Ѓорѓија]]. ''Главна статија:'' „''[[Кичевски манастир]]“.'' На околу 9 километри јужно од Кичево, на регионалниот пат кон [[Битола]], се наоѓа манастирот „[[Кичевски манастир|Св. Богородица Пречиста - Кичевска]]“, најголемиот духовен центар во [[Кичевско]], како и еден од најпознатите христијански и воопшто верски храмови во Македонија. Сместен e планината Цоцан, на надморска височина од 920 метри. Според преданијата на местото на некогашниот древен храм, во близината на светата чешма, која и денес ја посетуваат оние кои веруваат во исцелителната моќ на нејзините води, во [[1316]] година е изграден манастир посветен на Пресвета Богородица. == Знаменитости на градот == [[Податотека:Burgas-Ethnographic-museum-shirt-bodice-apron-Kichevsko.jpg|right|thumb|250px|Риза, елече и престилка од кичевскиот крај; Етнографскиот музеј во Бургас, Бугарија]] * [[Китино Кале]] * Спомен-костурница * Археолошко наоѓалиште [[Китка (Кичево)|Китка]] * Манастир [[Св Богородица Пречиста|„Св. Богородица Пречиста (Кичевска)“]] * Манастир [[Кнежински манастир|„Св. Ѓорѓија“]] - село [[Кнежино]] * [[Музеј „Западна Македонија во НОБ“]] * [[Џамија „Султан Бајазит“]] * Куќата на уметноста * [[Саат-кула (Кичево)|Саат-кула]] * Стара кичевска чаршија * Историски воз „Ќирчо“ '''''Китино Кале''''' ''Главна статија:'' „''[[Китино Кале]]“.'' [[Податотека:Китино кале.jpg |мини|лево|Китино Кале]] Кичевското кале, попознато како Китино Кале, е возвишение во [[Кичевска Котлина|Кичевската Котлина]] кое е видливо од поголемиот дел од котлината. Истовремено тоа е центар на градот Кичево. Моментално е парк (во прилично незавидна состојба), со спомен костурница. Но, од најстари времиња, па сè до средината на XIX век ова место било населено во континуитет, со помали прекини. Китино Кале е причината поради која што постои и Кичево. Името „Китино“ го носи веројатно последниве 700 години, поточно од крајот на 14 век. Легендата говори за Кита, кнегиња и сестра на [[Крале Марко]]. Според неа, Кита тука имала свое кале, тврдина (дворец) од каде владеела во името на нејзиниот брат со овој регион. Иако Кита досега не е потврдена со пишан или материјален историски извор, сепак преданието за неа е толку силно кај самите кичевчани што скоро и да се чувствува нејзиниот дух во секоја улица и сокак на градот Кичево. Китино Кале претставува питомо ритче со кружна основа зарамнето озгора, високо до 20 м над источното подножје и реката (633 м н.м.). На западниот крај се поврзува преку ниско и широко седло со рамницата, во која се соединуваат рекичките Осојска, Зајашка и Темница формирајќи ја Велика. Тука израснало јадрото на средновековниот и денешен град Кичево. ==== Најстари остатоци ==== Непосредно крај западното подножје на калето поминувал прастариот пат од [[Скопје]] и Полозите кон [[Охрид]] на југ и [[Прилеп]] на исток (античкиот пат [[Скупи]] — [[Лихнид]]). Веројатно во римско време на калето бил изграден крајпатен кастел за контрола на патот. Оваа тврдина постоела на крајот од антиката; најдени се монети — една остава закопана по средината на 3 век, потоа единични парчиња од 4 и 6 век (во Археолошкиот музеј - [[Скопје]]). ==== Средновековни остатоци ==== Градот Кичава бил изграден врз постарите остатоци, на површината од околу 150 х 100 м. Во турско време покрај тврдината постоела и голема цивилна населба, која прераснала во денешниот град. На просторот на старата крепост денес е уреден градскиот парк. Археолошки ископувања тука не се вршени. Во 1929 г. најдени се 302 сребрени монети од 14 век (српски и венецијански; во Народниот музеј, [[Белград]]). Калето е видливо од цел град. Се наоѓа во источниот дел од котлината во подножјето на планината Илиница. Од неа го дели Зајашка Река. Издигнато е на дваесетина метри над останатиот град и со надморска висина од околу 650 метри. Тврдината која постоела во антиката веројатно ја задржала конфигурацијата и подоцна, со мали измени. На површина се распознаваат барем 5 или 6 кули (+2 на влезната порта). Должината на обѕидието е околу 440 метри, простор од околу 1,5 хектари. Веројатно низ времето била доградувана. Изградена е од кршен камен носен од подножјето на Илиница и малтер. Стариот каменолом се гледа и денес. Особено забележлива е западната кула која се одвојува, како по својата зачуваност, така и по својата масивност. Останатите, за жал, се во очајна состојба. На места се забележуваат делови од бедемите, особено од север. Тврдината постоела пред 150-170 години кога била изгорена и запустена по ликвидацијата на власта на озлогласениот Хамза-паша со османлиските власти. Во тоа време тој живеел тука, а се спомнува дека го служеле дури 400 луѓе. По разорувањето на тврдината луѓето почнале нејзиниот камен да го користат како [[градежен материјал]]. Така тврдината уште повеќе се уништила. Пред половина век, при уредувањето на просторот користена е механизација и еден дел од ова археолошко наоѓалиште неповратно е збришан и уништен. Денес таа одвај се гледа, па не е чудно што некои и не знаат дека постоела. Тврдината било клучното место за контрола над Кичевската Котлина. Околу неа многупати се кршеле копја за нејзина контрола. Ја чувале неколку околни контролни тврдини кои навреме алармирале за напад. И оваа и тие тврдини биле дел од одбранбениот систем од над 500 тврдини кои во средновековието опстојувале на тлото на денешната територија на Македонија. За илустрација колку бил добар системот на одбрана, ако било нападнато [[Скопје]], во [[Битола]] знаеле за помалку од еден час, што за денешни сфаќања за тогашната технологија е сензационално, но всушност многу ефикасно и едноставно функционирал овој систем. Случајно на тлото на Китино Кале се пронајдени фино делкани мермерни столбови кои укажуваат на постоење на црква. На врвот на тврдината постоел дворец во кој живеел управникот на тврдината и областа. Можно е овој дел да бил преграден, со што самата тврдина се делела на два дела. Подолу, во делот на денешниот парк биле воени згради и збег за околното население во случај на опсада. Кај денешниот водовод постоела стара цистерна за вода, дождовница. Преданијата говорат и за подземен тунел кој бил користен за бегање во случај на пробивање на ѕидините. Тунелот излегувал кај месноста Чука. Неговото постоење е многу веројатно. Под калето има пештера која не е истражена. Тврдината имала воена посада по доаѓањето на Османлиите на овие простори во 1385 година. Нејзината улога особено пораснала за време на востанието на [[Скендербег]] кога големи воени единици биле сместени на овој простор за дејствување против востаниците. По освојувањето на тврдината во Светиград (денешен Коџаџик), значењето на кичевската тврдина се намалило и станала помалку значајна.[[Податотека:Spomen-kosturnica u Kičevu.JPG|мини|Спомен-костурницата на паднатите борци во НОБ од Кичевско|226x226пкс]] ==== Спомен-костурница ==== Во 1968 година на Китино Кале изградена е спомен-костурница за околу 500 паднати борци во НОБ (1941-1945) од Кичево и Кичевско. Костурницата и релјефот се изработени од македонскиот вајар [[Јордан Грабулоски]], сопруг на Искра Грабулоска, кичевчанка и ќерка на Борис Спиров, лекар од [[Брждани]] и втор претседател на македонското Собрание. На местото каде што е изградена костурницата постоела убава цитадела која конечно е разрушена околу 1850 година во еден бунт на кичевскиот бег кој се одметнал од [[Отоманско Царство|Османлиското Царство]]. Во таа цитадела во средновековието и антиката живееле управниците на градот заедно со војската која го контролирала патот и околината. Легендарната Кита, сестрата на Крал Марко живеела токму тука и веројатно била последната христијанска владетелка на кичевските простори. На местото на денешната спомен-костурница во минатото имало три споменици, изградени од срушени од различни власти. Во 1920-тите години на калето бил подигнат споменик на српскиот крал [[Петар I Караѓорѓевиќ]]. За време на Втората светска војна, тогашните привремени власти го отстраниле претходниот споменик и на негово место го поставиле споменикот на [[Скендербег]]. Не смениле ништо друго. Овој споменик останал кратко и по ослободувањето во 1945 година. Иако Скендербег има традиција на почитување кај сите луѓе на овие простори, тој подоцна сепак бил тргнат. Подоцна, на истото место е поставен грандиозен с[[Олга Мицеска (споменик)|поменик на народниот херој - кичевчанката Олга Мицеска]]. Овој споменик во тоа време бил еден од најголемите во Македонија. Олга Мицеска на само 17 години загинала во четата заедно со Мирко Милески во одбрана на единствената слободна територија на Буковиќ во 1943 година. Споменот кај кичевчани за оваа девојка секогаш останал силен. Овој споменик бил во форма на хероина која ја најавува слободата. Но во 1960-тите години овој споменик срушен бидејќи тогашните градски власти оцениле дека е неморален поради разголеноста на девојката што било спротивно од комунистичкиот режим. Иако оваа постапка наишла на неодобрување кај населението, споменикот бил урнат и до ден-денес негови остатоци можат да се најдат расфрлани низ калето.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://kicevo.mk/spomenicite-od-kitino-kale/ |title=архивски примерок |accessdate=2020-11-09 |archive-date=2020-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109144952/https://kicevo.mk/spomenicite-od-kitino-kale/ |url-status=dead }}</ref> [[Податотека:Muzej na Zapadna Makedonija-Kicevo.jpg|мини|лево|Музејот во Кичево]] '''''Музеј „Западна Македонија во НОБ“''''' * Од посебно значење е што во текот на [[Втората светска војна]] во денешната зграда на музејот престојувал Главниот штаб на [[Народноослободителната борба|Народноослободителната војска на Македонија]]. Постојаната поставка во музејот ни ја прикажува борбата на македонскиот народ за слобода во XIX и XX век, низ документи составени од автентични материјали, предмети, фотографии, скици, карти, знамиња, макети, текстови. Поголем дел од музејот им е отстапен на фреските и мозаиците. Покрај историскиот дел, музејот е и во постојана потрага по археолошки предмети. Извршени се поголем број археолошки ископувања, особено на наоѓалиштата Кнежински манастир, [[Миокази]] и [[Карбуница]]. Музејот врши авторска и изложбена дејност и организира ликовни изложби. Формирана е и етнолошка збирка, која се состои од носии од Кичевијата од XIX век, предмети од покуќнина, народни ткаенини. [[Податотека:Kicevo narrow gauge train.JPG|мини|Малиот воз „'''Ќирчо'''“ поставен пред автобуската и железничката станица во Кичево]] '''''Возот Ќирчо''''' Првата железничка пруга која била изградена до Кичево е за време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] од страна на германските војски (Централните сили). Пругата била изградена од [[Скопје]], [[Тетово]], [[Гостивар]], Кичево па до [[Охрид]]. Нејзината примарна функција била достава на залихи за војските кои се бореле на [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]]. Нејзината функција продолжила и после војната. Паметник за тоа време е вовчето „Ќирчо“ (познато и како ''Чајничето'') кое денес стои кај железничката станица. Функцијата на пругата „теснолинејка“ продолжила и во наредните децении, а патувањето по неа било вистинска атракција за тогашното население иако траела долго за денешни услови. Подоцна еден дел од таа пруга е надградена за потребите на современите возови, еден дел (делот Кичево - [[Охрид]]) е исклучен од употреба и престанал да постои. Сè уште е нејасно по која логика било направено тоа. Кичево е еден од првите градови во [[Македонија]] (по линијата [[Скопје]] - [[Солун]], 1878) кој добил железничко поврзување. == Образование == * '''Основно образование : '''[[Податотека:Osnovno_učilište_Kuzman_Josifovski_Pitu-Kičevo.jpg|мини|[[ОУ „Кузман Јосифовски Питу“ - Кичево|Основното училиште „Кузман Јосиговски - Питу“]]|217x217пкс]] #[[ОУ „Кузман Јосифовски Питу“ - Кичево|ОУ „Кузман Јосифовски - Питу"]] #[[ОУ „Санде Штерјоски“ - Кичево|ОУ „Санде Штерјоски"]] # ОУ „Владимир Полежиноски - Бато" * '''Средно образование :''' # [[ОСУ „Мирко Милески“ - Кичево|ОСУ „Мирко Милески“]] # ОСУ „Дрита" * '''Високо образование''' # Правен факултет - Кичево ([[Универзитет „Св. Климент Охридски“ – Битола|Универзитет „Свети Климент Охридски“ - Битола]]) #[[Технолошко-технички факултет Велес|Технолошко-технички факултет - Велес]], дисперзирани студии - Кичево ([[Универзитет „Св. Климент Охридски“ – Битола|Универзитет „Свети Климент Охридски“ - Битола]]) == Спорт == Во Кичево е актуелен фудбалскиот клуб [[ФК Влазрими]] кој се натпреварува во Втората македонска фудбалска лига. [[Податотека:Викиекспедиција во Копачка 364.jpg|мини|1099x1099пкс|Панорама на Кичево]] == Населби и маала == # 22 декември # Бала Маало # Бичинци # Горица # Горно Пашино # Девеана # Ивани Дол # Календарица I # Календарица II # Коњски Ливади # Карпош # Ложионица # Партизански одреди # Пашино # [[Подварош]] # Под Крушино # Чифлик == Личности == ==== Личности родени во Кичево: ==== *[[Јоаким Крчовски]] ([[1750]], Кичево - [[1820]], [[Крива Паланка]]) - првиот македонски просветител * [[Јордан Пиперката]] ([[23 јуни]] [[1870]] во [[Козица]] , [[Кичевско]] – [[10 август]] [[1903]] , во [[Цер (село)|Цер]] , [[Кичевско]] ) - македонски револуционер * [[Ангеле Настев Бунгуров]] ([[1874]] Кичево - 1 април, [[1949]] [[Скопје]] ) - Македонски револуционер и учесник во [[Илинденското востание]] * [[Борис Спиров]] ([[22 септември]] [[1898]] во [[Брждани]] , [[Кичевско]] - [[1974]] )) - македонски лекар и политичар * [[Владимир Полежиноски|Владимир Полежиноски - Полежина]] ([[30 мај]] [[1913]] , Кичево - [[16 јуни]] [[1980]] , [[Скопје]] ) - учесник во [[НОБ]] и член на [[АСНОМ]] * [[Михо Михајловски]] ([[25 октомври]] [[1915]] - [[28 март]] [[2003]] , [[Скопје]] ) - учесник во [[НОВ]] и [[народен херој на Југославија]] * [[Менка Крстева]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]], носител на [[Партизанска споменица 1941]]. *[[Рамазан Асаноски]] (1922-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] * [[Томе Буклески]] ([[1921]] ) - македонски револуционер и државник * [[Мирко Милески]] ([[23 април]] [[1923]] во [[Попоец]] , [[Кичевско]] - [[1 октомври]] [[1943]] ) - народен херој во [[НОВ]] *[[Стојан Божиноски]] (1912-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Стојан Бунгуроски]] (1923-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Душко Еремоски]] (1922-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Вело Змејкоски]] (1921-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Калина Змејкоска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Загорка Змејкоска|Загорка Маневска Змејкоска]] (1926-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Исеин Исеиноски]] (1923-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан од турска народност, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Славе Митрески]] (1925-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Флора Михајлоска]] (1908-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Јанко Михајлоски]] (1919-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Михо Михајловски|Михо Михајлоски]] (1915-2003) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Павле Наранџоски]] (1915-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Љупчо Попоски]] (1927-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Перо Попоски]] (1922-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Нико Пусоски]] (1911-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Владо Ристески]] (1922-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Александар Силјаноски]] (1921-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Олга Софеска|Олга Софеска Мицеска]] (1926-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Методија Стефаноски]] (1922-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Коце Тодороски]] (1921-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Јордан Трајаноски]] (1926-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Живко Туфекџијоски]] (1921-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Ристо Угриноски]] (1925-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Санде Цветаноски|Санде Цветаноски-Беличот]] (1915-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Цветан Цветаноски]] (1921-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Лубе Џибитоски]] (1883-1944) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Стана Костоска-Џибитоска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Методија Штерјоски]] (1917-1944) — [[Македонија|македонски]] активист, припадник на народното ослободително движење *[[Миле Штерјоски]] (1923-?) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Никола Штерјоски]] (1921-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Љубица Богеска]] (1923-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Донка Богоевска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Елиница Буклеска|Елиница Никодинска Буклеска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Зојица Буклеска - Рошкова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Севастија Буклеска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Ката Ѓорѓиевска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Љубица Иванишевиќ|Љубица Миленко Иванишевиќ]] (1927—1945) — учесник во НОВ на Македонија *[[Никодинка Јаневска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Фана Јовановска-Пусоска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Ратка Јовановска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Ексевија Јованоска]] (1922-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Ецка Јованоска]] ( - 1943) — учесник во НОВ на Македонија * [[Нико Буклевски]] ([[15 октомври]] [[1923]] ) - македонски филмски работник - снимател * [[Томе Момировски]] ([[4 април]] [[1927]] ) - македонски раскажувач, романописец, есеист, критичар и преведувач. * [[Косара Гочкова]] ([[5 јануари]] [[1932]] ) - македонски писател за деца * [[Мето Петровски]] ([[1935]] во [[Иванчишта]] , [[Кичевско]] ) - македонски снимател, филмски и телевизиски режисер * [[Никола Костески]] ([[15 декември]] ([[1948]] ) - офицер на АРМ - полковник, основач на првата македонска независна издавачка куќа [[1987]] [[ЃУРЃА]] * [[Гоце Тодоровски]] ([[30 април]] [[1951]] ) - македонски глумец * [[Александар Станковски]] ([[26 јануари]] [[1959]] ) - македонски ликовен и мултимедијален уметник * [[Владимир Талески]] ([[7 март]] [[1959]] ) - македонски глумец и поранешен градоначалник на [[Општина Битола]] * [[Калиопи Буклеска]] ([[28 декември]] [[1966]] ) - познат и истакнат македонски уметник, вокален изведувач, композитор и текстописец * [[Горан Б. Стојаноски]] ([[1966]] ) - македонски писател * [[Аце Спасеновски]] ([[31 март]] [[1969]] ) - поранешен министер за земјоделство, шумарство и водостопанство * [[Влатко Лозаноски|Влатко Лозаноски - Лозано]] ([[27]] [[Јуни]] [[1985]] ) - македонски пејач == Галерија == <gallery mode="packed" heights="120px"> Податотека:Kulturni centar Koco Racin-Kicevo.jpg|Домот на културата „Кочо Рацин“ во Кичево Податотека:Kicevo-panorama01.jpg|Панорама на Кичево од Китино Кале Податотека:Kicevo city, 1.jpg|Коритото на реката Сушица Податотека:Kicevo city, 2.jpg|Црквата „Свети Петар и Павле“ во Кичево Податотека:Tane Caleski, Kičevo.JPG|Спомен-биста на Тане Цалески пред автобуската станица во Кичево Податотека:Mosque in the center of Kičevo.JPG|Џамија во Кичево Податотека:Kičevo muzej 08.JPG|Поставка во музејот „Западна Македонија во НОБ“ Податотека:Kičevo na razglednica od 1937.jpg|Кичево на разгледница од 1937 година Податотека:Church of the Presentation of the Theotokos Kičevo Monastery 01.JPG|Манастирската црква „[[Кичевски манастир|Света Богородица Пречиста]]“ во близина на Кичево Податотека:Kičevo XX (1).JPG|Центарот во Кичево Податотека:Ploča prvoj narodnoj vlasti, Kičevo.JPG|Спомен-плоча на музејот по повод ослободувањето на Кичево Податотека:Стар Водовод во Кичево (2).JPG|Стар водовод на наоѓалиштето Китино Кале </gallery> == Наводи == {{наводи}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Kičevo}} * [https://maps.google.com/maps?q=%D0%9A%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%B2%D0%BE&hl=en&ie=UTF8&sll=41.519937,20.919299&sspn=0.008724,0.021136&t=h&hnear=Kichevo,+Macedonia+(FYROM)&z=13 Сателитска снимка на Кичево] на Google Maps. * [http://kicevo.gov.mk/?lang=mk Општина Кичево] * [http://www.kicevo.mk Портал] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170630024903/http://kicevo.mk/ |date=2017-06-30 }} * [http://www.kercova.net Портал] {{Општина Кичево}} {{Градови во Македонија}} [[Категорија:Кичево| ]] [[Категорија:Градови во Македонија]] sco7m8c2blws34m4qxw4994s5jbswqe 5648350 5648349 2026-10-20T19:41:16Z Ehrlich91 24281 /* Спорт */ 5648350 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Кичево | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[Градови во Македонија|Град]] | image_skyline = File:Kercova.png#/media/File:Kercova.png | image_alt = | image_caption = Панорама на Кичево | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = Местоположба на Кичево во [[Македонија]] | pushpin_map = Македонија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 41 |latm = 31 |lats = 04.00 |latNS = N | longd = 20 |longm = 57 |longs = 56.00 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони на Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Југозападен Регион|Југозападен]] | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = [[Општина Кичево|Кичево]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = <!-- established -->| unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = <!-- dunams used in Middle East articles only --> | dunam_link = <!-- which dunam to link --> | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 625 | population_footnotes = | population_total = 23.428 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym =кичевчанец, кичевчанка, кичевчани/кичевец, кичевка, кичевци<ref>{{ОДРМЈ|Кичево}}</ref><ref>{{ДРМЈ|Кичево}}</ref> | population_note = | timezone1 = [[UTC+01:00|UTC+1]] | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[UTC+2]] | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code =6250,6251,6252 | area_code_type = | area_code = +389 045 | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Рег. таб.]] | blank_info = KI | blank1_name = | blank1_info = | iso_code = | website = [https://kicevo.gov.mk/mk/?lang=mk kicevo.gov.mk] | footnotes = }} '''Кичево''' — [[град]] во западниот дел на [[Македонија]] и административно седиште на [[Општина Кичево|истоимената општина]]. Градот претставува [[Главен град|административен]] и економски центар на областа [[Копачка (област)|Копачка]], а лежи под југоисточните падини на планината [[Бистра (планина)|Бистра]]. Кичево е оддалечено 110 километри од [[Скопје]], а се наоѓа на речиси половина пат меѓу [[Гостивар]] (46 километри) и [[Охрид]] (61 километар). Градот Кичево со својата местоположба претставува еден од најважните сообраќајни и транзитни центри во [[Западна Македонија]]. == Потекло на името Кичево == [[Податотека:Кичево во Општина Кичево.svg|мини|десно|280п|Кичево на картата на Општина Кичево.]] Кога дошле [[Словените]] во овој крај основале нови населби. Во тоа време најверојатно бил основан и денешниот град, кој, како населено место првпат се споменува во една повелба на византискиот цар [[Василиј Втори]] од [[1018]] година со топонимот Кицавис. Во текот на [[среден век|средниот век]] градот бил споменуван и со формите Китсавин и Китчавин (Кичавин) и се наоѓал во состав на [[Охридската архиепископија]]. Охридскиот архиепископ [[Теофилакт Охридски|Теофилакт]] населбата ја споменувал со топонимот Киттава, а византискиот хроничар Акрополит градот Кичево го именувал со формите Кицавин и Кицавеос. Во [[1316]] година во близината на градот Кицавис (Кичево) бил изграден манастирот „Св. Пречиста“ во кој некогаш престојувале и се школувале нашите први преродбеници [[Јоаким Крчовски]] и [[Кирил Пејчиновиќ]]. Кога дошле Турците во Кичевско кон крајот на [[14 век]] по смртта на [[Крали Марко]], Кичево како населено место се споменува во еден пишан документ од втората половина на [[15 век]]. Познатиот турски патописец и географ Хаџи Калфа го посетил градот во првата половина на 17 век и го спомнал со формите Фирџова, Фирчова (Фирчово), Кирчова (Кирчово). Од овие форми се претпоставува дека бил добиен топонимот Крчово (населба во крчевина). Со името Крчово населбата била спомната и во еден ферман на султанот [[Селим III|Селим Трети]] од [[1798]] година и тоа како [[каза]] (околиско место) – Крчовска [[каза]]. Во средниот век, за време на кралот Милутин била употребувана формата Кичава. [[Вук Караџиќ]] ги споменува формите Крчево и Кичава. Со името Крчево во шеесеттите години на 19 век го споменува и рускиот научник А. Гилфердинг. Австрискиот патописец Ј. Г. Хан во една географска карта од [[1867]] година градот го спомнува со формата Криштево. Се претпоставува дека денешното име на градот потекнува од формите: Кицавис, Кирчово, Крчово или Крчево. Народните легенди поинаку го објаснуваат денешното име на градот Кичево. Според легендата на [[Марко Цепенков]], името на Кичево го поврзува со тврдината над градот што ја изградил [[Волкашин]] за ќерка му Кита. (сестра на [[Крали Марко]]) . По нејзиното име тврдината (калето) била наречена [[Китино Кале]], односно Китин Град. Подоцна под [[Китино Кале]] била основана населба која според името на Кита (Ките, Киче – нагалено) била наречена '''Кичево'''. [[Податотека:Komuna-e-kercoves.png|алт=Kičevo|лево|мини|Булеварот „Ослободување“ - главната улица во Кичево]] == Историја на Кичево == === Античка и средновековна историја === [[Податотека:Saat_Kula_vo_Kičevo.jpg|мини|248x248пкс|Некогашната саат-кула во Кичево]] Во близина на денешното Кичево постоел град уште во античко време, познат под името Ускана. Оваа населба е првпат спомената во времето на владеењето на античкиот македонски владетел [[Персеј]]. Во тој период градот имал значајна улога во македонско-римските војни (170-169 г.п.н.е.). За време на римското владеење котлината во која е сместена денешната населба била добро населена за што сведочат археолошките остатоци. [[Римјани]]те во овој дел на [[Македонија]] изградиле и патишта. Се претпоставува дека римската населба била разурната од катастрофален земјотрес во [[518]] година. Се знае дека на Кале е подигнат крајпатен кастел (тврдина) за време на [[Римјани]]те кој служел за контрола на прастариот пат [[Скупи]]-[[Лихнид]]. Дали претходно тука постоела тврдина, не е сигурно. Патот поминувал во подножјето на калето, токму каде што денес поминува главната улица. Со време под калето и по должината на античкиот пат почнале да се населуваат луѓе и се оформила мала трговска населба. Со време прераснала во мало гратче. Животот бил убав. Животот бил богат. Со варварските наезди (Готи, Хуни, Авари, Бугари, Словени) веројатно и животот во самата населба замира, а и храмовите се веројатно уништени. Во 7 век се населуваат Словените. Овие векови наизменично се менувале бугарската и византиската власт. Познато е постоењето на склавинијата [[Берзитија]]. Со рехристијанизацијата на овие територии настанува симбиоза на населението и животот повторно почнува да цути. Со тоа и обновувањето на средновековната населба. и на трговската маршрута север-југ. Се обновуваат и храмовите. За време на [[Цар Самоил]] Кичево веќе бил голем воен кастрон (град) и веројатно броел над 5.000 жители и воена посада на калето. Цивилниот живот се одвивал долу во чаршијата. Во [[1015]]-[[1018]] година Кичево (Китсавин) повторно потпаѓа под византиска власт. Кичава функционирала низ вековите како византиски кастрон (од 10 до 13 век), кој ги контролирал патиштата на периферијата на царството, во насоката на честите српски упади од север. Во вековите што следат, градот потпаѓал под српска, бугарска, епирска власт. Византијците го преземаат повторно после Пелагонската битка за во периодот меѓу 1282 и 1297 година да го освојат [[Срби]]те (крал Милутин). Во средниот век споменатите територии потпаѓаат под средновековната српска држава, што се потврдува со даровницата на Кралот Милутин кој во 1294 го опсипал со подароци манастирот [[Кнежински манастир|Свети Ѓорѓија]] во село [[Кнежино]]. Кичево во овие години е веројатно запалено (барем тврдината). === Османлиско владеење === Кичево и Кичевско потпаѓаат под турска власт во [[1385]] година. По освојувањето, градот бил претворен во воен и административен центар. Во ранотурско време во тврдината Кичава била сместена [[стража]]. Во втората половина на XV век, поточно во 1476 година, управител на Кичевската нахија бил Али-бег, а Кичево бил економски и административен центар на самата нахија. Кичево во овој период имало 217 куќи. Градот како стопански и административен центар на нахијата, попримајќи турски елемент, од ден на ден ја менувал физиономијата и сè повеќе добивал ориентален изглед.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани,2004,стр.34</ref> Со сè поголемиот прилив на странски капитал кон крајот на XIX век, [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] пројавило интерес за експлоатација на рудните богатства во овој регион, особено за бакарот и манганот, а во градот се започнало со градителски и комунален развој. Во подножјето на Кичевското Кале бил подигнат [[Саат-кула (Кичево)|градски часовник]], а во центарот на градот била изградена убава чешма и била донесена вода за пиење. Со ширењето на христијанството на овие простори се градат и првите цркви во доцноантичко и средновековно Кичево. Познато е постоењето на 3 цркви кои низ времето биле уривани, а се изградени веројатно во доцната антика и раното средновековие и сите три се наоѓаат на просторот кој сите го знаат како чаршија: * [[Св. Петка]] , денес не постои. Се наоѓала на просторот на денешната градска џамија, со доаѓањето на Османлиските [[Турци]] е разорена. Постарите кичевчани имаат раскажано дека за време на помал земјотрес од ѕидовите на џамијата паднал малтер и се појавиле фрески. Постои веројатност дека џамијата е изградена врз темелите на уништената црква (околината на црквата) или понатаму, барем еден ѕид од старата црква да влегол во состав на новиот објект на џамијата. Самата џамија е сондирана од археологот Гордана Спасовска и не се пронајдени никакви материјални докази за постоење на црква во рамките на објектот на џамијата. Тоа значи дека остатоците би можеле да се бараат некаде во околината. А и не е невозможно материјалот од кој е градена старата црква Св. Петка да е употребен за изградба на џамијата. * [[Црква „Св. Петар и Павле“ - Кичево|Св. Апостоли Петар и Павле]] , постои и денес, изградена (и доградувана) е на темелите на постара црква (средновековна/доцноантичка). Околу црквата порано се наоѓале градските гробишта кои денес не постојат. Со изградбата на новите придружни објекти на денешната црква се откриени гробови. Белата мермерна плоча на прагот на црквата е веројатно надгробна плоча која при изградбата на денешниот храм, од незнаење е поставена тука. На само дваесет метри од црквата се наоѓаат римските гробишта, веднаш во подножјето на калето. Во црквата веројатно навратувале и патниците кои оделе по стариот пат зашто црквата се наоѓа веднаш до него. Денес црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ претставува единствениот христијански храм во Кичево. * [[Св. Димитриј]]а, денес не постои. Била малечка, можеби и првоизградена црква, барем така изгледала во средниот век. Англичанецот Едмунд Спенсер бил капетан и многу патувал, пред сè, во разузнавачки цели. Во 1850 година ја посетил и [[Македонија]]. Поминал крај Кичево. Интересно е што во својот патопис Спенсер наведува дека Кичево е местото каде порано се наоѓал градот „Скиртијана“. Познато е дека во [[Кичевска Котлина|Кичевската Котлина]] се наоѓал древниот град Ускана (Хискана), чија локација сè уште не е точно утврдена. Изворот за овој податок не е наведен, но е доста интересен. Еве што друго пишува Едмунд Спенсер за Кичево во својот патoпис: ''„Напуштајќи ја прекрасната долина на Дреска, поминавме преку планината на пат за Критчово, древната Скиртијана, која денес претставува мало село што нема повеќе од стотина куќи. Се почувствувавме меланхолично гледајќи го прекрасниот и простран басен во кој беше сместено селото, каде што почвата очигледно беше мошне плодоносна, но малку обработена. Неколку напуштени села беа расфрлани во околината покажувајќи дека оваа област мора некогаш да била место каде што се одвивал некој смртоносен судир, а тоа било неодамна. Критчево е сместено во подножјето на еден планински венец, не многу висок, овде-онде покриен со шума, претставувајќи еден освежителен предел во овие области на [[Македонија]], каде студениот гол камен често е главната одлика на пределот; иако овие планини некаде испреплетени со бројни плодни површини, мали долини или клисури, каде што течат водите на Зајас, Карасу, Кандрису и на неколку помали реки се влеваат во реката [[Вардар]], сепак се чини дека земјата е добро прилагодлива за земјоделство; сепак единствените жители кои ги сретнавме на нашиот пат беа неколкумина номади со нивните стада.”'' [[Податотека:Makedonec od Kicevo - 1903.jpg|150п|мини|лево|Македонец од Кичево, Битолски Вилает, слика од рускиот весник „Весник и библиотека за самообразование“ од 1903 година]] Спенсер го посетил Кичево во еден од најтешките периоди низ кој поминал градот. Имено во годините непосредно пред да помине тука, Кичево било арена на еден од многуте крвави судири во [[Отоманско Царство|Османлиското Царство]], кои се јавиле како последица на ослабнувањето на централната власт во [[Истанбул]], а јакнењето на локалните паши, бегови, кои почнале да се одметнуваат. Во тоа време господар на Кичево бил Абди-бег, веројатно лојален на султанот. Абди-бег бил убиен од страна на Хамза-паша од [[Скопје]], кој потоа се населил во тврдината на [[Китино Кале]], по што почнал страшен терор врз месното население. Се зборува дека во тврдината го опслужувале дури 400 слуги. Кога Ајредин-паша успеал да го порази Хамза-паша и да го заземе повторно Кичево, тврдината била запалена и разрушена. Потоа животот почнал да се враќа во нормала. Сево ова се случувало за време на одметнувањето на Али-паша – Јанински, во првата половина на 19 век, време кога се случува феудална анархија во Османлиското Царство. Како причина било искористено укинувањето на јаничарскиот ред во 1826 година од страна на султанот Махмуд II, по што голем број на турски феудалци се одметнале и почнале со масовен терор во областите каде владееле. Поради тоа населението сè повеќе ги напуштало селата преселувајќи се во градовите. Едмунд Спенсер несомнено бил сведок на периодот после феудалната анархија во Кичево. Во {{Римски|19}} век, Кичево било центар на [[Кичевска Каза|Кичевската Каза]], во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Првите никулци на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] започнале со револуционерната работа на ѓаконот Јосиф на манастирот Света Богородица - Пречиста, и на учителите на повеќе кичевски села. По направените обиколки и првите контакти со печалбарите по кичевските села [[Пере Тошев]] заедно со Јосиф во 1878 година ја формираат првата вооружена чета на чело со Дуко Тасев, а во чии редови бил и [[Јордан Пиперката]]. Тие ќе бидат предводници на [[Брсјачка буна|Брсјачката буна]] во 1880 година. Исто така, на [[2 август]] [[1903]], започнува востание на чело со Арсо Војвода и [[Јордан Пиперката]], а се држат ослободени територии до [[9 август]] кога востанието било крваво задушено. === Старата кичевска чаршија === {{Главна|Кичевска чаршија}} Во вековите под турска власт, [[Кичевска чаршија|Кичевската чаршија]] го добива денешниот изглед (веројатно не многу поразличен од оној пред тоа). Сите цркви се уништени. Доаѓа до масовна исламизација на населението кое станува значително муслиманско. Но во првите векови од владеењето на Османлиите забележлив е и нов процут на трговијата во чаршијата кога почнуваат да се градат многу занаетчиски дуќани. Чаршијата добива повеќе убави чешми, се гради градската џамија, саат-кулата ([[1741]] година) која гледа накај неа. Се градат и неколку теќиња (дервишко, бектешко...) кои постојат и денес. Куќите кои се градат тоа време, биле со дуќан долу и простор за живеење горе. Првите векови од владеењето на [[Турци]]те се карактеристични како мирен период. Впрочем и самата империја доживува полет на секој план. Чаршијата пред нешто повеќе од еден век го добива денешниот изглед. Во неа, како и во Кичево (во 1903 брои нешто над 4.000 жители) зајакнува христијанскиот елемент. Население се доселува во безбедноста на градот каде е помалку загрозувано од разбојничките банди. Се градат нови и убави чорбаџиски куќи, анови, пекарници. Тука се одвиваат и некои од активностите на ВМРО пред [[Илинденско востание|Илинденското востание]]. Во [[1907]] година, веројатно со засилувањето на христијаните, се обновува црквата Св. Петар и Павле на темелите на постарата црква. Стариот антички пат, кој сега е централна градска улица е калдрмисан. Калдрмата постои до денес. Но во 1938 година чаршијата губи еден од најголемите нејзини белези, саат-кулата, која горела во пожар, веројатно во [[1926]] година. Српскиот управител на Кичево не сакал да ја обнови и наредил да ја урнат бидејќи го потсетувала на турското владеење. [[Податотека:Kičevo old.jpg|мини|десно|Кичевската чаршија во 1930-те]] По ослободувањето во [[1945]] година во чаршијата е жива политичката активност која по уништувањето на вистинската народна власт на чело со [[Методија Андонов - Ченто|Методија Андонов-Ченто]] и поставувањето на комунистички функционери, отворено преоѓа во национализам и цели кон независна и самостојна Македонија односно отцепување од [[СФРЈ]]. Осамнуваат летоци по чаршиските калдрми. Се апсат и тепаат млади луѓе, режимот брка вештерки. Новите комунистички моќници по пат на национализација присвојуваат имоти за себе. Национализацијата смртно ја ранува старата кичевска чаршија. Замираат старите занаети, дуќаните се национализираат, замира ситната трговија. Спомениците кои едно време ја красат чаршијата се уништуваат (Старата градска чешма). Во првата половина на XIX век, старите приземни и катни објекти биле рушени и на нивно место се граделе дуќани – масивни објекти градени од тула, малтерисани и украсени со штукатура, со што се формирале нивните стилски одлики. Одлика на овие објекти е градењето на приземје и кат. Денес, во Чаршијата, токму овие објекти со приземје и кат се најбројни – 68, многу помалку има приземни објекти – 20, а застапени се и објекти со приземје, кат, меѓукат и кат. Забележлива е појавата на дополнително изведување на голем број надградби на поткровја, со што се зголемува катноста (и висината ) на објектите. Оваа појава е особено изразена кај низот објекти изведени во продолжение на музејската зграда. Кај неколкуте нови објекти, кои се во склоп на низовите, се појавуваат објекти со приземје и два ката, приземје и три ката, а во контактната зона на Чаршијата регистирани се и објекти со приземје и четири ката. [[Податотека:Kičevo,_na_razglednica_od_1935.jpg|алт=|лево|мини|Панорама на Кичево во 1935 година]] Денес, најбројни во зоната на чаршијата се објектите градени меѓу двете светски војни од, кои истовремено го означуваат периодот на градење на "нова" чаршија. Најстарите од нив се изградени меѓу 1931- 1935. година. До почетокот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] Чаршијата е целосно оформена и компактна урбана и економска зона, каква што беше сочувана до пред некоја деценија. Важно е да се заклучи дека денес сочуваните партии од оваа некогашна целина речиси исцело потекнуваат од дваесеттите, триесеттите и четириесеттите години на 20 век. На фасадите на објектите се појавуваат разни декоративни архитектонски елементи, преземени од европските неостилови, што доведува до невоедначена стилска физиономија на уличните платна. Tрговските и занаетчиските објекти во чаршијата, во најголем дел, поседуваат карактеристични особености на европската граѓанска истористичка архитектура од 19 век, но во посредувани варијанти и провинцијални видоизменувања, карактеристични за балканските простори во првата половина од 20 век. Декоративните решенија на катот се значително поразновидни и пософистицирани. Овде се среќава декорирање со штукатура на прозорските отвори, на балконските врати, на потенцираните појаси во штуко-профилација меѓу приземјето и катот, на сложено решаваните разновидни симсови и на партиите над симсовите, т.е. украсните парапетни ѕидчиња и тимпанони на ниво на кровната конструкција. Сета оваа штуко-декорација е изведена во еден стилизиран и еклектичен манир на посредуван неокласицизам. На катот, во некои објекти се јавува благо испакнување/исфрлање над приземниот дел, со што се постигнува своевидно динамизирање на архитектонските волумени и маси. Честопати на катот, во осносиметрична поставеност, се изведуваат балкони во различни димензии, но со мала испакнатост, коишто делуваат декоративно и ги разигруваат горните партии на фасадата. Балконите имаат железни огради во разновидна стилизација или се изведуваат со ѕидани или профилирани столпчиња. Честопати на катот, во осносиметрична поставеност, се изведуваат балкони во различни димензии, но со мала испакнатост, коишто делуваат декоративно и ги разигруваат горните партии на фасадата. Посебна архитектонско-декоративна одлика на фасадното обликување на објектите во урбаната целина на кичевската чаршија претставуваат разновидните смели решенија над катот, во висина на кровната конструкција. Овој највисок дел од челната фасада на објектите е посебно нагласен и профилиран, така што претставува најзначајната посебност на оваа архитектура. Иако вакви решенија се среќаваат и на други места во [[Македонија]], бројноста и разновидноста на овие фасадни решенија во Кичевската чаршија формираат една препознатлива локална амбиентална особеност. === Современа историја === [[File:Партизански баталјон „Мирче Ацев“ во слободното Кичево (12.9.1943).jpg|thumb|мини|десно|Борци на [[Партизански баталјон „Мирче Ацев“|партизанскиот баталјон „Мирче Ацев“]] во слободното Кичево на 12.9.1943]] Кичево и [[Кичевско]] престанува да биде под турска власт во [[1912]] година по завршувањето на [[Првата балканска војна]]. Во овој период се случува [[Охридско востание|Охридско-дебарското востание]] во кое страдањето на населението било уште поголемо, особено во [[Втората балканска војна]] кога населението било поделено на две страни па не се знаело на која страна и за чии интереси се гине. Во [[1919]] година со Версајската конференција овој регион му припаѓа на [[Кралство на Србите, Хрватите и Словенците|Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]] коe водело политика на асимилација на населението. За време на Кралството СХС во чаршијата се градат убави згради (зградата на денешниот музеј, хотел Солун, кафеана „Велика Жупа“...). Трговијата повторно заживува. Се гради и теснолинејката која ќе го поврзе Кичево со Охрид. Зградата на поранешната железничка станица сè уште постои и се наоѓа на 100 метри од чаршијата, а остатоци од шините до неодамна се познаваа. Подем добива и спортскиот живот. Овој период може да се окарактеризира некаков своевиден подем, но во основа зацрнет поради големосрпската пропаганда над населението. Во овој период од почетокот на векот до 1940 година чаршијата има над 200 дуќани и занаетчиски работилници, хотели, пекарници... [[Податотека:Владимир Полежиноски.jpg|алт=Владимир Полежиноски|лево|мини|[[Владимир Полежиноски]]|233x233пкс]] Во неверојатно тешки услови, овој регион ја дочекува фашистичката окупација во [[1941]] година. Кичевско потпаѓа под италијанска окупација. Но Кичево нема да ги изневери старите револуционерни обичаи. Од градот и околината се произлезени многу [[партизани]]. Во октомври [[1941]] година, [[Кузман Јосифовски - Питу]] го формира месниот комитет на [[Комунистичка партија на Југославија|Комунистичката партија]], во кој подоцна станува член и еден од најистакнатите кичевчани на сите времиња, д-р [[Владимир Полежиноски|Владимир Полежина (Полежиноски)]]. Во почетокот Кузман Јосифовски не се сложил Полежина да влезе како член на [[КПЈ]], бидејќи сметал дека партијата е на работничката класа, а интелектуалците како него, доктор на правни науки, не може да бидат членови. Сите кичевски првоборци се залагале за Полежина да биде член. По заедничката средба, Кузман Јосифовски сфатил дека Полежина како убеден демократ и антифашист треба да биде член на [[КПЈ]]. На 15 декември 1941 година е формирана првата месна организација на СКЈ во село [[Карбуница]]. === 11 септември – ден на ослободувањето на Кичево === [[Податотека:Mirko Milevski-Kicevo.jpg|алт=Спомен-биста на Мирко Милески|мини|193x193пкс|Спомен-биста на [[Мирко Милески]]]] На [[11 септември]] [[1943]] година, непосредно по капитулацијата на [[Италија]], партизанските единици по жестоки борби го ослободуваат градот Кичево.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://kicevo.mk/11-septemvri-den-na-osloboduvanjeto-na-kicevo/ |title=„11 септември – Ден на ослободувањето на Кичево“ |accessdate=2017-06-30 |archive-date=2017-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170618233604/http://kicevo.mk/11-septemvri-den-na-osloboduvanjeto-na-kicevo/ |url-status=dead }}</ref> Со тоа Кичево стана '''првиот слободен град''' и слободна територија заедно со [[Дебрца]] во [[Македонија]]. Ова е првото ослободување на Кичево кое во наредните месеци уште неколкупати ќе биде окупирано и ослободувано. Во градот била формирана народна власт во која учество зеле претставници од сите националности кои живееле во градот. За првпат на дело се почувствувала заедничката слобода. На [[26 септември]] е одржан голем народен митинг. На балистичките водачи им била простена соработката со италијанските и германските фашисти и дури им било доверено чување на границата кон тогашна [[Бугарија|фашистичка Бугарија]] во околината на [[Бигор Доленци]]. Лојалноста на овие единици била многу кратка. За помалку од еден месец од правец на [[Гостивар]] започнува масовен германски напад кон слободната територија која е бранета на планината [[Буковиќ (планина)|Буковиќ]] од малубројната, но силно мотивирана чета на чело со [[Мирко Милески]] која во таа прилика е збришана. Предадени и изневерени од балистите и со поддршка на бугарската авијација, партизаните биле принудени да се повлечат кон [[Копачка (област)|Копачка]] и на [[2 октомври]] [[1943]] година Кичево е повторно окупирано. Накратко, од 1 до [[6 ноември]] 1943 Кичево повторно било ослободено,<ref>„Кичево и Кичевско во НОВ: документи“, Кичево, 1985, 193 стр.</ref> а конечно било ослободено на [[15 ноември]] [[1944]] година. Со историскиот референдум на [[8 септември]] [[1991]] година, [[Македонија]] станува независна држава, со изградба на повеќепартиски систем и пазарно стопанство, а Кичево влегува во системот на транзиција. == Местоположба == Кичево се наоѓа во западниот дел на [[Република Македонија]], сместен во [[Кичевска Котлина|Кичевската Котлина]], која претставува јасно обликувана природна целина, опколена од сите [[Податотека:Center_of_Kičevo.JPG|мини|Плоштадот во Кичево]] страни со високи планини. Припаѓа на горното сливно подрачје на реката [[Треска]], на северната страна допира до превојот [[Стража (превој)|Стража]], на западната страна се издига планината [[Бистра]], на јужната страна по долината на реката [[Треска]] се протега до [[Илинска Планина]], а на источната страна допира со јужниот дел на областа [[Порече]]. Градот Кичево, како урбан центар, се наоѓа на [[надморска височина]] од 625-650 метри. Останатите населени места се наоѓаат на надморска височина од 600 до над 1000 метри. Што се однесува до површината, административно до 2013 година Општина Кичево покриваше најмал дел во споредба со другите општини, односно 49&nbsp;км<sup>2</sup>, што претставува 5,9% од вкупната површина во [[Кичевска Котлина|Кичевската Котлина]] и другите области кои гравитираат околу [[Кичевско]]. Според бројот на жители, Кичево беше најголема [[општина]], со 52,5% од вкупниот број на жители во регионот, сè до 2013 година кога општините [[Општина Другово|Другово]], [[Општина Вранештица|Вранештица]], [[Општина Зајас|Зајас]] и [[Општина Осломеј|Осломеј]] се припоија кон Општина Кичево. == Клима == [[Податотека:Кичево и Китино Кале.JPG|мини|Кичево и Китино Кале]] [[кичевско|Кичевскиот регион]] се наоѓа под влијание на топло [[континентална клима|континенталната]] и [[планинска клима|планинската клима]]. Зоната на влијание на топло континенталната клима во [[Република Македонија]] е во висински појас од 600 до 900 м н.в. што значи во ова климатско подрачје во Кичевскиот регион се наоѓа градот Кичево и поголем дел од населените места, а планинските подрачја се под влијание на планинската клима. Годишната средна температура во потесното градско подрачје изнесува 10,7 °С при што апсолутниот месечен максимум на температурата изнесува 40,5 °С додека апсолутниот месечен минимум изнесува - 23 °С. Средната годишна максимална температура изнесува 17,1 °С, а средната годишна минимална температура изнесува 5 °С . Наведените климатски и други природни услови во анализираниот регион влијаат ограничувачки на развојот на одредени овошни видови и овозможуваат одреден развој на други овошни видови. Релативно умерената и стабилна влажност на воздухот (74%) и топло континенталната клима овозможуваат одгледување на јаболчестите овошни видови ([[јаболка]] и [[круша]]), како и поволни услови за одгледување на некои од коскестите овошни видови ([[вишна]], [[цреша]], [[слива]]).Исто така постојат услови за одгледување и на оревот и костенот. Ограниченоста на површините кои се наводнуваат и слабата количина на врнежи во последните години делуваат негативно на развојот на јаболчестите видови на овошки. Јаболката, па и крушата бараат висока влажност на воздухот и многу вода па затоа условите за нивно одгледување се најповолни покрај реките, водотеците и на површини кои се под систем за наводнување. Црешата и вишната се овошни видови кои не се многу пребирливи во однос на климатските услови и успеваат и на поголеми надморски височини што е многу значајно за регионот со оглед на неговата надморска височина. И покрај релативно добрите услови за одгледување на повеќе овошни видови, овоштарството во регионот во овој момент не претставува позначајна земјоделска гранка. На тоа влијае пред сè слабата организираност на производството и пласманот, во однос на „специјализираните" региони за одредени овошни видови (а во кои постојат и релативно подобри услови за одгледување на тие овошни видови). Сегашната состојба со овоштарството во кичевскиот регион (во кој под овоштарство постојат само 75 ха) покажува за стагнацијата на оваа земјоделска гранка во регионот. Споредбата со состојбата од пред десетина години кога под јаболка имаше околу 400 ха и под вишна околу 200 ха ја покажува тенденцијата на намалување на значењето на овоштарството како гранка во анализираниот регион. == Население == Во турскиот пописен дефтер од 1467/68 година, Кичево било центар на Кичевската нахија (Nahiye-I Kirçova) и имало вкупно 217 семејства, од кои 145 христијански семејства, 13 неженети, 28 вдовици христијани, како и 30 муслимански семејства.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ кн.4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр.198</ref> Во 1530 година, Кичево имало 250 куќи и околу 1.250 жители. Градот од мала населба полека се развивал и прераснувал во урбан центар, така што низ годините интензивно бележи константен пораст на населението. {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom | 1948|7.280 | 1953|9.567 | 1961|10.324 | 1971|15.393 | 1981|22.479 | 1991|21.364 | 1994|25.129 | 2002|27.067 | 2021|23.428 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Кичево живееле 4.844 жители, од кои 1.200 [[Македонци|Македонци христијани]], 3.560 [[Македонци муслимани]] и 84 [[Роми]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_40.htm Кънчов, В. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, с.255]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Кичево имало 1.504 [[Македонци]] христијани, од кои 1.440 биле егзархисти и 64 патријаршисти.<ref>D.M.Brancoff. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905, р.154-155.</ref> Според пописот од 1931 година, Кичево имало 6.328 жители, а Кичевскиот срез како дел од [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] имал 32.101 жител, од кои 21.350 [[Македонци]], 10.064 [[Албанци]] и 687 останати.<sup>[[Кавадарци#cite%20note-4|[4]]]</sup> Во првиот организиран попис на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФР Југославија]] од 1948 година, во Кичевскиот срез имало 37.497 жители, од кои 7.280 во градот Кичево, а 30.217 во селата ([[Кичевија]], [[Копачка (област)|Копачка]], [[Рабетино|Рабетин-кол]]). Од етнички аспект, населението го сочинувале 22.738 (60,6 %) [[Македонци]], 12.402 (33 %) [[Албанци]], 1.797 (4,79 %) [[Турци]], 242 [[Срби]], 74 [[Роми]] и 244 останати.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |title=архивски примерок |accessdate=2018-05-08 |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107024522/http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |url-status=dead }}</ref> Пописот од 1991 година не бил целосно одржан во градот Кичево, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, во градот нема целосни податоци.{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да земат учество (го бојкотираа) во пописот.|group="заб"}} ;Етнички групи Според пописот на населението од [[2002]] година, во градот имало 27.067 жители и спаѓал во групата на средни градови.<ref>{{СоцГеоМак|глава=II|страница=91}}</ref> Етнички гледано, населението е составено од:<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url= http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија |accessdate=29 април 2016}}</ref> {{bar box |float=right |title=Етнички групи<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Македонци|red|55.53}} {{Столбен постоток|Албанци|black|28.23}} {{Столбен постоток|Турци|orange|8.89}} {{Столбен постоток|Роми|cyan|4.91}} {{Столбен постоток|други|grey|1.83}} {{Столбен постоток|Срби|blue|0.30}} {{Столбен постоток|Власи|yellow|0.28}} {{Столбен постоток|Бошњаци|green|0.02}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Народ!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[Македонци]]''' | '''15.031''' | 55,53 |- | [[Албанци]] | 7.641 | 28,23 |- | [[Турци]] | 2.406 | 8,89 |- | [[Роми]] | 1.329 | 4,91 |- | [[Власи]] | 75 | 0,28 |- | [[Срби]] | 82 | 0,30 |- | [[Бошњаци]] | 7 | 0,03 |- |други | 496 | 1,83 |} ;Јазик Во градот се зборуваат следниве јазици<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Јазици<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|македонски|red|62.55}} {{Столбен постоток|албански|black|28.21}} {{Столбен постоток|турски|orange|8.07}} {{Столбен постоток|други|grey|0.44}} {{Столбен постоток|ромски|cyan|0.42}} {{Столбен постоток|српски|blue|0.23}} {{Столбен постоток|влашки|yellow|0.06}} {{Столбен постоток|бошњачки|green|0.03}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Јазик!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[македонски]]''' | '''16.931''' | 62,55 |- | [[албански]] | 7.635 | 28,21 |- | [[турски]] | 2.183 | 8,07 |- | [[ромски]] | 114 | 0,42 |- | [[влашки]] | 16 | 0,06 |- | [[српски]] | 63 | 0,23 |- | [[бошњачки]] | 7 | 0,03 |- |други | 118 | 0,44 |} ;Вероисповед Во Кичево се застапени следните религиски групи<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Религија<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Православие|red|55.93}} {{Столбен постоток|Ислам|green|43.44}} {{Столбен постоток|други|grey|0.50}} {{Столбен постоток|Католицизам|orange|0.13}} {{Столбен постоток|Протестантство|yellow|0.004}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Вероисповед!! width="100px" | Вкупно!! width="100px" |Удел (%) |- | '''[[МПЦ|Православни]]''' | '''15.139''' | 55,93 |- | [[ИВЗ|Муслимани]] | 11.759 | 43,44 |- | [[Грко-католичка црква во Македонија|Католици]] | 34 | 0,13 |- | [[Протестантството во Македонија|Протестанти]] | 1 | 0,004 |- | други | 134 | 0,50 |} Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во градот Кичево: {| class="wikitable" !Години !Македонци !Албанци !Турци !Роми !Власи !Срби !Бошњаци !{{крат|Ост.|Останати}} !{{крат|б.п.|Лица без податоци}}<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> !Вкупно |- style="text-align:center;" |1948 |— |— |— |— |— |— |— |— |— |'''7.280''' |- style="text-align:center;" |1953 |3.747 |232 |4.749 |54 |4 |484 |— |297 |— |'''9.567''' |- style="text-align:center;" |1961 |6.809 |681 |2.079 |— |— |394 |— |361 |— |'''10.324''' |- style="text-align:center;" |1971 |9.900 |2.284 |2.041 |17 |— |305 |— |846 |— |'''15.393''' |- style="text-align:center;" |1981 |13.236 |4.516 |2.175 |304 |5 |203 |— |2.040 |— |'''22.479''' |- style="text-align:center;" |1991 |15.569 |799 |2.473 |1.642 |7 |217 |— |657 |— |'''21.364''' |- style="text-align:center;" |1994 |15.255 |5.902 |2.175 |1.235 |15 |96 |— |451 |— |'''25.129''' |- style="text-align:center;" |2002 |15.031 |7.641 |2.406 |1.329 |75 |82 |7 |496 |— |'''27.067''' |- style="text-align:center;" |2021 |12.687 |5.110 |2.069 |1.775 |67 |49 |8 |164 |1.499 |'''23.428''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> == Стопанство == Главно обележје на стопанството во регионот му дава Рударско-енергетскиот комбинат „Осломеј" кој е со капацитет од 660.000 квч годишна продукција и е прв објект од ваков вид изграден во [[Република Македонија]]. Во Кичево е доста развиена трговијата, а најпознати стопанско-индустриски објекти се поранешниот рудник за железо [[Тајмиште]] (сега има производство на здрава храна), рудникот за јаглен и термоелектрана [[Осломеј]], фабриката Тане Цалески. Градот Кичево и Кичевско се познати и по најдобриот и највкусниот бурек на [[Балканот]], а кичевчани се и најпознатите пекарници и фурнаџии во [[Белград]]. Кичевчани својата долга историска пекарска традиција ја продолжуваат со изградбата на Жито Караорман АД Кичево во [[1952]] година. На почетокот се формирала мелница „Караорман " во кој имало 35 вработени и основна дејност била сместување на [[пченица]] и производство на [[брашно]]. Во [[1962]] година 8 маалски пекарници од градот заедно со „Крушино" и „Клас" го здружуваат капиталот и средствата и формираат филијала на претпријатието Жито Македонија во Кичево. После 17 години т.е. во [[1979]] година изградена е нова индустриска пекарница која ја опслужувале 210 вработени и која имала капацитет од 24.000 парчиња на леб. [[Податотека:Викиекспедиција_во_Копачка_377.jpg|алт=Викиекспедиција во Копачка 377.jpg|мини|Кнежинскиот манастир „[[Кнежински манастир|Свети Ѓорѓи]]“]] === Туризам === На само 3 километри од центарот на градот на падините на [[Бистра]] се наоѓа познатото излетничко место Крушино. Во центарот на градот се наоѓаат остатоците од средновековниот град [[Китино Кале]]. Исто така веднаш по Крушино на само 6 километри се наоѓа селото [[Кнежино]] и манастирот [[Кнежински манастир|Св. Ѓорѓија]]. ''Главна статија:'' „''[[Кичевски манастир]]“.'' На околу 9 километри јужно од Кичево, на регионалниот пат кон [[Битола]], се наоѓа манастирот „[[Кичевски манастир|Св. Богородица Пречиста - Кичевска]]“, најголемиот духовен центар во [[Кичевско]], како и еден од најпознатите христијански и воопшто верски храмови во Македонија. Сместен e планината Цоцан, на надморска височина од 920 метри. Според преданијата на местото на некогашниот древен храм, во близината на светата чешма, која и денес ја посетуваат оние кои веруваат во исцелителната моќ на нејзините води, во [[1316]] година е изграден манастир посветен на Пресвета Богородица. == Знаменитости на градот == [[Податотека:Burgas-Ethnographic-museum-shirt-bodice-apron-Kichevsko.jpg|right|thumb|250px|Риза, елече и престилка од кичевскиот крај; Етнографскиот музеј во Бургас, Бугарија]] * [[Китино Кале]] * Спомен-костурница * Археолошко наоѓалиште [[Китка (Кичево)|Китка]] * Манастир [[Св Богородица Пречиста|„Св. Богородица Пречиста (Кичевска)“]] * Манастир [[Кнежински манастир|„Св. Ѓорѓија“]] - село [[Кнежино]] * [[Музеј „Западна Македонија во НОБ“]] * [[Џамија „Султан Бајазит“]] * Куќата на уметноста * [[Саат-кула (Кичево)|Саат-кула]] * Стара кичевска чаршија * Историски воз „Ќирчо“ '''''Китино Кале''''' ''Главна статија:'' „''[[Китино Кале]]“.'' [[Податотека:Китино кале.jpg |мини|лево|Китино Кале]] Кичевското кале, попознато како Китино Кале, е возвишение во [[Кичевска Котлина|Кичевската Котлина]] кое е видливо од поголемиот дел од котлината. Истовремено тоа е центар на градот Кичево. Моментално е парк (во прилично незавидна состојба), со спомен костурница. Но, од најстари времиња, па сè до средината на XIX век ова место било населено во континуитет, со помали прекини. Китино Кале е причината поради која што постои и Кичево. Името „Китино“ го носи веројатно последниве 700 години, поточно од крајот на 14 век. Легендата говори за Кита, кнегиња и сестра на [[Крале Марко]]. Според неа, Кита тука имала свое кале, тврдина (дворец) од каде владеела во името на нејзиниот брат со овој регион. Иако Кита досега не е потврдена со пишан или материјален историски извор, сепак преданието за неа е толку силно кај самите кичевчани што скоро и да се чувствува нејзиниот дух во секоја улица и сокак на градот Кичево. Китино Кале претставува питомо ритче со кружна основа зарамнето озгора, високо до 20 м над источното подножје и реката (633 м н.м.). На западниот крај се поврзува преку ниско и широко седло со рамницата, во која се соединуваат рекичките Осојска, Зајашка и Темница формирајќи ја Велика. Тука израснало јадрото на средновековниот и денешен град Кичево. ==== Најстари остатоци ==== Непосредно крај западното подножје на калето поминувал прастариот пат од [[Скопје]] и Полозите кон [[Охрид]] на југ и [[Прилеп]] на исток (античкиот пат [[Скупи]] — [[Лихнид]]). Веројатно во римско време на калето бил изграден крајпатен кастел за контрола на патот. Оваа тврдина постоела на крајот од антиката; најдени се монети — една остава закопана по средината на 3 век, потоа единични парчиња од 4 и 6 век (во Археолошкиот музеј - [[Скопје]]). ==== Средновековни остатоци ==== Градот Кичава бил изграден врз постарите остатоци, на површината од околу 150 х 100 м. Во турско време покрај тврдината постоела и голема цивилна населба, која прераснала во денешниот град. На просторот на старата крепост денес е уреден градскиот парк. Археолошки ископувања тука не се вршени. Во 1929 г. најдени се 302 сребрени монети од 14 век (српски и венецијански; во Народниот музеј, [[Белград]]). Калето е видливо од цел град. Се наоѓа во источниот дел од котлината во подножјето на планината Илиница. Од неа го дели Зајашка Река. Издигнато е на дваесетина метри над останатиот град и со надморска висина од околу 650 метри. Тврдината која постоела во антиката веројатно ја задржала конфигурацијата и подоцна, со мали измени. На површина се распознаваат барем 5 или 6 кули (+2 на влезната порта). Должината на обѕидието е околу 440 метри, простор од околу 1,5 хектари. Веројатно низ времето била доградувана. Изградена е од кршен камен носен од подножјето на Илиница и малтер. Стариот каменолом се гледа и денес. Особено забележлива е западната кула која се одвојува, како по својата зачуваност, така и по својата масивност. Останатите, за жал, се во очајна состојба. На места се забележуваат делови од бедемите, особено од север. Тврдината постоела пред 150-170 години кога била изгорена и запустена по ликвидацијата на власта на озлогласениот Хамза-паша со османлиските власти. Во тоа време тој живеел тука, а се спомнува дека го служеле дури 400 луѓе. По разорувањето на тврдината луѓето почнале нејзиниот камен да го користат како [[градежен материјал]]. Така тврдината уште повеќе се уништила. Пред половина век, при уредувањето на просторот користена е механизација и еден дел од ова археолошко наоѓалиште неповратно е збришан и уништен. Денес таа одвај се гледа, па не е чудно што некои и не знаат дека постоела. Тврдината било клучното место за контрола над Кичевската Котлина. Околу неа многупати се кршеле копја за нејзина контрола. Ја чувале неколку околни контролни тврдини кои навреме алармирале за напад. И оваа и тие тврдини биле дел од одбранбениот систем од над 500 тврдини кои во средновековието опстојувале на тлото на денешната територија на Македонија. За илустрација колку бил добар системот на одбрана, ако било нападнато [[Скопје]], во [[Битола]] знаеле за помалку од еден час, што за денешни сфаќања за тогашната технологија е сензационално, но всушност многу ефикасно и едноставно функционирал овој систем. Случајно на тлото на Китино Кале се пронајдени фино делкани мермерни столбови кои укажуваат на постоење на црква. На врвот на тврдината постоел дворец во кој живеел управникот на тврдината и областа. Можно е овој дел да бил преграден, со што самата тврдина се делела на два дела. Подолу, во делот на денешниот парк биле воени згради и збег за околното население во случај на опсада. Кај денешниот водовод постоела стара цистерна за вода, дождовница. Преданијата говорат и за подземен тунел кој бил користен за бегање во случај на пробивање на ѕидините. Тунелот излегувал кај месноста Чука. Неговото постоење е многу веројатно. Под калето има пештера која не е истражена. Тврдината имала воена посада по доаѓањето на Османлиите на овие простори во 1385 година. Нејзината улога особено пораснала за време на востанието на [[Скендербег]] кога големи воени единици биле сместени на овој простор за дејствување против востаниците. По освојувањето на тврдината во Светиград (денешен Коџаџик), значењето на кичевската тврдина се намалило и станала помалку значајна.[[Податотека:Spomen-kosturnica u Kičevu.JPG|мини|Спомен-костурницата на паднатите борци во НОБ од Кичевско|226x226пкс]] ==== Спомен-костурница ==== Во 1968 година на Китино Кале изградена е спомен-костурница за околу 500 паднати борци во НОБ (1941-1945) од Кичево и Кичевско. Костурницата и релјефот се изработени од македонскиот вајар [[Јордан Грабулоски]], сопруг на Искра Грабулоска, кичевчанка и ќерка на Борис Спиров, лекар од [[Брждани]] и втор претседател на македонското Собрание. На местото каде што е изградена костурницата постоела убава цитадела која конечно е разрушена околу 1850 година во еден бунт на кичевскиот бег кој се одметнал од [[Отоманско Царство|Османлиското Царство]]. Во таа цитадела во средновековието и антиката живееле управниците на градот заедно со војската која го контролирала патот и околината. Легендарната Кита, сестрата на Крал Марко живеела токму тука и веројатно била последната христијанска владетелка на кичевските простори. На местото на денешната спомен-костурница во минатото имало три споменици, изградени од срушени од различни власти. Во 1920-тите години на калето бил подигнат споменик на српскиот крал [[Петар I Караѓорѓевиќ]]. За време на Втората светска војна, тогашните привремени власти го отстраниле претходниот споменик и на негово место го поставиле споменикот на [[Скендербег]]. Не смениле ништо друго. Овој споменик останал кратко и по ослободувањето во 1945 година. Иако Скендербег има традиција на почитување кај сите луѓе на овие простори, тој подоцна сепак бил тргнат. Подоцна, на истото место е поставен грандиозен с[[Олга Мицеска (споменик)|поменик на народниот херој - кичевчанката Олга Мицеска]]. Овој споменик во тоа време бил еден од најголемите во Македонија. Олга Мицеска на само 17 години загинала во четата заедно со Мирко Милески во одбрана на единствената слободна територија на Буковиќ во 1943 година. Споменот кај кичевчани за оваа девојка секогаш останал силен. Овој споменик бил во форма на хероина која ја најавува слободата. Но во 1960-тите години овој споменик срушен бидејќи тогашните градски власти оцениле дека е неморален поради разголеноста на девојката што било спротивно од комунистичкиот режим. Иако оваа постапка наишла на неодобрување кај населението, споменикот бил урнат и до ден-денес негови остатоци можат да се најдат расфрлани низ калето.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://kicevo.mk/spomenicite-od-kitino-kale/ |title=архивски примерок |accessdate=2020-11-09 |archive-date=2020-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109144952/https://kicevo.mk/spomenicite-od-kitino-kale/ |url-status=dead }}</ref> [[Податотека:Muzej na Zapadna Makedonija-Kicevo.jpg|мини|лево|Музејот во Кичево]] '''''Музеј „Западна Македонија во НОБ“''''' * Од посебно значење е што во текот на [[Втората светска војна]] во денешната зграда на музејот престојувал Главниот штаб на [[Народноослободителната борба|Народноослободителната војска на Македонија]]. Постојаната поставка во музејот ни ја прикажува борбата на македонскиот народ за слобода во XIX и XX век, низ документи составени од автентични материјали, предмети, фотографии, скици, карти, знамиња, макети, текстови. Поголем дел од музејот им е отстапен на фреските и мозаиците. Покрај историскиот дел, музејот е и во постојана потрага по археолошки предмети. Извршени се поголем број археолошки ископувања, особено на наоѓалиштата Кнежински манастир, [[Миокази]] и [[Карбуница]]. Музејот врши авторска и изложбена дејност и организира ликовни изложби. Формирана е и етнолошка збирка, која се состои од носии од Кичевијата од XIX век, предмети од покуќнина, народни ткаенини. [[Податотека:Kicevo narrow gauge train.JPG|мини|Малиот воз „'''Ќирчо'''“ поставен пред автобуската и железничката станица во Кичево]] '''''Возот Ќирчо''''' Првата железничка пруга која била изградена до Кичево е за време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] од страна на германските војски (Централните сили). Пругата била изградена од [[Скопје]], [[Тетово]], [[Гостивар]], Кичево па до [[Охрид]]. Нејзината примарна функција била достава на залихи за војските кои се бореле на [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]]. Нејзината функција продолжила и после војната. Паметник за тоа време е вовчето „Ќирчо“ (познато и како ''Чајничето'') кое денес стои кај железничката станица. Функцијата на пругата „теснолинејка“ продолжила и во наредните децении, а патувањето по неа било вистинска атракција за тогашното население иако траела долго за денешни услови. Подоцна еден дел од таа пруга е надградена за потребите на современите возови, еден дел (делот Кичево - [[Охрид]]) е исклучен од употреба и престанал да постои. Сè уште е нејасно по која логика било направено тоа. Кичево е еден од првите градови во [[Македонија]] (по линијата [[Скопје]] - [[Солун]], 1878) кој добил железничко поврзување. == Образование == * '''Основно образование : '''[[Податотека:Osnovno_učilište_Kuzman_Josifovski_Pitu-Kičevo.jpg|мини|[[ОУ „Кузман Јосифовски Питу“ - Кичево|Основното училиште „Кузман Јосиговски - Питу“]]|217x217пкс]] #[[ОУ „Кузман Јосифовски Питу“ - Кичево|ОУ „Кузман Јосифовски - Питу"]] #[[ОУ „Санде Штерјоски“ - Кичево|ОУ „Санде Штерјоски"]] # ОУ „Владимир Полежиноски - Бато" * '''Средно образование :''' # [[ОСУ „Мирко Милески“ - Кичево|ОСУ „Мирко Милески“]] # ОСУ „Дрита" * '''Високо образование''' # Правен факултет - Кичево ([[Универзитет „Св. Климент Охридски“ – Битола|Универзитет „Свети Климент Охридски“ - Битола]]) #[[Технолошко-технички факултет Велес|Технолошко-технички факултет - Велес]], дисперзирани студии - Кичево ([[Универзитет „Св. Климент Охридски“ – Битола|Универзитет „Свети Климент Охридски“ - Битола]]) == Спорт == Во Кичево е актуелен фудбалскиот клуб [[ФК Влазрими]] кој се натпреварува во Втората македонска фудбалска лига. [[Податотека:Викиекспедиција во Копачка 364.jpg|мини|1200п|Панорама на Кичево]] == Населби и маала == # 22 декември # Бала Маало # Бичинци # Горица # Горно Пашино # Девеана # Ивани Дол # Календарица I # Календарица II # Коњски Ливади # Карпош # Ложионица # Партизански одреди # Пашино # [[Подварош]] # Под Крушино # Чифлик == Личности == ==== Личности родени во Кичево: ==== *[[Јоаким Крчовски]] ([[1750]], Кичево - [[1820]], [[Крива Паланка]]) - првиот македонски просветител * [[Јордан Пиперката]] ([[23 јуни]] [[1870]] во [[Козица]] , [[Кичевско]] – [[10 август]] [[1903]] , во [[Цер (село)|Цер]] , [[Кичевско]] ) - македонски револуционер * [[Ангеле Настев Бунгуров]] ([[1874]] Кичево - 1 април, [[1949]] [[Скопје]] ) - Македонски револуционер и учесник во [[Илинденското востание]] * [[Борис Спиров]] ([[22 септември]] [[1898]] во [[Брждани]] , [[Кичевско]] - [[1974]] )) - македонски лекар и политичар * [[Владимир Полежиноски|Владимир Полежиноски - Полежина]] ([[30 мај]] [[1913]] , Кичево - [[16 јуни]] [[1980]] , [[Скопје]] ) - учесник во [[НОБ]] и член на [[АСНОМ]] * [[Михо Михајловски]] ([[25 октомври]] [[1915]] - [[28 март]] [[2003]] , [[Скопје]] ) - учесник во [[НОВ]] и [[народен херој на Југославија]] * [[Менка Крстева]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]], носител на [[Партизанска споменица 1941]]. *[[Рамазан Асаноски]] (1922-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] * [[Томе Буклески]] ([[1921]] ) - македонски револуционер и државник * [[Мирко Милески]] ([[23 април]] [[1923]] во [[Попоец]] , [[Кичевско]] - [[1 октомври]] [[1943]] ) - народен херој во [[НОВ]] *[[Стојан Божиноски]] (1912-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Стојан Бунгуроски]] (1923-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Душко Еремоски]] (1922-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Вело Змејкоски]] (1921-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Калина Змејкоска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Загорка Змејкоска|Загорка Маневска Змејкоска]] (1926-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Исеин Исеиноски]] (1923-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан од турска народност, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Славе Митрески]] (1925-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Флора Михајлоска]] (1908-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Јанко Михајлоски]] (1919-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Михо Михајловски|Михо Михајлоски]] (1915-2003) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Павле Наранџоски]] (1915-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Љупчо Попоски]] (1927-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Перо Попоски]] (1922-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Нико Пусоски]] (1911-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Владо Ристески]] (1922-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Александар Силјаноски]] (1921-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Олга Софеска|Олга Софеска Мицеска]] (1926-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Методија Стефаноски]] (1922-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Коце Тодороски]] (1921-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Јордан Трајаноски]] (1926-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Живко Туфекџијоски]] (1921-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Ристо Угриноски]] (1925-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Санде Цветаноски|Санде Цветаноски-Беличот]] (1915-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Цветан Цветаноски]] (1921-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Лубе Џибитоски]] (1883-1944) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Стана Костоска-Џибитоска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Методија Штерјоски]] (1917-1944) — [[Македонија|македонски]] активист, припадник на народното ослободително движење *[[Миле Штерјоски]] (1923-?) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Никола Штерјоски]] (1921-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Љубица Богеска]] (1923-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Донка Богоевска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Елиница Буклеска|Елиница Никодинска Буклеска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Зојица Буклеска - Рошкова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Севастија Буклеска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Ката Ѓорѓиевска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Љубица Иванишевиќ|Љубица Миленко Иванишевиќ]] (1927—1945) — учесник во НОВ на Македонија *[[Никодинка Јаневска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Фана Јовановска-Пусоска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Ратка Јовановска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Ексевија Јованоска]] (1922-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Ецка Јованоска]] ( - 1943) — учесник во НОВ на Македонија * [[Нико Буклевски]] ([[15 октомври]] [[1923]] ) - македонски филмски работник - снимател * [[Томе Момировски]] ([[4 април]] [[1927]] ) - македонски раскажувач, романописец, есеист, критичар и преведувач. * [[Косара Гочкова]] ([[5 јануари]] [[1932]] ) - македонски писател за деца * [[Мето Петровски]] ([[1935]] во [[Иванчишта]] , [[Кичевско]] ) - македонски снимател, филмски и телевизиски режисер * [[Никола Костески]] ([[15 декември]] ([[1948]] ) - офицер на АРМ - полковник, основач на првата македонска независна издавачка куќа [[1987]] [[ЃУРЃА]] * [[Гоце Тодоровски]] ([[30 април]] [[1951]] ) - македонски глумец * [[Александар Станковски]] ([[26 јануари]] [[1959]] ) - македонски ликовен и мултимедијален уметник * [[Владимир Талески]] ([[7 март]] [[1959]] ) - македонски глумец и поранешен градоначалник на [[Општина Битола]] * [[Калиопи Буклеска]] ([[28 декември]] [[1966]] ) - познат и истакнат македонски уметник, вокален изведувач, композитор и текстописец * [[Горан Б. Стојаноски]] ([[1966]] ) - македонски писател * [[Аце Спасеновски]] ([[31 март]] [[1969]] ) - поранешен министер за земјоделство, шумарство и водостопанство * [[Влатко Лозаноски|Влатко Лозаноски - Лозано]] ([[27]] [[Јуни]] [[1985]] ) - македонски пејач == Галерија == <gallery mode="packed" heights="120px"> Податотека:Kulturni centar Koco Racin-Kicevo.jpg|Домот на културата „Кочо Рацин“ во Кичево Податотека:Kicevo-panorama01.jpg|Панорама на Кичево од Китино Кале Податотека:Kicevo city, 1.jpg|Коритото на реката Сушица Податотека:Kicevo city, 2.jpg|Црквата „Свети Петар и Павле“ во Кичево Податотека:Tane Caleski, Kičevo.JPG|Спомен-биста на Тане Цалески пред автобуската станица во Кичево Податотека:Mosque in the center of Kičevo.JPG|Џамија во Кичево Податотека:Kičevo muzej 08.JPG|Поставка во музејот „Западна Македонија во НОБ“ Податотека:Kičevo na razglednica od 1937.jpg|Кичево на разгледница од 1937 година Податотека:Church of the Presentation of the Theotokos Kičevo Monastery 01.JPG|Манастирската црква „[[Кичевски манастир|Света Богородица Пречиста]]“ во близина на Кичево Податотека:Kičevo XX (1).JPG|Центарот во Кичево Податотека:Ploča prvoj narodnoj vlasti, Kičevo.JPG|Спомен-плоча на музејот по повод ослободувањето на Кичево Податотека:Стар Водовод во Кичево (2).JPG|Стар водовод на наоѓалиштето Китино Кале </gallery> == Наводи == {{наводи}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Kičevo}} * [https://maps.google.com/maps?q=%D0%9A%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%B2%D0%BE&hl=en&ie=UTF8&sll=41.519937,20.919299&sspn=0.008724,0.021136&t=h&hnear=Kichevo,+Macedonia+(FYROM)&z=13 Сателитска снимка на Кичево] на Google Maps. * [http://kicevo.gov.mk/?lang=mk Општина Кичево] * [http://www.kicevo.mk Портал] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170630024903/http://kicevo.mk/ |date=2017-06-30 }} * [http://www.kercova.net Портал] {{Општина Кичево}} {{Градови во Македонија}} [[Категорија:Кичево| ]] [[Категорија:Градови во Македонија]] lixmflch01jmr4zufyqzzwgai4t0900 5648351 5648350 2026-10-20T19:41:42Z Ehrlich91 24281 /* Спорт */ 5648351 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Кичево | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[Градови во Македонија|Град]] | image_skyline = File:Kercova.png#/media/File:Kercova.png | image_alt = | image_caption = Панорама на Кичево | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = Местоположба на Кичево во [[Македонија]] | pushpin_map = Македонија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 41 |latm = 31 |lats = 04.00 |latNS = N | longd = 20 |longm = 57 |longs = 56.00 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони на Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Југозападен Регион|Југозападен]] | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = [[Општина Кичево|Кичево]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = <!-- established -->| unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = <!-- dunams used in Middle East articles only --> | dunam_link = <!-- which dunam to link --> | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 625 | population_footnotes = | population_total = 23.428 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym =кичевчанец, кичевчанка, кичевчани/кичевец, кичевка, кичевци<ref>{{ОДРМЈ|Кичево}}</ref><ref>{{ДРМЈ|Кичево}}</ref> | population_note = | timezone1 = [[UTC+01:00|UTC+1]] | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[UTC+2]] | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code =6250,6251,6252 | area_code_type = | area_code = +389 045 | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Рег. таб.]] | blank_info = KI | blank1_name = | blank1_info = | iso_code = | website = [https://kicevo.gov.mk/mk/?lang=mk kicevo.gov.mk] | footnotes = }} '''Кичево''' — [[град]] во западниот дел на [[Македонија]] и административно седиште на [[Општина Кичево|истоимената општина]]. Градот претставува [[Главен град|административен]] и економски центар на областа [[Копачка (област)|Копачка]], а лежи под југоисточните падини на планината [[Бистра (планина)|Бистра]]. Кичево е оддалечено 110 километри од [[Скопје]], а се наоѓа на речиси половина пат меѓу [[Гостивар]] (46 километри) и [[Охрид]] (61 километар). Градот Кичево со својата местоположба претставува еден од најважните сообраќајни и транзитни центри во [[Западна Македонија]]. == Потекло на името Кичево == [[Податотека:Кичево во Општина Кичево.svg|мини|десно|280п|Кичево на картата на Општина Кичево.]] Кога дошле [[Словените]] во овој крај основале нови населби. Во тоа време најверојатно бил основан и денешниот град, кој, како населено место првпат се споменува во една повелба на византискиот цар [[Василиј Втори]] од [[1018]] година со топонимот Кицавис. Во текот на [[среден век|средниот век]] градот бил споменуван и со формите Китсавин и Китчавин (Кичавин) и се наоѓал во состав на [[Охридската архиепископија]]. Охридскиот архиепископ [[Теофилакт Охридски|Теофилакт]] населбата ја споменувал со топонимот Киттава, а византискиот хроничар Акрополит градот Кичево го именувал со формите Кицавин и Кицавеос. Во [[1316]] година во близината на градот Кицавис (Кичево) бил изграден манастирот „Св. Пречиста“ во кој некогаш престојувале и се школувале нашите први преродбеници [[Јоаким Крчовски]] и [[Кирил Пејчиновиќ]]. Кога дошле Турците во Кичевско кон крајот на [[14 век]] по смртта на [[Крали Марко]], Кичево како населено место се споменува во еден пишан документ од втората половина на [[15 век]]. Познатиот турски патописец и географ Хаџи Калфа го посетил градот во првата половина на 17 век и го спомнал со формите Фирџова, Фирчова (Фирчово), Кирчова (Кирчово). Од овие форми се претпоставува дека бил добиен топонимот Крчово (населба во крчевина). Со името Крчово населбата била спомната и во еден ферман на султанот [[Селим III|Селим Трети]] од [[1798]] година и тоа како [[каза]] (околиско место) – Крчовска [[каза]]. Во средниот век, за време на кралот Милутин била употребувана формата Кичава. [[Вук Караџиќ]] ги споменува формите Крчево и Кичава. Со името Крчево во шеесеттите години на 19 век го споменува и рускиот научник А. Гилфердинг. Австрискиот патописец Ј. Г. Хан во една географска карта од [[1867]] година градот го спомнува со формата Криштево. Се претпоставува дека денешното име на градот потекнува од формите: Кицавис, Кирчово, Крчово или Крчево. Народните легенди поинаку го објаснуваат денешното име на градот Кичево. Според легендата на [[Марко Цепенков]], името на Кичево го поврзува со тврдината над градот што ја изградил [[Волкашин]] за ќерка му Кита. (сестра на [[Крали Марко]]) . По нејзиното име тврдината (калето) била наречена [[Китино Кале]], односно Китин Град. Подоцна под [[Китино Кале]] била основана населба која според името на Кита (Ките, Киче – нагалено) била наречена '''Кичево'''. [[Податотека:Komuna-e-kercoves.png|алт=Kičevo|лево|мини|Булеварот „Ослободување“ - главната улица во Кичево]] == Историја на Кичево == === Античка и средновековна историја === [[Податотека:Saat_Kula_vo_Kičevo.jpg|мини|248x248пкс|Некогашната саат-кула во Кичево]] Во близина на денешното Кичево постоел град уште во античко време, познат под името Ускана. Оваа населба е првпат спомената во времето на владеењето на античкиот македонски владетел [[Персеј]]. Во тој период градот имал значајна улога во македонско-римските војни (170-169 г.п.н.е.). За време на римското владеење котлината во која е сместена денешната населба била добро населена за што сведочат археолошките остатоци. [[Римјани]]те во овој дел на [[Македонија]] изградиле и патишта. Се претпоставува дека римската населба била разурната од катастрофален земјотрес во [[518]] година. Се знае дека на Кале е подигнат крајпатен кастел (тврдина) за време на [[Римјани]]те кој служел за контрола на прастариот пат [[Скупи]]-[[Лихнид]]. Дали претходно тука постоела тврдина, не е сигурно. Патот поминувал во подножјето на калето, токму каде што денес поминува главната улица. Со време под калето и по должината на античкиот пат почнале да се населуваат луѓе и се оформила мала трговска населба. Со време прераснала во мало гратче. Животот бил убав. Животот бил богат. Со варварските наезди (Готи, Хуни, Авари, Бугари, Словени) веројатно и животот во самата населба замира, а и храмовите се веројатно уништени. Во 7 век се населуваат Словените. Овие векови наизменично се менувале бугарската и византиската власт. Познато е постоењето на склавинијата [[Берзитија]]. Со рехристијанизацијата на овие територии настанува симбиоза на населението и животот повторно почнува да цути. Со тоа и обновувањето на средновековната населба. и на трговската маршрута север-југ. Се обновуваат и храмовите. За време на [[Цар Самоил]] Кичево веќе бил голем воен кастрон (град) и веројатно броел над 5.000 жители и воена посада на калето. Цивилниот живот се одвивал долу во чаршијата. Во [[1015]]-[[1018]] година Кичево (Китсавин) повторно потпаѓа под византиска власт. Кичава функционирала низ вековите како византиски кастрон (од 10 до 13 век), кој ги контролирал патиштата на периферијата на царството, во насоката на честите српски упади од север. Во вековите што следат, градот потпаѓал под српска, бугарска, епирска власт. Византијците го преземаат повторно после Пелагонската битка за во периодот меѓу 1282 и 1297 година да го освојат [[Срби]]те (крал Милутин). Во средниот век споменатите територии потпаѓаат под средновековната српска држава, што се потврдува со даровницата на Кралот Милутин кој во 1294 го опсипал со подароци манастирот [[Кнежински манастир|Свети Ѓорѓија]] во село [[Кнежино]]. Кичево во овие години е веројатно запалено (барем тврдината). === Османлиско владеење === Кичево и Кичевско потпаѓаат под турска власт во [[1385]] година. По освојувањето, градот бил претворен во воен и административен центар. Во ранотурско време во тврдината Кичава била сместена [[стража]]. Во втората половина на XV век, поточно во 1476 година, управител на Кичевската нахија бил Али-бег, а Кичево бил економски и административен центар на самата нахија. Кичево во овој период имало 217 куќи. Градот како стопански и административен центар на нахијата, попримајќи турски елемент, од ден на ден ја менувал физиономијата и сè повеќе добивал ориентален изглед.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани,2004,стр.34</ref> Со сè поголемиот прилив на странски капитал кон крајот на XIX век, [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] пројавило интерес за експлоатација на рудните богатства во овој регион, особено за бакарот и манганот, а во градот се започнало со градителски и комунален развој. Во подножјето на Кичевското Кале бил подигнат [[Саат-кула (Кичево)|градски часовник]], а во центарот на градот била изградена убава чешма и била донесена вода за пиење. Со ширењето на христијанството на овие простори се градат и првите цркви во доцноантичко и средновековно Кичево. Познато е постоењето на 3 цркви кои низ времето биле уривани, а се изградени веројатно во доцната антика и раното средновековие и сите три се наоѓаат на просторот кој сите го знаат како чаршија: * [[Св. Петка]] , денес не постои. Се наоѓала на просторот на денешната градска џамија, со доаѓањето на Османлиските [[Турци]] е разорена. Постарите кичевчани имаат раскажано дека за време на помал земјотрес од ѕидовите на џамијата паднал малтер и се појавиле фрески. Постои веројатност дека џамијата е изградена врз темелите на уништената црква (околината на црквата) или понатаму, барем еден ѕид од старата црква да влегол во состав на новиот објект на џамијата. Самата џамија е сондирана од археологот Гордана Спасовска и не се пронајдени никакви материјални докази за постоење на црква во рамките на објектот на џамијата. Тоа значи дека остатоците би можеле да се бараат некаде во околината. А и не е невозможно материјалот од кој е градена старата црква Св. Петка да е употребен за изградба на џамијата. * [[Црква „Св. Петар и Павле“ - Кичево|Св. Апостоли Петар и Павле]] , постои и денес, изградена (и доградувана) е на темелите на постара црква (средновековна/доцноантичка). Околу црквата порано се наоѓале градските гробишта кои денес не постојат. Со изградбата на новите придружни објекти на денешната црква се откриени гробови. Белата мермерна плоча на прагот на црквата е веројатно надгробна плоча која при изградбата на денешниот храм, од незнаење е поставена тука. На само дваесет метри од црквата се наоѓаат римските гробишта, веднаш во подножјето на калето. Во црквата веројатно навратувале и патниците кои оделе по стариот пат зашто црквата се наоѓа веднаш до него. Денес црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ претставува единствениот христијански храм во Кичево. * [[Св. Димитриј]]а, денес не постои. Била малечка, можеби и првоизградена црква, барем така изгледала во средниот век. Англичанецот Едмунд Спенсер бил капетан и многу патувал, пред сè, во разузнавачки цели. Во 1850 година ја посетил и [[Македонија]]. Поминал крај Кичево. Интересно е што во својот патопис Спенсер наведува дека Кичево е местото каде порано се наоѓал градот „Скиртијана“. Познато е дека во [[Кичевска Котлина|Кичевската Котлина]] се наоѓал древниот град Ускана (Хискана), чија локација сè уште не е точно утврдена. Изворот за овој податок не е наведен, но е доста интересен. Еве што друго пишува Едмунд Спенсер за Кичево во својот патoпис: ''„Напуштајќи ја прекрасната долина на Дреска, поминавме преку планината на пат за Критчово, древната Скиртијана, која денес претставува мало село што нема повеќе од стотина куќи. Се почувствувавме меланхолично гледајќи го прекрасниот и простран басен во кој беше сместено селото, каде што почвата очигледно беше мошне плодоносна, но малку обработена. Неколку напуштени села беа расфрлани во околината покажувајќи дека оваа област мора некогаш да била место каде што се одвивал некој смртоносен судир, а тоа било неодамна. Критчево е сместено во подножјето на еден планински венец, не многу висок, овде-онде покриен со шума, претставувајќи еден освежителен предел во овие области на [[Македонија]], каде студениот гол камен често е главната одлика на пределот; иако овие планини некаде испреплетени со бројни плодни површини, мали долини или клисури, каде што течат водите на Зајас, Карасу, Кандрису и на неколку помали реки се влеваат во реката [[Вардар]], сепак се чини дека земјата е добро прилагодлива за земјоделство; сепак единствените жители кои ги сретнавме на нашиот пат беа неколкумина номади со нивните стада.”'' [[Податотека:Makedonec od Kicevo - 1903.jpg|150п|мини|лево|Македонец од Кичево, Битолски Вилает, слика од рускиот весник „Весник и библиотека за самообразование“ од 1903 година]] Спенсер го посетил Кичево во еден од најтешките периоди низ кој поминал градот. Имено во годините непосредно пред да помине тука, Кичево било арена на еден од многуте крвави судири во [[Отоманско Царство|Османлиското Царство]], кои се јавиле како последица на ослабнувањето на централната власт во [[Истанбул]], а јакнењето на локалните паши, бегови, кои почнале да се одметнуваат. Во тоа време господар на Кичево бил Абди-бег, веројатно лојален на султанот. Абди-бег бил убиен од страна на Хамза-паша од [[Скопје]], кој потоа се населил во тврдината на [[Китино Кале]], по што почнал страшен терор врз месното население. Се зборува дека во тврдината го опслужувале дури 400 слуги. Кога Ајредин-паша успеал да го порази Хамза-паша и да го заземе повторно Кичево, тврдината била запалена и разрушена. Потоа животот почнал да се враќа во нормала. Сево ова се случувало за време на одметнувањето на Али-паша – Јанински, во првата половина на 19 век, време кога се случува феудална анархија во Османлиското Царство. Како причина било искористено укинувањето на јаничарскиот ред во 1826 година од страна на султанот Махмуд II, по што голем број на турски феудалци се одметнале и почнале со масовен терор во областите каде владееле. Поради тоа населението сè повеќе ги напуштало селата преселувајќи се во градовите. Едмунд Спенсер несомнено бил сведок на периодот после феудалната анархија во Кичево. Во {{Римски|19}} век, Кичево било центар на [[Кичевска Каза|Кичевската Каза]], во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Првите никулци на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] започнале со револуционерната работа на ѓаконот Јосиф на манастирот Света Богородица - Пречиста, и на учителите на повеќе кичевски села. По направените обиколки и првите контакти со печалбарите по кичевските села [[Пере Тошев]] заедно со Јосиф во 1878 година ја формираат првата вооружена чета на чело со Дуко Тасев, а во чии редови бил и [[Јордан Пиперката]]. Тие ќе бидат предводници на [[Брсјачка буна|Брсјачката буна]] во 1880 година. Исто така, на [[2 август]] [[1903]], започнува востание на чело со Арсо Војвода и [[Јордан Пиперката]], а се држат ослободени територии до [[9 август]] кога востанието било крваво задушено. === Старата кичевска чаршија === {{Главна|Кичевска чаршија}} Во вековите под турска власт, [[Кичевска чаршија|Кичевската чаршија]] го добива денешниот изглед (веројатно не многу поразличен од оној пред тоа). Сите цркви се уништени. Доаѓа до масовна исламизација на населението кое станува значително муслиманско. Но во првите векови од владеењето на Османлиите забележлив е и нов процут на трговијата во чаршијата кога почнуваат да се градат многу занаетчиски дуќани. Чаршијата добива повеќе убави чешми, се гради градската џамија, саат-кулата ([[1741]] година) која гледа накај неа. Се градат и неколку теќиња (дервишко, бектешко...) кои постојат и денес. Куќите кои се градат тоа време, биле со дуќан долу и простор за живеење горе. Првите векови од владеењето на [[Турци]]те се карактеристични како мирен период. Впрочем и самата империја доживува полет на секој план. Чаршијата пред нешто повеќе од еден век го добива денешниот изглед. Во неа, како и во Кичево (во 1903 брои нешто над 4.000 жители) зајакнува христијанскиот елемент. Население се доселува во безбедноста на градот каде е помалку загрозувано од разбојничките банди. Се градат нови и убави чорбаџиски куќи, анови, пекарници. Тука се одвиваат и некои од активностите на ВМРО пред [[Илинденско востание|Илинденското востание]]. Во [[1907]] година, веројатно со засилувањето на христијаните, се обновува црквата Св. Петар и Павле на темелите на постарата црква. Стариот антички пат, кој сега е централна градска улица е калдрмисан. Калдрмата постои до денес. Но во 1938 година чаршијата губи еден од најголемите нејзини белези, саат-кулата, која горела во пожар, веројатно во [[1926]] година. Српскиот управител на Кичево не сакал да ја обнови и наредил да ја урнат бидејќи го потсетувала на турското владеење. [[Податотека:Kičevo old.jpg|мини|десно|Кичевската чаршија во 1930-те]] По ослободувањето во [[1945]] година во чаршијата е жива политичката активност која по уништувањето на вистинската народна власт на чело со [[Методија Андонов - Ченто|Методија Андонов-Ченто]] и поставувањето на комунистички функционери, отворено преоѓа во национализам и цели кон независна и самостојна Македонија односно отцепување од [[СФРЈ]]. Осамнуваат летоци по чаршиските калдрми. Се апсат и тепаат млади луѓе, режимот брка вештерки. Новите комунистички моќници по пат на национализација присвојуваат имоти за себе. Национализацијата смртно ја ранува старата кичевска чаршија. Замираат старите занаети, дуќаните се национализираат, замира ситната трговија. Спомениците кои едно време ја красат чаршијата се уништуваат (Старата градска чешма). Во првата половина на XIX век, старите приземни и катни објекти биле рушени и на нивно место се граделе дуќани – масивни објекти градени од тула, малтерисани и украсени со штукатура, со што се формирале нивните стилски одлики. Одлика на овие објекти е градењето на приземје и кат. Денес, во Чаршијата, токму овие објекти со приземје и кат се најбројни – 68, многу помалку има приземни објекти – 20, а застапени се и објекти со приземје, кат, меѓукат и кат. Забележлива е појавата на дополнително изведување на голем број надградби на поткровја, со што се зголемува катноста (и висината ) на објектите. Оваа појава е особено изразена кај низот објекти изведени во продолжение на музејската зграда. Кај неколкуте нови објекти, кои се во склоп на низовите, се појавуваат објекти со приземје и два ката, приземје и три ката, а во контактната зона на Чаршијата регистирани се и објекти со приземје и четири ката. [[Податотека:Kičevo,_na_razglednica_od_1935.jpg|алт=|лево|мини|Панорама на Кичево во 1935 година]] Денес, најбројни во зоната на чаршијата се објектите градени меѓу двете светски војни од, кои истовремено го означуваат периодот на градење на "нова" чаршија. Најстарите од нив се изградени меѓу 1931- 1935. година. До почетокот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] Чаршијата е целосно оформена и компактна урбана и економска зона, каква што беше сочувана до пред некоја деценија. Важно е да се заклучи дека денес сочуваните партии од оваа некогашна целина речиси исцело потекнуваат од дваесеттите, триесеттите и четириесеттите години на 20 век. На фасадите на објектите се појавуваат разни декоративни архитектонски елементи, преземени од европските неостилови, што доведува до невоедначена стилска физиономија на уличните платна. Tрговските и занаетчиските објекти во чаршијата, во најголем дел, поседуваат карактеристични особености на европската граѓанска истористичка архитектура од 19 век, но во посредувани варијанти и провинцијални видоизменувања, карактеристични за балканските простори во првата половина од 20 век. Декоративните решенија на катот се значително поразновидни и пософистицирани. Овде се среќава декорирање со штукатура на прозорските отвори, на балконските врати, на потенцираните појаси во штуко-профилација меѓу приземјето и катот, на сложено решаваните разновидни симсови и на партиите над симсовите, т.е. украсните парапетни ѕидчиња и тимпанони на ниво на кровната конструкција. Сета оваа штуко-декорација е изведена во еден стилизиран и еклектичен манир на посредуван неокласицизам. На катот, во некои објекти се јавува благо испакнување/исфрлање над приземниот дел, со што се постигнува своевидно динамизирање на архитектонските волумени и маси. Честопати на катот, во осносиметрична поставеност, се изведуваат балкони во различни димензии, но со мала испакнатост, коишто делуваат декоративно и ги разигруваат горните партии на фасадата. Балконите имаат железни огради во разновидна стилизација или се изведуваат со ѕидани или профилирани столпчиња. Честопати на катот, во осносиметрична поставеност, се изведуваат балкони во различни димензии, но со мала испакнатост, коишто делуваат декоративно и ги разигруваат горните партии на фасадата. Посебна архитектонско-декоративна одлика на фасадното обликување на објектите во урбаната целина на кичевската чаршија претставуваат разновидните смели решенија над катот, во висина на кровната конструкција. Овој највисок дел од челната фасада на објектите е посебно нагласен и профилиран, така што претставува најзначајната посебност на оваа архитектура. Иако вакви решенија се среќаваат и на други места во [[Македонија]], бројноста и разновидноста на овие фасадни решенија во Кичевската чаршија формираат една препознатлива локална амбиентална особеност. === Современа историја === [[File:Партизански баталјон „Мирче Ацев“ во слободното Кичево (12.9.1943).jpg|thumb|мини|десно|Борци на [[Партизански баталјон „Мирче Ацев“|партизанскиот баталјон „Мирче Ацев“]] во слободното Кичево на 12.9.1943]] Кичево и [[Кичевско]] престанува да биде под турска власт во [[1912]] година по завршувањето на [[Првата балканска војна]]. Во овој период се случува [[Охридско востание|Охридско-дебарското востание]] во кое страдањето на населението било уште поголемо, особено во [[Втората балканска војна]] кога населението било поделено на две страни па не се знаело на која страна и за чии интереси се гине. Во [[1919]] година со Версајската конференција овој регион му припаѓа на [[Кралство на Србите, Хрватите и Словенците|Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]] коe водело политика на асимилација на населението. За време на Кралството СХС во чаршијата се градат убави згради (зградата на денешниот музеј, хотел Солун, кафеана „Велика Жупа“...). Трговијата повторно заживува. Се гради и теснолинејката која ќе го поврзе Кичево со Охрид. Зградата на поранешната железничка станица сè уште постои и се наоѓа на 100 метри од чаршијата, а остатоци од шините до неодамна се познаваа. Подем добива и спортскиот живот. Овој период може да се окарактеризира некаков своевиден подем, но во основа зацрнет поради големосрпската пропаганда над населението. Во овој период од почетокот на векот до 1940 година чаршијата има над 200 дуќани и занаетчиски работилници, хотели, пекарници... [[Податотека:Владимир Полежиноски.jpg|алт=Владимир Полежиноски|лево|мини|[[Владимир Полежиноски]]|233x233пкс]] Во неверојатно тешки услови, овој регион ја дочекува фашистичката окупација во [[1941]] година. Кичевско потпаѓа под италијанска окупација. Но Кичево нема да ги изневери старите револуционерни обичаи. Од градот и околината се произлезени многу [[партизани]]. Во октомври [[1941]] година, [[Кузман Јосифовски - Питу]] го формира месниот комитет на [[Комунистичка партија на Југославија|Комунистичката партија]], во кој подоцна станува член и еден од најистакнатите кичевчани на сите времиња, д-р [[Владимир Полежиноски|Владимир Полежина (Полежиноски)]]. Во почетокот Кузман Јосифовски не се сложил Полежина да влезе како член на [[КПЈ]], бидејќи сметал дека партијата е на работничката класа, а интелектуалците како него, доктор на правни науки, не може да бидат членови. Сите кичевски првоборци се залагале за Полежина да биде член. По заедничката средба, Кузман Јосифовски сфатил дека Полежина како убеден демократ и антифашист треба да биде член на [[КПЈ]]. На 15 декември 1941 година е формирана првата месна организација на СКЈ во село [[Карбуница]]. === 11 септември – ден на ослободувањето на Кичево === [[Податотека:Mirko Milevski-Kicevo.jpg|алт=Спомен-биста на Мирко Милески|мини|193x193пкс|Спомен-биста на [[Мирко Милески]]]] На [[11 септември]] [[1943]] година, непосредно по капитулацијата на [[Италија]], партизанските единици по жестоки борби го ослободуваат градот Кичево.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://kicevo.mk/11-septemvri-den-na-osloboduvanjeto-na-kicevo/ |title=„11 септември – Ден на ослободувањето на Кичево“ |accessdate=2017-06-30 |archive-date=2017-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170618233604/http://kicevo.mk/11-septemvri-den-na-osloboduvanjeto-na-kicevo/ |url-status=dead }}</ref> Со тоа Кичево стана '''првиот слободен град''' и слободна територија заедно со [[Дебрца]] во [[Македонија]]. Ова е првото ослободување на Кичево кое во наредните месеци уште неколкупати ќе биде окупирано и ослободувано. Во градот била формирана народна власт во која учество зеле претставници од сите националности кои живееле во градот. За првпат на дело се почувствувала заедничката слобода. На [[26 септември]] е одржан голем народен митинг. На балистичките водачи им била простена соработката со италијанските и германските фашисти и дури им било доверено чување на границата кон тогашна [[Бугарија|фашистичка Бугарија]] во околината на [[Бигор Доленци]]. Лојалноста на овие единици била многу кратка. За помалку од еден месец од правец на [[Гостивар]] започнува масовен германски напад кон слободната територија која е бранета на планината [[Буковиќ (планина)|Буковиќ]] од малубројната, но силно мотивирана чета на чело со [[Мирко Милески]] која во таа прилика е збришана. Предадени и изневерени од балистите и со поддршка на бугарската авијација, партизаните биле принудени да се повлечат кон [[Копачка (област)|Копачка]] и на [[2 октомври]] [[1943]] година Кичево е повторно окупирано. Накратко, од 1 до [[6 ноември]] 1943 Кичево повторно било ослободено,<ref>„Кичево и Кичевско во НОВ: документи“, Кичево, 1985, 193 стр.</ref> а конечно било ослободено на [[15 ноември]] [[1944]] година. Со историскиот референдум на [[8 септември]] [[1991]] година, [[Македонија]] станува независна држава, со изградба на повеќепартиски систем и пазарно стопанство, а Кичево влегува во системот на транзиција. == Местоположба == Кичево се наоѓа во западниот дел на [[Република Македонија]], сместен во [[Кичевска Котлина|Кичевската Котлина]], која претставува јасно обликувана природна целина, опколена од сите [[Податотека:Center_of_Kičevo.JPG|мини|Плоштадот во Кичево]] страни со високи планини. Припаѓа на горното сливно подрачје на реката [[Треска]], на северната страна допира до превојот [[Стража (превој)|Стража]], на западната страна се издига планината [[Бистра]], на јужната страна по долината на реката [[Треска]] се протега до [[Илинска Планина]], а на источната страна допира со јужниот дел на областа [[Порече]]. Градот Кичево, како урбан центар, се наоѓа на [[надморска височина]] од 625-650 метри. Останатите населени места се наоѓаат на надморска височина од 600 до над 1000 метри. Што се однесува до површината, административно до 2013 година Општина Кичево покриваше најмал дел во споредба со другите општини, односно 49&nbsp;км<sup>2</sup>, што претставува 5,9% од вкупната површина во [[Кичевска Котлина|Кичевската Котлина]] и другите области кои гравитираат околу [[Кичевско]]. Според бројот на жители, Кичево беше најголема [[општина]], со 52,5% од вкупниот број на жители во регионот, сè до 2013 година кога општините [[Општина Другово|Другово]], [[Општина Вранештица|Вранештица]], [[Општина Зајас|Зајас]] и [[Општина Осломеј|Осломеј]] се припоија кон Општина Кичево. == Клима == [[Податотека:Кичево и Китино Кале.JPG|мини|Кичево и Китино Кале]] [[кичевско|Кичевскиот регион]] се наоѓа под влијание на топло [[континентална клима|континенталната]] и [[планинска клима|планинската клима]]. Зоната на влијание на топло континенталната клима во [[Република Македонија]] е во висински појас од 600 до 900 м н.в. што значи во ова климатско подрачје во Кичевскиот регион се наоѓа градот Кичево и поголем дел од населените места, а планинските подрачја се под влијание на планинската клима. Годишната средна температура во потесното градско подрачје изнесува 10,7 °С при што апсолутниот месечен максимум на температурата изнесува 40,5 °С додека апсолутниот месечен минимум изнесува - 23 °С. Средната годишна максимална температура изнесува 17,1 °С, а средната годишна минимална температура изнесува 5 °С . Наведените климатски и други природни услови во анализираниот регион влијаат ограничувачки на развојот на одредени овошни видови и овозможуваат одреден развој на други овошни видови. Релативно умерената и стабилна влажност на воздухот (74%) и топло континенталната клима овозможуваат одгледување на јаболчестите овошни видови ([[јаболка]] и [[круша]]), како и поволни услови за одгледување на некои од коскестите овошни видови ([[вишна]], [[цреша]], [[слива]]).Исто така постојат услови за одгледување и на оревот и костенот. Ограниченоста на површините кои се наводнуваат и слабата количина на врнежи во последните години делуваат негативно на развојот на јаболчестите видови на овошки. Јаболката, па и крушата бараат висока влажност на воздухот и многу вода па затоа условите за нивно одгледување се најповолни покрај реките, водотеците и на површини кои се под систем за наводнување. Црешата и вишната се овошни видови кои не се многу пребирливи во однос на климатските услови и успеваат и на поголеми надморски височини што е многу значајно за регионот со оглед на неговата надморска височина. И покрај релативно добрите услови за одгледување на повеќе овошни видови, овоштарството во регионот во овој момент не претставува позначајна земјоделска гранка. На тоа влијае пред сè слабата организираност на производството и пласманот, во однос на „специјализираните" региони за одредени овошни видови (а во кои постојат и релативно подобри услови за одгледување на тие овошни видови). Сегашната состојба со овоштарството во кичевскиот регион (во кој под овоштарство постојат само 75 ха) покажува за стагнацијата на оваа земјоделска гранка во регионот. Споредбата со состојбата од пред десетина години кога под јаболка имаше околу 400 ха и под вишна околу 200 ха ја покажува тенденцијата на намалување на значењето на овоштарството како гранка во анализираниот регион. == Население == Во турскиот пописен дефтер од 1467/68 година, Кичево било центар на Кичевската нахија (Nahiye-I Kirçova) и имало вкупно 217 семејства, од кои 145 христијански семејства, 13 неженети, 28 вдовици христијани, како и 30 муслимански семејства.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ кн.4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр.198</ref> Во 1530 година, Кичево имало 250 куќи и околу 1.250 жители. Градот од мала населба полека се развивал и прераснувал во урбан центар, така што низ годините интензивно бележи константен пораст на населението. {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom | 1948|7.280 | 1953|9.567 | 1961|10.324 | 1971|15.393 | 1981|22.479 | 1991|21.364 | 1994|25.129 | 2002|27.067 | 2021|23.428 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Кичево живееле 4.844 жители, од кои 1.200 [[Македонци|Македонци христијани]], 3.560 [[Македонци муслимани]] и 84 [[Роми]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_40.htm Кънчов, В. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, с.255]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Кичево имало 1.504 [[Македонци]] христијани, од кои 1.440 биле егзархисти и 64 патријаршисти.<ref>D.M.Brancoff. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905, р.154-155.</ref> Според пописот од 1931 година, Кичево имало 6.328 жители, а Кичевскиот срез како дел од [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] имал 32.101 жител, од кои 21.350 [[Македонци]], 10.064 [[Албанци]] и 687 останати.<sup>[[Кавадарци#cite%20note-4|[4]]]</sup> Во првиот организиран попис на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФР Југославија]] од 1948 година, во Кичевскиот срез имало 37.497 жители, од кои 7.280 во градот Кичево, а 30.217 во селата ([[Кичевија]], [[Копачка (област)|Копачка]], [[Рабетино|Рабетин-кол]]). Од етнички аспект, населението го сочинувале 22.738 (60,6 %) [[Македонци]], 12.402 (33 %) [[Албанци]], 1.797 (4,79 %) [[Турци]], 242 [[Срби]], 74 [[Роми]] и 244 останати.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |title=архивски примерок |accessdate=2018-05-08 |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107024522/http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |url-status=dead }}</ref> Пописот од 1991 година не бил целосно одржан во градот Кичево, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, во градот нема целосни податоци.{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да земат учество (го бојкотираа) во пописот.|group="заб"}} ;Етнички групи Според пописот на населението од [[2002]] година, во градот имало 27.067 жители и спаѓал во групата на средни градови.<ref>{{СоцГеоМак|глава=II|страница=91}}</ref> Етнички гледано, населението е составено од:<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url= http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија |accessdate=29 април 2016}}</ref> {{bar box |float=right |title=Етнички групи<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Македонци|red|55.53}} {{Столбен постоток|Албанци|black|28.23}} {{Столбен постоток|Турци|orange|8.89}} {{Столбен постоток|Роми|cyan|4.91}} {{Столбен постоток|други|grey|1.83}} {{Столбен постоток|Срби|blue|0.30}} {{Столбен постоток|Власи|yellow|0.28}} {{Столбен постоток|Бошњаци|green|0.02}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Народ!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[Македонци]]''' | '''15.031''' | 55,53 |- | [[Албанци]] | 7.641 | 28,23 |- | [[Турци]] | 2.406 | 8,89 |- | [[Роми]] | 1.329 | 4,91 |- | [[Власи]] | 75 | 0,28 |- | [[Срби]] | 82 | 0,30 |- | [[Бошњаци]] | 7 | 0,03 |- |други | 496 | 1,83 |} ;Јазик Во градот се зборуваат следниве јазици<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Јазици<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|македонски|red|62.55}} {{Столбен постоток|албански|black|28.21}} {{Столбен постоток|турски|orange|8.07}} {{Столбен постоток|други|grey|0.44}} {{Столбен постоток|ромски|cyan|0.42}} {{Столбен постоток|српски|blue|0.23}} {{Столбен постоток|влашки|yellow|0.06}} {{Столбен постоток|бошњачки|green|0.03}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Јазик!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[македонски]]''' | '''16.931''' | 62,55 |- | [[албански]] | 7.635 | 28,21 |- | [[турски]] | 2.183 | 8,07 |- | [[ромски]] | 114 | 0,42 |- | [[влашки]] | 16 | 0,06 |- | [[српски]] | 63 | 0,23 |- | [[бошњачки]] | 7 | 0,03 |- |други | 118 | 0,44 |} ;Вероисповед Во Кичево се застапени следните религиски групи<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Религија<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Православие|red|55.93}} {{Столбен постоток|Ислам|green|43.44}} {{Столбен постоток|други|grey|0.50}} {{Столбен постоток|Католицизам|orange|0.13}} {{Столбен постоток|Протестантство|yellow|0.004}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Вероисповед!! width="100px" | Вкупно!! width="100px" |Удел (%) |- | '''[[МПЦ|Православни]]''' | '''15.139''' | 55,93 |- | [[ИВЗ|Муслимани]] | 11.759 | 43,44 |- | [[Грко-католичка црква во Македонија|Католици]] | 34 | 0,13 |- | [[Протестантството во Македонија|Протестанти]] | 1 | 0,004 |- | други | 134 | 0,50 |} Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во градот Кичево: {| class="wikitable" !Години !Македонци !Албанци !Турци !Роми !Власи !Срби !Бошњаци !{{крат|Ост.|Останати}} !{{крат|б.п.|Лица без податоци}}<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> !Вкупно |- style="text-align:center;" |1948 |— |— |— |— |— |— |— |— |— |'''7.280''' |- style="text-align:center;" |1953 |3.747 |232 |4.749 |54 |4 |484 |— |297 |— |'''9.567''' |- style="text-align:center;" |1961 |6.809 |681 |2.079 |— |— |394 |— |361 |— |'''10.324''' |- style="text-align:center;" |1971 |9.900 |2.284 |2.041 |17 |— |305 |— |846 |— |'''15.393''' |- style="text-align:center;" |1981 |13.236 |4.516 |2.175 |304 |5 |203 |— |2.040 |— |'''22.479''' |- style="text-align:center;" |1991 |15.569 |799 |2.473 |1.642 |7 |217 |— |657 |— |'''21.364''' |- style="text-align:center;" |1994 |15.255 |5.902 |2.175 |1.235 |15 |96 |— |451 |— |'''25.129''' |- style="text-align:center;" |2002 |15.031 |7.641 |2.406 |1.329 |75 |82 |7 |496 |— |'''27.067''' |- style="text-align:center;" |2021 |12.687 |5.110 |2.069 |1.775 |67 |49 |8 |164 |1.499 |'''23.428''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> == Стопанство == Главно обележје на стопанството во регионот му дава Рударско-енергетскиот комбинат „Осломеј" кој е со капацитет од 660.000 квч годишна продукција и е прв објект од ваков вид изграден во [[Република Македонија]]. Во Кичево е доста развиена трговијата, а најпознати стопанско-индустриски објекти се поранешниот рудник за железо [[Тајмиште]] (сега има производство на здрава храна), рудникот за јаглен и термоелектрана [[Осломеј]], фабриката Тане Цалески. Градот Кичево и Кичевско се познати и по најдобриот и највкусниот бурек на [[Балканот]], а кичевчани се и најпознатите пекарници и фурнаџии во [[Белград]]. Кичевчани својата долга историска пекарска традиција ја продолжуваат со изградбата на Жито Караорман АД Кичево во [[1952]] година. На почетокот се формирала мелница „Караорман " во кој имало 35 вработени и основна дејност била сместување на [[пченица]] и производство на [[брашно]]. Во [[1962]] година 8 маалски пекарници од градот заедно со „Крушино" и „Клас" го здружуваат капиталот и средствата и формираат филијала на претпријатието Жито Македонија во Кичево. После 17 години т.е. во [[1979]] година изградена е нова индустриска пекарница која ја опслужувале 210 вработени и која имала капацитет од 24.000 парчиња на леб. [[Податотека:Викиекспедиција_во_Копачка_377.jpg|алт=Викиекспедиција во Копачка 377.jpg|мини|Кнежинскиот манастир „[[Кнежински манастир|Свети Ѓорѓи]]“]] === Туризам === На само 3 километри од центарот на градот на падините на [[Бистра]] се наоѓа познатото излетничко место Крушино. Во центарот на градот се наоѓаат остатоците од средновековниот град [[Китино Кале]]. Исто така веднаш по Крушино на само 6 километри се наоѓа селото [[Кнежино]] и манастирот [[Кнежински манастир|Св. Ѓорѓија]]. ''Главна статија:'' „''[[Кичевски манастир]]“.'' На околу 9 километри јужно од Кичево, на регионалниот пат кон [[Битола]], се наоѓа манастирот „[[Кичевски манастир|Св. Богородица Пречиста - Кичевска]]“, најголемиот духовен центар во [[Кичевско]], како и еден од најпознатите христијански и воопшто верски храмови во Македонија. Сместен e планината Цоцан, на надморска височина од 920 метри. Според преданијата на местото на некогашниот древен храм, во близината на светата чешма, која и денес ја посетуваат оние кои веруваат во исцелителната моќ на нејзините води, во [[1316]] година е изграден манастир посветен на Пресвета Богородица. == Знаменитости на градот == [[Податотека:Burgas-Ethnographic-museum-shirt-bodice-apron-Kichevsko.jpg|right|thumb|250px|Риза, елече и престилка од кичевскиот крај; Етнографскиот музеј во Бургас, Бугарија]] * [[Китино Кале]] * Спомен-костурница * Археолошко наоѓалиште [[Китка (Кичево)|Китка]] * Манастир [[Св Богородица Пречиста|„Св. Богородица Пречиста (Кичевска)“]] * Манастир [[Кнежински манастир|„Св. Ѓорѓија“]] - село [[Кнежино]] * [[Музеј „Западна Македонија во НОБ“]] * [[Џамија „Султан Бајазит“]] * Куќата на уметноста * [[Саат-кула (Кичево)|Саат-кула]] * Стара кичевска чаршија * Историски воз „Ќирчо“ '''''Китино Кале''''' ''Главна статија:'' „''[[Китино Кале]]“.'' [[Податотека:Китино кале.jpg |мини|лево|Китино Кале]] Кичевското кале, попознато како Китино Кале, е возвишение во [[Кичевска Котлина|Кичевската Котлина]] кое е видливо од поголемиот дел од котлината. Истовремено тоа е центар на градот Кичево. Моментално е парк (во прилично незавидна состојба), со спомен костурница. Но, од најстари времиња, па сè до средината на XIX век ова место било населено во континуитет, со помали прекини. Китино Кале е причината поради која што постои и Кичево. Името „Китино“ го носи веројатно последниве 700 години, поточно од крајот на 14 век. Легендата говори за Кита, кнегиња и сестра на [[Крале Марко]]. Според неа, Кита тука имала свое кале, тврдина (дворец) од каде владеела во името на нејзиниот брат со овој регион. Иако Кита досега не е потврдена со пишан или материјален историски извор, сепак преданието за неа е толку силно кај самите кичевчани што скоро и да се чувствува нејзиниот дух во секоја улица и сокак на градот Кичево. Китино Кале претставува питомо ритче со кружна основа зарамнето озгора, високо до 20 м над источното подножје и реката (633 м н.м.). На западниот крај се поврзува преку ниско и широко седло со рамницата, во која се соединуваат рекичките Осојска, Зајашка и Темница формирајќи ја Велика. Тука израснало јадрото на средновековниот и денешен град Кичево. ==== Најстари остатоци ==== Непосредно крај западното подножје на калето поминувал прастариот пат од [[Скопје]] и Полозите кон [[Охрид]] на југ и [[Прилеп]] на исток (античкиот пат [[Скупи]] — [[Лихнид]]). Веројатно во римско време на калето бил изграден крајпатен кастел за контрола на патот. Оваа тврдина постоела на крајот од антиката; најдени се монети — една остава закопана по средината на 3 век, потоа единични парчиња од 4 и 6 век (во Археолошкиот музеј - [[Скопје]]). ==== Средновековни остатоци ==== Градот Кичава бил изграден врз постарите остатоци, на површината од околу 150 х 100 м. Во турско време покрај тврдината постоела и голема цивилна населба, која прераснала во денешниот град. На просторот на старата крепост денес е уреден градскиот парк. Археолошки ископувања тука не се вршени. Во 1929 г. најдени се 302 сребрени монети од 14 век (српски и венецијански; во Народниот музеј, [[Белград]]). Калето е видливо од цел град. Се наоѓа во источниот дел од котлината во подножјето на планината Илиница. Од неа го дели Зајашка Река. Издигнато е на дваесетина метри над останатиот град и со надморска висина од околу 650 метри. Тврдината која постоела во антиката веројатно ја задржала конфигурацијата и подоцна, со мали измени. На површина се распознаваат барем 5 или 6 кули (+2 на влезната порта). Должината на обѕидието е околу 440 метри, простор од околу 1,5 хектари. Веројатно низ времето била доградувана. Изградена е од кршен камен носен од подножјето на Илиница и малтер. Стариот каменолом се гледа и денес. Особено забележлива е западната кула која се одвојува, како по својата зачуваност, така и по својата масивност. Останатите, за жал, се во очајна состојба. На места се забележуваат делови од бедемите, особено од север. Тврдината постоела пред 150-170 години кога била изгорена и запустена по ликвидацијата на власта на озлогласениот Хамза-паша со османлиските власти. Во тоа време тој живеел тука, а се спомнува дека го служеле дури 400 луѓе. По разорувањето на тврдината луѓето почнале нејзиниот камен да го користат како [[градежен материјал]]. Така тврдината уште повеќе се уништила. Пред половина век, при уредувањето на просторот користена е механизација и еден дел од ова археолошко наоѓалиште неповратно е збришан и уништен. Денес таа одвај се гледа, па не е чудно што некои и не знаат дека постоела. Тврдината било клучното место за контрола над Кичевската Котлина. Околу неа многупати се кршеле копја за нејзина контрола. Ја чувале неколку околни контролни тврдини кои навреме алармирале за напад. И оваа и тие тврдини биле дел од одбранбениот систем од над 500 тврдини кои во средновековието опстојувале на тлото на денешната територија на Македонија. За илустрација колку бил добар системот на одбрана, ако било нападнато [[Скопје]], во [[Битола]] знаеле за помалку од еден час, што за денешни сфаќања за тогашната технологија е сензационално, но всушност многу ефикасно и едноставно функционирал овој систем. Случајно на тлото на Китино Кале се пронајдени фино делкани мермерни столбови кои укажуваат на постоење на црква. На врвот на тврдината постоел дворец во кој живеел управникот на тврдината и областа. Можно е овој дел да бил преграден, со што самата тврдина се делела на два дела. Подолу, во делот на денешниот парк биле воени згради и збег за околното население во случај на опсада. Кај денешниот водовод постоела стара цистерна за вода, дождовница. Преданијата говорат и за подземен тунел кој бил користен за бегање во случај на пробивање на ѕидините. Тунелот излегувал кај месноста Чука. Неговото постоење е многу веројатно. Под калето има пештера која не е истражена. Тврдината имала воена посада по доаѓањето на Османлиите на овие простори во 1385 година. Нејзината улога особено пораснала за време на востанието на [[Скендербег]] кога големи воени единици биле сместени на овој простор за дејствување против востаниците. По освојувањето на тврдината во Светиград (денешен Коџаџик), значењето на кичевската тврдина се намалило и станала помалку значајна.[[Податотека:Spomen-kosturnica u Kičevu.JPG|мини|Спомен-костурницата на паднатите борци во НОБ од Кичевско|226x226пкс]] ==== Спомен-костурница ==== Во 1968 година на Китино Кале изградена е спомен-костурница за околу 500 паднати борци во НОБ (1941-1945) од Кичево и Кичевско. Костурницата и релјефот се изработени од македонскиот вајар [[Јордан Грабулоски]], сопруг на Искра Грабулоска, кичевчанка и ќерка на Борис Спиров, лекар од [[Брждани]] и втор претседател на македонското Собрание. На местото каде што е изградена костурницата постоела убава цитадела која конечно е разрушена околу 1850 година во еден бунт на кичевскиот бег кој се одметнал од [[Отоманско Царство|Османлиското Царство]]. Во таа цитадела во средновековието и антиката живееле управниците на градот заедно со војската која го контролирала патот и околината. Легендарната Кита, сестрата на Крал Марко живеела токму тука и веројатно била последната христијанска владетелка на кичевските простори. На местото на денешната спомен-костурница во минатото имало три споменици, изградени од срушени од различни власти. Во 1920-тите години на калето бил подигнат споменик на српскиот крал [[Петар I Караѓорѓевиќ]]. За време на Втората светска војна, тогашните привремени власти го отстраниле претходниот споменик и на негово место го поставиле споменикот на [[Скендербег]]. Не смениле ништо друго. Овој споменик останал кратко и по ослободувањето во 1945 година. Иако Скендербег има традиција на почитување кај сите луѓе на овие простори, тој подоцна сепак бил тргнат. Подоцна, на истото место е поставен грандиозен с[[Олга Мицеска (споменик)|поменик на народниот херој - кичевчанката Олга Мицеска]]. Овој споменик во тоа време бил еден од најголемите во Македонија. Олга Мицеска на само 17 години загинала во четата заедно со Мирко Милески во одбрана на единствената слободна територија на Буковиќ во 1943 година. Споменот кај кичевчани за оваа девојка секогаш останал силен. Овој споменик бил во форма на хероина која ја најавува слободата. Но во 1960-тите години овој споменик срушен бидејќи тогашните градски власти оцениле дека е неморален поради разголеноста на девојката што било спротивно од комунистичкиот режим. Иако оваа постапка наишла на неодобрување кај населението, споменикот бил урнат и до ден-денес негови остатоци можат да се најдат расфрлани низ калето.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://kicevo.mk/spomenicite-od-kitino-kale/ |title=архивски примерок |accessdate=2020-11-09 |archive-date=2020-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109144952/https://kicevo.mk/spomenicite-od-kitino-kale/ |url-status=dead }}</ref> [[Податотека:Muzej na Zapadna Makedonija-Kicevo.jpg|мини|лево|Музејот во Кичево]] '''''Музеј „Западна Македонија во НОБ“''''' * Од посебно значење е што во текот на [[Втората светска војна]] во денешната зграда на музејот престојувал Главниот штаб на [[Народноослободителната борба|Народноослободителната војска на Македонија]]. Постојаната поставка во музејот ни ја прикажува борбата на македонскиот народ за слобода во XIX и XX век, низ документи составени од автентични материјали, предмети, фотографии, скици, карти, знамиња, макети, текстови. Поголем дел од музејот им е отстапен на фреските и мозаиците. Покрај историскиот дел, музејот е и во постојана потрага по археолошки предмети. Извршени се поголем број археолошки ископувања, особено на наоѓалиштата Кнежински манастир, [[Миокази]] и [[Карбуница]]. Музејот врши авторска и изложбена дејност и организира ликовни изложби. Формирана е и етнолошка збирка, која се состои од носии од Кичевијата од XIX век, предмети од покуќнина, народни ткаенини. [[Податотека:Kicevo narrow gauge train.JPG|мини|Малиот воз „'''Ќирчо'''“ поставен пред автобуската и железничката станица во Кичево]] '''''Возот Ќирчо''''' Првата железничка пруга која била изградена до Кичево е за време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] од страна на германските војски (Централните сили). Пругата била изградена од [[Скопје]], [[Тетово]], [[Гостивар]], Кичево па до [[Охрид]]. Нејзината примарна функција била достава на залихи за војските кои се бореле на [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]]. Нејзината функција продолжила и после војната. Паметник за тоа време е вовчето „Ќирчо“ (познато и како ''Чајничето'') кое денес стои кај железничката станица. Функцијата на пругата „теснолинејка“ продолжила и во наредните децении, а патувањето по неа било вистинска атракција за тогашното население иако траела долго за денешни услови. Подоцна еден дел од таа пруга е надградена за потребите на современите возови, еден дел (делот Кичево - [[Охрид]]) е исклучен од употреба и престанал да постои. Сè уште е нејасно по која логика било направено тоа. Кичево е еден од првите градови во [[Македонија]] (по линијата [[Скопје]] - [[Солун]], 1878) кој добил железничко поврзување. == Образование == * '''Основно образование : '''[[Податотека:Osnovno_učilište_Kuzman_Josifovski_Pitu-Kičevo.jpg|мини|[[ОУ „Кузман Јосифовски Питу“ - Кичево|Основното училиште „Кузман Јосиговски - Питу“]]|217x217пкс]] #[[ОУ „Кузман Јосифовски Питу“ - Кичево|ОУ „Кузман Јосифовски - Питу"]] #[[ОУ „Санде Штерјоски“ - Кичево|ОУ „Санде Штерјоски"]] # ОУ „Владимир Полежиноски - Бато" * '''Средно образование :''' # [[ОСУ „Мирко Милески“ - Кичево|ОСУ „Мирко Милески“]] # ОСУ „Дрита" * '''Високо образование''' # Правен факултет - Кичево ([[Универзитет „Св. Климент Охридски“ – Битола|Универзитет „Свети Климент Охридски“ - Битола]]) #[[Технолошко-технички факултет Велес|Технолошко-технички факултет - Велес]], дисперзирани студии - Кичево ([[Универзитет „Св. Климент Охридски“ – Битола|Универзитет „Свети Климент Охридски“ - Битола]]) == Спорт == Во Кичево е актуелен фудбалскиот клуб [[ФК Влазрими]] кој се натпреварува во Втората македонска фудбалска лига. [[Податотека:Викиекспедиција во Копачка 364.jpg|мини|десно|300п|Панорама на Кичево]] == Населби и маала == # 22 декември # Бала Маало # Бичинци # Горица # Горно Пашино # Девеана # Ивани Дол # Календарица I # Календарица II # Коњски Ливади # Карпош # Ложионица # Партизански одреди # Пашино # [[Подварош]] # Под Крушино # Чифлик == Личности == ==== Личности родени во Кичево: ==== *[[Јоаким Крчовски]] ([[1750]], Кичево - [[1820]], [[Крива Паланка]]) - првиот македонски просветител * [[Јордан Пиперката]] ([[23 јуни]] [[1870]] во [[Козица]] , [[Кичевско]] – [[10 август]] [[1903]] , во [[Цер (село)|Цер]] , [[Кичевско]] ) - македонски револуционер * [[Ангеле Настев Бунгуров]] ([[1874]] Кичево - 1 април, [[1949]] [[Скопје]] ) - Македонски револуционер и учесник во [[Илинденското востание]] * [[Борис Спиров]] ([[22 септември]] [[1898]] во [[Брждани]] , [[Кичевско]] - [[1974]] )) - македонски лекар и политичар * [[Владимир Полежиноски|Владимир Полежиноски - Полежина]] ([[30 мај]] [[1913]] , Кичево - [[16 јуни]] [[1980]] , [[Скопје]] ) - учесник во [[НОБ]] и член на [[АСНОМ]] * [[Михо Михајловски]] ([[25 октомври]] [[1915]] - [[28 март]] [[2003]] , [[Скопје]] ) - учесник во [[НОВ]] и [[народен херој на Југославија]] * [[Менка Крстева]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]], носител на [[Партизанска споменица 1941]]. *[[Рамазан Асаноски]] (1922-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] * [[Томе Буклески]] ([[1921]] ) - македонски револуционер и државник * [[Мирко Милески]] ([[23 април]] [[1923]] во [[Попоец]] , [[Кичевско]] - [[1 октомври]] [[1943]] ) - народен херој во [[НОВ]] *[[Стојан Божиноски]] (1912-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Стојан Бунгуроски]] (1923-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Душко Еремоски]] (1922-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Вело Змејкоски]] (1921-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Калина Змејкоска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Загорка Змејкоска|Загорка Маневска Змејкоска]] (1926-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Исеин Исеиноски]] (1923-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан од турска народност, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Славе Митрески]] (1925-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Флора Михајлоска]] (1908-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Јанко Михајлоски]] (1919-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Михо Михајловски|Михо Михајлоски]] (1915-2003) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Павле Наранџоски]] (1915-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Љупчо Попоски]] (1927-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Перо Попоски]] (1922-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Нико Пусоски]] (1911-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Владо Ристески]] (1922-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Александар Силјаноски]] (1921-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Олга Софеска|Олга Софеска Мицеска]] (1926-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Методија Стефаноски]] (1922-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Коце Тодороски]] (1921-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Јордан Трајаноски]] (1926-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Живко Туфекџијоски]] (1921-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Ристо Угриноски]] (1925-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Санде Цветаноски|Санде Цветаноски-Беличот]] (1915-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Цветан Цветаноски]] (1921-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Лубе Џибитоски]] (1883-1944) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Стана Костоска-Џибитоска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Методија Штерјоски]] (1917-1944) — [[Македонија|македонски]] активист, припадник на народното ослободително движење *[[Миле Штерјоски]] (1923-?) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Никола Штерјоски]] (1921-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Љубица Богеска]] (1923-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Донка Богоевска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Елиница Буклеска|Елиница Никодинска Буклеска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Зојица Буклеска - Рошкова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Севастија Буклеска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Ката Ѓорѓиевска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Љубица Иванишевиќ|Љубица Миленко Иванишевиќ]] (1927—1945) — учесник во НОВ на Македонија *[[Никодинка Јаневска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Фана Јовановска-Пусоска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Ратка Јовановска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Ексевија Јованоска]] (1922-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Ецка Јованоска]] ( - 1943) — учесник во НОВ на Македонија * [[Нико Буклевски]] ([[15 октомври]] [[1923]] ) - македонски филмски работник - снимател * [[Томе Момировски]] ([[4 април]] [[1927]] ) - македонски раскажувач, романописец, есеист, критичар и преведувач. * [[Косара Гочкова]] ([[5 јануари]] [[1932]] ) - македонски писател за деца * [[Мето Петровски]] ([[1935]] во [[Иванчишта]] , [[Кичевско]] ) - македонски снимател, филмски и телевизиски режисер * [[Никола Костески]] ([[15 декември]] ([[1948]] ) - офицер на АРМ - полковник, основач на првата македонска независна издавачка куќа [[1987]] [[ЃУРЃА]] * [[Гоце Тодоровски]] ([[30 април]] [[1951]] ) - македонски глумец * [[Александар Станковски]] ([[26 јануари]] [[1959]] ) - македонски ликовен и мултимедијален уметник * [[Владимир Талески]] ([[7 март]] [[1959]] ) - македонски глумец и поранешен градоначалник на [[Општина Битола]] * [[Калиопи Буклеска]] ([[28 декември]] [[1966]] ) - познат и истакнат македонски уметник, вокален изведувач, композитор и текстописец * [[Горан Б. Стојаноски]] ([[1966]] ) - македонски писател * [[Аце Спасеновски]] ([[31 март]] [[1969]] ) - поранешен министер за земјоделство, шумарство и водостопанство * [[Влатко Лозаноски|Влатко Лозаноски - Лозано]] ([[27]] [[Јуни]] [[1985]] ) - македонски пејач == Галерија == <gallery mode="packed" heights="120px"> Податотека:Kulturni centar Koco Racin-Kicevo.jpg|Домот на културата „Кочо Рацин“ во Кичево Податотека:Kicevo-panorama01.jpg|Панорама на Кичево од Китино Кале Податотека:Kicevo city, 1.jpg|Коритото на реката Сушица Податотека:Kicevo city, 2.jpg|Црквата „Свети Петар и Павле“ во Кичево Податотека:Tane Caleski, Kičevo.JPG|Спомен-биста на Тане Цалески пред автобуската станица во Кичево Податотека:Mosque in the center of Kičevo.JPG|Џамија во Кичево Податотека:Kičevo muzej 08.JPG|Поставка во музејот „Западна Македонија во НОБ“ Податотека:Kičevo na razglednica od 1937.jpg|Кичево на разгледница од 1937 година Податотека:Church of the Presentation of the Theotokos Kičevo Monastery 01.JPG|Манастирската црква „[[Кичевски манастир|Света Богородица Пречиста]]“ во близина на Кичево Податотека:Kičevo XX (1).JPG|Центарот во Кичево Податотека:Ploča prvoj narodnoj vlasti, Kičevo.JPG|Спомен-плоча на музејот по повод ослободувањето на Кичево Податотека:Стар Водовод во Кичево (2).JPG|Стар водовод на наоѓалиштето Китино Кале </gallery> == Наводи == {{наводи}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Kičevo}} * [https://maps.google.com/maps?q=%D0%9A%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%B2%D0%BE&hl=en&ie=UTF8&sll=41.519937,20.919299&sspn=0.008724,0.021136&t=h&hnear=Kichevo,+Macedonia+(FYROM)&z=13 Сателитска снимка на Кичево] на Google Maps. * [http://kicevo.gov.mk/?lang=mk Општина Кичево] * [http://www.kicevo.mk Портал] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170630024903/http://kicevo.mk/ |date=2017-06-30 }} * [http://www.kercova.net Портал] {{Општина Кичево}} {{Градови во Македонија}} [[Категорија:Кичево| ]] [[Категорија:Градови во Македонија]] o9139as00f6utl6anrk3ja9e423rtwd 5648352 5648351 2026-10-20T19:43:04Z Ehrlich91 24281 /* Спорт */ 5648352 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Кичево | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[Градови во Македонија|Град]] | image_skyline = File:Kercova.png#/media/File:Kercova.png | image_alt = | image_caption = Панорама на Кичево | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = Местоположба на Кичево во [[Македонија]] | pushpin_map = Македонија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 41 |latm = 31 |lats = 04.00 |latNS = N | longd = 20 |longm = 57 |longs = 56.00 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони на Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Југозападен Регион|Југозападен]] | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = [[Општина Кичево|Кичево]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = <!-- established -->| unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = <!-- dunams used in Middle East articles only --> | dunam_link = <!-- which dunam to link --> | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 625 | population_footnotes = | population_total = 23.428 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym =кичевчанец, кичевчанка, кичевчани/кичевец, кичевка, кичевци<ref>{{ОДРМЈ|Кичево}}</ref><ref>{{ДРМЈ|Кичево}}</ref> | population_note = | timezone1 = [[UTC+01:00|UTC+1]] | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[UTC+2]] | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code =6250,6251,6252 | area_code_type = | area_code = +389 045 | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Рег. таб.]] | blank_info = KI | blank1_name = | blank1_info = | iso_code = | website = [https://kicevo.gov.mk/mk/?lang=mk kicevo.gov.mk] | footnotes = }} '''Кичево''' — [[град]] во западниот дел на [[Македонија]] и административно седиште на [[Општина Кичево|истоимената општина]]. Градот претставува [[Главен град|административен]] и економски центар на областа [[Копачка (област)|Копачка]], а лежи под југоисточните падини на планината [[Бистра (планина)|Бистра]]. Кичево е оддалечено 110 километри од [[Скопје]], а се наоѓа на речиси половина пат меѓу [[Гостивар]] (46 километри) и [[Охрид]] (61 километар). Градот Кичево со својата местоположба претставува еден од најважните сообраќајни и транзитни центри во [[Западна Македонија]]. == Потекло на името Кичево == [[Податотека:Кичево во Општина Кичево.svg|мини|десно|280п|Кичево на картата на Општина Кичево.]] Кога дошле [[Словените]] во овој крај основале нови населби. Во тоа време најверојатно бил основан и денешниот град, кој, како населено место првпат се споменува во една повелба на византискиот цар [[Василиј Втори]] од [[1018]] година со топонимот Кицавис. Во текот на [[среден век|средниот век]] градот бил споменуван и со формите Китсавин и Китчавин (Кичавин) и се наоѓал во состав на [[Охридската архиепископија]]. Охридскиот архиепископ [[Теофилакт Охридски|Теофилакт]] населбата ја споменувал со топонимот Киттава, а византискиот хроничар Акрополит градот Кичево го именувал со формите Кицавин и Кицавеос. Во [[1316]] година во близината на градот Кицавис (Кичево) бил изграден манастирот „Св. Пречиста“ во кој некогаш престојувале и се школувале нашите први преродбеници [[Јоаким Крчовски]] и [[Кирил Пејчиновиќ]]. Кога дошле Турците во Кичевско кон крајот на [[14 век]] по смртта на [[Крали Марко]], Кичево како населено место се споменува во еден пишан документ од втората половина на [[15 век]]. Познатиот турски патописец и географ Хаџи Калфа го посетил градот во првата половина на 17 век и го спомнал со формите Фирџова, Фирчова (Фирчово), Кирчова (Кирчово). Од овие форми се претпоставува дека бил добиен топонимот Крчово (населба во крчевина). Со името Крчово населбата била спомната и во еден ферман на султанот [[Селим III|Селим Трети]] од [[1798]] година и тоа како [[каза]] (околиско место) – Крчовска [[каза]]. Во средниот век, за време на кралот Милутин била употребувана формата Кичава. [[Вук Караџиќ]] ги споменува формите Крчево и Кичава. Со името Крчево во шеесеттите години на 19 век го споменува и рускиот научник А. Гилфердинг. Австрискиот патописец Ј. Г. Хан во една географска карта од [[1867]] година градот го спомнува со формата Криштево. Се претпоставува дека денешното име на градот потекнува од формите: Кицавис, Кирчово, Крчово или Крчево. Народните легенди поинаку го објаснуваат денешното име на градот Кичево. Според легендата на [[Марко Цепенков]], името на Кичево го поврзува со тврдината над градот што ја изградил [[Волкашин]] за ќерка му Кита. (сестра на [[Крали Марко]]) . По нејзиното име тврдината (калето) била наречена [[Китино Кале]], односно Китин Град. Подоцна под [[Китино Кале]] била основана населба која според името на Кита (Ките, Киче – нагалено) била наречена '''Кичево'''. [[Податотека:Komuna-e-kercoves.png|алт=Kičevo|лево|мини|Булеварот „Ослободување“ - главната улица во Кичево]] == Историја на Кичево == === Античка и средновековна историја === [[Податотека:Saat_Kula_vo_Kičevo.jpg|мини|248x248пкс|Некогашната саат-кула во Кичево]] Во близина на денешното Кичево постоел град уште во античко време, познат под името Ускана. Оваа населба е првпат спомената во времето на владеењето на античкиот македонски владетел [[Персеј]]. Во тој период градот имал значајна улога во македонско-римските војни (170-169 г.п.н.е.). За време на римското владеење котлината во која е сместена денешната населба била добро населена за што сведочат археолошките остатоци. [[Римјани]]те во овој дел на [[Македонија]] изградиле и патишта. Се претпоставува дека римската населба била разурната од катастрофален земјотрес во [[518]] година. Се знае дека на Кале е подигнат крајпатен кастел (тврдина) за време на [[Римјани]]те кој служел за контрола на прастариот пат [[Скупи]]-[[Лихнид]]. Дали претходно тука постоела тврдина, не е сигурно. Патот поминувал во подножјето на калето, токму каде што денес поминува главната улица. Со време под калето и по должината на античкиот пат почнале да се населуваат луѓе и се оформила мала трговска населба. Со време прераснала во мало гратче. Животот бил убав. Животот бил богат. Со варварските наезди (Готи, Хуни, Авари, Бугари, Словени) веројатно и животот во самата населба замира, а и храмовите се веројатно уништени. Во 7 век се населуваат Словените. Овие векови наизменично се менувале бугарската и византиската власт. Познато е постоењето на склавинијата [[Берзитија]]. Со рехристијанизацијата на овие територии настанува симбиоза на населението и животот повторно почнува да цути. Со тоа и обновувањето на средновековната населба. и на трговската маршрута север-југ. Се обновуваат и храмовите. За време на [[Цар Самоил]] Кичево веќе бил голем воен кастрон (град) и веројатно броел над 5.000 жители и воена посада на калето. Цивилниот живот се одвивал долу во чаршијата. Во [[1015]]-[[1018]] година Кичево (Китсавин) повторно потпаѓа под византиска власт. Кичава функционирала низ вековите како византиски кастрон (од 10 до 13 век), кој ги контролирал патиштата на периферијата на царството, во насоката на честите српски упади од север. Во вековите што следат, градот потпаѓал под српска, бугарска, епирска власт. Византијците го преземаат повторно после Пелагонската битка за во периодот меѓу 1282 и 1297 година да го освојат [[Срби]]те (крал Милутин). Во средниот век споменатите територии потпаѓаат под средновековната српска држава, што се потврдува со даровницата на Кралот Милутин кој во 1294 го опсипал со подароци манастирот [[Кнежински манастир|Свети Ѓорѓија]] во село [[Кнежино]]. Кичево во овие години е веројатно запалено (барем тврдината). === Османлиско владеење === Кичево и Кичевско потпаѓаат под турска власт во [[1385]] година. По освојувањето, градот бил претворен во воен и административен центар. Во ранотурско време во тврдината Кичава била сместена [[стража]]. Во втората половина на XV век, поточно во 1476 година, управител на Кичевската нахија бил Али-бег, а Кичево бил економски и административен центар на самата нахија. Кичево во овој период имало 217 куќи. Градот како стопански и административен центар на нахијата, попримајќи турски елемент, од ден на ден ја менувал физиономијата и сè повеќе добивал ориентален изглед.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани,2004,стр.34</ref> Со сè поголемиот прилив на странски капитал кон крајот на XIX век, [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] пројавило интерес за експлоатација на рудните богатства во овој регион, особено за бакарот и манганот, а во градот се започнало со градителски и комунален развој. Во подножјето на Кичевското Кале бил подигнат [[Саат-кула (Кичево)|градски часовник]], а во центарот на градот била изградена убава чешма и била донесена вода за пиење. Со ширењето на христијанството на овие простори се градат и првите цркви во доцноантичко и средновековно Кичево. Познато е постоењето на 3 цркви кои низ времето биле уривани, а се изградени веројатно во доцната антика и раното средновековие и сите три се наоѓаат на просторот кој сите го знаат како чаршија: * [[Св. Петка]] , денес не постои. Се наоѓала на просторот на денешната градска џамија, со доаѓањето на Османлиските [[Турци]] е разорена. Постарите кичевчани имаат раскажано дека за време на помал земјотрес од ѕидовите на џамијата паднал малтер и се појавиле фрески. Постои веројатност дека џамијата е изградена врз темелите на уништената црква (околината на црквата) или понатаму, барем еден ѕид од старата црква да влегол во состав на новиот објект на џамијата. Самата џамија е сондирана од археологот Гордана Спасовска и не се пронајдени никакви материјални докази за постоење на црква во рамките на објектот на џамијата. Тоа значи дека остатоците би можеле да се бараат некаде во околината. А и не е невозможно материјалот од кој е градена старата црква Св. Петка да е употребен за изградба на џамијата. * [[Црква „Св. Петар и Павле“ - Кичево|Св. Апостоли Петар и Павле]] , постои и денес, изградена (и доградувана) е на темелите на постара црква (средновековна/доцноантичка). Околу црквата порано се наоѓале градските гробишта кои денес не постојат. Со изградбата на новите придружни објекти на денешната црква се откриени гробови. Белата мермерна плоча на прагот на црквата е веројатно надгробна плоча која при изградбата на денешниот храм, од незнаење е поставена тука. На само дваесет метри од црквата се наоѓаат римските гробишта, веднаш во подножјето на калето. Во црквата веројатно навратувале и патниците кои оделе по стариот пат зашто црквата се наоѓа веднаш до него. Денес црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ претставува единствениот христијански храм во Кичево. * [[Св. Димитриј]]а, денес не постои. Била малечка, можеби и првоизградена црква, барем така изгледала во средниот век. Англичанецот Едмунд Спенсер бил капетан и многу патувал, пред сè, во разузнавачки цели. Во 1850 година ја посетил и [[Македонија]]. Поминал крај Кичево. Интересно е што во својот патопис Спенсер наведува дека Кичево е местото каде порано се наоѓал градот „Скиртијана“. Познато е дека во [[Кичевска Котлина|Кичевската Котлина]] се наоѓал древниот град Ускана (Хискана), чија локација сè уште не е точно утврдена. Изворот за овој податок не е наведен, но е доста интересен. Еве што друго пишува Едмунд Спенсер за Кичево во својот патoпис: ''„Напуштајќи ја прекрасната долина на Дреска, поминавме преку планината на пат за Критчово, древната Скиртијана, која денес претставува мало село што нема повеќе од стотина куќи. Се почувствувавме меланхолично гледајќи го прекрасниот и простран басен во кој беше сместено селото, каде што почвата очигледно беше мошне плодоносна, но малку обработена. Неколку напуштени села беа расфрлани во околината покажувајќи дека оваа област мора некогаш да била место каде што се одвивал некој смртоносен судир, а тоа било неодамна. Критчево е сместено во подножјето на еден планински венец, не многу висок, овде-онде покриен со шума, претставувајќи еден освежителен предел во овие области на [[Македонија]], каде студениот гол камен често е главната одлика на пределот; иако овие планини некаде испреплетени со бројни плодни површини, мали долини или клисури, каде што течат водите на Зајас, Карасу, Кандрису и на неколку помали реки се влеваат во реката [[Вардар]], сепак се чини дека земјата е добро прилагодлива за земјоделство; сепак единствените жители кои ги сретнавме на нашиот пат беа неколкумина номади со нивните стада.”'' [[Податотека:Makedonec od Kicevo - 1903.jpg|150п|мини|лево|Македонец од Кичево, Битолски Вилает, слика од рускиот весник „Весник и библиотека за самообразование“ од 1903 година]] Спенсер го посетил Кичево во еден од најтешките периоди низ кој поминал градот. Имено во годините непосредно пред да помине тука, Кичево било арена на еден од многуте крвави судири во [[Отоманско Царство|Османлиското Царство]], кои се јавиле како последица на ослабнувањето на централната власт во [[Истанбул]], а јакнењето на локалните паши, бегови, кои почнале да се одметнуваат. Во тоа време господар на Кичево бил Абди-бег, веројатно лојален на султанот. Абди-бег бил убиен од страна на Хамза-паша од [[Скопје]], кој потоа се населил во тврдината на [[Китино Кале]], по што почнал страшен терор врз месното население. Се зборува дека во тврдината го опслужувале дури 400 слуги. Кога Ајредин-паша успеал да го порази Хамза-паша и да го заземе повторно Кичево, тврдината била запалена и разрушена. Потоа животот почнал да се враќа во нормала. Сево ова се случувало за време на одметнувањето на Али-паша – Јанински, во првата половина на 19 век, време кога се случува феудална анархија во Османлиското Царство. Како причина било искористено укинувањето на јаничарскиот ред во 1826 година од страна на султанот Махмуд II, по што голем број на турски феудалци се одметнале и почнале со масовен терор во областите каде владееле. Поради тоа населението сè повеќе ги напуштало селата преселувајќи се во градовите. Едмунд Спенсер несомнено бил сведок на периодот после феудалната анархија во Кичево. Во {{Римски|19}} век, Кичево било центар на [[Кичевска Каза|Кичевската Каза]], во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Првите никулци на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] започнале со револуционерната работа на ѓаконот Јосиф на манастирот Света Богородица - Пречиста, и на учителите на повеќе кичевски села. По направените обиколки и првите контакти со печалбарите по кичевските села [[Пере Тошев]] заедно со Јосиф во 1878 година ја формираат првата вооружена чета на чело со Дуко Тасев, а во чии редови бил и [[Јордан Пиперката]]. Тие ќе бидат предводници на [[Брсјачка буна|Брсјачката буна]] во 1880 година. Исто така, на [[2 август]] [[1903]], започнува востание на чело со Арсо Војвода и [[Јордан Пиперката]], а се држат ослободени територии до [[9 август]] кога востанието било крваво задушено. === Старата кичевска чаршија === {{Главна|Кичевска чаршија}} Во вековите под турска власт, [[Кичевска чаршија|Кичевската чаршија]] го добива денешниот изглед (веројатно не многу поразличен од оној пред тоа). Сите цркви се уништени. Доаѓа до масовна исламизација на населението кое станува значително муслиманско. Но во првите векови од владеењето на Османлиите забележлив е и нов процут на трговијата во чаршијата кога почнуваат да се градат многу занаетчиски дуќани. Чаршијата добива повеќе убави чешми, се гради градската џамија, саат-кулата ([[1741]] година) која гледа накај неа. Се градат и неколку теќиња (дервишко, бектешко...) кои постојат и денес. Куќите кои се градат тоа време, биле со дуќан долу и простор за живеење горе. Првите векови од владеењето на [[Турци]]те се карактеристични како мирен период. Впрочем и самата империја доживува полет на секој план. Чаршијата пред нешто повеќе од еден век го добива денешниот изглед. Во неа, како и во Кичево (во 1903 брои нешто над 4.000 жители) зајакнува христијанскиот елемент. Население се доселува во безбедноста на градот каде е помалку загрозувано од разбојничките банди. Се градат нови и убави чорбаџиски куќи, анови, пекарници. Тука се одвиваат и некои од активностите на ВМРО пред [[Илинденско востание|Илинденското востание]]. Во [[1907]] година, веројатно со засилувањето на христијаните, се обновува црквата Св. Петар и Павле на темелите на постарата црква. Стариот антички пат, кој сега е централна градска улица е калдрмисан. Калдрмата постои до денес. Но во 1938 година чаршијата губи еден од најголемите нејзини белези, саат-кулата, која горела во пожар, веројатно во [[1926]] година. Српскиот управител на Кичево не сакал да ја обнови и наредил да ја урнат бидејќи го потсетувала на турското владеење. [[Податотека:Kičevo old.jpg|мини|десно|Кичевската чаршија во 1930-те]] По ослободувањето во [[1945]] година во чаршијата е жива политичката активност која по уништувањето на вистинската народна власт на чело со [[Методија Андонов - Ченто|Методија Андонов-Ченто]] и поставувањето на комунистички функционери, отворено преоѓа во национализам и цели кон независна и самостојна Македонија односно отцепување од [[СФРЈ]]. Осамнуваат летоци по чаршиските калдрми. Се апсат и тепаат млади луѓе, режимот брка вештерки. Новите комунистички моќници по пат на национализација присвојуваат имоти за себе. Национализацијата смртно ја ранува старата кичевска чаршија. Замираат старите занаети, дуќаните се национализираат, замира ситната трговија. Спомениците кои едно време ја красат чаршијата се уништуваат (Старата градска чешма). Во првата половина на XIX век, старите приземни и катни објекти биле рушени и на нивно место се граделе дуќани – масивни објекти градени од тула, малтерисани и украсени со штукатура, со што се формирале нивните стилски одлики. Одлика на овие објекти е градењето на приземје и кат. Денес, во Чаршијата, токму овие објекти со приземје и кат се најбројни – 68, многу помалку има приземни објекти – 20, а застапени се и објекти со приземје, кат, меѓукат и кат. Забележлива е појавата на дополнително изведување на голем број надградби на поткровја, со што се зголемува катноста (и висината ) на објектите. Оваа појава е особено изразена кај низот објекти изведени во продолжение на музејската зграда. Кај неколкуте нови објекти, кои се во склоп на низовите, се појавуваат објекти со приземје и два ката, приземје и три ката, а во контактната зона на Чаршијата регистирани се и објекти со приземје и четири ката. [[Податотека:Kičevo,_na_razglednica_od_1935.jpg|алт=|лево|мини|Панорама на Кичево во 1935 година]] Денес, најбројни во зоната на чаршијата се објектите градени меѓу двете светски војни од, кои истовремено го означуваат периодот на градење на "нова" чаршија. Најстарите од нив се изградени меѓу 1931- 1935. година. До почетокот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] Чаршијата е целосно оформена и компактна урбана и економска зона, каква што беше сочувана до пред некоја деценија. Важно е да се заклучи дека денес сочуваните партии од оваа некогашна целина речиси исцело потекнуваат од дваесеттите, триесеттите и четириесеттите години на 20 век. На фасадите на објектите се појавуваат разни декоративни архитектонски елементи, преземени од европските неостилови, што доведува до невоедначена стилска физиономија на уличните платна. Tрговските и занаетчиските објекти во чаршијата, во најголем дел, поседуваат карактеристични особености на европската граѓанска истористичка архитектура од 19 век, но во посредувани варијанти и провинцијални видоизменувања, карактеристични за балканските простори во првата половина од 20 век. Декоративните решенија на катот се значително поразновидни и пософистицирани. Овде се среќава декорирање со штукатура на прозорските отвори, на балконските врати, на потенцираните појаси во штуко-профилација меѓу приземјето и катот, на сложено решаваните разновидни симсови и на партиите над симсовите, т.е. украсните парапетни ѕидчиња и тимпанони на ниво на кровната конструкција. Сета оваа штуко-декорација е изведена во еден стилизиран и еклектичен манир на посредуван неокласицизам. На катот, во некои објекти се јавува благо испакнување/исфрлање над приземниот дел, со што се постигнува своевидно динамизирање на архитектонските волумени и маси. Честопати на катот, во осносиметрична поставеност, се изведуваат балкони во различни димензии, но со мала испакнатост, коишто делуваат декоративно и ги разигруваат горните партии на фасадата. Балконите имаат железни огради во разновидна стилизација или се изведуваат со ѕидани или профилирани столпчиња. Честопати на катот, во осносиметрична поставеност, се изведуваат балкони во различни димензии, но со мала испакнатост, коишто делуваат декоративно и ги разигруваат горните партии на фасадата. Посебна архитектонско-декоративна одлика на фасадното обликување на објектите во урбаната целина на кичевската чаршија претставуваат разновидните смели решенија над катот, во висина на кровната конструкција. Овој највисок дел од челната фасада на објектите е посебно нагласен и профилиран, така што претставува најзначајната посебност на оваа архитектура. Иако вакви решенија се среќаваат и на други места во [[Македонија]], бројноста и разновидноста на овие фасадни решенија во Кичевската чаршија формираат една препознатлива локална амбиентална особеност. === Современа историја === [[File:Партизански баталјон „Мирче Ацев“ во слободното Кичево (12.9.1943).jpg|thumb|мини|десно|Борци на [[Партизански баталјон „Мирче Ацев“|партизанскиот баталјон „Мирче Ацев“]] во слободното Кичево на 12.9.1943]] Кичево и [[Кичевско]] престанува да биде под турска власт во [[1912]] година по завршувањето на [[Првата балканска војна]]. Во овој период се случува [[Охридско востание|Охридско-дебарското востание]] во кое страдањето на населението било уште поголемо, особено во [[Втората балканска војна]] кога населението било поделено на две страни па не се знаело на која страна и за чии интереси се гине. Во [[1919]] година со Версајската конференција овој регион му припаѓа на [[Кралство на Србите, Хрватите и Словенците|Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]] коe водело политика на асимилација на населението. За време на Кралството СХС во чаршијата се градат убави згради (зградата на денешниот музеј, хотел Солун, кафеана „Велика Жупа“...). Трговијата повторно заживува. Се гради и теснолинејката која ќе го поврзе Кичево со Охрид. Зградата на поранешната железничка станица сè уште постои и се наоѓа на 100 метри од чаршијата, а остатоци од шините до неодамна се познаваа. Подем добива и спортскиот живот. Овој период може да се окарактеризира некаков своевиден подем, но во основа зацрнет поради големосрпската пропаганда над населението. Во овој период од почетокот на векот до 1940 година чаршијата има над 200 дуќани и занаетчиски работилници, хотели, пекарници... [[Податотека:Владимир Полежиноски.jpg|алт=Владимир Полежиноски|лево|мини|[[Владимир Полежиноски]]|233x233пкс]] Во неверојатно тешки услови, овој регион ја дочекува фашистичката окупација во [[1941]] година. Кичевско потпаѓа под италијанска окупација. Но Кичево нема да ги изневери старите револуционерни обичаи. Од градот и околината се произлезени многу [[партизани]]. Во октомври [[1941]] година, [[Кузман Јосифовски - Питу]] го формира месниот комитет на [[Комунистичка партија на Југославија|Комунистичката партија]], во кој подоцна станува член и еден од најистакнатите кичевчани на сите времиња, д-р [[Владимир Полежиноски|Владимир Полежина (Полежиноски)]]. Во почетокот Кузман Јосифовски не се сложил Полежина да влезе како член на [[КПЈ]], бидејќи сметал дека партијата е на работничката класа, а интелектуалците како него, доктор на правни науки, не може да бидат членови. Сите кичевски првоборци се залагале за Полежина да биде член. По заедничката средба, Кузман Јосифовски сфатил дека Полежина како убеден демократ и антифашист треба да биде член на [[КПЈ]]. На 15 декември 1941 година е формирана првата месна организација на СКЈ во село [[Карбуница]]. === 11 септември – ден на ослободувањето на Кичево === [[Податотека:Mirko Milevski-Kicevo.jpg|алт=Спомен-биста на Мирко Милески|мини|193x193пкс|Спомен-биста на [[Мирко Милески]]]] На [[11 септември]] [[1943]] година, непосредно по капитулацијата на [[Италија]], партизанските единици по жестоки борби го ослободуваат градот Кичево.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://kicevo.mk/11-septemvri-den-na-osloboduvanjeto-na-kicevo/ |title=„11 септември – Ден на ослободувањето на Кичево“ |accessdate=2017-06-30 |archive-date=2017-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170618233604/http://kicevo.mk/11-septemvri-den-na-osloboduvanjeto-na-kicevo/ |url-status=dead }}</ref> Со тоа Кичево стана '''првиот слободен град''' и слободна територија заедно со [[Дебрца]] во [[Македонија]]. Ова е првото ослободување на Кичево кое во наредните месеци уште неколкупати ќе биде окупирано и ослободувано. Во градот била формирана народна власт во која учество зеле претставници од сите националности кои живееле во градот. За првпат на дело се почувствувала заедничката слобода. На [[26 септември]] е одржан голем народен митинг. На балистичките водачи им била простена соработката со италијанските и германските фашисти и дури им било доверено чување на границата кон тогашна [[Бугарија|фашистичка Бугарија]] во околината на [[Бигор Доленци]]. Лојалноста на овие единици била многу кратка. За помалку од еден месец од правец на [[Гостивар]] започнува масовен германски напад кон слободната територија која е бранета на планината [[Буковиќ (планина)|Буковиќ]] од малубројната, но силно мотивирана чета на чело со [[Мирко Милески]] која во таа прилика е збришана. Предадени и изневерени од балистите и со поддршка на бугарската авијација, партизаните биле принудени да се повлечат кон [[Копачка (област)|Копачка]] и на [[2 октомври]] [[1943]] година Кичево е повторно окупирано. Накратко, од 1 до [[6 ноември]] 1943 Кичево повторно било ослободено,<ref>„Кичево и Кичевско во НОВ: документи“, Кичево, 1985, 193 стр.</ref> а конечно било ослободено на [[15 ноември]] [[1944]] година. Со историскиот референдум на [[8 септември]] [[1991]] година, [[Македонија]] станува независна држава, со изградба на повеќепартиски систем и пазарно стопанство, а Кичево влегува во системот на транзиција. == Местоположба == Кичево се наоѓа во западниот дел на [[Република Македонија]], сместен во [[Кичевска Котлина|Кичевската Котлина]], која претставува јасно обликувана природна целина, опколена од сите [[Податотека:Center_of_Kičevo.JPG|мини|Плоштадот во Кичево]] страни со високи планини. Припаѓа на горното сливно подрачје на реката [[Треска]], на северната страна допира до превојот [[Стража (превој)|Стража]], на западната страна се издига планината [[Бистра]], на јужната страна по долината на реката [[Треска]] се протега до [[Илинска Планина]], а на источната страна допира со јужниот дел на областа [[Порече]]. Градот Кичево, како урбан центар, се наоѓа на [[надморска височина]] од 625-650 метри. Останатите населени места се наоѓаат на надморска височина од 600 до над 1000 метри. Што се однесува до површината, административно до 2013 година Општина Кичево покриваше најмал дел во споредба со другите општини, односно 49&nbsp;км<sup>2</sup>, што претставува 5,9% од вкупната површина во [[Кичевска Котлина|Кичевската Котлина]] и другите области кои гравитираат околу [[Кичевско]]. Според бројот на жители, Кичево беше најголема [[општина]], со 52,5% од вкупниот број на жители во регионот, сè до 2013 година кога општините [[Општина Другово|Другово]], [[Општина Вранештица|Вранештица]], [[Општина Зајас|Зајас]] и [[Општина Осломеј|Осломеј]] се припоија кон Општина Кичево. == Клима == [[Податотека:Кичево и Китино Кале.JPG|мини|Кичево и Китино Кале]] [[кичевско|Кичевскиот регион]] се наоѓа под влијание на топло [[континентална клима|континенталната]] и [[планинска клима|планинската клима]]. Зоната на влијание на топло континенталната клима во [[Република Македонија]] е во висински појас од 600 до 900 м н.в. што значи во ова климатско подрачје во Кичевскиот регион се наоѓа градот Кичево и поголем дел од населените места, а планинските подрачја се под влијание на планинската клима. Годишната средна температура во потесното градско подрачје изнесува 10,7 °С при што апсолутниот месечен максимум на температурата изнесува 40,5 °С додека апсолутниот месечен минимум изнесува - 23 °С. Средната годишна максимална температура изнесува 17,1 °С, а средната годишна минимална температура изнесува 5 °С . Наведените климатски и други природни услови во анализираниот регион влијаат ограничувачки на развојот на одредени овошни видови и овозможуваат одреден развој на други овошни видови. Релативно умерената и стабилна влажност на воздухот (74%) и топло континенталната клима овозможуваат одгледување на јаболчестите овошни видови ([[јаболка]] и [[круша]]), како и поволни услови за одгледување на некои од коскестите овошни видови ([[вишна]], [[цреша]], [[слива]]).Исто така постојат услови за одгледување и на оревот и костенот. Ограниченоста на површините кои се наводнуваат и слабата количина на врнежи во последните години делуваат негативно на развојот на јаболчестите видови на овошки. Јаболката, па и крушата бараат висока влажност на воздухот и многу вода па затоа условите за нивно одгледување се најповолни покрај реките, водотеците и на површини кои се под систем за наводнување. Црешата и вишната се овошни видови кои не се многу пребирливи во однос на климатските услови и успеваат и на поголеми надморски височини што е многу значајно за регионот со оглед на неговата надморска височина. И покрај релативно добрите услови за одгледување на повеќе овошни видови, овоштарството во регионот во овој момент не претставува позначајна земјоделска гранка. На тоа влијае пред сè слабата организираност на производството и пласманот, во однос на „специјализираните" региони за одредени овошни видови (а во кои постојат и релативно подобри услови за одгледување на тие овошни видови). Сегашната состојба со овоштарството во кичевскиот регион (во кој под овоштарство постојат само 75 ха) покажува за стагнацијата на оваа земјоделска гранка во регионот. Споредбата со состојбата од пред десетина години кога под јаболка имаше околу 400 ха и под вишна околу 200 ха ја покажува тенденцијата на намалување на значењето на овоштарството како гранка во анализираниот регион. == Население == Во турскиот пописен дефтер од 1467/68 година, Кичево било центар на Кичевската нахија (Nahiye-I Kirçova) и имало вкупно 217 семејства, од кои 145 христијански семејства, 13 неженети, 28 вдовици христијани, како и 30 муслимански семејства.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ кн.4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр.198</ref> Во 1530 година, Кичево имало 250 куќи и околу 1.250 жители. Градот од мала населба полека се развивал и прераснувал во урбан центар, така што низ годините интензивно бележи константен пораст на населението. {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom | 1948|7.280 | 1953|9.567 | 1961|10.324 | 1971|15.393 | 1981|22.479 | 1991|21.364 | 1994|25.129 | 2002|27.067 | 2021|23.428 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Кичево живееле 4.844 жители, од кои 1.200 [[Македонци|Македонци христијани]], 3.560 [[Македонци муслимани]] и 84 [[Роми]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_40.htm Кънчов, В. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, с.255]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Кичево имало 1.504 [[Македонци]] христијани, од кои 1.440 биле егзархисти и 64 патријаршисти.<ref>D.M.Brancoff. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905, р.154-155.</ref> Според пописот од 1931 година, Кичево имало 6.328 жители, а Кичевскиот срез како дел од [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] имал 32.101 жител, од кои 21.350 [[Македонци]], 10.064 [[Албанци]] и 687 останати.<sup>[[Кавадарци#cite%20note-4|[4]]]</sup> Во првиот организиран попис на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФР Југославија]] од 1948 година, во Кичевскиот срез имало 37.497 жители, од кои 7.280 во градот Кичево, а 30.217 во селата ([[Кичевија]], [[Копачка (област)|Копачка]], [[Рабетино|Рабетин-кол]]). Од етнички аспект, населението го сочинувале 22.738 (60,6 %) [[Македонци]], 12.402 (33 %) [[Албанци]], 1.797 (4,79 %) [[Турци]], 242 [[Срби]], 74 [[Роми]] и 244 останати.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |title=архивски примерок |accessdate=2018-05-08 |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107024522/http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |url-status=dead }}</ref> Пописот од 1991 година не бил целосно одржан во градот Кичево, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, во градот нема целосни податоци.{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да земат учество (го бојкотираа) во пописот.|group="заб"}} ;Етнички групи Според пописот на населението од [[2002]] година, во градот имало 27.067 жители и спаѓал во групата на средни градови.<ref>{{СоцГеоМак|глава=II|страница=91}}</ref> Етнички гледано, населението е составено од:<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url= http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија |accessdate=29 април 2016}}</ref> {{bar box |float=right |title=Етнички групи<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Македонци|red|55.53}} {{Столбен постоток|Албанци|black|28.23}} {{Столбен постоток|Турци|orange|8.89}} {{Столбен постоток|Роми|cyan|4.91}} {{Столбен постоток|други|grey|1.83}} {{Столбен постоток|Срби|blue|0.30}} {{Столбен постоток|Власи|yellow|0.28}} {{Столбен постоток|Бошњаци|green|0.02}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Народ!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[Македонци]]''' | '''15.031''' | 55,53 |- | [[Албанци]] | 7.641 | 28,23 |- | [[Турци]] | 2.406 | 8,89 |- | [[Роми]] | 1.329 | 4,91 |- | [[Власи]] | 75 | 0,28 |- | [[Срби]] | 82 | 0,30 |- | [[Бошњаци]] | 7 | 0,03 |- |други | 496 | 1,83 |} ;Јазик Во градот се зборуваат следниве јазици<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Јазици<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|македонски|red|62.55}} {{Столбен постоток|албански|black|28.21}} {{Столбен постоток|турски|orange|8.07}} {{Столбен постоток|други|grey|0.44}} {{Столбен постоток|ромски|cyan|0.42}} {{Столбен постоток|српски|blue|0.23}} {{Столбен постоток|влашки|yellow|0.06}} {{Столбен постоток|бошњачки|green|0.03}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Јазик!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[македонски]]''' | '''16.931''' | 62,55 |- | [[албански]] | 7.635 | 28,21 |- | [[турски]] | 2.183 | 8,07 |- | [[ромски]] | 114 | 0,42 |- | [[влашки]] | 16 | 0,06 |- | [[српски]] | 63 | 0,23 |- | [[бошњачки]] | 7 | 0,03 |- |други | 118 | 0,44 |} ;Вероисповед Во Кичево се застапени следните религиски групи<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Религија<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Православие|red|55.93}} {{Столбен постоток|Ислам|green|43.44}} {{Столбен постоток|други|grey|0.50}} {{Столбен постоток|Католицизам|orange|0.13}} {{Столбен постоток|Протестантство|yellow|0.004}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Вероисповед!! width="100px" | Вкупно!! width="100px" |Удел (%) |- | '''[[МПЦ|Православни]]''' | '''15.139''' | 55,93 |- | [[ИВЗ|Муслимани]] | 11.759 | 43,44 |- | [[Грко-католичка црква во Македонија|Католици]] | 34 | 0,13 |- | [[Протестантството во Македонија|Протестанти]] | 1 | 0,004 |- | други | 134 | 0,50 |} Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во градот Кичево: {| class="wikitable" !Години !Македонци !Албанци !Турци !Роми !Власи !Срби !Бошњаци !{{крат|Ост.|Останати}} !{{крат|б.п.|Лица без податоци}}<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> !Вкупно |- style="text-align:center;" |1948 |— |— |— |— |— |— |— |— |— |'''7.280''' |- style="text-align:center;" |1953 |3.747 |232 |4.749 |54 |4 |484 |— |297 |— |'''9.567''' |- style="text-align:center;" |1961 |6.809 |681 |2.079 |— |— |394 |— |361 |— |'''10.324''' |- style="text-align:center;" |1971 |9.900 |2.284 |2.041 |17 |— |305 |— |846 |— |'''15.393''' |- style="text-align:center;" |1981 |13.236 |4.516 |2.175 |304 |5 |203 |— |2.040 |— |'''22.479''' |- style="text-align:center;" |1991 |15.569 |799 |2.473 |1.642 |7 |217 |— |657 |— |'''21.364''' |- style="text-align:center;" |1994 |15.255 |5.902 |2.175 |1.235 |15 |96 |— |451 |— |'''25.129''' |- style="text-align:center;" |2002 |15.031 |7.641 |2.406 |1.329 |75 |82 |7 |496 |— |'''27.067''' |- style="text-align:center;" |2021 |12.687 |5.110 |2.069 |1.775 |67 |49 |8 |164 |1.499 |'''23.428''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> == Стопанство == Главно обележје на стопанството во регионот му дава Рударско-енергетскиот комбинат „Осломеј" кој е со капацитет од 660.000 квч годишна продукција и е прв објект од ваков вид изграден во [[Република Македонија]]. Во Кичево е доста развиена трговијата, а најпознати стопанско-индустриски објекти се поранешниот рудник за железо [[Тајмиште]] (сега има производство на здрава храна), рудникот за јаглен и термоелектрана [[Осломеј]], фабриката Тане Цалески. Градот Кичево и Кичевско се познати и по најдобриот и највкусниот бурек на [[Балканот]], а кичевчани се и најпознатите пекарници и фурнаџии во [[Белград]]. Кичевчани својата долга историска пекарска традиција ја продолжуваат со изградбата на Жито Караорман АД Кичево во [[1952]] година. На почетокот се формирала мелница „Караорман " во кој имало 35 вработени и основна дејност била сместување на [[пченица]] и производство на [[брашно]]. Во [[1962]] година 8 маалски пекарници од градот заедно со „Крушино" и „Клас" го здружуваат капиталот и средствата и формираат филијала на претпријатието Жито Македонија во Кичево. После 17 години т.е. во [[1979]] година изградена е нова индустриска пекарница која ја опслужувале 210 вработени и која имала капацитет од 24.000 парчиња на леб. [[Податотека:Викиекспедиција_во_Копачка_377.jpg|алт=Викиекспедиција во Копачка 377.jpg|мини|Кнежинскиот манастир „[[Кнежински манастир|Свети Ѓорѓи]]“]] === Туризам === На само 3 километри од центарот на градот на падините на [[Бистра]] се наоѓа познатото излетничко место Крушино. Во центарот на градот се наоѓаат остатоците од средновековниот град [[Китино Кале]]. Исто така веднаш по Крушино на само 6 километри се наоѓа селото [[Кнежино]] и манастирот [[Кнежински манастир|Св. Ѓорѓија]]. ''Главна статија:'' „''[[Кичевски манастир]]“.'' На околу 9 километри јужно од Кичево, на регионалниот пат кон [[Битола]], се наоѓа манастирот „[[Кичевски манастир|Св. Богородица Пречиста - Кичевска]]“, најголемиот духовен центар во [[Кичевско]], како и еден од најпознатите христијански и воопшто верски храмови во Македонија. Сместен e планината Цоцан, на надморска височина од 920 метри. Според преданијата на местото на некогашниот древен храм, во близината на светата чешма, која и денес ја посетуваат оние кои веруваат во исцелителната моќ на нејзините води, во [[1316]] година е изграден манастир посветен на Пресвета Богородица. == Знаменитости на градот == [[Податотека:Burgas-Ethnographic-museum-shirt-bodice-apron-Kichevsko.jpg|right|thumb|250px|Риза, елече и престилка од кичевскиот крај; Етнографскиот музеј во Бургас, Бугарија]] * [[Китино Кале]] * Спомен-костурница * Археолошко наоѓалиште [[Китка (Кичево)|Китка]] * Манастир [[Св Богородица Пречиста|„Св. Богородица Пречиста (Кичевска)“]] * Манастир [[Кнежински манастир|„Св. Ѓорѓија“]] - село [[Кнежино]] * [[Музеј „Западна Македонија во НОБ“]] * [[Џамија „Султан Бајазит“]] * Куќата на уметноста * [[Саат-кула (Кичево)|Саат-кула]] * Стара кичевска чаршија * Историски воз „Ќирчо“ '''''Китино Кале''''' ''Главна статија:'' „''[[Китино Кале]]“.'' [[Податотека:Китино кале.jpg |мини|лево|Китино Кале]] Кичевското кале, попознато како Китино Кале, е возвишение во [[Кичевска Котлина|Кичевската Котлина]] кое е видливо од поголемиот дел од котлината. Истовремено тоа е центар на градот Кичево. Моментално е парк (во прилично незавидна состојба), со спомен костурница. Но, од најстари времиња, па сè до средината на XIX век ова место било населено во континуитет, со помали прекини. Китино Кале е причината поради која што постои и Кичево. Името „Китино“ го носи веројатно последниве 700 години, поточно од крајот на 14 век. Легендата говори за Кита, кнегиња и сестра на [[Крале Марко]]. Според неа, Кита тука имала свое кале, тврдина (дворец) од каде владеела во името на нејзиниот брат со овој регион. Иако Кита досега не е потврдена со пишан или материјален историски извор, сепак преданието за неа е толку силно кај самите кичевчани што скоро и да се чувствува нејзиниот дух во секоја улица и сокак на градот Кичево. Китино Кале претставува питомо ритче со кружна основа зарамнето озгора, високо до 20 м над источното подножје и реката (633 м н.м.). На западниот крај се поврзува преку ниско и широко седло со рамницата, во која се соединуваат рекичките Осојска, Зајашка и Темница формирајќи ја Велика. Тука израснало јадрото на средновековниот и денешен град Кичево. ==== Најстари остатоци ==== Непосредно крај западното подножје на калето поминувал прастариот пат од [[Скопје]] и Полозите кон [[Охрид]] на југ и [[Прилеп]] на исток (античкиот пат [[Скупи]] — [[Лихнид]]). Веројатно во римско време на калето бил изграден крајпатен кастел за контрола на патот. Оваа тврдина постоела на крајот од антиката; најдени се монети — една остава закопана по средината на 3 век, потоа единични парчиња од 4 и 6 век (во Археолошкиот музеј - [[Скопје]]). ==== Средновековни остатоци ==== Градот Кичава бил изграден врз постарите остатоци, на површината од околу 150 х 100 м. Во турско време покрај тврдината постоела и голема цивилна населба, која прераснала во денешниот град. На просторот на старата крепост денес е уреден градскиот парк. Археолошки ископувања тука не се вршени. Во 1929 г. најдени се 302 сребрени монети од 14 век (српски и венецијански; во Народниот музеј, [[Белград]]). Калето е видливо од цел град. Се наоѓа во источниот дел од котлината во подножјето на планината Илиница. Од неа го дели Зајашка Река. Издигнато е на дваесетина метри над останатиот град и со надморска висина од околу 650 метри. Тврдината која постоела во антиката веројатно ја задржала конфигурацијата и подоцна, со мали измени. На површина се распознаваат барем 5 или 6 кули (+2 на влезната порта). Должината на обѕидието е околу 440 метри, простор од околу 1,5 хектари. Веројатно низ времето била доградувана. Изградена е од кршен камен носен од подножјето на Илиница и малтер. Стариот каменолом се гледа и денес. Особено забележлива е западната кула која се одвојува, како по својата зачуваност, така и по својата масивност. Останатите, за жал, се во очајна состојба. На места се забележуваат делови од бедемите, особено од север. Тврдината постоела пред 150-170 години кога била изгорена и запустена по ликвидацијата на власта на озлогласениот Хамза-паша со османлиските власти. Во тоа време тој живеел тука, а се спомнува дека го служеле дури 400 луѓе. По разорувањето на тврдината луѓето почнале нејзиниот камен да го користат како [[градежен материјал]]. Така тврдината уште повеќе се уништила. Пред половина век, при уредувањето на просторот користена е механизација и еден дел од ова археолошко наоѓалиште неповратно е збришан и уништен. Денес таа одвај се гледа, па не е чудно што некои и не знаат дека постоела. Тврдината било клучното место за контрола над Кичевската Котлина. Околу неа многупати се кршеле копја за нејзина контрола. Ја чувале неколку околни контролни тврдини кои навреме алармирале за напад. И оваа и тие тврдини биле дел од одбранбениот систем од над 500 тврдини кои во средновековието опстојувале на тлото на денешната територија на Македонија. За илустрација колку бил добар системот на одбрана, ако било нападнато [[Скопје]], во [[Битола]] знаеле за помалку од еден час, што за денешни сфаќања за тогашната технологија е сензационално, но всушност многу ефикасно и едноставно функционирал овој систем. Случајно на тлото на Китино Кале се пронајдени фино делкани мермерни столбови кои укажуваат на постоење на црква. На врвот на тврдината постоел дворец во кој живеел управникот на тврдината и областа. Можно е овој дел да бил преграден, со што самата тврдина се делела на два дела. Подолу, во делот на денешниот парк биле воени згради и збег за околното население во случај на опсада. Кај денешниот водовод постоела стара цистерна за вода, дождовница. Преданијата говорат и за подземен тунел кој бил користен за бегање во случај на пробивање на ѕидините. Тунелот излегувал кај месноста Чука. Неговото постоење е многу веројатно. Под калето има пештера која не е истражена. Тврдината имала воена посада по доаѓањето на Османлиите на овие простори во 1385 година. Нејзината улога особено пораснала за време на востанието на [[Скендербег]] кога големи воени единици биле сместени на овој простор за дејствување против востаниците. По освојувањето на тврдината во Светиград (денешен Коџаџик), значењето на кичевската тврдина се намалило и станала помалку значајна.[[Податотека:Spomen-kosturnica u Kičevu.JPG|мини|Спомен-костурницата на паднатите борци во НОБ од Кичевско|226x226пкс]] ==== Спомен-костурница ==== Во 1968 година на Китино Кале изградена е спомен-костурница за околу 500 паднати борци во НОБ (1941-1945) од Кичево и Кичевско. Костурницата и релјефот се изработени од македонскиот вајар [[Јордан Грабулоски]], сопруг на Искра Грабулоска, кичевчанка и ќерка на Борис Спиров, лекар од [[Брждани]] и втор претседател на македонското Собрание. На местото каде што е изградена костурницата постоела убава цитадела која конечно е разрушена околу 1850 година во еден бунт на кичевскиот бег кој се одметнал од [[Отоманско Царство|Османлиското Царство]]. Во таа цитадела во средновековието и антиката живееле управниците на градот заедно со војската која го контролирала патот и околината. Легендарната Кита, сестрата на Крал Марко живеела токму тука и веројатно била последната христијанска владетелка на кичевските простори. На местото на денешната спомен-костурница во минатото имало три споменици, изградени од срушени од различни власти. Во 1920-тите години на калето бил подигнат споменик на српскиот крал [[Петар I Караѓорѓевиќ]]. За време на Втората светска војна, тогашните привремени власти го отстраниле претходниот споменик и на негово место го поставиле споменикот на [[Скендербег]]. Не смениле ништо друго. Овој споменик останал кратко и по ослободувањето во 1945 година. Иако Скендербег има традиција на почитување кај сите луѓе на овие простори, тој подоцна сепак бил тргнат. Подоцна, на истото место е поставен грандиозен с[[Олга Мицеска (споменик)|поменик на народниот херој - кичевчанката Олга Мицеска]]. Овој споменик во тоа време бил еден од најголемите во Македонија. Олга Мицеска на само 17 години загинала во четата заедно со Мирко Милески во одбрана на единствената слободна територија на Буковиќ во 1943 година. Споменот кај кичевчани за оваа девојка секогаш останал силен. Овој споменик бил во форма на хероина која ја најавува слободата. Но во 1960-тите години овој споменик срушен бидејќи тогашните градски власти оцениле дека е неморален поради разголеноста на девојката што било спротивно од комунистичкиот режим. Иако оваа постапка наишла на неодобрување кај населението, споменикот бил урнат и до ден-денес негови остатоци можат да се најдат расфрлани низ калето.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://kicevo.mk/spomenicite-od-kitino-kale/ |title=архивски примерок |accessdate=2020-11-09 |archive-date=2020-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109144952/https://kicevo.mk/spomenicite-od-kitino-kale/ |url-status=dead }}</ref> [[Податотека:Muzej na Zapadna Makedonija-Kicevo.jpg|мини|лево|Музејот во Кичево]] '''''Музеј „Западна Македонија во НОБ“''''' * Од посебно значење е што во текот на [[Втората светска војна]] во денешната зграда на музејот престојувал Главниот штаб на [[Народноослободителната борба|Народноослободителната војска на Македонија]]. Постојаната поставка во музејот ни ја прикажува борбата на македонскиот народ за слобода во XIX и XX век, низ документи составени од автентични материјали, предмети, фотографии, скици, карти, знамиња, макети, текстови. Поголем дел од музејот им е отстапен на фреските и мозаиците. Покрај историскиот дел, музејот е и во постојана потрага по археолошки предмети. Извршени се поголем број археолошки ископувања, особено на наоѓалиштата Кнежински манастир, [[Миокази]] и [[Карбуница]]. Музејот врши авторска и изложбена дејност и организира ликовни изложби. Формирана е и етнолошка збирка, која се состои од носии од Кичевијата од XIX век, предмети од покуќнина, народни ткаенини. [[Податотека:Kicevo narrow gauge train.JPG|мини|Малиот воз „'''Ќирчо'''“ поставен пред автобуската и железничката станица во Кичево]] '''''Возот Ќирчо''''' Првата железничка пруга која била изградена до Кичево е за време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] од страна на германските војски (Централните сили). Пругата била изградена од [[Скопје]], [[Тетово]], [[Гостивар]], Кичево па до [[Охрид]]. Нејзината примарна функција била достава на залихи за војските кои се бореле на [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]]. Нејзината функција продолжила и после војната. Паметник за тоа време е вовчето „Ќирчо“ (познато и како ''Чајничето'') кое денес стои кај железничката станица. Функцијата на пругата „теснолинејка“ продолжила и во наредните децении, а патувањето по неа било вистинска атракција за тогашното население иако траела долго за денешни услови. Подоцна еден дел од таа пруга е надградена за потребите на современите возови, еден дел (делот Кичево - [[Охрид]]) е исклучен од употреба и престанал да постои. Сè уште е нејасно по која логика било направено тоа. Кичево е еден од првите градови во [[Македонија]] (по линијата [[Скопје]] - [[Солун]], 1878) кој добил железничко поврзување. == Образование == * '''Основно образование : '''[[Податотека:Osnovno_učilište_Kuzman_Josifovski_Pitu-Kičevo.jpg|мини|[[ОУ „Кузман Јосифовски Питу“ - Кичево|Основното училиште „Кузман Јосиговски - Питу“]]|217x217пкс]] #[[ОУ „Кузман Јосифовски Питу“ - Кичево|ОУ „Кузман Јосифовски - Питу"]] #[[ОУ „Санде Штерјоски“ - Кичево|ОУ „Санде Штерјоски"]] # ОУ „Владимир Полежиноски - Бато" * '''Средно образование :''' # [[ОСУ „Мирко Милески“ - Кичево|ОСУ „Мирко Милески“]] # ОСУ „Дрита" * '''Високо образование''' # Правен факултет - Кичево ([[Универзитет „Св. Климент Охридски“ – Битола|Универзитет „Свети Климент Охридски“ - Битола]]) #[[Технолошко-технички факултет Велес|Технолошко-технички факултет - Велес]], дисперзирани студии - Кичево ([[Универзитет „Св. Климент Охридски“ – Битола|Универзитет „Свети Климент Охридски“ - Битола]]) == Спорт == Во Кичево е актуелен фудбалскиот клуб [[ФК Влазрими]] кој се натпреварува во Втората македонска фудбалска лига. {{wide image|Викиекспедиција во Копачка 364.jpg|1024px|Панорамски поглед на Кичево}} == Населби и маала == # 22 декември # Бала Маало # Бичинци # Горица # Горно Пашино # Девеана # Ивани Дол # Календарица I # Календарица II # Коњски Ливади # Карпош # Ложионица # Партизански одреди # Пашино # [[Подварош]] # Под Крушино # Чифлик == Личности == ==== Личности родени во Кичево: ==== *[[Јоаким Крчовски]] ([[1750]], Кичево - [[1820]], [[Крива Паланка]]) - првиот македонски просветител * [[Јордан Пиперката]] ([[23 јуни]] [[1870]] во [[Козица]] , [[Кичевско]] – [[10 август]] [[1903]] , во [[Цер (село)|Цер]] , [[Кичевско]] ) - македонски револуционер * [[Ангеле Настев Бунгуров]] ([[1874]] Кичево - 1 април, [[1949]] [[Скопје]] ) - Македонски револуционер и учесник во [[Илинденското востание]] * [[Борис Спиров]] ([[22 септември]] [[1898]] во [[Брждани]] , [[Кичевско]] - [[1974]] )) - македонски лекар и политичар * [[Владимир Полежиноски|Владимир Полежиноски - Полежина]] ([[30 мај]] [[1913]] , Кичево - [[16 јуни]] [[1980]] , [[Скопје]] ) - учесник во [[НОБ]] и член на [[АСНОМ]] * [[Михо Михајловски]] ([[25 октомври]] [[1915]] - [[28 март]] [[2003]] , [[Скопје]] ) - учесник во [[НОВ]] и [[народен херој на Југославија]] * [[Менка Крстева]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]], носител на [[Партизанска споменица 1941]]. *[[Рамазан Асаноски]] (1922-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] * [[Томе Буклески]] ([[1921]] ) - македонски револуционер и државник * [[Мирко Милески]] ([[23 април]] [[1923]] во [[Попоец]] , [[Кичевско]] - [[1 октомври]] [[1943]] ) - народен херој во [[НОВ]] *[[Стојан Божиноски]] (1912-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Стојан Бунгуроски]] (1923-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Душко Еремоски]] (1922-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Вело Змејкоски]] (1921-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Калина Змејкоска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Загорка Змејкоска|Загорка Маневска Змејкоска]] (1926-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Исеин Исеиноски]] (1923-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан од турска народност, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Славе Митрески]] (1925-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Флора Михајлоска]] (1908-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Јанко Михајлоски]] (1919-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Михо Михајловски|Михо Михајлоски]] (1915-2003) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Павле Наранџоски]] (1915-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Љупчо Попоски]] (1927-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Перо Попоски]] (1922-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Нико Пусоски]] (1911-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Владо Ристески]] (1922-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Александар Силјаноски]] (1921-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Олга Софеска|Олга Софеска Мицеска]] (1926-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Методија Стефаноски]] (1922-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Коце Тодороски]] (1921-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Јордан Трајаноски]] (1926-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Живко Туфекџијоски]] (1921-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Ристо Угриноски]] (1925-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Санде Цветаноски|Санде Цветаноски-Беличот]] (1915-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Цветан Цветаноски]] (1921-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Лубе Џибитоски]] (1883-1944) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ *[[Стана Костоска-Џибитоска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Методија Штерјоски]] (1917-1944) — [[Македонија|македонски]] активист, припадник на народното ослободително движење *[[Миле Штерјоски]] (1923-?) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Никола Штерјоски]] (1921-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Љубица Богеска]] (1923-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Донка Богоевска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Елиница Буклеска|Елиница Никодинска Буклеска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Зојица Буклеска - Рошкова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Севастија Буклеска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Ката Ѓорѓиевска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Љубица Иванишевиќ|Љубица Миленко Иванишевиќ]] (1927—1945) — учесник во НОВ на Македонија *[[Никодинка Јаневска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Фана Јовановска-Пусоска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Ратка Јовановска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Ексевија Јованоска]] (1922-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Ецка Јованоска]] ( - 1943) — учесник во НОВ на Македонија * [[Нико Буклевски]] ([[15 октомври]] [[1923]] ) - македонски филмски работник - снимател * [[Томе Момировски]] ([[4 април]] [[1927]] ) - македонски раскажувач, романописец, есеист, критичар и преведувач. * [[Косара Гочкова]] ([[5 јануари]] [[1932]] ) - македонски писател за деца * [[Мето Петровски]] ([[1935]] во [[Иванчишта]] , [[Кичевско]] ) - македонски снимател, филмски и телевизиски режисер * [[Никола Костески]] ([[15 декември]] ([[1948]] ) - офицер на АРМ - полковник, основач на првата македонска независна издавачка куќа [[1987]] [[ЃУРЃА]] * [[Гоце Тодоровски]] ([[30 април]] [[1951]] ) - македонски глумец * [[Александар Станковски]] ([[26 јануари]] [[1959]] ) - македонски ликовен и мултимедијален уметник * [[Владимир Талески]] ([[7 март]] [[1959]] ) - македонски глумец и поранешен градоначалник на [[Општина Битола]] * [[Калиопи Буклеска]] ([[28 декември]] [[1966]] ) - познат и истакнат македонски уметник, вокален изведувач, композитор и текстописец * [[Горан Б. Стојаноски]] ([[1966]] ) - македонски писател * [[Аце Спасеновски]] ([[31 март]] [[1969]] ) - поранешен министер за земјоделство, шумарство и водостопанство * [[Влатко Лозаноски|Влатко Лозаноски - Лозано]] ([[27]] [[Јуни]] [[1985]] ) - македонски пејач == Галерија == <gallery mode="packed" heights="120px"> Податотека:Kulturni centar Koco Racin-Kicevo.jpg|Домот на културата „Кочо Рацин“ во Кичево Податотека:Kicevo-panorama01.jpg|Панорама на Кичево од Китино Кале Податотека:Kicevo city, 1.jpg|Коритото на реката Сушица Податотека:Kicevo city, 2.jpg|Црквата „Свети Петар и Павле“ во Кичево Податотека:Tane Caleski, Kičevo.JPG|Спомен-биста на Тане Цалески пред автобуската станица во Кичево Податотека:Mosque in the center of Kičevo.JPG|Џамија во Кичево Податотека:Kičevo muzej 08.JPG|Поставка во музејот „Западна Македонија во НОБ“ Податотека:Kičevo na razglednica od 1937.jpg|Кичево на разгледница од 1937 година Податотека:Church of the Presentation of the Theotokos Kičevo Monastery 01.JPG|Манастирската црква „[[Кичевски манастир|Света Богородица Пречиста]]“ во близина на Кичево Податотека:Kičevo XX (1).JPG|Центарот во Кичево Податотека:Ploča prvoj narodnoj vlasti, Kičevo.JPG|Спомен-плоча на музејот по повод ослободувањето на Кичево Податотека:Стар Водовод во Кичево (2).JPG|Стар водовод на наоѓалиштето Китино Кале </gallery> == Наводи == {{наводи}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Kičevo}} * [https://maps.google.com/maps?q=%D0%9A%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%B2%D0%BE&hl=en&ie=UTF8&sll=41.519937,20.919299&sspn=0.008724,0.021136&t=h&hnear=Kichevo,+Macedonia+(FYROM)&z=13 Сателитска снимка на Кичево] на Google Maps. * [http://kicevo.gov.mk/?lang=mk Општина Кичево] * [http://www.kicevo.mk Портал] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170630024903/http://kicevo.mk/ |date=2017-06-30 }} * [http://www.kercova.net Портал] {{Општина Кичево}} {{Градови во Македонија}} [[Категорија:Кичево| ]] [[Категорија:Градови во Македонија]] pv4lnwkmijzctesj35dm3t7wj0awx94 Лешок 0 5244 5648389 5633804 2026-10-20T22:43:32Z Инквизитор771 118082 Незнам од каде дојде информација од пописот 2021 година дека во Лешок магично се појавиле скоро 300 албанци, ова е дефинитивно грешка од страна на тие што го попишувале селото и земале предвид дел од селото Слатино, бидејќи е близу до Лешок, Лешок сум бил многу пати и сум зборел со мештаните, и тие се збунети за магично појавените 300 албанци, за во случај со 21 со адмиснитративни извори тие се Македонци, едноставно кажано, нема место за аргумент и мора да ги оптимираме податоците за пописот 5648389 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика=Lešočki na esen (5).JPG | опис=[[Лешочки манастир|Лешочкиот манастир]] | име=Лешок | општина=[[Општина Теарце|Теарце]] | регион=[[Долни Полог]] | население=696 | година=2002 | поштенски број= | lat_dir=E | lat_deg=42 | lat_min=3 | lat_sec=50 | lon_dir=N | lon_deg=21 | lon_min=1 | lon_sec=58 | надморска височина=560 | мрежно место=www.lesok.org.mk/ | карта = Лешок во Општина Теарце.svg }} '''Лешок''' — [[село]] во [[Општина Теарце]], во околината на градот [[Тетово]]. Познато е по [[Лешочки манастир|Лешочкиот манастир]]. == Географија и местоположба == Лешок се наоѓа на 560 метри надморска височина во [[Долни Полог]] (тетовскиот дел на котлината [[Полог]]). Од [[Тетово]], селото Лешок е оддалечено 9 километри во северен правец. == Историја == [[Податотека:Dokument od selska opstinska uprava Lesok, 1918.JPG|мини|лево|Документ со печат од Лешочката селска општинска управа, од 5 јуни 1918 година.]] Лешок се споменува на почетокот на [[среден век|средниот век]] како градска населба под името '''Леген Град'''. За него сведочат археолошките остатоци, од кои најпознато е [[Лешочкото Кале]]. Селото се споменува во турските пописни дефтери од 1467/68 година, како дел од нахијата Калканделен (Nahiye-I Kalkandelen) и имало 200 семејства, 11 неженети и 22 вдовици, сите христијани.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ кн.4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр.298</ref> Селото е споменува во османлиските даночни регистри на немуслиманското население од вилаетот Калканделен од 1626 - 1627 година и е забележано како село ''Лешка'' со 89 домаќинства.<ref>Турски извори за българската история, т. VII, София 1986, с. 335</ref> == Стопанство == == Население == [[Податотека:Narodna nosija, Lesok, 1890.jpg|мини|десно|Жени од Лешок во народна носија, 1890 година.]] {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|861 |1953|915 |1961|785 |1971|718 |1981|666 |1991|542 |1994|399 |2002|440 |2021|696 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Лешок живееле 540 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":0">Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900.</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Лешок имало 488 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">D.M.Brancoff. "La Macedoine et sa Population Chretienne". Paris, 1905, стр.122-123.</ref> Според [[Афанасиј Селишчев]] во 1929 година во Лешок имало 97 куќи и 580 жители, сите Македонци.<ref name=":2">Афанасий Селищев. „Полог и его болгарское население. Исторические, этнографические и диалектологические очерки северо-западной Македонии“. - София, 1929, стр.23</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 650 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien|accessdate=2024-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220604213909/http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|archive-date=2022-06-04|url-status=dead}}</ref> Според пописот од 2002 година, селото брои 440 жители, од кои 435 [[Македонци]], 1 Србин и 4 останати.<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 416 жители, од кои 402[[Македонци]], 2 [[Македонски Роми|Роми]], 1 [[Македонски Срби|Србин]], 11 останати.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|336|320|861|915|785|718|666|542|399|440|696}} === Родови === Лешок е македонско село. Според истражувањата од 1947 година, родови во селото се: * ''Базовци (1 к.),'' '''староседелци.''' * ''Стојковци (18 к.),'' '''староседелци.''' Имаат иселеници во [[Тетово]] (едно семејство) и во [[Русе]] (две семејства). * ''Ѓурлуковци (6 к.),'' '''староседелци.''' Имаат иселеници во [[Пловдив]] (едно семејство). * ''Чочолевци (1 к.),'' '''староседелци.''' * ''Такаревци (6 к.),'' '''староседелци.''' Имаат иселеници во [[Русе]] (три семејства). * ''Мазарковци (3 к.),'' '''староседелци.''' Имаат иселеници во [[Русе]] (едно семејство). * ''Савевци (4 к.),'' '''староседелци.''' * ''Тошоќој (3 к.),'' '''староседелци.''' * ''Тасевци (1 к.),'' '''староседелци.''' * ''Коларовци (2 к.),'' доселени се од [[Старо Село (Тетовско)|Старо Село]]. * ''Ѓоревци (4 к.)'', доселени се од селото [[Варвара (Тетовско)|Варвара]]. Го знаат следното родословие: Билбил (жив на 50&nbsp;г. во 1947 година) Петруш-Божин-Ѓоро, кој се доселил. Имаат иселеници во селото [[Слатино (Тетовско)|Слатино]]. * ''Качовци (4 к.)'' доселени се од соседното село [[Сетоле]], го знаат следното родословие: Андро (жив во 1947 година) Мито-Божин-Мишо-Јанко, основачот на родот. Имаат иселеници во [[Лесковац]] (едно семејство). * ''Лалошој (11 к.)'' доселени се од селото [[Непроштено]], таму биле староседелци, го знаат следното родословие: Мито (жив на 45&nbsp;г. во 1947 година) Јастре-поп Симун-поп Китан, кој се доселил. Имаат иселеници во [[Скопје]] (шест семејства, во [[Ѓорче Петров (населба)|Ѓорче Петров]]), [[Тетово]] (едно семејство) и во [[Софија]] (едно семејство). * ''Гркомановци (4 к.)'' доселени се од селото [[Рогачево]], го знаат следното родословие: Томе (жив на 40&nbsp;г. во 1947 година) Самој-Васо-Стојан-Јовче, основачот на родот, во Рогачево биле староседелци. * ''Карапанџовци (3 к.)'' доселени се од неко— село во [[Гостиварско]]. Имаат иселеници во [[Тетово]] (едно семејство) и во [[Скопје]] (две семејства). * ''Китановци (1 к.)'' доселени се однекаде. * ''Чапунковци (3 к.)'' доселени се однекаде. Имаат иселеници во [[Пловдив]] (две семејства) и во [[Плевен]] (едно семејство). * ''Николовци (5 к.)'' доселени се од [[Варвара (Тетовско)|Варвара]]. Имаат иселеници во [[Пловдив]] (едно семејство). * ''Сандаровци (3 к.)'' доселени се од [[Непроштено]]. * ''Јоановци (2 к.)'' доселени се од селото [[Слатино (Тетовско)|Слатино]], подалечно потекло од областа [[Сириниќ]] во [[Косово и Метохија]]. * ''Рошој (2 к.)'' доселени се од селото [[Слатино (Тетовско)|Слатино]]. Подалечно потекло од неко— село во [[Овче Поле]]. * ''Пејчиновци или Поповци (13 к.)'' доселени се од соседното село [[Отуње]], таму се викале ''Цанцаловци.'' Право потекло имаат од селото [[Орашко Градиште]] во клисурата на [[Вардар]]. Имаат иселеници во [[Тетово]] (три семејства, богат род), [[Русе]] (едно семејство), [[Белград]] (едно семејство), [[Софија]] (едно семејство) и во [[Франција]] (едно семејство). * ''Цинцаровци (6 к.)'' доселени се од селото [[Сетоле]], го знаат следното родословие: Форче (жив на 50&nbsp;г. во 1947 година) Столе-Кочо-Богдан, кој се доселил. * ''Нешовци (1 к.)'' доселени се од селото [[Чучер-Сандево|Чучер]], [[Скопско]]. Имаат иселеници во [[Варна]] (едно семејство). * ''Пашини (4 к.)'' родот го основал предок доселен од селото [[Подбреге]]. * ''Зако (1 к.)'' доселен како домазет од селото [[Палчишта]]. * ''Здраве (1 к.)'' доселен како домазет од селото [[Мушиково]] кај [[Средска]]. * ''Наљбукои (1 к.)'' стари доселеници однекаде. * ''Прнџо (1 к.)'' доселен од селото [[Варвара (Тетовско)|Варвара]]. * ''Богојеви (1 к.)'' доселени од [[Рогачево]]. * ''Ончев (1 к.)'' доселен од [[Брезно]]. * ''Филиповци (1 к.)'' доселени од селото [[Јанчиште]]. * ''Стојан (1 к.)'' доселен од селото [[Брезно]] во 1939 година. * ''Трпе (1 к.),'' Трпе е доселен како домазет од селото [[Теарце]]. * ''Стеван (1 к.),'' Стеван е доселен како домазет од селото [[Сетоле]] (таму припаѓал на родот ''Качовци'') * ''Ѓоре (1 к.),'' Ѓоре е доселен како домазет од селото [[Варвара (Тетовско)|Варвара]] (таму припаѓал на родот ''Пржовци'') * ''Сибиновци (4 к.)'' доселени се од селото Котлина кај [[Качаник]], го знаат следното родословие: Ристо (жив на 40&nbsp;г. во 1947 година) Андро-Спасо-Сибин. * ''Коруновци (6 к.)'' доселени се од селото [[Варвара (Тетовско)|Варвара]], го знаат следното родословие: Стојан (жив на 45&nbsp;г. во 1947 година) Стојче-Милован-Корун. Имаат иселеници во [[Бугарија]] (три семејства). * ''Богојевци (1 к.)'' доселени се од [[Слатино (Тетовско)|Слатино]]. * ''Манојловци (1 к.)'' доселени се од [[Глоѓи|Глоги]].<ref>{{Наведена книга|title=Полог|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=САНУ|year=1976|isbn=|location=Белград|pages=}}</ref> == Општествени установи == Во селото се наоѓа и лекувалиштето од ТБЦ. == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 2009 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште. Во ова избирачко место е опфатено и селото [[Варвара]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 391 гласач.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == {{Главна|Лешочки манастир}} [[Податотека:Crkva Sv. Nikola Lešočki (3).JPG|мини|десно|Црквата [[Црква „Св. Николај“ - Лешок|„Св. Николај“]] во Лешок]] Во разни документи се споменува дека во Лешок со околината имало дури 44 цркви. Денес во Лешок има три активни цркви и една капела-параклис ([[Црква „Св. Атанасиј“ - Лешок (стара)|Св. Атанасиј]] од [[XIV век]], [[Црква „Св. Атанасиј“ - Лешок|Св. Атанасиј]] од [[XX век]], [[Црква „Св. Богородица“ - Лешок|Св. Богородица]] од [[XIX век]] и капелата-параклис [[Параклис „Св. Кирил и Методиј“ - Лешок|Св. Кирил и Методиј]] од [[XX век]] сместена во конакот, како и остатоци од пет цркви и параклиси од средниот век ([[Црква „Св. Никола“ - Лешок|Св. Никола]], [[Црква „Св. Врач“ - Лешок|Св. Врач]], [[Црква „Св. Петка“ - Лешок|Св. Петка]], [[Црква „Св. Марена“ - Лешок|Св. Марена]] и [[Црква „Св. илија“ - Лешок|Св. Илија]]). ;Археолошки наоѓалишта *[[Кале (Лешок)|Кале]] — населба од доцна антика и среден век;<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> *[[Два Бреста (Лешок)|Два Бреста]] — населба од римско време; *[[Леска (Лешок)|Леска]] — населба и базилика од доцна антика и старихристијаско време; *[[Пепело (Лешок)|Пепело]] — населба од римско време; *[[Црквиште (Лешок)|Црквиште]] — црква од средниот век; *[[Црници (Лешок)|Црници]] — некропола од римско време; *[[Лешочко депо|Депо]] - депо од средниот век; *[[Млака (Лешок)|Млака]] — некропола од средниот век; == Редовни настани == [[Податотека:Lešok fest 2008.jpg|мини|десно|Лешочки фолк фест во 2007 година]] == Личности == '''Личности родени во Лешок:''' *[[Никанор (митрополит)|Никанор]] (р. ~ 1600) — скопски и полошки митрополит * [[Мирко Спироски]] (р. 3 февруари 1948) — [[Македонија|македонски]] физиолог и редовен професор по имунологија и хумана генетика на Медицинскиот факултет во Скопје. * [[Ѓоко Лазаревски]] (1971 - 2001) — [[Македонија|македонски]] херој од Лешок, убиен од терористите на [[Ослободителна народна армија|ОНА]]. '''Личности починати во Лешок:''' * [[Михајле Дукоски]] (1921-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] == Култура и спорт == Во селото постојат клубовите [[ФК Оникс]] и [[ОК Лешок]], кој настапува во Првата македонска одбојкарска лига. == Иселеништво == Родовите ''Џарловци, Дабовци и Главиновци'' целосно изумреле и се иселиле од селото. == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Lešok}} * [http://www.lesok.org.mk/ Мрежен локалитет за Лешок] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130625154956/http://www.lesok.org.mk/ |date=2013-06-25 }} * [http://www.spiroski.com.mk www.spiroski.com.mk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210611113908/http://spiroski.com.mk/ |date=2021-06-11 }} * [http://www.kralemarko.org.mk www.kralemarko.org.mk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100317035218/http://www.kralemarko.org.mk/ |date=2010-03-17 }} {{Општина Теарце}} [[Категорија:Лешок| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Тетовски села]] [[Категорија:Села во Општина Теарце]] 7qcze68pslst6l9ll0bs2ez4wnapheo 5648390 5648389 2026-10-20T22:44:32Z Инквизитор771 118082 /* Население */ 5648390 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика=Lešočki na esen (5).JPG | опис=[[Лешочки манастир|Лешочкиот манастир]] | име=Лешок | општина=[[Општина Теарце|Теарце]] | регион=[[Долни Полог]] | население=416 | година=2002 | поштенски број= | lat_dir=E | lat_deg=42 | lat_min=3 | lat_sec=50 | lon_dir=N | lon_deg=21 | lon_min=1 | lon_sec=58 | надморска височина=560 | мрежно место=www.lesok.org.mk/ | карта = Лешок во Општина Теарце.svg }} '''Лешок''' — [[село]] во [[Општина Теарце]], во околината на градот [[Тетово]]. Познато е по [[Лешочки манастир|Лешочкиот манастир]]. == Географија и местоположба == Лешок се наоѓа на 560 метри надморска височина во [[Долни Полог]] (тетовскиот дел на котлината [[Полог]]). Од [[Тетово]], селото Лешок е оддалечено 9 километри во северен правец. == Историја == [[Податотека:Dokument od selska opstinska uprava Lesok, 1918.JPG|мини|лево|Документ со печат од Лешочката селска општинска управа, од 5 јуни 1918 година.]] Лешок се споменува на почетокот на [[среден век|средниот век]] како градска населба под името '''Леген Град'''. За него сведочат археолошките остатоци, од кои најпознато е [[Лешочкото Кале]]. Селото се споменува во турските пописни дефтери од 1467/68 година, како дел од нахијата Калканделен (Nahiye-I Kalkandelen) и имало 200 семејства, 11 неженети и 22 вдовици, сите христијани.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ кн.4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр.298</ref> Селото е споменува во османлиските даночни регистри на немуслиманското население од вилаетот Калканделен од 1626 - 1627 година и е забележано како село ''Лешка'' со 89 домаќинства.<ref>Турски извори за българската история, т. VII, София 1986, с. 335</ref> == Стопанство == == Население == [[Податотека:Narodna nosija, Lesok, 1890.jpg|мини|десно|Жени од Лешок во народна носија, 1890 година.]] {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|861 |1953|915 |1961|785 |1971|718 |1981|666 |1991|542 |1994|399 |2002|440 |2021|696 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Лешок живееле 540 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":0">Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900.</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Лешок имало 488 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">D.M.Brancoff. "La Macedoine et sa Population Chretienne". Paris, 1905, стр.122-123.</ref> Според [[Афанасиј Селишчев]] во 1929 година во Лешок имало 97 куќи и 580 жители, сите Македонци.<ref name=":2">Афанасий Селищев. „Полог и его болгарское население. Исторические, этнографические и диалектологические очерки северо-западной Македонии“. - София, 1929, стр.23</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 650 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien|accessdate=2024-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220604213909/http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|archive-date=2022-06-04|url-status=dead}}</ref> Според пописот од 2002 година, селото брои 440 жители, од кои 435 [[Македонци]], 1 Србин и 4 останати.<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 416 жители, од кои 402 [[Македонци]], 2 [[Македонски Роми|Роми]], 1 [[Македонски Срби|Србин]], 11 останати.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|336|320|861|915|785|718|666|542|399|440|696}} === Родови === Лешок е македонско село. Според истражувањата од 1947 година, родови во селото се: * ''Базовци (1 к.),'' '''староседелци.''' * ''Стојковци (18 к.),'' '''староседелци.''' Имаат иселеници во [[Тетово]] (едно семејство) и во [[Русе]] (две семејства). * ''Ѓурлуковци (6 к.),'' '''староседелци.''' Имаат иселеници во [[Пловдив]] (едно семејство). * ''Чочолевци (1 к.),'' '''староседелци.''' * ''Такаревци (6 к.),'' '''староседелци.''' Имаат иселеници во [[Русе]] (три семејства). * ''Мазарковци (3 к.),'' '''староседелци.''' Имаат иселеници во [[Русе]] (едно семејство). * ''Савевци (4 к.),'' '''староседелци.''' * ''Тошоќој (3 к.),'' '''староседелци.''' * ''Тасевци (1 к.),'' '''староседелци.''' * ''Коларовци (2 к.),'' доселени се од [[Старо Село (Тетовско)|Старо Село]]. * ''Ѓоревци (4 к.)'', доселени се од селото [[Варвара (Тетовско)|Варвара]]. Го знаат следното родословие: Билбил (жив на 50&nbsp;г. во 1947 година) Петруш-Божин-Ѓоро, кој се доселил. Имаат иселеници во селото [[Слатино (Тетовско)|Слатино]]. * ''Качовци (4 к.)'' доселени се од соседното село [[Сетоле]], го знаат следното родословие: Андро (жив во 1947 година) Мито-Божин-Мишо-Јанко, основачот на родот. Имаат иселеници во [[Лесковац]] (едно семејство). * ''Лалошој (11 к.)'' доселени се од селото [[Непроштено]], таму биле староседелци, го знаат следното родословие: Мито (жив на 45&nbsp;г. во 1947 година) Јастре-поп Симун-поп Китан, кој се доселил. Имаат иселеници во [[Скопје]] (шест семејства, во [[Ѓорче Петров (населба)|Ѓорче Петров]]), [[Тетово]] (едно семејство) и во [[Софија]] (едно семејство). * ''Гркомановци (4 к.)'' доселени се од селото [[Рогачево]], го знаат следното родословие: Томе (жив на 40&nbsp;г. во 1947 година) Самој-Васо-Стојан-Јовче, основачот на родот, во Рогачево биле староседелци. * ''Карапанџовци (3 к.)'' доселени се од неко— село во [[Гостиварско]]. Имаат иселеници во [[Тетово]] (едно семејство) и во [[Скопје]] (две семејства). * ''Китановци (1 к.)'' доселени се однекаде. * ''Чапунковци (3 к.)'' доселени се однекаде. Имаат иселеници во [[Пловдив]] (две семејства) и во [[Плевен]] (едно семејство). * ''Николовци (5 к.)'' доселени се од [[Варвара (Тетовско)|Варвара]]. Имаат иселеници во [[Пловдив]] (едно семејство). * ''Сандаровци (3 к.)'' доселени се од [[Непроштено]]. * ''Јоановци (2 к.)'' доселени се од селото [[Слатино (Тетовско)|Слатино]], подалечно потекло од областа [[Сириниќ]] во [[Косово и Метохија]]. * ''Рошој (2 к.)'' доселени се од селото [[Слатино (Тетовско)|Слатино]]. Подалечно потекло од неко— село во [[Овче Поле]]. * ''Пејчиновци или Поповци (13 к.)'' доселени се од соседното село [[Отуње]], таму се викале ''Цанцаловци.'' Право потекло имаат од селото [[Орашко Градиште]] во клисурата на [[Вардар]]. Имаат иселеници во [[Тетово]] (три семејства, богат род), [[Русе]] (едно семејство), [[Белград]] (едно семејство), [[Софија]] (едно семејство) и во [[Франција]] (едно семејство). * ''Цинцаровци (6 к.)'' доселени се од селото [[Сетоле]], го знаат следното родословие: Форче (жив на 50&nbsp;г. во 1947 година) Столе-Кочо-Богдан, кој се доселил. * ''Нешовци (1 к.)'' доселени се од селото [[Чучер-Сандево|Чучер]], [[Скопско]]. Имаат иселеници во [[Варна]] (едно семејство). * ''Пашини (4 к.)'' родот го основал предок доселен од селото [[Подбреге]]. * ''Зако (1 к.)'' доселен како домазет од селото [[Палчишта]]. * ''Здраве (1 к.)'' доселен како домазет од селото [[Мушиково]] кај [[Средска]]. * ''Наљбукои (1 к.)'' стари доселеници однекаде. * ''Прнџо (1 к.)'' доселен од селото [[Варвара (Тетовско)|Варвара]]. * ''Богојеви (1 к.)'' доселени од [[Рогачево]]. * ''Ончев (1 к.)'' доселен од [[Брезно]]. * ''Филиповци (1 к.)'' доселени од селото [[Јанчиште]]. * ''Стојан (1 к.)'' доселен од селото [[Брезно]] во 1939 година. * ''Трпе (1 к.),'' Трпе е доселен како домазет од селото [[Теарце]]. * ''Стеван (1 к.),'' Стеван е доселен како домазет од селото [[Сетоле]] (таму припаѓал на родот ''Качовци'') * ''Ѓоре (1 к.),'' Ѓоре е доселен како домазет од селото [[Варвара (Тетовско)|Варвара]] (таму припаѓал на родот ''Пржовци'') * ''Сибиновци (4 к.)'' доселени се од селото Котлина кај [[Качаник]], го знаат следното родословие: Ристо (жив на 40&nbsp;г. во 1947 година) Андро-Спасо-Сибин. * ''Коруновци (6 к.)'' доселени се од селото [[Варвара (Тетовско)|Варвара]], го знаат следното родословие: Стојан (жив на 45&nbsp;г. во 1947 година) Стојче-Милован-Корун. Имаат иселеници во [[Бугарија]] (три семејства). * ''Богојевци (1 к.)'' доселени се од [[Слатино (Тетовско)|Слатино]]. * ''Манојловци (1 к.)'' доселени се од [[Глоѓи|Глоги]].<ref>{{Наведена книга|title=Полог|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=САНУ|year=1976|isbn=|location=Белград|pages=}}</ref> == Општествени установи == Во селото се наоѓа и лекувалиштето од ТБЦ. == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 2009 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште. Во ова избирачко место е опфатено и селото [[Варвара]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 391 гласач.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == {{Главна|Лешочки манастир}} [[Податотека:Crkva Sv. Nikola Lešočki (3).JPG|мини|десно|Црквата [[Црква „Св. Николај“ - Лешок|„Св. Николај“]] во Лешок]] Во разни документи се споменува дека во Лешок со околината имало дури 44 цркви. Денес во Лешок има три активни цркви и една капела-параклис ([[Црква „Св. Атанасиј“ - Лешок (стара)|Св. Атанасиј]] од [[XIV век]], [[Црква „Св. Атанасиј“ - Лешок|Св. Атанасиј]] од [[XX век]], [[Црква „Св. Богородица“ - Лешок|Св. Богородица]] од [[XIX век]] и капелата-параклис [[Параклис „Св. Кирил и Методиј“ - Лешок|Св. Кирил и Методиј]] од [[XX век]] сместена во конакот, како и остатоци од пет цркви и параклиси од средниот век ([[Црква „Св. Никола“ - Лешок|Св. Никола]], [[Црква „Св. Врач“ - Лешок|Св. Врач]], [[Црква „Св. Петка“ - Лешок|Св. Петка]], [[Црква „Св. Марена“ - Лешок|Св. Марена]] и [[Црква „Св. илија“ - Лешок|Св. Илија]]). ;Археолошки наоѓалишта *[[Кале (Лешок)|Кале]] — населба од доцна антика и среден век;<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> *[[Два Бреста (Лешок)|Два Бреста]] — населба од римско време; *[[Леска (Лешок)|Леска]] — населба и базилика од доцна антика и старихристијаско време; *[[Пепело (Лешок)|Пепело]] — населба од римско време; *[[Црквиште (Лешок)|Црквиште]] — црква од средниот век; *[[Црници (Лешок)|Црници]] — некропола од римско време; *[[Лешочко депо|Депо]] - депо од средниот век; *[[Млака (Лешок)|Млака]] — некропола од средниот век; == Редовни настани == [[Податотека:Lešok fest 2008.jpg|мини|десно|Лешочки фолк фест во 2007 година]] == Личности == '''Личности родени во Лешок:''' *[[Никанор (митрополит)|Никанор]] (р. ~ 1600) — скопски и полошки митрополит * [[Мирко Спироски]] (р. 3 февруари 1948) — [[Македонија|македонски]] физиолог и редовен професор по имунологија и хумана генетика на Медицинскиот факултет во Скопје. * [[Ѓоко Лазаревски]] (1971 - 2001) — [[Македонија|македонски]] херој од Лешок, убиен од терористите на [[Ослободителна народна армија|ОНА]]. '''Личности починати во Лешок:''' * [[Михајле Дукоски]] (1921-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] == Култура и спорт == Во селото постојат клубовите [[ФК Оникс]] и [[ОК Лешок]], кој настапува во Првата македонска одбојкарска лига. == Иселеништво == Родовите ''Џарловци, Дабовци и Главиновци'' целосно изумреле и се иселиле од селото. == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Lešok}} * [http://www.lesok.org.mk/ Мрежен локалитет за Лешок] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130625154956/http://www.lesok.org.mk/ |date=2013-06-25 }} * [http://www.spiroski.com.mk www.spiroski.com.mk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210611113908/http://spiroski.com.mk/ |date=2021-06-11 }} * [http://www.kralemarko.org.mk www.kralemarko.org.mk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100317035218/http://www.kralemarko.org.mk/ |date=2010-03-17 }} {{Општина Теарце}} [[Категорија:Лешок| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Тетовски села]] [[Категорија:Села во Општина Теарце]] nm0uvv9crz6whba0i0l8pda4k37ypwb 5648413 5648390 2026-10-21T07:37:46Z Инквизитор771 118082 /* Население */ 5648413 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика=Lešočki na esen (5).JPG | опис=[[Лешочки манастир|Лешочкиот манастир]] | име=Лешок | општина=[[Општина Теарце|Теарце]] | регион=[[Долни Полог]] | население=416 | година=2002 | поштенски број= | lat_dir=E | lat_deg=42 | lat_min=3 | lat_sec=50 | lon_dir=N | lon_deg=21 | lon_min=1 | lon_sec=58 | надморска височина=560 | мрежно место=www.lesok.org.mk/ | карта = Лешок во Општина Теарце.svg }} '''Лешок''' — [[село]] во [[Општина Теарце]], во околината на градот [[Тетово]]. Познато е по [[Лешочки манастир|Лешочкиот манастир]]. == Географија и местоположба == Лешок се наоѓа на 560 метри надморска височина во [[Долни Полог]] (тетовскиот дел на котлината [[Полог]]). Од [[Тетово]], селото Лешок е оддалечено 9 километри во северен правец. == Историја == [[Податотека:Dokument od selska opstinska uprava Lesok, 1918.JPG|мини|лево|Документ со печат од Лешочката селска општинска управа, од 5 јуни 1918 година.]] Лешок се споменува на почетокот на [[среден век|средниот век]] како градска населба под името '''Леген Град'''. За него сведочат археолошките остатоци, од кои најпознато е [[Лешочкото Кале]]. Селото се споменува во турските пописни дефтери од 1467/68 година, како дел од нахијата Калканделен (Nahiye-I Kalkandelen) и имало 200 семејства, 11 неженети и 22 вдовици, сите христијани.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ кн.4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр.298</ref> Селото е споменува во османлиските даночни регистри на немуслиманското население од вилаетот Калканделен од 1626 - 1627 година и е забележано како село ''Лешка'' со 89 домаќинства.<ref>Турски извори за българската история, т. VII, София 1986, с. 335</ref> == Стопанство == == Население == [[Податотека:Narodna nosija, Lesok, 1890.jpg|мини|десно|Жени од Лешок во народна носија, 1890 година.]] {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|861 |1953|915 |1961|785 |1971|718 |1981|666 |1991|542 |1994|399 |2002|440 |2021|416 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Лешок живееле 540 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":0">Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900.</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Лешок имало 488 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">D.M.Brancoff. "La Macedoine et sa Population Chretienne". Paris, 1905, стр.122-123.</ref> Според [[Афанасиј Селишчев]] во 1929 година во Лешок имало 97 куќи и 580 жители, сите Македонци.<ref name=":2">Афанасий Селищев. „Полог и его болгарское население. Исторические, этнографические и диалектологические очерки северо-западной Македонии“. - София, 1929, стр.23</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 650 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien|accessdate=2024-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220604213909/http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|archive-date=2022-06-04|url-status=dead}}</ref> Според пописот од 2002 година, селото брои 440 жители, од кои 435 [[Македонци]], 1 Србин и 4 останати.<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 416 жители, од кои 402 [[Македонци]], 2 [[Македонски Роми|Роми]], 1 [[Македонски Срби|Србин]], 11 останати.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|336|320|861|915|785|718|666|542|399|440|416}} === Родови === Лешок е македонско село. Според истражувањата од 1947 година, родови во селото се: * ''Базовци (1 к.),'' '''староседелци.''' * ''Стојковци (18 к.),'' '''староседелци.''' Имаат иселеници во [[Тетово]] (едно семејство) и во [[Русе]] (две семејства). * ''Ѓурлуковци (6 к.),'' '''староседелци.''' Имаат иселеници во [[Пловдив]] (едно семејство). * ''Чочолевци (1 к.),'' '''староседелци.''' * ''Такаревци (6 к.),'' '''староседелци.''' Имаат иселеници во [[Русе]] (три семејства). * ''Мазарковци (3 к.),'' '''староседелци.''' Имаат иселеници во [[Русе]] (едно семејство). * ''Савевци (4 к.),'' '''староседелци.''' * ''Тошоќој (3 к.),'' '''староседелци.''' * ''Тасевци (1 к.),'' '''староседелци.''' * ''Коларовци (2 к.),'' доселени се од [[Старо Село (Тетовско)|Старо Село]]. * ''Ѓоревци (4 к.)'', доселени се од селото [[Варвара (Тетовско)|Варвара]]. Го знаат следното родословие: Билбил (жив на 50&nbsp;г. во 1947 година) Петруш-Божин-Ѓоро, кој се доселил. Имаат иселеници во селото [[Слатино (Тетовско)|Слатино]]. * ''Качовци (4 к.)'' доселени се од соседното село [[Сетоле]], го знаат следното родословие: Андро (жив во 1947 година) Мито-Божин-Мишо-Јанко, основачот на родот. Имаат иселеници во [[Лесковац]] (едно семејство). * ''Лалошој (11 к.)'' доселени се од селото [[Непроштено]], таму биле староседелци, го знаат следното родословие: Мито (жив на 45&nbsp;г. во 1947 година) Јастре-поп Симун-поп Китан, кој се доселил. Имаат иселеници во [[Скопје]] (шест семејства, во [[Ѓорче Петров (населба)|Ѓорче Петров]]), [[Тетово]] (едно семејство) и во [[Софија]] (едно семејство). * ''Гркомановци (4 к.)'' доселени се од селото [[Рогачево]], го знаат следното родословие: Томе (жив на 40&nbsp;г. во 1947 година) Самој-Васо-Стојан-Јовче, основачот на родот, во Рогачево биле староседелци. * ''Карапанџовци (3 к.)'' доселени се од неко— село во [[Гостиварско]]. Имаат иселеници во [[Тетово]] (едно семејство) и во [[Скопје]] (две семејства). * ''Китановци (1 к.)'' доселени се однекаде. * ''Чапунковци (3 к.)'' доселени се однекаде. Имаат иселеници во [[Пловдив]] (две семејства) и во [[Плевен]] (едно семејство). * ''Николовци (5 к.)'' доселени се од [[Варвара (Тетовско)|Варвара]]. Имаат иселеници во [[Пловдив]] (едно семејство). * ''Сандаровци (3 к.)'' доселени се од [[Непроштено]]. * ''Јоановци (2 к.)'' доселени се од селото [[Слатино (Тетовско)|Слатино]], подалечно потекло од областа [[Сириниќ]] во [[Косово и Метохија]]. * ''Рошој (2 к.)'' доселени се од селото [[Слатино (Тетовско)|Слатино]]. Подалечно потекло од неко— село во [[Овче Поле]]. * ''Пејчиновци или Поповци (13 к.)'' доселени се од соседното село [[Отуње]], таму се викале ''Цанцаловци.'' Право потекло имаат од селото [[Орашко Градиште]] во клисурата на [[Вардар]]. Имаат иселеници во [[Тетово]] (три семејства, богат род), [[Русе]] (едно семејство), [[Белград]] (едно семејство), [[Софија]] (едно семејство) и во [[Франција]] (едно семејство). * ''Цинцаровци (6 к.)'' доселени се од селото [[Сетоле]], го знаат следното родословие: Форче (жив на 50&nbsp;г. во 1947 година) Столе-Кочо-Богдан, кој се доселил. * ''Нешовци (1 к.)'' доселени се од селото [[Чучер-Сандево|Чучер]], [[Скопско]]. Имаат иселеници во [[Варна]] (едно семејство). * ''Пашини (4 к.)'' родот го основал предок доселен од селото [[Подбреге]]. * ''Зако (1 к.)'' доселен како домазет од селото [[Палчишта]]. * ''Здраве (1 к.)'' доселен како домазет од селото [[Мушиково]] кај [[Средска]]. * ''Наљбукои (1 к.)'' стари доселеници однекаде. * ''Прнџо (1 к.)'' доселен од селото [[Варвара (Тетовско)|Варвара]]. * ''Богојеви (1 к.)'' доселени од [[Рогачево]]. * ''Ончев (1 к.)'' доселен од [[Брезно]]. * ''Филиповци (1 к.)'' доселени од селото [[Јанчиште]]. * ''Стојан (1 к.)'' доселен од селото [[Брезно]] во 1939 година. * ''Трпе (1 к.),'' Трпе е доселен како домазет од селото [[Теарце]]. * ''Стеван (1 к.),'' Стеван е доселен како домазет од селото [[Сетоле]] (таму припаѓал на родот ''Качовци'') * ''Ѓоре (1 к.),'' Ѓоре е доселен како домазет од селото [[Варвара (Тетовско)|Варвара]] (таму припаѓал на родот ''Пржовци'') * ''Сибиновци (4 к.)'' доселени се од селото Котлина кај [[Качаник]], го знаат следното родословие: Ристо (жив на 40&nbsp;г. во 1947 година) Андро-Спасо-Сибин. * ''Коруновци (6 к.)'' доселени се од селото [[Варвара (Тетовско)|Варвара]], го знаат следното родословие: Стојан (жив на 45&nbsp;г. во 1947 година) Стојче-Милован-Корун. Имаат иселеници во [[Бугарија]] (три семејства). * ''Богојевци (1 к.)'' доселени се од [[Слатино (Тетовско)|Слатино]]. * ''Манојловци (1 к.)'' доселени се од [[Глоѓи|Глоги]].<ref>{{Наведена книга|title=Полог|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=САНУ|year=1976|isbn=|location=Белград|pages=}}</ref> == Општествени установи == Во селото се наоѓа и лекувалиштето од ТБЦ. == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 2009 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште. Во ова избирачко место е опфатено и селото [[Варвара]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 391 гласач.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == {{Главна|Лешочки манастир}} [[Податотека:Crkva Sv. Nikola Lešočki (3).JPG|мини|десно|Црквата [[Црква „Св. Николај“ - Лешок|„Св. Николај“]] во Лешок]] Во разни документи се споменува дека во Лешок со околината имало дури 44 цркви. Денес во Лешок има три активни цркви и една капела-параклис ([[Црква „Св. Атанасиј“ - Лешок (стара)|Св. Атанасиј]] од [[XIV век]], [[Црква „Св. Атанасиј“ - Лешок|Св. Атанасиј]] од [[XX век]], [[Црква „Св. Богородица“ - Лешок|Св. Богородица]] од [[XIX век]] и капелата-параклис [[Параклис „Св. Кирил и Методиј“ - Лешок|Св. Кирил и Методиј]] од [[XX век]] сместена во конакот, како и остатоци од пет цркви и параклиси од средниот век ([[Црква „Св. Никола“ - Лешок|Св. Никола]], [[Црква „Св. Врач“ - Лешок|Св. Врач]], [[Црква „Св. Петка“ - Лешок|Св. Петка]], [[Црква „Св. Марена“ - Лешок|Св. Марена]] и [[Црква „Св. илија“ - Лешок|Св. Илија]]). ;Археолошки наоѓалишта *[[Кале (Лешок)|Кале]] — населба од доцна антика и среден век;<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> *[[Два Бреста (Лешок)|Два Бреста]] — населба од римско време; *[[Леска (Лешок)|Леска]] — населба и базилика од доцна антика и старихристијаско време; *[[Пепело (Лешок)|Пепело]] — населба од римско време; *[[Црквиште (Лешок)|Црквиште]] — црква од средниот век; *[[Црници (Лешок)|Црници]] — некропола од римско време; *[[Лешочко депо|Депо]] - депо од средниот век; *[[Млака (Лешок)|Млака]] — некропола од средниот век; == Редовни настани == [[Податотека:Lešok fest 2008.jpg|мини|десно|Лешочки фолк фест во 2007 година]] == Личности == '''Личности родени во Лешок:''' *[[Никанор (митрополит)|Никанор]] (р. ~ 1600) — скопски и полошки митрополит * [[Мирко Спироски]] (р. 3 февруари 1948) — [[Македонија|македонски]] физиолог и редовен професор по имунологија и хумана генетика на Медицинскиот факултет во Скопје. * [[Ѓоко Лазаревски]] (1971 - 2001) — [[Македонија|македонски]] херој од Лешок, убиен од терористите на [[Ослободителна народна армија|ОНА]]. '''Личности починати во Лешок:''' * [[Михајле Дукоски]] (1921-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] == Култура и спорт == Во селото постојат клубовите [[ФК Оникс]] и [[ОК Лешок]], кој настапува во Првата македонска одбојкарска лига. == Иселеништво == Родовите ''Џарловци, Дабовци и Главиновци'' целосно изумреле и се иселиле од селото. == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Lešok}} * [http://www.lesok.org.mk/ Мрежен локалитет за Лешок] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130625154956/http://www.lesok.org.mk/ |date=2013-06-25 }} * [http://www.spiroski.com.mk www.spiroski.com.mk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210611113908/http://spiroski.com.mk/ |date=2021-06-11 }} * [http://www.kralemarko.org.mk www.kralemarko.org.mk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100317035218/http://www.kralemarko.org.mk/ |date=2010-03-17 }} {{Општина Теарце}} [[Категорија:Лешок| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Тетовски села]] [[Категорија:Села во Општина Теарце]] erslr8eopkssp3pvtwa62u3axbvwgab Сончев Систем 0 5457 5648335 5641892 2026-10-20T19:06:30Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648335 wikitext text/x-wiki {{Infobox planetary system | title = Сончев Систем | image = Solar System True Color MK.png | image_size = upright=2{{!}}frameless | image_alt = Претставителна слика на Сончевиот Систем со големини, но не и растојанија, до размер | caption = {{longitem|[[Сонцето]] и планетите<br />''(растојанието е вон размер)''|style=padding:2px 0 4px 0;}} | age = 4,568&nbsp;милијарди години | location = {{longitem|[[Месен Меѓуѕвезден Облак ]], [[Месен Меур]], [[Орионов Крак]], [[Млечен Пат]]}} | system_mass = 1,0014 [[Сончева маса]] | neareststar = {{longitem|{{ublist|[[Проксима Кентаур]] (4.25&nbsp;[[светлосна година|сг]]) |[[Алфа Кентаур]] (4.37&nbsp;ly)}}}} | nearestplanetary = {{longitem|[[Проксима Кентаур]] систем (4.25&nbsp;ly)}} | semimajoraxis = {{longitem|30.10 [[Астрономска единица|ае]]<br/>(4.5&nbsp;мил.&nbsp;км; 2.8&nbsp;мил.&nbsp;ми)}} | Kuiper_cliff = 50 ае | noknown_stars = yes | stars = 1{{nbsp}}([[Сонце]]) | planets = {{longitem|{{hlist|8{{nbsp}}([[Меркур (планета)|Меркур]]|[[Венера]]|[[Земја (планета)|Земја]]|[[Марс]]|[[Јупитер]]|[[Сатурн]]|[[Уран]]|[[Нептун]])}}}} | outerplanetname = [[Нептун]] | dwarfplanets = {{longitem|{{nowrap|9}}{{hlist|({{dp|Церера}}|{{dp|Орк}}|[[Плутон]]|[[Хаумеја]]|{{dp|Квавар}}|[[Макемаке]]|{{dp|Gonggong}}||[[Ерида (џуџеста планета)|Ерида]]|{{dp|90377 Седна}})}}}} | satellites = {{longitem|{{hlist|575{{nbsp}}(185&nbsp;планетарни|390&nbsp;[[мала планета]])<ref name="JPLbodies">{{cite web|title=How Many Solar System Bodies |publisher=NASA/JPL Solar System Dynamics |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?body_count |access-date=20 April 2018}}</ref><ref name="MPMJohnston">{{cite web|date=15 September 2019|title=Asteroids with Satellites |publisher=Johnston's Archive |author=Wm. Robert Johnston |url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/asteroidmoons.html |access-date=28 September 2019}}</ref>}}}} | minorplanets = 796,354{{efn|name=AsOf|As of August 27, 2019.}}<ref name=MPCSummary/> | comets = 4,143{{efn|name=AsOf}}<ref name=MPCSummary>{{cite web|url=https://minorplanetcenter.net/mpc/summary|title=Latest Published Data|website=The International Astronomical Union Minor Planet Center|access-date=28 September 2019}}</ref> | roundsat = 19 | roundsatlink = Месечина со планетарна маса | inclination = 60.19°{{nbsp}}(еклиптика)<!-- If anyone can find a cited value for the inclination of the Solar System's invariable plane to the galactic plane, please replace this value --> | galacticcenter = 27,000&thinsp;±&thinsp;1,000 ly | orbitalspeed = 220&nbsp;км/сек; 136&nbsp;mps | orbitalperiod = 225–250 [[myr]] | spectral = [[Жолто џуџе|G2V]] | frostline = ≈5 ае<ref name="Mumma">{{Cite journal | last1 = Mumma | first1 = M.J. | last2 = Disanti | first2 = M.A. | last3 = Dello Russo | first3 = N. | last4 = Magee-Sauer | first4 = K. | last5 = Gibb | first5 = E. | last6 = Novak | first6 = R. | doi = 10.1016/S0273-1177(03)00578-7 | title = Remote infrared observations of parent volatiles in comets: A window on the early solar system | url = https://archive.org/details/sim_advances-in-space-research_2003-06_31_12/page/2563 | journal = Advances in Space Research | volume = 31 | issue = 12 | pages = 2563–2575 | year = 2003 |bibcode = 2003AdSpR..31.2563M | citeseerx = 10.1.1.575.5091 }}</ref> | heliopause = ≈120 ае | hillsphere = ≈1–3 ly }} '''Сончев Систем''' — [[гравитација|гравитациски]] врзан систем на [[Сонце]]то и објектите што кружат околу него, непосредно или посредно.{{Efn|[[Природни сателити]] (месечини) кои кружат околу планетите на Сончевиот Систем се пример за второто.}} Од објектите кои орбитираат непосредно околу [[Сонце]]то, најголеми се осумте планети, {{Efn|Историски, неколку други тела некогаш се сметале за планети, вклучувајќи го и Плутон од неговото откривање во 1930 година до 2006 година. Видете [[Поранешни планети]].}} а останатите се помали објекти, [[Џуџеста планета|џуџестите планети]] и [[Мало тело во Сончевиот Систем|мали тела на Сончевиот Систем]]. Од објектите што посредно кружат околу Сонцето - [[Природен сателит|природните сателити]] - два се поголеми од најмалата планета [[Меркур (планета)|Меркур]], а уште еден е речиси еднаков по големина.{{Efn|Двете месечини поголеми од Меркур се [[Ганимед (месечина)|Ганимед]], кој кружи околу Јупитер и [[Титан (месечина)|Титан]], кој кружи околу Сатурн. Иако се поголеми од Меркур, и двете месечини имаат помалку од половина од својата маса. Покрај тоа, полупречникот на Јупитеровата месечина [[Калиста (месечина)|Калиста]] е над 98% полупречникот на Меркур}} Сончевиот Систем бил формиран пред 4,6 милијарди години од [[гравитациски колапс]] на џиновски меѓуѕвезден [[молекуларен облак]]. Огромното мнозинство од [[Маса (физика)|масата]] на системот е на Сонцето, а поголемиот дел од преостанатата маса се наоѓа во [[Јупитер]]. Четирите помали планети од внатрешниот систем, [[Меркур (планета)|Меркур]], [[Венера (планета)|Венера]], [[Земја (планета)|Земја]] и [[Марс (планета)|Марс]], се [[Земјовидна планета|копнени планети]], кои првенствено се составени од карпи и метал. Четирите планети од надворешниот систем се џиновски планети, кои се значително помасивни од копнените. Двете најголеми планети, [[Јупитер]] и [[Сатурн (планета)|Сатурн]], се [[Гасовит џин|гасовити џинови]], составени главно од [[водород]] и [[хелиум]]; двете најоддалечени планети, [[Уран (планета)|Уран]] и [[Нептун]], се [[леден џин|ледени џинови]], кои се составени главно од супстанции со релативно високи точки на топење во споредба со [[водород]]от и [[хелиум]]от, наречени испарливи, како што се [[вода]], [[амонијак]] и [[метан]]. Сите осум планети имаат речиси кружни орбити кои се наоѓаат во речиси рамен диск наречен [[еклиптика]]. Сончевиот Систем содржи и помали објекти. [[Астероиден појас|Астероидниот појас]], кој се наоѓа помеѓу орбитите на Марс и Јупитер, главно содржи објекти составени, како копнените планети, од карпи и метал. Надвор од орбитата на [[Нептун]] се наоѓа [[Кајперов Појас|Кајперовиот Појас]] и [[Расеан Диск|расеаниот диск]], кои се популации на [[Заднептунски планети|Заднептунските планети]] составени претежно од мраз, а надвор од нив новооткриена популација на [[Седноид|сендоии]]. Во рамките на овие популации, некои објекти се доволно големи за да се заокружат под сопствената [[гравитација]], иако постои значителна дебата за тоа колку ќе се покажат.<ref name="Grundy2019">{{Наведено списание|last=Grundy|first=W.M.|last2=Noll|first2=K.S.|last3=Buie|first3=M.W.|last4=Benecchi|first4=S.D.|last5=Ragozzine|first5=D.|last6=Roe|first6=H.G.|date=December 2018|title=The Mutual Orbit, Mass, and Density of Transneptunian Binary Gǃkúnǁʼhòmdímà ({{mp|(229762) 2007 UK|126}})|url=http://www2.lowell.edu/~grundy/abstracts/2019.G-G.html|volume=334|pages=30–38|doi=10.1016/j.icarus.2018.12.037|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407045339/http://www2.lowell.edu/~grundy/abstracts/preprints/2019.G-G.pdf|archive-date=7 April 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mikebrownsplanets.com/2011/08/free-dwarf-planets.html|title=Free the dwarf planets!|last=Mike Brown|authorlink=Michael E. Brown|date=23 August 2011|work=Mike Brown's Planets}}</ref> Таквите објекти се категоризираат како [[Џуџеста планета|џуџести планеи]]. Астрономите генерално прифаќаат најмалку девет објекти како џуџести планети: астероидот [[Церера (џуџеста планета)|Церера]] и [[Заднептунец|заднептунските објекти]] [[Плутон (џуџеста планета)|Плутон]], [[Ерида (џуџеста планета)|Ерида]], [[Хаумеја]], [[Макемаке]], [[50000 Квавар|Квавар]], [[90377 Седна|Седна]] и [[Орк (месечина)|Орк]]. Покрај овие два региона, разни други популации со мали тела, вклучувајќи [[Комета|комети]], [[Кентаур (астероид)|кентаури]] и [[меѓупланетарен облак од прашина]], слободно патуваат меѓу регионите. Шест од планетите, шесте најголеми можни џуџести планети и многу од помалите тела орбитираат од природни сателити, кои обично се нарекуваат „''месечини''“ по Месечината. Секоја од надворешните планети е опкружена со [[Планетарени прстени|планетарни прстени]] од прашина и други мали објекти. [[Сончев ветер|Сончевиот ветер]], млаз од наелектризирани честички што течат нанадвор од Сонцето, создава област во вид на меур во меѓуѕвездената средина позната како [[хелиосфера]]. [[Хелиосфера|Хелиопаузата]] е точката во која притисокот од сончевиот ветер е еднаков на спротивставениот притисок на меѓуѕвездената средина; се протега до работ на расфрланиот диск. [[Ортов Облак|Ортовиот Облак]], за кој се смета дека е извор на [[Комета|долгопериодични комети]], може да постои и на оддалеченост приближно илјада пати подалеку од [[хелиосфера]]та. Сончевиот Систем се наоѓа на 26.000 светлосни години од центарот на галаксијата [[Млечен Пат]] во [[Галаксија|кракот]] на Орион, кој ги содржи повеќето видливи ѕвезди на ноќното небо. [[Список на најблиски ѕвезди|Најблиските ѕвезди]] се во т.н. [[Месен Меур]], со најблиската [[Проксима Кентаур]], на 4,25 светлосни години. ==Откривање и истражување == {{Главна|Откривање и истражување на Сончевиот Систем }} [[File:Heliocentric.jpg|thumb|upright|Илустрација на [[Андреас Целариус]] за Коперниковиот систем, од ''Harmonia Macrocosmica'' (1660)|alt=]] Во поголемиот дел од историјата, човештвото не го препознал или го разбрал концептот на Сончевиот Систем. Поголемиот дел од луѓето до [[доцниот среден век]] – [[ренесанса]]та верувале дека [[Земја (планета)|Земјата]] е неподвижна во центарот на универзумот и категорично се разликува од божествените објекти што се движат низ небото. Иако грчкиот филозоф [[Аристарх од Самос]] шпекулирал за [[хелиоцентризам|хелиоцентрично преуредување]] на космосот, [[Никола Коперник]] бил првиот што развил математички предвидувачки [[Коперников хелиоцентричен систем|хелиоцентричен систем]]<ref>{{cite magazine|title= The astronomical system of Copernicus|url= https://archive.org/details/sim_popular-astronomy_1923-10_31_8/page/510|author=WC Rufus|magazine=[[Popular Astronomy (US magazine)|Popular Astronomy]]|volume=31|page=510|date= 1923|bibcode=1923PA.....31..510R}}</ref><ref>{{cite book |title=Copernicus, Darwin, & Freud: revolutions in the history and philosophy of science |url=https://archive.org/details/copernicusdarwin00wein |url-access=limited |first=Friedel |last=Weinert |publisher=[[Wiley-Blackwell]] |date=2009 |page=[https://archive.org/details/copernicusdarwin00wein/page/n29 21] |isbn=978-1-4051-8183-9}}</ref>. Во [[17 век]], [[Галилео Галилеј]] открил дека [[Сонцето]] е обележано со сончеви дамки и дека [[Јупитер]] има четири сателити во орбитата околу него<ref>{{cite web |title=Galileo Galilei (1564–1642) |author=Eric W. Weisstein |work=Wolfram Research |year=2006 |url=http://scienceworld.wolfram.com/biography/Galileo.html |access-date=27 October 2010}}</ref>. [[Кристијан Хајгенс]] ги следел откритијата на Галилео со откривање на Сатурновата месечина [[Титан (месечина)|Титан]] и обликот на прстените на [[Сатурн (планета)|Сатурн]]<ref>{{cite web |title=Discoverer of Titan: Christiaan Huygens |work=ESA Space Science |year=2005 |url=http://www.esa.int/esaSC/SEMJRT57ESD_index_0.html |access-date=27 October 2010}}</ref>. Околу [[1677]] година, [[Едмонд Халеј]] забележал движење на [[Меркур (планета)|Меркур]] преку Сонцето, што го навело да сфати дека набљудувањата на сончевата паралакса на планетата (поидеално користејќи го движењето на Венера) може да се користат за [[Тригонометриски функции|тригонометриски]] да се одредат растојанијата помеѓу Земјата, Венера и Сонцето<ref>Jeremiah Horrocks, William Crabtree, and the Lancashire observations of the transit of Venus of 1639, Allan Chapman 2004 Cambridge University Press {{doi|10.1017/S1743921305001225}}</ref>. Во [[1705]] година, тој сфатил дека повторените гледања на комета се од ист објект, редовно враќајќи се еднаш на секои 75-76 години. Ова бил првиот доказ дека нешто друго освен планетите кружи околу Сонцето<ref>{{cite web |title=Comet Halley |work=University of Tennessee |url=http://csep10.phys.utk.edu/astr161/lect/comets/halley.html |access-date=27 December 2006}}</ref>, иако ова било теоретизирано за комети во 1 век од [[Сенека Помладиот]]<ref>{{cite book|last1=Sagan|first1=Carl|url=https://books.google.com/books?id=LhkoowKFaTsC|title=Comet|last2=Druyan|first2=Ann|publisher=Random House|year=1997|isbn=978-0-3078-0105-0|location=New York|pages=26–27, 37–38|author-link1=Carl Sagan|author-link2=Ann Druyan|name-list-style=amp}}</ref>. Околу [[1704]] година, терминот „''Сончев Систем''“ првпат се појавил на [[англиски јазик]]<ref>{{cite web |title=Etymonline: Solar System |url=http://www.etymonline.com/index.php?search=solar+system&searchmode=none |access-date=24 January 2008}}</ref>. Во [[1838]] година, [[Фридрих Бесел]] успешно ја измерил [[Ѕвездена паралакса|ѕвездената паралакса]], очигледно поместување на позицијата на ѕвезда создадена од движењето на Земјата околу Сонцето, обезбедувајќи го првиот директен, експериментален доказ за [[хелиоцентризам|хелиоцентризмот]]<ref>{{cite web|url=https://cosmology.carnegiescience.edu/timeline/1838|title=1838: Friedrich Bessel Measures Distance to a Star|publisher=Observatories of the Carnegie Institution for Science|access-date=22 September 2018|archive-date=1 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181001201147/http://cosmology.carnegiescience.edu/timeline/1838|url-status=dead}}</ref>. Оттогаш, подобрувањата во набљудувачката астрономија и употребата на вселенски летала без екипаж овозможиле детално истражување на другите тела кои кружат околу Сонцето. == Структура и состав == Главната компонента на Сончевиот Систем е Сонцето, [[Жолто џуџе|ѕвезда од главната низа Г2]] која содржи 99,86% од познатата маса на системот и доминира гравитациски.<ref>{{Наведено списание|last=M Woolfson|date=2000|title=The origin and evolution of the solar system|journal=[[Astronomy & Geophysics]]|volume=41|issue=1|pages=1.12–1.19|bibcode=2000A&G....41a..12W|doi=10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x|doi-access=free}}</ref> Четирите најголеми тела на Сонцето кои орбитираат, [[џиновска планета|џиновските планети]], сочинуваат 99% од преостанатата маса, а [[Јупитер]] и [[Сатурн]] заедно сочинуваат повеќе од 90%. Останатите објекти од Сончевиот Систем (вклучувајќи ги четирите [[Земјовидна планета|земјовидни планети]], [[Џуџеста планета|џуџестите планети]], месечините, [[астероид]]ите и [[Комета|кометите]]) заедно сочинуваат помалку од 0,002% од вкупната маса на Сончевиот Систем. Повеќето големи објекти во орбитата околу Сонцето лежат во близина на рамнината на [[Земјината орбита]], позната како [[еклиптика]]. Планетите се многу блиску до [[еклиптика]]та, додека кометите и [[Кајперов Појас|објектите на Кајперовиот Појас]] често се под значително поголеми агли на неа.<ref name="Levison2003">{{Наведено списание|last=Levison|first=H.F.|author-link=Harold F. Levison|last2=Morbidelli, A.|date=27 November 2003|title=The formation of the Kuiper belt by the outward transport of bodies during Neptune's migration|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2003-11-27_426_6965/page/419|journal=Nature|volume=426|issue=6965|pages=419–421|bibcode=2003Natur.426..419L|doi=10.1038/nature02120|pmid=14647375}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Harold F. Levison|last2=Martin J Duncan|date=1997|title=From the Kuiper Belt to Jupiter-Family Comets: The Spatial Distribution of Ecliptic Comets|journal=[[Icarus (journal)|Icarus]]|volume=127|issue=1|pages=13–32|bibcode=1997Icar..127...13L|doi=10.1006/icar.1996.5637}}</ref> Како резултат на [[Настанок и развој на Сончевиот Систем|формирањето на Сончевиот Систем]], планетите (и повеќето други објекти) кружат околу Сонцето во иста насока во која ротира Сонцето (спротивно од стрелките на часовникот, гледано од над северниот пол на Земјата). Потојат и [[Повратно движење|исклучоци]], како на пример [[Халеева Комета|Халеевата Комета]]. Најголем дел од поголемите месечини кружат околу нивните планети во [[Повратно движење|повратна]] насока ([[Тритон (месечина)|Тритон]] е најголемиот исклучок) и повеќето поголеми објекти ротираат во иста насока ([[Венера]] е најголемиот исклучок). Целокупната структура на нацртаните области на Сончевиот Систем се состои од [[Сонцето]], четири релативно мали внатрешни планети опкружени со појас од претежно карпести [[астероиди]] и четири џиновски планети опкружени со [[Кајперовиот Појас]] на претежно ледени објекти. Астрономите понекогаш неформално ја делат оваа структура на посебни региони. Внатрешниот Сончев Систем ги вклучува [[Земјовидна планета|земјовидните планети]] и [[Астероиден појас|астероидниот појас]]. Надворешниот Сончев Систем е надвор од астероидите, вклучувајќи ги и четирите џиновски планети.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nineplanets.org/overview.html|title=The Solar System|work=Nine Planets|accessdate=15 February 2007}}</ref> Од откривањето на Кајперовиот Појас, најоддалечените делови на Сончевиот Систем се сметаат за посебен регион кој се состои од објекти надвор од [[Нептун]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.planetary.org/news/2006/0116_New_Horizons_Set_to_Launch_on_9_Year.html|title=New Horizons Set to Launch on 9-Year Voyage to Pluto and the Kuiper Belt|last=Amir Alexander|date=2006|work=The Planetary Society|archive-url=https://web.archive.org/web/20060222080327/http://www.planetary.org/news/2006/0116_New_Horizons_Set_to_Launch_on_9_Year.html|archive-date=22 February 2006|accessdate=8 November 2006}}</ref> Поголемиот дел од планетите во Сончевиот Систем имаат свои секундарни системи, орбитирани од планетарни објекти наречени [[Природен сателит|природни сателити]] или месечини (од кои две, [[Титан (месечина)|Титан]] и [[Ганимед (месечина)|Ганимед]], се поголеми од планетата [[Меркур (планета)|Меркур]]). Четирите џиновски планети имаат [[Планетарени прстени|планетарни прстени]], тенки појаси од ситни честички кои кружат околу нив. Повеќето од најголемите природни сателити се во [[синхроно вртење|синхрона ротација]], со едно лице трајно свртено кон нивниот родител.<ref name="bennett_4.5">{{Наведена книга|title=The cosmic perspective|url=https://archive.org/details/isbn_9780134874364_9|last=Bennett|first=Jeffrey O.|date=2020|isbn=978-0-134-87436-4|edition=Ninth|location=Hoboken, NJ|chapter=Chapter 4.5}}</ref> [[Кеплерови закони|Кеплеровите закони за планетарно движење]] ги опишуваат орбитите на објектите околу Сонцето. Следејќи ги законите на Кеплер, секој објект патува по [[елипса]] со Сонцето во еден [[Фокус (геометрија)|фокус]]. Објектите поблиску до Сонцето (со помали големи полуоски) патуваат побрзо бидејќи тие се повеќе погодени од [[гравитацијата]] на Сонцето. На елипсовидна орбита, растојанието на телото од Сонцето варира во текот на неговата година. Најблиското приближување на телото до Сонцето се нарекува негов ''[[перихел]]'', додека неговото најоддалечено растојание од Сонцето се нарекува негов ''[[афел]]''. Орбитите на планетите се речиси кружни, но многу комети, астероиди и објекти од Кајперовиот Појас следат високо елиптични орбити. Положбите на телата во Сончевиот Систем може да се предвидат со помош на [[Нумерички модел на Сончевиот Систем|нумерички модели]]. Иако Сонцето доминира во системот по маса, тоа претставува само околу 2% од [[Момент на импулсот|аголниот момент]].<ref>{{Наведено списание|last=Bi|first=S.L.|last2=Li|first2=T.D.|last3=Li|first3=L.H.|last4=Yang|first4=W.M.|year=2011|title=Solar Models with Revised Abundance|journal=The Astrophysical Journal|volume=731|issue=2|pages=L42|arxiv=1104.1032|bibcode=2011ApJ...731L..42B|doi=10.1088/2041-8205/731/2/L42}}</ref> Планетите, во кои доминира [[Јупитер]], го заземаат најголемиот дел од останатиот [[Момент на импулсот|аголен момент]] поради комбинацијата на нивната маса, орбита и растојание од [[Сонце]]то, со веројатно значаен придонес од кометите.<ref name="Marochnik1995">{{cite conference | isbn=0-937707-93-7 |author1=Marochnik, L. |author2=Mukhin, L. |name-list-style=amp | title = Is Solar System Evolution Cometary Dominated? | book-title = Progress in the Search for Extraterrestrial Life | date = 1995| series = Astronomical Society of the Pacific Conference Series | volume = 74 | editor = Shostak, G.S. | page = 83 | bibcode = 1995ASPC...74...83M}}</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Bi | first1 = S.L. | last2 = Li | first2 = T.D. | last3 = Li | first3 = L.H. | last4 = Yang | first4 = W.M. | title = Solar Models with Revised Abundance | doi = 10.1088/2041-8205/731/2/L42 | journal = The Astrophysical Journal | volume = 731 | issue = 2 | pages = L42 | year = 2011 |arxiv = 1104.1032 |bibcode = 2011ApJ...731L..42B | s2cid = 118681206 }}</ref> Сонцето, кое ја сочинува речиси целата материја во Сончевиот Систем, е составено од приближно 98% [[водород]] и [[хелиум]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://solar-center.stanford.edu/vitalstats.html|title=The Sun's Vital Statistics|publisher=Stanford Solar Center|accessdate=29 July 2008|archive-date=2012-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120703061116/http://solar-center.stanford.edu/vitalstats.html|url-status=dead}}, citing {{Наведена книга|url=https://history.nasa.gov/SP-402/contents.htm|title=A New Sun: The Solar Results From Skylab|last=Eddy|first=J.|date=1979|publisher=[[NASA]]|page=37|id=NASA SP-402|access-date=2021-11-18|archive-date=2021-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210730024856/https://history.nasa.gov/SP-402/contents.htm|url-status=dead}}</ref> [[Јупитер]] и [[Сатурн (планета)|Сатурн]], кои ја сочинуваат речиси целата преостаната материја, исто така првенствено се составени од водород и хелиум.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html|title=Saturn Fact Sheet|last=Williams|first=David R.|date=7 September 2006|publisher=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20110804224236/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html|archive-date=4 August 2011|accessdate=31 July 2007}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html|title=Jupiter Fact Sheet|last=Williams|first=David R.|date=16 November 2004|publisher=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20110926211234/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html|archive-date=26 September 2011|accessdate=8 August 2007}}</ref> [[Градиент]] на составот постои во Сончевиот Систем, создаден од топлина и [[Зрачен притисок|светлосен притисок]] од Сонцето; оние објекти кои се поблиску до Сонцето, на кои повеќе влијае топлината и светлосниот притисок, се составени од елементи со високи точки на топење. Објектите подалеку од Сонцето се составени главно од материјали со пониски точки на топење.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/encyclopediaofso0000unse_u6d1/page/615|title=Encyclopedia of the solar system|last=Paul Robert Weissman|last2=Torrence V. Johnson|date=2007|publisher=Academic Press|isbn=978-0-12-088589-3|page=[https://archive.org/details/encyclopediaofso0000unse_u6d1/page/615 615]}}</ref> Границата во Сончевиот Систем над која тие испарливи материи би можеле да се кондензираат е позната како [[Линија на замрзнување|линија]] на замрзнување и се наоѓа на околу 5 астрономски единици (750×106 kм; 460×106 ми) од Сонцето. Објектите на внатрешниот Сончев Систем се составени главно од карпи,<ref name="Podolak Weizman et al. 1995">{{Наведено списание|last=Podolak|first=M.|last2=Weizman|first2=A.|last3=Marley|first3=M.|date=December 1995|title=Comparative models of Uranus and Neptune|url=https://archive.org/details/sim_planetary-and-space-science_1995-12_43_12/page/1517|journal=Planetary and Space Science|volume=43|issue=12|pages=1517–1522|bibcode=1995P&SS...43.1517P|doi=10.1016/0032-0633(95)00061-5|ref={{sfnRef|Podolak Weizman et al.|1995}}}}</ref> колективното име за соединенија со високи точки на топење, како што се [[силикат]]и, [[железо]] или [[никел]], кои останале цврсти во речиси сите услови во [[Протопланетарна маглина|протопланетарната маглина]].<ref name="Podolak Podolak et al. 2000">{{Наведено списание|last=Podolak|first=M.|last2=Podolak|first2=J.I.|last3=Marley|first3=M.S.|date=February 2000|title=Further investigations of random models of Uranus and Neptune|url=https://zenodo.org/record/998024|journal=Planetary and Space Science|volume=48|issue=2–3|pages=143–151|bibcode=2000P&SS...48..143P|doi=10.1016/S0032-0633(99)00088-4|ref={{sfnRef|Podolak Podolak et al.|2000}}}}</ref> Јупитер и Сатурн се составени главно од гасови, астрономски термин за материјали со екстремно ниски точки на топење и висок [[Парен притисок|притисок на пареа]], како што се [[водород]], [[хелиум]] и [[неон]], кои секогаш биле во гасовита фаза во маглината.<ref name="Podolak Podolak et al. 2000" /> Мразовите, како [[вода]], [[метан]], [[амонијак]], [[сулфурводород]] и [[јаглерод диоксид]],<ref name="Podolak Weizman et al. 1995" /> имаат точка на топење до неколку стотици келвини.<ref name="Podolak Podolak et al. 2000" /> Тие можат да се најдат ледена, течна и гасовита состојба на различни места во Сончевиот Систем, додека во маглината биле или во цврста или гасовита фаза.<ref name="Podolak Podolak et al. 2000" /> Ледените супстанции го сочинуваат поголемиот дел од сателитите на џиновските планети, како и поголемиот дел од Уран и Нептун (т.н. „[[Леден џин|ледени џинови]]“) и бројните мали објекти што лежат надвор од орбитата на Нептун.<ref name="Podolak Weizman et al. 1995" /><ref name="zeilik">{{Наведена книга|title=Astronomy: The Evolving Universe|url=https://archive.org/details/astronomyevolvin0000zeil|last=Michael Zellik|date=2002|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-80090-7|edition=9|page=[https://archive.org/details/astronomyevolvin0000zeil/page/240 240]|oclc=223304585}}</ref> Заедно, гасовите и мразот се нарекуваат ''испарливи''.<ref name="Placxo">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=2JuGDL144BEC&q=inventory%20volatiles%20hydrogen&pg=PA66|title=Astrobiology: a brief introduction|last=Placxo|first=Kevin W.|last2=Gross, Michael|date=2006|publisher=[[JHU Press]]|isbn=978-0-8018-8367-5|page=66}}</ref> === Растојанија и размери === [[Податотека:Planets_and_sun_size_comparison.jpg|мини| Споредба на големината на [[Сонце]]то и [[Планета|планетите]]]] Растојанието од Земјата до Сонцето е {{Convert|1|AU|km mi}}. За споредба, полупречникот на Сонцето е 0.0047 ае (700.000 км; 400.000 ми). Така, Сонцето зафаќа 0,00001% (10 <sup>−5</sup> %) од волуменот на сфера со полупречник како големината на Земјината орбита, додека Земјиниот волумен е приближно еден милионити дел (10 <sup>−6</sup>) од оној на Сонцето. Јупитер, најголемата планета, има 5.2 астрономски единици (780,000,000 км; 480,000,000 ми) од Сонцето и има полупречник од 71,000 километри (0.00047 ае; 44,000 ми), додека најоддалечената планета, Нептун, е 30 астрономски единици (4.5×109 км; 2.8×109 ми) од Сонцето. Со неколку исклучоци, колку е подалеку една планета или појас од Сонцето, толку е поголемо растојанието помеѓу нејзината орбита и орбитата на следниот поблизок објект до Сонцето. На пример, Венера е приближно 0,33 ае подалеку од Сонцето од Меркур, додека Сатурн е 4,3 ае од Јупитер, а Нептун е 10,5 ае од Уран. Направени се обиди да се одреди врската помеѓу овие орбитални растојанија (на пример, [[Закон на Тициус-Боде|законот на Тициус-Боде]]),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www-ssc.igpp.ucla.edu/dawn/background.html|title=Dawn: A Journey to the Beginning of the Solar System|date=2005|work=Space Physics Center: UCLA|archive-url=https://archive.today/20120524184638/http://www-ssc.igpp.ucla.edu/dawn/background.html|archive-date=24 May 2012|accessdate=3 November 2007}}</ref> но таква теорија не е прифатена. Некои [[Историски модели на Сончевиот Систем|модели на Сончевиот Систем]] се обидуваат да ги пренесат релативните размери вклучени во Сончевиот Систем на човечки термини. Некои се мали по размер (и може да бидат механички - наречени орери) - додека други се протегаат низ градовите или регионалните области.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.noao.edu/education/peppercorn/pcmain.html|title=The Thousand-Yard Model &#124;subtitle Earth as a Peppercorn|last=Guy Ottewell|date=1989|work=NOAO Educational Outreach Office|accessdate=10 May 2012}}</ref> [[Шведскиот Сончев Систем|Шведскиот сончев Систем]] е најголемиот постојан модел на Сончевиот Систем во светот, кој се наоѓа во Авичи Арената во [[Стокхолм]], најголемата хемисферична зграда во светот. Сонцето е претставено во 110 метри пречник, Јупитер е поставен на [[Раскружница|кружниот тек]] во близина на ''Скај Сити'', во Стокхолмскиот аеродром Арланда на 40 километри од Авичи Арената, со 7,5 метри во пречник. [[90377 Седна|Седна]] (10 сантиметри во пречник) се наоѓа во Текникенс Хус, научен центар во [[Лулео]], на 912 километри растојание.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://internal.psychology.illinois.edu/~wbrewer/solarmodel.html|title=Tours of Model Solar Systems|publisher=University of Illinois|archive-url=https://web.archive.org/web/20110412124455/http://internal.psychology.illinois.edu/~wbrewer/solarmodel.html|archive-date=12 April 2011|accessdate=10 May 2012}}</ref><ref name="Sedna">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kuriren.nu/arkiv/2005/11/17/Lokalt/1510647/Lule%C3%A5-%C3%A4r-Sedna.aspx|title=Luleå är Sedna. I alla fall om vår sol motsvaras av Globen i Stockholm|publisher=Norrbotten Kuriren (in Swedish)|archive-url=https://web.archive.org/web/20100715074955/http://www.kuriren.nu/arkiv/2005/11/17/Lokalt/1510647/Lule%C3%A5-%C3%A4r-Sedna.aspx|archive-date=15 July 2010|accessdate=10 May 2010}}</ref> Ако растојанието Сонце-Нептун е намалено на 100 метри, тогаш Сонцето би имало околу 3 сантиметри [[пречник]] (приближно две третини од пречникот на топче за голф), џиновските планети би биле сите помали од околу 3 милиметри, а пречникот на Земјата заедно со оној на другите копнени планети би бил помал од [[болва]] (0,3 милиметри) на оваа скала.<ref>See, for example, {{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/audience/foreducators/5-8/features/F_Solar_System_Scale.html|title=Solar System Scale|last=Office of Space Science|date=9 July 2004|work=NASA Educator Features|accessdate=2 April 2013|archive-date=2016-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827184323/http://www.nasa.gov/audience/foreducators/5-8/features/F_Solar_System_Scale.html|url-status=dead}}</ref>{{Панорама|Solar System planets, dual scale.jpg|5000px|{{center|Сончевиот Систем — големината и растојанието се поставени на различни размери.}}}} == Формирање и еволуција == [[Податотека:Protoplanetary-disk.jpg|мини| Уметничка концепција за [[протопланетарен диск]]]] Сончевиот Систем бил формиран пред 4,568 милијарди години од гравитацискиот колапс на регион во голем [[молекуларен облак]].{{refn|Датумот е заснован на најстариот пронајден досега во [[метеорит]], {{val|4568,2|+0,2|-0,4}} милиони години, и се смета дека е датум на формирање на првиот цврст материјал во маглината што се распаѓа.<ref>{{cite journal |last1=Bouvier |first1=A. |last2=Wadhwa |first2=M. |s2cid=56092512 |year=2010 |title=The age of the Solar System redefined by the oldest Pb–Pb age of a meteoritic inclusion |journal=Nature Geoscience |volume=3 |issue=9| pages=637–641 |doi=10.1038/NGEO941 |bibcode=2010NatGe...3..637B}}</ref>|group=lower-alpha}} Овој почетен облак веројатно бил со ширина од неколку светлосни години и веројатно родил неколку ѕвезди.<ref name="Arizona">{{Наведена мрежна страница|url=http://atropos.as.arizona.edu/aiz/teaching/nats102/mario/solar_system.html|title=Lecture 13: The Nebular Theory of the origin of the Solar System|work=University of Arizona|accessdate=27 December 2006}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Како што е типично за молекуларните облаци, тој се состоел претежно од водород, со малку хелиум и мали количини на потешки елементи споени од претходните генерации на ѕвезди. Како што регионот започнал да се развива во она што денес е познато како Сончев Систем, таа предсончева маглина, преку [[Момент на импулсот|зачувувањето на аголниот импулс]] предизвикала тој да ротира побрзо. Центарот, каде што се собирал најголемиот дел од масата, станал сè пожежок од околниот диск.<ref name="Arizona" /> Како што маглината започнала да ротира побрзо, таа започнала да се израмнува во [[протопланетарен диск]] со пречник од приближно 200 астрономски единици (30×109 kм; 19×109 ми)<ref name="Arizona" /> и жешка, густа [[протоѕвезда]] во центарот.<ref>{{Наведено списание|last=Greaves|first=Jane S.|date=7 January 2005|title=Disks Around Stars and the Growth of Planetary Systems|url=https://archive.org/details/sim_science_2005-01-07_307_5706/page/68|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=307|issue=5706|pages=68–71|bibcode=2005Sci...307...68G|doi=10.1126/science.1101979|pmid=15637266}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=http://www.nap.edu/openbook.php?record_id=1732&page=21|title=Present Understanding of the Origin of Planetary Systems|date=5 April 2000|publisher=National Academy of Sciences|isbn=978-0-309-04193-5|doi=10.17226/1732|access-date=19 January 2007}}</ref> Планетите настанале со [[Насобирање (астрофизика)|насобирање]] од овој диск,<ref>{{Наведено списание|last=Boss, A.P.|last2=Durisen|first2=R.H.|date=2005|title=Chondrule-forming Shock Fronts in the Solar Nebula: A Possible Unified Scenario for Planet and Chondrite Formation|journal=[[The Astrophysical Journal]]|volume=621|issue=2|page=L137|arxiv=astro-ph/0501592|bibcode=2005ApJ...621L.137B|doi=10.1086/429160}}</ref> во кој прашината и гасот гравитациски се привлекувале еден со друг, спојувајќи се за да формираат уште поголеми тела. Стотици протопланети можеби постоеле во раниот Сончев Систем, но тие или се споиле или биле уништени, оставајќи ги планетите, џуџестите планети и останати [[Мало тело во Сончевиот Систем|помали тела]].<ref name="bennett_8.2">{{Наведена книга|title=The cosmic perspective|url=https://archive.org/details/isbn_9780134874364_9|last=Bennett|first=Jeffrey O.|date=2020|isbn=978-0-134-87436-4|edition=Ninth|location=Hoboken, NJ|chapter=Chapter 8.2}}</ref> [[Податотека:NASA-UltimaThule-Geology-NewHorizons-20190318.jpg|мини|<div style="text-align:center"> Геологијата на контактниот бинарен објект [[486958 Арокот|Арокот]] (наречен ''Ultima Thule''), првиот [[планетезимал]] посетен од вселенско летало, со кометата [[67P/Чурјумов-Герасименко|67P]]. Се смета дека осумте подединици на поголемиот лобус, означени како ''ma'' до ''mh'', биле неговите градбени блокови. Двата лобуси се собрале подоцна. Се верува дека објектите како што е Арокот за возврат формирале протопланети.<ref name="SPC-20190318">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.space.com/new-horizons-ultima-thule-flyby-geologic-frankenstein.html|title=NASA's New Horizons Reveals Geologic 'Frankenstein' That Formed Ultima Thule|last=Bartels|first=Meghan|date=18 March 2019|work=[[Space.com]]|accessdate=18 March 2019}}</ref></div>]] Поради нивните повисоки точки на вриење, единствено металите и силикатите би можеле да постојат во цврста форма во топлиот внатрешен Сончев Систем блиску до [[Сонце]]то, а тие на крајот би ги формирале карпестите планети [[Меркур (планета)|Меркур]], [[Венера (планета)|Венера]], [[Земја (планета)|Земјата]] и [[Марс (планета)|Марс]]. Бидејќи металните елементи сочинувале само многу мал дел од сончевата маглина, копнените планети не можеле да растат многу големи. [[Џиновска планета|Џиновските планети]] ([[Јупитер]], [[Сатурн (планета)|Сатурн]], [[Уран (планета)|Уран]] и [[Нептун]]) се формирале подалеку, надвор од ледената линија, точката помеѓу орбитите на Марс и Јупитер каде што материјалот е доволно ладен за испарливите ледени соединенија да останат цврсти. Мразот што ги формирал овие планети бил пообилниен од [[метал]]ите и [[силикат]]ите што ги формирале земјовидните внатрешни планети, овозможувајќи им да пораснат доволно масивни за да заземат големи атмосфери на [[водород]] и [[хелиум]], најлесните и најзастапените елементи. Остатоците што никогаш не станале планети се собрале во региони како што се [[Астероиден појас|Астероидниот појас]], [[Кајперов Појас|Кајперовиот Појас]] и [[Ортов Облак|Ортовиот Облак]]. Во рок од 50 милиони години, притисокот и густината на [[водород]]от во центарот на [[протоѕвезда]]та станале доволно големи за таа да започне со [[Јадрено соединување|термојадрено соединување]].<ref name="Yi2001">{{Наведено списание|last=Sukyoung Yi|last2=Pierre Demarque|last3=Yong-Cheol Kim|last4=Young-Wook Lee|last5=Chang H. Ree|last6=Thibault Lejeune|last7=Sydney Barnes|date=2001|title=Toward Better Age Estimates for Stellar Populations: The ''Y''<sup>2</sup> Isochrones for Solar Mixture|journal=[[Astrophysical Journal Supplement]]|volume=136|issue=2|pages=417–437|arxiv=astro-ph/0104292|bibcode=2001ApJS..136..417Y|doi=10.1086/321795}}</ref> Температурата, брзината на реакцијата, притисокот и густината се зголемиле додека не била постигната [[хидростатичка рамнотежа]] : топлинскиот притисок е еднаков на силата на гравитацијата. Во тој момент, Сонцето станало ѕвезда.<ref>{{Наведено списание|last=A. Chrysostomou|last2=P.W. Lucas|date=2005|title=The Formation of Stars|url=https://archive.org/details/sim_contemporary-physics_january-february-2005_46_1/page/n29|journal=[[Contemporary Physics]]|volume=46|issue=1|pages=29–40|bibcode=2005ConPh..46...29C|doi=10.1080/0010751042000275277}}</ref> Фазата на главната низа, од почеток до крај, траела околу 10&nbsp;милијарди години за Сонцето, во споредба со околу две милијарди години за сите други фази од преостанатиот живот на Сонцето заедно.<ref name="mnras386_1">{{Наведено списание|last=Schröder, K.-P.|last2=Connon Smith, Robert|date=May 2008|title=Distant future of the Sun and Earth revisited|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=386|issue=1|pages=155–163|arxiv=0801.4031|bibcode=2008MNRAS.386..155S|doi=10.1111/j.1365-2966.2008.13022.x}}</ref> Сончевиот ветер од Сонцето ја создало [[хелиосфера]]та и ги однело преостанатиот гас и прашина од протопланетарниот диск во меѓуѕвездениот простор, завршувајќи го процесот на формирање на планетата. Сонцето станало посветло; на почетокот на својот животен век на главната низа, неговата осветленост изнесувала 70% од она што е денес.<ref>{{Наведено списание|last=Nir J. Shaviv|date=2003|title=Towards a Solution to the Early Faint Sun Paradox: A Lower Cosmic Ray Flux from a Stronger Solar Wind|journal=Journal of Geophysical Research|volume=108|issue=A12|page=1437|arxiv=astroph/0306477|bibcode=2003JGRA..108.1437S|doi=10.1029/2003JA009997}}</ref> Сончевиот Систем останал приближно таков како што е познат денес додека водородот во јадрото на Сонцето целосно не се претворило во хелиум, што се случило приближно пред 5&nbsp;милијарди години. Ова го означило крајот на животот во главната низа на Сонцето. Во тоа време, јадрото на Сонцето стапило во допир со водородно соединување што се случува долж обвивката што го опкружува инертниот хелиум, а излезната енергија станала многу поголема од сегашната. Надворешните слоеви на Сонцето се прошириле до приближно 260 пати повеќе од сегашниот пречник, а Сонцето станало [[црвен џин]]. Поради неговата значително зголемена површина, површината на Сонцето станала значително поладна ( {{Convert|2,600|K}} отколку што е на главната низа. Во следниот период се очекува Сонцето да продолжи да се шири, кое ќе резултира со испарување на Меркур, а Земјата би станала непогодно место за живеење. На крајот, јадрото ќе биде доволно жешко за [[јадрено соединување|соединување]] на [[хелиум]]; Сонцето ќе согорува хелиум во дел од времето кога согорувало водород во јадрото. Сонцето не е доволно масивно за да започне со соединување на потешки елементи, а јадрените реакции во јадрото ќе се намалуваат. Неговите надворешни слоеви ќе се оддалечат во вселената, оставајќи [[бело џуџе]], необично густ објект, половина од првобитната маса на Сонцето, но само колку Земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.astronomy.ohio-state.edu/~pogge/Lectures/vistas97.html|title=The Once & Future Sun|last=Pogge, Richard W.|date=1997|work=New Vistas in Astronomy|archive-url=https://web.archive.org/web/20050527094435/http://www-astronomy.mps.ohio-state.edu/Vistas/|archive-date=27 May 2005|accessdate=7 December 2005}}</ref> Исфрлените надворешни слоеви ќе го формираат она што е познато како [[планетарна маглина]], враќајќи дел од материјалот што го формирал Сонцето - но сега збогатен со [[Металичност|потешки елементи]] како јаглерод - во меѓуѕвездената средина. == Сонце == Сонцето е ѕвезда на Сончевиот Систем и убедливо негова најмасивна компонента. Неговата голема маса (332.900 земјишна маса),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Sun&Display=Facts&System=Metric|title=Sun: Facts & Figures|publisher=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20080102034758/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Sun&Display=Facts&System=Metric|archive-date=2 January 2008|accessdate=14 May 2009}}</ref> која сочинува 99,86% од целата маса во Сончевиот Систем,<ref name="Woolfson00"> {{Наведено списание|last=Woolfson|first=M.|date=2000|title=The origin and evolution of the solar system|journal=[[Astronomy & Geophysics]]|volume=41|issue=1|page=12|bibcode=2000A&G....41a..12W|doi=10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x|doi-access=free}}</ref> произведува температури и густини во неговото [[Сончево јадро|јадро]] доволно високи за да се одржи [[Јадрено соединување|јадреното соединување]] на [[водород]] во [[хелиум]], што ја прави главна ѕвезда од низата.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/journeyfromcente0000zirk|title=Journey from the Center of the Sun|last=Zirker|first=Jack B.|date=2002|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-05781-1|pages=[https://archive.org/details/journeyfromcente0000zirk/page/120 120–127]|url-access=registration}}</ref> Ова ослободува огромна количина на [[енергија]], главно зрачена во вселената како [[електромагнетно зрачење]] кое достигнува врв во [[Светлина|видлива светлина]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.straightdope.com/columns/read/2085/why-is-visible-light-visible-but-not-other-parts-of-the-spectrum|title=Why is visible light visible, but not other parts of the spectrum?|date=2003|publisher=The Straight Dome|accessdate=14 May 2009}}</ref> Сонцето е [[Жолто џуџе|ѕвезда од главната низа од типот Г2]]. Пожешките ѕвезди од главната низа се посјајни. Температурата на Сонцето е средна помеѓу онаа на најжешките и онаа на најстудените ѕвезди. Ѕвездите посјајни и пожешки од Сонцето се ретки, додека значително затемнети и поладни ѕвезди, познати како [[Црвено џуџе|црвени џуџиња]], сочинуваат 85% од ѕвездите на Млечниот Пат.<ref name="sun">{{Наведени вести|url=http://www.space.com/scienceastronomy/060130_mm_single_stars.html|title=Astronomers Had it Wrong: Most Stars are Single|last=Than|first=Ker|date=30 January 2006|access-date=1 August 2007|publisher=SPACE.com}}</ref> Сонцето е од т.н. популација I, и има поголемо изобилство на елементи потешки од водородот и хелиумот („[[Металичност|метали]]“ на астрономски јазик) од ѕвездите од постарата популација II.<ref>{{Наведено списание|last=T.S. van Albada|last2=Norman Baker|date=1973|title=On the Two Oosterhoff Groups of Globular Clusters|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1973-10-01_185_1/page/n482|journal=[[The Astrophysical Journal]]|volume=185|pages=477–498|bibcode=1973ApJ...185..477V|doi=10.1086/152434}}</ref> Елементи потешки од водородот и хелиумот биле формирани во јадрата на древните и експлодирачките ѕвезди, така што првата генерација на ѕвезди морала да умре пред универзумот да се збогати со овие атоми. Најстарите ѕвезди содржат малку метали, додека ѕвездите родени подоцна имаат повеќе. Се смета дека оваа висока металност била клучна за развојот на [[планетарен систем]] на Сонцето бидејќи планетите се формираат од насобирање на „метали“.<ref>{{Наведено списание|last=Charles H. Lineweaver|date=9 March 2001|title=An Estimate of the Age Distribution of Terrestrial Planets in the Universe: Quantifying Metallicity as a Selection Effect|journal=[[Icarus (journal)|Icarus]]|volume=151|issue=2|pages=307–313|arxiv=astro-ph/0012399|bibcode=2001Icar..151..307L|citeseerx=10.1.1.254.7940|doi=10.1006/icar.2001.6607}}</ref> == Меѓупланетарен простор== [[Податотека:Heliospheric-current-sheet.gif|лево|мини| Слој на хелиосферската струја]] Огромното мнозинство на Сончевиот Систем се состои од [[вакуум]] познат како [[меѓупланетарен простор]]. Заедно со [[Сончево зрачење|светлината]], Сонцето зрачи континуиран прилив на наелектризирани честички ([[плазма]]) познат како [[сончев ветер]]. Овој прилив на честички се шири нанадвор со приближно 1,5 милиони километри на час,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://solarscience.msfc.nasa.gov/SolarWind.shtml|title=Solar Physics: The Solar Wind|date=16 July 2006<!--11:42:58-->|work=Marshall Space Flight Center|accessdate=3 October 2006|archive-date=2015-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20150813081520/http://solarscience.msfc.nasa.gov/SolarWind.shtml|url-status=dead}}</ref> создавајќи слаба атмосфера која продира во меѓупланетарниот простор до најмалку 100 астрономски единици (15×109 kм; 9.3×109 ми).<ref name="Voyager">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/voyager_agu.html|title=Voyager Enters Solar System's Final Frontier|work=NASA|accessdate=2 April 2007|archive-date=2020-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200516082547/https://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/voyager_agu.html|url-status=dead}}</ref> Активноста на површината на Сонцето, како што се [[Сончев блесок|сончевите блесоци]] и [[Коронално исфрлање|исфрлањето на короналната маса]], ја нарушува хелиосферата, создавајќи вселенско време и предизвикувајќи геомагнетни бури.<ref name="SunFlip">{{Наведена мрежна страница|url=https://science.nasa.gov/headlines/y2001/ast15feb_1.htm|title=The Sun Does a Flip|last=Phillips|first=Tony|date=15 February 2001|work=NASA–Science News|archive-url=https://web.archive.org/web/20090512121817/https://science.nasa.gov/headlines/y2001/ast15feb_1.htm|archive-date=12 May 2009|accessdate=4 February 2007}}</ref> Најголемата структура во хелиосферата е [[Слој на хелиосферската струја|слојот на хелиосферската струја]], спирална форма создадена од дејствата на ротирачкото магнетно поле на Сонцето на меѓупланетарната средина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://science.nasa.gov/headlines/y2003/22apr_currentsheet.htm|title=A Star with two North Poles|date=22 April 2003|work=NASA–Science News|archive-url=https://web.archive.org/web/20090718014855/https://science.nasa.gov/headlines/y2003/22apr_currentsheet.htm|archive-date=18 July 2009}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Riley|first=Pete|date=2002|title=Modeling the heliospheric current sheet: Solar cycle variations|journal=Journal of Geophysical Research|volume=107|bibcode=2002JGRA..107.1136R|doi=10.1029/2001JA000299|doi-access=free}}</ref> [[Земјино магнетно поле|Земјиното магнетно поле]] спречува [[Земјина атмосфера|нејзината атмосфера]] да биде одземена од сончевиот ветер.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/1998/ast08dec98_1/|title=Solar Wind blows some of Earth's atmosphere into space|date=8 December 1998|work=Science@NASA Headline News|accessdate=2021-11-18|archive-date=2022-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220408025859/https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/1998/ast08dec98_1/|url-status=dead}}</ref> Венера и Марс немаат магнетни полиња и како резултат на тоа сончевиот ветер предизвикува нивната атмосфера постепено да крвари во вселената.<ref>{{Наведено списание|last=Lundin|first=Richard|date=9 March 2001|title=Erosion by the Solar Wind|url=https://archive.org/details/sim_science_2001-03-09_291_5510/page/1909|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=291|issue=5510|page=1909|doi=10.1126/science.1059763|pmid=11245195}}</ref> [[Коронално исфрлање|Исфрлањето на короналната маса]]<nowiki/>и слични настани го пренасочуваат магнетно поле и огромни количества материјал од површината на Сонцето. Интеракцијата на ова магнетно поле и материјалот со инките на магнетното поле на Земјата, наелектризирани честички во горниот дел на атмосферата на Земјата, каде што неговите заемодејства создаваат [[поларна светлина]] што се гледа во близина на магнетните полови. Хелиосферата и планетарните магнетни полиња (за оние планети што ги имаат) делумно го штитат Сончевиот Систем од високоенергетските меѓуѕвездени честички наречени [[Космичко зрачење|космички зраци]]. Густината на космичките зраци во меѓуѕвездената средина и јачината на магнетното поле на Сонцето се менуваат на многу долги временски размери, така што нивото на пенетрација на космичките зраци во Сончевиот Систем варира, иако за тоа колку е непознато.<ref name="Langner_et_al_2005">{{Наведено списание|last=Langner|first=U.W.|last2=M.S. Potgieter|date=2005|title=Effects of the position of the solar wind termination shock and the heliopause on the heliospheric modulation of cosmic rays|url=https://archive.org/details/sim_advances-in-space-research_2005_35_12/page/2084|journal=[[Advances in Space Research]]|volume=35|issue=12|pages=2084–2090|bibcode=2005AdSpR..35.2084L|doi=10.1016/j.asr.2004.12.005}}</ref> [[Меѓупланетарен простор|Меѓупланетарниот простор]] е дом на најмалку два региони на [[Вселенска прашина|космичка прашина]] слични на дисковите. Првиот, Зодијачки облак од прашина, лежи во внатрешниот Сончев Систем и ја предизвикува [[Зодијачка светлина|зодијачката светлина]]. Најверојатно е формиран од судири во астероидниот појас предизвикани од гравитациските заемодејства со планетите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://astrobiology.arc.nasa.gov/workshops/1997/zodiac/backman/IIIc.html|title=Long-term Evolution of the Zodiacal Cloud|date=1998|archive-url=https://web.archive.org/web/20060929030040/http://astrobiology.arc.nasa.gov/workshops/1997/zodiac/backman/IIIc.html|archive-date=29 September 2006|accessdate=3 February 2007}}</ref> Вториот облак од прашина се протега од околу 10 астрономски единици (1.5×109 kм; 930×106 ми) до околу 40 астрономски единици (6.0×109 kм; 3.7×109 ми), и веројатно е создаден од слични судири во [[Кајперов Појас|Кајперовиот Појас]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sci.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=29471|title=ESA scientist discovers a way to shortlist stars that might have planets|date=2003|work=ESA Science and Technology|accessdate=3 February 2007}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Landgraf|first=M.|last2=Liou, J.-C.|last3=Zook, H.A.|last4=Grün, E.|date=May 2002|title=Origins of Solar System Dust beyond Jupiter|url=http://astron.berkeley.edu/~kalas/disksite/library/ladgraf02.pdf|journal=The Astronomical Journal|volume=123|issue=5|pages=2857–2861|arxiv=astro-ph/0201291|bibcode=2002AJ....123.2857L|doi=10.1086/339704|access-date=9 February 2007|archive-date=2016-05-15|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160515115002/http://astron.berkeley.edu/~kalas/disksite/library/ladgraf02.pdf|url-status=dead}}</ref> == Внатрешен Сончев Систем == Внатрешниот Сончев Систем е регион кој ги опфаќа копнените планети и астероидниот појас.<ref name="inner">{{Наведена мрежна страница|url=http://nasascience.nasa.gov/planetary-science/exploring-the-inner-solar-system|title=Inner Solar System|publisher=NASA Science (Planets)|archive-url=https://web.archive.org/web/20090511182050/http://nasascience.nasa.gov/planetary-science/exploring-the-inner-solar-system|archive-date=11 May 2009|accessdate=9 May 2009}}</ref> Составени главно од [[силикат]]и и метали, објектите на внатрешниот Сончев Систем се релативно блиску до Сонцето; полупречникот на целиот овој регион е помал од растојанието помеѓу орбитите на Јупитер и Сатурн. Овој регион е исто така во рамките на ледената линија, што е нешто помалку од 5 астрономски единици (750×106 kм; 460×106 ми) од Сонцето. === Внатрешни планети === [[Податотека:Telluric_planets_size_comparison.jpg|мини|Внатрешните планети. Од врвот до дното надесно: [[Земја (планета)|Земјата]], [[Марс (планета)|Марс]], [[Венера (планета)|Венера]] и [[Меркур (планета)|Меркур]] (големини до размер).]] [[Податотека:Solar_system_orrery_inner_planets.gif|мини|Орери ги прикажува движењата на внатрешните четири планети. Малите сфери ја претставуваат позицијата на секоја планета на секои два [[Јулијански ден]]а, почнувајќи од 3 август 2020 година и завршувајќи на 21 јуни 2022 година (Марс во перихел).]] Четирите копнени или внатрешни планети имаат густи, карпести состави, малку или никакви [[Природен сателит|месечини]] и без [[Планетарени прстени|планетарни прстени]]. Тие се составени главно од огноотпорни минерали како што се силикатите {{--}} кои ги формираат нивните кори и обвивки {{--}} и метали како железо и никел кои ги формираат нивните јадра. Три од четирите внатрешни планети (Венера, Земја и Марс) имаат [[Атмосфера|атмосфери]] доволно значителни за да генерираат временски услови; сите имаат ударни кратери и тектонски површински одлики, како што се долините на расцепот и вулканите. Терминот ''внатрешна планета не'' треба да се меша со ''[[долни и горни планети|долна планета]]'', која ги означува оние планети кои се поблиску до Сонцето отколку Земјата (т.е. Меркур и Венера). ==== Меркур ==== {{Главна|Меркур}} [[Меркур (планета)|Меркур]] (0.4 астрономски единици (60×106 kм; 37×106 ми) од Сонцето) е најблиската планета до [[Сонце]]то. Најмалата планета во Сончевиот Систем ({{Земјина маса|0.055}}), Меркур нема природни сателити. Покрај ударните кратери, една необична одлика на површината на Меркур се многубројните набори, или [[Rupes|рупи]], кои ги пресекуваат рамнините и кои веројатно настанале во периодот на почетокот на неговата историја.<ref>Schenk P., Melosh H.J. (1994), ''Lobate Thrust Scarps and the Thickness of Mercury's Lithosphere'', Abstracts of the 25th Lunar and Planetary Science Conference, 1994LPI....25.1203S</ref> Многу слабата [[атмосфера на Меркур]] се состои од атоми кои се разбиени од неговата површина од сончевиот ветер.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nineplanets.org/mercury.html|title=Mercury|last=Bill Arnett|date=2006|work=Nine Planets|accessdate=14 September 2006}}</ref> Неговото релативно големо железно јадро и тенок [[плашт (геологија)|плашт]] сè уште не се соодветно објаснети. Хипотезите вклучуваат дека неговите надворешни слоеви биле соголени од џиновски удар или дека бил спречен целосно да се акредитира поради енергијата на младото Сонце.<ref>{{Наведено списание|last=Benz|first=W.|last2=Slattery|first2=W.L.|last3=Cameron|first3=A.G.W.|year=1988|title=Collisional stripping of Mercury's mantle|url=https://zenodo.org/record/1253898|journal=Icarus|type=Submitted manuscript|volume=74|issue=3|pages=516–528|bibcode=1988Icar...74..516B|doi=10.1016/0019-1035(88)90118-2}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Cameron|first=A.G.W.|year=1985|title=The partial volatilization of Mercury|journal=Icarus|volume=64|issue=2|pages=285–294|bibcode=1985Icar...64..285C|doi=10.1016/0019-1035(85)90091-0}}</ref> ==== Венера ==== {{Главна|Венера }} [[Венера (планета)|Венера]] (0.7 астрономски единици (100×106 kм; 65×106 ми) од Сонцето) е блиску по големина до Земјата ({{Земјина маса|0.815}}) и, како [[Земјата]], има густа силикатна обвивка околу железното јадро, значителна атмосфера и докази за внатрешна геолошка активност. Венера е многу посува од Земјата, а [[атмосфера на Венера|нејзината атмосфера]] е деведесет пати погуста. Венера нема природни сателити. Таа е најжешката планета, со површински температури над 400&nbsp;°C (752&nbsp;°F), најверојатно поради количината на [[стакленички гасови]] во атмосферата. На Венера не е откриен дефинитивен доказ за тековната геолошка активност, но таа нема [[магнетно поле]] што би го спречило исцрпувањето на нејзината значителна атмосфера, што сугерира дека нејзината атмосфера се надополнува со [[Ерупција|вулкански ерупции]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boulder.swri.edu/~bullock/Homedocs/Science2_1999.pdf|title=Climate Change as a Regulator of Tectonics on Venus|last=Paul Rincon|date=1999|work=Johnson Space Center Houston, TX, Institute of Meteoritics, University of New Mexico, Albuquerque, NM|archive-url=https://web.archive.org/web/20070614202807/http://www.boulder.swri.edu/~bullock/Homedocs/Science2_1999.pdf|archive-date=14 June 2007|accessdate=19 November 2006}}</ref> ==== Земја ==== {{Главна|Земја}} [[Земја (планета)|Земјата]] (1 астрономска единица (150×106 kм; 93×106 ми) е најголемата и најгустата од внатрешните планети, единствената за која се знае дека има моментална геолошка активност и единственото место каде што се знае дека постои живот.<ref name="life">{{Наведена мрежна страница|url=https://science.nasa.gov/planetary-science/big-questions/what-are-the-characteristics-of-the-solar-system-that-lead-to-the-origins-of-life-1/|title=What are the characteristics of the Solar System that lead to the origins of life?|publisher=NASA Science (Big Questions)|archive-url=https://web.archive.org/web/20100408055814/http://science.nasa.gov/planetary-science/big-questions/what-are-the-characteristics-of-the-solar-system-that-lead-to-the-origins-of-life-1/|archive-date=8 April 2010|accessdate=30 August 2011}}</ref> Нејзината течна [[хидросфера]] е единствена меѓу копнените планети и таа е единствената планета каде што е забележана [[Тектоника на плочите|тектоника на плочи]]. [[Атмосфера на Земјата|Атмосферата на Земјата]] е радикално различна од онаа на другите планети, бидејќи е изменета од присуството на живот за да содржи 21% слободен [[кислород]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.visionlearning.com/library/module_viewer.php?c3=&mid=107&l=|title=Earth's Atmosphere: Composition and Structure|last=Anne E. Egger|work=VisionLearning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20070221231635/http://www.visionlearning.com/library/module_viewer.php?mid=107&l=&c3=|archive-date=21 February 2007|accessdate=26 December 2006}}</ref> Има еден природен сателит, [[Месечина]]та, единствениот голем сателит на копнена планета во Сончевиот Систем. ==== Марс ==== {{Главна|Марс}} [[Марс (планета)|Марс]] (1.5 астрономски единици (220×106 kм; 140×106 ми) од Сонцето) е помал од Земјата и Венера ({{Земјина маса|0.107}}). Има [[атмосфера на Марс|атмосфера]] од претежно [[јаглерод диоксид]] со површински притисок од 6,1 милибари (околу 0,6% од онаа на Земјата).<ref>{{Наведена книга|title=Encyclopaedia of the Solar System|last=David C. Gatling|last2=Conway Leovy|date=2007|editor-last=Lucy-Ann McFadden|pages=301–314|chapter=Mars Atmosphere: History and Surface Interactions|display-editors=etal}}</ref> Неговата површина, наполнета со огромни [[вулкан]]и, како што е [[Олимп (Марс)|Олимп]], и долините на расцепот, како што се [[Маринерски Долини|Маринерските Долини]], покажува геолошка активност која можеби опстојувала дури пред 2 милиони години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.astrobio.net/mars/modern-martian-marvels-volcanoes/|title=Modern Martian Marvels: Volcanoes?|last=David Noever|date=2004|work=NASA Astrobiology Magazine|accessdate=23 July 2006}}</ref> Нејзината црвена боја доаѓа од железниот оксид во нејзината почва.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mars&Display=Kids|title=Mars: A Kid's Eye View|publisher=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20031226145156/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Display=Kids&Object=Mars|archive-date=26 December 2003|accessdate=14 May 2009}}</ref> Марс има два мали природни сателити ([[Дејмос]] и [[Фобос]]) за кои се смета дека се или заробени [[астероид]]и,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/papers/2004/SJK2004.pdf|title=A Survey for Outer Satellites of Mars: Limits to Completeness|last=Scott S. Sheppard|last2=David Jewitt|date=2004|work=[[Astronomical Journal]]|accessdate=26 December 2006|last3=Jan Kleyna|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303205126/http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/papers/2004/SJK2004.pdf|archive-date=2016-03-03|url-status=dead}}</ref> или исфрлени остатоци од масовен удар во почетокот на историјата на Марс.<ref>{{Наведено списание|last=Pascal Rosenblatt|last2=Sébastien Charnoz|last3=Kevin M. Dunseath|last4=Mariko Terao-Dunseath|last5=Antony Trinh|last6=Ryuki Hyodo|last7=Hidenori Genda|last8=Stéven Toupin|year=2016|title=Accretion of Phobos and Deimos in an extended debris disc stirred by transient moons|url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01350105/file/Letter.pdf|journal=Nature Geoscience|volume=9|issue=8|pages=581|bibcode=2016NatGe...9..581R|doi=10.1038/ngeo2742}}</ref> === Астероиден појас === {{Главна|Астероиден појас}} [[Податотека:InnerSolarSystem-en.png|мини|[[Астероиден појас|Астероидниот појас во]] облик на крофна се наоѓа помеѓу орбитите на [[Марс (планета)|Марс]] и [[Јупитер]]. ]] [[Астероид]]ите освен најголемиот, Церера, се класифицирани како [[Мало тело во Сончевиот Систем|мали тела на Сончевиот Систем]] и се составени главно од огноотпорни карпести и метални минерали, со малку мраз.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iau.org/public_press/news/release/iau0601/newspaper/|title=IAU Planet Definition Committee|date=2006|publisher=International Astronomical Union|archive-url=https://web.archive.org/web/20090603001603/http://www.iau.org/public_press/news/release/iau0601/newspaper/|archive-date=3 June 2009|accessdate=1 March 2009}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://curious.astro.cornell.edu/question.php?number=601|title=Are Kuiper Belt Objects asteroids? Are large Kuiper Belt Objects planets?|publisher=[[Cornell University]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090103110110/http://curious.astro.cornell.edu/question.php?number=601|archive-date=3 January 2009|accessdate=1 March 2009}}</ref> Тие се со големина од неколку метри до стотици километри. Астероидите помали од еден метар обично се нарекуваат [[метеороид]]и и микрометеороиди (со големина на зрно), во зависност од различни, донекаде произволни дефиниции. Астероидниот појас ја зазема орбитата помеѓу Марс и Јупитер, помеѓу (340×106 и 490×106 kм; 210×106 и 310×106 ми) од [[Сонце]]то. Се смета дека станува збор за остатоци од формирањето на Сончевиот Систем кои не успеале да се спојат поради гравитациското мешање на Јупитер.<ref>{{Наведено списание|last=Petit, J.-M.|last2=Morbidelli, A.|last3=Chambers, J.|date=2001|title=The Primordial Excitation and Clearing of the Asteroid Belt|url=http://www.gps.caltech.edu/classes/ge133/reading/asteroids.pdf|journal=[[Icarus (journal)|Icarus]]|volume=153|issue=2|pages=338–347|bibcode=2001Icar..153..338P|doi=10.1006/icar.2001.6702|access-date=22 March 2007|archive-date=2007-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20070221085835/http://www.gps.caltech.edu/classes/ge133/reading/asteroids.pdf|url-status=dead}}</ref> Астероидниот појас содржи десетици илјади, можеби и милиони, објекти во пречник над еден километар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.esa.int/esaCP/ESAASPF18ZC_index_0.html|title=New study reveals twice as many asteroids as previously believed|date=2002|work=ESA|accessdate=23 June 2006}}</ref> И покрај ова, вкупната маса на астероидниот појас веројатно нема да биде повеќе од една илјадити дел од масата на Земјата.<ref name="Krasinsky2002">{{Наведено списание|last=Krasinsky|first=G.A.|author-link=Georgij A. Krasinsky|last2=Pitjeva, E.V.|author-link2=Elena V. Pitjeva|last3=Vasilyev, M.V.|last4=Yagudina, E.I.|date=July 2002|title=Hidden Mass in the Asteroid Belt|journal=[[Icarus (journal)|Icarus]]|volume=158|issue=1|pages=98–105|bibcode=2002Icar..158...98K|doi=10.1006/icar.2002.6837}}</ref> Астероидниот појас е многу ретко населен; вселенските летала рутински минуваат без инциденти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://solarsystem.nasa.gov/news/12195/cassini-passes-through-asteroid-belt|title=Cassini Passes Through Asteroid Belt|work=NASA|accessdate=2021-03-01}}</ref> ==== Церера ==== {{Главна|Церера (џуџеста планета)}} [[Податотека:PIA22083-Ceres-DwarfPlanet-GravityMapping-20171026.gif|лево|мини| Церера – карта на гравитациски полиња: црвеното е високо; синото е ниско.]] [[Церера (џуџеста планета)|Церера]] (2,77 ае (414 милиони км; 257 милиони милји) е најголемиот астероид, [[протопланета]] и [[џуџеста планета]]. Има [[пречник]] од нешто под 1.000 километри и маса доволно голема за сопствената гравитација да го повлече во сферична форма. Церера се сметала за планета кога била откриена во [[1801]] година и била прекласифицирана во астероид во 1850-тите, бидејќи понатамошните набљудувања откриле дополнителни астероиди. Потоа повторно била рекласифицирана како џуџеста планета во [[2006]] година, кога била создадена [[Дефиниција на планета|дефиницијата]] на [[Меѓународен астрономски сојуз|Меѓународниот астрономски сојуз]] за планета. ==== Групи на астероиди ==== Астероидите во астероидниот појас се поделени во групи и [[Астероидно семејство|семејства]] на астероиди врз основа на нивните орбитални одлики. [[Астероидна месечина|Астероидните месечини]] се астероиди кои кружат околу поголеми астероиди. Тие не се толку јасно истакнати како планетарните месечини, понекогаш се речиси исто толку големи како нивните партнери. Астероидниот појас содржи и [[Активен астероид|комети од главниот појас]], кои можеби биле извор на вода на Земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spacedaily.com/reports/Main_Belt_Comets_May_Have_Been_Source_Of_Earths_Water.html|title=Main-Belt Comets May Have Been Source of Earths Water|last=Phil Berardelli|date=2006|work=SpaceDaily|accessdate=23 June 2006|archive-date=2011-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110816083413/http://www.spacedaily.com/reports/Main_Belt_Comets_May_Have_Been_Source_Of_Earths_Water.html|url-status=dead}}</ref> [[Јупитеров тројанец|Јупитеровите тројанци]] се наоѓаат во која било од точките L4 или L5 на Јупитер (гравитациски стабилни региони кои водат и следат планета во нејзината орбита); терминот „''тројански''“ се користи и за мали тела во која било друга планетарна или сателитска [[Лагранжова точка]]. Астероидите од [[Семејството Хилда|тоХилда]] се во резонанца 2:3 со Јупитер; односно трипати го обиколуваат Сонцето за секои две орбити на Јупитер.<ref name="Barucci">{{Наведена книга|title=Asteroids III|last=Barucci|first=M. A.|last2=Kruikshank, D.P.|last3=Mottola S.|last4=Lazzarin M.|date=2002|publisher=University of Arizona Press|location=Tucson, Arizona|pages=273–87|chapter=Physical Properties of Trojan and Centaur Asteroids}}</ref> Внатрешниот Сончев Систем, исто така, содржи [[Близуземски тела|астероиди блиску до Земјата]], од кои многу минуваат низ орбитите на внатрешните планети.<ref name="MorbidelliAstIII">{{Наведено списание|last=Morbidelli|first=A.|last2=Bottke|first2=W.F.|last3=Froeschlé|first3=Ch.|last4=Michel|first4=P.|date=January 2002|editor2-last=A. Cellino|editor3-last=P. Paolicchi|editor4-last=R.P. Binzel|title=Origin and Evolution of Near-Earth Objects|url=http://www.boulder.swri.edu/~bottke/Reprints/Morbidelli-etal_2002_AstIII_NEOs.pdf|journal=Asteroids III|pages=409–422|bibcode=2002aste.book..409M|doi=10.2307/j.ctv1v7zdn4.33}}</ref> Некои од нив се [[Потенцијално опасно тело|потенцијално опасни објекти]]. == Надворешен Сончев Систем == {{Главна|Џиновска планета}} Надворешниот регион на Сончевиот Систем е дом на [[џиновска планета|џиновските планети]] и нивните големи месечини. Во овој регион орбитираат и [[Кентаур (астероид)|кентаурите]] и многу [[Комета|краткопериодни комети.]] Поради нивната поголема оддалеченост од Сонцето, цврстите објекти во надворешниот Сончев Систем содржат поголем дел од испарливи материи, како што се [[вода]], [[амонијак]] и [[метан]] од оние на внатрешниот Сончев Систем, бидејќи пониските температури дозволуваат овие соединенија да останат цврсти.<ref name="bennett_8.2"/> === Надворешни планети === [[Податотека:Size_planets_comparison.jpg|мини| Надворешните планети (во позадина) [[Јупитер]], [[Сатурн (планета)|Сатурн]], [[Уран (планета)|Уран]] и [[Нептун]], во споредба со внатрешните планети [[Земја (планета)|Земја]], [[Венера (планета)|Венера]], [[Марс (планета)|Марс]] и [[Меркур (планета)|Меркур]] (во преден план)]] [[Податотека:Solar_system_orrery_outer_planets.gif|мини| Орери ги прикажува движењата на четирите надворешни планети. Малите сфери ја претставуваат позицијата на секоја планета на секои 200 [[Јулијански ден]]ови, почнувајќи од 18 ноември 1877 година и завршувајќи на 3 септември 2042 година (Нептун на перихел).]] Четирите надворешни планети, исто така наречени џиновски планети или [[Јовијански планети]], колективно сочинуваат 99% од масата која кружи околу Сонцето. [[Јупитер]] и [[Сатурн]] се заедно повеќе од 400 пати со поголема од [[Земјина маса|масата на Земјата]] и се состојат претежно од гасовите водород и хелиум, па оттука и нивното именување како [[Гасовит џин|гасовити џинови]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://exoplanets.nasa.gov/what-is-an-exoplanet/planet-types/gas-giant|title=Gas Giant {{!}} Planet Types|work=Exoplanet Exploration: Planets Beyond our Solar System|accessdate=2020-12-22}}</ref> [[Уран]] и [[Нептун]] се многу помалку масивни {{--}} помали од 20 Земјини маси ({{Земјина маса}}) секој {{--}} и се составени првенствено од мраз. Поради овие причини, некои астрономи сугерираат дека припаѓаат на нивната сопствена категорија, [[леден џин|ледени џинови]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gps.caltech.edu/uploads/File/People/djs/lissauer&stevenson(PPV).pdf|title=Formation of Giant Planets|last=Jack J. Lissauer|last2=David J. Stevenson|date=2006|work=NASA Ames Research Center; California Institute of Technology|archive-url=https://web.archive.org/web/20090326060004/http://www.gps.caltech.edu/uploads/File/People/djs/lissauer%26stevenson%28PPV%29.pdf|archive-date=26 March 2009|accessdate=16 January 2006}}</ref> Сите четири џиновски планети имаат [[Планетарени прстени|прстени]], иако од Земјата лесно се забележува само прстенестиот систем на Сатурн. Терминот ''[[долни и горни планети|горна планета]]'' означува планети надвор од [[Земјината орбита]] и на тој начин ги вклучува и надворешните планети и Марс. ==== Јупитер ==== {{Главна|Јупитер}} [[Јупитер]] (5.2 астрономски единици (780×106 kм; 480×106 ми), на {{Земјина маса|318}}, е 2,5 пати поголема од масата на сите други планети собрани заедно. Во голема мера се состои од [[водород]] и [[хелиум]]. Силната внатрешна топлина на Јупитер создава полупостојани одлики во неговата атмосфера, како што се облачните ленти и [[Голема Црвена Дамка|Големата црвена дамка]]. Јупитер има [[Јупитерови месечини|80 познати сателити]]. Четирите најголеми, [[Ганимед (месечина)|Ганимед]], [[Калиста (месечина)|Калиста]], [[Ија (месечина)|Ија]] и [[Европа (месечина)|Европа]], се нарекуваат [[Галилееви месечини]]: тие покажуваат сличности со копнените планети, како што се вулканизмот и внатрешното загревање.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.agu.org/cgi-bin/SFgate/SFgate?&listenv=table&multiple=1&range=1&directget=1&application=fm99&database=%2Fdata%2Fepubs%2Fwais%2Findexes%2Ffm99%2Ffm99&maxhits=200&=%22P11C-10%22|title=Geology of the Icy Galilean Satellites: A Framework for Compositional Studies|last=Pappalardo, R T|date=1999|work=Brown University|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930165551/http://www.agu.org/cgi-bin/SFgate/SFgate?&listenv=table&multiple=1&range=1&directget=1&application=fm99&database=%2Fdata%2Fepubs%2Fwais%2Findexes%2Ffm99%2Ffm99&maxhits=200&=%22P11C-10%22|archive-date=30 September 2007|accessdate=16 January 2006}}</ref> Ганимед, најголемиот сателит во Сончевиот Систем, е поголем од Меркур; Калиста е речиси исто толку голем. ==== Сатурн ==== {{Главна|Сатурн }} [[Сатурн (планета)|Сатурн]] (9.5 астрономски единици (1.42×109 kм; 880×106 ми)), се одликува со својот обемен [[Сатурнови прстени|систем на прстени]], има неколку сличности со Јупитер, како што се неговиот атмосферски состав и [[магнетосфера]]. Иако Сатурн има 60% од волуменот на Јупитер, тој е помалку од една третина од обемот, на {{Земјина маса|95}}. Сатурн е единствената планета од Сончевиот Систем која е помалку густа од водата.<ref name="preserve">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.preservearticles.com/201101233659/saturn-the-most-beautiful-planet-of-our-solar-system.html|title=Saturn – The Most Beautiful Planet of our solar system|date=23 January 2011|work=Preserve Articles|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120134152/http://www.preservearticles.com/201101233659/saturn-the-most-beautiful-planet-of-our-solar-system.html|archive-date=20 January 2012|accessdate=24 July 2011}}</ref> Прстените на Сатурн се составени од мали честички мраз и карпи. Сатурн има [[Сатурнови месечини|83 потврдени сателити]] составени главно од мраз. Две од нив, [[Титан (месечина)|Титан]] и [[Енкелад (месечина)|Енкелад]], покажуваат знаци на геолошка активност:<ref>{{Наведено списание|last=Kargel|first=J.S.|date=1994|title=Cryovolcanism on the icy satellites|url=https://zenodo.org/record/1232444|journal=Earth, Moon, and Planets|type=Submitted manuscript|volume=67|issue=1–3|pages=101–113|bibcode=1995EM&P...67..101K|doi=10.1007/BF00613296}}</ref> тие, како и пет други сатурнски месечини ([[Јапет (месечина)|Јапет]], [[Реја (месечина)|Реја]], [[Диона (месечина)|Диона]], [[Тетида (месечина)|Тетида]] и [[Мимант (месечина)|Мимант]]), се доволно големи за да бидат тркалезни. Титан, втората по големина месечина во Сончевиот Систем, е поголема од Меркур и единствениот сателит во Сончевиот Систем со значителна атмосфера. ==== Уран ==== {{Главна|Уран}} [[Уран (планета)|Уран]] (19.2 астрономски единици (2.87×109 kм; 1.78×109 ми), во {{Земјина маса|14}} , е најлесната од надворешните планети. Уникатно меѓу планетите, кружи околу Сонцето на своја страна; нејзиниот[[осен наклон]] е над деведесет степени во однос на [[еклиптика]]та. Има многу постудено јадро од другите џиновски планети и зрачи многу малку топлина во вселената.<ref>{{Наведено списание|last=Hawksett|first=David|last2=Longstaff|first2=Alan|last3=Cooper|first3=Keith|last4=Clark|first4=Stuart|date=2005|title=10 Mysteries of the Solar System|journal=[[Astronomy Now]]|volume=19|issue=8|page=65|bibcode=2005AsNow..19h..65H}}</ref> Уран има [[Уранови месечини|27 познати сателити]], од кои најголеми се [[Титанија (месечина)|Титанија]], [[Оберон]], [[Чадор (месечина)|Амбриел]], [[Ариел (месечина)|Ариел]] и [[Миранда (месечина)|Миранда]].<ref>{{Наведено списание|last=Sheppard|first=S. S.|last2=Jewitt|first2=D.|last3=Kleyna|first3=J.|year=2005|title=An Ultradeep Survey for Irregular Satellites of Uranus: Limits to Completeness|journal=The Astronomical Journal|volume=129|issue=1|pages=518|arxiv=astro-ph/0410059|bibcode=2005AJ....129..518S|doi=10.1086/426329}}</ref> ==== Нептун ==== {{Главна|Нептун }} [[Нептун]] (30.1 астрономски единици (4.50×109 kм; 2.80×109 ми)), иако малку помал од Уран, е помасивен ( {{Земјина маса|17}}) и оттука [[Густина|погуст]]. Зрачи повеќе внатрешна топлина од Уран, но не толку колку Јупитер или Сатурн.<ref>{{Наведено списание|last=Podolak, M.|last2=Reynolds, R.T.|last3=Young, R.|date=1990|title=Post Voyager comparisons of the interiors of Uranus and Neptune|url=https://zenodo.org/record/1231394|journal=Geophysical Research Letters|type=Submitted manuscript|volume=17|issue=10|pages=1737–1740|bibcode=1990GeoRL..17.1737P|doi=10.1029/GL017i010p01737}}</ref> Нептун има 14 познати сателити. Најголемиот, [[Тритон (месечина)|Тритон]], е геолошки активен, со [[гејзер]]и од [[течен азот]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://trs-new.jpl.nasa.gov/dspace/handle/2014/28034?mode=full|title=The Plausibility of Boiling Geysers on Triton|last=Duxbury, N.S.|last2=Brown, R.H.|date=1995|work=Beacon eSpace|archive-url=https://web.archive.org/web/20090426005806/http://trs-new.jpl.nasa.gov/dspace/handle/2014/28034?mode=full|archive-date=26 April 2009|accessdate=16 January 2006}}</ref> Тритон е единствениот голем сателит со [[Повратно движење|повратно дивжење]]. Нептун е придружен во својата орбита од неколку [[Мала планета|помали планети]], наречени [[Нептунов тројанец|Нептунови тројанци]], кои се во резонанца 1:1 со него. === Кентаури === {{Главна|Кентаур (астероид)}} [[Кентаур (астероид)|Кентаурите]] се ледени тела слични на комети чии орбити имаат големи полуоски поголеми од оние на Јупитер (5.5 астрономски единици (820×106 kм; 510×106 ми)) и помалку од онаа на Нептун (30 астрономски единици (4.5×109 kм; 2.8×109 ми)). Најголемиот познат кентаур, [[10199 Харикло]], има пречник од околу 250 километри. Првиот откриен кентаур, [[2060 Хирон]], исто така е класифициран како комета (95P), бидејќи развива кома исто како и кометите кога се приближуваат до Сонцето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vub.ac.be/STER/www.astro/chibio.htm|title=Chiron biography|last=Patrick Vanouplines|date=1995|work=Vrije Universitiet Brussel|archive-url=https://web.archive.org/web/20090502122306/http://www.vub.ac.be/STER/www.astro/chibio.htm|archive-date=2 May 2009|accessdate=23 June 2006}}</ref> == Комети == {{Главна|Комета}} [[Податотека:Comet-Hale-Bopp-29-03-1997_hires_adj.jpg|мини|[[Хејл-Бопова комета]], видена во [[1997]] година]] Кометите се мали тела на Сончевиот Систем, вообичаено со ширина од само неколку километри, составени главно од испарливи мразови. Тие имаат многу ексцентрични орбити, генерално [[перихел]] во орбитите на внатрешните планети и [[афел]] подалеку од Плутон. Кога кометата влегува во внатрешниот Сончев Систем, нејзината близина до Сонцето предизвикува нејзината ледена површина да се [[Сублимација|сублимира]] и [[јон]]изира, создавајќи [[кома]]: долга опашка од гас и прашина често видлива со голо око. Кометите со краток период имаат орбити кои траат помалку од двесте години. Долгорочните комети имаат орбити кои траат илјадници години. Кометите со краток период се смета дека потекнуваат од [[Кајперовиот Појас]], додека долгите комети, како [[Хејл-Бопова комета|Хејл-Боповата]], се смета дека потекнуваат од Ортовиот Облак. Многу групи на комети, како оние од Крејцобата група, настанале од распадот на самохран родител.<ref>{{Наведено списание|last=Sekanina, Zdeněk|date=2001|title=Kreutz sungrazers: the ultimate case of cometary fragmentation and disintegration?|journal=Publications of the Astronomical Institute of the Academy of Sciences of the Czech Republic|volume=89|pages=78–93|bibcode=2001PAICz..89...78S}}</ref> Некои комети со [[Хиперболична траекторија|хиперболични]] орбити може да потекнуваат надвор од Сончевиот Систем, но тешко е да се одредат нивните прецизни орбити.<ref name="hyperbolic">{{Наведено списание|last=Królikowska|first=M.|date=2001|title=A study of the original orbits of ''hyperbolic'' comets|journal=[[Astronomy & Astrophysics]]|volume=376|issue=1|pages=316–324|bibcode=2001A&A...376..316K|doi=10.1051/0004-6361:20010945|doi-access=free}}</ref> Старите комети чии испарливи материи главно биле исфрлени од сончевото затоплување често се категоризираат како астероиди.<ref>{{Наведено списание|last=Whipple|first=Fred L.|date=1992|title=The activities of comets related to their aging and origin|url=https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_1992_54_1-3/page/1|journal=[[Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy]]|volume=54|issue=1–3|pages=1–11|bibcode=1992CeMDA..54....1W|doi=10.1007/BF00049540}}</ref> == Заднептунски регион == {{Главна|Заднептунец}} Надвор од орбитата на Нептун се наоѓа областа на „[[Заднептунец|заднептунскиот регион]]“, со [[Кајперов Појас|Кајперовиот Појас]] во облик на крофна, домот на Плутон и неколку други џуџести планети, и преклопен диск од расеани објекти, кој е [[Наклон (орбита)|наведнат кон рамнината]] на Сончевиот Систем и достигнува многу подалеку од Кајперовиот Појас. Целиот регион сè уште е во голема мера неистражен. Се смета дека се состои претежно од илјадници мали светови - најголемиот со пречник од само една петтина од оној на Земјата и маса далеку помала од онаа на Месечината - главно составена од карпи и мраз. Овој регион понекогаш се опишува како „трета зона на Сончевиот Систем“, опфаќајќи го внатрешниот и надворешниот Сончев Систем.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.americanscientist.org/article/journey-to-the-solar-systems-third-zone|title=Journey to the Solar System's Third Zone|last=Alan Stern|authorlink=Alan Stern|date=February 2015|work=American Scientist|accessdate=26 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181026222414/https://www.americanscientist.org/article/journey-to-the-solar-systems-third-zone|archive-date=2018-10-26|url-status=dead}}</ref> === Кајперов Појас === {{Главна|Кајперов Појас}} [[Податотека:Kuiper belt plot objects of outer solar system.png|десно|мини|Познати објекти во Кајперовиот Појас<br />{{Легенда-ред|magenta|''[[Сонце]]''}}{{·}}{{Легенда-ред|Lime|[[Јупитеров тројанец]]}}{{·}}{{Легенда-ред|OrangeRed|Џиновска планета}}{{·}}{{Легенда-ред|RoyalBlue|Кајперов Појас}}{{·}}{{Легенда-ред|Gold|[[Расеан Диск]]}}{{·}}{{Легенда-ред|Cyan|[[Нептунов тројанец]]}}]] [[Кајперовиот Појас]] е голем прстен од остатоци сличен на астероидниот појас, но главно се состои од објекти составени првенствено од мраз.<ref name="physical">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/encyclopediasola00mcfa_702|title=Encyclopedia of the Solar System|last=Stephen C. Tegler|date=2007|isbn=9780120885893|editor-last=Lucy-Ann McFadden|pages=[https://archive.org/details/encyclopediasola00mcfa_702/page/n622 605]–620|chapter=Kuiper Belt Objects: Physical Studies|display-editors=etal|url-access=limited}}</ref> Се протега помеѓу 30 и 50 астрономски единици (4.5×109 и 7.5×109 kм; 2.8×109 и 4.6×109 ми) од Сонцето. Тој е составен главно од мали тела на Сончевиот Систем, иако најголемите неколку се веројатно доволно големи за да бидат џуџести планети.<ref name="Grundy2019"/> Се проценува дека има над 100.000 предмети од Кајперовиот Појас со пречник поголем од {{Convert|50|km}}, но вкупната маса на Кајперовиот Појас се смета дека е само десетина или дури стотинка од масата на Земјата.<ref name="Delsanti-Beyond_The_Planets">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/papers/2006/DJ06.pdf|title=The Solar System Beyond The Planets|last=Audrey Delsanti|last2=David Jewitt|date=2006|work=Institute for Astronomy, University of Hawaii|archive-url=https://web.archive.org/web/20070129151907/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/papers/2006/DJ06.pdf|archive-date=29 January 2007|accessdate=3 January 2007}}</ref> Многу објекти на Кајперовиот Појас имаат повеќе сателити,<ref>{{Наведено списание|last=Brown|first=M.E.|author-link=Michael E. Brown|last2=Van Dam|first2=M.A.|last3=Bouchez|first3=A.H.|last4=Le Mignant|first4=D.|last5=Campbell|first5=R.D.|last6=Chin|first6=J.C.Y.|last7=Conrad|first7=A.|last8=Hartman|first8=S.K.|last9=Johansson|first9=E.M.|year=2006|title=Satellites of the Largest Kuiper Belt Objects|url=http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/papers/ps/gab.pdf|journal=The Astrophysical Journal|volume=639|issue=1|pages=L43–L46|arxiv=astro-ph/0510029|bibcode=2006ApJ...639L..43B|doi=10.1086/501524|access-date=19 October 2011|ref={{sfnRef|Brown Van Dam et al.|2006}}}}</ref> и повеќето имаат орбити кои ги носат надвор од рамнината на еклиптиката.<ref name="trojan">{{Наведено списание|last=Chiang|first=E.I.|last2=Jordan|first2=A.B.|last3=Millis|first3=R.L.|last4=Buie|first4=M.W.|last5=Wasserman|first5=L.H.|last6=Elliot|first6=J.L.|last7=Kern|first7=S.D.|last8=Trilling|first8=D.E.|last9=Meech|first9=K.J.|displayauthors=9|date=2003|title=Resonance Occupation in the Kuiper Belt: Case Examples of the 5:2 and Trojan Resonances|url=http://www.boulder.swri.edu/~buie/biblio/pub047.pdf|journal=The Astronomical Journal|volume=126|issue=1|pages=430–443|arxiv=astro-ph/0301458|bibcode=2003AJ....126..430C|doi=10.1086/375207|access-date=15 August 2009}}</ref> Кајперовиот Појас грубо може да се подели на „[[Кубевано|класичен]]“ појас и [[Резонантен заднептунец|резонантен]]. Резонансите се орбити поврзани со онаа на Нептун (на пр. двапати на секои три орбити на Нептун, или еднаш на секои две). Првата резонанца започнува во самата орбита на Нептун. Класичниот појас се состои од објекти кои немаат резонанца со Нептун и се протега од приближно 39.4 до 47.7 астрономски единици (5.89×109 to 7.14×109 kм; 3.66×109 до 4.43×109 ми).<ref>{{Наведено списание|last=M.W. Buie|last2=R.L. Millis|last3=L. H. Wasserman|last4=J.L. Elliot|last5=S.D. Kern|last6=K.B. Clancy|last7=E.I. Chiang|last8=A.B. Jordan|last9=K.J. Meech|date=2005|title=Procedures, Resources and Selected Results of the Deep Ecliptic Survey|journal=[[Earth, Moon, and Planets]]|volume=92|issue=1|pages=113–124|arxiv=astro-ph/0309251|bibcode=2003EM&P...92..113B|doi=10.1023/B:MOON.0000031930.13823.be}}</ref> Членовите на класичниот Кајперовиот Појас се класифицирани како [[кубевано]], по првиот од ваков вид откриен, [[15760 Албион]] (кој претходно ја имал привремената ознака 1992 QB <sub>1</sub>).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sait.oat.ts.astro.it/MSAIS/3/PDF/20.pdf|title=Beyond Neptune, the new frontier of the Solar System|last=E. Dotto1|last2=M. A. Barucci2|date=24 August 2006|accessdate=26 December 2006|last3=M. Fulchignoni|archive-date=2014-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140825122005/http://sait.oat.ts.astro.it/MSAIS/3/PDF/20.pdf|url-status=dead}}</ref> ==== Плутон и Харон ==== {{Главна|Плутон|Харон (месечина)}} Џуџестата планета Плутон (со просечна орбита од 39 астрономски единици (5.8×109 kм; 3.6×109 ми)) е најголемиот познат објект во Кајперовиот Појас. Кога била откриена во 1930 година, се сметало дека е деветта планета; ова се променило во 2006 година со усвојувањето на формална [[Дефиниција на планета|дефиниција за планета]]. Плутон има релативно ексцентрична орбита наклонета за 17 степени во однос на еклиптичката рамнина и се движи од 29.7 астрономски единициs (4.44×109 kм; 2.76×109 ми) од Сонцето на [[перихел]] (во орбитата на Нептун) до 49.5 астрономски единици (7.41×109 kм; 4.60×109 ми) кај [[афел]]. Плутон има резонанца 2:3 со Нептун, што значи дека Плутон орбитира двапати околу Сонцето на секои три орбити на Нептун. Објектите на Кајперовиот Појас чии орбити ја делат оваа резонанца се нарекуваат [[плутино]].<ref name="Fajans_et_al_2001">{{Наведено списание|last=Fajans|first=J.|last2=L. Frièdland|date=October 2001|title=Autoresonant (nonstationary) excitation of pendulums, Plutinos, plasmas, and other nonlinear oscillators|url=http://ist-socrates.berkeley.edu/~fajans/pub/pdffiles/AutoPendAJP.pdf|journal=[[American Journal of Physics]]|volume=69|issue=10|pages=1096–1102|bibcode=2001AmJPh..69.1096F|doi=10.1119/1.1389278|archive-url=https://web.archive.org/web/20110607210435/http://ist-socrates.berkeley.edu/~fajans/pub/pdffiles/AutoPendAJP.pdf|archive-date=7 June 2011|access-date=26 December 2006}}</ref> [[Харон]], најголемата од месечините на Плутон, понекогаш се опишува како дел од бинарниот систем со Плутон, бидејќи двете тела кружат околу барицентарот на гравитација над нивните површини (т.е. изгледа дека „орбитираат едно околу друго“). Надвор од Харон, четири многу помали месечини, Стикс, Никс, [[Кербер (месечина)|Керберос]] и Хидра. ==== Макемаке, Хаумеја, Квавар и Орк==== Покрај [[Плутон]], астрономите генерално се согласуваат дека најмалку четири други објекти од [[Кајперов Појас|Кајперовиот Појас]] се [[Џуџеста планета|џуџести планети]]. [[Макемаке]] (45,79&nbsp;AU просек), иако помал од Плутон, е најголемиот познат објект во [[Кубевано|''класичниот'' Кајперовиот Појас]] (т.е. објект од Кајперовиот Појас кој не е во потврдена [[Резонантен заднептунец|резонанца]] со Нептун). Макемаке е најсветлиот објект во Кајперовиот Појас по Плутон. Неговата орбита е многу понаклонета од онаа на Плутон, на 29°.<ref name="Buie136472">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html|title=Orbit Fit and Astrometric record for 136472|last=Marc W. Buie|authorlink=Marc W. Buie|date=5 April 2008|publisher=SwRI (Space Science Department)|accessdate=15 July 2012}}</ref> Има една позната месечина.<ref name="ParkerA2016">{{Наведено списание|last=Parker|first=A. H.|last2=Buie|first2=M. W.|last3=Grundy|first3=W. M.|last4=Noll|first4=K. S.|date=2016-04-25|title=Discovery of a Makemakean Moon|journal=The Astrophysical Journal|volume=825|issue=1|page=L9|arxiv=1604.07461|bibcode=2016ApJ...825L...9P|doi=10.3847/2041-8205/825/1/L9}}</ref> [[Хаумеја]] (43.13&nbsp;AU просек) е во орбита слична на Макемаке, освен што е во привремена орбитална резонанца 7:12 со Нептун.<ref name="brownlargest">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/papers/ps/kbochap.pdf|title=The largest Kuiper belt objects|last=Michael E. Brown|work=Caltech|accessdate=15 July 2012}}</ref> Името го добила под истото очекување дека ќе се покаже како џуџеста планета. Има две познати месечини, [[Хиијака (месечина)|Хиијака]] и [[Намака (месечина)|Намака]].<ref name="Ragozzine&Brown2009"> {{Наведено списание|last=Ragozzine|first=D.|last2=Brown, M.E.|date=2009|title=Orbits and Masses of the Satellites of the Dwarf Planet Haumea = 2003 EL61|journal=The Astronomical Journal|volume=137|issue=6|pages=4766–4776|arxiv=0903.4213|bibcode=2009AJ....137.4766R|doi=10.1088/0004-6256/137/6/4766}}</ref> [[50000 Квавар|Квавар]] (43.69 ае просек) е втор по големина познат објект во класичниот појас, по Макемаке. Неговата орбита е значително помалку ексцентрична и склона од оние на Макемаке или Хаумеја<ref name="brownlargest2">{{cite web|url=http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/papers/ps/kbochap.pdf|title=The largest Kuiper belt objects|author=Michael E. Brown|work=Caltech|access-date=15 July 2012}}</ref>. Тој има една позната месечина, Вејвот.<ref name="Fraser-20102">{{Cite journal|last1=Fraser|first1=Wesley C.|last2=Brown|first2=Michael E.|date=May 2010|title=Quaoar: A Rock in the Kuiper Belt|journal=The Astrophysical Journal|volume=714|issue=2|pages=1547–1550|arxiv=1003.5911|bibcode=2010ApJ...714.1547F|doi=10.1088/0004-637X/714/2/1547|s2cid=17386407}}</ref> [[90482 Орк|Орк]] (39.40 ае просек) е во иста 2:3 орбитална резонанца со Нептун и е најголемиот таков објект по самиот Плутон<ref name="brownlargest3">{{cite web|url=http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/papers/ps/kbochap.pdf|title=The largest Kuiper belt objects|author=Michael E. Brown|work=Caltech|access-date=15 July 2012}}</ref>. Неговата ексцентричност и склоност се слични на Плутон, но перихелот лежи околу 120 ° од оној на Плутон. Има една позната месечина, Вант<ref name="IAUC88122">{{cite web|url=http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08800/08812.html|title=IAUC 8812: Sats OF 2003 AZ_84, (50000), (55637),, (90482)|author=Daniel W. E. Green|date=22 February 2007|publisher=International Astronomical Union Circular|access-date=4 July 2011}}</ref>. === Расеан диск === {{Главна|Расеан Диск}} Се смета дека [[Расеан Диск|расеаниот диск]], кој го преклопува Кајперовиот Појас, но се протега на околу 200 АЕ, е извор на краткопериодични комети. Се смета дека објектите со расфрлани дискови биле исфрлени во непредвидливи орбити од гравитациското влијание на раната надворешна миграција на [[Нептун]]. Повеќето расеани дискови (ТРД) имаат перихел во Кајперовиот Појас, но афел далеку подалеку од него (некои повеќе од 150&nbsp;АU од Сонцето). Орбитите на расеаните дискови се исто така многу наклонети кон еклиптичката рамнина и често се речиси нормални на нго. Некои астрономи сметаат дека расеаниот диск е само уште еден регион на Кајперовиот Појас и ги опишуваат расеаните објекти од дискот како „расфрлани објекти на Кајперовиот Појас“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb/big_kbo.html|title=The 1,000 km Scale KBOs|last=David Jewitt|date=2005|work=University of Hawaii|accessdate=16 July 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702173042/http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb/big_kbo.html|archive-date=2017-07-02|url-status=dead}}</ref> Некои астрономи, исто така, ги класифицираат кентаурите како објекти на Кајперовиот Појас расеани навнатре, заедно со нанадвор расеани жители на расеаниот диск.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/Centaurs.html|title=List of Centaurs and Scattered-Disk Objects|work=IAU: Minor Planet Center|accessdate=2 April 2007}}</ref> ==== Ерида и Гонг-гонг ==== {{Главна|Ерида (џуџеста планета)|225088 Гунггунг}} [[Ерида (џуџеста планета)|Ерида]] (67,78 ае просек) е најголемиот познат расфрлан диск, и предизвикал дебата за тоа што претставува планета, бидејќи е 25% повеќе масивен од Плутон<ref name="Brown Schaller 20072">{{cite journal|last1=Brown|first1=Michael E.|author-link=Michael E. Brown|last2=Schaller|first2=Emily L.|date=15 June 2007|title=The Mass of Dwarf Planet Eris|url=https://archive.org/details/sim_science_2007-06-15_316_5831/page/1585|journal=Science|volume=316|issue=5831|page=1585|bibcode=2007Sci...316.1585B|doi=10.1126/science.1139415|pmid=17569855|s2cid=21468196}}</ref>. Тој е најсилен од познатите џуџести планети. Има една позната месечина, [[Дисномија (месечина)|Дисномија]]. Како и Плутон, неговата орбита е високо ексцентрична, со перихел од 38,2 ае (оддалеченост од сонцето) и афил од 97,6 ае. Гонг-гонг (67,38 ае просек) е во орбита слична на Ерис, освен што е во 3:10 резонанца со Нептун. Има една позната месечина, Xiangliu. == Најоддалечени региони == [[Податотека:Solarmap.png|мини| Од Сонцето до најблиската ѕвезда: Сончевиот Систем на [[логаритамска скала]] во [[Астрономска единица|астрономски единици]] (AU)]] Точката во која завршува Сончевиот Систем и започнува [[меѓуѕвезден простор|меѓуѕвездениот простор]] не е прецизно дефинирана бидејќи неговите надворешни граници се обликувани од две сили, [[сончев ветер|сончевиот ветер]] и [[гравитација на Сонцето|гравитацијата на Сонцето]]. Границата на влијанието на сончевиот ветер е приближно четири пати поголема од растојанието на [[Плутон]] од [[Сонцето]]; оваа ''хелиопауза'', надворешната граница на [[хелиосфера]]та, се смета за почеток на меѓуѕвездениот простор. === Хелиосфера === {{Главна|Хелиосфера}} [[Податотека:NewHeliopause_558121.jpg|лево|мини|Хелиосферата наликува на воден меур во дел од велената раководена од Сонцето, што се простира далеку позади орбитата на Плутон]] Хелиосферата наликува на воден меур во дел од велената раководена од [[Сонцето]], што се простира далеку позади орбитата на [[Плутон]]. Овде сонцето зрачи со својот својот сончев ветер на приближно 400 км/сек, поток од наелектризирани честички, додека не се судри со ветерот на меѓуѕвездениот простор. Судирот се случува при ''завршниот удар'', кој е приближно 80–100&nbsp;AU од Сонцето наспроти ветерот од меѓуѕвездениот простор и приближно 200&nbsp;AU од Сонцето надолу.<ref name="fahr">{{Наведено списание|last=Fahr|first=H. J.|last2=Kausch|first2=T.|last3=Scherer|first3=H.|date=2000|title=A 5-fluid hydrodynamic approach to model the Solar System-interstellar medium interaction|url=http://aa.springer.de/papers/0357001/2300268.pdf|journal=[[Astronomy & Astrophysics]]|volume=357|page=268|bibcode=2000A&A...357..268F|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808135422/http://aa.springer.de/papers/0357001/2300268.pdf|archive-date=8 August 2017|access-date=24 August 2008}} See Figures 1 and 2.</ref> Овде ветрот драматично се забавува, кондензира и станува потурбулентен <ref name="fahr" /> формирајќи голема овална структура. Се смета дека оваа структура изгледа и се однесува многу како опашка на комета, која се протега нанадвор уште 40&nbsp;AU на страната против ветерот, но опашот е повеќе пати од тоа растојание надолу; Доказите од вселенското летало [[Касини (вселенско летало)|Касини]] и Меѓуѕвездените истражувачи на граници сугерираат дека тоа е принудено во облик на меур поради ограничувачкото дејство на меѓуѕвезденото магнетно поле.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.jpl.nasa.gov/news/features.cfm?feature=2370&msource=F20091119&tr=y&auid=5615216|title=Cassini's Big Sky: The View from the Center of Our Solar System|date=2009|publisher=NASA/JPL|archive-url=https://web.archive.org/web/20120206132644/http://www.jpl.nasa.gov/news/features.cfm?feature=2370&msource=F20091119&tr=y&auid=5615216|archive-date=6 February 2012|accessdate=20 December 2009}}</ref> Надворешната граница на хелиосферата, ''хелиопаузата'', е точката во која сончевиот ветер конечно завршува и е почеток на меѓуѕвездениот простор.<ref name="Voyager"/> ''[[Војаџер 1]]'' и ''[[Војаџер 2]]'' се изјасниле дека го поминале завршниот шок и влегле во хелиокривот, на 94 и 84&nbsp;AU од Сонцето, соодветно.<ref>{{Наведено списание|last=Stone, E.C.|last2=Cummings, A.C.|last3=McDonald, F.B.|last4=Heikkila, B.C.|last5=Lal, N.|last6=Webber, W.R.|date=September 2005|title=Voyager 1 explores the termination shock region and the heliosheath beyond|url=https://archive.org/details/sim_science_2005-09-23_309_5743/page/2017|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=309|issue=5743|pages=2017–20|bibcode=2005Sci...309.2017S|doi=10.1126/science.1117684|pmid=16179468}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Stone, E.C.|last2=Cummings, A.C.|last3=McDonald, F.B.|last4=Heikkila, B.C.|last5=Lal, N.|last6=Webber, W.R.|date=July 2008|title=An asymmetric solar wind termination shock|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2008-07-03_454_7200/page/71|journal=Nature|volume=454|issue=7200|pages=71–4|bibcode=2008Natur.454...71S|doi=10.1038/nature07022|pmid=18596802}}</ref> Се известува дека ''Војаџер 1'' ја преминал хелиопаузата во август 2012 година.<ref name="NASA-20130912">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/voyager/voyager20130912.html|title=NASA Spacecraft Embarks on Historic Journey into Interstellar Space|last=Cook|first=Jia-Rui C.|last2=Agle|first2=D. C.|date=12 September 2013|work=[[NASA]]|accessdate=12 September 2013|last3=Brown|first3=Dwayne|archive-date=2020-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611233345/https://www.nasa.gov/mission_pages/voyager/voyager20130912.html|url-status=dead}}</ref> Обликот и формата на надворешниот раб на хелиосферата веројатно се под влијание на [[Хидродинамика|динамиката]] на течноста на заемодејствата со меѓуѕвездениот простор, како и [[Сонце|сончевите магнетни полиња]] кои преовладуваат на југ. Надвор од хелиопаузата, на околу 230 ае, се наоѓа [[ударен лак]]. [[Податотека:Oort cloud Sedna orbit mk.svg|мини|Доближување на Сончевиот Систем: {{Список со потточки|внатрешен Сончев Систем и Јупитер |надворешен Сончев Систем и Плутон |орбита на Седна (одделен објект)|внатрешниот дел на Ортовиот Облак}}]] Поради недостаток на податоци, условите во месниот меѓуѕвезден простор не се со сигурност познати. Се очекува дека вселенското летало на [[НАСА]] „''Војаџер''“, додека поминува низ хелиопаузата, ќе пренесе вредни податоци за нивото на зрачење и сончевиот ветер на Земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://voyager.jpl.nasa.gov/mission/interstellar.html|title=Voyager: Interstellar Mission|date=2007|work=NASA Jet Propulsion Laboratory|accessdate=8 May 2008}}</ref> Колку добро хелиосферата го штити Сончевиот Систем од космичките зраци е слабо разбрано. Тим финансиран од НАСА развил концепт на „''[[Визија-мисија]]''“ посветена на испраќање сонда во хелиосферата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newscientist.com/article/mg19325850.900-interstellar-space-and-step-on-it.html|title=Interstellar space, and step on it!|last=Anderson, Mark|date=5 January 2007|work=New Scientist|accessdate=5 February 2007}}</ref> === Одвоени предмети === {{Главна|Одвоено тело|Седноид}} [[90377 Седна|Седна]] (со просечна орбита од 520 ае) е голем, црвеникав објект со џиновска, високо елиптична орбита што ја зема од околу 76 ае во перихел до 940 ае во афел. Мајк Браун, кој го открил објектот во [[2003]] година, тврди дека тој не може да биде дел од [[Расеан Диск|Расеаниот Диск]] или [[Кајперовиот Појас]] бидејќи неговиот [[перихел]] е премногу далечен за да биде погоден од миграцијата на [[Нептун]]. Тој и другите астрономи сметаат дека е прв во една сосема нова популација, понекогаш наречена „''далечни одвоени објекти''“ (ДООб), која исто така може да го вклучи објектот ''2000 CR105'', кој има перихел од 45 ае, [[афел]] од 415 ае, и орбитален период од 3.420 години<ref>{{cite web|url=http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb/sedna.html|title=Sedna – 2003 VB<sub>12</sub>|author=David Jewitt|date=2004|work=University of Hawaii|access-date=23 June 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716032018/http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb/sedna.html|archive-date=2011-07-16|url-status=dead}}</ref>. Браун ја нарекува оваа популација „''внатрешен Ортов Облак''“ бидејќи можеби се формирал преку сличен процес, иако е далеку поблиску до Сонцето<ref>{{cite web |title=Sedna |author=Mike Brown |date=2004 |url=http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/sedna/ |work=Caltech |access-date=2 May 2007}}</ref>. [[90377 Седна|Седна]] е најверојатно [[џуџеста планета]], иако нејзината форма допрва треба да се утврди. Вториот недвосмислено одвоен објект, со перихел подалеку од Седна на приближно 81 ае, е ''2012 VP113'', откриен во [[2012]] година. Неговиот афел е само половина од оној на Седна, на 400–500 ае<ref name="jpldata 2012 VP1133">{{cite web|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2012VP113|title=JPL Small-Body Database Browser: (2012 VP113)|publisher=Jet Propulsion Laboratory|type=2013-10-30 last obs|access-date=26 March 2014}}</ref><ref name="Physorg3">{{cite web|url=http://phys.org/news/2014-03-edge-solar.html|title=A new object at the edge of our Solar System discovered|date=26 March 2014|work=Physorg.com}}</ref> === Ортов Облак === {{Главна|Ортов Облак}} [[Податотека:Kuiper belt oort cloud.svg|мини|Шема на хипотетичкиот Ортов Облак, со сферичен надворешен облак и внатрешен облак во облик на диск]] [[Ортов Облак|Ортовиот Облак]] е хипотетички сферичен облак од трилиони ледени објекти за кој се смета дека е извор за сите долготрајни комети и дека го опкружува Сончевиот Систем на околу 50.000&nbsp;AU (околу 1&nbsp;[[светлосна година]] (ly)), а можеби и до 100.000&nbsp;AU (1,87&nbsp;ly). Се смета дека е составен од комети кои биле исфрлени од внатрешниот Сончев Систем со гравитациски заемодејства со надворешните планети. Ортовите облаци се движат многу бавно и можат да бидат вознемирени од ретки настани, како што се судири, гравитациски ефекти на ѕвезда што поминува или галактичка плима, [[Плимна сила|плимата и осеката]] што ја врши [[Млечен Пат|Млечниот Пат]].<ref>{{Наведено списание|date=2001|title=Rapid collisional evolution of comets during the formation of the Oort cloud|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-02-01_409_6820/page/589|journal=Nature|volume=409|issue=6820|pages=589–591|bibcode=2001Natur.409..589S|doi=10.1038/35054508|pmid=11214311}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nineplanets.org/kboc.html|title=The Kuiper Belt and the Oort Cloud|last=Bill Arnett|date=2006|work=Nine Planets|accessdate=23 June 2006}}</ref> === Граници === {{Главна|Вулканоид|Заднептунски планети|Деветта планета}} Голем дел од Сончевиот Систем сè уште е непознат. Се проценува дека гравитациското поле на Сонцето доминира над гравитациските сили на [[Список на најблиски ѕвезди|околните ѕвезди]] до околу две светлосни години (125.000 ае). Спротивно на тоа, помалите проценки за полупречникот на Ортовиот Облак не го ставаат подалеку од 50.000 ае.<ref>{{Наведена книга|title=The Solar System: Third edition|last=T. Encrenaz|last2=JP. Bibring|last3=M. Blanc|last4=MA. Barucci|last5=F. Roques|last6=PH. Zarka|date=2004|publisher=Springer|page=1}}</ref> И покрај откритијата како Седна, регионот помеѓу Кајперовиот Појас и Ортовиот Облак, област од десетици илјади ае во полупречник, сè уште е практично немапирен. Исто така, во тек се студии за регионот помеѓу [[Меркур (планета)|Меркур]] и [[Сонце]]то.<ref>{{Наведено списание|last=Durda D.D.|last2=Stern S.A.|last3=Colwell W.B.|last4=Parker J.W.|last5=Levison H.F.|last6=Hassler D.M.|date=2004|title=A New Observational Search for Vulcanoids in SOHO/LASCO Coronagraph Images|journal=[[Icarus (journal)|Icarus]]|volume=148|issue=1|pages=312–315|bibcode=2000Icar..148..312D|doi=10.1006/icar.2000.6520}}</ref> Сè уште може да се откријат објекти во непознатите области на Сончевиот Систем. Во моментов, најоддалечените познати објекти, како што е [[Комета Вест|кометата Вест]], имаат афел околу 70.000 ае од Сонцето, но како што Ортовиот Облак станува се попознат, ова може да се промени. == Галактички контекст == {{Главна|Местоположба на Земјата}} [[Податотека:LocalSpur.png|мини|350x350пкс| Одблиску до Орионовиот Крак, со големи ѕвездени асоцијации (жолта), [[Список на расеани маглини|маглини]] (црвена) и [[Список на темни маглини|темни маглини]] ([[Сива боја|сива]]) околу Месниот Меур.]] Сончевиот Систем се наоѓа во [[Млечен Пат|Млечниот Пат]], [[Пречкеста спирална галаксија|причкеста спирална галаксија]] со пречник од околу 100.000 [[Светлосна година|светлосни години и]] содржи повеќе од 100&nbsp;милијарди ѕвезди. Сонцето се наоѓа во еден од надворешните спирални краци на Млечниот Пат, познат како [[Орионов Крак|Орионовиот Крак]].<ref>{{Наведено списание|last=R. Drimmel|last2=D.N. Spergel|date=2001|title=Three Dimensional Structure of the Milky Way Disk|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2001-07-20_556_1/page/181|journal=[[The Astrophysical Journal]]|volume=556|issue=1|pages=181–202|arxiv=astro-ph/0101259|bibcode=2001ApJ...556..181D|doi=10.1086/321556}}</ref> Сонцето се наоѓа на околу 26.660 светлосни години од Галактичкото Средиште,<ref name="distance2">[[GRAVITY Collaboration]]: ''A geometric distance measurement to the Galactic center black hole with 0.3% uncertainty.'' Astronomie & Astrophysics 625, 2019, [[doi:10.1051/0004-6361/201935656]].</ref> и неговата брзина околу центарот на Млечниот Пат е околу 247 км/сек. Оваа револуција е позната како [[галактичка година]] на Сончевиот Систем.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hypertextbook.com/facts/2002/StacyLeong.shtml|title=Period of the Sun's Orbit around the Galaxy (Cosmic Year)|last=Leong|first=Stacy|date=2002|work=The Physics Factbook|accessdate=2 April 2007}}</ref> [[Сончев врв|Сончевиот врв]], насоката на патеката на Сонцето низ меѓуѕвездениот простор, е во близина на соѕвездието [[Херкул (соѕвездие)|Херкул]] во насока на моменталната локација на светлата ѕвезда [[Вега]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dipastro.pd.astro.it/planets/barbieri/Lezioni-AstroAstrofIng04_05-Prima-Settimana.ppt|title=Elementi di Astronomia e Astrofisica per il Corso di Ingegneria Aerospaziale V settimana|last=C. Barbieri|date=2003|work=IdealStars.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20050514103931/http://dipastro.pd.astro.it/planets/barbieri/Lezioni-AstroAstrofIng04_05-Prima-Settimana.ppt|archive-date=14 May 2005|accessdate=12 February 2007}}</ref> Рамнината на еклиптиката лежи под агол од околу 60° во однос на [[Галактичка рамнина|галактичката рамнина]]. Местоположбата на Сончевиот Систем во Млечниот Пат е фактор во [[Еволутивна историја на животот на Земјата|еволутивната историја на животот]] на Земјата. Неговата орбита е блиску до кружна, а орбитите во близина на Сонцето се приближно со иста брзина како онаа на спиралните краци.<ref name="astrobiology" /><ref>{{Наведено списание|last=O. Gerhard|date=2011|title=Pattern speeds in the Milky Way|journal=Mem. S.A.It. Suppl.|volume=18|page=185|arxiv=1003.2489|bibcode=2011MSAIS..18..185G}}</ref> Затоа, Сонцето поминува низ краци многу ретко. Бидејќи спиралните краци се дом на многу поголема концентрација на [[Супернова|супернови]], гравитациски нестабилности и зрачење што би можеле да го нарушат Сончевиот Систем, ова ѝ дало на Земјата долги периоди на стабилност за еволуција на животот.<ref name="astrobiology">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.astrobio.net/news-exclusive/galactic-habitable-zones/|title=Galactic Habitable Zones|last=Leslie Mullen|date=18 May 2001|work=Astrobiology Magazine|accessdate=1 June 2020}}</ref> Сепак, промената на положбата на Сончевиот Систем во однос на другите делови на Млечниот Пат може да ги објасни периодичните [[масовно изумирање|настани]] на исчезнување на Земјата, според [[Хипотеза на Шива|хипотезата]] на Шива или сродните теории. Сончевиот Систем се наоѓа надвор од преполната со ѕвезди околината на Галактичкото Средиште. Во близина на центарот, гравитациските влечења од блиските ѕвезди може да ги вознемират телата во Ортовиот Облак и да испратат многу комети во внатрешниот Сончев Систем, предизвикувајќи судири со потенцијално катастрофални импликации за животот на Земјата. Интензивното зрачење на Галактичкото Средиште, исто така, може да го попречи развојот на сложениот живот.<ref name="astrobiology" /> Дури и на моменталната местоположба на Сончевиот Систем, некои научници шпекулираат дека неодамнешните супернови можеби негативно влијаеле на животот во последните 35.000 години, фрлајќи парчиња од исфрленото ѕвездено јадро кон Сонцето, како зрна радиоактивна прашина и поголеми тела слични на комети.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.physorg.com/news6734.html|title=Supernova Explosion May Have Caused Mammoth Extinction|date=2005|work=Physorg.com|accessdate=2 February 2007}}</ref>{{Панорама|File:Logarithmic scale universe.png|2000px|Логаритамски приказ]] на местоположбата на Сончевиот Систем }} === Небесно соседство === [[Податотека:Local_Interstellar_Clouds_with_motion_arrows.jpg|мини|Надвор од хелиосферата е меѓуѕвездениот простор, кој се состои од различни облаци од гасови. Сончевиот Систем моментално се движи низ Месниот Меѓуѕвезден Облак.]] Сончевиот Систем е опкружен со [[Месен Меѓуѕвезден Облак]], иако не е јасно дали е вграден во него или дали е во регионот каде што облакот комуницира со соседниот [[Г-облак]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://interstellar.jpl.nasa.gov/interstellar/probe/introduction/neighborhood.html|title=Our Local Galactic Neighborhood|date=5 June 2013|publisher=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20131121061128/http://interstellar.jpl.nasa.gov/interstellar/probe/introduction/neighborhood.html|archive-date=21 November 2013}}</ref><ref>[http://www.centauri-dreams.org/?p=14203 Into the Interstellar Void], Centauri Dreams, 5 June 2013</ref> Двата простори се [[Меѓуѕвезден облак|меѓуѕвездени облаци]] во регионот познат како [[Месен Меур]] широк 300 светлосни години. [[Список на најблиски ѕвезди|На десет светлосни години од Сонцето]] има релативно малку ѕвезди, а најблиску е тројниот ѕвезден систем [[Алфа Кентаур]], кој е оддалечен околу 4,4 светлосни години и во Г-облакот. Алфа Кентаурите А и Б претставуваат тесно врзан пар ѕвезди слични на Сонцето, додека најблиската до Земјата, малото [[црвено џуџе]] [[Проксима Кентаур]], кружи околу парот поблиску на растојание од 0,2 светлосни години. Во 2016 година, било потврдено дека потенцијално [[Вонсончева планета|населлива вонсончева планета]] кружи околу Проксима Кентаур, наречена Проксима Кентаур б, најблиската потврдена вонсончева планета до Сонцето.<ref name="proxima b discovery paper">{{Наведено списание|last=Anglada-Escudé|first=Guillem|last2=Amado|first2=Pedro J.|last3=Barnes|first3=John|last4=Berdiñas|first4=Zaira M.|last5=Butler|first5=R. Paul|last6=Coleman|first6=Gavin A. L.|last7=de la Cueva|first7=Ignacio|last8=Dreizler|first8=Stefan|last9=Endl|first9=Michael|displayauthors=3|year=2016|title=A terrestrial planet candidate in a temperate orbit around Proxima Centauri|url=https://www.nature.com/articles/nature19106|journal=Nature|volume=536|issue=7617|pages=437–440|arxiv=1609.03449|bibcode=2016Natur.536..437A|doi=10.1038/nature19106|pmid=27558064}}</ref> Следните најблиски познати фусори и непријателски планети до Сонцето се црвеното џуџе [[Барнардова Ѕвезда|Барнардова ѕвезда]] (на 5,9&nbsp;ly), најблиските [[Кафеаво џуџе|кафеави џуџиња]] на бинарниот систем [[Луман 16]] (6,6&nbsp;ly), најблискиот познат непријателски или слободно лебдечки [[Планета|објект со планетарна маса]] со помала од 10 од масата на Јупитер како и црвените џуџиња Волк 359 (7.8&nbsp;ly) и Лаланд 21185 (8.3&nbsp;ly). Следниот најблизок на 8.6&nbsp;ly е [[Сириус]], [[Список на најсјајни ѕвезди|најсветлата ѕвезда]] на ноќното небо на Земјата, со приближно двојно поголема маса на Сонцето, орбитирана од најблиското [[бело џуџе]] до Земјата, Сириус Б. Други системи во рок од десет светлосни години се двојниот црвено-џуџест систем Лујтен 726-8 ( 8.7&nbsp;ly) и осаменото црвено џуџе Рос 154 (9.7&nbsp;ly).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.solstation.com/stars/s10ly.htm|title=Stars within 10 light years|work=SolStation|accessdate=2 April 2007|archive-date=2007-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20070216125505/http://www.solstation.com/stars/s10ly.htm|url-status=dead}}</ref> Најблиската осамена ѕвезда слична на Сонцето до Сончевиот Систем е Тау Цети на 11,9 светлосни години. Има приближно 80% од масата на Сонцето, но само 60% од неговата сјајност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.solstation.com/stars/tau-ceti.htm|title=Tau Ceti|work=SolStation|accessdate=2 April 2007|archive-date=2007-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20070103202726/http://www.solstation.com/stars/tau-ceti.htm|url-status=dead}}</ref> Најблиската и невидлива група ѕвезди надвор од непосредното небесно соседство е Движечката група ''Голема'' Мечка‎ на приближно 80 светлосни години, која е во рамките на Месниот Меур, како најблиското, како и [[Ѕвездено јато|ѕвезденото јато]] кои лежат на нејзиниот раб. Месниот Меур е шуплина или супермеур во форма на песочен часовник во меѓуѕвездената средина со ширина од околу 300 светлосни години. Меурот е преполн со плазма со висока температура, што сугерира дека е производ на неколку неодамнешни супернови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://science.nasa.gov/headlines/y2003/06jan_bubble.htm|title=Near-Earth Supernovas|work=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20060813160705/https://science.nasa.gov/headlines/y2003/06jan_bubble.htm|archive-date=13 August 2006|accessdate=23 July 2006}}</ref> Месниот Меур е мал супермеур во споредба со соседните пошироки [[Гулдов Појас|Гоулдов Појас]] и Редклифски Бран, секоја од илјадници светлосни години во должина, од кои сите се дел од Орионовиот Крак, кој ги содржи повеќето невозможни видливи ѕвезди на [[Млечен Пат|Млечниот Пат.]] Најблиските области за формирање на ѕвезди се [[Јужна Круна (соѕвездие)|Молекуларниот облак Јужна Круна]], облак комплексот ''Rho Ophiuchi'' и Молекуларниот облак Бик, вториот лежи веднаш зад Месниот Меур и е дел од Редклифскиот Бран. Непомогнато видливи објекти во овие региони од илјада светлосни години кон Галактичкото Средиште оддалечен 26 илјади светлосни години се објекти како Шаула и нанадвор во [[Галактичка рамнина|галактичката рамнина]] како што е Елнат. === Споредба со вонсончевни системи === Во споредба со многу други [[Планетарен систем|планетарни системи]], Сончевиот Систем се издвојува по недостаток на планети во внатрешноста на орбитата на Меркур.<ref name="Martin082015">{{Наведено списание|last=Martin|first=Rebecca G.|last2=Livio|first2=Mario|year=2015|title=The Solar System as an Exoplanetary System|journal=The Astrophysical Journal|volume=810|issue=2|pages=105|arxiv=1508.00931|bibcode=2015ApJ...810..105M|doi=10.1088/0004-637X/810/2/105}}</ref><ref>[http://aasnova.org/2015/09/25/how-normal-is-our-solar-system/ How Normal is Our Solar System?], By Susanna Kohler on 25 September 2015</ref> На познатиот Сончев Систем му недостигаат и супер-Земји (Деветтата Планета би можела да биде супер-Земја надвор од познатиот Сончев Систем).<ref name="Martin082015" /> Невообичаено, има само мали карпести планети и големи гасовити џинови; На други места типични се планетите со средна големина - и карпести и гасовити - така што нема „јаз“ како што се гледа помеѓу големината на Земјата и на Нептун (со полупречник 3,8 пати поголем). Исто така, овие супер-земји имаат поблиски орбити од Меркур.<ref name="Martin082015" /> Ова довело до хипотезата дека сите планетарни системи започнуваат со многу блиски планети, и дека обично низа од нивните судири предизвикува консолидација на масата во неколку поголеми планети, но во случај на Сончевиот Систем судирите предизвикале нивно уништување и исфрлање.<ref>[http://www.astrobio.net/news-exclusive/mercury-sole-survivor-of-close-orbiting-planets Mercury Sole Survivor of Close Orbiting Planets], Nola Taylor Redd. 8 June 2015</ref> Орбитите на планетите од Сончевиот Систем се речиси кружни. Во споредба со другите системи, тие имаат помала [[Орбитално занесување|орбитална ексцентричност]]. Иако има обиди да се објасни делумно со пристрасност во методот на откривање на радијална брзина и делумно со долги заемодејства на доста голем број планети, точните причини остануваат неодредени.<ref name="Martin082015" /><ref>{{Наведено списание|last=Goldreich|first=Peter|last2=Lithwick|first2=Yoram|last3=Sari|first3=Re'em|year=2004|title=Final Stages of Planet Formation|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2004-10-10_614_1/page/497|journal=The Astrophysical Journal|volume=614|issue=1|pages=497–507|arxiv=astro-ph/0404240|bibcode=2004ApJ...614..497G|doi=10.1086/423612}}</ref> == Визуелно резиме == Овој дел е примерок од телата на Сончевиот Систем, избрани според големината и квалитетот на сликите и подредени по волумен. Некои големи објекти се испуштени, бидејќи тие не се сликани со висок квалитет. {| class="wikitable noresize" style="font-weight: bold; margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center;" |+ Сончев Систем |- style="background: black; | [[File:Sun white.jpg|center|100x100px]] | [[File:Jupiter and its shrunken Great Red Spot.jpg|center|100x100px]] | [[File:Top view of the rings of Saturn by Cassini - October 10, 2013.jpg|center|100x100px]] <!---[[File:Saturn during Equinox.jpg|center|100x100px]]--> <!-- [[File:Saturn (планета) large.jpg|center|100x100px]]--> | [[File:Uranus2.jpg|center|100x100px]] | [[File:Neptune - Voyager 2 (29347980845) flatten crop.jpg|center|100x100px]] | [[File:The Earth seen from Apollo 17.jpg|100x100px]] | [[File:PIA23791-Venus-NewlyProcessedView-20200608.jpg|100x100px]] |- | [[Сонце]]<br><small>(ѕвезда)</small> | [[Јупитер]]<br><small>(планета)</small> | [[Сатурн]]<br><small>(планета)</small> | [[Уран]]<br><small>(планета)</small> | [[Нептун]]<br><small>(планета)</small> | [[Земја]]<br><small>(планета)</small> | [[Венера]]<br><small>(планета)</small> |- style="background: black;" | [[File:OSIRIS Mars true color.jpg|center|100x100px]] | [[File:Ganymede g1 true-edit1.jpg|center|100x100px]] | [[File:Titan in true color.jpg|center|100x100px]] | [[File:Mercury in color - Prockter07-edit1.jpg|center|100x100px]] | [[File:Callisto.jpg|center|100x100px]] | [[File:Io highest resolution true color.jpg|center|100x100px]] | [[File:FullMoon2010.jpg|center|100x100px]] |- | [[Марс]]<br><small>(планета)</small> | [[Ганимед (месечина)|Ганимед]]<br><small>(месечина на Јупитер)</small> | [[Титан (месечина)|Титан]]<br><small>(месечина на Сатурн)</small> | [[Меркур]]<br><small>(планета)</small> | [[Калиста (месечина)|Калиста]]<br><small>(месечина на Јупитер)</small> | [[Ија (месечина)|Ија]]<br><small>(месечина на Јупитер)</small> | [[Месечина]]<br><small>(месечина на Земјата)</small> |- style="background: black;" | [[File:Europa-moon-with-margins.jpg|center|100x100px]] | [[File:Triton moon mosaic Voyager 2 (large).jpg|center|100x100px]] <!--[[File:Triton moon mosaic Voyager 2 (large).jpg|center|100x100px]]--> | [[File:Pluto in True Color - High-Res.jpg|100x100px]] | [[File:Titania (moon) color, edited.jpg|center|100x100px]] | [[File:PIA07763 Rhea full globe5.jpg|center|100x100px]] | [[File:Voyager 2 picture of Oberon.jpg|center|100x100px]] | [[File:Iapetus as seen by the Cassini probe - 20071008.jpg|center|100x100px]] |- | [[Европа (месечина)|Европа]]<br><small>(месечина на Јупитер)</small> | [[Тритон (месечина)|Тритон]]<br><small>(месечина на Нептун)</small> | [[Плутон]]<br><small>(џуџеста планета)</small> | [[Титанија (месечина)|Титанија]]<br><small>(месечина на Уран)</small> | [[Реја (месечина)|Реја]]<br><small>(месечина на Сатурн)</small> | [[Оберон (месечина)|Оберон]]<br><small>(месечина на Уран)</small> | [[Јапет (месечина)|Јапет]]<br><small>(месечина на Сатурн)</small> |- style="background: black;" | [[File:Charon in True Color - High-Res.jpg|center|100x100px]] | [[File:PIA00040_Umbrielx2.47.jpg|center|100x100px]] | [[File:Ariel in monochrome.jpg|center|100x100px]] | [[File:Dione in natural light.jpg|center|100x100px]] | [[File:PIA18317-SaturnMoon-Tethys-Cassini-20150411.jpg|center|100x100px]] | [[File:Ceres - RC3 - Haulani Crater (22381131691) (cropped).jpg|center|100x100px]] | [[File:Vesta full mosaic.jpg|center|100x100px]] |- | [[Харон (месечина)|Харон]]<br><small>(месечина на Плутон)</small> | [[Умбриел (месечина)|Умбриел]]<br><small>(месечина на Уран)</small> | [[Ариел (месечина)|Ариел]]<br><small>(месечина на Уран)</small> | [[Диона (месечина)|Диона]]<br><small>(месечина на Сатурн)</small> | [[Тетида (месечина)|Тетида]]<br><small>(месечина на Сатурн)</small> | [[Церера (џуџеста планета)|Церера]]<br><small>(џуџеста планета)</small> | [[4 Веста|Веста]]<br><small>(астероид)</small> |- style="background: black;" | [[File:Potw1749a Pallas crop.png|center|100x100px]] | [[File:PIA17202 - Approaching Enceladus.jpg|center|100x100px]] | [[File:Miranda.jpg|center|100x100px]] | [[File:Proteus (Voyager 2).jpg|center|100x100px]] | [[File:Mimas Cassini.jpg|center|100x100px]] | [[File:Hyperion_true.jpg|center|100x100px]] | [[File:Iris_asteroid_eso.jpg|center|100x100px]] |- | [[2 Палада|Палада]]<br><small>(астероид)</small> | [[Енкелад (месечина)|Енкелад]]<br><small>(месечина на Сатурн)</small> | [[Миранда (месечина)|Миранда]]<br><small>(месечина на Уран)</small> | [[Протеј (месечина)|Proteus]]<br><small>(месечина на Нептун)</small> | [[Мимант (месечина)|Мимант]]<br><small>(месечина на Сатурн)</small> | [[Хиперион (месечина)|Хиперион]]<br><small>(месечина на Сатурн)</small> | [[7 Ирида]]<br><small>(астероид)</small> |- style="background: black;" | [[File:Phoebe cassini.jpg|center|100x100px]] | [[File:PIA12714 Janus crop.jpg|center|100x100px]] | [[File:PIA09813 Epimetheus S. polar region.jpg|center|100x100px]] | [[File:Rosetta triumphs at asteroid Lutetia.jpg|center|100x100px]] | [[File:Prometheus 12-26-09a.jpg|center|100x100px]] | [[File:PIA21055 - Pandora Up Close.jpg|center|100x100px]] | [[File:(253) mathilde crop.jpg|center|100x100px]] |- | [[Феба (месечина)|Феба]]<br><small>(месечина на Сатурн)</small> | [[Јанус (месечина)|Јанус]]<br><small>(месечина на Сатурн)</small> | [[Епиметеј (месечина)|Епиметеј]]<br><small>(месечина на Сатурн)</small> | [[21 Лутеција|Лутеција]]<br><small>(астероид)</small> | [[Прометеј (месечина)|Прометеј]]<br><small>(месечина на Сатурн)</small> | [[Пандора (месечина)|Пандора]]<br><small>(месечина на Сатурн)</small> | [[253 Матилда|Матилда]]<br><small>(астероид)</small> |- style="background: black;" | [[File:Leading hemisphere of Helene - 20110618.jpg|center|100x100px]] | [[File:243 Ida large.jpg|center|100x100px]] | [[File:UltimaThule CA06 color 20190516.png|center|100x100px]] | [[File:Phobos_colour_2008.jpg|center|100x100px]] | [[File:Deimos-MRO.jpg|center|100x100px]] | [[File:Comet 67P on 19 September 2014 NavCam mosaic.jpg|center|100x100px]] | [[File:Comet Hartley 2 (super crop).jpg|center|100x100px]] |- | [[Елена (месечина)|Елена]]<br><small>(месечина на Сатурн)</small> | [[243 Ида|Ида]]<br><small>(астероид)</small> | [[486958 Арокот|Арокот]]<br><small>(Kuiper belt object)</small> | [[Фобос (месечина)|Фобос]]<br><small>(месечина на Марс)</small> | [[Дејмос (месечина)|Дејмос]]<br><small>(месечина на Марс)</small> | [[67P/Чурјумов-Герасименко|Чурјумов<br>Герасименко]]<br><small>(комета)</small> | [[103P/Хартли|Хартли2]]<br><small>(комета)</small> |-style="font-weight: normal" | colspan=7| |- |} {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; width:600px;" |- ! Поглед кон Сончевиот Систем на растојание од над 6 милијарди километри од Земјата. |- | style="font-size:88%; text-align: center;" | [[File:PIA00453-SolarSystem-VenusEarthJupiterSaturnUranusNeptune-Voyager1-19960913.jpg|upright=3|center|frameless]] Горе: [[Венера]], [[Земја]] (''[[Бледа Сина Точка]]''), [[Јупитер]]<br /> Долу: [[Сатурн]], [[Уран]], [[Нептун]]<br /> (13 септември 1996) |} == Белешки== {{Reflist|group=lower-alpha}} {{notelist|1}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Sister project links|Solar System|d=Q544|n=Category:Space|s=Category:Planetary astronomy}} * [https://web.archive.org/web/20140426232154/http://logic-law.com/index.php?title=A_Cosmic_History_of_Human_Evolution#Development_of_the_Solar_System Космичка историја на Сончевиот Систем] * [http://www.joshworth.com/a-tediously-accurate-map-of-the-solar-system/ Досадно точна карта на Сончевиот Систем (мапа за лизгање базирана на веб, намалена до Месечината која е 1 пиксел)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160630160808/http://www.joshworth.com/a-tediously-accurate-map-of-the-solar-system/ |date=2016-06-30 }} * [https://solarsystem.nasa.gov/ Истражување на Сончевиот Систем на НАСА] ( [https://web.archive.org/web/20060425235742/http://solarsystem.nasa.gov/index.cfm Архива]) ** [https://web.archive.org/web/20031216114852/http://www.solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=SolarSys&Display=Overview Профил на Сончевиот Систем на НАСА] * [http://space.jpl.nasa.gov Симулатор на Сончевиот Систем на НАСА] * [https://eyes.nasa.gov/apps/orrery/#/home НАСА Очи на Сончевиот Систем] * [https://web.archive.org/web/20020804202721/http://www.jpl.nasa.gov/solar_system/ Главна страница на NASA/JPL Solar System] == Дополнителна литература == * {{Наведена мрежна страница|url=https://www.msn.com/en-us/news/technology/our-solar-system-may-have-a-hidden-planet-beyond-neptune-no-not-that-one/ar-AAP3b0l?ocid=msedgntp|title=Our solar system may have a hidden planet beyond Neptune – no, not that one|last=John Loeffler|date=1 Oct 2021|work=MSN}} {{Сончев Систем}} [[Категорија:Планетарни системи со осум потврдени планети]] [[Категорија:Вселенска наука]] [[Категорија:Планетологија]] [[Категорија:Сончев Систем| ]] 3nldnj7712fvymlpj9q637ncewqbbqq Сенокос (Прилепско) 0 7107 5648255 5636256 2026-10-20T13:35:45Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648255 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Сенокос | слика = Поглед на Сенокос.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на Сенокос | општина = {{општинскигрб|Општина Долнени}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Прилепско Поле]] | население = 271 | година = 2002 | поштенски број = 7504 | повикувачки број = 048 | надморска височина = 623 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=24 | lat_sec=48 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=28 | lon_sec=12 | слава = [[Ѓурѓовден]] | мрежно место = | карта = Сенокос во Општина Долнени.svg }} '''Сенокос''' — село во [[Општина Долнени]], во околината на градот [[Прилеп]]. == Потекло и значење на името == Името на селото Сенокос е со [[македонски јазик|македонско]] потекло и означува место на коешто се коси [[сено]]. Во [[Македонија]] постои уште едно село со истото име — [[Сенокос (Гостиварско)|Сенокос]] во Гостиварско — а села со исти имиња се среќаваат и во повеќе други словенски земји, како на пример [[Бугарија]] и [[Србија]]. Во средновековните записи, документи и пописи, името „сенокос“ официјално се употребувало за посебен вид и тип на земјиште (имот), од коешто се косело сеното. Самата местоположба и историја на селото чиешто земјиште во минатото било [[мочуриште]] околку коешто има ливади од кои се косело многу сено ја потврдува претпоставката за значењето и настанокот на името. == Географија и местоположба == [[Податотека:Senokos (Prilepsko) MK.JPG|мини|лево|250п|Селото со околината]] Сенокос се наоѓа во средишниот дел на [[Прилепско Поле|Прилепското Поле]], на југоисточната страна од територијата на [[Општина Долнени]], недалеку од патот [[Прилеп]]-[[Македонски Брод]]. Соседни села се: [[Мало Мраморани]], [[Долнени]] и [[Новоселани (Прилепско)|Новоселани]]. Селото е рамничарско и се простира на надморска височина од 623 м. Со исклучок на неколку дрвореди од тополи коишто служат за заштита од ветер на посевите меѓу нивите и нискостеблести грмушки покрај железничката пруга, самото село Сенокос и целата негова околина се изразито рамничарски со обработено земјиште, без воопшто да има шуми или поголема дрвна растителност. Селскиот атар зафаќа површина од 8,4 км<sup>2</sup>. Од Прилеп е оддалечено 11 км.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1a/%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|last=Панов|first=Митко|publisher=Патрија|year=1998|location=Скопје|page=270|language=македонски}}</ref><ref name=jovantrifunoski>{{наведена книга| last = Ф. Трифуноски| first = Јован| title = Битољско-прилепска котлина| language=sr| publisher = Српска академија наука и уметности| year = 1998 | pages = 360-361}}</ref> Сенокос е село од збиен тип коешто се дели на три маала: Горно, Долно и Средно. Маалата се малку раздалечени едно од друго, така што и групите на куќи во нив се слабо издвоени.<ref name=jovantrifunoski/> Недалеку од селото се наоѓа железничкото стојалиште [[ЖС „Сенокос“]].<ref name="oldprilep">„[https://www.oldprilep.com/senokos/ Сенокос] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210218044938/https://www.oldprilep.com/senokos/ |date=2021-02-18 }}“. ''OldPrilep''. 19 март 2014.</ref> == Историја == Сенокос се смета за релативно младо село. Сепак, во месноста Могила, сместена на 2 км западно од селото, се вели дека селаните ископувале парчиња [[ќерамида|ќерамиди]], што укажува дека подрачјето било населено многу одамна. Земјиштето околу селото долго време било мочурливо, но потоа било исушено со ископување на канал. На добиената сува земја било основано денешното село од страна на [[Македонци]] кои се доселиле кај турски чифли-сајбии.<ref name=jovantrifunoski/> Во XIX век, селото било дел од [[Прилепска Каза|Прилепската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]].<ref name="oldprilep"/> == Стопанство == Селото има полјоделска функција. Во рамки на селскиот атар, обработливото земјиште зафаќа површина од 612 ха, а на [[пасиште|пасишта]] отпаѓаат 167 ха.<ref name="енциклопедија"/> Во селото најмногу се одгледуваат [[тутун]] и [[жито]]. Од житариците најзастапени се [[пченица]]та и [[јачмен]]от, а во помала мера и [[пченка]]та и [[‘рж]]та. Се одгледуваат и фуражни култури, како на пример: луцерка, детелина и крмна пченка за сточна храна; а застапени се и градинарските култури, како на пример: [[кромид]], [[домат]], [[пипер]], [[морков]], [[лук]] и [[зелена салата|марула]]. Дел од производството на градинарските производи е за задоволување на сопствените потреби, а дел и за продажба во Прилеп. Во помали размери е застапено и сточарството, главно преку одгледување на [[крава|крави]] и [[овца|овци]]. Во селските ливади се коси и сено коешто понатаму служи за прехрана на стоката преку зима. Поради непосредната близина на селото до Прилеп, дел од мештаните се занимаваат и со други стопански дејности во градот. Водата за пиење се добива од бунари.<ref name=jovantrifunoski/> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|397 |1953|424 |1961|435 |1971|386 |1981|354 |1991|292 |1994|298 |2002|315 |2021|271 }} Селото се споменува во турските пописни дефтери од 1467/68 година, како дел од Прилепскиот вилает (Vilayet-I Prilepe) под името ''С-н-а-к-о-с'' и во него имало 24 семејства, 1 неженет и 1 вдовица, сите христијани.<ref>Соколоски, М. и Стојановски, А. (1971). ''Турски документи за историјата на македонскиот народ'' (книга 4). Скопје. стр. 78.</ref> Во делото „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. Сенокос било село со 35 домаќинства и 133 жители [[Македонци]].<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 72-73.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Сенокос имало 280 жители Македонци [[христијани]].<ref name=":1">Кѫнчовъ, Василъ. Македония. Етнография и статистика. София, Българското книжовно дружество, 1900. ISBN 954430424X. стр. 246.</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), во 1905 година Сенокос било село со 176 жители Македонци.<ref>Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 150-151.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Сенокос се води како чисто македонско село во Прилепската Каза на Битолскиот Санџак со 38 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|22}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}} {{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Селото броело 435 жители во 1961 година, додека во 1994 година живееле 298 жители. Според пописот од 2002 година, во селото Долнени живеат 315 жители, од кои 313 Македонци и 2 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=21 јули 2020}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 271 жител, од кои 268 [[Македонци]], 1 останат и 2 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|280|176|397|424|435|386|354|292|298|315|271}} === Родови === Сите [[Македонци|македонски]] родови кои живеат во Сенокос потекнуваат од доселеници. ''Смрдлевци'' (слават Петковден) се први доселеници кои во селото дошле од [[Мариово]]<ref name=jovantrifunoski/>. Од нив потекнува и родот Кашовци во соседното село [[Мало Мраморани]]. ''Ачковци'' (слават Свети Никола) дошле после наведениот род, но не ја знаат старината и местото на иселување. ''Стевановци'' (слават Митровден) доселени се после Ачковци и потекнуваат од домазет од соседното село [[Заполжани]]. ''Јакововци'' и ''Рујановци'' претходно сочинувале еден род кој се викал Чингеловци. Долше пред околу 160 години од Големо Мраморани, сега раселено и пусто селиште. ''Шилежовци'' (слават Митровден) не знаат од каде се доселиле во Сенокос<ref name=jovantrifunoski/>. ''Најдовци'' или Божиновци (слават Свети Никола) дошле од [[Долнени]] каде што им се роднини Станојовци. ''Лефтеровци'' (слават Петковден) и тие се од [[Долнени]] каде што се доселиле од некаде<ref name=jovantrifunoski/>. ''Кокароски'' (слават Свети Никола) не знаат од каде се доселени. ''Паламидовци'' (слават Свети Никола) дошле од [[Вранче]] каде што биле старинци. ''Здруковци'' (слават Петковден) дошле пред 90 години од [[Долнени]]. ''Карајаневци'' (немаат слава), дошле пред 68 години од селото [[Ранци]] во [[Кајлар]]ско, [[Егејска Македонија]]<ref name=jovantrifunoski/>. ''Поречани'' дошле од [[Порече]] пред 63-64 години. == Општествени установи == Во селото работи [[ПУ „Пецо Даскалот“ - Сенокос|подрачното основно училиште „Пецо Даскалот“]], каде што се изведува настава до петто одделение.<ref>„[http://www.opstinadolneni.gov.mk/mk/obrazovanie/ Образование]“. [[Општина Долнени]].</ref> == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Долнени]] од 1952 година. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1493 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mojotizbor.mk/files/izbiracki-mesta/ie5-dolneni.pdf|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=21 јули 2020}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 205 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Личности == '''Личности родени во Сенокос:''' * [[Фроса Андреевска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]]. * [[Вета Кондоска]] (1899-) — учесник во НОВ на Македонија == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Атанасиј“ - Сенокос 3.jpg|мини|десно|200п|Црквата „Св. Атанасиј“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="Коцо">{{наведена книга|last= Коцо|first=Димче|title=Археолошка карта на Република Македонија|publisher=Македонска академија на науките и уметностите|location=Скопје|date=1996|volume=II|isbn=9989649286}}</ref> * [[Ашкулица (Сенокос)|Ашкулица]] — населба од доцноантичко време; * [[Бела Чешма (Сенокос)|Бела Чешма]] — населба од доцноантичко време; * [[Могила (Сенокос)|Могила]] — населба од неолитско време; * [[Пуста Црква (Сенокос)|Пуста Црква]] — населба од римско време; * [[Црква Св. Атанас (Сенокос)|Црква Св. Атанас]] — осамени наоди од римско време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски|page=19}}</ref> * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Сенокос|Црква „Св. Атанасиј“]]. == Спорт == Во Сенокос постои е активен фудбалскиот клуб „Црвена ѕвезда“.<ref name="oldprilep"/> == Иселеништво == Се знае за овие иселени семејства од Сенокос: ''Дековци'' и ''Чибуковци'' живеат во [[Мажучиште]]. ''Домазетовци'' живеат во [[Рилево]]. ''Велјановци'' живеат во [[Новоселани (Прилепско)|Новоселани]]. ''Кашовци'' живеат во [[Мало Мраморани]]. ''Билимановци'' живеат во [[Дупјачани]].<ref name=jovantrifunoski/> == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Поглед на Сенокос 2.jpg|Куќи во селото Податотека:Продавница во Сенокос.jpg|Продавница во селото </gallery> == Поврзано == * [[Сенокос (Гостиварско)|Сенокос]] — село во Гостиварско; * [[Прилепско Поле]]. == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Senokos}} {{Општина Долнени}} [[Категорија:Сенокос (Прилепско)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Прилепски села]] [[Категорија:Села во Општина Долнени]] e93uir7rtcmo21cpyoi9fjnkfpjmqy1 Василево 0 8745 5648345 5647213 2026-10-20T19:33:29Z Ehrlich91 24281 /* Општествени установи */ 5648345 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Василево | слика = Воздушен поглед на Василево.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Василево | општина = {{општинскигрб|Општина Василево}} | регион = {{грб|Југоисточен Регион}} | област = [[Струмичко Поле]] | население = 2.175 | година = 2021 | поштенски број = 2411 | повикувачки број = 034 | надморска височина = 214 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=28 | lat_sec=33 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=38 | lon_sec=30 | слава = [[Пресвета Богородица]] | мрежно место = | карта = Василево во Општина Василево.svg }} '''Василево''' — село во [[Општина Василево]], во областа [[Струмичко Поле]], во околината на градот [[Струмица]]. Селото претставува административно седиште на [[Општина Василево|истоимената општина]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа речиси во средишниот дел на рамништето на [[Струмичко Поле|Струмичкото Поле]], недалеку северно од градот [[Струмица]]. Селото е сместено во јужниот дел на подрачјето на [[Општина Василево|истоимената]] општина, на кое претставува нејзино седиште.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|last=Панов|first=Митко|publisher=Патрија|year=1998|location=Скопје|page=48|language=македонски|accessdate=14 февруари 2026}}</ref> Василево е типично рамничарско село, бидејќи лежи на надморска височина од 214 метри.<ref name="енциклопедија" /> Покрај селото поминува [[Автопат А4 (Македонија)|државниот пат А4]]. == Историја == Кон крајот на {{римски|19}} век, како крупен чифликсајбија во селото се споменува Назлам-бег, чиј син за кратко време бил заробен од една македонска чета, водена од [[Гоце Делчев]]. Тој го држел како свој [[чифлиг]] селото Василево.<ref name="ССНИ">Манол Пандевски - Ѓорѓи Стоев - Трнката, Струмица и Струмичко низ историјата, Струмица, 1969.</ref> Кон 1866 година во селото било отворено првото училиште, додека кон 1895 година бил формиран месен комитет на [[Македонска револуционерна организација|ТМОРО]].<ref name="ССНИ" /> По започнувањето на [[Балканските војни]], од селото 4 лица биле доброволци во [[Македонско-одрински доброволни чети|Македонско-одринските доброволни чети]].<ref>„Македоно-одринското опълчение 1912-1913 г. Личен състав“, Главно управление на архивите, 2006, стр. 833.</ref> По крајот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], според [[Нејски мировен договор|Нејскиот мировен договор]], селото било вклучено во составот на [[Кралство СХС]], заедно со Струмичкиот регион, додека по крајот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], во рамките на [[СФРЈ]]. Во текот на Втората светска војна, партиската организација започнала со агитирање низ населението во Василево, за вклучување во редовите на партизаните, здобивајќи се со повеќемина симпатизери од селата. Веќе во почетокот на септември 1944 година бил формиран општински народноослободителен одбор.<ref name="ССНИ" /> Во селото постои споменик на [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]].<ref name="енциклопедија" /> == Стопанство == [[Податотека:Vasilevo, Macedonia.jpg|мини|300п|десно|Покрај селото и државниот пат А4 се има создадено мала индустриска зона]] Атарот на селото зафаќа простор од 7,6 километри квадратни. На него преовладува обработливото земјиште на површина од 630,3 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 48,9 хектари, додека шумско земјиште нема.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во минатото во селото имало земјоделска задруга, а денес во него има продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|630 |1953|718 |1961|989 |1971|1.332 |1981|1.784 |1991|2.105 |1994|2.050 |2002|2.174 |2021|2.175 }} Во „[[Етнографија на Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 година, селото се состоело од 80 семејства и 298 жители [[Македонци]].<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref>Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г., Македонски научен институт, София, 1995, стр. 188-189.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во 1900 година селото имало 275 жители [[Македонци]].<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_10.htm Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, стр. 160.]</ref> Според податоците на секретарот на егзархијата [[Димитар Мишев (публицист)|Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во селото живееле 224 [[Македонци]] под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] и 24 Роми. Во селото функционирало и училиште.<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref>Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 106-107.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 350 [[Македонци]] и 25 до 50 [[Турци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Василево е големо село, со пораст на населението. Така, во 1961 година селото броело 989 жители, од кои 852 жители биле Македонци, а 135 Турци, додека во 1994 година бројот се зголемил на 2.050 жители, од кои 1.722 биле Македонци, 324 Турци и тројца жители Срби.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, селото Василево броело 2.174 жители, од кои 1.819 [[Македонци]], 349 [[Македонски Турци|Турци]] и 6 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=15 октомври 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 2.175 жители, од кои 1.450 [[Македонци]], 352 [[Македонски Турци|Турци]], 21 [[Македонски Роми|Ром]], 36 останати и 314 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Василево: {| class="wikitable" |- ! Година ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Роми ! Срби ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|Лица без под.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | '''1948''' | — | — | — | — | — | — | — |'''630''' |- style="text-align:center;" | '''1953''' | 612 | 3 | 88 | 8 | — | 7 | — |'''718''' |- style="text-align:center;" |'''1961''' | 852 | 0 | 135 | 0 | 2 | 0 | — |'''989''' |- style="text-align:center;" |'''1971''' | 1.108 | 0 | 213 | 0 | 9 | 2 | — |'''1.332''' |- style="text-align:center;" |'''1981''' | 1.531 | 0 | 241 | 1 | 7 | 4 | — |'''1.784''' |- style="text-align:center;" |'''1991''' | 1.750 | 0 | 346 | 0 | 6 | 3 | — |'''2.105''' |- style="text-align:center;" |'''1994''' | 1.722 | 0 | 324 | 0 | 3 | 1 | — |'''2.050''' |- style="text-align:center;" |'''2002''' | 1.819 | 0 | 349 | 0 | 0 | 6 | — |'''2.174''' |- style="text-align:center;" |'''2021''' | 1.450 | 0 | 352 | 21 | 0 | 36 | 314 |'''2.175''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> <!--=== Родови === === Иселеништво ===--> == Општествени установи == * Седиште на [[Општина Василево]] * [[ОУ „Гоце Делчев“ - Василево|ОУ „Гоце Делчев“]] - централно основно училиште за ученици од прво до деветто одделение * [[Детска градинка „Прва Радост“ - Василево|Детска градинка „Прва Радост“]] * Здравствена амбуланта * Пошта ([[Поштенски броеви во Македонија|2411]]) * Дом на културата * ЈПКД „Турија“ <gallery mode=packed heights=130px> Податотека:ОУ „Гоце Делчев“ - Василево.jpg|Поглед на основното училиште Податотека:Дом на културата во Василево.jpg|Дом на културата Податотека:Градинка во Василево 2.jpg|Детска градинка Податотека:Објект на Општина Василево.jpg|Седиштето на општината Податотека:Пошта во Василево.jpg|Поштата Податотека:Спортска сала во Василево.jpg|Спортската сала Податотека:Објект на Општина Василево 2.jpg|Натписна табла на седиштето на општината </gallery> == Самоуправа и политика == Во {{римски|19}} век, Василево било село во [[Струмичка Каза|Струмичката Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Василево]], која била една од ретките што останала непроменета по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било исто така во рамките на [[Општина Василево]]. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струмица. Селото припаѓало на некогашната општина Василево во периодот од 1955 до 1965 година. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната Општина Василево, во која покрај селото Василево, се наоѓале и селата Ангелци, Владевци, Градошарци, Добрејци, Дукатино, Пиперево, Просениково и Радичево. Во периодот 1950-1952 постоела Општина Василево во која влегувале селата Василево, Владевци, Добрејци и Сушево. === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места бр. 1800, 1800/1 и 1801 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во месната заедница и основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=21 декември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 2.034 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1572|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213184039/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1572|archive-date=2019-12-13|dead-url=|accessdate=21 декември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски парламентарни избори (2020)|Македонски парламентарни избори во 2020 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 2.082 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-|title=Парламентарни избори 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20210305223806/https://rezultati.sec.mk/mk-|archive-date=2021-03-05|accessdate=3 ноември 2020|url-status= dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Василево|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — главна селска црква; и * [[Црква „Св. Јован Крстител“ - Василево|Црква „Св. Јован Крстител“]] — помала селска црква. ;Споменици * Во селото има споменик на НОБ <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Василево 13.jpg|Главната селска црква „Успение на Пресвета Богородица“ Податотека:Црква „Св. Јован Крстител“ - Василево 5.jpg|Помалата селска црква „Св. Јован Крстител“ </gallery> == Редовни настани == * Празијада == Личности == ;Родени во или по потекло од Василево * [[Ефтим Јуруков]] (1873-?) — член на [[ВМОРО]]; и * [[Арсо Кујумџиев]] — член на [[ВМОРО]] <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode=packed heights=170px> Податотека:Детски парк во Василево.jpg|Детски парк во селото Податотека:Денови на Празот - Општина Василево.jpg|Празијада Податотека:Парк во Василево.jpg|Парк во селото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Василево]] * [[Струмичко Поле]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Vasilevo}} {{Општина Василево}} [[Категорија:Василево| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струмички села]] [[Категорија:Села во Општина Василево]] gwkihdixvuokgx94lggqailsc5d0o6h Штука (село) 0 8774 5648346 5644560 2026-10-20T19:34:32Z Ehrlich91 24281 /* Галерија */ 5648346 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Штука (појаснување)}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Штука | слика = Воздушен поглед на Штука.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Штука | општина = {{општинскигрб|Општина Босилово}} | регион = {{грб|Југоисточен Регион}} | област = [[Струмичко Поле]] | население = 590 | година = 2021 | поштенски број = 2433 | повикувачки број = 034 | надморска височина = 300 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=28 | lat_sec=0 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=49 | lon_sec=0 | слава = [[Свети Кирил и Методиј]] | мрежно место = | карта = Штука во Општина Босилово.svg }} '''Штука''' — село во [[Општина Босилово]], во областа [[Струмичко Поле]], во околината на градот [[Струмица]]. Селото е скоро целосно споено со соседното село [[Иловица]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Воздушен поглед на Иловица.jpg|мини|300п|лево|Воздушен поглед на двете села, [[Иловица]] и Штука]] Името на селото првпат е запишано како '''Штоука''' во пишани документи од 1328 година. Под слични варијанти се сретнува и низ годините подоцна. Се наведува дека потекнува од хидронимот Штоука кој има [[Старословенски јазик|старословенско потекло]] и означува звук, татнеж, тресок, трепот или шум.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|209}}</ref> Зборот „Штука“ на местен дијалект значи „вдлабнатина“ или „дол“ (во долина). Од самата местоположба на населбата во долина се претпоставува дека е изведено и името на селото Штука. Според народното предание некогаш овие простори биле исполнети со вода, имало блато. Ѓолската вода била богата со риби. Најмногу ја имало рибата [[Штука (риба)|штука]], која селаните ја ловеле со кошеви, па дури и со рака, особено во летните месеци кога таа излегувала во плитките води. По изобилството на рибата штука, според легендата населбата што се наоѓала крај блатестото езеро ја нарекле Штука.<ref>КОЛЕТКТИВНАТА МЕМОРИЈА ЗАЧУВАНА ВО ТИПИЧНИТЕ ОБИЧАИ И ТРАДИЦИИ НА ОПШТИНА БОСИЛОВО</ref> == Географија и местоположба == Штука се наоѓа во источниот дел на [[Струмичко Поле|Струмичкото Поле]], во рамките на подрачјето на [[Општина Босилово]], чиј атар високо се издига дури до сртот на планината [[Огражден]], каде што се допира со подрачјето на [[Општина Ново Село]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|last=Панов|first=Митко|publisher=Патрија|year=1998|location=Скопје|page=324|language=македонски|accessdate=13 октомври 2026}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 300 метри. Од градот [[Струмица]], селото е оддалечено 20 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото може да се стигне преку локален асфалтиран пат, кој се двои од [[Автопат А4 (Македонија)|државниот пат А4]] кај селото [[Турново]]. Од овој пат селото е оддалечено околу 4 километри. == Историја == На просторот на денешна Штука имало живот уште во предримско време. Тоа го потврдува пронајдената гробна могила од хеленистичкиот период. Во наоѓалиштето [[Тумба (Штука)|Тумба]], блиску до селото е откриена и населба од доцноантичко време и од средниот век, а во наоѓалиштето [[Црквиште (Штука)|Црквиште]] се откриени тврдина од доцноантичко време и римохристијанска базилика (црква). Од една повелба од 1328 година, со која се потврдува Хрељовото подарување на земји од Струмичко на [[Хиландар|Хилендарскиот манастир]], се гледа дека до ова време како ситни феудалци (пронијари) во селото Штука биле „пронијарите грчки Тутко, Осан, Ласкар и Сидерофан“, кои со припаѓањето на овие села на Хилендар, биле истерани од нив.<ref name="ССНИ">Манол Пандевски - Ѓорѓи Стоев - Трнката, Струмица и Струмичко низ историјата, Струмица, 1969,.</ref> По крајот на [[Балкански војни|Балканските војни]], селото било вклучено во составот на [[Царство Бугарија]]. По крајот на војната, муслиманското население започнало да ги напушта своите домови, додека на нивно место биле населени македонски бегалци од [[Егејска Македонија]]. По крајот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], според [[Нејски мировен договор|Нејскиот мировен договор]], селото било вклучено во составот на [[Кралство СХС]], заедно со Струмичкиот регион, додека по крајот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], во рамките на [[СФРЈ]]. == Стопанство == [[Податотека:Стопански објект во Штука.jpg|мини|300п|десно|Стопански објект во селото]] Атарот на селото зафаќа простор од 16,4 километри квадратни. На него преовладуваат шумите на површина од 1.334 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 251 хектар, а на пасиштата само 25 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-шумарска функција. Во селото имало земјоделска задруга и има услужни објекти.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|473 |1953|533 |1961|639 |1971|749 |1981|785 |1991|856 |1994|822 |2002|781 |2021|590 }} Во „[[Етнографија на Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 година, Штука било село со 20 семејства, сите [[Македонци]].<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref>Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г., Македонски научен институт, София, 1995, стр. 188-189.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во 1900 година селото имало 105 жители [[Турци]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_10.htm Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900.]</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 350 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien|accessdate=2024-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230818084122/http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|archive-date=2023-08-18|url-status=dead}}</ref> Селото е населено со македонско население. Во 1961 година имало 639 жители, додека во 1994 година бројот се зголемил на 822 жители.<ref name="енциклопедија" /> Пописот од 1961 година бележи дека 40 луѓе биле родени во друга држава ([[Грција]]).<ref>{{Наведена книга|title=Попис на населението во Македонија, 1961. Книга 12 - миграциони обележја|publisher=Државен статистички уред на Сојузната планска комисија|year=1966|location=Белград}}</ref> Според пописот од 2002 година, селото Штука броело 781 жител, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=13 октомври 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 590 жители, од кои 561 [[Македонци|Македонец]] и 29 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|105|—|473|533|639|749|785|856|822|781|590}} <!--=== Родови === === Иселеништво ===--> == Општествени установи == * [[ОУ „Св. Кирил и Методиј“ - Иловица|ОУ „Св. Кирил и Методиј“]] - централно основно училиште за ученици од прво до деветто одделение, кое се наоѓа на самата атарска граница со соседното [[Иловица]] * Месна заедница <gallery mode=packed heights=170px> Податотека:ОУ „Св. Кирил и Методиј“ - Иловица.jpg|Поглед на училиштето Податотека:Избирачко место во Штука.jpg|Избирачко место во селото </gallery> == Самоуправа и политика == Во {{римски|19}} век, Штука било село во [[Струмичка Каза|Струмичката Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Босилово]], која била една од ретките што останала непроменета по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било исто така во рамките на [[Општина Босилово]]. Во периодот од 1962 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струмица. Селото припаѓало на некогашната општина Босилово во периодот од 1955 до 1962 година. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Турново, во која покрај селото Штука, се наоѓале и селата Гориево, Иловица, Радово, Секирник и Турново. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната Општина Иловица, во која влегувале селата Иловица и Штука. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1826 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=29 декември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 729 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=29 декември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски парламентарни избори (2020)|Македонски парламентарни избори во 2020 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 722 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-|title=Парламентарни избори 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20210305223806/https://rezultati.sec.mk/mk-|archive-date=2021-03-05|accessdate=3 ноември 2020|url-status=dead }}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|416}}</ref> * [[Тумба (Штука)|Тумба]] — населба од доцноантичкото време и средниот век; и * [[Црквиште (Штука)|Црквиште]] — градиште од доцноантичкото време и старохристијанска црква. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Кирил и Методиј“ - Штука|Црква „Св. Кирил и Методиј“]] — главна селска црква; и * [[Црква „Св. Богородица“ - Штука|Црква „Св. Богородица“]] — главна манастирска црква. ;Реки<ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница=81}}</ref> * [[Штука (река)|Штука]] — мала река низ селото. <gallery mode=packed heights=170px> Податотека:Sts. Cyril and Methodius Church (Štuka) (4).jpg|Црквата „Св. Кирил и Методиј“ Податотека:Штучка Река кај Штука.jpg|Реката Штука над селото Податотека:Црква „Св. Богородица“ - Штука.jpg|Црквата „Св. Богородица“ </gallery> <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Штука * [[Димитар Станишев]] (1924-2000) — член на Политбирото на ЦК на Бугарската комунистичка партиja. == Култура и спорт == * КУД Кавалџии * Карневал Штука == Галерија == <gallery mode=packed heights=170px> Податотека:Чешма во Штука 2.jpg|Чешма во селото Податотека:Поглед на Штука.jpg|Поглед на селото Податотека:Чешма во Штука.jpg|Селска чешма Податотека:Фонтана во Штука.jpg|Фонтана во селото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Босилово]] * [[Струмичко Поле]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Štuka, Bosilovo|Штука}} {{Општина Босилово}} [[Категорија:Штука (село)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струмички села]] [[Категорија:Села во Општина Босилово]] 4trjffuw8iqo4fsrduzclh7q6p22r47 Атишта 0 10618 5648309 5647595 2026-10-20T17:52:59Z Ehrlich91 24281 /* Стопанство */ 5648309 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Атишта | слика = Поглед на Атишта.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед кон Атишта и селската црква | општина = {{општинскигрб|Општина Кичево}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Кичевија|Долно Кичево]] | население = 15 | година = 2002 | поштенски број = 6258 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 650 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=27 | lat_sec=11 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=2 | lon_sec=21 | слава = [[Успение на Пресвета Богородица|Голема Богородица]] | мрежно место = | карта = Атишта во Општина Кичево.svg }} '''Атишта''' — мало село во областа [[Кичевија|Долно Кичево]], во [[Општина Кичево]], сместено на патот помеѓу градовите [[Кичево]] и [[Македонски Брод]]. == Потекло на името == Не се знае потеклото на името на селото. Сепак, некои кажуваат дека најпрво на денешната местоположба на селото имало ајати, мали колиби, по кои селото го добило и своето име.<ref name="Брадина" /> == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Атишта 2.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Ова мало село се наоѓа во областа [[Кичевија|Долно Кичево]], во југоисточниот дел на територијата на [[Општина Кичево]], во долината на реката [[Треска]], под северозападните падини на планината [[Баба Сач]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=4 ноември 2020|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=14}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 650 метри. Од градот [[Кичево]] е оддалечено 13 километри, а од регионалниот пат Кичево-[[Македонски Брод]] само 1,5 километри.<ref name="енциклопедија" /> Селото се наоѓа помеѓу планинската падина на југ и рамницата околу Треска на север. Споменатата положба е погодна од стопански причини. Околни села се: [[Лисичани]], [[Вранештица]], [[Челопеци]] и други.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Кичевска котлина: Селски населби и население|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=Српска академија на науките и уметностите|year=1968|isbn=|location=Белград|pages=112-113}}</ref> Месностите во низинскиот дел на атарот на селото ги носат следниве имиња: Под Брегови, Арбанасинец, Голема Нива, Плашејца, Јаз, Дуконо, Ада, Бука, Требеница, Дупниња, Клисура, Корито и Под Леска. Месностите во планинскиот дел на атарот на селото ги носат следниве имиња: Крилатица, Рантилец, Мал Камен, Иванков Дол, Петочна Вода, Летник, Голем Камен, Ливада, Извори, Влашки Оришта, Миркоица и Црквиште.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип. Не постојат маала бидејќи е мало и едноставно. Сепак роднинските куќи се групирани и поблиску една до друга.<ref name=":0" /> Атишта се наоѓа лево од патот, кој води до селото [[Вранештица]], а се исклучува од регионалниот пат Кичево-Македонски Брод. До него води асфалтен пат. == Историја == И Атишта спаѓа во стари населби во Кичевско. Под името Хатиште се споменува во втората половина на {{римски|15}} век, кога броело 12 словенско-христијански куќи.<ref name=":0" /> Со точност староста на населбата не е утврдена. Постојат поделени мислења што на крај се сведуваат на легенди за потеклото. Дистанцирајки се од легендите денес со сигурност може да се каже само дека во непосредна близина на селската црква кај месноста [[Арбанасинец (Атишта)|Арбанасинец]] постоела населба од доцноантичкото време. Материјални докази постојат, но ископувања не се вршени.<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка картаг на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> На селиштето постои извор, на кој е направена чешма.<ref name=":0" /> На денешното место, селото било преместено подоцна. Во минатото селото било дури и поголемо од соседното село [[Лисичани]].<ref name=":0" /> За време на турското владеење, нивите во долината на Треска припаѓале на муслимански семејства од други села: на торбешки семејства од Лисичани и на арбанашки семејства од демирхисарското село С’лп. Од 1912 година нивите се вратиле во посед на мештаните.<ref name=":0" /> Во {{римски|19}} век, Атишта било село во [[Кичевска Каза|Кичевската Каза]] на [[Отоманското Царство]]. == Стопанство == [[Податотека:Landuse Atishta.png|десно|мини|Покриеност на земјиште на Атишта 2023]] Според катастарска евиденција од 1982 година, атарот е многу мал и зафаќа простор од само 2,2&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладуваат шумите на површина од 145,5 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 66,7 хектари, а на пасиштата само 13,9 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Според сателитски податоци од 2023 година, атарот на Атишта зафаќа вкупна површина од 2,28 km². Според користењето на земјиштето, најголем дел од територијата на атарот зафаќаат површините под листопадна широколисна шума со 185,0 хектари (81,1%). Во останатиот дел од атарот се застапени и обработливо земјиште (23,5 хектари), тревни површини (пасишта) (18,8 хектари), изградено (населено) земјиште (0,4 хектари), иглолисна шума (0,2 хектари), зимзелена широколисна шума (0,2 хектари), празен терен (0,1 хектар) и водени површини (0,01 хектари).<ref>Резултатите се добиени во рамки на проектот „[[m:Mapping_Land_Cover_and_Land_Use_in_North_Macedonia|Mapping Land Cover and Land Use in the Cadastral Areas of North Macedonia Using Sentinel Satellite Data]]“</ref> Селото, во основа, има полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> На обработливото земјиште се одгледуваат најмногу житни култури (пченица, јачмен и пченка). Овоштарници на поголема површина има од слива и јаболко. Сточарството е застапено со одгледување овци, кози и свињи. Најголем дел од производите се за сопствена потреба. Основен издршкален приход на населението е пензија. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|101 |1953|100 |1961|109 |1971|72 |1981|55 |1991|31 |1994|41 |2002|31 |2021|15 }} Според податоците од 1873 година, селото имало 11 домаќинства со 50 жители христијани ([[Македонци]]).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 92-93.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Атишта имало 80 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 257.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), во 1905 година во Атишта имало 120 жители, под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 154-155.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Атишта се води како чисто македонско село во Кичевската Каза на Битолскиот Санџак со 10 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|35}}</ref> Една статистика, која ја подготвил кичевскиот училиштен инспектор [[Крсто Димчев]] во 1909 година, ги дава следниве податоци за Атишта:<ref>Стойчева, Станислава. Аспекти на грамотността на българското население в Македония (1878 – 1912), Македонски преглед, година ХХХVІІІ, 2015, кн. 2, с. 76.</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Домаќинства ! rowspan="2" |Гурбетчии ! colspan="3" |Писмени ! colspan="3" |Неписмени |- !мажи !жени !вкупно !мажи !жени !вкупно |- |13 |15 |14 |1 |15 |22 |33 |55 |} Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 100 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Атишта е мало село, коешто во 1961 година броело 109 жители, а во 1994 година бројот се намалил на 41 жител, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Атишта живееле 31 жител, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=3 ноември 2020}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 15 жители, сите [[Македонци]]. {{Пописи|80|120|101|100|109|72|55|31|41|31|15}} === Родови === Атишта е македонско православно село.<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] во 1960-тите години родови во селото се: * '''Доселеници со познато потекло:''' ''Василевци'' (6 к.), доселени се од некое село во [[Прилепско]] во XIX век; ''Ѓуревци'' (1 к.), доселени се од некое село во околината на [[Скадар]], доселени се исто така во XIX век; ''Стефановци'' (1 к.), потекнуваат од домазет кој бил доселен од селото [[Кладник]]; ''Трајковци'' (2 к.), доселени се од Прилепско и ''Трпевци'' (1 к.) доселени се од селото [[Лисичани]] во 1912 година. * '''Родови со непознато место на старина:''' ''Павлевци'' (4 к.); ''Мицковци'' (2 к.); ''Николовци'' (2 к.); ''Наумовци'' (2 к.); ''Стојановци'' (1 к.), ова се многу стари доселеници, па затоа местото на старина е заборавена. Според истражувањата пак на [[Томо Смилјаниќ - Брадина|Тома Смиљаниќ]] во периодот од 1921-1926 година родови во селото се:<ref name="Брадина">[[Томо Смилјаниќ - Брадина|Смиљанић, Тома]], (1935) ''Кичевија, Насеља и порекло становништва. Београд, САНУ''</ref> * '''Староседелци:''' ''Стојановци'' (1 к.). * '''Доселеници:''' ''Радичовци'' (1 к.), ги викаат и ''Ѓуревци''. Нивниот предок Радич, пред околу 270 години дошол од околината на [[Скадар]] во [[Албанија]]. Од околината на Скадар избегал поради убиство; ''Трајковци'' (1 к.), доселени се од [[Прилепско]]; ''Грујовци'' (1 к.), доселени се од некое околно кичевско село. Ги викаат и ''Мачкаровци''; ''Стефановци'' (1 к.), потекнуваат од домазет доселен од селото [[Кладник]]; ''Павлевци'' (4 к.), доселени се, но не се знае од каде; ''Трпевци'' (1 к.), потекнуваат од домазет доселен од селото [[Лисичани]]; ''Далевци'' (1 к.), иселени, избегале во [[Неготин]] во [[Србија]]; ''Василевци'' (1 к.), доселени се од [[Прилепско]] и ''Топузовци'' (1 к.), доселени се од селото [[Цер (село)|Цер]] во [[Железник]]. <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Кичево]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2013 година. Во периодот од 1996-2013 година, селото се наоѓало во некогашната [[Општина Вранештица]]. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Кичево. Селото припаѓало на некогашната општина Кичево во периодот од 1955 до 1965 година. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Староец, во која покрај селото Атишта, се наоѓале и селата Бигор Доленци, Вранештица, Карбуница и Староец. Општината Староец постоела и во периодот 1950-1952, во која тогаш влегувале селата: Атишта, Вранештица, Карбуница и Староец. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0802 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во приватен објект.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=4 ноември 2020|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 26 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски парламентарни избори (2020)|парламентарните избори во 2020 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 20 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/|title=Предвремени избори за пратеници 2020|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200715190628/https://rezultati.sec.mk/|archive-date=2020-07-15|dead-url=|accessdate=4 ноември 2020|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Атишта 9.jpg|мини|250п|десно|Селската црква „Св. Димитриј“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="Коцо">[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Арбанасинец (Атишта)|Арбасинец]] — населба и некропола од доцноантичко време ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Димитриј“ - Атишта|Црква „Св. Димитриј“]] — главна селска црква == Редовни настани == * [[Голема Богородица]] — главна селска слава <!--== Личности == == Култура и спорт ==--> == Иселеништво == Од селото се имаат иселено три домаќинства во [[Вранештица]], осум домаќинства во [[Миокази]] и три домаќинства во [[Кичево]]. Две домаќинства заминале во Србија.<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Кичевско Поле]] * [[Општина Кичево]] * [[Кичево]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Atišta}} {{Општина Кичево}} [[Категорија:Атишта| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кичевски села]] [[Категорија:Села во Општина Кичево]] 0hvakt9u6csxcgvnyy7s8sxtbrjqsf2 Јагол Доленци 0 10620 5648313 5647599 2026-10-20T17:54:55Z Ehrlich91 24281 5648313 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Јагол Доленци | име2 = Доленци | слика = Куќи во Јагол Доленци.jpg | големина на слика = 300п | опис = Куќи во селото | општина = {{општинскигрб|Општина Кичево}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Кичевија|Горно Кичево]] | население = 2 | година = 2002 | поштенски број = 6254 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 750 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=37 | lat_sec=40 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=0 | lon_sec=55 | слава = | мрежно место = | карта = Јагол Доленци во Општина Кичево.svg }} '''Јагол Доленци''' (или само '''Доленци''') — мало село во областа [[Кичевија|Горно Кичево]], во [[Општина Кичево]], сместено во околината на градот [[Кичево]]. == Потекло на името == Историски, името на селото било само '''Доленци'''. Името доаѓа од придавката „долен“ со значење луѓе што се населени во долниот дел на месноста. Додека, Јагол го добило во своето име поради непосредната близина на селото [[Јагол]],<ref name="речник">{{Наведена книга |title=Речник на имињата на населените места во Р Македонија|last=Иванова|first=Олга|publisher=[[Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“]]|year=2014|isbn=|location=Скопје|pages=97}}</ref> а со цел да се прави разлика со уште двете кичевски села, [[Бигор Доленци]] и [[Манастирско Доленци]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Традиционална куќа во Јагол Доленци.jpg|мини|300п|лево|Традиционална куќа во селото]] Селото се наоѓа во областа [[Кичевија|Горно Кичево]], сместено во североисточниот дел на [[Кичевска Котлина|Кичевската Котлина]], во северниот дел на подрачјето на [[Општина Кичево]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=4 јануари 2021|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје |language=македонски|page=138}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 750 метри. Од градот [[Кичево]] е оддалечено 17 километри.<ref name="енциклопедија" /> Селото се наоѓа во долина засечена во подножјето на планината [[Буковиќ (планина)|Буковиќ]] и се наоѓа во непосредна близина на соседното село [[Јагол]]. Други околни села се: [[Бериково]] на север и [[Поповјани]] на југ.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Кичевска котлина: Селски населби и население|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=Српска академија на науките и уметностите|year=1968|isbn=|location=Белград|pages=45-46}}</ref> Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Јаголска Река, Граслојца, Планиница, Слогој Волески, Горни и Долни Нивишта, Јани Дол, Рамниште и Богоројчин Камен.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип. Не е поделено на маала, бидејќи е мало и доста едноставно. Сепак роднинските куќи се поблизу една со друга.<ref name=":0" /> == Историја == Во втората половина на {{римски|15}} век, во Кичевско постоеле три села со името Доленци, колку што постојат и денес. Тоа биле селата Јагол Доленци, [[Бигор Доленци]] и [[Манастирско Доленци]]. Едното имало 4, другото 12, а третото 44 словенско-христијански куќи. Веројатно, Јагор Доленци било тоа со 12 куќи.<ref name=":0" /> Помеѓу денешното село и железничката пруга се наоѓа месноста Грамаѓе. На таа месност биле ископани ѕидови од куќи, старо железо, црквиште и некогашни гробови, што припаѓало на некогашното население. Тоа се отселило веројатно кон крајот на {{римски|17}} век.<ref name=":0" /> Месноста Богоројчин Камен (го нарекуваат и Црквиче) се наоѓа северно од селото кон селото [[Бериково]]. Постои предание дека таму месноста била посед на поповјанскиот манастир.<ref name=":0" /> Денешното село потекнува од втората половина на {{римски|18}} век, кога било основано од тројца браќа Словени. Тие дошле од областа [[Матија (општина)|Мат]] во денешна [[Албанија]]. Од таму заминале поради крвна одмазда. Од нив потекнува денешното население.<ref name=":0" /> Во {{римски|19}} век, земјата на ова село и шумата на планината Буковиќ била присвоена од кичевскиот ага Исен Јаричка (Торбеш). Агата имал проблеми со некои муслимани од околината на Прилеп, поради што на помош викнал некои Арбанаси од Северна Албанија, кои за постојано се населиле во планинското село Бериково.<ref name=":0" /> Во {{римски|19}} век, Јагол Доленци било село во [[Кичевска Каза|Кичевската Каза]] на [[Отоманското Царство]]. Во отоманскиот период, но и за време на балистичката окупација во текот на Втората светска војна, значаен број на жители од Јагол Доленци и од околните села биле убиени од страна на Арбанасите. Воедно, им ја краделе стоката и им ги палеле куќите.<ref name=":0" /> == Стопанство == [[Податотека:Landuse Jagol Dolenci.png|десно|мини|Покриеност на земјиште на Јагол Доленци 2023]] Според катастарска евиденција од 1982 година, атарот е мошне мал и зафаќа простор од 3,9&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладуваат пасиштата на површина од 230 [[хектар]]и, на шумите отпаѓаат 75 хектари, а на обработливото земјиште 72 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Според сателитски податоци од 2023 година, атарот на Јагол Доленци зафаќа вкупна површина од 4,16 km². Според користењето на земјиштето, најголем дел од територијата на атарот зафаќаат површините под листопадна широколисна шума со 264,8 хектари (63,6%). Во останатиот дел од атарот се застапени и тревни површини (пасишта) (139,6 хектари), обработливо земјиште (10,5 хектари), изградено (населено) земјиште (0,5 хектари), повеќегодишни култури (0,4 хектари) и празен терен (0,3 хектари).<ref>Резултатите се добиени во рамки на проектот „[[m:Mapping_Land_Cover_and_Land_Use_in_North_Macedonia|Mapping Land Cover and Land Use in the Cadastral Areas of North Macedonia Using Sentinel Satellite Data]]“</ref> Во минатото, земјата и шумата била во посед на агата Исен Јаричка. Подоцна, Македонците ја купиле од него обработливата површина.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|155 |1953|162 |1961|143 |1971|84 |1981|31 |1991|25 |1994|17 |2002|13 |2021|2 }} Според податоците од 1873 година, селото (тогаш познато како Доленци) имало 16 домаќинства со 68 жители христијани.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 90-91.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото имало 210 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 255.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), во 1905 година во Јагол Доленци имало 240 жители, под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 154-155.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Доленци'' се води како две чисти македонски села во Кичевската Каза, Горно Доленци со 20 куќи и Долно Доленци со 20 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|50}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 150 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Јагол Доленци било, како што е и денес, мало село, коешто во 1961 година броело 143 жители, а во 1994 година само 17 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Јагол Доленци живееле 13 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=4 јануари 2021}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 2 жители, сите [[Македонци]]. {{Пописи|210|240|155|162|143|84|31|25|17|13|2}} === Родови === [[Податотека:Поглед во Јагол Доленци.jpg|мини|300п|десно|Стопански објекти во селото]] Јагол Доленци е македонско село.<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] во 1960-тите години родови во селото се: ''Ниновци'' (11 к.), ''Аврамовци'' (7 к.) и ''Гиновци'' (6 к.), потекнуваат од тројца браќа Нино, Аврам и Гино, биле основачи на денешното село. Доселени се од некое село во областа [[Матија]] во [[Албанија]] во втората половина од XVIII век. Го знаат следното родословие: Љубе (жив на 67&nbsp;г. во 1961 година) Илија-Митре-Ѓоргија-Секула-Аврам, основачот на родот; ''Брцевци'' или ''Сандевци'' (1 к.), доселени се од сега албанското село [[Бериково]], од каде се иселиле во 1900 година, го знаат следното родословие: Јордан (жив на 40&nbsp;г. во 1960 година) Мишко-Санде, кој се доселил, се зборува дека Албанците сакале да им одземат некое девојче, и затоа избегале. Според истражувањата, пак, на [[Томо Смилјаниќ - Брадина|Тома Смиљаниќ]] во периодот од 1921-1926 година родови во селото се:<ref name="Брадина">[[Томо Смилјаниќ - Брадина|Смиљанић, Тома]], (1935) ''Кичевија, Насеља и порекло становништва. Београд, САНУ''</ref> ''Секуловци'' (10 к.), ''Ниневци'' (4 к.) и ''Ѓиновци'' (14 к.), доселени се од некое село Долени кај [[Дебар]]. Овде се доселиле тројца браќа Нине, Ѓино и Секула. Нине прешол на ислам и отишол во селото [[Арангел (село)|Арангел]], но неговата жена со детето останале во Доленци. Останатите браќа по некое време прешле во Кичево, каде останале седум години, но некој ага ги вратил назад. Од ''Ѓиновци'' има иселеници во [[Белград]]. Сите слават Богородица. == Општествени установи == [[Податотека:ОУ „Наим Фрашери“ - Јагол Доленци.jpg|мини|300п|десно|Основното училиште во селото]] * [[ОУ „Наим Фрашери“ - Јагол Доленци|Основно училиште „Наим Фрашери“]], централно основно училиште == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Кичево]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2013 година. Во периодот од 1996-2013 година, селото се наоѓало во некогашната [[Општина Осломеј]]. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Кичево. Селото припаѓало на некогашната општина Кичево во периодот од 1955 до 1965 година. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната Општина Јагол Доленци, во која покрај селото Јагол Доленци, се наоѓале и селата Бериково, Јагол, Папрадиште, Поповјани и Туин. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Доленци, заедно со селата Бериково, Јагол, Папрадиште и Поповјани. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 799 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на месната заедница.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=4 јануари 2021|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 9 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=11 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Личности == '''Личности родени во Јагол Доленци:''' * [[Мане Тодороски]] (1922-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Богородица“ - Јагол Доленци 6.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Богородица“]] ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Богородица“ - Јагол Доленци|Црква „Св. Богородица“]] — главна селска црква <!--== Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт ==--> == Иселеништво == По [[Втора светска војна|Втората светска војна]] се иселиле најмалку 12 семејства, најмногу во [[Скопје]], [[Кичево]] и [[Белград]].<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Кичевско Поле]] * [[Општина Кичево]] * [[Кичево]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Jagol Dolenci}} {{Општина Кичево}} [[Категорија:Јагол Доленци| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кичевски села]] [[Категорија:Села во Општина Кичево]] r27552lgxj5rue9zezk29lgmaeqhjnu Брждани 0 10956 5648314 5647600 2026-10-20T17:55:30Z Ehrlich91 24281 5648314 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Брждани | слика = Викиекспедиција во Копачка 151.jpg | големина на слика = 300п | опис = Панорамски поглед на низинскиот дел од селото | општина = {{општинскигрб|Општина Кичево}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Копачка (област)|Копачка]] | население = 85 | година = 2002 | поштенски број = 6255 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 910 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=26 | lat_sec=48 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=54 | lon_sec=24 | слава = [[Свети Никола]] | мрежно место = | карта = Брждани во Општина Кичево.svg }} '''Брждани''' — село во областа [[Копачка (област)|Копачка]], во [[Општина Кичево]], на патот помеѓу градовите [[Кичево]] и [[Демир Хисар]]. До март 2013 година, селото било дел од поранешната [[Општина Другово]], која била споена со [[Општина Кичево]]. == Потекло на името == Името на селото првпат е споменато како „Брждани“ во {{римски|15}} век. За значењето на името има неколку мислења:<ref name="речник">{{Наведена книга |title=Речник на имињата на населените места во Р Македонија|last=Иванова|first=Олга|publisher=[[Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“]]|year=2014|isbn=|location=Скопје|pages=74}}</ref> * од Брдјани, луѓе населени на брдовито место; * од топонимот „Брдо“; и * од Брдјани, согласната група „дј“ сѐ до крајот на {{римски|13}} век давала рефлекс „жд“. == Географија и местоположба == [[Податотека:Викиекспедиција во Копачка 150.jpg|мини|300п|лево|Поглед на планинскиот дел од селото]] Селото се наоѓа во областа [[Копачка (област)|Копачка]], во јужниот дел на територијата на [[Општина Кичево]], од десната страна на реката [[Треска]], а на северозападните падини на [[Илинска Планина]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=6 јануари 2019|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=39}}</ref> Селото е планинско, на надморска височина од 910 метри. Од градот [[Кичево]] е оддалечено 11 километри.<ref name="енциклопедија" /> Селото има слична положба како соседното село [[Видрани]]: поголемиот дел од куќите се наоѓаат на стрмната страна од планинскиот масив, лево од [[Беличка Река (Илинска)|Беличка Река]]. Останатите куќи се сместени во подножјето на падините, покрај самата река. Околни села се: [[Јудово]], [[Свињиште]] и други.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Кичевска котлина: Селски населби и население|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=Српска академија на науките и уметностите|year=1968|isbn=|location=Белград|pages=94-95}}</ref> Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Селиште, Капиница, Јароштица, Локви, Равен, Латков камен, Рудиње, Плоштак, Селце, Бигор, Кремен, Раменов кладенец и други.<ref name=":0" /> Селото има разбиен тип. Постојат три маала: Горно Маало, Долно Маало и Реканско Маало. Најново и најниско маало е Реканското. Истото цело време се шири поради преселувањето на домаќинствата од горните маала во него.<ref name=":0" /> Селото се наоѓа во областа [[Копачка (област)|Долна Копачка]], во долината на [[Беличка Река (Илинска)|Беличка Река]]. До селото има магистрален пат кој оди до [[Битола]]. Атарот на селото граничи со атарите на следните села: [[Турје]] и [[Јудово]] од југозапад и запад, [[Подвис (Кичевско)|Подвис]] и [[Видрани]] од северозапад и север, [[Манастирско Доленци]] од исток, и [[Свињиште]] од југ. == Историја == [[Податотека:Викиекспедиција во Копачка 140.jpg|мини|300п|десно|Сретселото]] До крајот на {{римски|17}} век, Брждани било поделено на неколку помали населби. Едно било во месноста Селиште (на патот за селото [[Јудово]]), друго на потегот Селце (на патот за селото [[Видрани]]), трето на потегот Гочмајнца (атар на соседното село [[Свињиште]]. На месностите Селиште и Селце се наоѓаат остатоци од гробишта, ќупови, јаглен и друго.<ref name=":0" /> На граница помеѓу атарите на селата Брждани и Свињиште се наоѓа возвишувањето Богоројчина Краста. Таму до крајот на {{римски|17}} век постоеле манастир и тврдина. И денес се сретнуваат остатоци од ѕидини, од манастирскиот под, стари дабови и друго.<ref name=":0" /> Селото се споменува во турските пописни дефтери од 1476/77 година, како дел од Кичевската нахија и имало 4 словенски христијански куќи.<ref name=":0" /> Денешното село било основано пред околу 200 години (околу 1760 година). Основачи биле македонски доселеници од некое село од околината на [[Пешкопеја]], денес во [[Албанија]].<ref name=":0" /> Во {{римски|19}} век, Брждани било село во [[Кичевска Каза|Кичевската Каза]] на [[Отоманското Царство]]. == Стопанство == [[Податотека:Landuse Brzhdani.png|десно|мини|Покриеност на земјиште на Брждани 2023]] Според катастарска евиденција од 1982 година, атарот зафаќа простор од 7,3&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладуваат шумите на површина од 320,3 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 206 хектари, а на обработливото земјиште 77,6 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Според сателитски податоци од 2023 година, атарот на Брждани зафаќа вкупна површина од 7,48 km². Според користењето на земјиштето, најголем дел од територијата на атарот зафаќаат површините под листопадна широколисна шума со 670,0 хектари (89,5%). Во останатиот дел од атарот се застапени и тревни површини (пасишта) (53,4 хектари), иглолисна шума (13,4 хектари), обработливо земјиште (5,7 хектари), изградено (населено) земјиште (3,7 хектари), повеќегодишни култури (1,6 хектари) и празен терен (0,6 хектари).<ref>Резултатите се добиени во рамки на проектот „[[m:Mapping_Land_Cover_and_Land_Use_in_North_Macedonia|Mapping Land Cover and Land Use in the Cadastral Areas of North Macedonia Using Sentinel Satellite Data]]“</ref> Селото, во основа, има полјоделско-сточарска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|366 |1953|347 |1961|328 |1971|285 |1981|239 |1991|152 |1994|209 |2002|162 |2021|85 }} Според податоците од 1873 година, селото имало 45 домаќинства со 168 жители христијани ([[Македонци]]).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 90-91.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Брждани имало 230 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 256.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), во 1905 година во Брждани имало 640 жители, под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 154-155.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Брждани се води како чисто македонско село во Кичевската Каза на Битолскиот Санџак со 60 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|35}}</ref> Една статистика, која ја подготвил кичевскиот училиштен инспектор [[Крсто Димчев]] во 1909 година, ги дава следниве податоци за Брждани:<ref>Стойчева, Станислава. Аспекти на грамотността на българското население в Македония (1878 – 1912), Македонски преглед, година ХХХVІІІ, 2015, кн. 2, с. 75.</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Домаќинства ! rowspan="2" |Гурбетчии ! colspan="3" |Писмени ! colspan="3" |Неписмени |- !мажи !жени !вкупно !мажи !жени !вкупно |- |77 |77 |105 |20 |125 |177 |218 |395 |} Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 400 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Брждани во 1961 година броело 328 жители, а во 1994 година бројот се намалил на 209 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Брждани живееле 162 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=6 јануари 2019}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 85 жители, од кои 54 [[Македонци]], 1 [[Македонски Срби|Србин]] и 30 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|230|640|366|347|328|285|239|152|209|162|85}} === Родови === [[Податотека:Викиекспедиција во Копачка 138.jpg|мини|300п|десно|Поглед на Реканското Маало]] Брждани е македонско православно село.<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] во 1960-тите години родови во селото се: *'''Доселенички:''' ''Василевци'' (11 к.), ''Дојчиновци'' (9 к.), ''Манчевци'' (7 к.), ''Николовци'' (7 к.), ''Љупевци'' (6 к.), ''Милевци'' (4 к.), ''Павлевци'' (4 к.) и ''Бачковци'' (2 к.), доселени се од околината на [[Пешкопеја]] во [[Албанија]], од село кое исто така се викало Брждани, во родот Василевци се знае следното родословие: Софронија (жив на 62&nbsp;г. во 1961 година) Стојан-Спасен-Кале-?-Василе кој се доселил тоа било во ХVIII век; ''Андреевци'' (3 к.), доселени се од некое село во околината на [[Елбасан]] во [[Албанија]], имаат роднини во селата [[Видрани]] и [[Свињиште]]; ''Петковци'' (4 к.) доселени се од [[Големо Илино|Илино]] во [[Железник]]. Според истражувањата пак на [[Томо Смилјаниќ - Брадина|Тома Смиљаниќ]] во периодот од 1921-1926 година родови во селото се: * '''Староседелски:''' ''Шуниќовци'' (5 к.), ''Милевци'' (5 к.) и ''Василевци'' (5 к.); * '''Староседелски или Доселенички:''' ''Ликовци'' (2 к.), ''Трпевци'' (3 к.), ''Грговци или Дојчиновци'' (8 к.), ''Петковци'' (4 к.), ''Николевци'' (7 к.), ''Андревци'' (3 к.), ''Пауновци'' (2 к.), ''Љупевци'' (6 к.) и ''Ќутевци'' (3 к.), староседелци се, или пак доселени од селото [[Брежани]] во [[Дебрца]], или пак Брежани кај [[Дебар]] (?), точно не знаат; * '''Доселенички:''' ''Манчевци'' (13 к.), доселени се од селото [[Свињиште]]; ''Мијаковци'' (4 к.), доселени се од [[Мијаци|Мијачијата]].<ref>{{Наведени вести|url=https://kicevo.mk/kicevija-tomo-smiljanic-bradina/|title=Кичевија - Тома Смиљаниќ (1926) - Кичево|date=2018-05-16|work=Кичево|access-date=2018-11-25|language=mk-MK}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Општествени установи == [[Податотека:Викиекспедиција во Копачка 137.jpg|мини|300п|десно|Подрачното основно училиште „Христо Узунов“]] [[Податотека:Викиекспедиција во Копачка 139.jpg|мини|300п|десно|Поштата во селото]] * Пошта ([[Поштенски броеви во Македонија|6255]]) * [[ПУ „Христо Узунов“ - Брждани|Основно училиште „Христо Узунов“]], подрачно училиште на средишното [[ОУ „Христо Узунов“ - Другово]] == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Кичево]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2013 година. Во периодот од 1996-2013 година, селото се наоѓало во некогашната Општина Другово. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Кичево. Селото припаѓало на некогашната општина Кичево во периодот од 1955 до 1965 година. Во периодот 1950-1955, селото било седиште на тогашната Општина Брждани, во која покрај селото Брждани, се наоѓале и селата Белица, Видрани, Јудово, Козица и Свињишта. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0759 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=6 јануари 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 116 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=39&ps=949|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806004120/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=39&ps=949|archive-date=2020-08-06|dead-url=|accessdate=6 јануари 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Референдум во Македонија (2018)|референдумот во 2018 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 112 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=39&ps=949|title=Референдум 2018|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=6 јануари 2019}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 106 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Викиекспедиција во Копачка 147.jpg|мини|300п|десно|Поглед кон главната селска црква „Св. Никола“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка картаг на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Богородичина Краста (Брждани)|Богородичина Краста]] — доцноантичка тврдина; * [[Водици (Брждани)|Водици]] — средновековна црква и некропола; * [[Селиште (Брждани)|Селиште]] — доцноантичка населба со топилница и некропола; и * [[Селце (Брждани)|Водици]] — доцниантичка населба. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Брждани|Црква „Св. Никола“]] — главна селска црква. ;Спомен-чешми * Спомен чешма Ветриец со плоча за сите загинати борци ;Реки<ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница=12}}</ref> * [[Беличка Река (Илинска)|Беличка Река]] — тече низ селото, се влева во [[Треска]] == Редовни настани == Традиционално, во селото има прослави и собири за: * [[Свети Никола]] — селска и црковна слава. * Екранова убавица или Мис Брждани, манифестација организирана од страна на списанието „Екран“ == Личности == ;Родени во Брждани * [[Борис Спиров]] (1897-1974) — македонски лекар и политичар * [[Воцка Ангеловска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]]. * [[Елена Велјаноска]] (1928-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Ѓорѓија Велјаноски]] (1918-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Крсте Матески]] (1909-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Митко Миноски]] (1911-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Аце Настески]] (1922-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Трајче Ристески]] (1922-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Љубица Дојчиновска|Љубица Велкова Дојчиновска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] <!-- == Култура и спорт ==--> == Иселеништво == Сосема се иселил, а дел и изумрел родот Матеевци, кои биле по потекло од селото Требичево во околината на [[Ресен]]. До 1918 година неколку домаќинства се иселиле во [[Бугарија]], после 1945 година највеќе се иселени во [[Кичево]], а иселеници има и во [[Качарево]] (Ѓоковски, Вељаноски и Стаменкоски) како и во [[Јабука]] (Божиноски, и уште 2 други семејства).<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Кичевско Поле]] * [[Општина Другово]] * [[Кичево]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Brždani}} {{Општина Кичево}} [[Категорија:Брждани| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кичевски села]] [[Категорија:Села во Општина Кичево]] l2w8ovdhys5tk213ybcc2ym3eg3hfa8 Видрани 0 10957 5648315 5647606 2026-10-20T17:56:36Z Ehrlich91 24281 5648315 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Видрани | слика = Викиекспедиција во Копачка 166.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на сретселото | општина = {{општинскигрб|Општина Кичево}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Копачка (област)|Копачка]] | население = 15 | година = 2002 | поштенски број = 6255 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 726 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=27 | lat_sec=33 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=54 | lon_sec=28 | слава = | мрежно место = | карта = Видрани во Општина Кичево.svg }} '''Видрани''' — село во областа [[Копачка (област)|Копачка]], во [[Општина Кичево]], на патот помеѓу градовите [[Кичево]] и [[Демир Хисар]]. До март 2013 година, селото било дел од поранешната [[Општина Другово]], која била споена со [[Општина Кичево]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Стара куќа во селото Видрани.jpg|мини|лево|Стара куќа во селото]] Селото се наоѓа во областа [[Копачка (област)|Копачка]], во јужниот дел на територијата на [[Општина Кичево]], од десната страна на реката [[Треска]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=12 јануари 2019|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=53}}</ref> Селото е ридско, на надморска височина од 820 метри. Од градот [[Кичево]] е оддалечено 9 километри.<ref name="енциклопедија" /> Селото е мало и е сместено во сливот на [[Беличка Река (Илинска)|Беличка Река]]. Куќите во селото се наоѓаат на тесна тераса, на надморска височина од околу 800 метри. Околни села се: [[Пополжани]], [[Брждани]], [[Свињиште]] и други.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Кичевска котлина: Селски населби и население|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=Српска академија на науките и уметностите|year=1968|isbn=|location=Белград|pages=93-94}}</ref> Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Присој, Кутел, Рамниште, Павли Дол, Ограѓе, Влајиница, Рудиње, Кофенџица, Река и Темниште.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип. Не постојат маала, бидејќи се работи за мало село.<ref name=":0" /> Селото се наоѓа во областа [[Копачка (област)|Долна Копачка]], во долината на [[Беличка Река (Илинска)|Беличка Река]]. Источно од селото се издига планината [[Баба Сач]]. == Историја == Околу селото се наоѓаат старини и карактеристични топоними, што укажуваат дека постоеле жители.<ref name=":0" /> Остатоци од старини се сретнуваат на месностите Врон и Крс, на кои се верува дека се наоѓале мали цркви. Во одредени ниви се ископани стари гробови со големи земјени ќупови.<ref name=":0" /> Видрани е старо село во Кичевско. Под истото име се споменува во турските пописни дефтери од 1476/77 година, како дел од Кичевската нахија и имало 9 словенски христијански куќи.<ref name=":0" /> Мештаните веруваат дека некогаш селото било поголемо и од разбиен карактер. Меѓутоа, кога дошле Турците, жителите на старото село се раселиле. На напуштениот атар на селото прв се населил некој Јован преку соседното [[Брждани]], кој потекнувал од [[Елбасан]], денешна [[Албанија]]. Тој е основачот на денешното село.<ref name=":0" /> На почетокот на {{римски|19}} век, кога во Видрани живеел синот на Јован, Атанаско, имало обид од муслиманските Арбанаси да се населат во селото. Тогаш, дошло и до судир помеѓу Македонците и Арбанасите.<ref name=":0" /> Во {{римски|19}} век, Видрани било село во [[Кичевска Каза|Кичевската Каза]] на [[Отоманското Царство]]. == Стопанство == [[Податотека:Landuse Vidrani.png|десно|мини|Покриеност на земјиште на Видрани 2023]] Според катастарска евиденција од 1982 година, атарот е мошне мал и зафаќа простор од 2,4&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладуваат шумите на површина од 151,1 [[хектар]], на обработливото земјиште отпаѓаат 48,2 хектари, а на пасиштата 31,6 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Според сателитски податоци од 2023 година, атарот на Видрани зафаќа вкупна површина од 2,63 km². Според користењето на земјиштето, најголем дел од територијата на атарот зафаќаат површините под листопадна широколисна шума со 250,6 хектари (95,4%). Во останатиот дел од атарот се застапени и тревни површини (пасишта) (8,2 хектари), изградено (населено) земјиште (1,8 хектари), обработливо земјиште (1,8 хектари), повеќегодишни култури (0,1 хектар), иглолисна шума (0,03 хектари) и празен терен (0,03 хектари).<ref>Резултатите се добиени во рамки на проектот „[[m:Mapping_Land_Cover_and_Land_Use_in_North_Macedonia|Mapping Land Cover and Land Use in the Cadastral Areas of North Macedonia Using Sentinel Satellite Data]]“</ref> Селото, во основа, нема некоја значајна аграрна функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|132 |1953|134 |1961|101 |1971|67 |1981|45 |1991|25 |1994|19 |2002|8 |2021|15 }} Според податоците од 1873 година, селото имало 2 домаќинства со 11 жители христијани ([[Македонци]]).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 90-91.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Видрани имало 72 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 256.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), во 1905 година во Видрани имало 80 жители, под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 154-155.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Видрани се води како чисто македонско село во Кичевската Каза на Битолскиот Санџак со 7 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|35}}</ref> Една статистика, која ја подготвил кичевскиот училиштен инспектор [[Крсто Димчев]] во 1909 година, ги дава следниве податоци за Видрани:<ref>Стойчева, Станислава. Аспекти на грамотността на българското население в Македония (1878 – 1912), Македонски преглед, година ХХХVІІІ, 2015, кн. 2, с. 75.</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Домаќинства ! rowspan="2" |Гурбетчии ! colspan="3" |Писмени ! colspan="3" |Неписмени |- !мажи !жени !вкупно !мажи ! href="Црква „Св. Никола“ - Видрани " |жени ! href="1989" |вкупно |- href="1989" | href="Мирослав Крстески" |13 | href="Кичево" |5 |11 |0 |11 | href="Градиште (Видрани)" |38 |44<td>82</td> |} Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Видрани е мало село и е доведено во фаза на целосно раселување. Така, тоа во 1961 година броело 101 жител, додека во 1994 година бројот се намалил само на 19 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Видрани живееле 8 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=12 јануари 2019}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 15 жители, сите [[Македонци]]. {{Пописи|72|80|132|134|101|67|45|25|19|8|15}} === Родови === [[Податотека:Викиекспедиција во Копачка 152.jpg|мини|250п|десно|Стар амбар во селото]] Видрани е македонско православно село.<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] во 1962 години родови во селото се: * '''Доселеници:''' ''Димовци (10 к.), Костадиновци (7 к.) и Ангелевци (1 к.)'' потекнуваат од предокот Јован кој го основал селото. Овде живеат од пред повеќе од 200 години. Како што е наведено и погоре нивното потекло е од околината на [[Елбасан]] во [[Албанија]]. Од таму се иселиле тројца браќа. Еден се населил во Видрани, а другите двајца во [[Свињиште]] и [[Брждани]]. Во родот ''Костадиновци'' го знаат следното родословие: Зарија (жив на 70&nbsp;г. во 1962 година) Јован-Симјан-Костадин-Атанаско-Јован, кој се доселил од околината на Елбасан. Јован имал двајца синови, Атанаско и Стојан. Првите брачни врски помеѓу жителите на овие три рода се склопени во 1961 година, пред тоа брачни врски одржувале со жителите на околните села. Според истражувањата пак на [[Томо Смилјаниќ - Брадина|Тома Смиљаниќ]] во периодот од 1921-1926 година родови во селото се: * '''Доселеници:''' ''Спировци'' (4 к.), ''Костадиновци'' (5 к.), ''Цветановци'' (5 к.), ''Николевци'' (3 к.) и ''Марковци'' (1 к.) сите потекнуваат од предокот Јоан кој се доселил од соседното село [[Брждани]].<ref>{{Наведени вести|url=https://kicevo.mk/kicevija-tomo-smiljanic-bradina/|title=Кичевија - Тома Смиљаниќ (1926) - Кичево|date=2018-05-16|work=Кичево|access-date=2018-11-25|language=mk-MK}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Кичево]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2013 година. Во периодот од 1996-2013 година, селото се наоѓало во некогашната Општина Другово. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Кичево. Селото припаѓало на некогашната општина Кичево во периодот од 1955 до 1965 година. Во периодот 1950-1955, селото било дел од тогашната Општина Брждани, во која покрај селото Видрани, се наоѓале и селата Белица, Брждани, Јудово, Козица и Свињишта. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0760 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во селскиот дом.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=12 јануари 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 12 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=39&ps=950#|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=12 јануари 2019}}{{Мртва_врска|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На [[Референдум во Македонија (2018)|референдумот во 2018 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 10 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=39&ps=950|title=Референдум 2018|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=12 јануари 2019}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 9 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Викиекспедиција во Копачка 159.jpg|мини|300п|десно|Поглед кон главната селска црква „Св. Никола“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка картаг на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Градиште (Видрани)|Градиште]] — некропола од доцната антика. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Видрани|Црква „Св. Никола“]] — главна селска црква, осветена во [[1989]] година од страна на Митрополитот Дебарско-кичевски г. Тимотеј. Иконостасот е изработен во [[1989]] година, а иконите на него се дело на [[Мирослав Крстески]] од [[Кичево]]; и * [[Црква „Св. Јован Крстител“ - Видрани|Црква „Св. Јован Крстител“]] — нова помала црква. <!--== Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт ==--> == Личности == * [[Кочо Герасимов Симјаноски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2017). Илинденски сведоштва. том IV, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> *[[Василе Николоски]] (1914-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] == Иселеништво == Се знае за пет иселени домаќинства од селото. Живеат во [[Кичево]] (3 к.), [[Белград]] (1 к.) и во [[Бугарија]] (1 к.).<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Кичевско Поле]] * [[Општина Другово]] * [[Кичево]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Vidrani}} {{Општина Кичево}} [[Категорија:Видрани| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кичевски села]] [[Категорија:Села во Општина Кичево]] 9ah9udsn5signfvc7qulfu9nqtatg3a Бачишта 0 10999 5648310 5647596 2026-10-20T17:53:32Z Ehrlich91 24281 /* Стопанство */ 5648310 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика= | име=Бачишта | регион= | општина={{општинскигрб|Општина Кичево}} | население=470 | поштенски број= | надморска височина=962 | географска широчина=41° 36' 19" сев. ш. | географска должина=20° 54' 24" ист. д. | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=36 | lat_sec=19 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=54 | lon_sec=24 | мрежно место= | карта= Бачишта во Општина Кичево.svg }} '''Бачишта''' — село во [[Општина Кичево]], во околината на градот [[Кичево]]. До 2013 година селото било дел од [[Општина Зајас]], која се припоила кон Кичево. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа на источните слапови на [[Бистра Планина]]. Селото се наоѓа на [[Бачишка Река]]. Оддалечено е 13 километри северно од [[Кичево]]. Од патот [[Кичево]]-[[Гостивар]], населбата е оддалече на 4,4 км, а од градот [[Кичево]] 15,5 км. == Историја == Во XIX век селото било дел од [[Кичевска Каза|Кичевската Каза]] во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Историски населението во Бачишта секогаш било македонско. Но кога во [[1991]] година во селото бил формиран разгранок на [[ПДП]] веднаш во училиштето бил бојкотиран [[македонскиот јазик]] и бил воведен [[албански]]от. Преку албанските политички структури бил извршен притисок и тогашниот македонски министер за образование дозволил, наместо дотогашниот македонски, во училиштето во Бачиште и официјално да се воведе албанскиот како наставен јазик. Така и ден денес децата учат на албански, додека дома си зборуваат на мајчиниот македонски јазик, а веќе партиско-политички „национално“ се идентификуваат како - Албанци.<ref name="време">{{наведени вести|url=http://www.vreme.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=1&tabid=1&EditionID=721&ArticleID=46257|title=Да се откажит от својот јазик јет да се откажит и от сам себе!|date=23 април 2006|publisher=Време|accessdate=2011-04-01}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Стопанство == [[Податотека:Landuse Bachishta.png|десно|мини|Покриеност на земјиште на Бачишта 2023]] Според катастарска евиденција од 1982 година, атарот е голем и зафаќа простор од 22,3 км<sup>2</sup>. На него преовладуваат шумите на површина од 1.427,9 ха, пасиштата заземаат површина од 543,9 ха, а на обработливото земјиште отпаѓаат 201 ха. Според ваквата аграрна структура селото има мешовита земјоделска функција.<ref>{{Наведена книга|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|last=Панов|first=Митко|publisher=Патрија|year=1998|location=Скопје|pages=21}}</ref> Според сателитски податоци од 2023 година, атарот на Бачишта зафаќа вкупна површина од 26,79 km². Според користењето на земјиштето, најголем дел од територијата на атарот зафаќаат површините под листопадна широколисна шума со 1,992,1 хектар (74,4%). Во останатиот дел од атарот се застапени и тревни површини (пасишта) (606,3 хектари), иглолисна шума (54,6 хектари), празен терен (10,1 хектар), изградено (населено) земјиште (7,3 хектари), повеќегодишни култури (4,9 хектари) и обработливо земјиште (3,8 хектари).<ref>Резултатите се добиени во рамки на проектот „[[m:Mapping_Land_Cover_and_Land_Use_in_North_Macedonia|Mapping Land Cover and Land Use in the Cadastral Areas of North Macedonia Using Sentinel Satellite Data]]“</ref> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|475 |1953|501 |1961|527 |1971|642 |1981|646 |1991|22 |1994|685 |2002|772 |2021|470 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Бачишта живееле 450 жители, сите Торбеши (Македонци муслимани).<ref>Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, стр. 224.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Бачишта се води како чисто македонско муслиманско село во Кичевската Каза на Битолскиот Санџак со 50 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|37}}</ref> Од другата страна пак, според рускиот филолог Афанасиј Селишчев, селото во 1929 година било означено како словенско.<ref>Афанасий Селищев. „Полог и его болгарское население. Исторические, этнографические и диалектологические очерки северо-западной Македонии“. - София, 1929.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 300 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во Бачишта живее албанско население, коешто во 1961 година броело 527 жители, додека во 1994 година селото имало 685 жители. Според пописот на населението на Македонија од 2002 година, селото има 772 жители, од кои 1 Македонец, 756 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 15 останати. Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 470 жители, од кои 443 [[Македонски Албанци|Албанци]], 2 [[Македонски Роми|Роми]] и 25 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|225|80|475|501|527|642|646|22|685|772|470}} === Родови === Бачишта е албанско село. Родови во селото се: * Во маалото Алиовци се овие родови: Исаковци, Арслановци, Ипчевци, Селимовци и Королиовци сите заедно имаат 60 куќи. * Во маалото Незировци се овие родови: Таманковци, Бајрамовци, Велковци или Велијовци, Браимовци, Ценковци, Папевци, Фејзовци, Бешировци и Зеновци сите заедно имаат 41 куќа. Во еден од овие родови се знае следното родословие: Зеќир (жив на 37&nbsp;г. во 1961 година) Сефер-Браим-Исо-Усејин-Незир, најсариот познат предок. * Во малото Лакофци најстариот жител Мифтар раскажува дека од секогаш во с.Бачишта живеело само Албанско население. (7 к.). Наведените родови се староседелски.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kicevo.mk/kicevska-kotlina-seoska-naselja-i-stanovnistvo/|title=Кичевска Котлина: Сеоска насеља и становништво - Јован Ф. Трифуноски|date=2018-05-16|work=Кичево|language=mk-MK|accessdate=2018-12-24|archive-date=2019-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190321234819/https://kicevo.mk/kicevska-kotlina-seoska-naselja-i-stanovnistvo/|url-status=dead}}</ref> ==Самоуправа и политика== === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 824 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 690 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Личности == * [[Мемед Алија Велиоски]] - партизан.<ref name="време" /> == Поврзано == * [[Кичевско Поле]] * [[Општина Зајас]] * Албанци == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://maps.google.com/maps?q=%D0%91%D0%B0%D1%87%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0,+%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0&hl=mk&ie=UTF8&ll=41.603297,20.909021&spn=0.008713,0.021136&sll=41.572644,20.960305&sspn=0.008717,0.021136&oq=%D0%91%D0%B0%D1%87%D0%B8%D1%88&t=h&hnear=Bachishta,+Macedonia+(FYROM)&z=16 Сателитска снимка на Бачишта] на Карти на Гугл {{Општина Кичево}} [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кичевски села]] [[Категорија:Села во Општина Кичево]] ppp7lfjoycdahykoz5snwh5ngimk50f Фариш 0 11107 5648304 5647579 2026-10-20T17:50:09Z Ehrlich91 24281 /* Стопанство */ 5648304 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Фариш | слика = Поглед на Фариш 2.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Фариш | општина = {{општинскигрб|Општина Кавадарци}} | регион = {{грб|Вардарски Регион}} | област = [[Раечка Котлина|Раец]] | население = 9 | година = 2021 | поштенски број = 1423 | повикувачки број = 043 | надморска височина = 415 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=27 | lat_sec=13 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=48 | lon_sec=02 | слава = [[Петковден]] | мрежно место = | карта = Фариш во Општина Кавадарци.svg }} '''Фариш''' (во минатото '''Вариш''') — село во областа [[Раечка Котлина|Раец]], во [[Општина Кавадарци]], на патот помеѓу градовите [[Кавадарци]] и [[Прилеп]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Поглед на Фариш.jpg|мини|300п|лево|Воздушен поглед на селото со селската црква]] Името на селото се сретнува во овој облик уште во {{римски|16}} век (1568-69 г.) во турски документи, а неговото значење се поврзува со личното име Фар(-е, -о) што доаѓа од Теохар или Теофар или пак заемка од романскиот јазик „фар“ за светилник. Како други варијанти на името што се појавувале биле '''Вариш''', но и '''Варије''' како што го споменал [[Евлија Челебија]].<ref name="речник">{{Наведена книга |title=Речник на имињата на населените места во Р Македонија|last=Иванова|first=Олга|publisher=[[Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“]]|year=2014|isbn=|location=Скопје|pages=193}}</ref> == Географија и местоположба == Фариш се наоѓа во крајниот северозападен дел на [[Општина Кавадарци]], од левата страна на реката [[Раец (река)|Раец]], а чиј атар се допира со подрачјата на општините [[Општина Чашка|Чашка]], [[Општина Росоман|Росоман]] и [[Општина Прилеп|Прилеп]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=18 јануари 2025|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=308}}</ref> Селото е ридско и се наоѓа на надморска височина од 415 метри. Од градот [[Кавадарци]] е оддалечено 22 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален асфалтен пат, кој се двои од [[Автопат А3 (Македонија)|А3]]. Селото се наоѓа на левиот (присоен) брег на [[Селска Река]], на устието со Скакало, која е притока на реката [[Раец (река)|Раец]], пред самата [[Дреновска Клисура]]. Водата за пиење во минатото доаѓала од селските чешми и изворите како Селиште, Љиљанина Круша, Мицово и Јанково Кладенче.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.scribd.com/document/620157953/%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B-%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B2%D0%B5%D1%88-%D0%B8-%D1%80%D0%B0%D1%98%D0%B5%D1%86|title=Тиквеш и Рајец|last=Радовановиќ|first=Воислав|authorlink=Воислав Радовановиќ|page=499-500|date=1924|publisher=Српска кралска академија|isbn=|location=[[Белград]]|oclc=}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Којов Рид, Прогоњта, Фалашково, Стража, Црвен Камен, Смраделок, Даброво Брдо и Дабрави.<ref name=":0" /> Се состои од четири маала: Горно, Крстевско, Долно и Ракатско Маало.<ref name=":0" /> == Историја == Селото е основано во XIX век, кога жителите на поранешното село '''Вариш Дервен''' се раселени под притисок од страна на Арнаутите.<ref name=":0" /> Во [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]], од селото имало еден доброволец кој бил дел од [[Македонско-одрински доброволни чети|Македонско-одринските доброволни чети]].<ref>„Македоно-одринското опълчение 1912-1913 г. Личен състав“, Главно управление на архивите, 2006, стр. 648 и 885.</ref> Македонскиот револуционер [[Пере Тошев]] бил убиен на 4 мај 1912 година во [[Дреновска Клисура|Дреновската Клисура]], на пат од [[Градско]] кон [[Прилеп]]. Бил погребан на селските гробишта во Фариш во [[Црква „Св. Богородица“ - Фариш|црквата „Св. Богородица“]]. Во 1994 година, неговите коски биле однесени црквата „[[Црква „Св. Благовештение“ - Прилеп|Св. Благовештение]]“ во Прилеп. == Стопанство == [[Податотека:Landuse Farish.png|десно|мини|Покриеност на земјиште на Фариш 2023]] Според катастарска евиденција од 1982 година, атарот на селото зафаќа простор од 16,2 километри квадратни. На него преовладуваат пасиштата на површина од 946 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 278 хектари, а на шумите отпаѓаат 186 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Според сателитски податоци од 2023 година, атарот на Фариш зафаќа вкупна површина од 16,87 km². Според користењето на земјиштето, најголем дел од територијата на атарот зафаќаат површините под тревни површини (пасишта) со 897,3 хектари (53,2%). Во останатиот дел од атарот се застапени и листопадна широколисна шума (428,1 хектар), повеќегодишни култури (326,9 хектари), празен терен (21,5 хектари), обработливо земјиште (8,8 хектари), изградено (населено) земјиште (3,7 хектари) и иглолисна шума (0,9 хектари).<ref>Резултатите се добиени во рамки на проектот „[[m:Mapping_Land_Cover_and_Land_Use_in_North_Macedonia|Mapping Land Cover and Land Use in the Cadastral Areas of North Macedonia Using Sentinel Satellite Data]]“</ref> Селото, во основа, има полјоделско-сточарска функција.<ref name="енциклопедија" /> Во отоманскиот период, селаните биле [[чифлиг]]ари, но се занимавале и со сточарство, а од 1905 година најголемиот дел биле слободни селани. Селото било познато и по филитни плочи за покривање на куќите, кои се ваделе од долината на Скакало, над водопадот.<ref name=":0" /> Голем дел од селаните оделе на [[Печалбар|печалба]] во Романија и во Северна Америка.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|280 |1953|266 |1961|253 |1971|166 |1981|134 |1991|54 |1994|41 |2002|23 |2021|9 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Фариш живееле 500 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 154.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Фариш имало 416 жители, сите [[Македонци]] под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name="brankcoff">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 104-105.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 300 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}} {{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Од Фариш се иселил значителен број од населението и селото преминало од средно во мало село. Така, во 1961 година селото броело 253 жители, а во 1994 година 41 жител, од кои 39 биле Македонци и двајца жители Срби.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото живееле 23 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=7 јуни 2019}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 9 жители, од кои 7 [[Македонци]], 1 [[Македонски Срби|Србин]] и 1 лице без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|500|416|280|266|253|166|134|54|41|23|9}} === Родови === Фариш е македонско село. Според истражувањата од почетокот на 1920-тите години, во селото биле застапени следниве родови:<ref name=":0" /> * '''Староседелци''': ''Јосифовци'' (1 к.), ''Басаровци'' (2 к.), ''Опеловци'' (66 к.), ''Мекевци'' (4 к.), ''Матовци'' (3 к.), ''Бадовци'' (4 к.), ''Крстевци'' (6 к.), ''Галевци'' (2 к.), ''Мркевци'' (1 к.) и ''Јанковци'' (5 к.). * '''Постари доселеници:''' ''Ракачани'' (4 к.), доселени се од селото [[Ракле]] во средината на XIX век, ''Дановци'' (5 к.) доселени се од некое село во [[Дебарско]] во средината на XIX век (некои сметаат дека се [[Мијаци]]), ''Ѓошевци'' (1 к.) доселени се од блиското село [[Житолуп]] (сега селиште), ''Терзијовци'' (2 к.) доселени се од велешкото село [[Степанци (Велешко)|Степанци]], ''Цветковци'' (1 к.) потекнуваат од домазет Цветко кој дошол од селото [[Мрамор (село)|Мрамор]] (сега селиште). * '''Понови доселеници:''' ''Пацевци Ораовечки'' (2 к.), доселени од [[Раец]] околу 1890 година, а по потекло од [[Мрзен Ораовец]], ''Чундевци'' (1 к.), доселени од [[Никодин]] во 1894 година, ''Силогијовци'' (1 к.), доселени од [[Попадија]] во 1906 година, а таму дошле од [[Јасеново]] во 1860 година и ''Гргљевци'' (1 к.), дошле од [[Радобил]] во 1920 година. === Иселеништво === Во текот на 1970-тите и 1980-тите години, од селото е забележано масовно иселување кон поголемите градови, главно [[Кавадарци]] и [[Прилеп]]. <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Фариш било село во [[Тиквешка Каза|Тиквешката Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Кавадарци]], која била проширена при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната [[Општина Кавадарци]]. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Кавадарци. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото влегувало во рамките на тогашната општина Кавадарци. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Дреново, во која покрај селото Фариш се наоѓале селата Возарци, Брушани, Галиште, Грбовец, Дебреште, Добротино, Драдња, Дреново, Кесендре, Мрзен Ораовец, Праведник, Раец, Шешково и Шивец. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната општина Раец, во која влегувале селата Кесендре, Раец и Фариш. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0697 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на кулата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> Во вториот круг на [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 14 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/60/1713|title=Претседателски избори 2019 (Втор круг)|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200610163256/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/60/1713|archive-date=2020-06-10|dead-url=|accessdate=7 јуни 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 13 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url= https://ep.sec.mk/election/results/electionType/local/electionYear/2021/electionRound/21/municipality/550/pollingStation/21718|title=Резултати|work=[[Државна изборна комисија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=18 јануари 2025}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Богородица“ - Фариш 7.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Богородица“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|160}}</ref> * [[Дабица (Фариш)|Дабица]] — некропола од римско време; * [[Св. Богородица (Фариш)|Св. Богородица]] — осамен наод од римско време; * [[Селиште (Фариш)|Селиште]] — населба од доцноантичко време; и * [[Стража (Фариш)|Стража]] — утврдена населба од доцноантичко време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|page=62}}</ref> * [[Црква „Св. Богородица“ - Фариш|Црква „Св. Богородица“]] — главна селска црква изградена најдоцна во 1873 година. ;Реки<ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница=59}}</ref> * [[Фаришка Река]]; и * [[Раец (река)|Раец]]. == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Петковден]] — главна селска слава. == Личности == ;Починати во Фариш * [[Ило Костов]] (1921-1943) — македонски партизан <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Сретсело на Фариш.jpg|Сретселото Податотека:Куќи во Фариш.jpg|Куќи во селото Податотека:Куќи во Фариш 2.jpg|Куќи во селото Податотека:Улица низ Фариш.jpg|Улица низ селото </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Fariš}} {{Општина Кавадарци}} [[Категорија:Фариш| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кавадаречки села]] [[Категорија:Села во Општина Кавадарци]] s5m42297rhs793m71eg7qjs52o1934f Чемерско 0 11108 5648307 5647592 2026-10-20T17:51:47Z Ehrlich91 24281 /* Стопанство */ 5648307 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Чемерско | слика = Куќи во Чемерско.jpg | големина на слика = 300п | опис = Куќи во селото | регион = {{грб|Вардарски Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Кавадарци}} | област = [[Бошава (област)|Бошава]] | население = 17 | година = 2002 | поштенски број = 1437 | повикувачки број = 043 | надморска височина = 670 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=17 | lat_sec=30 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=08 | lon_sec=30 | слава = [[Голема Богородица]] | мрежно место = | карта = Чемерско во Општина Кавадарци.svg }} '''Чемерско''' — село во [[Општина Кавадарци]], во областа [[Бошава (област)|Бошава]], во околината на градот [[Кавадарци]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Сретсело во Чемерско.jpg|мини|300п|лево|Сретселото во Чемерско]] Селото се наоѓа во јужниот дел од [[Општина Кавадарци]], од десната страна на реката [[Бошава]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов |first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=20 јануари 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=318}}</ref> Селото е планинско, на надморска височина од 670 метри. Од градот [[Кавадарци]] е оддалечено 24 километри.<ref name="енциклопедија" /> Атарот зазема површина од 18,6&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладуваат шумите на површина од 787 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 582 хектари, а на обработливото земјиште 283 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото се наоѓа на пространа тераса, која е пресечена со повеќе долови, десни притоки на реката [[Бошава]], во подножјето на планината [[Кожуф]]. Има овален облик. Било поделено на Горно и Долно Маало.<ref name="книгатиквеш">{{наведена книга|last=Радовановиќ|first=Воислав|title=Тиквеш и Рајец |accessdate=20 јануари 2018|year= |publisher=|location=|language=|page=299-302}}</ref> == Историја == Селото било доста старо, но по одреден зулум било раселено. Во {{римски|18}} век го презеле беговите и тука се населиле чифчии.<ref name="книгатиквеш" /> Во {{римски|19}} век, Чемерско било село во Тиквешката Каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. == Стопанство == [[Податотека:Landuse Chemersko.png|лево|мини|Покриеност на земјиште на Чемерско 2023]] Селото има мешовита земјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> Според сателитски податоци од 2023 година, атарот на Чемерско зафаќа вкупна површина од 19,04 km². Според користењето на земјиштето, најголем дел од територијата на атарот зафаќаат површините под листопадна широколисна шума со 1,490,3 хектари (78,3%). Во останатиот дел од атарот се застапени и тревни површини (пасишта) (254,0 хектари), иглолисна шума (85,6 хектари), повеќегодишни култури (67,7 хектари), обработливо земјиште (2,1 хектар), празен терен (2,1 хектар), изградено (населено) земјиште (1,6 хектари), водени површини (0,6 хектари) и зимзелена широколисна шума (0,04 хектари).<ref>Резултатите се добиени во рамки на проектот „[[m:Mapping_Land_Cover_and_Land_Use_in_North_Macedonia|Mapping Land Cover and Land Use in the Cadastral Areas of North Macedonia Using Sentinel Satellite Data]]“</ref> Селаните живееле од земјоделство. До 1908 година биле чифчии, а потоа станале слободни. Долното маало било држено од Пашовци од [[Тремник]], а Горното маало од криволачки Емин-ага.<ref name="книгатиквеш" /> == Население == [[Податотека:Традиционална куќа во Чемерско.jpg|мини|300п|десно|Традиционална куќа во селото]] {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|548 |1953|509 |1961|358 |1971|187 |1981|51 |1991|24 |1994|17 |2002|20 |2021|17 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Чемерско имало 418 жители, сите [[Македонци]] христијани.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 154.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Чемерско имало 520 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 104-105.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 400 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien|accessdate=2024-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230818084122/http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|archive-date=2023-08-18|url-status=dead}}</ref> Во селото живее македонско население, коешто во 1961 година броело 358 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на само 17 жители, од кои 16 биле [[Македонци]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Чемерско имало 20 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=20 јануари 2018}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 17 жители, од кои 16 [[Македонци]] и 1 лице без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|418|520|548|509|358|187|51|24|17|20|17}} === Родови === Како родови во Чемерско се споменуваат:<ref name="книгатиквеш" /> *'''Доселеници:''' ''Богевци (9 к.)'', они најпрво се населиле по опустувањето на старото село. Се доселиле од раселеното село [[Ракета]]; ''Бачовци (22 к.)'' дедо-Бач избегал од местото [[Мирчева Пресека]] под Порта. Таму живееле како [[Власи]]; ''Катранџиовци (1 к.)'' нивниот сој бил голем, но некои се иселиле во селото [[Дуброво]]; ''Вачковци (7 к.)'' доселени се однекаде околу средината на XVIII век; ''Шутевци (5 к.)'' доселени се заедно со претходниот род однекаде; ''Дрчевци-Габеровци (2 к.)'' се доселил дедо-Мицо заедно со неговиот татко Цветко од селото [[Драчевица (Демиркаписко)|Драчевица]]. Уште подалечно потекло од [[Ракета]]. Таму припаѓале на стариот сој ''Габеровци''; ''Голчевци (4 к.)'' се доселил основачот на родот дедо-Ване од селото [[Бохула]] поради потурчување кон средината на XVIII век; ''Серменинци (1 к.)'' потекнуваат од браќата Велко и Никола, кои се доселени кон средината на XIX век од селото [[Серменин]] кај [[Гевгелија]]; ''Петревци-Дујаче (1 к.)'' доселени се средината на XIX век од селото [[Бохула]]; ''Ризовци (1 к.)'' доселени се средината на XIX век од селото [[Драчевица (Демиркаписко)|Драчевица]]; ''Мајсторчевци (1 к.)'' потекнуваат од дедо-Божин кој се доселил кон средината на XIX век од селото [[Миравци]] кај [[Гевгелија]]; ''Трипуновци (1 к.)'' доселени се околу 1870 година од селото [[Драчевица (Демиркаписко)|Драчевица]]; ''Пиперковци (1 к.)'' доселени се во 1880 година од селото [[Бохула]]. Таму припаѓале на истоимениот голем род; ''Јовановци (1 к.)'' доселени се во 1880 година од селото [[Рибарци (Тиквешко)|Рибарци]]; ''Димитријовци (1 к.)'' доселени се околу 1880 година од селото [[Серменин]] кај [[Гевгелија]]; ''Џолевци (1 к.)'' доселени се во 1885 година од селото [[Бохула]]. Подалечно потекло од [[Арнаутлук]]; ''Горниковци-Темелковци (1 к.)'' доселени се во 1890 година од селото [[Гарниково]]; ''Димитријовци (2 к.)'' доселени се во 1890 година од околината на [[Горица (Албанија)|Корча]] во [[Албанија]]; ''Петревци (1 к.)'' доселени се во 1898 година исто така од [[Горица (Албанија)|корчанско]]; ''Нојчевци (1 к.)'' доселени се во 1898 година од селото [[Барово (Демиркаписко)|Барово]]; ''Чочковци (1 к.)'' доселени се во 1904 година од селото [[Конопиште]]; ''Витановци (1 к.)'' доселени се во 1904 година од селото [[Конопиште]]; ''Коцовци (1 к.)'' доселени се во 1906 година од [[Неготино]]. Подалечно потекло од селото [[Долни Дисан]]; ''Крњевци (1 к.)'' доселени се во 1906 година од селото [[Крњево]]; ''Пејковци (1 к.) Младеновци (1 к.), Костовци (1 к.), Меловци (1 к.) и Градишци-Николовци (1 к.)'' доселени се во 1907 година од селото [[Горна Бошава]]. ''Костовци и Меловци'' со подалечно потекло од [[Мрежичко]], а ''Градишци-Николовци'' од [[Градиште (Кавадаречко)|Градиште]]; ''Конопишци-Шулевци (1 к.)'' потекнуваат од предокот Андон кој се доселил во 1907 година од селото [[Конопиште]]; ''Чакревци (1 к.), Попадичини (1 к.) и Костевски (1 к.)'' доселени се во 1916 година од селото [[Зборско]] во [[Меглен]]; ''Ѓорговци (1 к.)'' доселени се во 1918 година од селото [[Бохула]]. == Општествени установи == * Поранешно основно училиште * Месна заедница == Самоуправа и политика == [[Податотека:Споменици на НОБ во близина на Чемерско.jpg|мини|300п|десно|Споменици на [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] во близина на Чемерско]] [[Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Чемерско 5.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква во селото]] Селото влегува во рамките на [[Општина Кавадарци]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе била придодадена поранешната општина, [[Општина Конопиште|Конопиште]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било дел од некогашната Општина Конопиште. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната општина Бохула, во која влегувале селата Бохула, Радња и Чемерско. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Крњево, во која покрај селото Чемерско се наоѓале селата Барово, Бохула, Бунарче, Горна Бошава, Долна Бошава, Конопиште, Крњево, Радња, Страгово и Стрмашево. Во периодот 1955-1965, селото било дел од тогашната општина Конопиште. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Кавадарци. === Избирачко место === Селото е опфатено во склоп на избирачкото место бр. 0708 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое ги опфаќа селата [[Бохула]], [[Радња]] и Чемерско, кое е сместено во зграда на подружницата „Бор“ во селото Бохула.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=20 јануари 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 33 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=35&ps=889|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617040107/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=35&ps=889|archive-date=2020-06-17|dead-url=|accessdate=20 јануари 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 28 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/35/889|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505191110/https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/35/889|archive-date=5 мај 2019|dead-url=|accessdate=5 мај 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref><ref name="епархија">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.povardarska-eparhija.org.mk/pe//index.php?option=com_content&task=view&id=170&Itemid=55|title=Цркви во Ваташката парохија|publisher=Повардарска епархија|language=македонски|accessdate=9 декември 2017}}</ref> * [[Црква „Вознесение Христово“ - Чемерско|Црква „Вознесение Христово“]] — главна селска црква ;Споменици * Споменици на [[НОБ]] ;Манастири * [[Чемерски манастир]] — понов манастир ;Археолошки наоѓалишта<ref name="Коцо">{{наведена книга|last= Коцо|first=Димче|title=Археолошка карта на Република Македонија|publisher=Македонска академиjа на науките и уметностите|location=Скопје|date=1996|page=161|volume=II|isbn=9989649286}}</ref> * [[Порта (Чемерско)|Порта]] — [[Тврдина|утврдена]] [[населба]] од [[Римска Македонија|римското време]] * [[Св. Врач (Чемерско)|Св. Врач - Гумниште]] — [[некропола]] од римското време ;Реки<ref name="Реки во Македонија">{{РекиМак|страница=14}}</ref> * [[Бошава]] == Редовни настани == * [[Голема Богородица]] — селска слава == Личности == '''Личности родени во Чемерско:''' * [[Ката Глигоровска|Ката Д. Глигоровска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Трајче Стафилов]] (1949-) - професор на [[Институт за хемија (Природно-математички факултет - Скопје)|Институтот за хемија]], [[Природно-математички факултет - Скопје]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ih.pmf.ukim.edu.mk/teachers/view/93|title=Pедовен професор (во пензија) д-р Трајче Стафилов|last=|first=|date=|publisher=[[Институт за хемија (Природно-математички факултет - Скопје)|Институт за хемија]]|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20171007230554/https://ih.pmf.ukim.edu.mk/teachers/view/93|archive-date=2017-10-07|dead-url=|accessdate=25 октомври 2023|url-status=live}}</ref> <!--== Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Čemersko}} {{Општина Кавадарци}} [[Категорија:Чемерско| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кавадаречки села]] [[Категорија:Села во Општина Кавадарци]] m97x1i6w7rf18v0x2swoilpi05ileyb Шешково 0 11109 5648305 5647583 2026-10-20T17:50:38Z Ehrlich91 24281 /* Стопанство */ 5648305 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Шешково | слика = Шешково 08.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото Шешково | општина = {{општинскигрб|Општина Кавадарци}} | регион = {{грб|Вардарски Регион}} | област = [[Тиквеш]] | население = 5 | година = 2002 | поштенски број = 1430 | повикувачки број = 043 | надморска височина = 620 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=22 | lat_sec=13 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=54 | lon_sec=34 | слава = [[Мала Богородица]] | мрежно место = | карта = Шешково во Општина Кавадарци.svg }} '''Шешково''' — мало село во [[Општина Кавадарци]], во областа [[Тиквеш]], во околината на градот [[Кавадарци]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Сред село во Шешково (1).jpg|лево|300п|мини|Сретсело]] Селото се наоѓа во југозападниот дел на територијата на [[Општина Кавадарци]], од левата страна на [[Тиквешко Езеро|Тиквешкото Езеро]]. Селото се наоѓа на надморска височина од 620 метри. Сместено е на една бреговита тераса, под линијата на вториот егејски расед, во северното подножје на врвовите Голем и Мал Руен<ref name="раец">{{наведена книга|title=Тиквеш и Раец|last=Радовановиќ|first=Воислав|publisher=Култура|year=1924|editor=Јасминка Јанева (превод)|edition=2011 (превод)|pages=438-440|language=македонски}}</ref>. Од градот [[Кавадарци]] е оддалечено 20 километри.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=8 февруари 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=322}}</ref> Селото е сместено во пазувите на планината [[Вишешница]].<ref name="дневник" /> Атарот на селото зафаќа простор од 20&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладуваат шумите на површина од 1.852 [[хектар]]и, а на обработливото земјиште отпаѓаат 130 хектари.<ref name="енциклопедија" /> До селото води многу лош земјен пат.<ref name="дневник">{{наведени вести|url=http://dnevnik.mk/?ItemID=B3B8C461FFFA9D4CAED84FD373844761|title=До револуционерно Шешково сè уште се оди партизански|last=Дарудова|first=Светлана|date=28 август 2013|work=[[Дневник (дневен весник)|Дневник]]|publisher=МПМ Македонија|language=македонски|accessdate=8 февруари 2017|location=Скопје}}{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Историја == [[Податотека:Училиште во Шешково.jpg|300п|мини|Партизанската болница и училиште]] Атарот на Шешково е населен уште од [[железно време]], за што сведочи наоѓалиштето [[Градиште (Шешково)|Градиште]] во неговиот југоисточен дел. Селото Шешково е доста старо и тоа со истото име се споменува уште во [[Среден век|средновековниот период]] од турските пописни дефтери од [[XVI век]], односно од [[1570]] година кога тоа било чисто христијанско македонско село кое припаѓало во рамки на нахијата [[Тиквеш]] во [[Ќустендилски Санџак|Ќустендилскиот Санџак]]<ref name="Турски документи">{{наведена книга|last=Соколоски|first=Методија|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ|volume=V|year=1982|publisher=Архив на Македонија|location=Скопје|language=македонски|pages=492-493}}</ref>. Во ова време во селото живееле 42 [[Македонци|македонски]] христијански семејства како и 37 неженети кои произведувале 60 товари [[пченица]], 48 товари мешано [[жито]], 2 товари [[уров]], [[леќа]], градинарски култури, [[овошје]], [[грозје]] и [[вино]], [[сено]], се чувале и свињи и пчели во кошници и улишта, за што селото Шешково остварувало севкупен приход и давачки од 6000 [[акче|акчиња]]<ref name="Турски документи" />. Во [[XIX век]], Шешково се наоѓало во Тиквешката Каза, во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]], и за време на турското владеење Шешково било „''одвек слободно''“, а некој собирач на данок-десток „за душа“ изградил чешма надвор од селото наречена Ибраимица, инаку самото село „''никој пат не било агинско''“<ref name="раец" />. Доказ за ова е што во селото не било зафатено од огромниот бран на исламизација во [[Тиквеш]]ијата и тоа отсекогаш било македонско православно христијанско. Селото било познато за време на партизанските борби во [[НОБ]]. Во тоа време, во селото работела и партизанска болница, која ја основал доктор Ристо Велков, од [[Кавадарци]], на барање на [[Никола Минчев]], тогашен командант на [[Тиквешки НОПО „Добри Даскалов“|Тиквешки народно-ослободителен партизански одред „Добри Даскалов“]], а по војната прв македонски министер за просвета. Болницата работела во рамките на селското училиште, но и во околните куќи, каде што работел еден заробен германски лекар. Во селото била сместена и првата англиска воена мисија, а имало и радиостаница со која раководел [[Киро Хаџи Василев]]. Во текот на 1943 година почнал да излегува и „Народен глас“, весник на македонскиот народноослободителен фронт за Тиквешко, Велешко и Гевгелиско.<ref name="дневник" /> На 22 август 1944 година во Шешково била создадена [[Деветта македонска ударна бригада|Деветтата македонска ударна бригада]]. Загинати борци за време на НОБ од Шешково биле: Стојан Соколов, Петре Ѓорѓиев, Перо Мојсов, Стојан Милошев, Митре Мишков. == Стопанство == [[Податотека:Landuse Sheshkovo.png|десно|мини|Покриеност на земјиште на Шешково 2023]] Селото во основа има полјоделско-шумарска функција.<ref name="енциклопедија" /> Населението во последно време одгледува стока, при што чуваат околу 100 кози и 300 овци.<ref name="дневник" />. Во минатото покрај нивите кои биле под селото, селаните имале „вареници“ за производство на вар, а во „''неделници''“ се одело на риболов на [[Црна Река]] каде се ловело мрена, црвенперка, крап, јагула, сом, а пред изградбата на железницата селските родови Јанчевци и Димовци, граделе „кораби“ и ги спуштале по Црна за „житарите“ во [[Росоман]] и [[Неготино]].<ref name="раец" /> Според сателитски податоци од 2023 година, атарот на Шешково зафаќа вкупна површина од 20,84 km². Според користењето на земјиштето, најголем дел од територијата на атарот зафаќаат површините под листопадна широколисна шума со 1,774,2 хектари (85,1%). Во останатиот дел од атарот се застапени и тревни површини (пасишта) (221,9 хектари), иглолисна шума (64,6 хектари), празен терен (14,4 хектари), повеќегодишни култури (4,7 хектари), изградено (населено) земјиште (2,1 хектар), обработливо земјиште (2,1 хектар) и водени површини (0,04 хектари).<ref>Резултатите се добиени во рамки на проектот „[[m:Mapping_Land_Cover_and_Land_Use_in_North_Macedonia|Mapping Land Cover and Land Use in the Cadastral Areas of North Macedonia Using Sentinel Satellite Data]]“</ref> == Население == [[Податотека:Куќа во Шешково (2).jpg|300п|мини|Куќа во селото]] {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|269 |1953|245 |1961|177 |1971|87 |1981|20 |1991|4 |1994|16 |2002|4 |2021|5 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Шешково имало 350 жители, сите [[Македонци]] [[христијани]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 154.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Шешково имало 280 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 104-105.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 300 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien|accessdate=2024-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230818084122/http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|archive-date=2023-08-18|url-status=dead}}</ref> Селото е мало, населено со македонско население и е во фаза на наполно раселување. Во 1961 година, селото имало 177 жители, а во 1994 година бројот се намалил на 16 жители.<ref name="енциклопедија" /> Според последниот попис од 2002 година, во селото живееле 4 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=8 февруари 2016}}</ref> Во 2013 година биле населени само 5 куќи, при што четири семејства одгледувале стока.<ref name="дневник" /> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 5 жители, од кои 2 [[Македонци]] и 3 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|350|280|269|245|177|87|20|4|16|4|5}} === Родови === Како родови во селото се спомнуваат: * '''Староседелци:''' ''Биновци,'' а се делат ''на Вишовци, Мојсовци, Јовановци, Горневци, Јаневци, Југовци, Цветковци, Темовци и Иловци (25 к.), Пенчевци (5 к.), Кочовци (3 к.), Ордановци (4 к.), Витановци (10 к.), Јанчевци'' а се делат на ''Јакововци, Јосивовци и Илковци (8 к.)'' * '''Доселеници:''' ''Терзиовци-Зајковци (3 к.)'' избегале од [[Добротино]] во XVIII век; ''Милицовци (2 к.)'' некоја Милица од Јанџиковци од [[Праведник]] се премажила во тукашниот род Терзиовци; ''Димовци'' (2 к.) и ''Бошевци'' (3 к.) и двата рода се доселиле од [[Грбовец]] во средината на XIX век; ''Ѕавировци (1 к.)'' од [[Праведник]] кои дошле во 1909 година.<ref name="раец" /> <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на проширената [[Општина Кавадарци]], на која ѝ била додадена поранешната [[Општина Конопиште]] по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на некогашната Општина Кавадарци. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Кавадарци. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Дреново, во која покрај селото Шешково, се наоѓале и селата Возарци, Брушани, Галиште, Грбовец, Дебреште, Добротино, Драдња, Дреново, Кесендре, Мрзен Ораовец, Праведник, Раец, Фариш и Шивец. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната Општина Шешково, во која влегувале селата Добротино, Праведник и Шешково. == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Спомен чешма на загинатите борци од Шешково (1).jpg|300п|мини|Спомен чешма на загинатите борци од Шешково]] ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Мала Богородица“ - Шешково|Црква „Св. Мала Богородица“]] — главна селска црква, која е многу стара, а била обновена во [[1872]] година<ref name="раец" /> ;Споменици * Споменик од [[НОБ]] за создавањето на 41-та југословенска дивизија (Прва македонска дивизија) * Спомен чешма по повод 40 години од создадењето на 41-та југословенска дивизија * Спомен чешма во чест на загинатите борци од Шешково * Спомен просторија во чест на [[Деветта македонска ударна бригада|деветтата македонска ударна бригада]] и [[Деветта македонска ударна бригада|десеттата македонска ударна бригада]] во рамките на бившото училиште и болница за време на НОБ ;Археолошки наоѓалишта * [[Градиште (Шешково)|Градиште]] — градиште од железно, раноантичко и римско време * [[Киштино (Шешково)|Киштино]] — населба и некропола од доцноантичко време * [[Манастирот (Шешково)|Манастирот]] — сакрален објект од средниот век * [[Тумба (Шешково)|Тумба]] — населба и некропола од доцноантичко време == Личности == '''Личности починати во Шешково:''' * [[Трипун Марков]] (1898-1943) — [[Македонци|македонски]] револуционер, учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]]. * [[Ристо Марков]] (1900-1943) — [[Македонци|македонски]] револуционер, учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]]. * [[Менка Бошкова]] (1906- ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Родна Бошкова]] (1922- ) — учесник во НОВ на Македонија * [[Васа Георгиева]] (1919-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Аца Илова|Аца Георгиева Илова]] (1909-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Цвета Илова]] (1912-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Ката Костова]] (1910- ) — учесник во НОВ на Македонија == Редовни настани == * [[Мала Богородица]] — селска слава <!--== Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="130px"> Податотека:Шешково 02.jpg|Поглед на селото Шешково Податотека:Шешково 03.jpg|Поглед на селото Шешково Податотека:Шешково 05.jpg|Поглед на селото Шешково Податотека:Шешково 07.jpg|Поглед на селото Шешково Податотека:Панорама на Шешково.jpg|Поглед на селото Шешково од североисток Податотека:Споменик на НОБ во Шешково 01.jpg|Споменикот за формирањето на 41-та југословенска дивизија Податотека:Споменик на НОБ во Шешково 02.jpg|Споменикот за формирањето на 41-та југословенска дивизија Податотека:Спомен чешма на 41-та дивизија (1).jpg|Спомен чешма за 40 години од создавањето на 41-та југословенска дивизија Податотека:Спомен чешма на 41-та дивизија.jpg|Спомен плочата на чешмата за 40 години од создавањето на 41-та југословенска дивизија Податотека:Спомен чешма на загинатите борци од Шешково (2).jpg|Спомен плочата на чешмата за загинатите борци од Шешково Податотека:Спомен соба во училиштето во Шешково (1).jpg|Спомен собата на НОБ во старото училиште Податотека:Спомен соба во училиштето во Шешково (2).jpg|Спомен собата на НОБ во старото училиште Податотека:Најстара чешма во Шешково.jpg|Најстарата чешма во Шешково Податотека:Чешма во Шешково.jpg|Чешма во Шешково </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Šeškovo}} {{Општина Кавадарци}} [[Категорија:Шешково| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кавадаречки села]] [[Категорија:Села во Општина Кавадарци]] jg87gvilmikvker53g9hxntg7vaqjnu Шивец 0 11110 5648306 5647589 2026-10-20T17:51:10Z Ehrlich91 24281 /* Стопанство */ 5648306 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Шивец | слика = Поглед на Шивец.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото | регион = {{грб|Вардарски Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Кавадарци}} | област = [[Тиквеш]] | население = 52 | година = 2002 | поштенски број = 1424 | повикувачки број = 043 | надморска височина = 180 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=26 | lat_sec=54 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=55 | lon_sec=49 | слава = | мрежно место = | карта = Шивец во Општина Кавадарци.svg }} '''Шивец''' — село во [[Општина Кавадарци]], во областа [[Тиквеш]], во околината на градот [[Кавадарци]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Традиционална куќа во Шивец.jpg|мини|300п|лево|Стара напуштена куќа во селото]] Селото се наоѓа во северниот дел од [[Општина Кавадарци]], непосредно од десната страна на [[Црна Река]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=18 февруари 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=372}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 180 метри. Од градот [[Кавадарци]], селото е оддалечено околу 8 километри.<ref name="енциклопедија" /> Селото е сместено во близина на регионалниот пат Кавадарци-[[Прилеп]], а во непосредна близина на металуршкиот комбинат „[[Еуроникел индустри]]“. Атарот зафаќа простор од 8,2&nbsp;км<sup>2</sup>. На него обработливото земјиште зазема површина од 510 [[хектар]]и, а на пасиштата отпаѓаат 157 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото се наоѓа во рамница на десниот брег на Црна Река. Селото има збиен карактер. Било поделено на Горно и Долно Маало.<ref name="книгатиквеш">{{наведена книга|last= Радовановиќ|first=Воислав|title=Тиквеш и Рајец|accessdate=18 февруари 2018|year=|publisher=|location=|language=|page=446-447}}</ref> == Историја == Селото било христијанско, а денешното село настанало со спуштање на селаните поради вода од Пашини Грамади на Љубеш кон крајот на {{римски|18}} век.<ref name="книгатиквеш" /> Во {{римски|19}} век, Шивец било село во Тиквешката Каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. == Стопанство == [[Податотека:Landuse Shivec.png|лево|мини|Покриеност на земјиште на Шивец 2023]] Селото има полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> Според сателитски податоци од 2023 година, атарот на Шивец зафаќа вкупна површина од 8,74 km². Според користењето на земјиштето, најголем дел од територијата на атарот зафаќаат површините под повеќегодишни култури со 397,1 хектар (45,4%). Во останатиот дел од атарот се застапени и листопадна широколисна шума (156,3 хектари), тревни површини (пасишта) (143,2 хектари), обработливо земјиште (73,6 хектари), изградено (населено) земјиште (55,1 хектар), празен терен (38,6 хектари), водени површини (8,4 хектари) и иглолисна шума (2,0 хектари).<ref>Резултатите се добиени во рамки на проектот „[[m:Mapping_Land_Cover_and_Land_Use_in_North_Macedonia|Mapping Land Cover and Land Use in the Cadastral Areas of North Macedonia Using Sentinel Satellite Data]]“</ref> Селаните биле орачи и уште во времето на Турците се ослободиле. Селаните ловеле и риба на Црна.<ref name="книгатиквеш" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|253 |1953|280 |1961|271 |1971|285 |1981|228 |1991|136 |1994|120 |2002|91 |2021|52 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Шивец имало 230 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 154.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Шивец имало 272 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 104-105.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 150 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien|accessdate=2024-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230818084122/http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|archive-date=2023-08-18|url-status=dead}}</ref> Селото е мало и населено со македонско население. Тоа, во 1961 година имало 271 жител, а во 1994 година 120 жители.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Шивец имало 91 жител, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=18 февруари 2018}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 52 жители, од кои 43 [[Македонци]] и 9 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|230|272|253|280|271|285|228|136|120|91|52}} === Родови === Како родови во Шивец се споменуваат:<ref name="книгатиквеш" /> * '''Старинци од старото село (Пашини Грамади):''' ''Самандовци (6 к.), Недевци (2 к.), Србовци (4 к.), Димковци (3 к.), Здравевци (2 к.), Јанчевци (3 к.) и Самовци (5 к.)'' * '''Доселеници:''' ''Паневци (1 к.)'' доселени се во 1860 година од некое село во [[Мариово]]; ''Горевци (1 к.)'' доселени се во 1894 година од селото [[Манастирец]]; ''Јовановци (1 к.)'' доселени се во 1890 година од селото [[Трстеник (Тиквешко)|Трстеник]]; ''Милошевци (1 к.)'' доселени се во 1899 година од селото [[Праведник]]; ''Здравевци (1 к.)'' доселени се во 1903 година од селото [[Возарци]]; ''Марковци (1 к.)'' доселени се во 1904 година од селото Возарци; ''Бошевци (1 к.)'' доселени се во 1906 година од селото [[Драдња]]; ''Крстевци (1 к.)'' доселени се во 1908 година од [[Кавадарци]]; ''Илевци (1 к.)'' доселени се во 1913 година од селото [[Бегниште]]. == Општествени установи == * Месна заедница == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Кавадарци]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе била придодадена поранешната општина, [[Општина Конопиште|Конопиште]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Кавадарци. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната општина Возарци, во која се наоѓале селата Брушани, Возарци и Шивец. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Дреново, во која покрај селото Шивец се наоѓале селата Брушани, Возарци, Галиште, Грбовец, Дебреште, Добротино, Драдња, Дреново, Кесендре, Мрзен Ораовец, Праведник, Раец, Фариш и Шешково. [[Податотека:Црква „Св. Стефан“ - Шивец.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Стефан“]] Во периодот 1955-1965, селото било дел од тогашната општина Кавадарци. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Кавадарци. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 0699 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во објект на општината.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=18 февруари 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 82 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=35&ps=880|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617065822/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=35&ps=880|archive-date=2020-06-17|dead-url=|accessdate=18 февруари 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 73 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/35/880|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505192207/https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/35/880|archive-date=5 мај 2019|dead-url=|accessdate=5 мај 2019|url-status=dead}}</ref> == Личности == '''Личности родени во Шивец:''' * [[Панда Илова]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref><ref name="епархија">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.povardarska-eparhija.org.mk/pe//index.php?option=com_content&task=view&id=378&Itemid=55|title=Цркви во Маренската парохија|publisher=Повардарска епархија|language=македонски|accessdate=18 февруари 2018}}</ref> * [[Црква „Св. Стефан“ - Шивец|Црква „Св. Стефан“]] — главна селска црква ;Археолошки наоѓалишта<ref name="Коцо">{{наведена книга|last= Коцо|first=Димче|title=Археолошка карта на Република Македонија|publisher=Македонска академиjа на науките и уметностите|location=Скопје|date=1996|page=161|volume=II|isbn=9989649286}}</ref> *[[Пашини Грамади (Шивец)|Пашини Грамади]] — [[населба]] и [[некропола]] од [[Антички период во Македонија|доцноантичкото време]] *[[Селиште (Шивец)|Селиште]] — населба од доцноантичкото време <!--== Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Šivec}} {{Општина Кавадарци}} [[Категорија:Шивец| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кавадаречки села]] [[Категорија:Села во Општина Кавадарци]] haegzvrbrtd1utpoyguooer8jw43tho Арангел (село) 0 11412 5648308 5647593 2026-10-20T17:52:32Z Ehrlich91 24281 /* Стопанство */ 5648308 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Арангел | име2 = Аранѓел | слика = Поглед на Арангел.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото | општина = {{општинскигрб|Општина Кичево}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Кичевија|Горно Кичево]] | население = 292 | година = 2002 | поштенски број = 6254 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 827 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=35 | lat_sec=40 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=01 | lon_sec=27 | слава = | мрежно место = | карта = Арангел во Општина Кичево.svg }} '''Арангел''' (изворно: '''Аранѓел''') — село во областа [[Кичевија|Горно Кичево]], во [[Општина Кичево]], сместено во околината на градот [[Кичево]]. == Етимологија == Името на селото потекнува од стариот храм „Св. Архангел“, кој се наоѓал на тврдината Меркулија.<ref name=":0" /> == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Арангел 3.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Селото се наоѓа во областа [[Кичевија|Горно Кичево]], сместено во североисточниот рамничарски дел на [[Кичевска Котлина|Кичевската Котлина]], во северниот дел на подрачјето на [[Општина Кичево]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=29 декември 2020|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=12}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 705 метри. Од градот [[Кичево]] е оддалечено 13 километри.<ref name="енциклопедија" /> Арангел се наоѓа на западните падини на планината [[Челоица]]. Куќите на ова село се наоѓаат во долови и на благи падини покрај некогашната теснолиниска железница [[Скопје]]-[[Охрид]]. Околни села се: [[Србица]], [[Жубрино]], [[Поповјани]] и [[Туин]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Кичевска котлина: Селски населби и население|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=Српска академија на науките и уметностите|year=1968|isbn=|location=Белград|pages=38-40}}</ref> Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Манастириште, Илинец, Турска Ливада, Турски Даб, Меѓа, Каменица, Слатина, Меркулија, Јасак, Камчиња, Мерајка, Долга Нива, Бубана, Леска и Волчки Камен.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип. Куќите на родовите се групирани.<ref name=":0" /> == Историја == [[Податотека:Поглед на Арангел 2.jpg|мини|300п|десно|Поглед на селото со планината [[Добра Вода]] во позадина]] Во селото се наоѓаат старини од разни епохи. Покрај селото, од неговата источна страна, се наоѓа возвишението Меркулија или Маркови Кули. Таму се наоѓаат остатоци од некогашна тврдина, а внатре се наоѓаат рушевини од храм „Св. Архангел“. На денот на црковната слава доаѓале луѓе и од околните села. На местото на денешното село се наоѓала населба.<ref name=":0" /> Западно, пак, од селото се наоѓа месноста Манастириште, но во нивите нема видливи остатоци од старини.<ref name=":0" /> Традицијата наведува дека селото е старо и првпат било забележано во историските извори, во втората половина на {{римски|15}} век под истото име, кога имало 55 словенско-христијански куќи, поделени на два дела.<ref name=":0" /> Од пред два века во селото започнале да се населуваат муслимански Арбанаси. Истовремено, Македонците од селото постепено се иселувале и до крајот на {{римски|19}} век нивниот број се намалил на само 14 домаќинства.<ref name=":0" /> Доселувањето на Арбанасите се случило кога селото било заземено од Сефедин-бег и го претворил во [[чифлиг]].<ref name="Брадина" /> Во {{римски|19}} век, Арангел било село во [[Кичевска Каза|Кичевската Каза]] на [[Отоманското Царство]]. Последните три домаќинства избегале од селото околу 1900 година. Главите на домаќинствата се викале: Петре, Штерјо и Трпе. Трпе се иселил во прилепското село [[Ропотово]], а останатите во [[Кичево]].<ref name=":0" /> == Стопанство == [[Податотека:Landuse Arangel.png|десно|мини|Покриеност на земјиште на Арангел 2023]] Според катастарска евиденција од 1982 година, атарот е мошне мал и зафаќа простор од само 3,4&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладува обработливото земјиште на површина од 124,3 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 66,6 хектари, а на шумите 39,8 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Според сателитски податоци од 2023 година, атарот на Арангел зафаќа вкупна површина од 3,65 km². Според користењето на земјиштето, најголем дел од територијата на атарот зафаќаат површините под тревни површини (пасишта) со 193,9 хектари (53,2%). Во останатиот дел од атарот се застапени и листопадна широколисна шума (96,3 хектари), обработливо земјиште (59,5 хектари), изградено (населено) земјиште (12,3 хектари), иглолисна шума (1,7 хектари), празен терен (0,9 хектари), повеќегодишни култури (0,1 хектар) и зимзелена широколисна шума (0,01 хектари).<ref>Резултатите се добиени во рамки на проектот „[[m:Mapping_Land_Cover_and_Land_Use_in_North_Macedonia|Mapping Land Cover and Land Use in the Cadastral Areas of North Macedonia Using Sentinel Satellite Data]]“</ref> Селото, во основа, има полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|347 |1953|357 |1961|372 |1971|500 |1981|553 |1991|0 |1994|640 |2002|709 |2021|292 }} Според податоците од 1873 година, селото Арангел имало 32 домаќинства со 92 жители муслимани и 26 христијани ([[Македонци]]).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 90-91.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото имало 225 жители, од кои 175 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 50 [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 255.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), во 1905 година во Арангел имало 80 жители, под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 154-155.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Арханѓел'' се води како чисто македонско село од мешана (муслиманска и православна) вероисповед во Кичевската Каза на Битолскиот Санџак со 30 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|37}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 300 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во Арангел живее само албанско население, кое во 1961 година броело 372 жители, а во 1994 година 640 жители.<ref name="енциклопедија" /> Пописот од 1991 година не бил одржан во селото Арангел, бидејќи неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, за селото нема податоци.{{#tag:ref|Во пописот од 1991 година, во населените места: Грачани, Никиштане, Ново Село (Боговиње), Раковец, Селце Кеч, Гургурница, Долно Јаболчиште, Клуковец, Добовјани, Врановци, Јажинце, Орашје, Равен, Спас, Богојци, Поум, Џепин, Долна Ѓоновица, Горна Лешница, Групчин, Добарце, Копачин Дол, Ларце, Мерово, Ново Село (Желино), Палатица, Рогле, Седларево, Стримница, Церово, Чифлик (Желино), Грешница, Длапкин Дол, Долно Строгомиште, Колибари, Речани - Зајаско, Вражале, Горно Седларце, Новаќе, Синичане, Мамудовци, Трапчин Дол, Горно Свиларе, Дворце, Рашче, Алашевце, Ваксинце, Виштица, Глажња, Гошинце, Злокуќане, Извор (Липково), Липково, Лојане, Оризари, Отља, Р’нковце, Руница, Слупчане, Стрима, Бибај, Богдево, Грекај, Нивиште, Орќуше, Рибница, Горјане, Градец, Ѓурѓевиште, Ломница, Арангел, Жубрино, Папрадиште, Ќафа, Црвивци, Бојане, Копаница, Паничари, Раовиќ, Чајлане, Патишка Река, Света Петка, Чифлик (Сопиште), Лакавица, Падалиште, Србиново, Страјане, Трново, Франгово, Шум, Алдинци, Горно Количани, Драчевица, Рамни Габер, Црвена Вода, Црн Врв, Нераште, Вејце, Селце, Корито, Блаце, Брест, Танушевци, Ѓермо, Порој, Бозовце, Бродец, Вешала и Шипковица, целото население не прифати да земе учество (го бојкотираше) во Пописот.|group="заб"}} Според пописот од 2002 година, во селото Арангел живееле 709 жител, од кои 708 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 1 останат.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=29 декември 2020}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 292 жители, од кои 278 [[Македонски Албанци|Албанци]], 1 [[Македонски Бошњаци|Бошњак]] и 13 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|225|80|347|357|372|500|553|0|640|709|292}} === Родови === Арангел е албанско село.<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] во 1960-тите години родови во селото се: ''Леновци'' (32 к.), најстар род во селото, доселени се од областа [[Матија]] во северна [[Албанија]]. Од споменатата старина се иселиле тројца браќа, првиот дошол во селото Арангел од кој потекнува денешниот род, вториот се иселил во [[Поповјани]], а третиот се иселил во прилепското село [[Дебреште]]. Го знаат следното родословие: Ајредин (жив на 70&nbsp;г. во 1961 година) Мустафа-Ајро-Амет-Тафо, основачот на родот кој се доселил; ''Бајрамовци'' (25 к.), доселени се од [[Матија|Мат]] во северна [[Албанија]], најпрво во [[Србица]], па овде. Во Србица имаат роднини, а тоа се Зиловци (20 к.). Го знаат следното родословие: Реџеп (жив на 80&nbsp;г. во 1961 година) Фета-Бајрам, основачот на родот кој се доселил од Србица; и ''Зуљовци'' (7 к.), најмлади доселеници во селото, исто така од [[Матија|Мат]] во [[Албанија]]. Според истражувањата, пак, на [[Томо Смилјаниќ - Брадина|Тома Смиљаниќ]] во периодот од 1921-1926 година родови во селото се:<ref name="Брадина">[[Томо Смилјаниќ - Брадина|Смиљанић, Тома]], (1935) ''Кичевија, Насеља и порекло становништва. Београд, САНУ''</ref> ''Суловци'' (14 к.), ''Леновци'' (22 к.) и ''Адиловци'' (13 к.), дошле на чифлик од [[Србица]], а некои кажуваат дека имаат потекло од Дебар и дека тука ги довел Абди-бег да работат на чифлигот. <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Кичево]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2013 година. Во периодот од 1996-2013 година, селото се наоѓало во некогашната [[Општина Осломеј]]. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Кичево. Селото припаѓало на некогашната општина Кичево во периодот од 1955 до 1965 година. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Осломеј, во која покрај селото Арангел, се наоѓале и селата Гарани, Жубрино, Лазаровци, Мамудовци, Ново Село, Осломеј, Премка, Србица, Стрелци, Црвивци и Шутово. Во периодот 1950-1952, селото влегувало во рамки на некогашната општина Србица, заедно со селата Арангел, Ново Село, Србица и Туин. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0787 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во селскиот дом.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=30 декември 2020|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 577 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=11 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Џамија во Арангел.jpg|мини|300п|десно|Постарата селска џамија]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|161}}</ref> * [[Маркулија (Арангел)|Маркулија]] — тврдина на 1&nbsp;км југозападно од селото; * [[Манастириште (Арангел)|Манастириште]] — населба од доцноантичко време; * [[Меѓа (Арангел)|Меѓа]] — старохристијанска базилика; и * [[Старо Село (Арангел)|Старо Село]] — средновековна црква и некропола. ;Цркви Во минатото во селото постоел храмот „Св. Архангел“, кој се наоѓал на возвишението Меркулија, а христијанските гробишта се наоѓале на средината на селото, но камените крстови биле уништени од муслиманите.<ref name=":0" /> ;Џамии<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Џамија (Арангел)|Џамија]] — главна селска џамија. ;Реки<ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница=73}}</ref> * [[Туинска Река]] — река која поминува низ селото <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Арангел * [[Гафур Адили]] (р. 1959) — терорист, водач на [[АНА]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vecer.com.mk/WBStorage/Files/1-DOKUMENTOT-NA-CIA.jpg|title=Изгелд на документот|accessdate=2011-03-30|archive-date=2008-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080422020704/http://www.vecer.com.mk/WBStorage/Files/1-DOKUMENTOT-NA-CIA.jpg|url-status=dead}}</ref>, познат како ''Валдет Вардари'' (''Вардарски бран'')<ref>{{наведени вести|url=http://www.vreme.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=3&tabid=1&EditionID=1255&ArticleID=80602|title=АНА нема да се откаже од идејата за отцепување на западна Македонија|last=Зафировски|first=Емил|date=17 ноември 2007|publisher=Време|language=македонски|accessdate=2011-03-30}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Осман Кадриу]] — уставен судија <!--== Култура и спорт ==--> == Иселеништво == За иселувањето на христијанските македонски родови се знае следново: македонскиот род ''Наумовци'' се иселил во селото [[Премка]] (5 к.). Наумовци од Арангел дале свои преселници во [[Кичево]] и [[Битола]]. Потоа родот ''Глувачровци'' (5 к.) се иселиле во соседното село [[Поповјани]]. Има македонски иселеници и во соседната област [[Порече]]: во селата [[Девич]] (''Јакимовци'', 1 к.), [[Слатина (Порече)|Слатина]] (''Арангелци'', 1 к.) итн. Како последни глави на родови кои се иселиле од селото биле Петре, Штерјо и Трпе.<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Река низ Арангел 2.jpg|Река низ селото Податотека:Поглед во Арангел.jpg|Улици низ селото Податотека:Река низ Арангел.jpg|Река низ селото </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Поврзано == * [[Кичевско Поле]] * [[Општина Кичево]] * [[Кичево]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Arangel}} {{Општина Кичево}} [[Категорија:Арангел (село)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кичевски села]] [[Категорија:Села во Општина Кичево]] 4ei5fyy5pna585fc8y7yoqkfgomy2td Бериково 0 11413 5648312 5647598 2026-10-20T17:54:16Z Ehrlich91 24281 /* Стопанство */ 5648312 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика= | име=Бериково | регион= | општина={{општинскигрб|Општина Кичево}} | население=34 | поштенски број= | надморска височина=921 | географска широчина=41° 38' 30" сев. ш. | географска должина=21° 0' 39" ист. д. | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=38 | lat_sec=30 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=0 | lon_sec=39 | мрежно место= | карта= Бериково во Општина Кичево.svg }} '''Бериково''' — село во [[Општина Кичево]], во околината на градот [[Кичево]]. До март 2013 селото било дел од [[Општина Осломеј]], која се споила со Кичево. == Географија и местоположба == Населбата се наоѓа во [[Кичевска Котлина|Кичевската Котлина]], на крајниот ридско-планински северен дел на територијата на [[Општина Кичево|Општината Кичево]]. Селото е планинско, на надморска височина од 1.000 метри. Од централното место [[Кичево]], населбата е оддалечена 18 км. == Историја == Во Минатото селото било чисто македонско. Но во [[1785]] година тоа било исламизирано, кога Албанците ги исламизирале жените и децата од селото, бидејќи мажите им биле на печалба<ref>''Т. Смиљанић, Кичевија, с. 437''</ref>. == Стопанство == [[Податотека:Landuse Berikovo.png|десно|мини|Покриеност на земјиште на Бериково 2023]] Според катастарска евиденција од 1982 година, атарот не е голем и зафаќа простор од 5,5 км<sup>2</sup>. На него обработливото земјиште зазема површина од 108,4 ха, на пасиштата отпаѓаат 109,7 ха, а на шумите 315,3 ха. Селото, во основа, има полјоделска функција.<ref>{{Наведена книга|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|last=Панов|first=Митко|publisher=Патрија|year=1998|location=Скопје|pages=27}}</ref> Според сателитски податоци од 2023 година, атарот на Бериково зафаќа вкупна површина од 5,90 km². Според користењето на земјиштето, најголем дел од територијата на атарот зафаќаат површините под листопадна широколисна шума со 429,3 хектари (72,8%). Во останатиот дел од атарот се застапени и тревни површини (пасишта) (156,2 хектари), иглолисна шума (1,7 хектари), обработливо земјиште (1,1 хектар), изградено (населено) земјиште (1,0 хектар), празен терен (0,5 хектари) и повеќегодишни култури (0,1 хектар).<ref>Резултатите се добиени во рамки на проектот „[[m:Mapping_Land_Cover_and_Land_Use_in_North_Macedonia|Mapping Land Cover and Land Use in the Cadastral Areas of North Macedonia Using Sentinel Satellite Data]]“</ref> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|243 |1953|273 |1961|259 |1971|283 |1981|245 |1991|3 |1994|178 |2002|168 |2021|34 }} Според податоците од 1873 година, во селото имало 20 домаќинства со 35 жители муслимани и 50 христијани (Македонци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр.90-91.</ref> Според статистиката на бугарскиот етнограф [[Васил К’нчов]] ([[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]) од 1900 година, селото Бериково имало 155 жители, сите [[Албанци]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_40.htm Кънчов, В. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, с.256]</ref> Според него христијаните (Македонци) се иселиле од селото пред 1870 година.<ref>Кънчов, В. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, с.95.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Бериково се води како чисто албанско село во Кичевската Каза на Битолскиот Санџак со 40 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|37}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 200 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Бериково е населено со албанско население, кое во 1961 година броело 259 жители, додека во 1994 година 178 жители. Според пописот од 2002 година, во селото имало 168 жители, сите [[Албанци]].<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Голем дел од населението се иселува во странство. Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 34 жители, од кои 30 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 4 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|155|—|243|273|259|283|245|3|178|168|34}} === Родови === Бериково е албанско село. Родови во селото се: Демире (10 к.) и Имере (4 к.) порано биле еден род. Тоа се најстари доселеници во селото. Доселени се во првата половина на XIX век од [[Матија]], [[Албанија]], во родот Демире се знае следното родословие: Назиф (жив на 40&nbsp;г. во 1961 година) Алит-Садик-Ислам-Демир, основачот на родот кој дошол; Смајле (8 к.) и Адиле (5 к.) доселени се исто така од Матија, Албанија; Неле (3 к.) и Бене (3 к.) порано биле еден род. Исто така доселени од областа Матија; Османе (1 к.), Мацуке (1 к.), Калеше (1 к.) и Иде (1 к.) доселеници од околните села. Османе се од [[Туин]], таму припаѓале на родот Баше. Мацуке се од [[Папрадиште (Кичевско)|Папрадишта]], таму припаѓале на истоимениот род. Калеше се од [[Ќафа]] каде имаат истоимени роднини.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://kicevo.mk/kicevska-kotlina-seoska-naselja-i-stanovnistvo/|title=Кичевска Котлина: Сеоска насеља и становништво - Јован Ф. Трифуноски|date=2018-05-16|work=Кичево|language=mk-MK|accessdate=2018-12-24|archive-date=2019-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190321234819/https://kicevo.mk/kicevska-kotlina-seoska-naselja-i-stanovnistvo/|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == *[[Рајцажет (Бериково)|Рајцажет]] - археолошко наоѓалиште, рудник од доцниот среден <ref>Коцо, Димче (1996). Археолошка картаг на Република Македонија. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> == Општествени установи == == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 797 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 155 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво == До 1961 година од селото имало иселување во [[Поповјани]] (1 семејство), [[Кичево]] (2 семејства) и во [[Турција]] (3 семејства).<ref name=":1" /> == Поврзано == * [[Кичевско Поле]] * [[Општина Осломеј]] * [[Кичево]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://maps.google.com/maps?q=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE,+%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0&hl=mk&ie=UTF8&ll=41.641081,20.998982&spn=0.004354,0.010568&sll=41.64121,20.997234&sspn=0.008707,0.021136&oq=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE&t=h&hnear=Berikovo,+Macedonia+(FYROM)&z=17 Сателитска снимка на Бериково] на Карти на Гугл {{Општина Кичево}} [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кичевски села]] [[Категорија:Села во Општина Кичево]] quh723778w81lobrkuqgcqrq37cm4sp Скандиум 0 19795 5648277 5614540 2026-10-20T15:57:01Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648277 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија скандиум}} '''Скандиум''' — [[хемиски елемент]] со симбол '''Sc''' и [[атомски број]] 21. Сребрено-бел метален [[Блок (периоден систем)|д-блок елемент]] , историски е класифициран како [[Rare-earth element|редок елемент]],<ref><div> [https://web.archive.org/web/20080527204340/http://www.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf Препораки од IUPAC, НОМЕНКЛАТУРА НА НЕОРГАНСКАТА ХЕМИЈА] </div></ref> заедно со [[итриум]] и [[лантаноиди]]те. Бил откриен во 1879 година со спектрална анализа на [[минерал]]ите [[Euxenite|еуксен]] и [[Gadolinite|гадолинит]] од [[Скандинавија]] . Скандиумот е присутен во повеќето депозити на ретки и [[ураниум]] соединенија, но се извлекува од овие руди во само неколку рудници низ целиот свет. Поради ниската достапност и тешкотиите при подготовката на метален скандиум, првпат направена во 1937, примените за скандиум не беа развиени до 1970-тите. Позитивните ефекти на скандиумот врз алуминиумските легури биле откриени во 1970-тите, а неговата употреба во такви легури останува неговата единствена главна примена. Глобалната трговија со скандиум оксид е околу 10 [[Тона|тони]] годишно. Својствата на соединенијата на скандиум се нешто меѓу оние од [[алуминиум]] и [[итриум]] . Постои [[Diagonal relationship|дијагонална врска]] помеѓу однесувањето на [[магнезиум]] и скандиум, исто како што постои помеѓу [[берилиум]] и [[алуминиум]]. Во хемиските соединенија на елементите од група 3, доминантната [[Оксидационен број|оксидациона состојба]] е +3. == Својства == === Хемиски одлики === Скандиум е мек метал со сребрен изглед. Развива слабо-жолтеникава или розова нијанса кога се [[Оксидационо-редукциона реакција|оксидира]] со воздух. Подложен е на атмосферски влијанија и полека се раствора во повеќето разредени [[Киселина|киселини]] . Не реагира со 1:1 мешавина на [[азотна киселина]] (HNO<sub>3</sub>) и 48% [[Hydrofluoric acid|флуороводородна киселина]] (HF), најверојатно поради формирањето на непропустлив [[Passivation (chemistry)|пасивен слој]] . Скандиумот се пали во воздух со светол жолт пламен формирајќи [[Scandium oxide|скандиум оксид]] .<ref><div> " [http://periodic.lanl.gov/21.shtml Скандиум] ". Национална лабораторија Лос Аламос. Преземено 2013-07-17. </div></ref> === Изотопи === Во природата, скандиумот се наоѓа исклучиво како [[изотоп]]от <sup>45</sup> Sc, кој има [[Спин (физика)|јадрен спин]] од 7/2; ова е нејговиот единствен стабилен изотоп. Тринаесет [[Radioisotope|радиоизотопи]] се карактеризирани, а најстабилниот од нив е <sup>46</sup> Sc, кој има [[Период на полураспад|полуживот]] од 83.8 дена; <sup>47</sup> Sc, 3.35 дена; испуштачот на [[позитрон]]и [[Scandium-44|<sup>44</sup> Sc]] , 4 часа; и <sup>48</sup> Sc, 43.7 &nbsp; часа. Сите останати [[Радиоактивност|радиоактивни]] изотопи имаат полуживот пократок од 4 часови, а поголемиот дел од нив имаат полуживот помал од 2 минути. Овој елемент, исто така, има пет [[јадрен изомер|јадрени изомери]] , со најстабилниот од нив <sup>44 м</sup>Sc ( ''t'' <sub>1/2</sub> = 58.6 &nbsp; ч.).<ref name="Audi">{{Наведено списание|last=Audi|first=Georges|last2=Bersillon|first2=O.|last3=Blachot|first3=J.|last4=Wapstra|first4=A. H.|date=2003|title=The NUBASE Evaluation of Nuclear and Decay Properties|url=http://hal.in2p3.fr/in2p3-00014184|journal=[[Nuclear Physics A]]|volume=729|issue=1|pages=3–128|bibcode=2003NuPhA.729....3A|citeseerx=10.1.1.692.8504|doi=10.1016/j.nuclphysa.2003.11.001}}</ref> Изотопите на скандиумот се движат од <sup>36</sup>Sc до <sup>60</sup>Sc. Примарниот [[Радиоактивност|режим]] на [[Радиоактивност|распаѓање]] на маси пониски од единствениот стабилен изотоп, <sup>45</sup> Sc, е [[Електронски зафат|електронскиот зафат]] , а примарниот режим кај масите над него е [[бета-распад]]от . Примарните [[Распаден производ|продукти]] на [[Распаден производ|распаѓање]] при атомски тежини под <sup>45</sup> Sc се изотопи на [[калциум]], а примарните производи при повисоки атомски тежини се [[титан]]иум изотопи.<ref name="Audi"/> === Појава === Во [[Застапеност на хемиските елементи во Земјината кора|Земјината кора]] , скандиумот не е редок. Проценките варираат од 18 до 25 рpm, што е споредливо со изобилството на [[кобалт]] (20-30 ppm). Скандиумот е само 50-тиот најчест елемент на Земјата (35-ти најзастапен елемент во кората), но е 23-тиот најчест елемент во [[Сонце]]то .<ref name="rubber">{{Наведена книга|title=CRC Handbook of Chemistry and Physics|url=https://archive.org/details/crchandbookofche81lide|last=Lide|first=David R.|date=2004|publisher=CRC Press|isbn=978-0-8493-0485-9|location=Boca Raton|pages=4–28}}</ref> Сепак, скандиумот се дистрибуира ретко и негови траги се јавуваат во многу [[минерал]]и .<ref>{{Наведена книга|title=Mineral Deposits in the Beginning of the 21st Century|last=Bernhard|first=F.|date=2001|publisher=Balkema|isbn=978-90-265-1846-1|location=Lisse|chapter=Scandium mineralization associated with hydrothermal lazurite-quartz veins in the Lower Austroalpie Grobgneis complex, East Alps, Austria}}</ref> Ретки минерали од [[Скандинавија]] <ref name="Thort">{{Наведено списание|last=Kristiansen|first=Roy|date=2003|title=Scandium – Mineraler I Norge|url=http://www.nags.net/Stein/2003/Sc-mineraler.pdf|journal=[[Stein (journal)|Stein]]|language=no|pages=14–23}}</ref> и [[Мадагаскар]] <ref name="Mada">{{Наведено списание|last=von Knorring|first=O.|last2=Condliffe, E.|date=1987|title=Mineralized pegmatites in Africa|journal=Geological Journal|volume=22|page=253|doi=10.1002/gj.3350220619}}</ref> како што се [[Thortveitite|тортвеитит]] , [[Euxenite|еукзинит]] и [[Gadolinite|гадолинит]] се единствените познати концентрирани извори на овој елемент. Тортвеититот може да содржи до 45% скандиумот во форма на [[Scandium oxide|скандиум оксид]] .<ref name="Thort" /> Стабилната форма на скандиум е создадена во [[Супернова|супернови]] преку [[R-process|р-процесот]] .<ref>{{Наведено списание|last=Cameron, A.G.W.|date=June 1957|title=Stellar Evolution, Nuclear Astrophysics, and Nucleogenesis|url=http://www.fas.org/sgp/eprint/CRL-41.pdf|journal=CRL-41|access-date=2019-01-30|archive-date=2021-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210819202610/https://fas.org/sgp/eprint/CRL-41.pdf|url-status=dead}}</ref> == Производство == Светското производство на скандиум се движи околу 15 тони годишно, во форма на скандиум оксид . Побарувачката е околу 50% повисока, и производството и побарувачката постојано се зголемуваат. Во 2003 година, само три рудници произведуваа скандиум: рудниците за ураниум и [[железо]] во [[Жовти Води]] во [[Украина]] , рудниците за ретки елементи во [[Bayan Obo|Бајан Обо]] , [[Народна Република Кина|Кина]] и рудниците за апатит на [[Колски Полуостров|Колскиот Полуостров]], [[Русија]]; Оттогаш многу други земји имаат изградено објекти за производство на скандиум, вклучувајќи производства до 5 тони годишно (7,5 тони / годишно Sc <sub>2</sub> O <sub>3</sub> ) од [[Nickel Asia Corporation|Никел Ази Корпорација]] и [[Sumitomo Metal Mining|Сумитомо Метал Рударство]] на [[Филипини]]те .<ref name="SMMPressRelease">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.smm.co.jp/E/news/release/uploaded_files/20160428en.pdf|title=Establishment of Scandium Recovery Operations|accessdate=2018-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210306084634/https://www.smm.co.jp/E/news/release/uploaded_files/20160428en.pdf|archive-date=2021-03-06|url-status=dead}}</ref><ref name="SMMAbstract">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.programmaster.org/PM/PM.nsf/ApprovedAbstracts/3D8E40595EA68C5C852581330004CB19?OpenDocument|title=Commercial Scandium Oxide Production by Sumitomo Metal Mining Co. Ltd.|last=Iwamoto|first=Fumio|publisher=TMS|accessdate=2018-10-26|archive-date=2021-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227054756/http://www.programmaster.org/PM/PM.nsf/ApprovedAbstracts/3D8E40595EA68C5C852581330004CB19?OpenDocument|url-status=dead}}</ref> Во секој случај, скандиумот е нус-производ од извлекувањето на други елементи и се продава како скандиум оксид.<ref name="Deschamps">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mineralinfo.org/Substance/Scandium/Sc.pdf|title=Scandium|last=Deschamps|first=Y.|publisher=mineralinfo.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120324033608/http://www.mineralinfo.org/Substance/Scandium/Sc.pdf|archive-date=2012-03-24|url-status=dead|accessdate=2008-10-21}}</ref><ref name="USGS2015">{{Наведена мрежна страница|url=http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/scandium/mcs-2015-scand.pdf|title=Mineral Commodity Summaries 2015: Scandium|publisher=United States Geological Survey}}</ref><ref name="usgs"><div> [http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/scandium/ Скандиум] . USGS. </div></ref> За производство на метален скандиум, оксидот се претвора во скандиум флуорид, а потоа се [[Оксидационо-редукциона реакција|редуцира]] со метален [[калциум]] . [[Мадагаскар]] и [[Iveland|Ивеланд]]-[[Evje|Еве]] регионот во [[Норвешка]] ги имаат единствените депозити на минерали со висока содржина на скандиум, [[Thortveitite|тортвеитит]] (Sc,Y)<sub>2</sub>(Si<sub>2</sub>O<sub>7</sub>) и [[Kolbeckite|колбекит]] ScPO <sub>4</sub>·2H<sub>2</sub>O, но тие не се експлоатираат.<ref name="USGS2015"/> Отсуството на сигурно, стабилно, долгорочно производство ги ограничува комерцијалните употреби на скандиум. И покрај ова ниско ниво на употреба, скандиумот нуди значајни придобивки. Особено ветувачки е зајакнувањето на алуминиумските легури со само 0,5% скандиум. Побарувачката на цирконијата стабилизирана со скандиум на пазарот расте поради нејзината употреба како високо ефикасен [[електролит]] во [[Solid oxide fuel cell|цврсти оксидни горивни ќелии]] . == Цена == Поради својата реткост, скандиумот е меѓу најскапите елементи. Цената за чист скандиум варира помеѓу 4,000 и 20,000 американски долари по килограм. Во меѓувреме, ограничениот пазар генерира различни цени во било кое дадено време. Во 2010 година, на врвот на недостигот на ретки елементи, цената на скандиумот се зголеми до над 15.000 американски долари за килограм, а широко користениот скандиум оксид (Sc<sub>2</sub>O<sub>3</sub>) се продава за над 7 000 американски долари по килограм. Оттогаш ограничената побарувачка заедно со постојаното производство ја задржува цената на нејзиниот 20-годишен просек.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://strategic-metal.com/products/scandium/scandium-price/.|title=Scandium Price}}</ref> == Соединенија == Хемијата на скандиум е речиси целосно доминирана од тривалентниот јон, Sc <sup>3+</sup> . Полупречниците на M <sup>3+</sup> јоните во табелата подолу укажуваат на тоа дека [[хемиско својство|хемиските својства]] на скандиумовите јони имаат повеќе заедничко со итриумовите јони отколку со алуминиумските јони. Делумно поради оваа сличност, скандиумот често се класифицира како елемент сличен на лантаноид. : === Халиди и псевдохалиди === [[Халид]]ите ScX<sub>3,</sub> каде што X = [[Scandium chloride|Cl]] , [[Scandium bromide|Br]] или [[Scandium triiodide|I]] , се многу растворливи во вода, но [[Scandium fluoride|SCF<sub>3</sub>]] е нерастворлив. Во сите четири халиди, скандиумот е 6-координиран. Халидите се [[Lewis acids|Луисови киселини]] ; на пример, ScF<nowiki><sub id="mwvA">3</sub></nowiki> се раствора во раствор кој содржи вишок на флуориди, за да се формира [ScF<sub>6</sub>]<sup>3-</sup> . Координатниот број 6 е типичен за Sc(III). Во поголемите Y<sup>3+</sup> и La<sup>3+</sup> јони, [[Coordination number|координатните броеви]] од 8 и 9 се чести. [[Scandium triflate|Скандиум трифлат]] понекогаш се користи како катализатор од тип на Луисова киселина во [[Органска хемија|органската хемија]]. === Органски деривати === Скандиумот формира серија органометални соединенија со циклопентадиенилни лиганди (Cp), слични на однесувањето на лантаноидите. Еден пример е [ScCp <sub>2</sub> Cl] <sub>2</sub> и сродни деривати на пентаметилциклопентадиенил лигандите.<ref>{{Наведено списание|last=Shapiro, Pamela J.|displayauthors=etal|date=1994|title=Model Ziegler-Natta a-Olefin Polymerization Catalysts Derived from [{(η<sup>5</sup>-C5Me4)SiMe2(η<sup>1</sup>-NCMe3)}(PMe3)Sc(μ<sub>2</sub>-H)]<sub>2</sub> and [{(η<sup>5</sup>-C5Me4)SiMe2(η<sup>1</sup>-NCMe3)}Sc(μ<sub>2</sub>-CH2CH2CH3)]<sub>2</sub>. Synthesis, Structures and Kinetic and Equilibrium Investigations of the Catalytically active Species in Solution|journal=J. Am. Chem. Soc.|volume=116|issue=11|page=4623|doi=10.1021/ja00090a011}}</ref> === Невообичаени состојби на оксидација === Соединенија што го содржат скандиумот во оксидациски состојби различни од +3, се ретки, но добро карактеризирани. Сино-црното соединение CsScCl<sub>3</sub> е едно од наједноставните. Овој материјал донесува структура слична на лист, која покажува екстремно сврзување помеѓу центрите на (II)скандиумот.<ref>{{Наведено списание|last=Corbett|first=J. D.|date=1981|title=Extended metal-metal bonding in halides of the early transition metals|journal=Acc. Chem. Res.|volume=14|issue=8|pages=239–246|doi=10.1021/ar00068a003}}</ref> [[Scandium hydride|Скандиум хидридот]] не е добро разбран, иако се чини дека не е [[Hydride|солен хидрид]] на Sc(II). Како што е забележано кај повеќето елементи, двоатомски скандиум хидрид е забележан спектроскопски на високи температури во гасната фаза. Скандиумските бориди и карбиди се [[Non-stoichiometric compound|нестехиометриски]] , како што е типично за соседните елементи.<ref name="Holleman">Holleman, A. F.; Wiberg, E. "Inorganic Chemistry" Academic Press: San Diego, 2001. {{ISBN|0-12-352651-5}}.</ref> Пониски оксидациски состојби (+2, +1, 0), исто така, се забележани во органоскандиумските соединенија.<ref>{{Наведено списание|last=Polly L. Arnold|last2=F. Geoffrey|last3=N. Cloke|last4=Peter B. Hitchcock|last5=John F. Nixon|last-author-amp=yes|date=1996|title=The First Example of a Formal Scandium(I) Complex: Synthesis and Molecular Structure of a 22-Electron Scandium Triple Decker Incorporating the Novel 1,3,5-Triphosphabenzene Ring|url=https://archive.org/details/american-chemical-society-journal_1996-08-14_118_32/page/7630|journal=J. Am. Chem. Soc.|volume=118|issue=32|pages=7630–7631|doi=10.1021/ja961253o}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=F. Geoffrey N. Cloke|last2=Karl Khan|last3=Robin N. Perutz|last-author-amp=yes|date=1991|title=η-Arene complexes of scandium(0) and scandium(II)|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-chemical-society-chemical-communications_1991-10-01_19/page/1372|journal=J. Chem. Soc., Chem. Commun.|issue=19|pages=1372–1373|doi=10.1039/C39910001372}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Ana Mirela Neculai|last2=Dante Neculai|last3=Herbert W. Roesky|last4=Jörg Magull|last5=Marc Baldus|last6=Ovidiu Andronesi|last7=Martin Jansen|displayauthors=5|date=2002|title=Stabilization of a Diamagnetic Sc<sup>I</sup>Br Molecule in a Sandwich-Like Structure|journal=Organometallics|volume=21|issue=13|pages=2590–2592|doi=10.1021/om020090b}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Polly L. Arnold|last2=F. Geoffrey|last3=N. Cloke|last4=John F. Nixon|last-author-amp=yes|date=1998|title=The first stable scandocene: synthesis and characterisation of bis(η-2,4,5-tri-tert-butyl-1,3-diphosphacyclopentadienyl)scandium(II)|journal=Chem. Commun.|issue=7|pages=797–798|doi=10.1039/A800089A}}</ref> == Историја == [[Дмитриј Иванович Менделеев|Дмитриј Менделеев]] , кој е познат како татко на [[Периоден систем на елементите|периодниот систем]] , го предвиде постоењето на елементот ''[[Mendeleev's predicted elements#Ekaboron and scandium|екабор]]'' , со [[атомска маса]] меѓу 40 и 48 во 1869 година. [[Lars Fredrik Nilson|Ларс Фредрик Нилсон]] и неговиот тим го откриле овој елемент во минералите [[Euxenite|еуксен]] и [[Gadolinite|гадолинит]] во 1879 година. Нилсон подготвил 2 грама на [[Scandium oxide|скандиум оксид]] со висока чистота.<ref name="Nilsonfr">{{Наведено списание|last=Nilson, Lars Fredrik|date=1879|title=Sur l'ytterbine, terre nouvelle de M. Marignac|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k30457/f639.table|journal=[[Comptes Rendus]]|language=fr|volume=88|pages=642–647}}</ref><ref name="Nilsonde">{{Наведено списание|last=Nilson, Lars Fredrik|date=1879|title=Ueber Scandium, ein neues Erdmetall|journal=[[Berichte der deutschen chemischen Gesellschaft]]|language=de|volume=12|issue=1|pages=554–557|doi=10.1002/cber.187901201157}}</ref> Тој го именувал елементот скандиум, од [[Латински јазик|латинскиот збор]] ''Scandia'' што значи "Скандинавија". Нилсон наводно не знаел за предвидување Менделеев, но [[Per Teodor Cleve|Пер Теодор Клев]] го препознал елементот и го известил Менделеев.<ref>{{Наведено списание|last=Cleve, Per Teodor|date=1879|title=Sur le scandium|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3046j/f432.table|journal=Comptes Rendus|language=fr|volume=89|pages=419–422}}</ref> Металниот скандиум бил произведен за првпат во 1937 со [[електролиза]] на [[Eutectic|евтектичка]] мешавина на [[калиум]],[[литиум]] и [[Scandium chloride|скандиум хлорид]] , на 700-800 °[[Целзиусов степен|C.]] <ref>{{Наведено списание|last=Fischer|first=Werner|last2=Brünger, Karl|last3=Grieneisen, Hans|date=1937|title=Über das metallische Scandium|journal=[[Zeitschrift für anorganische und allgemeine Chemie]]|language=de|volume=231|issue=1–2|pages=54–62|doi=10.1002/zaac.19372310107}}</ref> Првиот килограм од 99% чист скандиум метал била произведена во 1960 година. Производството на алуминиумски легури започна во 1971 година, по патент од САД.<ref>Burrell, A. Willey Lower "Aluminum scandium alloy" {{US Patent|3,619,181}} issued on November 9, 1971.</ref> Алуминиум-скандиум легури, исто така, биле развивани во [[Сојуз на Советските Социјалистички Републики|СССР]] .<ref name="Zark">{{Наведено списание|last=Zakharov|first=V. V.|date=2003|title=Effect of Scandium on the Structure and Properties of Aluminum Alloys|journal=Metal Science and Heat Treatment|volume=45|issue=7/8|page=246|bibcode=2003MSHT...45..246Z|doi=10.1023/A:1027368032062}}</ref> Ласерски кристали на гадолиниум-скандиум-галиум гранат (GSGG) биле користени во стратешки апликации за одбрана развиени за Иницијативата за стратешка одбрана (SDI) во 1980-тите и 1990-тите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.reehandbook.com/scandium.html|title=Scandium|last=Hedrick|first=James B.|work=REEhandbook|publisher=Pro-Edge.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120602220148/http://reehandbook.com/scandium.html|archive-date=2012-06-02|url-status=dead|accessdate=2012-05-09}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Samstag|first=Tony|date=1987|title=Star-wars intrigue greets scandium find|url=https://books.google.com/books?id=7cie1S3hpC0C&pg=PA26|journal=New Scientist|page=26}}{{Мртва_врска|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Црвени џинови во близина на Галактичкото Средиште ==== На почетокот на 2018 година, беа собрани докази од [[Spectrometer|спектрометарски]] податоци за значителен број на скандиум, [[ванадиум]] и [[итриум]] кај [[Црвен џин|црвените џинови]] во јадреното јато (NSC) во [[галактичко средиште|Галактичкото средиште]], Понатамошните истражувања покажаа дека ова е илузија предизвикана од релативно ниската температура (под 3.500 K) од овие ѕвезди кои ги маскираат сигналите, и дека овој феномен бил забележан кај другите црвени џинови.<ref name="””"><div> [http://iopscience.iop.org/article/10.3847/1538-4357/aadb97 Докази против аномални композиции за великани во јатоот за галактички јадрени ѕвезди] , Б. Торсбро и др., [[The Astrophysical Journal|Астрофизички весник]] , том 866, број 1, 2018-10-10 </div></ref> == Апликации == [[Податотека:Mig-29_on_landing.jpg|десно|мини| Делови од MiG-29 се направени од легура на Al-Sc.<ref name="Ahmad2003">{{Наведено списание|last=Ahmad|first=Zaki|date=2003|title=The properties and application of scandium-reinforced aluminum|url=https://archive.org/details/sim_jom_2003-02_55_2/page/35|journal=JOM|volume=55|issue=2|page=35|bibcode=2003JOM....55b..35A|doi=10.1007/s11837-003-0224-6}}</ref>]] Додавањето на скандиум на алуминиум го ограничува растот на кристалитите во топлинската зона на заварени алуминиумски компоненти. Ова има два корисни ефекти: преципитираниот Al<sub>3</sub>Sc формира помали кристали отколку кај другите [[Aluminium alloy|алуминиумски легури]],<ref name="Ahmad2003"/> и волуменот на не-преципитирани зони кај границите на кристалититите кај зацврстени алуминиумски легури е намален.<ref name="Ahmad2003" /> Двата од овие ефекти ја зголемуваат корисноста на легурата. Меѓутоа, [[Titanium alloy|титанските легури]] кои се слични во леснотијата и силата, се поевтини и многу пошироко се користат.<ref name="Schwarz2004">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=aveTxwZm40UC&pg=PA2274|title=Dekker encyclopédia of nanoscience and nanotechnology|last=Schwarz, James A.|last2=Contescu, Cristian I.|last3=Putyera, Karol|date=2004|publisher=CRC Press|isbn=978-0-8247-5049-7|volume=3|page=2274}}</ref> Легурата Al<sub>20</sub>Li<sub>20</sub>Mg<sub>10</sub>Sc<sub>20</sub>Ti<sub>30</sub> е силен како титан, светол како алуминиум, и тежок како керамика.<ref><div> Калед М. Јусефа, Александар Ж. Заддаб, Чанинг Ниуб, Даглас Л. Ирвингб и Карл К. Кох " [http://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/21663831.2014.985855#tabModule Романска ниска густина, висока цврстина, висока ентропија легура со блиски спакувани еднофазни нанокристални структури] " DOI: 10.1080 /21663831.2014.985855 ''Писма за материјали за материјали'' , 9 декември 2014. Пристапено на: 11 декември 2014. </div></ref> Главната примена на скандиум по тежина е во легурите на алуминиум-скандиум за малите компоненти на воздушната индустрија. Овие легури содржат помеѓу 0,1% и 0,5% од скандиум. Тие биле користени во руските воени авиони, поточно [[Mikoyan-Gurevich MiG-21|МиГ-21]] и [[Mikoyan MiG-29|МиГ-29]] .<ref name="Ahmad2003"/> Некои парчиња спортска опрема, кои се потпираат на материјали за високи перформанси, се направени со скандиум-алуминиумски легури, вклучувајќи бејзбол палки <ref name="bat">{{Наведено списание|last=Bjerklie|first=Steve|date=2006|title=A batty business: Anodized metal bats have revolutionized baseball. But are finishers losing the sweet spot?|url=https://archive.org/details/sim_metal-finishing_2006-04_104_4/page/61|journal=Metal Finishing|volume=104|issue=4|page=61|doi=10.1016/S0026-0576(06)80099-1}}</ref> и рамки за велосипеди и компоненти .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eastonbike.com/downloadable_files_unprotected/r&d_files/R&D-03%20Scandium.pdf|title=Easton Technology Report: Materials / Scandium|publisher=EastonBike.com|accessdate=2009-04-03}}</ref> Лакрос стаповите исто така се направени со скандиум. Американскиот производител на огнено оружје [[Smith & Wesson|Смит и Весон]] произведуваат полуавтоматски пиштоли и револвери со рамки од легура на скандиум и цилиндри од титан или јаглероден челик.<ref name="James2004">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=XT5TRli0OdcC&pg=PA207|title=Effective handgun defense|last=James, Frank|date=15 December 2004|publisher=Krause Publications|isbn=978-0-87349-899-9|pages=207–|access-date=2011-06-08|archive-date=2013-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20130620170100/http://books.google.com/books?id=XT5TRli0OdcC&pg=PA207|url-status=dead}}</ref><ref name="Sweeney2004">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=eBxEBgJBG0MC&pg=PA34|title=The Gun Digest Book of Smith & Wesson|last=Sweeney, Patrick|date=13 December 2004|publisher=Gun Digest Books|isbn=978-0-87349-792-3|pages=34–|access-date=2011-06-08|archive-date=2013-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20130621001459/http://books.google.com/books?id=eBxEBgJBG0MC&pg=PA34|url-status=dead}}</ref> Стоматолозите користат лабораториски ербиум-скандиум гранат (Er, Cr: YSGG) со итриум-скандиум-галиум легиран состав за подготовка на празнината и во ендодонтија.<ref>{{Наведена книга|title=Lasers in Dermatology and Medicine|last=Nouri|first=Keyvan|date=2011-11-09|isbn=978-0-85729-280-3|pages=464–465|chapter=History of Laser Dentistry|chapter-url=https://books.google.com/books?id=vkVY3JwqvrgC&pg=PA464}}</ref> Првите електронски халидни светилки засновани на скандиум беа патентирани од страна на [[Џенерал Електрик|General Electric]] и првично направени во Северна Америка, но денес се произведуваат во сите големи индустриски земји. Околу 20 кг на скандиум (како Sc<sub>2</sub>[[Кислород|O]]<sub>3</sub>) се користи годишно во [[Соединети Американски Држави|САД]] за високоинтензитетното празнење светилки.<ref name="CRC"><div> Hammond, CR во ''Прирачник за хемија и физика на КПР'' 85-то издание, дел 4; Елементите. </div></ref> Еден вид на метал-халидна светилка , слична на ламбата со жива-пареа , е изработена од [[Scandium triiodide|тридиод на скандиум и јодид на]] [[Sodium iodide|натриум]] . Оваа ламба е извор на бело светло со висок [[Color rendering index|индекс на рендерирање]] на [[Color rendering index|бои]] што доволно наликува на сончева светлина за да овозможи добра репродукција на боите со [[Телевизија|ТВ-]] камери.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=GEIhCl2T-2EC&pg=PT147|title=Lighting Control: Technology and Applications|last=Simpson|first=Robert S.|date=2003|publisher=Focal Press|isbn=978-0-240-51566-3|pages=108}}</ref> Околу 80&nbsp;кг скандиум се користи во метал-халидните ламби/светилки на глобално ниво годишно. [[Radioactive isotope|Радиоактивниот изотоп]] <sup>46</sup>Sc се користи во [[Oil refinery|рафинериите за нафта]] како агент за следење.<ref name="CRC"/> [[Scandium triflate|Скандиум трифлат]] е каталитичка Луисова киселина која се користи во [[Органска хемија|органската хемија]] .<ref>{{Наведено списание|last=Kobayashi|first=Shu|last2=Manabe, Kei|date=2000|title=Green Lewis acid catalysis in organic synthesis|url=http://www.iupac.org/publications/pac/2000/7207/7207pdf/7207kobayashi_1373.pdf|journal=[[Pure Appl. Chem.]]|volume=72|issue=7|pages=1373–1380|doi=10.1351/pac200072071373}}</ref> == Здравје и безбедност == Елементарниот скандиум се смета за нетоксичен, иако екстензивно тестирање на животни со соединенија на скандиум не е направено.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=1ZTQlCWKjmgC|title=Biochemistry of Scandium and Yttrium|last=Horovitz|first=Chaim T.|last2=Birmingham, Scott D.|date=1999|publisher=Springer|isbn=978-0-306-45657-2}}</ref> [[Median lethal dose|Средните смртоносни дози]] (ЛД <sub>50</sub>) за [[Scandium chloride|скандиум хлорид]] за стаорци се определени како 4&nbsp;mg/kg за [[Intraperitoneal injection|интраперитонеална]] и 755&nbsp;mg/kg за орална апликација.<ref>{{Наведено списание|last=Haley|first=Thomas J.|last2=Komesu, L.|last3=Mavis, N.|last4=Cawthorne, J.|last5=Upham, H. C.|date=1962|title=Pharmacology and toxicology of scandium chloride|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-pharmaceutical-sciences_1962-11_51_11/page/1043|journal=Journal of Pharmaceutical Sciences|volume=51|issue=11|pages=1043–5|doi=10.1002/jps.2600511107|pmid=13952089}}</ref> Според овие резултати, соединенијата на скандиум треба да се третираат како соединенија со умерена токсичност. == Наводи == {{наводи}} {{Компактен периоден систем}} {{Соединенија на скандиумот}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Скандиум| ]] [[Категорија:Преодни метали]] [[Категорија:Хемиски елементи]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] ar6wge24cnyr4xgjsfhstsrl02a7zre Предлошка:Градоначалник-Скопје 10 20170 5648400 5469985 2026-10-21T00:31:42Z Bjankuloski06 332 5648400 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Градоначалник-Скопје |listclass = hlist |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | title = [[Градоначалник на Град Скопје|Градоначалници на Град Скопје]] | image = [[Податотека:Coat of arms of Skopje.svg|60п|врска=Скопје]] | group1 = [[Кралство Србија]] | list1 = * [[Спиро Хаџи Ристиќ|Хаџи Ристиќ]] <small>(1912-1915)</small> | group2 = [[Царство Бугарија]] | list2 = * [[Ѓоре Китинчев|Ѓ. Китинчев]] <small>(1915-1917)</small> * [[Христо Поп Коцев|Поп Коцев]] <small>(1917-1918)</small> | group3 = [[Кралство Југославија]] | list3 = * [[Спиро Хаџи Ристиќ|Хаџи Ристиќ]] <small>(1918-1920)</small> * [[Душан Цекиќ|Цекиќ]] <small>(1920)</small> * [[Коста Стефановиќ|Стефановиќ]] <small>(1920-1921)</small> * [[Александар Буквиќ|Буквиќ]] <small>(1921-1923)</small> * [[Никола Сапунџиќ|Сапунџиќ]] <small>(1923-1929)</small> * [[Јосиф Михајловиќ - Јурукоски|Михајловиќ]] <small>(1929-1936)</small> * [[Пера Јовановиќ|Пе. Јовановиќ]] <small>(1936)</small> * [[Панта Јовановиќ|Па. Јовановиќ]] <small>(1936-1938)</small> * [[Коста Чохаџиќ|Чохаџиќ]] <small>(1938-1939)</small> * [[Јосиф Михајловиќ - Јурукоски|Михајловиќ]] <small>(1939-1941)</small> | group4 = [[Царство Бугарија]] | list4 = * [[Јанко Мустаков|Мустаков]] <small>(1941)</small> * [[Спиро Китинчев|С. Китинчев]] <small>(1941-1944)</small> | group5 = [[Народна Република Македонија|НР]] и [[Социјалистичка Република Македонија|СР Македонија]] | list5 = * [[Лазар Танев|Танев]] <small>(1944-1945)</small> * [[Димче Зографски|Зографски]] <small>(1945-1947)</small> * [[Ѓорѓи Икономов|Икономов]] <small>(1947-1948)</small> * [[Душко Лукарски|Лукарски]] <small>(1948)</small> * [[Вера Ацева|Ацева]] <small>(1948)</small> * [[Аспарух Каневче|Каневче]] <small>(1949)</small> * [[Наум Наумовски|Наумовски]] <small>(1950)</small> * [[Благоја Николовски (политичар)|Б. Николовски]] <small>(1951)</small> * [[Кемал Сејфула|Сејфула]] <small>(1951-1954)</small> * [[Васил Ѓоргов|Ѓоргов]] <small>(1954-1956)</small> * [[Наум Наумовски|Наумовски]] <small>(1956-1960)</small> * [[Крсте Марковски|Марковски]] <small>(1960-1963)</small> * [[Благоја Попов|Попов]] <small>(1963-1969)</small> * [[Драгољуб Ставрев|Ставрев]] <small>(1969-1974)</small> * [[Методи Антов|Антов]] <small>(1974-1982)</small> * [[Трајко Апостолски|Апостолски]] <small>(1982-1984)</small> * [[Душан Поповски|Поповски]] <small>(1984-1986)</small> * [[Југослав Тодоровски|Тодоровски]] <small>(1986-1991)</small> | group6 = [[Македонија]] | list6 = * [[Милан Талевски|Талевски]] <small>(1991-1993)</small> * [[Горан Николовски (градоначалник)|Г. Николовски]] <small>(1993-1995)</small> * [[Јове Кекеновски|Кекеновски]] <small>(1995-1996)</small> * [[Ристо Пенов|Пенов]] <small>(1996-2005)</small> * [[Трифун Костовски|Костовски]] <small>(2005-2009)</small> * [[Коце Трајановски|Трајановски]] <small>(2009-2017)</small> * [[Петре Шилегов|Шилегов]] <small>(2017-2021)</small> * [[Данела Арсовска|Арсовска]] <small>(2021-2025)</small> * [[Орце Ѓорѓиевски|Ѓорѓиевски]] <small>(2025-)</small> |below = }} <noinclude> [[Категорија:Градоначалници на Град Скопје]] </noinclude> 4mfdqtxa2y8j6rab2sz5uy1u9w3486r 5648401 5648400 2026-10-21T00:32:24Z Bjankuloski06 332 5648401 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Градоначалник-Скопје |listclass = hlist |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | title = [[Градоначалник на Град Скопје|Градоначалници на Град Скопје]] | image = [[Податотека:Coat of arms of Skopje.svg|60п|врска=Скопје]] | group1 = [[Кралство Србија]] | list1 = * [[Спиро Хаџи Ристиќ|Хаџи Ристиќ]] <small>(1912-1915)</small> | group2 = [[Царство Бугарија]] | list2 = * [[Ѓоре Китинчев|Ѓ. Китинчев]] <small>(1915-1917)</small> * [[Христо Поп Коцев|Поп Коцев]] <small>(1917-1918)</small> | group3 = [[Кралство Југославија]] | list3 = * [[Спиро Хаџи Ристиќ|Хаџи Ристиќ]] <small>(1918-1920)</small> * [[Душан Цекиќ|Цекиќ]] <small>(1920)</small> * [[Коста Стефановиќ|Стефановиќ]] <small>(1920-1921)</small> * [[Александар Буквиќ|Буквиќ]] <small>(1921-1923)</small> * [[Никола Сапунџиќ|Сапунџиќ]] <small>(1923-1929)</small> * [[Јосиф Михајловиќ - Јурукоски|Михајловиќ]] <small>(1929-1936)</small> * [[Патар С. Јовановиќ|П. С. Јовановиќ]] <small>(1936)</small> * [[Панта Јовановиќ|Па. Јовановиќ]] <small>(1936-1938)</small> * [[Коста Чохаџиќ|Чохаџиќ]] <small>(1938-1939)</small> * [[Јосиф Михајловиќ - Јурукоски|Михајловиќ]] <small>(1939-1941)</small> | group4 = [[Царство Бугарија]] | list4 = * [[Јанко Мустаков|Мустаков]] <small>(1941)</small> * [[Спиро Китинчев|С. Китинчев]] <small>(1941-1944)</small> | group5 = [[Народна Република Македонија|НР]] и [[Социјалистичка Република Македонија|СР Македонија]] | list5 = * [[Лазар Танев|Танев]] <small>(1944-1945)</small> * [[Димче Зографски|Зографски]] <small>(1945-1947)</small> * [[Ѓорѓи Икономов|Икономов]] <small>(1947-1948)</small> * [[Душко Лукарски|Лукарски]] <small>(1948)</small> * [[Вера Ацева|Ацева]] <small>(1948)</small> * [[Аспарух Каневче|Каневче]] <small>(1949)</small> * [[Наум Наумовски|Наумовски]] <small>(1950)</small> * [[Благоја Николовски (политичар)|Б. Николовски]] <small>(1951)</small> * [[Кемал Сејфула|Сејфула]] <small>(1951-1954)</small> * [[Васил Ѓоргов|Ѓоргов]] <small>(1954-1956)</small> * [[Наум Наумовски|Наумовски]] <small>(1956-1960)</small> * [[Крсте Марковски|Марковски]] <small>(1960-1963)</small> * [[Благоја Попов|Попов]] <small>(1963-1969)</small> * [[Драгољуб Ставрев|Ставрев]] <small>(1969-1974)</small> * [[Методи Антов|Антов]] <small>(1974-1982)</small> * [[Трајко Апостолски|Апостолски]] <small>(1982-1984)</small> * [[Душан Поповски|Поповски]] <small>(1984-1986)</small> * [[Југослав Тодоровски|Тодоровски]] <small>(1986-1991)</small> | group6 = [[Македонија]] | list6 = * [[Милан Талевски|Талевски]] <small>(1991-1993)</small> * [[Горан Николовски (градоначалник)|Г. Николовски]] <small>(1993-1995)</small> * [[Јове Кекеновски|Кекеновски]] <small>(1995-1996)</small> * [[Ристо Пенов|Пенов]] <small>(1996-2005)</small> * [[Трифун Костовски|Костовски]] <small>(2005-2009)</small> * [[Коце Трајановски|Трајановски]] <small>(2009-2017)</small> * [[Петре Шилегов|Шилегов]] <small>(2017-2021)</small> * [[Данела Арсовска|Арсовска]] <small>(2021-2025)</small> * [[Орце Ѓорѓиевски|Ѓорѓиевски]] <small>(2025-)</small> |below = }} <noinclude> [[Категорија:Градоначалници на Град Скопје]] </noinclude> 1e4c4h2nyh16ji17ma5anjpfs0wt7sv Градоначалник на Град Скопје 0 20172 5648397 5648181 2026-10-21T00:10:05Z Bjankuloski06 332 /* Список на Градоначалници на Град Скопје */ 5648397 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Политичка функција |post = Градоначалник |body = Град Скопје |insignia = Coat of arms of Skopje.svg |insigniasize = 125px |insigniacaption = [[Грб на Град Скопје]] |native_name = |image = Орце Ѓорѓиевски (К. Вода).jpg |imagesize = 200п |alt = |incumbent = [[Орце Ѓорѓиевски]] |incumbentsince = [[6 ноември]] [[2025]] |residence = |appointer = |termlength = 4 години |formation = 1912 |succession = |inaugural = Милан Талевски |deputy = |salary = |website = [https://skopje.gov.mk/mk/skopje/gradonacalnik/ Службена страница] }} '''Градоначалникот на Град Скопје''' го претставува и застапува [[Град Скопје|Градот Скопје]]. За својата работа градоначалникот одговара пред граѓаните на град Скопје. Сегашен градоначалник на Град Скопје е [[Орце Ѓорѓиевски]]. == Надлежности == Надлежностите на градоначалникот се следниве: * ги прогласува актите на [[Совет на Град Скопје|Советот]] и ги објавува во „[[Службен весник на Град Скопје]]“; * се грижи и го обезбедува извршувањето на [[акт (право)|актите]] на Советот; * се грижи за извршување на работите што со закон му се доверени на Градот Скопје; * му предлага на Советот донесување на одлуки и други општи акти од негова надлежност; * раководи со управните и административните [[Органи и служби на Град Скопје|органи и служби на Градот]]; * управува со имотот на Градот во согласност со статутот; * именува и разрешува [[Главен архитект на Град Скопје|главен архитект]]; * му предлага на Советот именување и разрешување на раководни органи на јавните служби, установи и претпријатија основани од Градот; * именува и разрешува раководни лица на административните, односно управните органи на Градот Скопје; * донесува акти за кои е овластен со закон, статутот на Градот или акт на Советот; врши и други работи утврдени со закон и со Статутот на град Скопје. * Градоначалникот соработува со градоначалниците на [[Град Скопје|општините од подрачјето на Градот Скопје]], заради изградување на заеднички ставови, определување заеднички приоритети и преземање заеднички акции по определени прашања и проблеми од интерес за Градот како целина. == Список на Градоначалници на Град Скопје == === Самостојна Македонија === ;Партија {{легенда2|#002387|[[СДСМ]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|#EE1C25|[[ВМРО-ДПМНЕ]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|#FFD700|[[ЛДП]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|#A9A9A9|[[Независен политичар|независен]]|border=1px solid #AAAAAA}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Бр, ! width=180|Име ! Слика ! colspan=2|Мандат ! Политичка припадност |- ! style="background:#EE1C25; color:white"| 1 | [[Милан Талевски]] || [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]] || 1991 || 1993 || [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] |- ! style="background:#EE1C25; color:white"| 2 | [[Горан Николовски]] || [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]] || 1993 || 1995 || [[ВМРО-ДПМНЕ]] |- ! style="background:#EE1C25; color:white"| 3 | [[Јове Кекеновски]] || [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]] || 1995 || 1996 || [[ВМРО-ДПМНЕ]] |- ! style="background:#FFD700; color:white"| 4 | [[Ристо Пенов]] || [[Податотека:Risto Penov official portrait 2022 (cropped).jpg|131x131пкс]]|| 1996 || 2005 || [[ЛДП]] |- ! style="background:#A9A9A9; color:white"| 5 | [[Трифун Костовски]] || [[Податотека:Трифун Костовски.jpg|130x130пкс]]|| 2005 || 2009 || независен |- ! style="background:#EE1C25; color:white"| 6 | [[Коце Трајановски]] || [[Податотека:Коце Трајановски.jpg|129x129пкс]]|| 2009 || 2017 || [[ВМРО-ДПМНЕ]] |- ! style="background:#002387; color:white"| 7 | [[Петре Шилегов]] || [[Податотека:Петре Шилегов (21052018) (cropped).jpg|129x129пкс]]|| 2017 || 2021 || [[СДСМ]] |- ! style="background:#A9A9A9; color:white"| 8 | [[Данела Арсовска]] || [[Податотека:Danela Arsovska 12.jpg|133x133пкс]]|| 2021 || 2025 || независна |- ! style="background:#EE1C25; color:white"| 9 | [[Орце Ѓорѓиевски]] || [[Податотека:Орце Ѓорѓиевски (К. Вода).jpg|143x143пкс]]|| 2025 || тековен || [[ВМРО-ДПМНЕ]] |} == Извори и надворешни врски == * [https://skopje.gov.mk/mk/skopje/gradonacalnik/ Градоначалник на Град Скопје] — службена страница * [https://skopje.gov.mk/mk/skopje/gradonacalnik/prethodni/ Претходни градоначалници на Град Скопје] (списоци) {{Градоначалник-Скопје}} [[Категорија:Градоначалници на Град Скопје|*]] 8g1wug38aww2mslssyyqbk0r251796z 5648398 5648397 2026-10-21T00:11:15Z Bjankuloski06 332 5648398 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Политичка функција |post = Градоначалник |body = Град Скопје |insignia = Coat of arms of Skopje.svg |insigniasize = 125px |insigniacaption = [[Грб на Град Скопје]] |native_name = |image = Орце Ѓорѓиевски (К. Вода).jpg |imagesize = 200п |alt = |incumbent = [[Орце Ѓорѓиевски]] |incumbentsince = [[6 ноември]] [[2025]] |residence = |appointer = |termlength = 4 години |formation = 1912 |succession = |inaugural = Милан Талевски |deputy = |salary = |website = [https://skopje.gov.mk/mk/skopje/gradonacalnik/ Службена страница] }} '''Градоначалникот на Град Скопје''' го претставува и застапува [[Град Скопје|Градот Скопје]]. За својата работа градоначалникот одговара пред граѓаните на град Скопје. Сегашен градоначалник на Град Скопје е [[Орце Ѓорѓиевски]]. == Надлежности == Надлежностите на градоначалникот се следниве: * ги прогласува актите на [[Совет на Град Скопје|Советот]] и ги објавува во „[[Службен весник на Град Скопје]]“; * се грижи и го обезбедува извршувањето на [[акт (право)|актите]] на Советот; * се грижи за извршување на работите што со закон му се доверени на Градот Скопје; * му предлага на Советот донесување на одлуки и други општи акти од негова надлежност; * раководи со управните и административните [[Органи и служби на Град Скопје|органи и служби на Градот]]; * управува со имотот на Градот во согласност со статутот; * именува и разрешува [[Главен архитект на Град Скопје|главен архитект]]; * му предлага на Советот именување и разрешување на раководни органи на јавните служби, установи и претпријатија основани од Градот; * именува и разрешува раководни лица на административните, односно управните органи на Градот Скопје; * донесува акти за кои е овластен со закон, статутот на Градот или акт на Советот; врши и други работи утврдени со закон и со Статутот на град Скопје. * Градоначалникот соработува со градоначалниците на [[Град Скопје|општините од подрачјето на Градот Скопје]], заради изградување на заеднички ставови, определување заеднички приоритети и преземање заеднички акции по определени прашања и проблеми од интерес за Градот како целина. == Список на Градоначалници на Град Скопје == === Кралство Србија === === Царство Бугарија === === Кралство Југославија === === Царство Бугарија === === Самостојна Македонија === ;Партија {{легенда2|#002387|[[СДСМ]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|#EE1C25|[[ВМРО-ДПМНЕ]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|#FFD700|[[ЛДП]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|#A9A9A9|[[Независен политичар|независен]]|border=1px solid #AAAAAA}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Бр. ! width=180|Име ! Слика ! colspan=2|Мандат ! Политичка припадност |- ! style="background:#EE1C25; color:white"| 1 | [[Милан Талевски]] || [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]] || 1991 || 1993 || [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] |- ! style="background:#EE1C25; color:white"| 2 | [[Горан Николовски]] || [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]] || 1993 || 1995 || [[ВМРО-ДПМНЕ]] |- ! style="background:#EE1C25; color:white"| 3 | [[Јове Кекеновски]] || [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]] || 1995 || 1996 || [[ВМРО-ДПМНЕ]] |- ! style="background:#FFD700; color:white"| 4 | [[Ристо Пенов]] || [[Податотека:Risto Penov official portrait 2022 (cropped).jpg|131x131пкс]]|| 1996 || 2005 || [[ЛДП]] |- ! style="background:#A9A9A9; color:white"| 5 | [[Трифун Костовски]] || [[Податотека:Трифун Костовски.jpg|130x130пкс]]|| 2005 || 2009 || независен |- ! style="background:#EE1C25; color:white"| 6 | [[Коце Трајановски]] || [[Податотека:Коце Трајановски.jpg|129x129пкс]]|| 2009 || 2017 || [[ВМРО-ДПМНЕ]] |- ! style="background:#002387; color:white"| 7 | [[Петре Шилегов]] || [[Податотека:Петре Шилегов (21052018) (cropped).jpg|129x129пкс]]|| 2017 || 2021 || [[СДСМ]] |- ! style="background:#A9A9A9; color:white"| 8 | [[Данела Арсовска]] || [[Податотека:Danela Arsovska 12.jpg|133x133пкс]]|| 2021 || 2025 || независна |- ! style="background:#EE1C25; color:white"| 9 | [[Орце Ѓорѓиевски]] || [[Податотека:Орце Ѓорѓиевски (К. Вода).jpg|143x143пкс]]|| 2025 || тековен || [[ВМРО-ДПМНЕ]] |} == Извори и надворешни врски == * [https://skopje.gov.mk/mk/skopje/gradonacalnik/ Градоначалник на Град Скопје] — службена страница * [https://skopje.gov.mk/mk/skopje/gradonacalnik/prethodni/ Претходни градоначалници на Град Скопје] (списоци) {{Градоначалник-Скопје}} [[Категорија:Градоначалници на Град Скопје|*]] sflupixrrmagy2tjgyjtq0xgzt5eoc5 5648404 5648398 2026-10-21T01:03:09Z Bjankuloski06 332 5648404 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Политичка функција |post = Градоначалник |body = Град Скопје |insignia = Coat of arms of Skopje.svg |insigniasize = 125px |insigniacaption = [[Грб на Град Скопје]] |native_name = |image = Орце Ѓорѓиевски (К. Вода).jpg |imagesize = 200п |alt = |incumbent = [[Орце Ѓорѓиевски]] |incumbentsince = [[6 ноември]] [[2025]] |residence = |appointer = |termlength = 4 години |formation = 1912 |succession = |inaugural = Милан Талевски |deputy = |salary = |website = [https://skopje.gov.mk/mk/skopje/gradonacalnik/ Службена страница] }} '''Градоначалникот на Град Скопје''' го претставува и застапува [[Град Скопје|Градот Скопје]]. За својата работа градоначалникот одговара пред граѓаните на град Скопје. Сегашен градоначалник на Град Скопје е [[Орце Ѓорѓиевски]]. == Надлежности == Надлежностите на градоначалникот се следниве: * ги прогласува актите на [[Совет на Град Скопје|Советот]] и ги објавува во „[[Службен весник на Град Скопје]]“; * се грижи и го обезбедува извршувањето на [[акт (право)|актите]] на Советот; * се грижи за извршување на работите што со закон му се доверени на Градот Скопје; * му предлага на Советот донесување на одлуки и други општи акти од негова надлежност; * раководи со управните и административните [[Органи и служби на Град Скопје|органи и служби на Градот]]; * управува со имотот на Градот во согласност со статутот; * именува и разрешува [[Главен архитект на Град Скопје|главен архитект]]; * му предлага на Советот именување и разрешување на раководни органи на јавните служби, установи и претпријатија основани од Градот; * именува и разрешува раководни лица на административните, односно управните органи на Градот Скопје; * донесува акти за кои е овластен со закон, статутот на Градот или акт на Советот; врши и други работи утврдени со закон и со Статутот на град Скопје. * Градоначалникот соработува со градоначалниците на [[Град Скопје|општините од подрачјето на Градот Скопје]], заради изградување на заеднички ставови, определување заеднички приоритети и преземање заеднички акции по определени прашања и проблеми од интерес за Градот како целина. == Список на Градоначалници на Град Скопје == === Кралство Србија === {| class="wikitable" |+ !Бр. !Име !Слика ! colspan="2" |Мандат |- |1 |[[Спиро Хаџи-Ристиќ]] | |1912 |1915 |} === Царство Бугарија === {| class="wikitable" !Бр. !Име !Слика ! colspan="2" |Мандат |- |1 |[[Ѓоре Китинчев]] | |1915 |1917 |- |2 |[[Христо Поп Коцев]] | |1917 |1918 |} === Кралство Југославија === {| class="wikitable" !Бр. !Име !Слика ! colspan="2" |Мандат |- |1 |[[Спиро Хаџи-Ристиќ]] | |1918 |1920 |- |2 |[[Душан Цекиќ]] | |1920 |1920 |- |3 |[[Коста Стефановиќ - Арсеновски]] | |1920 |1921 |- |4 |[[Александар Буквиќ]] | |1921 |1923 |- |5 |[[Никола Сапунџиќ]] | |1923 |1929 |- |6 |[[Јосиф Михајловиќ - Јурукоски]] | |1929 |1936 |- |7 |[[Петар С. Јовановиќ]] | |1936 |1936 |- |8 |[[Панта Јовановиќ]] | |1936 |1938 |- |9 |[[Коста Чохаџиќ]] | |1938 |1939 |- |10 |[[Јосиф Михајловиќ - Јурукоски]] | |1939 |1941 |} === Царство Бугарија === {| class="wikitable" !Бр. !Име !Слика ! colspan="2" |Мандат |- |1 |[[Јанко Мустаков]] | |1941 |1941 |- |2 |[[Спиро Китинчев]] | |1941 |1944 |} === НР и СР Македонија === {| class="wikitable" !Бр. !Име !Слика ! colspan="2" |Мандат |- |1 |[[Лазар Танев]] | |1944 |1945 |- |2 |[[Димче Зографски]] | |1945 |1947 |- |3 |[[Ѓорѓи Икономов]] | |1947 |1948 |- |4 |[[Душко Лукарски]] | |1948 |1948 |- |5 |[[Вера Ацева]] | |1948 |1948 |- |6 |[[Аспарух Каневче]] | |1949 |1949 |- |7 |[[Наум Наумовски|Наум Наумовски - Борче]] | |1950 |1950 |- |8 |[[Благоја Николовски (политичар)|Благоја Николовски]] | |1951 |1951 |- |9 |[[Кемал Сејфула]] | |1951 |1954 |- |10 |[[Васил Ѓоргов]] | |1954 |1956 |- |11 |[[Наум Наумовски|Наум Наумовски - Борче]] | |1956 |1960 |- |12 |[[Крсте Марковски]] | |1960 |1963 |- |13 |[[Благој Попов]] | |1963 |1969 |- |14 |[[Драгољуб Ставрев]] | |1969 |1974 |- |15 |[[Методи Антов]] | |1974 |1982 |- |16 |[[Трајко Апостолски]] | |1982 |1984 |- |17 |[[Душан Поповски]] | |1984 |1986 |- |18 |[[Југослав Тодоровски]] | |1986 |1991 |} === Самостојна Македонија === ;Партија {{легенда2|#002387|[[СДСМ]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|#EE1C25|[[ВМРО-ДПМНЕ]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|#FFD700|[[ЛДП]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|#A9A9A9|[[Независен политичар|независен]]|border=1px solid #AAAAAA}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Бр. ! width=180|Име ! Слика ! colspan=2|Мандат ! Политичка припадност |- ! style="background:#EE1C25; color:white"| 1 | [[Милан Талевски]] || [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]] || 1991 || 1993 || [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] |- ! style="background:#EE1C25; color:white"| 2 | [[Горан Николовски]] || [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]] || 1993 || 1995 || [[ВМРО-ДПМНЕ]] |- ! style="background:#EE1C25; color:white"| 3 | [[Јове Кекеновски]] || [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]] || 1995 || 1996 || [[ВМРО-ДПМНЕ]] |- ! style="background:#FFD700; color:white"| 4 | [[Ристо Пенов]] || [[Податотека:Risto Penov official portrait 2022 (cropped).jpg|131x131пкс]]|| 1996 || 2005 || [[ЛДП]] |- ! style="background:#A9A9A9; color:white"| 5 | [[Трифун Костовски]] || [[Податотека:Трифун Костовски.jpg|130x130пкс]]|| 2005 || 2009 || независен |- ! style="background:#EE1C25; color:white"| 6 | [[Коце Трајановски]] || [[Податотека:Коце Трајановски.jpg|129x129пкс]]|| 2009 || 2017 || [[ВМРО-ДПМНЕ]] |- ! style="background:#002387; color:white"| 7 | [[Петре Шилегов]] || [[Податотека:Петре Шилегов (21052018) (cropped).jpg|129x129пкс]]|| 2017 || 2021 || [[СДСМ]] |- ! style="background:#A9A9A9; color:white"| 8 | [[Данела Арсовска]] || [[Податотека:Danela Arsovska 12.jpg|133x133пкс]]|| 2021 || 2025 || независна |- ! style="background:#EE1C25; color:white"| 9 | [[Орце Ѓорѓиевски]] || [[Податотека:Орце Ѓорѓиевски (К. Вода).jpg|143x143пкс]]|| 2025 || тековен || [[ВМРО-ДПМНЕ]] |} == Извори и надворешни врски == * [https://skopje.gov.mk/mk/skopje/gradonacalnik/ Градоначалник на Град Скопје] — службена страница * [https://skopje.gov.mk/mk/skopje/gradonacalnik/prethodni/ Претходни градоначалници на Град Скопје] (списоци) {{Градоначалник-Скопје}} [[Категорија:Градоначалници на Град Скопје|*]] t14jmhrk5jqi9cjtdfclsyjxxbeaxvi 5648405 5648404 2026-10-21T01:04:29Z Bjankuloski06 332 /* Кралство Југославија */ 5648405 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Политичка функција |post = Градоначалник |body = Град Скопје |insignia = Coat of arms of Skopje.svg |insigniasize = 125px |insigniacaption = [[Грб на Град Скопје]] |native_name = |image = Орце Ѓорѓиевски (К. Вода).jpg |imagesize = 200п |alt = |incumbent = [[Орце Ѓорѓиевски]] |incumbentsince = [[6 ноември]] [[2025]] |residence = |appointer = |termlength = 4 години |formation = 1912 |succession = |inaugural = Милан Талевски |deputy = |salary = |website = [https://skopje.gov.mk/mk/skopje/gradonacalnik/ Службена страница] }} '''Градоначалникот на Град Скопје''' го претставува и застапува [[Град Скопје|Градот Скопје]]. За својата работа градоначалникот одговара пред граѓаните на град Скопје. Сегашен градоначалник на Град Скопје е [[Орце Ѓорѓиевски]]. == Надлежности == Надлежностите на градоначалникот се следниве: * ги прогласува актите на [[Совет на Град Скопје|Советот]] и ги објавува во „[[Службен весник на Град Скопје]]“; * се грижи и го обезбедува извршувањето на [[акт (право)|актите]] на Советот; * се грижи за извршување на работите што со закон му се доверени на Градот Скопје; * му предлага на Советот донесување на одлуки и други општи акти од негова надлежност; * раководи со управните и административните [[Органи и служби на Град Скопје|органи и служби на Градот]]; * управува со имотот на Градот во согласност со статутот; * именува и разрешува [[Главен архитект на Град Скопје|главен архитект]]; * му предлага на Советот именување и разрешување на раководни органи на јавните служби, установи и претпријатија основани од Градот; * именува и разрешува раководни лица на административните, односно управните органи на Градот Скопје; * донесува акти за кои е овластен со закон, статутот на Градот или акт на Советот; врши и други работи утврдени со закон и со Статутот на град Скопје. * Градоначалникот соработува со градоначалниците на [[Град Скопје|општините од подрачјето на Градот Скопје]], заради изградување на заеднички ставови, определување заеднички приоритети и преземање заеднички акции по определени прашања и проблеми од интерес за Градот како целина. == Список на Градоначалници на Град Скопје == === Кралство Србија === {| class="wikitable" |+ !Бр. !Име !Слика ! colspan="2" |Мандат |- |1 |[[Спиро Хаџи-Ристиќ]] | |1912 |1915 |} === Царство Бугарија === {| class="wikitable" !Бр. !Име !Слика ! colspan="2" |Мандат |- |1 |[[Ѓоре Китинчев]] | |1915 |1917 |- |2 |[[Христо Поп Коцев]] | |1917 |1918 |} === Кралство Југославија === [[Податотека:Upravata na Skopje od 1927.jpg|мини|десно|300п|Управата на Град Скопје во 1927 г.]] {| class="wikitable" !Бр. !Име !Слика ! colspan="2" |Мандат |- |1 |[[Спиро Хаџи-Ристиќ]] | |1918 |1920 |- |2 |[[Душан Цекиќ]] | |1920 |1920 |- |3 |[[Коста Стефановиќ - Арсеновски]] | |1920 |1921 |- |4 |[[Александар Буквиќ]] | |1921 |1923 |- |5 |[[Никола Сапунџиќ]] | |1923 |1929 |- |6 |[[Јосиф Михајловиќ - Јурукоски]] | |1929 |1936 |- |7 |[[Петар С. Јовановиќ]] | |1936 |1936 |- |8 |[[Панта Јовановиќ]] | |1936 |1938 |- |9 |[[Коста Чохаџиќ]] | |1938 |1939 |- |10 |[[Јосиф Михајловиќ - Јурукоски]] | |1939 |1941 |} === Царство Бугарија === {| class="wikitable" !Бр. !Име !Слика ! colspan="2" |Мандат |- |1 |[[Јанко Мустаков]] | |1941 |1941 |- |2 |[[Спиро Китинчев]] | |1941 |1944 |} === НР и СР Македонија === {| class="wikitable" !Бр. !Име !Слика ! colspan="2" |Мандат |- |1 |[[Лазар Танев]] | |1944 |1945 |- |2 |[[Димче Зографски]] | |1945 |1947 |- |3 |[[Ѓорѓи Икономов]] | |1947 |1948 |- |4 |[[Душко Лукарски]] | |1948 |1948 |- |5 |[[Вера Ацева]] | |1948 |1948 |- |6 |[[Аспарух Каневче]] | |1949 |1949 |- |7 |[[Наум Наумовски|Наум Наумовски - Борче]] | |1950 |1950 |- |8 |[[Благоја Николовски (политичар)|Благоја Николовски]] | |1951 |1951 |- |9 |[[Кемал Сејфула]] | |1951 |1954 |- |10 |[[Васил Ѓоргов]] | |1954 |1956 |- |11 |[[Наум Наумовски|Наум Наумовски - Борче]] | |1956 |1960 |- |12 |[[Крсте Марковски]] | |1960 |1963 |- |13 |[[Благој Попов]] | |1963 |1969 |- |14 |[[Драгољуб Ставрев]] | |1969 |1974 |- |15 |[[Методи Антов]] | |1974 |1982 |- |16 |[[Трајко Апостолски]] | |1982 |1984 |- |17 |[[Душан Поповски]] | |1984 |1986 |- |18 |[[Југослав Тодоровски]] | |1986 |1991 |} === Самостојна Македонија === ;Партија {{легенда2|#002387|[[СДСМ]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|#EE1C25|[[ВМРО-ДПМНЕ]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|#FFD700|[[ЛДП]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|#A9A9A9|[[Независен политичар|независен]]|border=1px solid #AAAAAA}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Бр. ! width=180|Име ! Слика ! colspan=2|Мандат ! Политичка припадност |- ! style="background:#EE1C25; color:white"| 1 | [[Милан Талевски]] || [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]] || 1991 || 1993 || [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] |- ! style="background:#EE1C25; color:white"| 2 | [[Горан Николовски]] || [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]] || 1993 || 1995 || [[ВМРО-ДПМНЕ]] |- ! style="background:#EE1C25; color:white"| 3 | [[Јове Кекеновски]] || [[Податотека:Coat of arms of North Macedonia.svg|126x126пкс]] || 1995 || 1996 || [[ВМРО-ДПМНЕ]] |- ! style="background:#FFD700; color:white"| 4 | [[Ристо Пенов]] || [[Податотека:Risto Penov official portrait 2022 (cropped).jpg|131x131пкс]]|| 1996 || 2005 || [[ЛДП]] |- ! style="background:#A9A9A9; color:white"| 5 | [[Трифун Костовски]] || [[Податотека:Трифун Костовски.jpg|130x130пкс]]|| 2005 || 2009 || независен |- ! style="background:#EE1C25; color:white"| 6 | [[Коце Трајановски]] || [[Податотека:Коце Трајановски.jpg|129x129пкс]]|| 2009 || 2017 || [[ВМРО-ДПМНЕ]] |- ! style="background:#002387; color:white"| 7 | [[Петре Шилегов]] || [[Податотека:Петре Шилегов (21052018) (cropped).jpg|129x129пкс]]|| 2017 || 2021 || [[СДСМ]] |- ! style="background:#A9A9A9; color:white"| 8 | [[Данела Арсовска]] || [[Податотека:Danela Arsovska 12.jpg|133x133пкс]]|| 2021 || 2025 || независна |- ! style="background:#EE1C25; color:white"| 9 | [[Орце Ѓорѓиевски]] || [[Податотека:Орце Ѓорѓиевски (К. Вода).jpg|143x143пкс]]|| 2025 || тековен || [[ВМРО-ДПМНЕ]] |} == Извори и надворешни врски == * [https://skopje.gov.mk/mk/skopje/gradonacalnik/ Градоначалник на Град Скопје] — службена страница * [https://skopje.gov.mk/mk/skopje/gradonacalnik/prethodni/ Претходни градоначалници на Град Скопје] (списоци) {{Градоначалник-Скопје}} [[Категорија:Градоначалници на Град Скопје|*]] ojzutolw3lcw8115lead6usdflythoi Википедија:Селска чешма 4 20515 5648303 5647983 2026-10-20T17:47:56Z Ehrlich91 24281 /* Барање за преглед на биографија – David Black (Радичевски) */ Одговор 5648303 wikitext text/x-wiki <!---------------------------------------------------------------------------------> <!-------Вам ви благодари помошниот тим на Википедија (pro's making woners)------> <!---------------------------------------------------------------------------------> {{Селска чешма}}<br /> __NEWSECTIONLINK__ <div id="содржина"> __TOC__ <div id="дискусии"> [[Категорија:Википедија:Селска чешма| ]] [[Категорија:Википедија:Заедница|Селска чешма]] == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 20:45, 16 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 14:21, 18 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Tiven2240@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување (УПнО) == <section begin="announcement-content" /> Ве известувам дека започна периодот на годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување. Можете да давате предлози за промени до 9 февруари 2026&nbsp;г. Ова е првиот од неколкуте чекори на годишната проценја. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Прочитајте повеќе за ова и учествувајте во разговор на страницата на УПнО на Мета]]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Координативната комисија на Универзалниот правилник на однесување]] (U4C) е глобална група посветена на правично и доследно спроведување на УПнО. Оваа годишна проценка е планирана и спроведена од U4C. За повеќе информации за должностите на U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|погледајте ја нејзината повелба]]. Споделете ги овие информации со други членови на вашата заедница кајшто е соодветно. -- Во соработка со U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|разговор]])<section end="announcement-content" /> 22:01, 19 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Keegan (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Начела и напатствија на Википедија == Почитувани уредници, ja отворам оваа дискусија во согласност со [[ВП:ГЛАСННН]]. Во продолжение секоја недела ќе биде отворена по една тема за која треба да ги одредиме насоките на значајност за нашата Википедија, и на која прво добро е да се дискутира, а потоа можеби и да се гласа. При оформувањето на статиите за начела и напаствија, како и за значајност, во врска со луѓе, настани и друго, земени се предвид неколку јазични Википедии, како англиската, српската и хрватската. Да нагласам дека Википедија на англиски јазик има построги правила од другите јазични Википедии, претпоставувам затоа што се смета за светска енциклопедија, и некои теми кои се важни локално во земјите, на англиската не сметаат дека треба да ги има. Сепак и таму има исклучоци. Исто така, добро е да се нагласи и да се има на ум дека дел од овие службени страници се создавани пред 20 години, и можно е да има потреба од нивно прегледување и дополнување. === [[Википедија:Што не е Википедија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:40 ч. на 8 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Да започнеме со [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. Википедија не е хартиена енциклопедија, не е речник, не е трибина, ниту пак говорница од било кој вид, не е ни разговорен форум или средство за пропаганда и рекламирање. Википедија не е збирка на надворешни врски, галерии на слики или медиуми. Википедија на македонски јазик не е национална енциклопедија на Македонците. Википедија не е услужник на бесплатно вдомување или мрежен простор, не е експеримент за демократија или каков било друг политички систем. Нејзиниот основен метод на одлучување на консензус е преку уредување и дискусија, не преку постојано гласање. Повеќе на секоја од ставките има на линкот [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. ==== Дискусија за „Што не е Википедија“ ==== {{коментар}} Според мене, треба да имаме слобода да бришеме кориснички страници на Википедијанци на кои корисникот си пишува реклама за себе и она што го работи. Налетувам на такви, скоро имаше некој масер се рекламира на корисничката страница. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 8 февруари 2026 (CET) :{{коментар}}Според мене, секаков вид на рекмалација директна или индиректна мора одма да се отстранува без никаква дебата или дискусија. Без разлика дали е на корисничка страница, подобрување во статија, новосоздадена страница и останато. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:01, 8 февруари 2026 (CET) :Па некако оваа страница има опфатено доволно, јас немам забелешки или некакви сугестии што да се наведе дополнително. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 16:27, 9 февруари 2026 (CET) :Исто и јас. :) [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:53, 9 февруари 2026 (CET) {{коментар}}Се согласувам дека секаков вид на рекмалација директна или индиректна треба да се отстранува без никаква дискусија.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> :{{Коментар}} Вака. Малку пристапот да е подиректен и поконкретен. На пример глеам се дискутира за тоа Што не е википедија? Значи мој предлог е за ова, и за сите идни дискусии, да се преземе англиската верзија на напатствијата, да се видат од сите нас и да се даде коментар кои поттпочки од англиското напатствије би го трганеле или замениле со друго. Ова го зборам од проста причина што англиските напатствија се едни од најелаборираните, па дури и претерано детализирани, ние можеме да ги земем само општите начела. Во овој случај ок си е се. Се сложувам со напишаното за тоа што не е Википедија, ако имам некој поконкретен дел за додавање, ќе пишам тука. Следните да бидат со поконкретни забелешки што се прифаќа, а што не на нашата Википедија. Во однос на кориснички страници, ние сме бришеле и порано само вулгарности. Рекламирање не би требало да е проблем, според мене. Пропагираме сите ние на нашите кориснички страници. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 18:50, 15 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (настани)]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:30 ч. на 15 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Многу настани добиваат покриеност во вестите, а сепак не се од историска или трајна важност. Настан може да биде доволно интересен за новинарите и уредниците на вестите, но тоа не секогаш е доволно значајно за да има статија на Википедија. При оценувањето на настанот, уредниците треба да оценат различни аспекти на настанот и покриеноста: влијанието, длабочината, времетраењето, географскиот опсег, разновидноста и веродостојноста на покривањето, како и дали покривањето е рутинско. ;Трајни ефекти Настанот што е преседан или катализатор за нешто друго од трајно значење, најверојатно ќе биде значаен. На пример, во САД, убиството на детето Адам Волш на крајот довело до донесување на Закон за заштита и безбедност на децата, наречен Закон Адам Волш. Овој настан се смета за значаен. Настаните кои имаат трајно дејство од историско значење веројатно ќе бидат знајачни. Ова вклучува, на пример, природни катастрофи после кои останува широко распространето уништување, а обновата на уништеното може да доведе до смена на населението, и можно е да влијае врз изборите. Помал земјотрес или бура со мало или никакво влијание врз човечката популација веројатно не е значаен за да има статија на Википедија. ;Географски опсег Значајните настани обично имаат значително влијание врз широк регион, домен или широко распространета општествена група. Настанот кој влијае врз локално подрачје и го известуваат само медиумите во блискиот регион веројатно нема да биде значаен. ;Длабочина на покриеност Еден настан мора да добие голема или длабинска покриеност за да биде значаен. Длабочина на покривање вклучува анализа што ги става настаните во контекст, како што често се среќава во книгите, долгометражни написи во големите списанија за вести или на ТВ. ;Времетраење на покриеноста Значајните настани обично добиваат медиумска покриеност која е во подолг временски период. Времетраењето на известувањето по медиуми е силен показател за тоа дали некој настан има минливо или трајно значење. Тоа што некој настан се случил неодамна сам по себе не го прави незначаен. ;Разновидност на извори Се очекува значајна национална или меѓународна медиумска покриеност за некој настан да биде забележлив. Известувањето со широк опсег има тенденција да укаже на значајност, освен кога медиумите препишуваат и преобјавуваат исти вести едни од други. ;Рутинско покривање Според политиката на Википедија дека не е весник, рутинското покривање на вести за работи како што се објави не се доволна основа за статија. Рутинските настани, како што се спортски натпревари, филмски премиери, прес-конференции итн., може подобро да се опфатат како дел од друга статија, ако воопшто се значајни. Медиумски објави за настани кои се вообичаени, секојдневни, или се обични предмети што не се истакнуваат — веројатно не се значјани за да имаат своја статија на енциклопедија. ;Сензационализам Таблоид или жолтото новинарство како што се нарекува, обично се смета за лоша основа за статија во енциклопедија, поради недостатокот на проверка на фактите својствени за сензационалистичко известување и објавување на скандали. Википедија не е место за скандали или озборувања. ;Кривични дела Написите за криминални дејствија, особено оние што спаѓаат во категоријата „вонредни вести“, често се предмет на дискусии за бришење. ;Луѓе значајни за само еден настан Луѓето познати само во врска со еден настан генерално не треба да имаат статија напишана за нив. Ако настанот е многу значаен, тогаш наместо тоа, обично треба да се напише статија за настанот. ;Идни настани Поединечните закажани или очекувани идни настани треба да бидат вклучени само ако настанот е значаен, и речиси сигурно ќе се одржи. Датумите не се дефинитивни додека настанот навистина не се случи, бидејќи дури и значајните настани може да бидат откажани или одложени во последен момент поради голем инцидент (ваков случај на одложување беше во текот на пандемијата). Меѓу идните настани кои се соодветни за да се отвори за нив страница пред време спаѓаат: избори, Олимписки игри, Евровизија, европски и светски првенства. ;Алтернативи за бришење Ако значајноста на настанот е доведена во прашање, но тој е првенствено поврзан со одредена личност, компанија или организација или текстот може да биде дел од друга статија со поширока тема, тогаш треба да се употреби спојувањето на содржините. Сепак, треба да се внимава на настанот да не му се даде непотребна тежина. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (настани)|Значајност на настаните]]. ==== Дискусија за „Настани“ ==== {{коментар}} Според мене, овој дел добро ги покрива сите можни ситуации поврзани со настаните. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:32, 15 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Сметам дека аргументите се добро образложени и се согласувам со нив. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:07, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Се солгасувам со горенаведените коментари. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:30, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Добри се предлозите и правилата наведени во посебната страница, немам дополнителни коментари. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:11, 18 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Овој дел е усогласен со соодветниот дел на другите јазици и јасен за оние што го читаат. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:14, 19 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Исто и јас се согласувам со коментари на колегите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:03, 21 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Добро се образложени аргументите и се согласувам со нив.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Автобиографија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 22 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Пишувањето автобиографии е обесхрабрено, бидејќи е тешко да се напише неутрална, проверлива автобиографија, а има и многу замки. *Автобиографијата често е пристрасна, и обично напишано е само позитивното за личноста. *Автобиографиите се често непроверливи. Ако единствениот извор за одреден факт за вас сте вие самите, читателите не можат да го потврдат тоа. *Автобиографиите можат да содржат оригинално истражување. Луѓето често вклучуваат информации во автобиографии кои никогаш претходно не биле објавени или се резултат на знаење за нештата од прва рака. Википедија е енциклопедија и не смее да содржи претходно необјавени информации, ниту дозволува оригинално истражување. *Под „автобиографија“ не се подразбира само биографијата што сте ја напишале сами за себе, туку и биографијата што сте ја платиле или сте наредиле некој друг да ја напише во ваше име. *Тешко е да се пишува неутрално и објективно за себе, затоа треба да дозволите другите да пишуваат. Би требало да почекате некој друг да напише статија за вас и вашите постигнувања. *Во јасни случаи, дозволено е уредување на страници поврзани со вас, како: враќање на вандализам; но само ако тоа е очигледен вандализам, а не содржински спор. *Ако не сте значајни според начелата на Википедија, пишување на статија за себе ја крши политиката која вели дека Википедија не е место за бесплатна реклама. * Ако вашиот живот и достигнувања се проверливи и навистина од значење за да ве има на енциклопедија, некој друг веројатно ќе создаде статија за вас порано или подоцна. Повеќе на линкот: [[Википедија:Автобиографија]] ==== Дискусија за „Автобиографија“ ==== {{коментар}} - Се согласувам со наведените правила поврзани со автобиографија. Ние сме мала заедница, и знам дека се случило низ минатото некои личности сами за себе да си напишат статија, често не е бришена таквата статија, туку е само досредена, доколку личноста е значајна за да ја има во енциклопедија. Сепак, во најголем дел, би требало да се обесхрабрат автобиографски статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:58, 22 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Автобиографијата, поточно пишување на автобиографија, треба да биде обесхрабрено и недозволиво за Википедија. Пристрасноста при пишување на таква статија е на највисоко ниво, а објективноста ниска. Напатствијата се во ред, се согласувам и замолувам секој да реагира ако забележи вакви случаеви. Ова е едно од основните правила на Википедија и треба строго и доследно да се почитува.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 09:48, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Целосна поддршка за сѐ претходно кажано. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:17, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Се сложувам со сѐ. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 17:34, 24 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Да, и јас го делам истото мислење. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:52, 27 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 13:57, 28 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Биографии на живи личности]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 1 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Статија за жива личност треба да биде напишана одговорно, внимателно и со непристрасен тон, да се избегнува потценување, но да се избегнува и претерување. *Контроверзниот материјал за живи личности што е без извори или со слаби извори треба веднаш да се отстрани, и без дискусија. *Не користете јавни записи што вклучуваат лични податоци, како што се датум на раѓање, вредност на домот, сообраќајни казни, регистрации на возила и домашна или деловна адреса. *Никогаш не користете самообјавени извори (вклучувајќи книги, списанија, интернет страници, блогови, подкасти или објави на социјалните мрежи) како извори на материјал за жива личност, освен ако не се напишани или објавени од самото лице. *Не внесувајте озборувања во статиите. Секогаш прво прашајте се: Дали изворот е веродостоен? Дали материјалот е вистинит? И, дури и ако е вистинит, дали е релевантен за неутрална статија за личноста за која е статијата? *На администраторите им е дозволено да спроведат отстранување на јасни прекршувања на БЖЛ со заштита на страницата или со блокирање на прекршителот/прекршителите. *Избегнувајте приказ на жртва. *Во случај на јавна личност, ќе има повеќе доверливи извори, а БЖЛ треба едноставно да документира што известуваат тие извори. *Поради зголемена злоупотреба и [[Кражба на идентитет|кражба на идентитет]], луѓето сè повеќе ги сметаат своите вистински имиња и датуми на раѓање за приватни информации. Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации. Не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори. Но, доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, а податоците не биле претходно објавени од веродостојни извори, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање. Исто така, статиите не треба да ја содржат адресата, електронската пошта, телефонскиот број или други контакт информации на личноста за која станува збор, но генерално е дозволено да се вклучи линк до официјалната интернет страница на личноста во делот „Надворешни врски“, иако тој линк може да ги содржи горенаведените информации. *Дали ќе се отстрани име или погрешно родово именување на жива личност која е трансродово лице, е прашање на уредничка проценка доколку веќе се појавило во сигурни извори. *Со тоа што некој бил спомнат во вестите, не значи дека треба да добие статија на Википедија. *Жива личност обвинета за кривично дело се смета за невина сè додека не биде осудена од суд. Уредниците генерално не треба да вклучуваат текст што сугерира дека лицето е осомничено, дека е лице од интерес или е обвинето за вршење на кривично дело, освен ако не е обезбедена осуда за тоа кривично дело, или повеќе доверливи извори веќе го објавиле името на обвинетиот во врска со кривичното дело. *БЖЛ се применува насекаде на Википедија каде што се споменуваат живи личности, вклучувајќи страници за разговор, описи на уредувања, кориснички страници, слики и категории. *Корисничките имиња што содржат клеветнички, очигледно лажни или спорни изјави или материјал за живи лица треба веднаш да бидат блокирани и отстранети од сите промени. *Сликите од живи личности не треба да се користат надвор од контекст за да се прикаже тоа лице во лажно или неповолно светло. *Имињата на категориите се самообјаснувачки, па затоа вклучувањето на одредена биографија во одредена категорија мора да биде оправдано со соодветен текст кој има сигурни извори во самата статија. Пример за ова е додавање на Категорија:Криминалци, или категоризацијата на живите личности според религија или сексуална ориентација. *Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи. *Уредниците кои постојано додаваат или враќаат контроверзен материјал во БЖЛ кој не е поткрепен со извори или е поткрепен со лоши извори, може да бидат блокирани поради нарушување на проектот. Повеќе на линкот: [[Википедија:Биографии на живи личности]] ==== Дискусија за „Биографии на живи личности“ ==== {{коментар}} - Јас сум ЗА да се применуваат овие начела. Инаку, ме збуни делот со горна старосна граница, и дека „лицата над 115 години се сметаат за починати“. Имавме случај со некој борец за кој немаше извори за тоа кога починал, па стана збунувачко како да се реши тој проблем. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:56, 1 март 2026 (CET)<br> {{Коментар}} Целосно се согласувам. Јас сум за поголема и построга контрола за тоа за кој се прави статија. Да нема статии за недоволно афирмирани личности, без разлика од која област се. Не сме реклама ние. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 14:08, 3 март 2026 (CET) {{коментар}} Јас имам две забелешки во врска со овие начела. Прво, ако лични податоци се објавени во веродостојни извори, не смее да се врши цензура по барање на личноста (на пр. ако јавно е објавен точниот датум на раѓање, тогаш тој датум слбодно може да се наведе во статијата). Второ, начелото за лицата над 115 години нема логика затоа што може да има повеќе живи лица над 115 години, но само едно лице може да се смета за најстара личност во светот. Мислам дека ова начело треба да се преработи и да гласи „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 22:53, 3 март 2026 (CET) :За лицата над 115 години го сменив како што предлагаш. :Вториот дел за лични податоци, тоа што го предлагаш го има [[Википедија:Биографии на живи личности|веќе содржано во реченицата]]: :„Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“ :Мислам дека таа реченица го покрива тоа што го велиш. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:56, 4 март 2026 (CET) ::{{одговор|Виолетова}} Да, го покрива, но погоре се наведени реченици коишто се противречни на тоа. Ако датумот на раѓање е јавно објавен и лицето се противи да биде наведен во статијата, тогаш која реченица се зема предвид? --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 09:41, 6 март 2026 (CET) ::Коректност! [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-14346-24|&#126;2026-14346-24]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-14346-24|разговор]]) 09:43, 6 март 2026 (CET) :::@[[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] :::Кире, овде имам извадено дел од речениците, а не сè, затоа стои линк до целата страница со правилата, каде што пишува на крајот: Повеќе на линкот. Треба проектната да се прочита, бидејќи се разбира дека важат сите реченици кои се на страницата со начела и напатствија. Односно, доколку е јавен податокот за датум на раѓање, не го земаме предвид човекот што се буни. Овде го вклучив примерот дека доколку не е јавно објавен датумот и човекот не сака да му стои на статијата, би требало да го испочитуваме. Дури има предвидена ситуација кога има своја интернет страница на која ставил вистинско име и датум на раѓање, ние смееме да ја ставиме во надворешните врски на статијата. Неколку различни ситуации се опфатени на [[Википедија:Биографии на живи личности|главната страница за БЖЛ]] и тие се тие што важат. Овде се само извадоци, дека е голема таа страница цела да се псотави на Селска чешма. Поздрав [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:45, 6 март 2026 (CET) ::::{{одговор|Виолетова}} Да, за напишаното во начелото зборувам, а не за она коешто е напишано на оваа страница. Најпрвин е наведена реченицата „Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“, а потоа пишува „Доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање.“. Ова нема логика. Ако лицето не сака јавно да биде објавен неговиот датум на раѓање, тогаш тоа треба да биде отстрането од изворите коишто се користат на Википедија (откако ќе биде избришано од тие извори, тогаш природно ќе биде избришано и од Википедија затоа што повеќе нема да има веродостојни извори во коишто е наведено). Но, ако лицето бара тоа да биде отстрането само од Википедија, а притоа да остане наведено во други извори, тогаш се работи за цензура на јавно објавени податоци и тоа не е дозволено дури и да е по барање на лицето за коешто се однесува податокот. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:07, 6 март 2026 (CET) :::::Не знам каде не се разбираме, тоа што го објаснуваш е тоа како треба да се постапи, всушност. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:45, 6 март 2026 (CET) ::::::Се разбираме дека е така, но во начелото е напишано поинаку. За да биде појасно, можеби изрично треба да ставиме дека не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори (Во иднина те молам секое дополнување пишувај го како нов коментар затоа што јас овој одговор го пишав на твојот првичен коментар којшто потоа беше дополнет и затоа напишав уште еден коментар подолу дека се согласувам со дополнетото. Инаку, се создава впечаток дека не се разбираме.). --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 18:53, 6 март 2026 (CET) ::::Гледам дека си го дополнила текстот додека го пишував одговорот, па затоа дополнително ќе одговорам и на дополнетиот текст. Да, така треба да биде, но во начелото не е напишано на тој начин. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:08, 6 март 2026 (CET) {{коментар}} - Јас сум ЗА, со тоа што сметам дека треба да има контрола за тоа за кој ја пишува статијата, како и начелото што го спомна Кирил погоре „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“; според мене има смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:28, 5 март 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам, и за лицата над 115 години да се преработи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 18:30, 5 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Креативни професии]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:57 ч. на 8 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Во овој дел да ги разгледаме значајноста на луѓето да имаат статија според тоа која професија ја вршат, се разгледуваат професорските, научните и креативните професии: професори, научници, и креативните професии (писатели, музичари, сликари, архитекти, новинари). *Записите во списоци каде е дозволено човек сам да се пријави и запише, не придонесуваат за значајност. Исто така, интернет страниците за вработените или членовите на една организација, не се доволен показател за значајност. *Веродостојна биографија на 200 страници за личност, издадена од независен извор и не е платена од човекот за чија биографија станува збор, која детално го покрива животот на тоа лице е прифатлив извор, додека извод од матична книга на родените или списокот од формуларот за изборно ливче, не е. *Луѓето кои ги исполнуваат основните критериуми, може да се сметаат за значајни без да ги исполнуваат дополнителните критериуми подолу. ;Професори, наставници, академици и научници *Наставници и професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. Но ако се занимаваат и со друга дејност, како на пример, наука, сликарство, музика, пишување, политика и друго, можат да стекнат значајност да имаат своја енсиклопедиска статија поради дополнителната активност, и во таков случај се оценуваат според вообичаените правила за значајност во професијата. *Сите членови на [[МАНУ]] се значајни за да имаат статија на Википедија. Исто така и членови на странските академии на науките се доволно значајни. *Дел од критериумите: # Лицето има добиено високо престижна академска награда или чест на национално или меѓународно ниво ([[23 Октомври (награда)]], [[Награда „11 Октомври“]], [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]], на пример). # Лицето било избрано за член на високо селективно и престижно научно друштво или здружение (на пр., Национална академија на науките или Кралското друштво) или член на големо научно здружение кое го задржува статусот на колеги како високо селективна чест (на пр., соработник на Институтот за електрични и електронски инженери или институт за електронски инженери). # Академската работа на лицето има значително влијание во областа на високото образование, влијае врз значителен број академски институции. Овој критериум исто така, може да биде задоволен ако лицето развило значаен нов концепт, техника или идеја, лицето направило значајно откритие или решило голем проблем во својата академска дисциплина. Во овој случај, неопходно е експлицитно да се докаже, со значителен број на упатувања на академски публикации на истражувачи различни од личноста за која станува збор, дека овој придонес навистина нашироко се смета за значаен и нашироко се припишува на личноста за која станува збор. # Лицето било именувано за угледен професор во голема институција за високо образование и истражување, именувано за претседател што укажува на споредливо ниво на постигнувања или еквивалентна позиција во земји каде што ваквите именувања се невообичаени. # Лицето е дел од основачите на некоја голема или значајна образовна институција. # Лицето имало значително влијание надвор од академската заедница во нивниот академски капацитет. # Лицето е главен уредник на големо, добро воспоставено академско списание во нивната предметна област. Во овој критериум не спаѓаат списанија кои се во рамките на псевдо науката. *Псевдонаучникот, исто така, може да биде доволно значаен за сопствена статија, ако неговата теза е особено распространета или добро позната, или ако има голем број научни трудови насочени кон побивање или отфрлање на псевдонаучната природа на неговата теза. ;Креативни професии Ова упатство се однесува на автори, писатели, уредници, новинари, филмаџии, фотографи, уметници, сликари, вајари, архитекти и други креативни професионалци. Такво лице е значајно ако: * Личноста се смета за важна личност или е широко цитирана од врсниците или наследниците; или * Личноста е позната по тоа што поттикнува значаен нов концепт, теорија или техника; или * Лицето создало или одиграло голема улога во заедничкото создавање на значајно или добро познато дело или колективно дело. Дополнително, таквото дело мора да било примарен предмет на повеќе независни периодични статии или рецензии, или на независно и значајно дело (на пример, книга, филм или телевизиска серија, но обично не само една епизода од телевизиска серија); или * Работата (или делата) на личноста: (а) станала значаен споменик, (б) била суштински дел од значајна изложба, (в) добила значително критичко внимание или (г) била претставена во постојаните збирки на неколку значајни галерии или музеи. Подолу се наведени попрецизните критериуми за овие професии. ;Музичари Текстописците или композиторите (без разлика дали се од популарната музика, црковни песни или други стилови) може да се сметаат генерално за значајни ако создале голем број нашироко познати дела. '''Естраден музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * има издадено најмалку еден студиски албум кој има добиено сертификација на издавачката куќа (сребрена, златна или платина); * добитник е на награди на музички фестивали на регионално, национално или меѓународно ниво; * има издадено неколку песни со повеќемилионски прегледи на музичките сервиси (YouTube, Spotify, Deezer итн.); * има значителен број следбеници/претплатници на официјален канал или профил на музички услуги во однос на населението на земјата во која живее угледни секундарни извори, или музички експерти изјавиле дека музичарот се истакнува во одреден жанр, музичко движење, период или област. '''Класичен инструментален музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * завршил конзерваториум или музичка академија (исклучоци се многу успешни (самоуки) солисти/„чудо од деца“); * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * настапувал/а во добро познат камерен ансамбл или оркестар најмалку пет години; * соработувал/а со други значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). '''Класичен музичар-солист''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * дипломирал конзерваториум или музичка академија; * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * пеел во реномирана оперска куќа надвор од својата татковина најмалку две години/сезони; * оперски солист во националната оперска куќа (во Опера и балет, на пример). Соработувал со значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). ;Уметници, сликари, вајари, фотографи Уметникот, вклучувајќи илустратори, фотографи, скулптори, сликари итн., ги исполнува критериумите и може да се смета за значаен: * ако е цитиран/а во дела за историја на уметност или нивни еквиваленти; * ако освоил/а престижна награда за уметност; * ако има одржано најмалку една изложба во музеј, галерија или уметничка институција; * доколку неговите самостојни дела се изложени во национален или меѓународно признат музеј; * ако бил/а клучна фигура во забележително уметничко движење; * ако работел/а во кралски дворец како штитеник на крал, или бил раководител на државна уметничка институција; * ако е автор на најмалку две дела кои се сметаат за културно и историски значајни; * ако е член на престижно уметничко друштво како [[Друштво на ликовните уметници на Македонија]], на пример. Уметници кои цртаат графити, улични уметници и уметници од слични нетрадиционални формати може да ги исполнат критериумите доколку добиле значително внимание од медиумите или критичките автори на национално или меѓународно ниво за неколку нивни дела (или изведби). ;Писатели '''Писател, поет, романсиер,драматург, раскажувач''' има енциклопедиско значење ако исполнува барем два од следниве услови: * единствен е или главен автор на две или повеќе дела објавени од одредена издавачка куќа (платени услуги за печатење од страна на самиот автор не се бројат); * добитник е на престижни награди ([[Нобелова награда за литература]], [[Друштво на писателите на Македонија#Награди|наградите кои ги доделува ДПМ]], [[Пулицерова награда]] итн.); * дел е од барем една издадена збирка на поети / романсиери/ драматурзи/ раскажувачи. Членовите на [[Друштво на писателите на Македонија]] автоматски се сметаат за значајни, поради тоа што за прием во друштвото, ДПМ има слични критериуми како горенаведените. '''Книжевен преведувач''' обично е доволно значаен за сопствена статија ако исполнува некој од следниве критериуми: * автор е на неколку преводи кои се забележителни по самите нивни преводи; * автор е на голем број преводи на литературни дела; * запишан е како преведувач во книжевно-историска енциклопедија; * добитник е на престижни награди за преведувачи, како што се наградата на „Гете институт“ или наградата за превод Оксфорд-Вајденфелд и други. Зборот „писател“ овде се однесува на сите автори на текстуални дела. Ова вклучува автори и на фикција (која вклучува поезија). ;Глумци и режисери '''Глумец''' обично е забележлив ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * има водечка улога во филм кој бил дел од редовната кино понуда; * има водечка улога во позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * има водечка улога во филм или ТВ серија што е добитник на престижна национална награда или повисока награда; * имал неколку главни улоги во добро познат национален или регионален театар (на пр. [[Македонски народен театар]], [[Народен театар (Битола)|Битолски театар]], [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|Велешкиот театар]]); * одиграл/а улога што добила големо покривање на националните медиуми или за улогата бил/а наградена со престижна награда (на пример, [[Оскар]]). '''Режисерот''' е генерално значаен ако исполнува барем еден од овие критериуми: * режирал филм кој бил дел од редовната кино понуда; * режирал позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * режирал филм или ТВ серија што освоиле престижна национална награда или награда на повисоко ниво; * режирал најмалку две претстави во познат национален или регионален театар; * награден е со престижна награда или добил широко покривање на националните медиуми за неговата или нејзината режисерска улога. ;Архитекти '''Архитектите''' веројатно заслужуваат статија: * ако се цитирани во прегледни дела за историја на уметноста или нивни еквиваленти; * доколку освоиле престижна награда; * ако дизајнирале најмалку две згради кои веќе биле значајни за да имаат своја статија на Википедија, или се сметаат за културно и историски познати објекти; * ако се (или биле) членови на престижно друштво (МАНУ, Европската академија на науките и уметностите, итн.) ;Новинари '''Новинарите''' се значајни за да имаат своја статија доколку исполнуваат некој од следниве критериуми: #Нивната работа е наградена со некоја значајна награда од областа на новинарството. (Во Македонија, на пример, добитник на [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]]). Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Значајност на луѓе по професии“ ==== {{коментар}} - ЗА: според мене ги опфаќа сите ситуации поврзани со овие професии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:04, 8 март 2026 (CET)<br> {{коментар}} Да напоменам секој од овие профили е професор нема (наставници) сите се професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование кои се прогласени за најдобри просветни работници од Сојуз на просветни работници на Македонија заслужуваат да имаат статија? Дали овие личности ( професори) кои имаат објавувано во меѓународни научни списанија и домашни научни списанија свои трудови и се признати професори и на глобално ниво треба да имаат своја статија? - [[User:lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 11 март. :[[User:lili Arsova|Lili]], мое мислење искрено е дека прогласувањето од страна на Сојуз на просветни работници не е некоја висока или престижна награда. А за вториот дел што го споменуваш, ако професорот објавува научни трудови во списанија кои се признати, значи се занимава со наука, тогаш важат критериумите за научници. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:13, 11 март 2026 (CET) {{коментар}} - ЗА: Се сложувам со горе наведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 07:40, 12 март 2026 (CET) {{Коментар}} - убаво опфатено, нормалмо не може се во детали, но опфаќа што треба и не треба. Да се има предвид ова кога се прават статии од ваков тип.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 11:31, 13 март 2026 (CET) {{Коментар}} - Според мене одлично е опфатено, ама како што нагласи Никола не може сѐ во детали, се сложувам со горенаведеното и гласам ЗА. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 19:28, 14 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Кралски семејства и благородници]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:22 ч. на 15 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Членови на кралски семејства''' кои обично ги исполнуваат критериумите за значајност вклучуваат: * владетели, поглавари и суверени (цареви, кралеви, кралици, големи војводи, султани, принцови, итн.) кои некогаш владееле со општо призната држава или постари, споредливо организирани општества; * други полноправни членови, чие членство во семејството е стекнато со раѓање или брак, кои во секој момент од животот биле во доминантна положба. Не е неопходно овие луѓе цел живот да бидат членови на кралски семејства. За членовите кои не биле на владејачка позиција во текот на нивниот живот или оние кои не се (или не биле) полноправни членови на семејството поради моргански брак, важат истите критериуми како за благородништвото. '''Благородниците''', од историјата или од сегашноста, не заслужуваат своја статија само затоа што припаѓаат на благородничко семејство. Благородниците кои ги исполнуваат критериумите за статија но поради друга заслуга, како што се оние кои поседуваат големи имоти или на друг начин значително влијаат врз условите за живот на многу други луѓе, веројатно ќе заслужат статија во енциклопедија. Ваквите статии првенствено треба да содржат информации што покажуваат дека личноста ги исполнува критериумите, а не смее да содржи само информации за титули, хералдика или семејни врски. Статија за благородничко семејство или благородна титула (на пр. Војводата од Корнвол) може да е значајна за енциклопедија, и потоа на таква статија може да се додадат информации за поединци кои пак, не се значајни да имаат сопствена статија. '''Напомена:''' При именување на статиите за кралски фигури и благородници би требало да се придржуваме на неколку правила: кога имаме само име и земја, името на статијата би требало да ги содржи името на личноста и земјата од која потекнува или со која владее. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна за кого се работи, во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија), како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Кралски семејства и благородници“ ==== {{коментар}} - Ова е кус и јасен дел. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:23, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Немам што да надополнам, сметам дека е во ред напишаното, гласам ЗА. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:27, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Не знам дали коментаров е на вистинското место, но сметам дека треба да се направи некој ред и стандард во именување на статии на благородници и владетели, дали треба да го пишува само името, титулата, семејстовото, државата, со запирки, во загради итн. Сега има неколку различни начини. - [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 12:09, 18 март 2026 (CET) :Јас сметам дека треба со загради, дека 90 % од статиите на нашата Википедија сѐ со загради и изгледа многу подобро естетски наспроти со запирки. Ама мора да се воведе принцип по кој ќе следиме сите за да не сме во забуна кога создаваме такви статии. На пример: [[Бенџамин Колинс Броди (прв баронет)]], а син му исто се викал само разликата е дека бил втор баронет ([[:en:Sir_Benjamin_Collins_Brodie,_2nd_Baronet|Sir Benjamin Collins Brodie, 2nd Baronet]]). [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:53, 18 март 2026 (CET) ::[[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] Сосема си во право дека треба и тоа да го вметнеме. Како што вели Јован, кај нас најголем дел статии на кои им треба дообјаснување, не се со запирка, туку со заграда. Може така да остане и за владетелите и благородниците? Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:10, 18 март 2026 (CET) :::Имаме и вакви примери како [[Карола од Васа]], дали би било подобро да биде Карола (Васа) или пак Карола (Саксонија), а што правиме пак со [[:en:Archduchess Louise of Austria|Archduchess Louise of Austria]] дали тука титулата би била во или надвор од заградата како Надвојвотка Луиза (Австрија) или пак Луиза (Надвојвотка од Австрија) [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 14:16, 18 март 2026 (CET) ::::Кога оди само име и земја, најчесто е баш така, името и земјата, и тоа е обично за историски личности, дека немале презимиња класично како денес, туку местото од каде потекнуваат се претворало во презиме: [[Тома Аквински]] - местото од каде потекнувал (Аквино) се претворило во презиме. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна како што гледам се практикувало кај нас во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија) веројатно пологично според другиве примери би било да е така, како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што ми се чини дека титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Да проверам за ова. А за овие и други примери, убаво е да се изјасни уште некој, па да ги вметнеме во начелата и напатствијата. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:51, 18 март 2026 (CET) {{коментар}} Сум согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:07, 18 март 2026 (CET) {{Коментар}} ОК е се, мислам дека сите благородници заслужуваат статија, освен тие титуларни кои немале општествена улога. Мислам за нив треба помалку да се посвети простор (пример, во егзил без никаква функција или задолженија во опшствество). Ова е мое мислење, не велам дека сум во право хехе. Што се однесува за именување, името на статијата треба да биде само името на личноста и бројот (I, II, III итн). Доколку има случај на две личности со исто име и ист број во заграда да се пише локација, а ако и таа е иста, тогаш година на влеадеење/ раѓање). Не сум за име со географски епитет, пример Александар Југословенски, ова не е традиционално во македонскиот јазик, освен за една личност - Александар Македонски. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 11:11, 19 март 2026 (CET) {{Коментар}} Ги вметнав правилата во делот '''Напомена'''. Се надевам во ред е вака. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 13:25, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 18:09, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата и согласна сум со истите.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:40, 24 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Политичари, правници и верски водачи]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 22 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Политичар или државен службеник''' веројатно може да се смета за значаен ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * ако е шеф на држава или влада (премиер), генерален гувернер, министер, член на законодавно собрание или на еквивалентна позиција на национално ниво на унитарна држава или на федерално ниво на сојузна држава; * има или извршува внатрепартиска функција на национално ниво во партија која е или била застапена во законодавното собрание на една држава: лидер на партија, член на партиски комитет, секретар на партија, претседател (или еквивалентна функција) во здружение поврзано со партијата; * има или извршува важни локални, регионални или национални задачи кои носат значителна моќ на тоа ниво (на пр. градоначалник, окружен префект) има или има раководно место во национално тело; * ако е генерален секретар или има еквивалентна висока позиција во важна меѓувладина организација; * ако има јасно соодветна моќ и влијание, или добил големо внимание од националните медиуми од неговото време (или медиуми кои биле широко транскрибирани во историски дела), дури и ако не бил на една од горенаведените официјални функции; * политичари, градоначалници, пратеници или други функционери за кои има содржина во повеќе веродостојни извори. Политичарите кои припаѓаат исклучиво на следните категории обично не се значајни ако се: * кандидати за политичка функција (со можен исклучок на особено добро објавени кандидати за важни позиции); * лице кое врши внатрепартиска функција на локално ниво; * „обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија; * биографијата е достапна само на страница коде мора да биде објавена, односно на мрежното место на општината или собранието или фирмата/институтот во кој работат. '''Правно лице, адвокат, судија''' е веројатно значаен ако тој или таа исполнува еден од овие критериуми: * судија во врховен суд или апелационен суд на една земја (на државно ниво или пошироко); * судија во меѓународен суд (на пример, [[Хашки трибунал]], [[Постојан арбитражен суд]], [[Меѓународен кривичен суд]], [[Европски суд за човекови права]] или [[Суд за правда на Европската Унија]]); * раководител на државен орган поврзан со судството (на пример, Државен судски совет или Државно правобранителство), Народен правобранител; * раководител на понизок суд или има друга водечка правна позиција во високата администрација; * експерт во дефинирана правна област, било како научник или како правник, и е автор на правно нефикционално дело објавено од признат издавач. '''Свештеник, духовник или еквивалентен верски водач''' во религијата кој ги исполнува следните критериуми генерално заслужува своја статија: * папа, патријарх, архиепископ, епископ или има еквивалентна позиција во нехристијанските религии; * верски службеник со значајни секуларни административни должности (на пр. колонијални службеници, итн.) кој некогаш бил важен авторитет во тоа општество; * автор на пишано дело /книга, (или неколку) објавени од етаблирани (верски и/или секуларни) издавачи; * има јасно соодветна моќ и влијание или добил големо внимание на националните медиуми, дури и ако нема еден од горенаведените наслови. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Политичари, правници и верски водачи“ ==== {{коментар}} - Јасни се правилата. Би сакала само да се размисли за биографии на градоначалници дали сите по дифолт се значајни, или тој дел ќе треба да го надополниме со уште некој услов? - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:38, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} : Според мене сите градоначелници по дифолт не се значајни. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:54, 22 март 2026 (CET) : Исто така би додал професор на Универзитетот. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 00:03, 23 март 2026 (CET) ::За професори имавме претходно дека професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. ::А за градоначалници, не знам ете, има некои што биле многу активни во својот мандат, направиле некакви промени/ подобрување на условите во општината/ нешто различно. Такви секако е добро да се вметнат во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:48, 23 март 2026 (CET) :::Мислувам на професорите во високо образование со научни трудови. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:25, 23 март 2026 (CET) :::{{одговор|Виолетова}} Кои критериуми за значајност би се применувале за градоначалниците? Сите градоначалници имаат јавно достапни биографии во веродостојни извори и сите јавно објавуваат отчети во коишто наведуваат што имаат направено. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:19, 26 март 2026 (CET) ::::Како стои во моментов сите градоначалници се сметаат за значајни. ::::Инаку, можеби градоначалници кои не биле активни и не направиле разлика, подобрување на условите за живеење во општината за време на својот мандат, без разлика што даваат отчет (тоа е затоа што мораат) да не се енциклопедиски значајни. Сите ги знаеме или сме чуле за градоначалниците во чиј мандат општината напредувала, сигурно има и некои, можеби па ретки случаи, кога не сториле ништо значајно за време на својот мандат. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} :@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]] И јас би рекол дека се јасни. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:13, 23 март 2026 (CET) {{коментар}} : Јасни се правилата.За биографии на градоначалници подржувам дека не се сите значајни да имаат статија. - [[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:47, 24 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене, многу поголем проблем е да има статија за секој пратеник во законодавниот дом отколку за секој градоначалник. Во многу земји, како што е Македонија, на избори нема отворени листи и се гласа за пратеничка листа предложена од политичка партија. Лице коешто станало пратеник затоа што се нашло на пратеничка листа и чијашто биографија за првпат јавно била објавена на мрежното место на законодавниот дом мислам дека не заслужува да има статија. Со градоначалниците е многу поразлично затоа што на избори директно се гласа за нив и нивните биографии се јавно достапни уште за време на предизборните кампањи. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:29, 26 март 2026 (CET) :Имаш право [[User:Kiril Simeonovski|Кире]], не се значајни од енциклопедиска гледна точка, без разлика дали ќе им најдеме биографија. Мислам дека таквите лица се опфатени со делот: ''„обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија.'' Ако некој влегол да биде пратеник, и ништо не слушаме за тоа лице: ниту дава изјави, ниту е јавно експонирано лице, ниту учествува во емисии, ниту излегува на говорница да зборува, освен што крева рака кога партијата ќе му наложи, нема енциклопедиско значење, или поиаку кажано по завршување на мандатот тоа лице ќе биде заборавено, грубо кажано. Има такви пратеници, а има и градоначалници што не прават нешто корисно или значајно за својата општина. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:35, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене правилата се јасни и имаат смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 12:46, 27 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} Исто според мене правилата се јасни. И како што нагласи Кирил повеќето пратеници не се релеватни за Википедија, ама градоначалниците имаат поголем општествен придонес и можеби се сите доволно значајни. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:58, 27 март 2026 (CET) {{Коментар}} За исте овие: Треба личноста да има значајна општествена позиција (државна, лидерска, универзитетска). Само што е градоначалник или член на собрание, НЕ ТРЕБА ДА ИМА СТАТИИ! Ја сум за бришење на вакви статии за луѓе кои цел живот се приватни бизнисмени и само 4 години години биле градоначалник и оп статија? Зошто? Не е битен човекот за Македонија, може бил за мал број граѓани на кој бил градиначалник, но општо не е битен како и ние што сме тука. Дури ние на Википедија сме побитни од таквите особи. Истото важи и за политичари и верскки лидери. Верски лидери кои имате значајна позиција во организацијата или преродбеничка улога ок, но обични попови оџи не. Мое мислење ова. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 14:06, 27 март 2026 (CET) :Мислам дека речениците за верски водачи не споменуваат дека секој поп или оџа е значаен, ама ќе ги проверам уште еднаш. :Инаку за градоначалници кои не се значајни поради таа позиција, а кои пред и потоа биле бизнисмени, имаме наредна дискусија и за претприемачи (така се наречени) ќе ги дискутираме. Ако не е значаен ни како бизнисмен, значи не е значаен по ниедна основа да влезе во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:54, 27 март 2026 (CET) Кои ќе биде услов за градоначалници да имаат својата статија? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:01, 27 март 2026 (CET) :Дискусијата ќе заврши во недела 20:10 ч., да видиме дали ќе има и други предлози, но според мене, јас би го додала делот: :Градоначалници ќе се сметаат за значајни доколку се активни во својот мандат, направиле некакви промени и/или подобрување на условите во општината, биле медиумски активни. :- [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:15, 27 март 2026 (CET) {{коментар}} Ако на англиската Википедија има место за над 500 македонски фудбалери (на македонската се значително помалку), не гледам зошто градоначалниците, како и останати личности (со поддржани наводи) не заслужуваат да бидат присутни на Википедија. Мислам дека улогата на Википедија треба повеќе да биде хроничарска, а не оценувачка. На нашата Википедија ѝ недостасуваат статии, особено за Македонија, па не би требало да ставаме дополнителни услови. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:30, 28 март 2026 (CET) :Сосема се согласувам дека ние не сме тие кои треба да судиме. Кога е некој важен за историјата на градот, државата, секако е значаен да биде вметнат во енциклопедија, и на Википедија. :п.с. За спортистите ќе отворам да дискутираме по две недел, така ми се во план темите, и ќе треба тогаш да ги прегледаме тие критериуми. А на англиската Википедија гледам дека последниве години често се појавуваат статии кои ги прекршуваат нивните правила, а тоа е веќе тема за друг разговор. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:59, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}} - Додаден е условот за значајност на политичари, градоначалници, пратеници или други функционери да има содржина во повеќе веродостојни извори, односно не се значајни доколку биографијата е достапна само на страница коде мора да биде објавена, односно на мрежното место на општината или собранието или фирмата/институтот во кој работат. ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Претприемачи, Википедијанци, измислени ликови и појави]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:00 ч. на 29 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Претприемачите''' веројатно ќе бидат значајни ако се честа тема во општите медиуми или медиумите што се занимаваат со бизнис (на пр. Економист, и слично). Извршни директори, претседатели на корпорации или одбори на компании од јавен интерес, исто така, често може да се сметаат за значајни, како и стопанственици кои имаат некаква општествена заслуга, на пример: раководат со општествено важна приватна фирма, со голем број на вработени, ланец на продавници, и слично. Некои '''уредници на Википедија''' имаат свои статија, но тоа што уредуваат на Википедија не ги прави значајни, туку енциклопедиската значајност ја стекнале според други критериуми (писатели, музичари, научници, сликари и др.). Уредниците не смеат да создаваат или да уредуваат статии за себе. За нив важат правилата споменати во другите начела и напатствија, односно важно е да се следат упатствата за [[Википедија:Биографии на живи личности|биографии на живи личности]], и да се внимава да на [[Википедија:Конфликт на интерес|конфликт на интерес]] и [[Википедија:Без свои истражувања|без свои истражувања]] '''Измислен лик''' или друг фиктивен феномен (вклучувајќи места, предмети, концепти или суштества) може да биде значаен или да има енциклопедиска вредност, доколку исполнува еден од овие критериуми: * се споменува повеќе од еднаш и има поголемо значење во добро познато дело, филм, серија, без оглед на фиктивниот свет во кој се појавува или оригиналната франшиза (не се бројат маркетиншките материјали, фандомите и фан-фикцијата); * има документирано влијание врз културата и општеството надвор од оригиналното дело; * се споменува во неколку различни дела, но не тривијално, случајно, или со исмевање. Ако ликот не ги исполнува горенаведените критериуми, треба да се провери дали неговиот опис може да се вклучи во статијата за оригиналното дело. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Претприемачи, Википедијанци, измислени ликови и појави“ ==== {{коментар}} - јасно е претставено -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:29, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}} согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:46, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}}-Според мене е јасно. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 10:35, 1 април 2026 (CEST) {{коментар}}-Се согласувам, јасно е претставено. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 10:35, 1 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Убаво скоцкано, да се следи треба. Знаеме случаеви кога се објавувале статии за ваков тип на луѓе. Најчесто како вршење услуга од некој корисник. Таа пракса треба да се забрани и да се почитуваат овие напатствија. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 20:27, 4 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Спортисти]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:00 ч. на 5 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Спортистот''' е значаен: #Aко во повеќе медиуми и извори се пишува за неговите постигнувања во спортот во кој е активен, се сметаат и големи интервјуа дадени од спортистот. #Aко освоил значајна титула, или бил дел од екипен спорт во кој била освоена висока награда. #Спортските биографии мора да вклучуваат барем еден навод на извор што обезбедува значајно известување за темата. #Ако спортистот постигнал значаен државен или меѓународен рекорд или друг вид на успех. #Ако добил значајна награда, или за Македонија ја добил државната награда „8 Септември“ за остварување во спортот. '''Професионалните спортисти''' кои барем две години заработувале за живот од тој спорт, најверојатно имаат енциклопедиска значајност. Следуваат разни спортови и некои дополнителни критериуми за нив: '''Фудбал, кошарка, ракомет, одбојка''': #Оние клубови и поединци од овие спортови кои учестуваат на меѓународни натпревари и добиваат медиумско покривање, имаат енциклопедиска значајност. '''Тенис''' ако исполнува некој од следниве критериуми: #Член е на „Меѓународна тениска сала на славните“. #Се натпреварува на еден од професионалните турнири од највисоко ниво: #Гранд слем турнири ([[Отворено првенство на Австралија]], [[Отворено првенство на Франција]], првенствата на Вимблдон или [[Отворено првенство на САД]]). #Мажи: се натпреваруваат на меѓународните АТП турнеи. #Жени: се натпреваруваат на светските турнири за жени. #Има тениски рекорд признат од Меѓународна тениска федерација, Здружение на тениски професионалци или Женска тениска асоцијација. #За јуниори, потребно е да постои значителна медиумска покриеност, како и да освоиле некоја од меѓународните јуниорски титули. Ова упатство важи подеднакво и за играчите во сингл и за играчите во двојки. Значајност за спортистите кои се натпреваруваат во областа на '''[[атлетика]]та''' ако исполнуваат некои од критериумите што следат: #Завршил меѓу првите 8 во натпреварување на највисоко ниво надвор од Олимписките игри и светските првенства. Поединечните настани на овие првенства мора да содржат или неколку трки или проширени групи (на пр., Европско првенство во атлетика, или кој било од 6-те големи светски маратони), или на кое било друго големо меѓународно натпреварување на сениорско ниво. #Освоил индивидуален златен медал на Светското првенство во атлетика до 20 години или Светското првенство во атлетика до 18 години. #Да има освоено национално првенство за сениори во својата земја, со исклучок на оние кои никогаш не биле рангирани меѓу првите 60 на листата на водечки светски атлетичари на крајот од дадена календарска година. #Да има освоено елитно првенство во повеќе значајни улични трки (вклучувајќи ја и истата трка повеќе пати) или да има воспоставено историја на високо конкурентни, непобеднички настапи во многу значајни трки (најмалку 10 меѓу првите три). #Да има светски или континентален рекорд (вклучувајќи светски јуниорски рекорди, светски најдобри резултати за млади и светски рекорди во возрасни групи за мајстори) потврден или забележан од надлежното официјално тело. #Да има ознака што го сместила спортистот меѓу првите 12 во светот за таа календарска година во натпревар без штафета што се оспорува или е примен на сениорските Светски првенства или Олимписки игри, или некој друг соодветен настап. #Да има ознака без штафета наведена на листата на сениори на сите времиња на Светскиот атлетски клуб или друг соодветен список. #Да биде примен/а во Националната сала на славните на атлетските спортови или во Куќата на славните на Американскиот клуб на тркачи на друмски патеки. Значајна '''улична трка''' ако исполнува некој од следниве критериуми: #Има меѓународно елитно поле (како што е дефинирано според стандардите на Светската атлетика за таа година) од најмалку 5 различни националности. #Добива емитувано или кабелско телевизиско покривање надвор од локалниот пазар (доколку покривањето е преку интернет, страницата мора да биде независна од спортот, на пример Universal Sports). #Трката е место на исклучителни изведби или рекорди. #Редовно има повеќе од 1.000 натпреварувачи. #Се одржува на иста патека или дистанца континуирано во период од над 5 години. '''Бадминтон, велосипедизам, бокс, крикет, уметничко лизгање, скијање, голф, гимнастика, јавање коњи, хокеј на мраз, кикбокс, мешани боречки вештини, трки со мотори, пливање''': #Тимот или поединецот имаат високи меѓународни постигнувања во тој спорт, објавени во повеќе веродостојни извори. '''Тренери, капитени, судии и клубови''' (општо) веројатно е дека постои значајно медиумско покритие за нив ако ги исполнуваат следниве критериуми: #Професионално е активен како судија или тренер на тој спорт. #Ако тренирале многу значајни спортисти кои освојувале високи меѓународни награди и признанија. #Ако биле официјален главен тренер или капитен на олимписки тим за земјата. #Тренери кои вовеле значајна техника или метод на тренинг и се широко признати како основачи на новиот метод. #Клубови кои добиле големо меѓународно известување за нивните успеси и имаат резиме составено од многу успешни меѓународни натпреварувачи, или олимпијци. Ако успехот на клубот главно се должи на еден тренер, тогаш само тренерот е значаен. '''Аматерски натпревари''' немаат енциклопедиска значајност, било да станува збор за училишни или студентски натпревари. За '''спортските арени, стадионите''' и другите спортски објекти нема критериуми за претпоставена значајност, затоа се сметаат за достојни за енциклопедиска статија. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (спорт)|Спорт]] ==== Дискусија за „Спортисти“ ==== {{коментар}} - критериумите предложени овде се комбинација од англиската и хрватската Википедија за значајност. Не сум толку по спортот, ама мислам дека опфатено е сè. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:04, 5 април 2026 (CEST) {{коментар}} јас исто мислам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 22:29, 5 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Според мене напишаното е добро, но мора подобро да се расчисти прашањето за значајноста кај македонските фудбалери, кошаркари и ракометари, бидејќи тоа се најпопуларните спортови кај нас. Мислам дека е малку нелогично на други јазични Википедии да има повеќе статии за македонски спортисти од тој тип, отколку кај нас. Затоа треба да се разгледа дали треба да имаме поголем опфат за домашни спортисти. Од друга страна, за меѓународните спортисти треба јасно да се дефинираат критериуми — дали е доволен настап во прва/втора/трета лига, дали е потребна репрезентација, меѓународни натпревари, награди, итн. Вака, без конкретни правила, секогаш ќе има различни толкувања и несогласувања. Ако се постават јасни критериуми, ќе биде многу полесно и поконзистентно за сите понатаму. '''Мој заклучок:''' Треба да бидат опфатени сите македонски спортисти што настапуваат на професионално ниво, со исклучок на оние кои се активни само аматерски или се во рана фаза од кариерата; како праг може да се земе најмалку три години професионален ангажман. <br> <br> (јас само ги гледам најпопуларните спортови, па немам коментар за атлетика, хокеј и останатите спортови, така да се согласувам со напишаното дека е јасно) [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:21, 7 април 2026 (CEST) :Интересен факт е дека критериумите на англиската се многу ригорозни, а од друга страна таму има наши спортисти за кои ние уште немаме статија. Мислам дека тоа се должи, не е дека не заслужуваат тие спортисти да бидат и кај нас, туку никој не се позанимавал со нив за да ги создаде нивните статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:28, 7 април 2026 (CEST) {{коментар}} Делот за „аматерски натпревари“ дека не се значајни од енциклопедиска гледна точка треба да отпадне со оглед дека Олимписките игри во голем дел од 20 век биле аматерски натпревари. Исто така и [[универзијада|универзитетските игри]] се значајни настани кои се веќе дел од Википедија. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 20:23, 7 април 2026 (CEST) :Со оглед дека оваа Википедија е македонска и треба што повеќе да се опфатат личности од Македонија, би требало во неа да се опфатат и спортистите кои освоиле пласман на државни првенства, спортистите на Македонија и на градови, учесниците на олимпијади и светски првенства.[[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 20:56, 7 април 2026 (CEST) ::Универзијада е на светско ниво, веројатно под студентски и училишни натпревари се мисли на внатре во рамки на школо, факултет, (од англиската Википедија е тој дел преземен) или така нешто, моја претпоставка. Треба да се дефинира тоа подобро. ::За спортистите на Македонија што ги споменуваш, мислам дека се опфатени тие спортисти во почетниот дел, кој вели: ::*Ако спортистот постигнал значаен државен или меѓународен рекорд или друг вид на успех. ::*Ако добил значајна награда, или за Македонија ја добил државната награда „8 Септември“ за остварување во спортот. ::Ние дури и немаме статија за таа награда, треба да создадеме, а треба и некој повик да намениме да се пишува за македонскиот спорт, дека волонтерите можеби нема да се сетат сами да пополнат такви празнини. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:11, 7 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Комплицирана тема, но сепак опфаќа добри напатствија. Лично сметам аматерски спортисти и спортисти кои не се дел од национални и меѓународни натрепварувања да немаат статии на Википедија. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 15:22, 9 април 2026 (CEST) {{коментар}} Се согласувам со критериумот да се пишуваат статии само доколку клубот и поединците од тој клуб учествуваат во меѓународни настани и имаат медиумска покриеност, бидејќи доколку го нема тогаш ние без малку за секој поединец во Македонија треба да имаме статија, бидејќи играл во некој клуб од екипен спорт во втора или трета општинска лига. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:18, 9 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (книги)|Книги]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 12 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Иако поимот „[[книга]]“ е широко дефиниран, овие критериуми не важат за следните видови публикации: [[Стрип|стрипови]]; списанија; референтни дела како што се речници, енциклопедии, атласи и алманаси; публикации специфични за музика како што се книги со упатства и нотација и либрета; прирачници за упатства; и книги за подготовка за испити. Може да се развијат специфични упатства за таквите видови книги. Дотогаш, ова упатство може да биде поучно по аналогија. Критериумите наведени подолу важат за [[Е-книга|книги во електронска форма]], како и за традиционални книги и [[манга]]. Е-книга што не ги исполнува критериумите од ова упатство е сепак значајна ако ги исполнува критериумите од упатството за значајност за содржина специфична за интернет страници. Е-книга што ги исполнува критериумите од ова начело не мора да ги исполнува критериумите од начелото за интернет содржина за да биде значајна. *Книгата се смета за значајна ако проверливо исполнува, преку сигурни извори, барем '''еден''' од следниве критериуми: # Книгата била предмет на обработка или цитирање на две или повеќе важни објавени дела што се појавуваат во извори кои се независни од самата книга. Ова може да вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии во весници, други книги, телевизиски документарци, списоци на бестселери, и рецензии. Ова ''ги исклучува'' медиумските препечатувања на соопштенија за медиумите, или други публикации каде што авторот, неговиот издавач, агент или други самозаинтересирани страни рекламираат или зборуваат за книгата. # Книгата освоила значајна [[:Категорија:Книжевни награди|литературна награда]]. # Книгата е сметана од сигурни извори за значаен придонес во која било од науките, хуманистичките науки или уметностите, или поттикнала снимање на значаен филм, или друга уметничка форма, или пак друг важен настан, политичко или религиозно движење. # Книгата е, или била, повеќе години предмет на настава во две или повеќе училишта, колеџи, универзитети ''или'' постдипломски програми во која било одредена земја. # Авторот на книгата е толку историски значаен што кое било од пишаните дела на авторот може да се смета за значајно. Петте претходни критериуми не важат за сè уште необјавени книги. *Самоиздаваштвото, и/или објавувањето и плаќањето за објавување на книгата од страна на самиот автор, не се во корелација со значајноста. Постојат издавачи на книги кои печатат по нарачка, а сепак стои името на издавачката куќа како издавач, и за ова треба да се внимава. Постојат исклучоци, како што се „Рана наука во Оксфорд“ од [[Роберт Гинтер]] и „Тамерлан“ од [[Едгар Алан По]], но обете книги би се сметале за значајни врз основа на (на пример) критериум 1 и критериум 5 од горните општи критериуми. На многу самоиздадени книги им се доделени ISBN броеви, и може да се наведат во национална библиотека, односно може да се најдат преку пребарување на интернет, на пример, или може да се продаваат кај големи продавачи на книги преку интернет, на [[Amazon.com]], на пример. Но, тоа што книгата има ISBN број, или ја има на пребарување, посебно понудена да се купи, ништо од ова не е доказ за значајност. *Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. *Во врска со значајноста на книги кои се издадени пред повеќе од 100 години, треба да преовлада здравиот разум. За дела на Македонци, веројатноста е голема таквите книги да се енциклопедиски значајни да имаат за своја статија. За дела на автори од светот, можните основи за утврдување на значајност вклучуваат: колку широко е цитирана или споменувана во пишани извори таа книга, бројот на изданија на книгата, дали е препечатена, славата што книгата ја ужива или ја уживала во минатото, нејзиното место во историјата на литературата, нејзината вредност како историски извор и нејзината старост. *Статиите за книги не треба да бидат преопширни. Насловот на статијата за книга треба да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку книгата ја држиме во раце и ја читаме на македонски јазик. Иако една книга може да биде значајна, вообичаено не е препорачливо да има посебна статија за лик или појава од книгата. Постојат исклучоци, особено во случај на многу познати книги. На пример, „[[Божиќна приказна]]“ од [[Чарлс Дикенс]] може да има посебна статија за нејзиниот протагонист, [[Ебенезер Скруџ]], или серијалот [[Песна за мраз и оган]], книги по кои е снимена серијата [[Игра на тронови]], има неколку карактери кои заслужуваат посебна статија, како [[Денерис Таргариен]], [[Џејми Ланистер]], и неколку други. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (книги)]] ==== Дискусија за „Книги“ ==== {{коментар}} - Јас лично за „статии за книги што сè уште не се објавени“ би ги исклучила сите да ги нема, а другите критериуми ми се прифатливи. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:09, 12 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Правилата се јасни и концизни, делот „статии за книги што сè уште не се објавени“ може да се исклучи, со тоа што може да бидат вклучени во статијата на авторот, доколку се работи за книги од серијал кој е сам по себе значаен, како на пример [[Песна за мраз и оган]]. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:36, 14 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Правилата се јасни според мене од ова напишаново, иако не сум многу информиран околу оваа тема. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 21:35, 14 април 2026 (CEST) {{коментар}} Согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:34, 14 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Добро претставено. Не сум за непознати автори и дела, нормално. Треба да поминат низ филтрите на издаваштвото, книжевната рецензија и критика и општата прифатеност на публиката. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 15:09, 17 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Го сменив делот за необјавените и сега гласи: Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:14, 18 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Убаво е што се покренува дискусијава, вака е појасно за сите. Критериумите се јасни и децидни. Искрено мислам, некои статии кога се додаваат, како на пр. за ликови од книги, придонесуваат за збогатување на енциклопедијата и се поврзуваат со другата главна статија за дело или автор, давајќи на тој начин можност за читателот да навигира низ енциклопедијата со поголема леснотија. - [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (музика)|Музика]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:30 ч. на 19 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Музичарите или ансамблите''' (овде се вклучени и бендови, пејачи, рапери, оркестри, диџеи, музички театарски групи, инструменталисти, хорови, итн.) може да бидат значајни ако исполнуваат барем еден од следниве критериуми. #Бил предмет на повеќе, нетривијални, објавени дела што се појавуваат во извори кои се веродостојни, не се самообјавени и се независни од самиот музичар или ансамбл. :Овој критериум вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии и големи интервјуа дадени во весници, книги, списанија, онлајн верзии на печатени медиуми и телевизиски документарци, освен соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации каде што музичарот или ансамблот зборуваат за себе и се рекламираат, како и статии во училишен или универзитетски весник (или слично). #Имал сингл или албум на националната музичка листа на која било земја. #Има златна, сребрена или платинеста плоча (или друг вид на носач на звук) сертифицирана во најмалку една земја. #Има добиено сериозно известување во независни доверливи извори за меѓународна концертна турнеја или национална концертна турнеја во најмалку една суверена земја. Под турнеја се подразбира настап во најмалку 6 градови. #Има издадено два или повеќе албуми за голема издавачка куќа или за една од поважните независни куќи, односно независна куќа која постои барем неколку години, и која веќе издала носачи на звук на изведувачи, кои се значајни. #Не треба да се создаваат статии за група која по ништо друго не е значајна освен затоа што еден период член бил музичар кој станал значаен подоцна сам по себе или како член на значајна група. Ова треба да се прилагоди соодветно на музичкиот жанр: на пример, изведување на две главни улоги во големи оперски куќи. Забележете дека овој критериум треба да се толкува со претпазливост, бидејќи имало случаи каде што овој критериум бил цитиран на кружен начин за да се создаде самоостварувачка јамка на значајност: на пр., музичар кој бил „значаен“ само затоа што бил во два бенда, од кои едниот или двата бенда биле „значајни“ само затоа што овој музичар бил во нив. #Станал најистакнат претставник на значаен стил или локална урбана сцена. Имајте предвид овде дека предметот мора да ги исполнува сите вообичаени стандарди на Википедија, вклучително и [[Википедија:Проверливост|проверливоста]]. #Добитник е на музичка награда, како што се музичките награди: [[Греми]], [[Џуно (награда)|Џуно]] или [[Меркјури (награда)|Меркјури]], или на пример во Македонија награда на [[Макфест]], итн. #Победил на големо, значајно музичко натпреварување. #Изведувал музика за значајно медиумско дело, како што е лајтмотив за програма на голема телевизиска мрежа, или за значаен филм. (Но, ако ова е единственото тврдење за значајност, веројатно е посоодветно само да се спомене во главната статија и да се пренасочи кон таа страница.) #Делото било на програма на национално ниво од страна на голема радио или музичка телевизиска мрежа. #Музичарот бил тема на получасовна или подолга програма на радио или телевизиска мрежа со национална покриеност. '''Поединечни членови, изведувачи на ријалити на телевизија''': #Членовите на значајни бендови се пренасочуваат кон статијата за бендот, не се создаваат поединечни статии за нив, освен ако не покажале дека самите се индивидуално значајни. #Пејачите и музичарите кои се значајни само по учеството во телевизиска серија со ријалити може да бидат пренасочени кон статија за серијата, сè додека не покажат дека се независно значајни. За '''композитори, автори, либретисти или текстописци''': #Лицето било предмет на повеќе независни објавени дела чиј извор е независен од лицето, и е сигурен и веродостоен. :Овој праг вклучува објавени дела од сите форми, како што се статии во весници, книги, статии во списанија и телевизиски документарци, со исклучок на следново: ::Автобиографии, медиумски соопштенија и реклами за лицето. ::Дела што се состојат исклучиво од тривијални содржини, како што е минливо споменување на лицето во дискусија за друга тема, или едноставно вклучување во едноставни списоци на автори на корици, белешки, фусноти, итн. #На лицето му се припишува пишувањето или соавторство во пишувањето на кој било текст или музика, односно музичко или театарско дело (вклучувајќи мјузикл, опера, и слично) за музичар или ансамбл или театар што се квалификува како значаен според претходните критериуми, за значаен театар или бил ангажиран од музичар или ансамбл што се квалификува како значаен според претходните критериуми. #Неговите дела се користени во подоцнежна композиција од автор, композитор или текстописец кој ги исполнува горенаведените критериуми. #Напишал песна или композиција која победила (или во некои случаи освоила прво или второ место) на водечки музички натпревар кој не е експлицитно воспоставен како настан за откривање таленти или за „нова надеж“. #Се појавува со разумна должина во стандардни референтни дела за неговиот жанр. ''Доколку е можно, композиторите или текстописците со недоволно проверлив материјал за да се оправда важноста за постоење на нивна посебна статија, треба да се спојат во статијата за нивното дело, доколку делото е многу познато и важно. Кога композиторот или текстописецот е познат по повеќе дела, таквото спојување можеби нема да биде можно.'' За '''композитори и изведувачи надвор од медиумското покривање''', критериуми за значајност се ако лицето: #Во сигурни извори е цитирано како влијателно во стилот, техниката, репертоарот или предавањето на одреден вид музика. #Воспоставило традиција или школа на одреден жанр. #Компонирало значителен број мелодии, аранжмани или стандарди што се користат во значаен жанр или традиција или школа во рамките на значаен жанр. #Често е опфатено во публикации посветени на значајна субкултура. За '''албуми, синглови и песни''': *Иако ова упатство е донекаде контроверзно, општиот консензус за значењето на албумите е дека ако музичарот или бендот што ги снимил се смета за значаен, тогаш нивните албуми се исто така доволно значајни за да имаат посебни статии на Википедија. Сепак, албумот не мора да биде од значаен изведувач или ансамбл за да заслужува самостојна статија, само доколку ги исполнува општите упатства за значајност. Статиите за албуми кои немаат доволно текст, односно во најголем дел содржината е списокот на песни, посоодветно е да се спои во главната статија на изведувачот или статијата за дискографија на изведувачот, наместо да постои како посебна статија за албум. *Песните и сингловите се веројатно значајни ако добиле значително внимание како тема на повеќе, нетривијални објавени дела чии извори се независни од изведувачот и издавачката куќа. Ова ги вклучува објавените дела во сите форми, како што се статии во весници, книги, телевизиски документарци или рецензии, освен медиумските соопштенија за медиумите или други публикации каде што изведувачот, неговата издавачка куќа, агент или други самозаинтересирани страни го рекламираат или зборуваат за делото. *Песна што ги исполнува критериумите за значајност не значи дека нужно ќе се третира како посебна, самостојна страница, а прашањето дали да се создадат самостојни страници за поединечни значајни песни е предмет на уредничка проценка. Оваа одлука секогаш треба да се основа врз специфични размислувања за тоа како темата да се направи разбирлива. Понекогаш, значајните песни можат подобро да се опфатат како дел од поголема статија, каде што може да има поцелосен контекст што би се изгубил ако песната има своја посебна статија. Освен значајноста, самостојна статија за песна може да постои само ако има доволно материјал за да се оправда разумно детална статија. Ако за статија за песна нема доволно текст, односно ако остане никулец, треба да се спои со статии кои постојат за изведувачот или за албумот. '''Концерти и турнеи''': *Концертните турнеи се веројатно значајни ако добиле значително известување во повеќе независни и сигурни извори. Таквата медиумска покриеност може да покаже значајност во однос на уметничкиот пристап, финансискиот успех, односот со публиката или други слични термини. Изворите што само утврдуваат дека се случила турнеја не се доволни за да укажат на значајност. Турнеите за кои не се пишува во секундарни извори, треба да бидат опфатени во дел на страницата на уметникот, наместо да се создаде посебна статија за таков настап. Турнеја што ги исполнува стандардите за значајност не ги прави сите турнеи поврзани со тој уметник значајни. „[[Bad (1988)]]“ на [[Мајкл Џексон]] е пример за значајна концертна турнеја. '''Статии кои не ги задоволуваат критериумите''': *Википедија не треба да има посебна статија за личност, бенд или музичко дело што не ги исполнува критериумите, ниту на ова упатство, ниту на општото упатство за значајност, ниту за која било тема, и покрај тоа што можеби исполнува некои од правилата опишани погоре, за кои уредниците на крајот не можат да пронајдат независни извори што даваат детални информации за темата. Цел на Википедија не е да се создаваат никулци, односно мали статии за кои знаеме дека никогаш не можат да се прошират, ниту статии засновани првенствено врз она што субјектите го кажуваат за себе. '''Именување и должина на статиите за музика и музичари''': *За албуми и песни на странски автори за кои може да има посебна статија затоа што се значајни, се препорачува името на статијата да биде во оригинал и внатре во првата реченица да стои изговорот на насловот и/или превод. *За музички групи се препорачува името на статијата да биде кирилица како што се изговара, на пример [[Битлси]], [[Ролинг стоунс]], и во првата реченица да се запише оригиналното име на музичката група. *Се препорачува должината на статиите за музика да не биде попоплнета само со список на видеа или песни. Доколку списокот е долг, се препорачува да се скрати само на најзначајните, односно да се направи избор на песните. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (музика)]] ==== Дискусија за „музика“ ==== {{коментар}} - Јас се согласувам со критериумите. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:30, 19 април 2026 (CEST) {{Коментар}} опфаќа во глобала се. Јас лично сум за пишување оригинал на имиња на песни и групи/ уметнички имиња со македонски изговор во воведот на статијата. Иако ова се коси со правописот, сепак е некако безвезе на пример „Ин д клаб“, а многу подобро е „In the Club“, на пример. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 16:00, 22 април 2026 (CEST) {{коментар}} Согласен кон условите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 19:49, 22 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Се согласувам со горенаведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 08:39, 23 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Се согласувам со критериумите. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:57, 24 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> === [[Википедија:Значајност (филмови)|Филмови]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:00 ч. на 26 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Покрај општите критериуми за значајност, ова се '''дополнителни критериуми''' кои се однесуваат на филмови: *Изворот треба да биде независен, што значи дека режисерот, издавачите на филмот, глумците, да не се директно поврзани со написот. Не се независни извори оние кои го вклучуваат студиото или компаниите што работат со него на продукцијата и објавувањето, ниту соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации, како што се: резимеа на заплетот без критички коментар, или списоци во филмски водичи. Видовите извори што се сметаат за независни се оние што пишувале за филмот, како што се периодичните списанија, и книги во кои се анализира или се споменува филмот. *Филмот бил широко дистрибуиран и добил рецензии во две или повеќе публикации кои се независни. *Филмот е историски значаен, што се потврдува со еден или повеќе од следниве фактори: :Објавување на најмалку две независни статии, по најмалку пет години од првото прикажување на филмот. :Филмот бил прогласен за значаен според широка анкета на филмски критичари, академици или филмски професионалци, кога таква анкета била спроведена најмалку пет години по објавувањето на филмот. :Филмот бил повторно комерцијално издаден или прикажан на фестивал, најмалку пет години по првичното објавување. :Филмот бил прикажан како дел од документарец, програма или ретроспектива за историјата на киното. *Филмот добил голема награда за извонредност во некој аспект од филмското творештво. Сепак да се внимава на следново: наградите од филмските фестивали обично бараат многу повеќе внимание и преглед, бидејќи овој вид награди е многу повеќе подложен на злоупотреба и манипулација. *Филмот бил избран за чувување во национален архив. *Филмот се изучува како предмет на акредитиран универзитет или колеџ со значајна филмска програма. *Филмот претставува уникатно достигнување во кинематографијата, или е пресвртница во развојот на филмската уметност или значително придонесува за развојот на националната кинематографија. *Во филмот учествува (како глумец, режисер, продуцент) позната или значајна личност за која филмот е голем дел од нивната кариера. *Филмот бил успешно дистрибуиран домашно во земја која не е позната како земја што произведува филмови. Во ваков случај треба да се утврди дека станува збор за филм кој е значаен по нешто повеќе од самото производтсво. *Филмови кои се снимаат или се во план најавени да се снимат може да се споменат во статијата на значаен глумец, продуцент или режисер, само ако имаат доволно најави во независни извори. '''Статиите за филмски ликови''' треба да ги следат препораките за значајност пред да бидат создадени. Доколку филмскиот лик е адаптиран од друг медиум или дело, од книга, на пример, а за оригиналниот лик веќе има статија, не треба да се создава нова статија за филмскиот лик. Ве молиме имајте предвид дека едноставното исполнување на критериумите не значи автоматски дека филмскиот лик треба да има своја статија. '''Именување и должина на статиите за филмови''': *За филмови се препорачува насловот на статијата да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку филмот се прикажува во кино или на телевизија. *Се препорачува должината на статиите за филмови да не биде попоплнета само со список на ликовите. Доколку списокот е долг, се препорачува да се скрати само на најзначајните, односно да се направи избор на ликовите. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (филмови)]] ==== Дискусија за „филмови“ ==== * {{коментар}} - Во ред се - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:26, 26 април 2026 (CEST) * {{коментар}} - Се согласувам - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 09:42, 28 април 2026 (CEST) * {{коментар}} - Се согласувам со поставените критериуми. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:49, 29 април 2026 (CEST) * {{коментар}} Немам што да додадам, добро е. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 11:03, 30 април 2026 (CEST) * {{Коментар}} ОК е се. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 11:17, 30 април 2026 (CEST) * {{коментар}} Согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 12:02, 3 мај 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> === [[Википедија:Категории, списоци и прегледнички кутии|Категории, списоци и прегледнички кутии]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 21:20 ч. на 3 maj 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Ова е последна и голема тема, која е разделена на четири статии. Со цел да не се натрупа овде со текст, ќе извадам делови од сите четири: '''Категории:''' *НЕ создавајте категорија ако во неа треба да има помалку од пет статии. *НЕ создавајте бесмислени категории. *НЕ смее категоријата да е категоризирана со истото име, односно да припаѓа самата на себе. *Категоријата е веројатно несоодветна ако одговорот на следниве прашања е „не“: ::Дали е можно да се напишат неколку пасуси или повеќе за темата на категоријата, објаснувајќи ја? ::Ако се движите до статијата во категоријата, дали ќе биде очигледно зошто е таму? Дали темата на категоријата е истакнато дискутирана во статијата? *Статијата често ќе биде категоризирана во неколку категории. Сепак, треба да бидете внимателни при категоризирањето — категориите стануваат помалку ефикасни колку повеќе од нив има во дадена статија. '''Списоци:''' *„Список на ...“ се енциклопедиски страници што се состојат од воведен дел проследен со список, евентуално подреден во потсекции. Ставките на овие списоци може да вклучуваат врски до специфични статии или други информации, и мора да бидат поткрепени со наводи како и секоја статија. *„Вградените списоци“ се списоци што се користат во статиите и ја надополнуваат содржината на статијата. Тие се вклучени во самиот текст или се додаваат во форма на табела, на пример. *Некои теми се толку широки што списокот би бил неконтролирано долг и ефикасно неодржлив. '''Прегледнички кутии / предлошки:''' *Прегледничките кутии генерално се претставени во еден од двата формати: ::Хоризонтални, поставени на дното од статиите, односно кутии за навигација ::Вертикални, често сместени во горниот десен агол од статиите, односно странични ленти или инфокутии. *Прегледничките кутии што се наоѓаат во горниот десен агол на статиите (понекогаш наречени „странична лента“ или „дел од серија“) треба да се третираат со посебно внимание, бидејќи се толку видливо прикажани за читателите. Повеќе на линковите: [[Википедија:Категории, списоци и прегледнички кутии]], [[Википедија:Категоризација]], [[Википедија:Списоци]], [[Википедија:Прегледнички предлошки]] ==== Дискусија за „категории, списоци и прегледнички кутии“ ==== * {{коментар}} - Јасно е, главно и до сега сме работеле по овие напатствија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:37, 3 мај 2026 (CEST) * {{коментар}} - Се сложувам со наведените критериуми. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:02, 5 мај 2026 (CEST) * {{коментар}} - Се сложувам. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:23, 7 мај 2026 (CEST) * {{коментар}} Согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 15:16, 7 мај 2026 (CEST) *{{Коментар}} Јасно и прецизно.-<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 21:38, 10 мај 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> == Придавка од „Карнија“ == Денешна тема на уредувачкиот ден e „Венци на Јужните Варовнички Алпи“ во која спаѓаат и „Карнските Алпи“ односно „Карниските Алпи“. Со оглед дека основата на зборот е покраината „Карнија“ правејќи напоредна споредба со Калифорнија (единствен топоним кој завршува на „рнија“ како Карнија), придавката треба да е „карниски“ која е полесно изговорлива на македонски јазик. Во македонските речници го нема топонимот Карнија и следствено ни придаваката произлезена од него. Доколку мнозинството се сложува соодветно би ја променил оваа придавка. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:24, 19 февруари 2026 (CET) :И мене ми се чини дека карниски е точно, споредено со Калифорнија и калифорниски. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 17:55, 19 февруари 2026 (CET) :Се согласувам и јас. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:37, 20 февруари 2026 (CET) ::@[[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]]@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]]@[[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] Интересен случај, бидејќи покраината е всушност на македонски Корушка, но дури и словенечката Википедија користи Карнијске Алпе, така што се согласувам да бидат Карниски Алпи. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:13, 23 февруари 2026 (CET) :::Променето. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 21:11, 23 февруари 2026 (CET) == Турски имиња за селата во Егејска Македонија == Зошто се употребуват турски називи за поранешни турски села во Егејска Македонија? Тоа не се македонски називи ниту македонски села (сегашни или поранешни). Јас мислувам дека нема потреба да се дава предноста на турски називи, каде тоа не су повеќе турски села. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 14:23, 22 февруари 2026 (CET) :Здраво. Дали може да ни посочите за кои села поточно станува збор? На пример, Дедели нема друго име освен ова име кое потекнува од турскиот јазик, каде и живееле Турци. Поздрав--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 09:50, 23 февруари 2026 (CET) ::Станува збор за селата во на пример Кожанско и Кајларско - [[Кожани (општина)]] или [[Еордеја (општина)]]. Тука нема потреба за турски називи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:44, 23 февруари 2026 (CET) :::@[[Корисник:Marco Mitrovich|Marco Mitrovich]] Како во Македонија, така и во егејскиот дел, топонимите ние не ги менуваме, особено што имињата кои ги споменуваш се присутни и во литературата (изворите). --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:07, 23 февруари 2026 (CET) :Како сакате, ама давањето предноста на стари турски топоними во однос на грчките сегашни каде живеат Грци а не Турци е грешка. И во турскиот дел на Тракија многи грчки топоними се заменети со турски. Јас мислувам дека треба си гледаме нашите македонски топоними, а не да даваме предноста на стари турски топоними во однос на сегашните грчки. На пример [[Бахче Ловаси]] во место на Кипари. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:49, 24 февруари 2026 (CET) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|разговор]])</bdi> 12:15, 19 март 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Johannes Richter (WMDE)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 13:21, 31 март 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 19:11, 3 април 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Facundo Jainikoski == Има ли некој врски во ФФМ да проверува дали е овој аргентинскиот фудбалер со македонско потекло? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:13, 5 април 2026 (CEST) :~Кој знае и ФФМ дали имаат информација за неговото потекло, дека момчето е во Аргентина родено. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:14, 5 април 2026 (CEST) :Мене многу ми личи на финско презиме. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 22:46, 5 април 2026 (CEST) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 02:58, 26 април 2026 (CEST) </bdi> <!-- Пораката ја испрати Корисник:Codename Noreste@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 == ''Please help us and your community by translating this announcement into your language!'' Dear all, The [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway. There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community. '''Eligibility criteria:''' * Candidates must be [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]: ** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025 ** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026 ** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026 * Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Meta:Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]] You can check your eligibility using the following tool: https://cee-sc-election.toolforge.org/ '''How to proceed:''' Candidates may nominate themselves or be nominated by others. If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026. The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Meta:Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]: Please also inform your communities about the election and encourage participation. Best regards,   Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 --[[Meta:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[Meta:User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 12:00, 30 април 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Aed == Jhon [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-26915-04|&#126;2026-26915-04]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-26915-04|разговор]]) 05:55, 4 мај 2026 (CEST) == Wiki Loves Eurovision 2026 == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Wiki Loves Eurovision edit-a-thon logo 2026.svg|right|250px]] Hello everyone! You are invited to participate in the "[[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|Wiki Loves Eurovision]]" article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available: * 1st prize: a voucher worth €60 * 2nd prize: a voucher worth €50 * 3rd prize: a voucher worth €40 * 4th–10th prize: a voucher worth €30 To participate in the contest and learn more, please visit [[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. --[[User:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[User talk:MHeidarzadeh-CEEhub|talk]]) 14:00, 16 May 2026 (UTC) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Поврзување на статија == Здраво. Ја креирав статијата [[16:9 (ТВ формат)]], но Wikidata ми јавува грешка за заштита и дозволи кога пробувам да ја поврзам со англиската верзија (16:9 aspect ratio). Изгледа има некој конфликт со стари меѓујазични врски. Ве молам некој од администраторите да ја поврзе рачно. [[User:Ajta|Ajta]] <small>([[User talk:Ajta|разговор]])</small> 01:05, 27 мај 2026 (CEST) :Ја поврзав без проблем. Мене не ми пријави конфликти. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 01:38, 27 мај 2026 (CEST) == Гласајте сега на изборите за U4C 2026 == <section begin="announcement-content" /> Ги замолуваме лицата со право на глас да гласаат на изборите за [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Координативен комитет за Универзалниот правилник на однесување]] 2026 (U4C 2026). Повеќе информации со проверка на подобноста, процесот на гласање, информации за кандидатите и врска до гласањето ќе најдете на [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|информативната страница на Мета]]. Гласањето завршува на 2 јуни 2026 во [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 ч. UTC]. Би ве замолиле да гласаме ако сметката ви е подобна. Исходот ќе биде познат до 14 јуни 2026 г. -- Во соработка со U4C,<section end="announcement-content" /> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 19:14, 27 мај 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Keegan (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Мислења за соржини на Ризницата создадени со вештачка интелигенција == Ве покануваме да се [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|изјасните на Ризницата по прашањето за измена на правилата за содржини создадени со вештачка интелигенција]] (на англиски). Ова може да ги засегне таквите податотеки веќе подигнати на Ризницата и оние кои би се подигале во иднина. Ви благодарам. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|разговор]]) 19:11, 23 јуни 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Codename Noreste@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860. Подоцна преведено од Корисник:Bjankuloski05 по барање на испраќачот.--> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 15:29, 25 јуни 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Sannita (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 14:24, 24 јули 2026 (CEST) </bdi> <!-- Пораката ја испрати Корисник:DreamRimmer@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Употреба на некирилични имиња за брендови, компании, трговски марки итн. == Здраво на сите. Покренувам дискусија во врска со именувањето на статиите за светски брендови, компании, производители, музички групи, видеоигри, апликации, списанија, весници, автомобили и слични субјекти што во оригинал користат латиница, знаци или броеви. Македонскиот правопис од 2017 г. не наведува некои строги конкретни правила за ова дали секогаш во секој случај '''мора''' да се кирилизира или пак остави во оригинал. Имињата на одредени субјекти значително почесто се користат од релевантните и авторитетни извори во оригинално пишување на латиница (глобално така се познати и прифатени) отколку во транскрипција или превод — и Википедија (на пример Англиската) следи таква практика во насловите на статиите за ваквите предмети (за одредени прашања постојат посебни правила за именување што имаат приоритет). Конкретно, предлагам да се воспостават следниве правила: # Имиња на компании, корпорации, конкретни трговски и нетрговски организации и специфични настани (пр. [[Apple]], [[Microsoft]], [[Take-Two Interactive]], [[Samsung]], Electronic Entertainment Expo 2011, [[Sega]], [[Nintendo]]). Комично е ако, на пример, името на страницата е „Тејк-ту интерактив“. # Имиња на трговски марки, издавачки куќи и брендови (пр. [[iPhone]], [[Google Glass]], [[Kodansha]], [[Shogakukan]]). # Имиња на музички состави, музички групи, албуми, песни и композиции од современиот период (XX — XXI век) (пр. [[AC/DC]], [[Deep Purple]], [[Babymonster]]), со исклучок на оние што припаѓаат на класичната музика (навлезени се во македонскиот јазик како на пример операта „[[Травијата]]“). Ако на пример музичката група се остави во оригинал, до неа оди транскрибираното име, пр. Deep Purple ([[Транскрипција (лингвистика)|се изговара]]: ''Дип парпл''). За песните препорачувам секогаш во оригинал, на пр. песната на Кендрик Ламар, ''Swimming Pools''. # Имиња на медиуми, весници, списанија и издавачи (пр. [[CNN]], [[Die Welt]], ''[[Weekly Shonen Sunday]]'', [[TV Tokyo]], ''[[The New York Times]]''). # Имиња на видеоигри во оригинал, додека во заграда се наведува преводот на македонски јазик (пр. ''[[The Wolf Among Us]]'' ([[македонски]]: ''Волкот меѓу нас'') или соодветно општоприфатено (''официјално'') македонско име на играта доколку постои). # Имиња на веб-страници, платформи, програмски јазици и интернет-услуги што содржат броеви, специјални знаци или споени зборови (пр. [[4chan]], [[bit.ly]], [[VirusTotal]], [[eBay]], [[Windows 11]]). # Термини и називи од областа на информатичките технологии, вклучително и кратенки и акроними (пр. [[TCP/IP]], [[XMPP]], [[Linux]]). # Термини и називи од природните науки (пр. [[J/ψ-мезон]], [[SDSS J1539+0239]]). # Имиња на автомобили, производители на возила и мотори (пр. [[Toyota]], [[Hyundai]], [[Toyota Cresta]], [[Škoda]]). # Имиња на биолошки таксони што немаат утврдени македонски еквиваленти во научната литература (самостојниот превод на латинските имиња не е секогаш едноставен бидејќи често се дозволени повеќе варијанти). # Познати латински изреки, максими (пр. ''[[Ad hominem]]'', ''[[Magnum opus]]''), [[Енциклика|енциклики]] и слично. # Ако филмот, серијата, цртанот, анимацијата, [[Аниме|анимето]] или серијалот (франшизата) немаат официјален македонски наслов, препорачувам или да се остави во оригинал, или ако насловот не е двосмислен, да се преведе на македонски јазик. Некои филмови и серии, пак, се оставени во оригинал од самите македонски дистрибутери. На пример серијалот на ужасите ''[[Terrifier]]'' во Македонија е оставен во оригинал, така и насловот ќе биде на македонската Википедија. Мангата ''Dragon Ball'' нема официјален македонски превод, ама затоа пак анимето има официјална македонска синхронизација од поранешен А1, затоа насловот ќе си остане ''[[Змејска топка]]'' и така натаму. # Истото важи и за книги. Ако има официјален македонски наслов, секако тој да стои, а ако нема, да се преведе на македонски ама само ако насловот не е двосмислен (инаку ќе ги збуниме читателите со наш „обожавателски“ личен наслов, а во меѓувреме книгата можеби официјално била преведена на македонски јазик со сосема друг наслов). Овде спаѓа секаков вид книги (и [[Стрип|стрипови]], [[манга]], [[манхуа]] и [[манхва]]). За правилно изговарање на ваквите наслови, во воведниот дел на статијата препорачувам да се наведе практична транскрипција во заграда (пр. „[[Транскрипција (лингвистика)|се изговара]]:“). Исто така, од широко распространетите кирилични варијанти секогаш се препорачува да се прават пренасочувања кон оригиналниот наслов (на пр. [[Битлси]] → [[The Beatles]]). Меѓутоа, ако предметот на статијата има општоприфатено и распространено кирилизирано напишано име (утврдено и потврдено, на пример, на официјалната македонска веб-страница или во стручната книжевност), треба да се користи тоа. Во таков случај, пренасочувањето треба да се направи од оригиналното латинично пишување кон кириличниот наслов (на пр. [[Coca-Cola]] → [[Кока-Кола|Кока-кола]]). === Немакедонска кирилизација === Називите што во оригинал користат немакедонска кирилизација или друга словенска кирилица (на пр. Нафтна индустрија Србије), треба да се остават како што се, да се транскрибираат или преведат — во зависност од варијантата што претежно ја користат авторитетните извори на македонски јазик. Во овој случај тоа е „[[Нафтена индустрија на Србија]]“. === Особени случаи === Во особено сложени случаи, на пример поврзани со двосмисленост при изборот на јазикот од кој е потребен преносот на македонски јазик, препорачувам консултација со други уредници и соработници. Ако дефинирањето на соодветната варијанта за пренос на македонски јазик е отежнато или несигурно, најдобро е да се остави пишувањето на јазикот на '''оригиналот'''. -------------- Што мислите вие? Се согласувате ли со овие правила? --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 22:03, 14 август 2026 (CEST) === Одговори === :{{против}} - Строго против! За имиња на музички песни и музички албуми, [[Википедија:Селска_чешма#Дискусија_за_„музика“|погоре имаше дискусија]] и гласање (не знам зошто го повторуваш ова) да бидат во оригинал: :*албуми и песни на странски автори за кои може да има посебна статија затоа што се значајни, се препорачува името на статијата да биде во оригинал и внатре во првата реченица да стои изговорот на насловот и/или превод. :*Но: за сè друго го користиме македонскиот правопис, кој вели дека научни кратенки и латинските имиња за флора и фауна кои се пишуваат на латиница и ја следат меѓународната биномна номенклатура (првата буква голема, и курзив, пример ''Lynx lynx'' (балкански рис)). :А за друго, и конкретно за тие што ги споменуваш: :*музички групи се препорачува името на статијата да биде кирилица како што се изговара, на пример Битлси, Ролинг стоунс, и во првата реченица да се запише оригиналното име на музичката група. :*филмови, книги, манга: насловот на статијата да е во превод на македонски јазик, како што би гласел кога би се давале во Македонија, или би биле печатени. :*Туѓите имиња на брендови и компании се пишуваат со македонско писмо (кирилица) онака како што се изговараат, приспособени кон нашиот гласовен систем наместо со оригиналното латинично писмо. :[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 10:30, 15 август 2026 (CEST) == Известување за проект за картирање на земјишната покривка во С. Македонија == Во рамки на предложениот проект '''„Mapping Land Cover and Land Use in the Cadastral Areas of North Macedonia Using Sentinel Satellite Data“''' ќе се изработи отворен GIS датасет за земјишната покривка во катастарските подрачја на населените места во С. Македонија. Проектот предвидува обработка на Sentinel сателитски снимки и GIS анализа за утврдување на површината и процентуалното учество на различни категории на земјишна покривка, како што се шуми, обработливо земјиште, тревни површини, урбани подрачја и водни површини. Резултатите, вклучувајќи карти, статистики и отворени геопросторни податоци, ќе бидат достапни за понатамошно користење и ќе придонесат кон подобрување на содржините на Wikipedia, Wikimedia Commons и Wikidata. Со оваа објава ја информирам заедницата за проектот. [[User:MacedonianMaps|&#91;&#91;User:Nikola0505&#124;MacedonianMaps&#93;&#93;]] <small>([[User talk:MacedonianMaps|разговор]])</small> 16:38, 17 август 2026 (CEST) :Звучи интересно, веројатно и корисно. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:26, 20 август 2026 (CEST) == CEE Technical Village Pump == {{int:please-translate}} [[File:CEE Technical Village Pump.webm|300px|right|thumb|A short introduction to the CEE Technical Village Pump]] The '''[[:m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]]''' is a new space for Wikimedia contributors and communities across the CEE region to request technical help, exchange solutions, and get support from experienced contributors. To introduce the project and give a quick overview of how it works, we’ve prepared this short video. The page is currently available in English. We’d like to make it accessible to communities across the region in their local languages, and we’d appreciate your [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=page-Template%3ACEE+Technical+Village+Pump+header&language=en&action=page&filter=&action_source=translate_page help translating it]. Best regards, [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 11:09, 26 август 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Етничко потекло на Македонците на српската википедија == Еве што пишува за потекло на статија [https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8 Македонци] на српската википедија:''Питање као да ли је македонска нација заиста постојала ураним 1940-их, када је комунистичка Југославија одлучила да jе призна, је тешко одговорити. Неки посматрачи тврде, да чак и у овом тренутку је било сумњиво, да ли су Словени из Македоније сматрали себе, да су националност одвојена од Бугара.[43][44][45][46][47] Након тога, како би избрисали преостала про-бугарска осећања, нове комунистичке власти су прогањали десничарске националисте са оптужбама за "про-бугарски шовинизам".[48] Дакле, чак су и левичарски политичари били затворени и оптуживани да су про-бугарски оријентисани''. Според српската википедија Македонци се бугарско потекло. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 13:19, 3 септември 2026 (CEST) == Менување на опслужувач — Наскоро вашето вики ќе може само да се чита == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прочитајте ја поракава на друг јазик]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|Фондацијата Викимедија]] ќе го префрли прометот од еден на друг податочен центар. Ова ќе осигура непречена работа на Википедија и другите Викимедиини викија, дури и ако се случи катастрофа. Целиот промет ќе биде префрлен на '''{{#time:j F Y|2026-09-23|mk}}'''. Префрлањето ќе почне во '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''. За жал, поради некои ограничувања во [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|МедијаВики]], сето уредување мора да престане додека се врши префрлањето. Се извинуваме за овој прекин и се трудиме да го намалиме во иднина. На сите викија ќе биде прикажан разглас 30 минути пред ова да се случи. Овој разглас ќе остане видлив сè додека не заврши постапката. Можете да учествувате во [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate преводот и коректурата] на текстот на овој разглас. '''За кратко ќе можете да читате, но не и да уредувате. Ова ќе важи за сите викија.''' * На {{#time:j F Y|2026-09-23|mk}} нема да можете да уредувате највеќе до еден час. * Ако пробате да уредувате или зачувате во текот на ова време, ќе ви се појави порака за грешка. Се надеваме дека во периодот на тие минути нема да има изгубени уредувања, но тоа не можеме да го гарантираме. Ако видите порака за грешка, почекајте додека нештата не се вратат во нормала. Тогаш ќе можете да го зачувате вашето уредување. Но, за секој случај, ви препорачуваме најпрвин да направите копија на промените што сте ги направиле. ''Други ефекти'': * Позадинските работи ќе бидат побавни, а некои може да бидат напуштени. Црвените врски може побавно да се подновуваат. Ако создадете статија до која веќе води некоја врска, врската ќе стои црвена подолго од вообичаено. Некои долгоработечки скрипти ќе мора да се запрат. * Спроведувањето на нов код се очекува да се одвива како во секоја друга недела. Меѓутоа, на места може да се случат некои замрзнувања на кодот ако тие потоа бидат потребни за дадената операција. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] ќе биде недостапен 90 минути. Овој проект може да се осложи, ако е неопходно. Можете да го [[wikitech:Switch_Datacenter|погледате распоредот на wikitech.wikimedia.org]]. Сите промени ќе бидат соопштени во распоредот. '''Споделете ги овие информации со вашата заедница.'''</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 14:58, 15 септември 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Trizek (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Проверка и преместување на нацрт: The Narcissist’s Playbook == Здраво. Ве молам за проверка на [[Корисник:Dtf1978/Сценариото на нарцисот]], нацрт за документарниот филм The Narcissist’s Playbook (2026), и за преместување во главниот именски простор ако ги исполнува условите. Мојата сметка сè уште нема право за преместување. Би била добредојдена проверка на македонскиот јазик, насловот, изворите и значајноста. Нацртот е подготвен со помош на OpenAI Codex. Немам врска со продукцијата или учесниците и не сум платен за уредувањето. Ви благодарам. [[User:Dtf1978|Dtf1978]] <small>([[User talk:Dtf1978|разговор]])</small> 10:52, 16 септември 2026 (CEST) :@[[Корисник:Dtf1978|Dtf1978]] Статијата треба да преработи, а како што забележувам на англиската верзија има подобра верзија моментално од оваа преведената, па така можеш да ја доработиш за да може да се пренесе. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 12:55, 24 септември 2026 (CEST) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 17:16, 22 септември 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> == Барање за преглед на нацрт: Синиша Кашавелски == Подготвив нацрт за сликарот Синиша Кашавелски: [[Корисник:Kashawel/Синиша Кашавелски]]. Јас сум Синиша Кашавелски, па имам лична поврзаност со темата. Ве молам независен уредник да ги провери значајноста, формулациите и изворите пред евентуално преместување во главниот именски простор. [[User:Kashawel|Kashawel]] <small>([[User talk:Kashawel|разговор]])</small> 23:58, 23 септември 2026 (CEST) :@[[Корисник:Kashawel|Kashawel]] Здраво, според нашата политика за [[Википедија:Значајност (луѓе)|значајност]], која ти препорачувам да ја прочиташ, твојата моментална верзија не ги задоволува критериумите за да биде прифатена. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 12:52, 24 септември 2026 (CEST) ::Благодарам за одговорот и за насоката. Ќе ја разгледам внимателно политиката за значајност и ќе го доработам нацртот, особено во однос на независните секундарни извори. По дополнувањето, би бил благодарен за повторен преглед. [[User:Kashawel|Kashawel]] <small>([[User talk:Kashawel|разговор]])</small> 14:11, 24 септември 2026 (CEST) == Барање за пошироко мислење: историски идентитет и неутралност во биографските статии == Би сакал мислење од повеќе уредници за три поврзани статии: [[Разговор:Тодор Александров]], [[Разговор:Александар Протогеров]] и [[Разговор:Гоце Делчев]]. На разговорните страници се отворени дискусии за тоа како енциклопедиски да се претстават националното самоопределување, политичката програма и историската употреба на поимите „Македонец“, „Бугарин“ и „македонски Бугарин“, но дискусиите останаа без понатамошен развој. Не предлагам однапред национална определба, туку би сакал поширок консензус за методот: кои академски и примарни извори треба да се користат, како да се претстави изречното самоопределување на историските личности и како тоа да се разграничи од нивната автономистичка или независничка политичка програма. Особено би било корисно мислење дали поимот „македонски Бугари“ треба да се третира како историски поим кога е потврден во релевантни извори, и како тоа да се направи без современи национални проекции. За да не ја дуплираме дискусијата, предлагам конкретните забелешки да продолжат на разговорните страници на соодветните статии. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] <small>([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])</small> 08:50, 3 октомври 2026 (CEST) :@[[Корисник:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] Статиите на нашата Википедија за разлика од сите други јазични изданија и те како содржат веќе делови за други гледишта, така што нема што повеќе да дискутираме и да менуваме, бидејќи воведните и другите делови се напишани според достапните извори на македонски јазик. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:09, 6 октомври 2026 (CEST) ::@[[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]], мислам дека суштината на моето прашање е малку поинаква. Не е проблемот дали статиите веќе содржат „други гледишта“, туку што немаме јасен заеднички критериум за историската употреба на поимот „македонски Бугари“. ::Поимот се среќава и во македонска научна и енциклопедиска литература, но во уредувачките дискусии понекогаш се отфрла како „псевдоисториски“. Токму тоа создава повторливи спорови од статија до статија. ::Не предлагам поимот автоматски да се применува врз секоја историска личност. Предлагам да утврдиме општ принцип: кога поимот е потврден со релевантни извори, дали може да се користи со јасна атрибуција и историски контекст, без тоа да значи дека Википедија прифаќа една современа национална интерпретација? ::Ако го договориме тој принцип еднаш, нема потреба истото прашање повторно да го решаваме посебно кај Делчев, Александров, Протогеров и други личности. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] <small>([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])</small> 09:39, 11 октомври 2026 (CEST) :::Ние не сме некаква комисија овде да утврдуваме заеднички критериум за некаков поим и тоа да важи за личности низ минатото. По мене нема никаква потреба ниту смисла да воведуваме некои промени во нашите статии, кои веќе и те како се напишани согласно неутралноста и ги содржат и другите гледишта, за разлика на пример бугарската Википедија, каде дури и нашиот јазик не е напишан согласно неутралната политика на Википедија. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 09:54, 11 октомври 2026 (CEST) == Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist == ''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)'' Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary. The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].<br/> Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes. Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 11:28, 9 октомври 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=31142775 --> == Помош за објавување на нацрт-биографија == Здраво, Подготвив и зачував нацрт за биографија на македонскиот хармоникаш Борче Полизовски во мојот песочник: [[Корисник/Песочник]]. Кога се обидов да ја преместам во главниот простор на Википедија, добив известување дека немам доволно привилегии за преместување страници. Ве молам за насока како правилно да постапам за нацртот да биде разгледан и, доколку ги исполнува условите, да биде објавен како статија. Ви благодарам! [[User:MTonika|MTonika]] <small>([[User talk:MTonika|разговор]])</small> 19:55, 12 октомври 2026 (CEST) :{{одговор|MTonika}} Здраво. Најдобро е да не се пренасочува, туку да се создаде статијата по нормален пат. [https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%87%D0%B5_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8&action=edit&redlink=1 Еве ја празна], и може да се ископира во неа (не заборавајќи на категории). Пишете штом сте го направиле тоа, за да разгледам и ставам одобрение. Поздрав --[[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 20:40, 12 октомври 2026 (CEST) ::Здраво, Бјанкулоски, ::Ви благодарам многу за насоките, трпението и помошта. Постапив според Вашиот совет и ја создадов статијата за Борче Полизовски. Се надевам дека ќе ги исполнува условите на Википедија. Ви благодарам што одвоивте време да ми помогнете. ::Срдечен поздрав! [[User:MTonika|MTonika]] <small>([[User talk:MTonika|разговор]])</small> 00:16, 13 октомври 2026 (CEST) :::@[[Корисник:MTonika|MTonika]] Здраво, ве молам да ја прочитате нашата [[Википедија:Значајност (луѓе)|политика за значајност]] и да постапите согласно тоа и да се пронајдат извори за наведеното, а воедно голем дел од биографијата не треба да биде на Википедија, затоа што ова е енциклопедиска содржина, а не негова монографија. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:04, 13 октомври 2026 (CEST) ::::Здраво, ::::Ви благодарам за забелешките и за насоките. Сакам да ја подобрам статијата за Борче Полизовски и да ја усогласам со правилата на Википедија. ::::Би Ви била благодарна доколку ми посочите кои делови би било најважно прво да ги преработам или скратам, за да постапам правилно. ::::Ви благодарам за времето и помошта. [[Специјална:Придонеси/~2026-54821-90|~2026-54821-90]] ([[Разговор со корисник:~2026-54821-90|разговор]]) 21:00, 13 октомври 2026 (CEST) :::::Делот соработки, настапи и дискографија не треба да бидат застапени во тој обем, бидејќи ова не е негова монографија. Воедно, дискографијата е на други лица во кои тој учествувал и може да биде наведено на друг начин. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 09:24, 15 октомври 2026 (CEST) ::::::Почитувани! ::::::Ви благодарам за Вашите забелешки, за времето што го одвоивте за преглед на статијата и за насоките што ми ги дадовте. Особено ми е драго за насоките кои ми ги давате. Ќе ја земам во предвид Вашата сугестија и ќе се потрудам биографијата на Боре Полизовски да ја приспособам на енциклопедискиот стил, издвојувајќи ги најзначајните моменти од неговата музичка кариера и творештво, без непотребно опширни детали. Потоа ќе ве известам зошто работам на подобрувањето, а вие доколку сте во можност, ќе ве замолам да ми кажете дали ќе биде добро. ::::::Ви благодарам од срце за разбирањето и за помошта која ми ја давате за подобрувањето на статијата. ::::::Со почит и благодарност! [[Специјална:Придонеси/~2026-54821-90|~2026-54821-90]] ([[Разговор со корисник:~2026-54821-90|разговор]]) 21:38, 15 октомври 2026 (CEST) :::::::Почитувани, ги направив измените согласно Вашата забелешка. Ви благодарам за укажувањето и насоките. [[User:MTonika|MTonika]] <small>([[User talk:MTonika|разговор]])</small> 02:18, 17 октомври 2026 (CEST) == Барање за независно мислење: пренесување на извор во „Серски манастир“ == Здраво. Молам за мислење од уредници кои досега не учествувале во спорот околу статијата „Серски манастир“. Статијата му припишува на Виктор Григорович тврдење дека монасите го прикривале своето „македонско потекло“. Меѓутоа, во наведениот извор, „Очерк путешествия по Европейской Турции“, Москва, 1877, стр. 122, пишува: „прикрывающими греческим языком свое болгарское происхождение“. Ја изменив формулацијата во „бугарско потекло“, со јасно припишување на исказот на Григорович и непосредна референца. Измената беше отповикана. На 2 октомври отворив разговор на страницата на статијата, но до денес, 15 октомври, нема одговор. Прашањето е како точно да се пренесе она што го напишал авторот. Предлагам неговото сведоштво да се наведе верно, а евентуалните поинакви научни толкувања да се изложат одделно, со автор и проверлив извор. Дополнително, белешката што ја објаснува употребата на „бугарски“ со влијание на „бугарската пропаганда“ не наведува извор за тоа објаснување. Ве молам проверете го пасусот и споделете го вашето мислење во постојниот разговор: <nowiki>https://mk.wikipedia.org/wiki/Разговор:Серски_манастир</nowiki> Извор: <nowiki>https://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Bulgarien/XIX/1840-1860/Grigorovic/text4.phtml?id=2235</nowiki> Мојата преработка: <nowiki>https://mk.wikipedia.org/w/index.php?oldid=5637698</nowiki> Ви благодарам. [[User:Boris nj|Boris nj]] <small>([[User talk:Boris nj|разговор]])</small> 07:39, 15 октомври 2026 (CEST) :@[[Корисник:Boris nj|Boris nj]] Здраво, ние имавме широка расправа за оваа точка на Селска чешма како да се постапува со отоманските извори при разно разни пропаганди и се донесе заклучокот да се користи шаблонот [[Предлошка:БИМ|<nowiki>{{БИМ}}</nowiki>]] при вакви ситуации. Уредникот направил нешто слично. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 09:30, 15 октомври 2026 (CEST) ::Ја прочитав документацијата на предлошката „БИМ“. Гледам дека таа ја проширува употребата на сите извори од османлискиот период, па го разбирам вашето повикување на предлошката. ::Сепак, останува конкретното прашање за точното припишување на исказот. Во статијата пишува дека Григорович „запишал“ нешто што не стои во неговиот текст: „македонско потекло“, наместо „болгарское происхождение“. ::Дури и ако се задржи објаснувачка белешка, зошто да не се пренесат точно зборовите на авторот, а толкувањето да се наведе одделно? Предлагам: „Григорович наведува дека монасите со грчкиот јазик го прикривале своето ‘бугарско потекло’“, со референца. ::Кој конкретен научен извор потврдува дека монасите што ги опишува Григорович се изјаснувале како Македонци и дека неговото именување е резултат на пропаганда? Општото тврдење во предлошката не го разјаснува овој конкретен случај. ::Ве молам и за врска до конкретната расправа и усвоениот заклучок. [[User:Boris nj|Boris nj]] <small>([[User talk:Boris nj|разговор]])</small> 11:38, 15 октомври 2026 (CEST) == Барање за преглед на биографија – David Black (Радичевски) == Здраво, Подготвив нацрт-биографија за македонскиот музичар David Black (Давид Радичевски), со наведени извори и дискографија. [[Корисник:Hillzrec/David Black (Радичевски)|https://mk.wikipedia.org/wiki/Корисник:Hillzrec/David_Black_(Радичевски)]] Би сакал да побарам независен преглед на значајноста, изворите и неутралноста на текстот, како и совет за објавување во главниот именски простор на Википедија. Ви благодарам за помошта. [[User:Hillzrec|Hillzrec]] <small>([[User talk:Hillzrec|разговор]])</small> 04:20, 16 октомври 2026 (CEST) :Статијата е начелно добра и може да се објави [https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=David_Black_(%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8)&action=edit&redlink=1 овде]. Потоа пишете тука за да дадам одобрение за трајна видливост. Само не заборавајте на категориите. Поздрав. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 08:45, 16 октомври 2026 (CEST) ::Здраво, благодарам за прегледот и насоките. Ја објавив статијата „David Black (Радичевски)“ во главниот именски простор и ја додадов категоријата „Македонски рапери“. ::[[David Black (Радичевски)|https://mk.wikipedia.org/wiki/David_Black_(Радичевски)]] ::Ви благодарам за помошта! [[User:Hillzrec|Hillzrec]] <small>([[User talk:Hillzrec|разговор]])</small> 14:15, 16 октомври 2026 (CEST) :::Здраво, барам во страницата посочена дека во 2026 година Давид добил награда, но го нема меѓу наградените, во сите три пати доделени награди за 2026, 6 март, 3 јуни, 4 септември, кои се со име, презиме, слика, земја. Ќе може да посочите точни линкови за наградите? Зборувам за Global Young Musicians Competition што е посочено во статијата. Не ги разгледав сите посочени страници, ама ако станува збор за лаги, да знаете дека статијата ќе биде избришана. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 15:30, 16 октомври 2026 (CEST) :::А статијата ја префрлив на кирилица: [[Дејвид Блек Радичевски]]. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 15:31, 16 октомври 2026 (CEST) ::::Не се лаги ниту измислени награди. Сите резултати се јавно објавени на '''официјалните страници на самите натпревари''', со моето име, држава и категорија. Дополнително, Universal Maestro Society има официјален laureate профил каде што се наведени сите четири признанија на едно место. [https://ums.art/laureates/david-radicevski?utm_source=chatgpt.com Universal Maestro Society] ::::* '''BACH International Music Competition — First Prize with Special Mention, Voice (Rap)''' На официјалната страна стои: '''David Radicevski — North Macedonia — VOICE (RAP)''' под „First Prize with Special Mention“. [https://bach-competition.com/july-2026/ bach-competition.com] [https://bach-competition.com/july-2026/?utm_source=chatgpt.com Официјални BACH резултати] ::::* '''Fenix Award International Music Competition — Gold Winner, Voice (Rap)''' Официјалните резултати го наведуваат '''David Black Radichevski — Voice (Rap) — Macedonia''' меѓу Gold Winners. [https://fenixaward.com/winners-august-2026/?utm_source=chatgpt.com Fenix Award] [https://fenixaward.com/winners-august-2026/?utm_source=chatgpt.com Официјални Fenix резултати] ::::* '''Mozart International Music Competition — Absolute Winner, Voice (Rap)''' На официјалната страница е наведено '''David Black Radichevski — North Macedonia — Voice (Rap)''' како Absolute Winner. [https://mozart-competition.com/winners-september-2026/?utm_source=chatgpt.com mozart-competition.com] [https://mozart-competition.com/winners-september-2026/?utm_source=chatgpt.com Официјални Mozart резултати] ::::* '''Global Young Musicians Competition — Gold Award, Voice''' Официјалниот Universal Maestro Society профил го наведува и овој резултат, заедно со останатите три награди и самите изведби. [https://ums.art/laureates/david-radicevski?utm_source=chatgpt.com Universal Maestro Society] [https://young-musicians.online/winners-3-june-2026/?utm_source=chatgpt.com Официјален GYMC Winners линк] ::::Еве го и '''официјалниот профил на Universal Maestro Society''', каде што сите четири награди се собрани на едно место, со категориите и песните со кои сум настапувал: [https://ums.art/laureates/david-radicevski?utm_source=chatgpt.com Universal Maestro Society] ::::[https://ums.art/laureates/david-radicevski?utm_source=chatgpt.com David Radicevski — Universal Maestro Society Laureate Profile] ::::Значи, не барам никој да ми верува на збор — '''сè е проверливо директно од официјалните извори.''' [[User:Hillzrec|Hillzrec]] <small>([[User talk:Hillzrec|разговор]])</small> 15:41, 16 октомври 2026 (CEST) [[User:Hillzrec|Hillzrec]], дека е проверливо, затоа се чудам зошто ја даваш оваа страница и самиот, те нема : [https://young-musicians.online/winners-3-june-2026/?utm_source=chatgpt.com Официјален GYMC Winners линк], а и јас таа ја гледав само прееска, немам време сите да ги разгледам сега. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 18:51, 16 октомври 2026 (CEST) :Виолетова, на овој линк се наведени сите награди и признанија, директно на платформата Universal Maestro Society, вклучувајќи ја и наградата '''Gold Award од Global Young Musicians Competition (GYMC)'''. Сè е јасно наведено во делот „Awards & Recognitions“, заедно со останатите награди и натпреварите од кои се добиени. :https://ums.art/laureates/david-radicevski :еве го линкот специфично од : https://young-musicians.online/winners-4-september-2026/ [[User:Hillzrec|Hillzrec]] <small>([[User talk:Hillzrec|разговор]])</small> 21:15, 16 октомври 2026 (CEST) :Би сакал љубезно да побарам финален преглед и одобрување на статијата '''„Дејвид Блек Радичевски“''' за трајна видливост на Википедија, како што беше претходно посочено од Б. Јанкулоски. :Во меѓувреме, доставив дополнителни официјални извори и директни линкови за потврда на наведените музички награди и признанија, вклучувајќи ги Universal Maestro Society и Global Young Musicians Competition. :Би бил благодарен доколку статијата повторно се разгледа и, доколку ги исполнува потребните критериуми, добие конечно одобрување. :Доколку се потребни дополнителни исправки или извори, слободно посочете ги. :Ви благодарам за издвоеното време, помошта и соработката! :Поздрав, :Hillzrec [[Специјална:Придонеси/~2026-55807-43|~2026-55807-43]] ([[Разговор со корисник:~2026-55807-43|разговор]]) 00:29, 20 октомври 2026 (CEST) ::Статијата ја пренесов како [[Давид Радичевски]], бидејќи сите извори го користат тоа име, па така не може поинаку и ја средив содржината. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:47, 20 октомври 2026 (CEST) qqzbpywddnydd7xq23z6fzhtq6zgo7p 5648342 5648303 2026-10-20T19:24:59Z ~2026-56303-39 137914 New admin request. 5648342 wikitext text/x-wiki <!---------------------------------------------------------------------------------> <!-------Вам ви благодари помошниот тим на Википедија (pro's making woners)------> <!---------------------------------------------------------------------------------> {{Селска чешма}}<br /> __NEWSECTIONLINK__ <div id="содржина"> __TOC__ <div id="дискусии"> [[Категорија:Википедија:Селска чешма| ]] [[Категорија:Википедија:Заедница|Селска чешма]] == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 20:45, 16 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 14:21, 18 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Tiven2240@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување (УПнО) == <section begin="announcement-content" /> Ве известувам дека започна периодот на годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување. Можете да давате предлози за промени до 9 февруари 2026&nbsp;г. Ова е првиот од неколкуте чекори на годишната проценја. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Прочитајте повеќе за ова и учествувајте во разговор на страницата на УПнО на Мета]]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Координативната комисија на Универзалниот правилник на однесување]] (U4C) е глобална група посветена на правично и доследно спроведување на УПнО. Оваа годишна проценка е планирана и спроведена од U4C. За повеќе информации за должностите на U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|погледајте ја нејзината повелба]]. Споделете ги овие информации со други членови на вашата заедница кајшто е соодветно. -- Во соработка со U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|разговор]])<section end="announcement-content" /> 22:01, 19 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Keegan (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Начела и напатствија на Википедија == Почитувани уредници, ja отворам оваа дискусија во согласност со [[ВП:ГЛАСННН]]. Во продолжение секоја недела ќе биде отворена по една тема за која треба да ги одредиме насоките на значајност за нашата Википедија, и на која прво добро е да се дискутира, а потоа можеби и да се гласа. При оформувањето на статиите за начела и напаствија, како и за значајност, во врска со луѓе, настани и друго, земени се предвид неколку јазични Википедии, како англиската, српската и хрватската. Да нагласам дека Википедија на англиски јазик има построги правила од другите јазични Википедии, претпоставувам затоа што се смета за светска енциклопедија, и некои теми кои се важни локално во земјите, на англиската не сметаат дека треба да ги има. Сепак и таму има исклучоци. Исто така, добро е да се нагласи и да се има на ум дека дел од овие службени страници се создавани пред 20 години, и можно е да има потреба од нивно прегледување и дополнување. === [[Википедија:Што не е Википедија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:40 ч. на 8 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Да започнеме со [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. Википедија не е хартиена енциклопедија, не е речник, не е трибина, ниту пак говорница од било кој вид, не е ни разговорен форум или средство за пропаганда и рекламирање. Википедија не е збирка на надворешни врски, галерии на слики или медиуми. Википедија на македонски јазик не е национална енциклопедија на Македонците. Википедија не е услужник на бесплатно вдомување или мрежен простор, не е експеримент за демократија или каков било друг политички систем. Нејзиниот основен метод на одлучување на консензус е преку уредување и дискусија, не преку постојано гласање. Повеќе на секоја од ставките има на линкот [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. ==== Дискусија за „Што не е Википедија“ ==== {{коментар}} Според мене, треба да имаме слобода да бришеме кориснички страници на Википедијанци на кои корисникот си пишува реклама за себе и она што го работи. Налетувам на такви, скоро имаше некој масер се рекламира на корисничката страница. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 8 февруари 2026 (CET) :{{коментар}}Според мене, секаков вид на рекмалација директна или индиректна мора одма да се отстранува без никаква дебата или дискусија. Без разлика дали е на корисничка страница, подобрување во статија, новосоздадена страница и останато. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:01, 8 февруари 2026 (CET) :Па некако оваа страница има опфатено доволно, јас немам забелешки или некакви сугестии што да се наведе дополнително. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 16:27, 9 февруари 2026 (CET) :Исто и јас. :) [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:53, 9 февруари 2026 (CET) {{коментар}}Се согласувам дека секаков вид на рекмалација директна или индиректна треба да се отстранува без никаква дискусија.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> :{{Коментар}} Вака. Малку пристапот да е подиректен и поконкретен. На пример глеам се дискутира за тоа Што не е википедија? Значи мој предлог е за ова, и за сите идни дискусии, да се преземе англиската верзија на напатствијата, да се видат од сите нас и да се даде коментар кои поттпочки од англиското напатствије би го трганеле или замениле со друго. Ова го зборам од проста причина што англиските напатствија се едни од најелаборираните, па дури и претерано детализирани, ние можеме да ги земем само општите начела. Во овој случај ок си е се. Се сложувам со напишаното за тоа што не е Википедија, ако имам некој поконкретен дел за додавање, ќе пишам тука. Следните да бидат со поконкретни забелешки што се прифаќа, а што не на нашата Википедија. Во однос на кориснички страници, ние сме бришеле и порано само вулгарности. Рекламирање не би требало да е проблем, според мене. Пропагираме сите ние на нашите кориснички страници. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 18:50, 15 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (настани)]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:30 ч. на 15 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Многу настани добиваат покриеност во вестите, а сепак не се од историска или трајна важност. Настан може да биде доволно интересен за новинарите и уредниците на вестите, но тоа не секогаш е доволно значајно за да има статија на Википедија. При оценувањето на настанот, уредниците треба да оценат различни аспекти на настанот и покриеноста: влијанието, длабочината, времетраењето, географскиот опсег, разновидноста и веродостојноста на покривањето, како и дали покривањето е рутинско. ;Трајни ефекти Настанот што е преседан или катализатор за нешто друго од трајно значење, најверојатно ќе биде значаен. На пример, во САД, убиството на детето Адам Волш на крајот довело до донесување на Закон за заштита и безбедност на децата, наречен Закон Адам Волш. Овој настан се смета за значаен. Настаните кои имаат трајно дејство од историско значење веројатно ќе бидат знајачни. Ова вклучува, на пример, природни катастрофи после кои останува широко распространето уништување, а обновата на уништеното може да доведе до смена на населението, и можно е да влијае врз изборите. Помал земјотрес или бура со мало или никакво влијание врз човечката популација веројатно не е значаен за да има статија на Википедија. ;Географски опсег Значајните настани обично имаат значително влијание врз широк регион, домен или широко распространета општествена група. Настанот кој влијае врз локално подрачје и го известуваат само медиумите во блискиот регион веројатно нема да биде значаен. ;Длабочина на покриеност Еден настан мора да добие голема или длабинска покриеност за да биде значаен. Длабочина на покривање вклучува анализа што ги става настаните во контекст, како што често се среќава во книгите, долгометражни написи во големите списанија за вести или на ТВ. ;Времетраење на покриеноста Значајните настани обично добиваат медиумска покриеност која е во подолг временски период. Времетраењето на известувањето по медиуми е силен показател за тоа дали некој настан има минливо или трајно значење. Тоа што некој настан се случил неодамна сам по себе не го прави незначаен. ;Разновидност на извори Се очекува значајна национална или меѓународна медиумска покриеност за некој настан да биде забележлив. Известувањето со широк опсег има тенденција да укаже на значајност, освен кога медиумите препишуваат и преобјавуваат исти вести едни од други. ;Рутинско покривање Според политиката на Википедија дека не е весник, рутинското покривање на вести за работи како што се објави не се доволна основа за статија. Рутинските настани, како што се спортски натпревари, филмски премиери, прес-конференции итн., може подобро да се опфатат како дел од друга статија, ако воопшто се значајни. Медиумски објави за настани кои се вообичаени, секојдневни, или се обични предмети што не се истакнуваат — веројатно не се значјани за да имаат своја статија на енциклопедија. ;Сензационализам Таблоид или жолтото новинарство како што се нарекува, обично се смета за лоша основа за статија во енциклопедија, поради недостатокот на проверка на фактите својствени за сензационалистичко известување и објавување на скандали. Википедија не е место за скандали или озборувања. ;Кривични дела Написите за криминални дејствија, особено оние што спаѓаат во категоријата „вонредни вести“, често се предмет на дискусии за бришење. ;Луѓе значајни за само еден настан Луѓето познати само во врска со еден настан генерално не треба да имаат статија напишана за нив. Ако настанот е многу значаен, тогаш наместо тоа, обично треба да се напише статија за настанот. ;Идни настани Поединечните закажани или очекувани идни настани треба да бидат вклучени само ако настанот е значаен, и речиси сигурно ќе се одржи. Датумите не се дефинитивни додека настанот навистина не се случи, бидејќи дури и значајните настани може да бидат откажани или одложени во последен момент поради голем инцидент (ваков случај на одложување беше во текот на пандемијата). Меѓу идните настани кои се соодветни за да се отвори за нив страница пред време спаѓаат: избори, Олимписки игри, Евровизија, европски и светски првенства. ;Алтернативи за бришење Ако значајноста на настанот е доведена во прашање, но тој е првенствено поврзан со одредена личност, компанија или организација или текстот може да биде дел од друга статија со поширока тема, тогаш треба да се употреби спојувањето на содржините. Сепак, треба да се внимава на настанот да не му се даде непотребна тежина. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (настани)|Значајност на настаните]]. ==== Дискусија за „Настани“ ==== {{коментар}} Според мене, овој дел добро ги покрива сите можни ситуации поврзани со настаните. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:32, 15 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Сметам дека аргументите се добро образложени и се согласувам со нив. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:07, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Се солгасувам со горенаведените коментари. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:30, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Добри се предлозите и правилата наведени во посебната страница, немам дополнителни коментари. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:11, 18 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Овој дел е усогласен со соодветниот дел на другите јазици и јасен за оние што го читаат. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:14, 19 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Исто и јас се согласувам со коментари на колегите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:03, 21 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Добро се образложени аргументите и се согласувам со нив.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Автобиографија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 22 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Пишувањето автобиографии е обесхрабрено, бидејќи е тешко да се напише неутрална, проверлива автобиографија, а има и многу замки. *Автобиографијата често е пристрасна, и обично напишано е само позитивното за личноста. *Автобиографиите се често непроверливи. Ако единствениот извор за одреден факт за вас сте вие самите, читателите не можат да го потврдат тоа. *Автобиографиите можат да содржат оригинално истражување. Луѓето често вклучуваат информации во автобиографии кои никогаш претходно не биле објавени или се резултат на знаење за нештата од прва рака. Википедија е енциклопедија и не смее да содржи претходно необјавени информации, ниту дозволува оригинално истражување. *Под „автобиографија“ не се подразбира само биографијата што сте ја напишале сами за себе, туку и биографијата што сте ја платиле или сте наредиле некој друг да ја напише во ваше име. *Тешко е да се пишува неутрално и објективно за себе, затоа треба да дозволите другите да пишуваат. Би требало да почекате некој друг да напише статија за вас и вашите постигнувања. *Во јасни случаи, дозволено е уредување на страници поврзани со вас, како: враќање на вандализам; но само ако тоа е очигледен вандализам, а не содржински спор. *Ако не сте значајни според начелата на Википедија, пишување на статија за себе ја крши политиката која вели дека Википедија не е место за бесплатна реклама. * Ако вашиот живот и достигнувања се проверливи и навистина од значење за да ве има на енциклопедија, некој друг веројатно ќе создаде статија за вас порано или подоцна. Повеќе на линкот: [[Википедија:Автобиографија]] ==== Дискусија за „Автобиографија“ ==== {{коментар}} - Се согласувам со наведените правила поврзани со автобиографија. Ние сме мала заедница, и знам дека се случило низ минатото некои личности сами за себе да си напишат статија, често не е бришена таквата статија, туку е само досредена, доколку личноста е значајна за да ја има во енциклопедија. Сепак, во најголем дел, би требало да се обесхрабрат автобиографски статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:58, 22 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Автобиографијата, поточно пишување на автобиографија, треба да биде обесхрабрено и недозволиво за Википедија. Пристрасноста при пишување на таква статија е на највисоко ниво, а објективноста ниска. Напатствијата се во ред, се согласувам и замолувам секој да реагира ако забележи вакви случаеви. Ова е едно од основните правила на Википедија и треба строго и доследно да се почитува.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 09:48, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Целосна поддршка за сѐ претходно кажано. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:17, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Се сложувам со сѐ. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 17:34, 24 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Да, и јас го делам истото мислење. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:52, 27 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 13:57, 28 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Биографии на живи личности]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 1 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Статија за жива личност треба да биде напишана одговорно, внимателно и со непристрасен тон, да се избегнува потценување, но да се избегнува и претерување. *Контроверзниот материјал за живи личности што е без извори или со слаби извори треба веднаш да се отстрани, и без дискусија. *Не користете јавни записи што вклучуваат лични податоци, како што се датум на раѓање, вредност на домот, сообраќајни казни, регистрации на возила и домашна или деловна адреса. *Никогаш не користете самообјавени извори (вклучувајќи книги, списанија, интернет страници, блогови, подкасти или објави на социјалните мрежи) како извори на материјал за жива личност, освен ако не се напишани или објавени од самото лице. *Не внесувајте озборувања во статиите. Секогаш прво прашајте се: Дали изворот е веродостоен? Дали материјалот е вистинит? И, дури и ако е вистинит, дали е релевантен за неутрална статија за личноста за која е статијата? *На администраторите им е дозволено да спроведат отстранување на јасни прекршувања на БЖЛ со заштита на страницата или со блокирање на прекршителот/прекршителите. *Избегнувајте приказ на жртва. *Во случај на јавна личност, ќе има повеќе доверливи извори, а БЖЛ треба едноставно да документира што известуваат тие извори. *Поради зголемена злоупотреба и [[Кражба на идентитет|кражба на идентитет]], луѓето сè повеќе ги сметаат своите вистински имиња и датуми на раѓање за приватни информации. Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации. Не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори. Но, доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, а податоците не биле претходно објавени од веродостојни извори, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање. Исто така, статиите не треба да ја содржат адресата, електронската пошта, телефонскиот број или други контакт информации на личноста за која станува збор, но генерално е дозволено да се вклучи линк до официјалната интернет страница на личноста во делот „Надворешни врски“, иако тој линк може да ги содржи горенаведените информации. *Дали ќе се отстрани име или погрешно родово именување на жива личност која е трансродово лице, е прашање на уредничка проценка доколку веќе се појавило во сигурни извори. *Со тоа што некој бил спомнат во вестите, не значи дека треба да добие статија на Википедија. *Жива личност обвинета за кривично дело се смета за невина сè додека не биде осудена од суд. Уредниците генерално не треба да вклучуваат текст што сугерира дека лицето е осомничено, дека е лице од интерес или е обвинето за вршење на кривично дело, освен ако не е обезбедена осуда за тоа кривично дело, или повеќе доверливи извори веќе го објавиле името на обвинетиот во врска со кривичното дело. *БЖЛ се применува насекаде на Википедија каде што се споменуваат живи личности, вклучувајќи страници за разговор, описи на уредувања, кориснички страници, слики и категории. *Корисничките имиња што содржат клеветнички, очигледно лажни или спорни изјави или материјал за живи лица треба веднаш да бидат блокирани и отстранети од сите промени. *Сликите од живи личности не треба да се користат надвор од контекст за да се прикаже тоа лице во лажно или неповолно светло. *Имињата на категориите се самообјаснувачки, па затоа вклучувањето на одредена биографија во одредена категорија мора да биде оправдано со соодветен текст кој има сигурни извори во самата статија. Пример за ова е додавање на Категорија:Криминалци, или категоризацијата на живите личности според религија или сексуална ориентација. *Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи. *Уредниците кои постојано додаваат или враќаат контроверзен материјал во БЖЛ кој не е поткрепен со извори или е поткрепен со лоши извори, може да бидат блокирани поради нарушување на проектот. Повеќе на линкот: [[Википедија:Биографии на живи личности]] ==== Дискусија за „Биографии на живи личности“ ==== {{коментар}} - Јас сум ЗА да се применуваат овие начела. Инаку, ме збуни делот со горна старосна граница, и дека „лицата над 115 години се сметаат за починати“. Имавме случај со некој борец за кој немаше извори за тоа кога починал, па стана збунувачко како да се реши тој проблем. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:56, 1 март 2026 (CET)<br> {{Коментар}} Целосно се согласувам. Јас сум за поголема и построга контрола за тоа за кој се прави статија. Да нема статии за недоволно афирмирани личности, без разлика од која област се. Не сме реклама ние. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 14:08, 3 март 2026 (CET) {{коментар}} Јас имам две забелешки во врска со овие начела. Прво, ако лични податоци се објавени во веродостојни извори, не смее да се врши цензура по барање на личноста (на пр. ако јавно е објавен точниот датум на раѓање, тогаш тој датум слбодно може да се наведе во статијата). Второ, начелото за лицата над 115 години нема логика затоа што може да има повеќе живи лица над 115 години, но само едно лице може да се смета за најстара личност во светот. Мислам дека ова начело треба да се преработи и да гласи „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 22:53, 3 март 2026 (CET) :За лицата над 115 години го сменив како што предлагаш. :Вториот дел за лични податоци, тоа што го предлагаш го има [[Википедија:Биографии на живи личности|веќе содржано во реченицата]]: :„Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“ :Мислам дека таа реченица го покрива тоа што го велиш. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:56, 4 март 2026 (CET) ::{{одговор|Виолетова}} Да, го покрива, но погоре се наведени реченици коишто се противречни на тоа. Ако датумот на раѓање е јавно објавен и лицето се противи да биде наведен во статијата, тогаш која реченица се зема предвид? --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 09:41, 6 март 2026 (CET) ::Коректност! [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-14346-24|&#126;2026-14346-24]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-14346-24|разговор]]) 09:43, 6 март 2026 (CET) :::@[[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] :::Кире, овде имам извадено дел од речениците, а не сè, затоа стои линк до целата страница со правилата, каде што пишува на крајот: Повеќе на линкот. Треба проектната да се прочита, бидејќи се разбира дека важат сите реченици кои се на страницата со начела и напатствија. Односно, доколку е јавен податокот за датум на раѓање, не го земаме предвид човекот што се буни. Овде го вклучив примерот дека доколку не е јавно објавен датумот и човекот не сака да му стои на статијата, би требало да го испочитуваме. Дури има предвидена ситуација кога има своја интернет страница на која ставил вистинско име и датум на раѓање, ние смееме да ја ставиме во надворешните врски на статијата. Неколку различни ситуации се опфатени на [[Википедија:Биографии на живи личности|главната страница за БЖЛ]] и тие се тие што важат. Овде се само извадоци, дека е голема таа страница цела да се псотави на Селска чешма. Поздрав [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:45, 6 март 2026 (CET) ::::{{одговор|Виолетова}} Да, за напишаното во начелото зборувам, а не за она коешто е напишано на оваа страница. Најпрвин е наведена реченицата „Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“, а потоа пишува „Доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање.“. Ова нема логика. Ако лицето не сака јавно да биде објавен неговиот датум на раѓање, тогаш тоа треба да биде отстрането од изворите коишто се користат на Википедија (откако ќе биде избришано од тие извори, тогаш природно ќе биде избришано и од Википедија затоа што повеќе нема да има веродостојни извори во коишто е наведено). Но, ако лицето бара тоа да биде отстрането само од Википедија, а притоа да остане наведено во други извори, тогаш се работи за цензура на јавно објавени податоци и тоа не е дозволено дури и да е по барање на лицето за коешто се однесува податокот. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:07, 6 март 2026 (CET) :::::Не знам каде не се разбираме, тоа што го објаснуваш е тоа како треба да се постапи, всушност. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:45, 6 март 2026 (CET) ::::::Се разбираме дека е така, но во начелото е напишано поинаку. За да биде појасно, можеби изрично треба да ставиме дека не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори (Во иднина те молам секое дополнување пишувај го како нов коментар затоа што јас овој одговор го пишав на твојот првичен коментар којшто потоа беше дополнет и затоа напишав уште еден коментар подолу дека се согласувам со дополнетото. Инаку, се создава впечаток дека не се разбираме.). --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 18:53, 6 март 2026 (CET) ::::Гледам дека си го дополнила текстот додека го пишував одговорот, па затоа дополнително ќе одговорам и на дополнетиот текст. Да, така треба да биде, но во начелото не е напишано на тој начин. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:08, 6 март 2026 (CET) {{коментар}} - Јас сум ЗА, со тоа што сметам дека треба да има контрола за тоа за кој ја пишува статијата, како и начелото што го спомна Кирил погоре „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“; според мене има смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:28, 5 март 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам, и за лицата над 115 години да се преработи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 18:30, 5 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Креативни професии]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:57 ч. на 8 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Во овој дел да ги разгледаме значајноста на луѓето да имаат статија според тоа која професија ја вршат, се разгледуваат професорските, научните и креативните професии: професори, научници, и креативните професии (писатели, музичари, сликари, архитекти, новинари). *Записите во списоци каде е дозволено човек сам да се пријави и запише, не придонесуваат за значајност. Исто така, интернет страниците за вработените или членовите на една организација, не се доволен показател за значајност. *Веродостојна биографија на 200 страници за личност, издадена од независен извор и не е платена од човекот за чија биографија станува збор, која детално го покрива животот на тоа лице е прифатлив извор, додека извод од матична книга на родените или списокот од формуларот за изборно ливче, не е. *Луѓето кои ги исполнуваат основните критериуми, може да се сметаат за значајни без да ги исполнуваат дополнителните критериуми подолу. ;Професори, наставници, академици и научници *Наставници и професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. Но ако се занимаваат и со друга дејност, како на пример, наука, сликарство, музика, пишување, политика и друго, можат да стекнат значајност да имаат своја енсиклопедиска статија поради дополнителната активност, и во таков случај се оценуваат според вообичаените правила за значајност во професијата. *Сите членови на [[МАНУ]] се значајни за да имаат статија на Википедија. Исто така и членови на странските академии на науките се доволно значајни. *Дел од критериумите: # Лицето има добиено високо престижна академска награда или чест на национално или меѓународно ниво ([[23 Октомври (награда)]], [[Награда „11 Октомври“]], [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]], на пример). # Лицето било избрано за член на високо селективно и престижно научно друштво или здружение (на пр., Национална академија на науките или Кралското друштво) или член на големо научно здружение кое го задржува статусот на колеги како високо селективна чест (на пр., соработник на Институтот за електрични и електронски инженери или институт за електронски инженери). # Академската работа на лицето има значително влијание во областа на високото образование, влијае врз значителен број академски институции. Овој критериум исто така, може да биде задоволен ако лицето развило значаен нов концепт, техника или идеја, лицето направило значајно откритие или решило голем проблем во својата академска дисциплина. Во овој случај, неопходно е експлицитно да се докаже, со значителен број на упатувања на академски публикации на истражувачи различни од личноста за која станува збор, дека овој придонес навистина нашироко се смета за значаен и нашироко се припишува на личноста за која станува збор. # Лицето било именувано за угледен професор во голема институција за високо образование и истражување, именувано за претседател што укажува на споредливо ниво на постигнувања или еквивалентна позиција во земји каде што ваквите именувања се невообичаени. # Лицето е дел од основачите на некоја голема или значајна образовна институција. # Лицето имало значително влијание надвор од академската заедница во нивниот академски капацитет. # Лицето е главен уредник на големо, добро воспоставено академско списание во нивната предметна област. Во овој критериум не спаѓаат списанија кои се во рамките на псевдо науката. *Псевдонаучникот, исто така, може да биде доволно значаен за сопствена статија, ако неговата теза е особено распространета или добро позната, или ако има голем број научни трудови насочени кон побивање или отфрлање на псевдонаучната природа на неговата теза. ;Креативни професии Ова упатство се однесува на автори, писатели, уредници, новинари, филмаџии, фотографи, уметници, сликари, вајари, архитекти и други креативни професионалци. Такво лице е значајно ако: * Личноста се смета за важна личност или е широко цитирана од врсниците или наследниците; или * Личноста е позната по тоа што поттикнува значаен нов концепт, теорија или техника; или * Лицето создало или одиграло голема улога во заедничкото создавање на значајно или добро познато дело или колективно дело. Дополнително, таквото дело мора да било примарен предмет на повеќе независни периодични статии или рецензии, или на независно и значајно дело (на пример, книга, филм или телевизиска серија, но обично не само една епизода од телевизиска серија); или * Работата (или делата) на личноста: (а) станала значаен споменик, (б) била суштински дел од значајна изложба, (в) добила значително критичко внимание или (г) била претставена во постојаните збирки на неколку значајни галерии или музеи. Подолу се наведени попрецизните критериуми за овие професии. ;Музичари Текстописците или композиторите (без разлика дали се од популарната музика, црковни песни или други стилови) може да се сметаат генерално за значајни ако создале голем број нашироко познати дела. '''Естраден музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * има издадено најмалку еден студиски албум кој има добиено сертификација на издавачката куќа (сребрена, златна или платина); * добитник е на награди на музички фестивали на регионално, национално или меѓународно ниво; * има издадено неколку песни со повеќемилионски прегледи на музичките сервиси (YouTube, Spotify, Deezer итн.); * има значителен број следбеници/претплатници на официјален канал или профил на музички услуги во однос на населението на земјата во која живее угледни секундарни извори, или музички експерти изјавиле дека музичарот се истакнува во одреден жанр, музичко движење, период или област. '''Класичен инструментален музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * завршил конзерваториум или музичка академија (исклучоци се многу успешни (самоуки) солисти/„чудо од деца“); * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * настапувал/а во добро познат камерен ансамбл или оркестар најмалку пет години; * соработувал/а со други значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). '''Класичен музичар-солист''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * дипломирал конзерваториум или музичка академија; * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * пеел во реномирана оперска куќа надвор од својата татковина најмалку две години/сезони; * оперски солист во националната оперска куќа (во Опера и балет, на пример). Соработувал со значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). ;Уметници, сликари, вајари, фотографи Уметникот, вклучувајќи илустратори, фотографи, скулптори, сликари итн., ги исполнува критериумите и може да се смета за значаен: * ако е цитиран/а во дела за историја на уметност или нивни еквиваленти; * ако освоил/а престижна награда за уметност; * ако има одржано најмалку една изложба во музеј, галерија или уметничка институција; * доколку неговите самостојни дела се изложени во национален или меѓународно признат музеј; * ако бил/а клучна фигура во забележително уметничко движење; * ако работел/а во кралски дворец како штитеник на крал, или бил раководител на државна уметничка институција; * ако е автор на најмалку две дела кои се сметаат за културно и историски значајни; * ако е член на престижно уметничко друштво како [[Друштво на ликовните уметници на Македонија]], на пример. Уметници кои цртаат графити, улични уметници и уметници од слични нетрадиционални формати може да ги исполнат критериумите доколку добиле значително внимание од медиумите или критичките автори на национално или меѓународно ниво за неколку нивни дела (или изведби). ;Писатели '''Писател, поет, романсиер,драматург, раскажувач''' има енциклопедиско значење ако исполнува барем два од следниве услови: * единствен е или главен автор на две или повеќе дела објавени од одредена издавачка куќа (платени услуги за печатење од страна на самиот автор не се бројат); * добитник е на престижни награди ([[Нобелова награда за литература]], [[Друштво на писателите на Македонија#Награди|наградите кои ги доделува ДПМ]], [[Пулицерова награда]] итн.); * дел е од барем една издадена збирка на поети / романсиери/ драматурзи/ раскажувачи. Членовите на [[Друштво на писателите на Македонија]] автоматски се сметаат за значајни, поради тоа што за прием во друштвото, ДПМ има слични критериуми како горенаведените. '''Книжевен преведувач''' обично е доволно значаен за сопствена статија ако исполнува некој од следниве критериуми: * автор е на неколку преводи кои се забележителни по самите нивни преводи; * автор е на голем број преводи на литературни дела; * запишан е како преведувач во книжевно-историска енциклопедија; * добитник е на престижни награди за преведувачи, како што се наградата на „Гете институт“ или наградата за превод Оксфорд-Вајденфелд и други. Зборот „писател“ овде се однесува на сите автори на текстуални дела. Ова вклучува автори и на фикција (која вклучува поезија). ;Глумци и режисери '''Глумец''' обично е забележлив ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * има водечка улога во филм кој бил дел од редовната кино понуда; * има водечка улога во позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * има водечка улога во филм или ТВ серија што е добитник на престижна национална награда или повисока награда; * имал неколку главни улоги во добро познат национален или регионален театар (на пр. [[Македонски народен театар]], [[Народен театар (Битола)|Битолски театар]], [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|Велешкиот театар]]); * одиграл/а улога што добила големо покривање на националните медиуми или за улогата бил/а наградена со престижна награда (на пример, [[Оскар]]). '''Режисерот''' е генерално значаен ако исполнува барем еден од овие критериуми: * режирал филм кој бил дел од редовната кино понуда; * режирал позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * режирал филм или ТВ серија што освоиле престижна национална награда или награда на повисоко ниво; * режирал најмалку две претстави во познат национален или регионален театар; * награден е со престижна награда или добил широко покривање на националните медиуми за неговата или нејзината режисерска улога. ;Архитекти '''Архитектите''' веројатно заслужуваат статија: * ако се цитирани во прегледни дела за историја на уметноста или нивни еквиваленти; * доколку освоиле престижна награда; * ако дизајнирале најмалку две згради кои веќе биле значајни за да имаат своја статија на Википедија, или се сметаат за културно и историски познати објекти; * ако се (или биле) членови на престижно друштво (МАНУ, Европската академија на науките и уметностите, итн.) ;Новинари '''Новинарите''' се значајни за да имаат своја статија доколку исполнуваат некој од следниве критериуми: #Нивната работа е наградена со некоја значајна награда од областа на новинарството. (Во Македонија, на пример, добитник на [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]]). Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Значајност на луѓе по професии“ ==== {{коментар}} - ЗА: според мене ги опфаќа сите ситуации поврзани со овие професии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:04, 8 март 2026 (CET)<br> {{коментар}} Да напоменам секој од овие профили е професор нема (наставници) сите се професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование кои се прогласени за најдобри просветни работници од Сојуз на просветни работници на Македонија заслужуваат да имаат статија? Дали овие личности ( професори) кои имаат објавувано во меѓународни научни списанија и домашни научни списанија свои трудови и се признати професори и на глобално ниво треба да имаат своја статија? - [[User:lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 11 март. :[[User:lili Arsova|Lili]], мое мислење искрено е дека прогласувањето од страна на Сојуз на просветни работници не е некоја висока или престижна награда. А за вториот дел што го споменуваш, ако професорот објавува научни трудови во списанија кои се признати, значи се занимава со наука, тогаш важат критериумите за научници. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:13, 11 март 2026 (CET) {{коментар}} - ЗА: Се сложувам со горе наведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 07:40, 12 март 2026 (CET) {{Коментар}} - убаво опфатено, нормалмо не може се во детали, но опфаќа што треба и не треба. Да се има предвид ова кога се прават статии од ваков тип.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 11:31, 13 март 2026 (CET) {{Коментар}} - Според мене одлично е опфатено, ама како што нагласи Никола не може сѐ во детали, се сложувам со горенаведеното и гласам ЗА. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 19:28, 14 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Кралски семејства и благородници]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:22 ч. на 15 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Членови на кралски семејства''' кои обично ги исполнуваат критериумите за значајност вклучуваат: * владетели, поглавари и суверени (цареви, кралеви, кралици, големи војводи, султани, принцови, итн.) кои некогаш владееле со општо призната држава или постари, споредливо организирани општества; * други полноправни членови, чие членство во семејството е стекнато со раѓање или брак, кои во секој момент од животот биле во доминантна положба. Не е неопходно овие луѓе цел живот да бидат членови на кралски семејства. За членовите кои не биле на владејачка позиција во текот на нивниот живот или оние кои не се (или не биле) полноправни членови на семејството поради моргански брак, важат истите критериуми како за благородништвото. '''Благородниците''', од историјата или од сегашноста, не заслужуваат своја статија само затоа што припаѓаат на благородничко семејство. Благородниците кои ги исполнуваат критериумите за статија но поради друга заслуга, како што се оние кои поседуваат големи имоти или на друг начин значително влијаат врз условите за живот на многу други луѓе, веројатно ќе заслужат статија во енциклопедија. Ваквите статии првенствено треба да содржат информации што покажуваат дека личноста ги исполнува критериумите, а не смее да содржи само информации за титули, хералдика или семејни врски. Статија за благородничко семејство или благородна титула (на пр. Војводата од Корнвол) може да е значајна за енциклопедија, и потоа на таква статија може да се додадат информации за поединци кои пак, не се значајни да имаат сопствена статија. '''Напомена:''' При именување на статиите за кралски фигури и благородници би требало да се придржуваме на неколку правила: кога имаме само име и земја, името на статијата би требало да ги содржи името на личноста и земјата од која потекнува или со која владее. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна за кого се работи, во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија), како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Кралски семејства и благородници“ ==== {{коментар}} - Ова е кус и јасен дел. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:23, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Немам што да надополнам, сметам дека е во ред напишаното, гласам ЗА. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:27, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Не знам дали коментаров е на вистинското место, но сметам дека треба да се направи некој ред и стандард во именување на статии на благородници и владетели, дали треба да го пишува само името, титулата, семејстовото, државата, со запирки, во загради итн. Сега има неколку различни начини. - [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 12:09, 18 март 2026 (CET) :Јас сметам дека треба со загради, дека 90 % од статиите на нашата Википедија сѐ со загради и изгледа многу подобро естетски наспроти со запирки. Ама мора да се воведе принцип по кој ќе следиме сите за да не сме во забуна кога создаваме такви статии. На пример: [[Бенџамин Колинс Броди (прв баронет)]], а син му исто се викал само разликата е дека бил втор баронет ([[:en:Sir_Benjamin_Collins_Brodie,_2nd_Baronet|Sir Benjamin Collins Brodie, 2nd Baronet]]). [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:53, 18 март 2026 (CET) ::[[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] Сосема си во право дека треба и тоа да го вметнеме. Како што вели Јован, кај нас најголем дел статии на кои им треба дообјаснување, не се со запирка, туку со заграда. Може така да остане и за владетелите и благородниците? Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:10, 18 март 2026 (CET) :::Имаме и вакви примери како [[Карола од Васа]], дали би било подобро да биде Карола (Васа) или пак Карола (Саксонија), а што правиме пак со [[:en:Archduchess Louise of Austria|Archduchess Louise of Austria]] дали тука титулата би била во или надвор од заградата како Надвојвотка Луиза (Австрија) или пак Луиза (Надвојвотка од Австрија) [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 14:16, 18 март 2026 (CET) ::::Кога оди само име и земја, најчесто е баш така, името и земјата, и тоа е обично за историски личности, дека немале презимиња класично како денес, туку местото од каде потекнуваат се претворало во презиме: [[Тома Аквински]] - местото од каде потекнувал (Аквино) се претворило во презиме. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна како што гледам се практикувало кај нас во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија) веројатно пологично според другиве примери би било да е така, како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што ми се чини дека титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Да проверам за ова. А за овие и други примери, убаво е да се изјасни уште некој, па да ги вметнеме во начелата и напатствијата. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:51, 18 март 2026 (CET) {{коментар}} Сум согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:07, 18 март 2026 (CET) {{Коментар}} ОК е се, мислам дека сите благородници заслужуваат статија, освен тие титуларни кои немале општествена улога. Мислам за нив треба помалку да се посвети простор (пример, во егзил без никаква функција или задолженија во опшствество). Ова е мое мислење, не велам дека сум во право хехе. Што се однесува за именување, името на статијата треба да биде само името на личноста и бројот (I, II, III итн). Доколку има случај на две личности со исто име и ист број во заграда да се пише локација, а ако и таа е иста, тогаш година на влеадеење/ раѓање). Не сум за име со географски епитет, пример Александар Југословенски, ова не е традиционално во македонскиот јазик, освен за една личност - Александар Македонски. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 11:11, 19 март 2026 (CET) {{Коментар}} Ги вметнав правилата во делот '''Напомена'''. Се надевам во ред е вака. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 13:25, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 18:09, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата и согласна сум со истите.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:40, 24 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Политичари, правници и верски водачи]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 22 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Политичар или државен службеник''' веројатно може да се смета за значаен ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * ако е шеф на држава или влада (премиер), генерален гувернер, министер, член на законодавно собрание или на еквивалентна позиција на национално ниво на унитарна држава или на федерално ниво на сојузна држава; * има или извршува внатрепартиска функција на национално ниво во партија која е или била застапена во законодавното собрание на една држава: лидер на партија, член на партиски комитет, секретар на партија, претседател (или еквивалентна функција) во здружение поврзано со партијата; * има или извршува важни локални, регионални или национални задачи кои носат значителна моќ на тоа ниво (на пр. градоначалник, окружен префект) има или има раководно место во национално тело; * ако е генерален секретар или има еквивалентна висока позиција во важна меѓувладина организација; * ако има јасно соодветна моќ и влијание, или добил големо внимание од националните медиуми од неговото време (или медиуми кои биле широко транскрибирани во историски дела), дури и ако не бил на една од горенаведените официјални функции; * политичари, градоначалници, пратеници или други функционери за кои има содржина во повеќе веродостојни извори. Политичарите кои припаѓаат исклучиво на следните категории обично не се значајни ако се: * кандидати за политичка функција (со можен исклучок на особено добро објавени кандидати за важни позиции); * лице кое врши внатрепартиска функција на локално ниво; * „обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија; * биографијата е достапна само на страница коде мора да биде објавена, односно на мрежното место на општината или собранието или фирмата/институтот во кој работат. '''Правно лице, адвокат, судија''' е веројатно значаен ако тој или таа исполнува еден од овие критериуми: * судија во врховен суд или апелационен суд на една земја (на државно ниво или пошироко); * судија во меѓународен суд (на пример, [[Хашки трибунал]], [[Постојан арбитражен суд]], [[Меѓународен кривичен суд]], [[Европски суд за човекови права]] или [[Суд за правда на Европската Унија]]); * раководител на државен орган поврзан со судството (на пример, Државен судски совет или Државно правобранителство), Народен правобранител; * раководител на понизок суд или има друга водечка правна позиција во високата администрација; * експерт во дефинирана правна област, било како научник или како правник, и е автор на правно нефикционално дело објавено од признат издавач. '''Свештеник, духовник или еквивалентен верски водач''' во религијата кој ги исполнува следните критериуми генерално заслужува своја статија: * папа, патријарх, архиепископ, епископ или има еквивалентна позиција во нехристијанските религии; * верски службеник со значајни секуларни административни должности (на пр. колонијални службеници, итн.) кој некогаш бил важен авторитет во тоа општество; * автор на пишано дело /книга, (или неколку) објавени од етаблирани (верски и/или секуларни) издавачи; * има јасно соодветна моќ и влијание или добил големо внимание на националните медиуми, дури и ако нема еден од горенаведените наслови. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Политичари, правници и верски водачи“ ==== {{коментар}} - Јасни се правилата. Би сакала само да се размисли за биографии на градоначалници дали сите по дифолт се значајни, или тој дел ќе треба да го надополниме со уште некој услов? - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:38, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} : Според мене сите градоначелници по дифолт не се значајни. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:54, 22 март 2026 (CET) : Исто така би додал професор на Универзитетот. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 00:03, 23 март 2026 (CET) ::За професори имавме претходно дека професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. ::А за градоначалници, не знам ете, има некои што биле многу активни во својот мандат, направиле некакви промени/ подобрување на условите во општината/ нешто различно. Такви секако е добро да се вметнат во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:48, 23 март 2026 (CET) :::Мислувам на професорите во високо образование со научни трудови. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:25, 23 март 2026 (CET) :::{{одговор|Виолетова}} Кои критериуми за значајност би се применувале за градоначалниците? Сите градоначалници имаат јавно достапни биографии во веродостојни извори и сите јавно објавуваат отчети во коишто наведуваат што имаат направено. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:19, 26 март 2026 (CET) ::::Како стои во моментов сите градоначалници се сметаат за значајни. ::::Инаку, можеби градоначалници кои не биле активни и не направиле разлика, подобрување на условите за живеење во општината за време на својот мандат, без разлика што даваат отчет (тоа е затоа што мораат) да не се енциклопедиски значајни. Сите ги знаеме или сме чуле за градоначалниците во чиј мандат општината напредувала, сигурно има и некои, можеби па ретки случаи, кога не сториле ништо значајно за време на својот мандат. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} :@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]] И јас би рекол дека се јасни. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:13, 23 март 2026 (CET) {{коментар}} : Јасни се правилата.За биографии на градоначалници подржувам дека не се сите значајни да имаат статија. - [[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:47, 24 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене, многу поголем проблем е да има статија за секој пратеник во законодавниот дом отколку за секој градоначалник. Во многу земји, како што е Македонија, на избори нема отворени листи и се гласа за пратеничка листа предложена од политичка партија. Лице коешто станало пратеник затоа што се нашло на пратеничка листа и чијашто биографија за првпат јавно била објавена на мрежното место на законодавниот дом мислам дека не заслужува да има статија. Со градоначалниците е многу поразлично затоа што на избори директно се гласа за нив и нивните биографии се јавно достапни уште за време на предизборните кампањи. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:29, 26 март 2026 (CET) :Имаш право [[User:Kiril Simeonovski|Кире]], не се значајни од енциклопедиска гледна точка, без разлика дали ќе им најдеме биографија. Мислам дека таквите лица се опфатени со делот: ''„обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија.'' Ако некој влегол да биде пратеник, и ништо не слушаме за тоа лице: ниту дава изјави, ниту е јавно експонирано лице, ниту учествува во емисии, ниту излегува на говорница да зборува, освен што крева рака кога партијата ќе му наложи, нема енциклопедиско значење, или поиаку кажано по завршување на мандатот тоа лице ќе биде заборавено, грубо кажано. Има такви пратеници, а има и градоначалници што не прават нешто корисно или значајно за својата општина. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:35, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене правилата се јасни и имаат смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 12:46, 27 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} Исто според мене правилата се јасни. И како што нагласи Кирил повеќето пратеници не се релеватни за Википедија, ама градоначалниците имаат поголем општествен придонес и можеби се сите доволно значајни. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:58, 27 март 2026 (CET) {{Коментар}} За исте овие: Треба личноста да има значајна општествена позиција (државна, лидерска, универзитетска). Само што е градоначалник или член на собрание, НЕ ТРЕБА ДА ИМА СТАТИИ! Ја сум за бришење на вакви статии за луѓе кои цел живот се приватни бизнисмени и само 4 години години биле градоначалник и оп статија? Зошто? Не е битен човекот за Македонија, може бил за мал број граѓани на кој бил градиначалник, но општо не е битен како и ние што сме тука. Дури ние на Википедија сме побитни од таквите особи. Истото важи и за политичари и верскки лидери. Верски лидери кои имате значајна позиција во организацијата или преродбеничка улога ок, но обични попови оџи не. Мое мислење ова. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 14:06, 27 март 2026 (CET) :Мислам дека речениците за верски водачи не споменуваат дека секој поп или оџа е значаен, ама ќе ги проверам уште еднаш. :Инаку за градоначалници кои не се значајни поради таа позиција, а кои пред и потоа биле бизнисмени, имаме наредна дискусија и за претприемачи (така се наречени) ќе ги дискутираме. Ако не е значаен ни како бизнисмен, значи не е значаен по ниедна основа да влезе во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:54, 27 март 2026 (CET) Кои ќе биде услов за градоначалници да имаат својата статија? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:01, 27 март 2026 (CET) :Дискусијата ќе заврши во недела 20:10 ч., да видиме дали ќе има и други предлози, но според мене, јас би го додала делот: :Градоначалници ќе се сметаат за значајни доколку се активни во својот мандат, направиле некакви промени и/или подобрување на условите во општината, биле медиумски активни. :- [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:15, 27 март 2026 (CET) {{коментар}} Ако на англиската Википедија има место за над 500 македонски фудбалери (на македонската се значително помалку), не гледам зошто градоначалниците, како и останати личности (со поддржани наводи) не заслужуваат да бидат присутни на Википедија. Мислам дека улогата на Википедија треба повеќе да биде хроничарска, а не оценувачка. На нашата Википедија ѝ недостасуваат статии, особено за Македонија, па не би требало да ставаме дополнителни услови. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:30, 28 март 2026 (CET) :Сосема се согласувам дека ние не сме тие кои треба да судиме. Кога е некој важен за историјата на градот, државата, секако е значаен да биде вметнат во енциклопедија, и на Википедија. :п.с. За спортистите ќе отворам да дискутираме по две недел, така ми се во план темите, и ќе треба тогаш да ги прегледаме тие критериуми. А на англиската Википедија гледам дека последниве години често се појавуваат статии кои ги прекршуваат нивните правила, а тоа е веќе тема за друг разговор. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:59, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}} - Додаден е условот за значајност на политичари, градоначалници, пратеници или други функционери да има содржина во повеќе веродостојни извори, односно не се значајни доколку биографијата е достапна само на страница коде мора да биде објавена, односно на мрежното место на општината или собранието или фирмата/институтот во кој работат. ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Претприемачи, Википедијанци, измислени ликови и појави]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:00 ч. на 29 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Претприемачите''' веројатно ќе бидат значајни ако се честа тема во општите медиуми или медиумите што се занимаваат со бизнис (на пр. Економист, и слично). Извршни директори, претседатели на корпорации или одбори на компании од јавен интерес, исто така, често може да се сметаат за значајни, како и стопанственици кои имаат некаква општествена заслуга, на пример: раководат со општествено важна приватна фирма, со голем број на вработени, ланец на продавници, и слично. Некои '''уредници на Википедија''' имаат свои статија, но тоа што уредуваат на Википедија не ги прави значајни, туку енциклопедиската значајност ја стекнале според други критериуми (писатели, музичари, научници, сликари и др.). Уредниците не смеат да создаваат или да уредуваат статии за себе. За нив важат правилата споменати во другите начела и напатствија, односно важно е да се следат упатствата за [[Википедија:Биографии на живи личности|биографии на живи личности]], и да се внимава да на [[Википедија:Конфликт на интерес|конфликт на интерес]] и [[Википедија:Без свои истражувања|без свои истражувања]] '''Измислен лик''' или друг фиктивен феномен (вклучувајќи места, предмети, концепти или суштества) може да биде значаен или да има енциклопедиска вредност, доколку исполнува еден од овие критериуми: * се споменува повеќе од еднаш и има поголемо значење во добро познато дело, филм, серија, без оглед на фиктивниот свет во кој се појавува или оригиналната франшиза (не се бројат маркетиншките материјали, фандомите и фан-фикцијата); * има документирано влијание врз културата и општеството надвор од оригиналното дело; * се споменува во неколку различни дела, но не тривијално, случајно, или со исмевање. Ако ликот не ги исполнува горенаведените критериуми, треба да се провери дали неговиот опис може да се вклучи во статијата за оригиналното дело. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Претприемачи, Википедијанци, измислени ликови и појави“ ==== {{коментар}} - јасно е претставено -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:29, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}} согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:46, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}}-Според мене е јасно. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 10:35, 1 април 2026 (CEST) {{коментар}}-Се согласувам, јасно е претставено. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 10:35, 1 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Убаво скоцкано, да се следи треба. Знаеме случаеви кога се објавувале статии за ваков тип на луѓе. Најчесто како вршење услуга од некој корисник. Таа пракса треба да се забрани и да се почитуваат овие напатствија. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 20:27, 4 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Спортисти]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:00 ч. на 5 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Спортистот''' е значаен: #Aко во повеќе медиуми и извори се пишува за неговите постигнувања во спортот во кој е активен, се сметаат и големи интервјуа дадени од спортистот. #Aко освоил значајна титула, или бил дел од екипен спорт во кој била освоена висока награда. #Спортските биографии мора да вклучуваат барем еден навод на извор што обезбедува значајно известување за темата. #Ако спортистот постигнал значаен државен или меѓународен рекорд или друг вид на успех. #Ако добил значајна награда, или за Македонија ја добил државната награда „8 Септември“ за остварување во спортот. '''Професионалните спортисти''' кои барем две години заработувале за живот од тој спорт, најверојатно имаат енциклопедиска значајност. Следуваат разни спортови и некои дополнителни критериуми за нив: '''Фудбал, кошарка, ракомет, одбојка''': #Оние клубови и поединци од овие спортови кои учестуваат на меѓународни натпревари и добиваат медиумско покривање, имаат енциклопедиска значајност. '''Тенис''' ако исполнува некој од следниве критериуми: #Член е на „Меѓународна тениска сала на славните“. #Се натпреварува на еден од професионалните турнири од највисоко ниво: #Гранд слем турнири ([[Отворено првенство на Австралија]], [[Отворено првенство на Франција]], првенствата на Вимблдон или [[Отворено првенство на САД]]). #Мажи: се натпреваруваат на меѓународните АТП турнеи. #Жени: се натпреваруваат на светските турнири за жени. #Има тениски рекорд признат од Меѓународна тениска федерација, Здружение на тениски професионалци или Женска тениска асоцијација. #За јуниори, потребно е да постои значителна медиумска покриеност, како и да освоиле некоја од меѓународните јуниорски титули. Ова упатство важи подеднакво и за играчите во сингл и за играчите во двојки. Значајност за спортистите кои се натпреваруваат во областа на '''[[атлетика]]та''' ако исполнуваат некои од критериумите што следат: #Завршил меѓу првите 8 во натпреварување на највисоко ниво надвор од Олимписките игри и светските првенства. Поединечните настани на овие првенства мора да содржат или неколку трки или проширени групи (на пр., Европско првенство во атлетика, или кој било од 6-те големи светски маратони), или на кое било друго големо меѓународно натпреварување на сениорско ниво. #Освоил индивидуален златен медал на Светското првенство во атлетика до 20 години или Светското првенство во атлетика до 18 години. #Да има освоено национално првенство за сениори во својата земја, со исклучок на оние кои никогаш не биле рангирани меѓу првите 60 на листата на водечки светски атлетичари на крајот од дадена календарска година. #Да има освоено елитно првенство во повеќе значајни улични трки (вклучувајќи ја и истата трка повеќе пати) или да има воспоставено историја на високо конкурентни, непобеднички настапи во многу значајни трки (најмалку 10 меѓу првите три). #Да има светски или континентален рекорд (вклучувајќи светски јуниорски рекорди, светски најдобри резултати за млади и светски рекорди во возрасни групи за мајстори) потврден или забележан од надлежното официјално тело. #Да има ознака што го сместила спортистот меѓу првите 12 во светот за таа календарска година во натпревар без штафета што се оспорува или е примен на сениорските Светски првенства или Олимписки игри, или некој друг соодветен настап. #Да има ознака без штафета наведена на листата на сениори на сите времиња на Светскиот атлетски клуб или друг соодветен список. #Да биде примен/а во Националната сала на славните на атлетските спортови или во Куќата на славните на Американскиот клуб на тркачи на друмски патеки. Значајна '''улична трка''' ако исполнува некој од следниве критериуми: #Има меѓународно елитно поле (како што е дефинирано според стандардите на Светската атлетика за таа година) од најмалку 5 различни националности. #Добива емитувано или кабелско телевизиско покривање надвор од локалниот пазар (доколку покривањето е преку интернет, страницата мора да биде независна од спортот, на пример Universal Sports). #Трката е место на исклучителни изведби или рекорди. #Редовно има повеќе од 1.000 натпреварувачи. #Се одржува на иста патека или дистанца континуирано во период од над 5 години. '''Бадминтон, велосипедизам, бокс, крикет, уметничко лизгање, скијање, голф, гимнастика, јавање коњи, хокеј на мраз, кикбокс, мешани боречки вештини, трки со мотори, пливање''': #Тимот или поединецот имаат високи меѓународни постигнувања во тој спорт, објавени во повеќе веродостојни извори. '''Тренери, капитени, судии и клубови''' (општо) веројатно е дека постои значајно медиумско покритие за нив ако ги исполнуваат следниве критериуми: #Професионално е активен како судија или тренер на тој спорт. #Ако тренирале многу значајни спортисти кои освојувале високи меѓународни награди и признанија. #Ако биле официјален главен тренер или капитен на олимписки тим за земјата. #Тренери кои вовеле значајна техника или метод на тренинг и се широко признати како основачи на новиот метод. #Клубови кои добиле големо меѓународно известување за нивните успеси и имаат резиме составено од многу успешни меѓународни натпреварувачи, или олимпијци. Ако успехот на клубот главно се должи на еден тренер, тогаш само тренерот е значаен. '''Аматерски натпревари''' немаат енциклопедиска значајност, било да станува збор за училишни или студентски натпревари. За '''спортските арени, стадионите''' и другите спортски објекти нема критериуми за претпоставена значајност, затоа се сметаат за достојни за енциклопедиска статија. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (спорт)|Спорт]] ==== Дискусија за „Спортисти“ ==== {{коментар}} - критериумите предложени овде се комбинација од англиската и хрватската Википедија за значајност. Не сум толку по спортот, ама мислам дека опфатено е сè. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:04, 5 април 2026 (CEST) {{коментар}} јас исто мислам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 22:29, 5 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Според мене напишаното е добро, но мора подобро да се расчисти прашањето за значајноста кај македонските фудбалери, кошаркари и ракометари, бидејќи тоа се најпопуларните спортови кај нас. Мислам дека е малку нелогично на други јазични Википедии да има повеќе статии за македонски спортисти од тој тип, отколку кај нас. Затоа треба да се разгледа дали треба да имаме поголем опфат за домашни спортисти. Од друга страна, за меѓународните спортисти треба јасно да се дефинираат критериуми — дали е доволен настап во прва/втора/трета лига, дали е потребна репрезентација, меѓународни натпревари, награди, итн. Вака, без конкретни правила, секогаш ќе има различни толкувања и несогласувања. Ако се постават јасни критериуми, ќе биде многу полесно и поконзистентно за сите понатаму. '''Мој заклучок:''' Треба да бидат опфатени сите македонски спортисти што настапуваат на професионално ниво, со исклучок на оние кои се активни само аматерски или се во рана фаза од кариерата; како праг може да се земе најмалку три години професионален ангажман. <br> <br> (јас само ги гледам најпопуларните спортови, па немам коментар за атлетика, хокеј и останатите спортови, така да се согласувам со напишаното дека е јасно) [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:21, 7 април 2026 (CEST) :Интересен факт е дека критериумите на англиската се многу ригорозни, а од друга страна таму има наши спортисти за кои ние уште немаме статија. Мислам дека тоа се должи, не е дека не заслужуваат тие спортисти да бидат и кај нас, туку никој не се позанимавал со нив за да ги создаде нивните статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:28, 7 април 2026 (CEST) {{коментар}} Делот за „аматерски натпревари“ дека не се значајни од енциклопедиска гледна точка треба да отпадне со оглед дека Олимписките игри во голем дел од 20 век биле аматерски натпревари. Исто така и [[универзијада|универзитетските игри]] се значајни настани кои се веќе дел од Википедија. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 20:23, 7 април 2026 (CEST) :Со оглед дека оваа Википедија е македонска и треба што повеќе да се опфатат личности од Македонија, би требало во неа да се опфатат и спортистите кои освоиле пласман на државни првенства, спортистите на Македонија и на градови, учесниците на олимпијади и светски првенства.[[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 20:56, 7 април 2026 (CEST) ::Универзијада е на светско ниво, веројатно под студентски и училишни натпревари се мисли на внатре во рамки на школо, факултет, (од англиската Википедија е тој дел преземен) или така нешто, моја претпоставка. Треба да се дефинира тоа подобро. ::За спортистите на Македонија што ги споменуваш, мислам дека се опфатени тие спортисти во почетниот дел, кој вели: ::*Ако спортистот постигнал значаен државен или меѓународен рекорд или друг вид на успех. ::*Ако добил значајна награда, или за Македонија ја добил државната награда „8 Септември“ за остварување во спортот. ::Ние дури и немаме статија за таа награда, треба да создадеме, а треба и некој повик да намениме да се пишува за македонскиот спорт, дека волонтерите можеби нема да се сетат сами да пополнат такви празнини. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:11, 7 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Комплицирана тема, но сепак опфаќа добри напатствија. Лично сметам аматерски спортисти и спортисти кои не се дел од национални и меѓународни натрепварувања да немаат статии на Википедија. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 15:22, 9 април 2026 (CEST) {{коментар}} Се согласувам со критериумот да се пишуваат статии само доколку клубот и поединците од тој клуб учествуваат во меѓународни настани и имаат медиумска покриеност, бидејќи доколку го нема тогаш ние без малку за секој поединец во Македонија треба да имаме статија, бидејќи играл во некој клуб од екипен спорт во втора или трета општинска лига. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:18, 9 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (книги)|Книги]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 12 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Иако поимот „[[книга]]“ е широко дефиниран, овие критериуми не важат за следните видови публикации: [[Стрип|стрипови]]; списанија; референтни дела како што се речници, енциклопедии, атласи и алманаси; публикации специфични за музика како што се книги со упатства и нотација и либрета; прирачници за упатства; и книги за подготовка за испити. Може да се развијат специфични упатства за таквите видови книги. Дотогаш, ова упатство може да биде поучно по аналогија. Критериумите наведени подолу важат за [[Е-книга|книги во електронска форма]], како и за традиционални книги и [[манга]]. Е-книга што не ги исполнува критериумите од ова упатство е сепак значајна ако ги исполнува критериумите од упатството за значајност за содржина специфична за интернет страници. Е-книга што ги исполнува критериумите од ова начело не мора да ги исполнува критериумите од начелото за интернет содржина за да биде значајна. *Книгата се смета за значајна ако проверливо исполнува, преку сигурни извори, барем '''еден''' од следниве критериуми: # Книгата била предмет на обработка или цитирање на две или повеќе важни објавени дела што се појавуваат во извори кои се независни од самата книга. Ова може да вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии во весници, други книги, телевизиски документарци, списоци на бестселери, и рецензии. Ова ''ги исклучува'' медиумските препечатувања на соопштенија за медиумите, или други публикации каде што авторот, неговиот издавач, агент или други самозаинтересирани страни рекламираат или зборуваат за книгата. # Книгата освоила значајна [[:Категорија:Книжевни награди|литературна награда]]. # Книгата е сметана од сигурни извори за значаен придонес во која било од науките, хуманистичките науки или уметностите, или поттикнала снимање на значаен филм, или друга уметничка форма, или пак друг важен настан, политичко или религиозно движење. # Книгата е, или била, повеќе години предмет на настава во две или повеќе училишта, колеџи, универзитети ''или'' постдипломски програми во која било одредена земја. # Авторот на книгата е толку историски значаен што кое било од пишаните дела на авторот може да се смета за значајно. Петте претходни критериуми не важат за сè уште необјавени книги. *Самоиздаваштвото, и/или објавувањето и плаќањето за објавување на книгата од страна на самиот автор, не се во корелација со значајноста. Постојат издавачи на книги кои печатат по нарачка, а сепак стои името на издавачката куќа како издавач, и за ова треба да се внимава. Постојат исклучоци, како што се „Рана наука во Оксфорд“ од [[Роберт Гинтер]] и „Тамерлан“ од [[Едгар Алан По]], но обете книги би се сметале за значајни врз основа на (на пример) критериум 1 и критериум 5 од горните општи критериуми. На многу самоиздадени книги им се доделени ISBN броеви, и може да се наведат во национална библиотека, односно може да се најдат преку пребарување на интернет, на пример, или може да се продаваат кај големи продавачи на книги преку интернет, на [[Amazon.com]], на пример. Но, тоа што книгата има ISBN број, или ја има на пребарување, посебно понудена да се купи, ништо од ова не е доказ за значајност. *Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. *Во врска со значајноста на книги кои се издадени пред повеќе од 100 години, треба да преовлада здравиот разум. За дела на Македонци, веројатноста е голема таквите книги да се енциклопедиски значајни да имаат за своја статија. За дела на автори од светот, можните основи за утврдување на значајност вклучуваат: колку широко е цитирана или споменувана во пишани извори таа книга, бројот на изданија на книгата, дали е препечатена, славата што книгата ја ужива или ја уживала во минатото, нејзиното место во историјата на литературата, нејзината вредност како историски извор и нејзината старост. *Статиите за книги не треба да бидат преопширни. Насловот на статијата за книга треба да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку книгата ја држиме во раце и ја читаме на македонски јазик. Иако една книга може да биде значајна, вообичаено не е препорачливо да има посебна статија за лик или појава од книгата. Постојат исклучоци, особено во случај на многу познати книги. На пример, „[[Божиќна приказна]]“ од [[Чарлс Дикенс]] може да има посебна статија за нејзиниот протагонист, [[Ебенезер Скруџ]], или серијалот [[Песна за мраз и оган]], книги по кои е снимена серијата [[Игра на тронови]], има неколку карактери кои заслужуваат посебна статија, како [[Денерис Таргариен]], [[Џејми Ланистер]], и неколку други. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (книги)]] ==== Дискусија за „Книги“ ==== {{коментар}} - Јас лично за „статии за книги што сè уште не се објавени“ би ги исклучила сите да ги нема, а другите критериуми ми се прифатливи. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:09, 12 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Правилата се јасни и концизни, делот „статии за книги што сè уште не се објавени“ може да се исклучи, со тоа што може да бидат вклучени во статијата на авторот, доколку се работи за книги од серијал кој е сам по себе значаен, како на пример [[Песна за мраз и оган]]. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:36, 14 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Правилата се јасни според мене од ова напишаново, иако не сум многу информиран околу оваа тема. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 21:35, 14 април 2026 (CEST) {{коментар}} Согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:34, 14 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Добро претставено. Не сум за непознати автори и дела, нормално. Треба да поминат низ филтрите на издаваштвото, книжевната рецензија и критика и општата прифатеност на публиката. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 15:09, 17 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Го сменив делот за необјавените и сега гласи: Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:14, 18 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Убаво е што се покренува дискусијава, вака е појасно за сите. Критериумите се јасни и децидни. Искрено мислам, некои статии кога се додаваат, како на пр. за ликови од книги, придонесуваат за збогатување на енциклопедијата и се поврзуваат со другата главна статија за дело или автор, давајќи на тој начин можност за читателот да навигира низ енциклопедијата со поголема леснотија. - [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (музика)|Музика]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:30 ч. на 19 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Музичарите или ансамблите''' (овде се вклучени и бендови, пејачи, рапери, оркестри, диџеи, музички театарски групи, инструменталисти, хорови, итн.) може да бидат значајни ако исполнуваат барем еден од следниве критериуми. #Бил предмет на повеќе, нетривијални, објавени дела што се појавуваат во извори кои се веродостојни, не се самообјавени и се независни од самиот музичар или ансамбл. :Овој критериум вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии и големи интервјуа дадени во весници, книги, списанија, онлајн верзии на печатени медиуми и телевизиски документарци, освен соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации каде што музичарот или ансамблот зборуваат за себе и се рекламираат, како и статии во училишен или универзитетски весник (или слично). #Имал сингл или албум на националната музичка листа на која било земја. #Има златна, сребрена или платинеста плоча (или друг вид на носач на звук) сертифицирана во најмалку една земја. #Има добиено сериозно известување во независни доверливи извори за меѓународна концертна турнеја или национална концертна турнеја во најмалку една суверена земја. Под турнеја се подразбира настап во најмалку 6 градови. #Има издадено два или повеќе албуми за голема издавачка куќа или за една од поважните независни куќи, односно независна куќа која постои барем неколку години, и која веќе издала носачи на звук на изведувачи, кои се значајни. #Не треба да се создаваат статии за група која по ништо друго не е значајна освен затоа што еден период член бил музичар кој станал значаен подоцна сам по себе или како член на значајна група. Ова треба да се прилагоди соодветно на музичкиот жанр: на пример, изведување на две главни улоги во големи оперски куќи. Забележете дека овој критериум треба да се толкува со претпазливост, бидејќи имало случаи каде што овој критериум бил цитиран на кружен начин за да се создаде самоостварувачка јамка на значајност: на пр., музичар кој бил „значаен“ само затоа што бил во два бенда, од кои едниот или двата бенда биле „значајни“ само затоа што овој музичар бил во нив. #Станал најистакнат претставник на значаен стил или локална урбана сцена. Имајте предвид овде дека предметот мора да ги исполнува сите вообичаени стандарди на Википедија, вклучително и [[Википедија:Проверливост|проверливоста]]. #Добитник е на музичка награда, како што се музичките награди: [[Греми]], [[Џуно (награда)|Џуно]] или [[Меркјури (награда)|Меркјури]], или на пример во Македонија награда на [[Макфест]], итн. #Победил на големо, значајно музичко натпреварување. #Изведувал музика за значајно медиумско дело, како што е лајтмотив за програма на голема телевизиска мрежа, или за значаен филм. (Но, ако ова е единственото тврдење за значајност, веројатно е посоодветно само да се спомене во главната статија и да се пренасочи кон таа страница.) #Делото било на програма на национално ниво од страна на голема радио или музичка телевизиска мрежа. #Музичарот бил тема на получасовна или подолга програма на радио или телевизиска мрежа со национална покриеност. '''Поединечни членови, изведувачи на ријалити на телевизија''': #Членовите на значајни бендови се пренасочуваат кон статијата за бендот, не се создаваат поединечни статии за нив, освен ако не покажале дека самите се индивидуално значајни. #Пејачите и музичарите кои се значајни само по учеството во телевизиска серија со ријалити може да бидат пренасочени кон статија за серијата, сè додека не покажат дека се независно значајни. За '''композитори, автори, либретисти или текстописци''': #Лицето било предмет на повеќе независни објавени дела чиј извор е независен од лицето, и е сигурен и веродостоен. :Овој праг вклучува објавени дела од сите форми, како што се статии во весници, книги, статии во списанија и телевизиски документарци, со исклучок на следново: ::Автобиографии, медиумски соопштенија и реклами за лицето. ::Дела што се состојат исклучиво од тривијални содржини, како што е минливо споменување на лицето во дискусија за друга тема, или едноставно вклучување во едноставни списоци на автори на корици, белешки, фусноти, итн. #На лицето му се припишува пишувањето или соавторство во пишувањето на кој било текст или музика, односно музичко или театарско дело (вклучувајќи мјузикл, опера, и слично) за музичар или ансамбл или театар што се квалификува како значаен според претходните критериуми, за значаен театар или бил ангажиран од музичар или ансамбл што се квалификува како значаен според претходните критериуми. #Неговите дела се користени во подоцнежна композиција од автор, композитор или текстописец кој ги исполнува горенаведените критериуми. #Напишал песна или композиција која победила (или во некои случаи освоила прво или второ место) на водечки музички натпревар кој не е експлицитно воспоставен како настан за откривање таленти или за „нова надеж“. #Се појавува со разумна должина во стандардни референтни дела за неговиот жанр. ''Доколку е можно, композиторите или текстописците со недоволно проверлив материјал за да се оправда важноста за постоење на нивна посебна статија, треба да се спојат во статијата за нивното дело, доколку делото е многу познато и важно. Кога композиторот или текстописецот е познат по повеќе дела, таквото спојување можеби нема да биде можно.'' За '''композитори и изведувачи надвор од медиумското покривање''', критериуми за значајност се ако лицето: #Во сигурни извори е цитирано како влијателно во стилот, техниката, репертоарот или предавањето на одреден вид музика. #Воспоставило традиција или школа на одреден жанр. #Компонирало значителен број мелодии, аранжмани или стандарди што се користат во значаен жанр или традиција или школа во рамките на значаен жанр. #Често е опфатено во публикации посветени на значајна субкултура. За '''албуми, синглови и песни''': *Иако ова упатство е донекаде контроверзно, општиот консензус за значењето на албумите е дека ако музичарот или бендот што ги снимил се смета за значаен, тогаш нивните албуми се исто така доволно значајни за да имаат посебни статии на Википедија. Сепак, албумот не мора да биде од значаен изведувач или ансамбл за да заслужува самостојна статија, само доколку ги исполнува општите упатства за значајност. Статиите за албуми кои немаат доволно текст, односно во најголем дел содржината е списокот на песни, посоодветно е да се спои во главната статија на изведувачот или статијата за дискографија на изведувачот, наместо да постои како посебна статија за албум. *Песните и сингловите се веројатно значајни ако добиле значително внимание како тема на повеќе, нетривијални објавени дела чии извори се независни од изведувачот и издавачката куќа. Ова ги вклучува објавените дела во сите форми, како што се статии во весници, книги, телевизиски документарци или рецензии, освен медиумските соопштенија за медиумите или други публикации каде што изведувачот, неговата издавачка куќа, агент или други самозаинтересирани страни го рекламираат или зборуваат за делото. *Песна што ги исполнува критериумите за значајност не значи дека нужно ќе се третира како посебна, самостојна страница, а прашањето дали да се создадат самостојни страници за поединечни значајни песни е предмет на уредничка проценка. Оваа одлука секогаш треба да се основа врз специфични размислувања за тоа како темата да се направи разбирлива. Понекогаш, значајните песни можат подобро да се опфатат како дел од поголема статија, каде што може да има поцелосен контекст што би се изгубил ако песната има своја посебна статија. Освен значајноста, самостојна статија за песна може да постои само ако има доволно материјал за да се оправда разумно детална статија. Ако за статија за песна нема доволно текст, односно ако остане никулец, треба да се спои со статии кои постојат за изведувачот или за албумот. '''Концерти и турнеи''': *Концертните турнеи се веројатно значајни ако добиле значително известување во повеќе независни и сигурни извори. Таквата медиумска покриеност може да покаже значајност во однос на уметничкиот пристап, финансискиот успех, односот со публиката или други слични термини. Изворите што само утврдуваат дека се случила турнеја не се доволни за да укажат на значајност. Турнеите за кои не се пишува во секундарни извори, треба да бидат опфатени во дел на страницата на уметникот, наместо да се создаде посебна статија за таков настап. Турнеја што ги исполнува стандардите за значајност не ги прави сите турнеи поврзани со тој уметник значајни. „[[Bad (1988)]]“ на [[Мајкл Џексон]] е пример за значајна концертна турнеја. '''Статии кои не ги задоволуваат критериумите''': *Википедија не треба да има посебна статија за личност, бенд или музичко дело што не ги исполнува критериумите, ниту на ова упатство, ниту на општото упатство за значајност, ниту за која било тема, и покрај тоа што можеби исполнува некои од правилата опишани погоре, за кои уредниците на крајот не можат да пронајдат независни извори што даваат детални информации за темата. Цел на Википедија не е да се создаваат никулци, односно мали статии за кои знаеме дека никогаш не можат да се прошират, ниту статии засновани првенствено врз она што субјектите го кажуваат за себе. '''Именување и должина на статиите за музика и музичари''': *За албуми и песни на странски автори за кои може да има посебна статија затоа што се значајни, се препорачува името на статијата да биде во оригинал и внатре во првата реченица да стои изговорот на насловот и/или превод. *За музички групи се препорачува името на статијата да биде кирилица како што се изговара, на пример [[Битлси]], [[Ролинг стоунс]], и во првата реченица да се запише оригиналното име на музичката група. *Се препорачува должината на статиите за музика да не биде попоплнета само со список на видеа или песни. Доколку списокот е долг, се препорачува да се скрати само на најзначајните, односно да се направи избор на песните. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (музика)]] ==== Дискусија за „музика“ ==== {{коментар}} - Јас се согласувам со критериумите. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:30, 19 април 2026 (CEST) {{Коментар}} опфаќа во глобала се. Јас лично сум за пишување оригинал на имиња на песни и групи/ уметнички имиња со македонски изговор во воведот на статијата. Иако ова се коси со правописот, сепак е некако безвезе на пример „Ин д клаб“, а многу подобро е „In the Club“, на пример. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 16:00, 22 април 2026 (CEST) {{коментар}} Согласен кон условите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 19:49, 22 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Се согласувам со горенаведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 08:39, 23 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Се согласувам со критериумите. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:57, 24 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> === [[Википедија:Значајност (филмови)|Филмови]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:00 ч. на 26 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Покрај општите критериуми за значајност, ова се '''дополнителни критериуми''' кои се однесуваат на филмови: *Изворот треба да биде независен, што значи дека режисерот, издавачите на филмот, глумците, да не се директно поврзани со написот. Не се независни извори оние кои го вклучуваат студиото или компаниите што работат со него на продукцијата и објавувањето, ниту соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации, како што се: резимеа на заплетот без критички коментар, или списоци во филмски водичи. Видовите извори што се сметаат за независни се оние што пишувале за филмот, како што се периодичните списанија, и книги во кои се анализира или се споменува филмот. *Филмот бил широко дистрибуиран и добил рецензии во две или повеќе публикации кои се независни. *Филмот е историски значаен, што се потврдува со еден или повеќе од следниве фактори: :Објавување на најмалку две независни статии, по најмалку пет години од првото прикажување на филмот. :Филмот бил прогласен за значаен според широка анкета на филмски критичари, академици или филмски професионалци, кога таква анкета била спроведена најмалку пет години по објавувањето на филмот. :Филмот бил повторно комерцијално издаден или прикажан на фестивал, најмалку пет години по првичното објавување. :Филмот бил прикажан како дел од документарец, програма или ретроспектива за историјата на киното. *Филмот добил голема награда за извонредност во некој аспект од филмското творештво. Сепак да се внимава на следново: наградите од филмските фестивали обично бараат многу повеќе внимание и преглед, бидејќи овој вид награди е многу повеќе подложен на злоупотреба и манипулација. *Филмот бил избран за чувување во национален архив. *Филмот се изучува како предмет на акредитиран универзитет или колеџ со значајна филмска програма. *Филмот претставува уникатно достигнување во кинематографијата, или е пресвртница во развојот на филмската уметност или значително придонесува за развојот на националната кинематографија. *Во филмот учествува (како глумец, режисер, продуцент) позната или значајна личност за која филмот е голем дел од нивната кариера. *Филмот бил успешно дистрибуиран домашно во земја која не е позната како земја што произведува филмови. Во ваков случај треба да се утврди дека станува збор за филм кој е значаен по нешто повеќе од самото производтсво. *Филмови кои се снимаат или се во план најавени да се снимат може да се споменат во статијата на значаен глумец, продуцент или режисер, само ако имаат доволно најави во независни извори. '''Статиите за филмски ликови''' треба да ги следат препораките за значајност пред да бидат создадени. Доколку филмскиот лик е адаптиран од друг медиум или дело, од книга, на пример, а за оригиналниот лик веќе има статија, не треба да се создава нова статија за филмскиот лик. Ве молиме имајте предвид дека едноставното исполнување на критериумите не значи автоматски дека филмскиот лик треба да има своја статија. '''Именување и должина на статиите за филмови''': *За филмови се препорачува насловот на статијата да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку филмот се прикажува во кино или на телевизија. *Се препорачува должината на статиите за филмови да не биде попоплнета само со список на ликовите. Доколку списокот е долг, се препорачува да се скрати само на најзначајните, односно да се направи избор на ликовите. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (филмови)]] ==== Дискусија за „филмови“ ==== * {{коментар}} - Во ред се - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:26, 26 април 2026 (CEST) * {{коментар}} - Се согласувам - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 09:42, 28 април 2026 (CEST) * {{коментар}} - Се согласувам со поставените критериуми. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:49, 29 април 2026 (CEST) * {{коментар}} Немам што да додадам, добро е. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 11:03, 30 април 2026 (CEST) * {{Коментар}} ОК е се. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 11:17, 30 април 2026 (CEST) * {{коментар}} Согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 12:02, 3 мај 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> === [[Википедија:Категории, списоци и прегледнички кутии|Категории, списоци и прегледнички кутии]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 21:20 ч. на 3 maj 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Ова е последна и голема тема, која е разделена на четири статии. Со цел да не се натрупа овде со текст, ќе извадам делови од сите четири: '''Категории:''' *НЕ создавајте категорија ако во неа треба да има помалку од пет статии. *НЕ создавајте бесмислени категории. *НЕ смее категоријата да е категоризирана со истото име, односно да припаѓа самата на себе. *Категоријата е веројатно несоодветна ако одговорот на следниве прашања е „не“: ::Дали е можно да се напишат неколку пасуси или повеќе за темата на категоријата, објаснувајќи ја? ::Ако се движите до статијата во категоријата, дали ќе биде очигледно зошто е таму? Дали темата на категоријата е истакнато дискутирана во статијата? *Статијата често ќе биде категоризирана во неколку категории. Сепак, треба да бидете внимателни при категоризирањето — категориите стануваат помалку ефикасни колку повеќе од нив има во дадена статија. '''Списоци:''' *„Список на ...“ се енциклопедиски страници што се состојат од воведен дел проследен со список, евентуално подреден во потсекции. Ставките на овие списоци може да вклучуваат врски до специфични статии или други информации, и мора да бидат поткрепени со наводи како и секоја статија. *„Вградените списоци“ се списоци што се користат во статиите и ја надополнуваат содржината на статијата. Тие се вклучени во самиот текст или се додаваат во форма на табела, на пример. *Некои теми се толку широки што списокот би бил неконтролирано долг и ефикасно неодржлив. '''Прегледнички кутии / предлошки:''' *Прегледничките кутии генерално се претставени во еден од двата формати: ::Хоризонтални, поставени на дното од статиите, односно кутии за навигација ::Вертикални, често сместени во горниот десен агол од статиите, односно странични ленти или инфокутии. *Прегледничките кутии што се наоѓаат во горниот десен агол на статиите (понекогаш наречени „странична лента“ или „дел од серија“) треба да се третираат со посебно внимание, бидејќи се толку видливо прикажани за читателите. Повеќе на линковите: [[Википедија:Категории, списоци и прегледнички кутии]], [[Википедија:Категоризација]], [[Википедија:Списоци]], [[Википедија:Прегледнички предлошки]] ==== Дискусија за „категории, списоци и прегледнички кутии“ ==== * {{коментар}} - Јасно е, главно и до сега сме работеле по овие напатствија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:37, 3 мај 2026 (CEST) * {{коментар}} - Се сложувам со наведените критериуми. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:02, 5 мај 2026 (CEST) * {{коментар}} - Се сложувам. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:23, 7 мај 2026 (CEST) * {{коментар}} Согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 15:16, 7 мај 2026 (CEST) *{{Коментар}} Јасно и прецизно.-<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 21:38, 10 мај 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> == Придавка од „Карнија“ == Денешна тема на уредувачкиот ден e „Венци на Јужните Варовнички Алпи“ во која спаѓаат и „Карнските Алпи“ односно „Карниските Алпи“. Со оглед дека основата на зборот е покраината „Карнија“ правејќи напоредна споредба со Калифорнија (единствен топоним кој завршува на „рнија“ како Карнија), придавката треба да е „карниски“ која е полесно изговорлива на македонски јазик. Во македонските речници го нема топонимот Карнија и следствено ни придаваката произлезена од него. Доколку мнозинството се сложува соодветно би ја променил оваа придавка. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:24, 19 февруари 2026 (CET) :И мене ми се чини дека карниски е точно, споредено со Калифорнија и калифорниски. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 17:55, 19 февруари 2026 (CET) :Се согласувам и јас. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:37, 20 февруари 2026 (CET) ::@[[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]]@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]]@[[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] Интересен случај, бидејќи покраината е всушност на македонски Корушка, но дури и словенечката Википедија користи Карнијске Алпе, така што се согласувам да бидат Карниски Алпи. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:13, 23 февруари 2026 (CET) :::Променето. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 21:11, 23 февруари 2026 (CET) == Турски имиња за селата во Егејска Македонија == Зошто се употребуват турски називи за поранешни турски села во Егејска Македонија? Тоа не се македонски називи ниту македонски села (сегашни или поранешни). Јас мислувам дека нема потреба да се дава предноста на турски називи, каде тоа не су повеќе турски села. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 14:23, 22 февруари 2026 (CET) :Здраво. Дали може да ни посочите за кои села поточно станува збор? На пример, Дедели нема друго име освен ова име кое потекнува од турскиот јазик, каде и живееле Турци. Поздрав--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 09:50, 23 февруари 2026 (CET) ::Станува збор за селата во на пример Кожанско и Кајларско - [[Кожани (општина)]] или [[Еордеја (општина)]]. Тука нема потреба за турски називи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:44, 23 февруари 2026 (CET) :::@[[Корисник:Marco Mitrovich|Marco Mitrovich]] Како во Македонија, така и во егејскиот дел, топонимите ние не ги менуваме, особено што имињата кои ги споменуваш се присутни и во литературата (изворите). --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:07, 23 февруари 2026 (CET) :Како сакате, ама давањето предноста на стари турски топоними во однос на грчките сегашни каде живеат Грци а не Турци е грешка. И во турскиот дел на Тракија многи грчки топоними се заменети со турски. Јас мислувам дека треба си гледаме нашите македонски топоними, а не да даваме предноста на стари турски топоними во однос на сегашните грчки. На пример [[Бахче Ловаси]] во место на Кипари. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:49, 24 февруари 2026 (CET) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|разговор]])</bdi> 12:15, 19 март 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Johannes Richter (WMDE)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 13:21, 31 март 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 19:11, 3 април 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Facundo Jainikoski == Има ли некој врски во ФФМ да проверува дали е овој аргентинскиот фудбалер со македонско потекло? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:13, 5 април 2026 (CEST) :~Кој знае и ФФМ дали имаат информација за неговото потекло, дека момчето е во Аргентина родено. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:14, 5 април 2026 (CEST) :Мене многу ми личи на финско презиме. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 22:46, 5 април 2026 (CEST) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 02:58, 26 април 2026 (CEST) </bdi> <!-- Пораката ја испрати Корисник:Codename Noreste@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 == ''Please help us and your community by translating this announcement into your language!'' Dear all, The [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway. There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community. '''Eligibility criteria:''' * Candidates must be [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]: ** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025 ** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026 ** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026 * Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Meta:Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]] You can check your eligibility using the following tool: https://cee-sc-election.toolforge.org/ '''How to proceed:''' Candidates may nominate themselves or be nominated by others. If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026. The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Meta:Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]: Please also inform your communities about the election and encourage participation. Best regards,   Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 --[[Meta:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[Meta:User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 12:00, 30 април 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Aed == Jhon [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-26915-04|&#126;2026-26915-04]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-26915-04|разговор]]) 05:55, 4 мај 2026 (CEST) == Wiki Loves Eurovision 2026 == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Wiki Loves Eurovision edit-a-thon logo 2026.svg|right|250px]] Hello everyone! You are invited to participate in the "[[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|Wiki Loves Eurovision]]" article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available: * 1st prize: a voucher worth €60 * 2nd prize: a voucher worth €50 * 3rd prize: a voucher worth €40 * 4th–10th prize: a voucher worth €30 To participate in the contest and learn more, please visit [[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. --[[User:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[User talk:MHeidarzadeh-CEEhub|talk]]) 14:00, 16 May 2026 (UTC) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Поврзување на статија == Здраво. Ја креирав статијата [[16:9 (ТВ формат)]], но Wikidata ми јавува грешка за заштита и дозволи кога пробувам да ја поврзам со англиската верзија (16:9 aspect ratio). Изгледа има некој конфликт со стари меѓујазични врски. Ве молам некој од администраторите да ја поврзе рачно. [[User:Ajta|Ajta]] <small>([[User talk:Ajta|разговор]])</small> 01:05, 27 мај 2026 (CEST) :Ја поврзав без проблем. Мене не ми пријави конфликти. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 01:38, 27 мај 2026 (CEST) == Гласајте сега на изборите за U4C 2026 == <section begin="announcement-content" /> Ги замолуваме лицата со право на глас да гласаат на изборите за [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Координативен комитет за Универзалниот правилник на однесување]] 2026 (U4C 2026). Повеќе информации со проверка на подобноста, процесот на гласање, информации за кандидатите и врска до гласањето ќе најдете на [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|информативната страница на Мета]]. Гласањето завршува на 2 јуни 2026 во [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 ч. UTC]. Би ве замолиле да гласаме ако сметката ви е подобна. Исходот ќе биде познат до 14 јуни 2026 г. -- Во соработка со U4C,<section end="announcement-content" /> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 19:14, 27 мај 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Keegan (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Мислења за соржини на Ризницата создадени со вештачка интелигенција == Ве покануваме да се [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|изјасните на Ризницата по прашањето за измена на правилата за содржини создадени со вештачка интелигенција]] (на англиски). Ова може да ги засегне таквите податотеки веќе подигнати на Ризницата и оние кои би се подигале во иднина. Ви благодарам. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|разговор]]) 19:11, 23 јуни 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Codename Noreste@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860. Подоцна преведено од Корисник:Bjankuloski05 по барање на испраќачот.--> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 15:29, 25 јуни 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Sannita (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 14:24, 24 јули 2026 (CEST) </bdi> <!-- Пораката ја испрати Корисник:DreamRimmer@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Употреба на некирилични имиња за брендови, компании, трговски марки итн. == Здраво на сите. Покренувам дискусија во врска со именувањето на статиите за светски брендови, компании, производители, музички групи, видеоигри, апликации, списанија, весници, автомобили и слични субјекти што во оригинал користат латиница, знаци или броеви. Македонскиот правопис од 2017 г. не наведува некои строги конкретни правила за ова дали секогаш во секој случај '''мора''' да се кирилизира или пак остави во оригинал. Имињата на одредени субјекти значително почесто се користат од релевантните и авторитетни извори во оригинално пишување на латиница (глобално така се познати и прифатени) отколку во транскрипција или превод — и Википедија (на пример Англиската) следи таква практика во насловите на статиите за ваквите предмети (за одредени прашања постојат посебни правила за именување што имаат приоритет). Конкретно, предлагам да се воспостават следниве правила: # Имиња на компании, корпорации, конкретни трговски и нетрговски организации и специфични настани (пр. [[Apple]], [[Microsoft]], [[Take-Two Interactive]], [[Samsung]], Electronic Entertainment Expo 2011, [[Sega]], [[Nintendo]]). Комично е ако, на пример, името на страницата е „Тејк-ту интерактив“. # Имиња на трговски марки, издавачки куќи и брендови (пр. [[iPhone]], [[Google Glass]], [[Kodansha]], [[Shogakukan]]). # Имиња на музички состави, музички групи, албуми, песни и композиции од современиот период (XX — XXI век) (пр. [[AC/DC]], [[Deep Purple]], [[Babymonster]]), со исклучок на оние што припаѓаат на класичната музика (навлезени се во македонскиот јазик како на пример операта „[[Травијата]]“). Ако на пример музичката група се остави во оригинал, до неа оди транскрибираното име, пр. Deep Purple ([[Транскрипција (лингвистика)|се изговара]]: ''Дип парпл''). За песните препорачувам секогаш во оригинал, на пр. песната на Кендрик Ламар, ''Swimming Pools''. # Имиња на медиуми, весници, списанија и издавачи (пр. [[CNN]], [[Die Welt]], ''[[Weekly Shonen Sunday]]'', [[TV Tokyo]], ''[[The New York Times]]''). # Имиња на видеоигри во оригинал, додека во заграда се наведува преводот на македонски јазик (пр. ''[[The Wolf Among Us]]'' ([[македонски]]: ''Волкот меѓу нас'') или соодветно општоприфатено (''официјално'') македонско име на играта доколку постои). # Имиња на веб-страници, платформи, програмски јазици и интернет-услуги што содржат броеви, специјални знаци или споени зборови (пр. [[4chan]], [[bit.ly]], [[VirusTotal]], [[eBay]], [[Windows 11]]). # Термини и називи од областа на информатичките технологии, вклучително и кратенки и акроними (пр. [[TCP/IP]], [[XMPP]], [[Linux]]). # Термини и називи од природните науки (пр. [[J/ψ-мезон]], [[SDSS J1539+0239]]). # Имиња на автомобили, производители на возила и мотори (пр. [[Toyota]], [[Hyundai]], [[Toyota Cresta]], [[Škoda]]). # Имиња на биолошки таксони што немаат утврдени македонски еквиваленти во научната литература (самостојниот превод на латинските имиња не е секогаш едноставен бидејќи често се дозволени повеќе варијанти). # Познати латински изреки, максими (пр. ''[[Ad hominem]]'', ''[[Magnum opus]]''), [[Енциклика|енциклики]] и слично. # Ако филмот, серијата, цртанот, анимацијата, [[Аниме|анимето]] или серијалот (франшизата) немаат официјален македонски наслов, препорачувам или да се остави во оригинал, или ако насловот не е двосмислен, да се преведе на македонски јазик. Некои филмови и серии, пак, се оставени во оригинал од самите македонски дистрибутери. На пример серијалот на ужасите ''[[Terrifier]]'' во Македонија е оставен во оригинал, така и насловот ќе биде на македонската Википедија. Мангата ''Dragon Ball'' нема официјален македонски превод, ама затоа пак анимето има официјална македонска синхронизација од поранешен А1, затоа насловот ќе си остане ''[[Змејска топка]]'' и така натаму. # Истото важи и за книги. Ако има официјален македонски наслов, секако тој да стои, а ако нема, да се преведе на македонски ама само ако насловот не е двосмислен (инаку ќе ги збуниме читателите со наш „обожавателски“ личен наслов, а во меѓувреме книгата можеби официјално била преведена на македонски јазик со сосема друг наслов). Овде спаѓа секаков вид книги (и [[Стрип|стрипови]], [[манга]], [[манхуа]] и [[манхва]]). За правилно изговарање на ваквите наслови, во воведниот дел на статијата препорачувам да се наведе практична транскрипција во заграда (пр. „[[Транскрипција (лингвистика)|се изговара]]:“). Исто така, од широко распространетите кирилични варијанти секогаш се препорачува да се прават пренасочувања кон оригиналниот наслов (на пр. [[Битлси]] → [[The Beatles]]). Меѓутоа, ако предметот на статијата има општоприфатено и распространено кирилизирано напишано име (утврдено и потврдено, на пример, на официјалната македонска веб-страница или во стручната книжевност), треба да се користи тоа. Во таков случај, пренасочувањето треба да се направи од оригиналното латинично пишување кон кириличниот наслов (на пр. [[Coca-Cola]] → [[Кока-Кола|Кока-кола]]). === Немакедонска кирилизација === Називите што во оригинал користат немакедонска кирилизација или друга словенска кирилица (на пр. Нафтна индустрија Србије), треба да се остават како што се, да се транскрибираат или преведат — во зависност од варијантата што претежно ја користат авторитетните извори на македонски јазик. Во овој случај тоа е „[[Нафтена индустрија на Србија]]“. === Особени случаи === Во особено сложени случаи, на пример поврзани со двосмисленост при изборот на јазикот од кој е потребен преносот на македонски јазик, препорачувам консултација со други уредници и соработници. Ако дефинирањето на соодветната варијанта за пренос на македонски јазик е отежнато или несигурно, најдобро е да се остави пишувањето на јазикот на '''оригиналот'''. -------------- Што мислите вие? Се согласувате ли со овие правила? --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 22:03, 14 август 2026 (CEST) === Одговори === :{{против}} - Строго против! За имиња на музички песни и музички албуми, [[Википедија:Селска_чешма#Дискусија_за_„музика“|погоре имаше дискусија]] и гласање (не знам зошто го повторуваш ова) да бидат во оригинал: :*албуми и песни на странски автори за кои може да има посебна статија затоа што се значајни, се препорачува името на статијата да биде во оригинал и внатре во првата реченица да стои изговорот на насловот и/или превод. :*Но: за сè друго го користиме македонскиот правопис, кој вели дека научни кратенки и латинските имиња за флора и фауна кои се пишуваат на латиница и ја следат меѓународната биномна номенклатура (првата буква голема, и курзив, пример ''Lynx lynx'' (балкански рис)). :А за друго, и конкретно за тие што ги споменуваш: :*музички групи се препорачува името на статијата да биде кирилица како што се изговара, на пример Битлси, Ролинг стоунс, и во првата реченица да се запише оригиналното име на музичката група. :*филмови, книги, манга: насловот на статијата да е во превод на македонски јазик, како што би гласел кога би се давале во Македонија, или би биле печатени. :*Туѓите имиња на брендови и компании се пишуваат со македонско писмо (кирилица) онака како што се изговараат, приспособени кон нашиот гласовен систем наместо со оригиналното латинично писмо. :[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 10:30, 15 август 2026 (CEST) == Известување за проект за картирање на земјишната покривка во С. Македонија == Во рамки на предложениот проект '''„Mapping Land Cover and Land Use in the Cadastral Areas of North Macedonia Using Sentinel Satellite Data“''' ќе се изработи отворен GIS датасет за земјишната покривка во катастарските подрачја на населените места во С. Македонија. Проектот предвидува обработка на Sentinel сателитски снимки и GIS анализа за утврдување на површината и процентуалното учество на различни категории на земјишна покривка, како што се шуми, обработливо земјиште, тревни површини, урбани подрачја и водни површини. Резултатите, вклучувајќи карти, статистики и отворени геопросторни податоци, ќе бидат достапни за понатамошно користење и ќе придонесат кон подобрување на содржините на Wikipedia, Wikimedia Commons и Wikidata. Со оваа објава ја информирам заедницата за проектот. [[User:MacedonianMaps|&#91;&#91;User:Nikola0505&#124;MacedonianMaps&#93;&#93;]] <small>([[User talk:MacedonianMaps|разговор]])</small> 16:38, 17 август 2026 (CEST) :Звучи интересно, веројатно и корисно. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:26, 20 август 2026 (CEST) == CEE Technical Village Pump == {{int:please-translate}} [[File:CEE Technical Village Pump.webm|300px|right|thumb|A short introduction to the CEE Technical Village Pump]] The '''[[:m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]]''' is a new space for Wikimedia contributors and communities across the CEE region to request technical help, exchange solutions, and get support from experienced contributors. To introduce the project and give a quick overview of how it works, we’ve prepared this short video. The page is currently available in English. We’d like to make it accessible to communities across the region in their local languages, and we’d appreciate your [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=page-Template%3ACEE+Technical+Village+Pump+header&language=en&action=page&filter=&action_source=translate_page help translating it]. Best regards, [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 11:09, 26 август 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Етничко потекло на Македонците на српската википедија == Еве што пишува за потекло на статија [https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8 Македонци] на српската википедија:''Питање као да ли је македонска нација заиста постојала ураним 1940-их, када је комунистичка Југославија одлучила да jе призна, је тешко одговорити. Неки посматрачи тврде, да чак и у овом тренутку је било сумњиво, да ли су Словени из Македоније сматрали себе, да су националност одвојена од Бугара.[43][44][45][46][47] Након тога, како би избрисали преостала про-бугарска осећања, нове комунистичке власти су прогањали десничарске националисте са оптужбама за "про-бугарски шовинизам".[48] Дакле, чак су и левичарски политичари били затворени и оптуживани да су про-бугарски оријентисани''. Според српската википедија Македонци се бугарско потекло. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 13:19, 3 септември 2026 (CEST) == Менување на опслужувач — Наскоро вашето вики ќе може само да се чита == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прочитајте ја поракава на друг јазик]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|Фондацијата Викимедија]] ќе го префрли прометот од еден на друг податочен центар. Ова ќе осигура непречена работа на Википедија и другите Викимедиини викија, дури и ако се случи катастрофа. Целиот промет ќе биде префрлен на '''{{#time:j F Y|2026-09-23|mk}}'''. Префрлањето ќе почне во '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''. За жал, поради некои ограничувања во [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|МедијаВики]], сето уредување мора да престане додека се врши префрлањето. Се извинуваме за овој прекин и се трудиме да го намалиме во иднина. На сите викија ќе биде прикажан разглас 30 минути пред ова да се случи. Овој разглас ќе остане видлив сè додека не заврши постапката. Можете да учествувате во [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate преводот и коректурата] на текстот на овој разглас. '''За кратко ќе можете да читате, но не и да уредувате. Ова ќе важи за сите викија.''' * На {{#time:j F Y|2026-09-23|mk}} нема да можете да уредувате највеќе до еден час. * Ако пробате да уредувате или зачувате во текот на ова време, ќе ви се појави порака за грешка. Се надеваме дека во периодот на тие минути нема да има изгубени уредувања, но тоа не можеме да го гарантираме. Ако видите порака за грешка, почекајте додека нештата не се вратат во нормала. Тогаш ќе можете да го зачувате вашето уредување. Но, за секој случај, ви препорачуваме најпрвин да направите копија на промените што сте ги направиле. ''Други ефекти'': * Позадинските работи ќе бидат побавни, а некои може да бидат напуштени. Црвените врски може побавно да се подновуваат. Ако создадете статија до која веќе води некоја врска, врската ќе стои црвена подолго од вообичаено. Некои долгоработечки скрипти ќе мора да се запрат. * Спроведувањето на нов код се очекува да се одвива како во секоја друга недела. Меѓутоа, на места може да се случат некои замрзнувања на кодот ако тие потоа бидат потребни за дадената операција. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] ќе биде недостапен 90 минути. Овој проект може да се осложи, ако е неопходно. Можете да го [[wikitech:Switch_Datacenter|погледате распоредот на wikitech.wikimedia.org]]. Сите промени ќе бидат соопштени во распоредот. '''Споделете ги овие информации со вашата заедница.'''</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 14:58, 15 септември 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Trizek (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Проверка и преместување на нацрт: The Narcissist’s Playbook == Здраво. Ве молам за проверка на [[Корисник:Dtf1978/Сценариото на нарцисот]], нацрт за документарниот филм The Narcissist’s Playbook (2026), и за преместување во главниот именски простор ако ги исполнува условите. Мојата сметка сè уште нема право за преместување. Би била добредојдена проверка на македонскиот јазик, насловот, изворите и значајноста. Нацртот е подготвен со помош на OpenAI Codex. Немам врска со продукцијата или учесниците и не сум платен за уредувањето. Ви благодарам. [[User:Dtf1978|Dtf1978]] <small>([[User talk:Dtf1978|разговор]])</small> 10:52, 16 септември 2026 (CEST) :@[[Корисник:Dtf1978|Dtf1978]] Статијата треба да преработи, а како што забележувам на англиската верзија има подобра верзија моментално од оваа преведената, па така можеш да ја доработиш за да може да се пренесе. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 12:55, 24 септември 2026 (CEST) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 17:16, 22 септември 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> == Барање за преглед на нацрт: Синиша Кашавелски == Подготвив нацрт за сликарот Синиша Кашавелски: [[Корисник:Kashawel/Синиша Кашавелски]]. Јас сум Синиша Кашавелски, па имам лична поврзаност со темата. Ве молам независен уредник да ги провери значајноста, формулациите и изворите пред евентуално преместување во главниот именски простор. [[User:Kashawel|Kashawel]] <small>([[User talk:Kashawel|разговор]])</small> 23:58, 23 септември 2026 (CEST) :@[[Корисник:Kashawel|Kashawel]] Здраво, според нашата политика за [[Википедија:Значајност (луѓе)|значајност]], која ти препорачувам да ја прочиташ, твојата моментална верзија не ги задоволува критериумите за да биде прифатена. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 12:52, 24 септември 2026 (CEST) ::Благодарам за одговорот и за насоката. Ќе ја разгледам внимателно политиката за значајност и ќе го доработам нацртот, особено во однос на независните секундарни извори. По дополнувањето, би бил благодарен за повторен преглед. [[User:Kashawel|Kashawel]] <small>([[User talk:Kashawel|разговор]])</small> 14:11, 24 септември 2026 (CEST) == Барање за пошироко мислење: историски идентитет и неутралност во биографските статии == Би сакал мислење од повеќе уредници за три поврзани статии: [[Разговор:Тодор Александров]], [[Разговор:Александар Протогеров]] и [[Разговор:Гоце Делчев]]. На разговорните страници се отворени дискусии за тоа како енциклопедиски да се претстават националното самоопределување, политичката програма и историската употреба на поимите „Македонец“, „Бугарин“ и „македонски Бугарин“, но дискусиите останаа без понатамошен развој. Не предлагам однапред национална определба, туку би сакал поширок консензус за методот: кои академски и примарни извори треба да се користат, како да се претстави изречното самоопределување на историските личности и како тоа да се разграничи од нивната автономистичка или независничка политичка програма. Особено би било корисно мислење дали поимот „македонски Бугари“ треба да се третира како историски поим кога е потврден во релевантни извори, и како тоа да се направи без современи национални проекции. За да не ја дуплираме дискусијата, предлагам конкретните забелешки да продолжат на разговорните страници на соодветните статии. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] <small>([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])</small> 08:50, 3 октомври 2026 (CEST) :@[[Корисник:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] Статиите на нашата Википедија за разлика од сите други јазични изданија и те како содржат веќе делови за други гледишта, така што нема што повеќе да дискутираме и да менуваме, бидејќи воведните и другите делови се напишани според достапните извори на македонски јазик. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:09, 6 октомври 2026 (CEST) ::@[[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]], мислам дека суштината на моето прашање е малку поинаква. Не е проблемот дали статиите веќе содржат „други гледишта“, туку што немаме јасен заеднички критериум за историската употреба на поимот „македонски Бугари“. ::Поимот се среќава и во македонска научна и енциклопедиска литература, но во уредувачките дискусии понекогаш се отфрла како „псевдоисториски“. Токму тоа создава повторливи спорови од статија до статија. ::Не предлагам поимот автоматски да се применува врз секоја историска личност. Предлагам да утврдиме општ принцип: кога поимот е потврден со релевантни извори, дали може да се користи со јасна атрибуција и историски контекст, без тоа да значи дека Википедија прифаќа една современа национална интерпретација? ::Ако го договориме тој принцип еднаш, нема потреба истото прашање повторно да го решаваме посебно кај Делчев, Александров, Протогеров и други личности. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] <small>([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])</small> 09:39, 11 октомври 2026 (CEST) :::Ние не сме некаква комисија овде да утврдуваме заеднички критериум за некаков поим и тоа да важи за личности низ минатото. По мене нема никаква потреба ниту смисла да воведуваме некои промени во нашите статии, кои веќе и те како се напишани согласно неутралноста и ги содржат и другите гледишта, за разлика на пример бугарската Википедија, каде дури и нашиот јазик не е напишан согласно неутралната политика на Википедија. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 09:54, 11 октомври 2026 (CEST) == Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist == ''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)'' Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary. The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].<br/> Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes. Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 11:28, 9 октомври 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=31142775 --> == Помош за објавување на нацрт-биографија == Здраво, Подготвив и зачував нацрт за биографија на македонскиот хармоникаш Борче Полизовски во мојот песочник: [[Корисник/Песочник]]. Кога се обидов да ја преместам во главниот простор на Википедија, добив известување дека немам доволно привилегии за преместување страници. Ве молам за насока како правилно да постапам за нацртот да биде разгледан и, доколку ги исполнува условите, да биде објавен како статија. Ви благодарам! [[User:MTonika|MTonika]] <small>([[User talk:MTonika|разговор]])</small> 19:55, 12 октомври 2026 (CEST) :{{одговор|MTonika}} Здраво. Најдобро е да не се пренасочува, туку да се создаде статијата по нормален пат. [https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%87%D0%B5_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8&action=edit&redlink=1 Еве ја празна], и може да се ископира во неа (не заборавајќи на категории). Пишете штом сте го направиле тоа, за да разгледам и ставам одобрение. Поздрав --[[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 20:40, 12 октомври 2026 (CEST) ::Здраво, Бјанкулоски, ::Ви благодарам многу за насоките, трпението и помошта. Постапив според Вашиот совет и ја создадов статијата за Борче Полизовски. Се надевам дека ќе ги исполнува условите на Википедија. Ви благодарам што одвоивте време да ми помогнете. ::Срдечен поздрав! [[User:MTonika|MTonika]] <small>([[User talk:MTonika|разговор]])</small> 00:16, 13 октомври 2026 (CEST) :::@[[Корисник:MTonika|MTonika]] Здраво, ве молам да ја прочитате нашата [[Википедија:Значајност (луѓе)|политика за значајност]] и да постапите согласно тоа и да се пронајдат извори за наведеното, а воедно голем дел од биографијата не треба да биде на Википедија, затоа што ова е енциклопедиска содржина, а не негова монографија. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:04, 13 октомври 2026 (CEST) ::::Здраво, ::::Ви благодарам за забелешките и за насоките. Сакам да ја подобрам статијата за Борче Полизовски и да ја усогласам со правилата на Википедија. ::::Би Ви била благодарна доколку ми посочите кои делови би било најважно прво да ги преработам или скратам, за да постапам правилно. ::::Ви благодарам за времето и помошта. [[Специјална:Придонеси/~2026-54821-90|~2026-54821-90]] ([[Разговор со корисник:~2026-54821-90|разговор]]) 21:00, 13 октомври 2026 (CEST) :::::Делот соработки, настапи и дискографија не треба да бидат застапени во тој обем, бидејќи ова не е негова монографија. Воедно, дискографијата е на други лица во кои тој учествувал и може да биде наведено на друг начин. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 09:24, 15 октомври 2026 (CEST) ::::::Почитувани! ::::::Ви благодарам за Вашите забелешки, за времето што го одвоивте за преглед на статијата и за насоките што ми ги дадовте. Особено ми е драго за насоките кои ми ги давате. Ќе ја земам во предвид Вашата сугестија и ќе се потрудам биографијата на Боре Полизовски да ја приспособам на енциклопедискиот стил, издвојувајќи ги најзначајните моменти од неговата музичка кариера и творештво, без непотребно опширни детали. Потоа ќе ве известам зошто работам на подобрувањето, а вие доколку сте во можност, ќе ве замолам да ми кажете дали ќе биде добро. ::::::Ви благодарам од срце за разбирањето и за помошта која ми ја давате за подобрувањето на статијата. ::::::Со почит и благодарност! [[Специјална:Придонеси/~2026-54821-90|~2026-54821-90]] ([[Разговор со корисник:~2026-54821-90|разговор]]) 21:38, 15 октомври 2026 (CEST) :::::::Почитувани, ги направив измените согласно Вашата забелешка. Ви благодарам за укажувањето и насоките. [[User:MTonika|MTonika]] <small>([[User talk:MTonika|разговор]])</small> 02:18, 17 октомври 2026 (CEST) == Барање за независно мислење: пренесување на извор во „Серски манастир“ == Здраво. Молам за мислење од уредници кои досега не учествувале во спорот околу статијата „Серски манастир“. Статијата му припишува на Виктор Григорович тврдење дека монасите го прикривале своето „македонско потекло“. Меѓутоа, во наведениот извор, „Очерк путешествия по Европейской Турции“, Москва, 1877, стр. 122, пишува: „прикрывающими греческим языком свое болгарское происхождение“. Ја изменив формулацијата во „бугарско потекло“, со јасно припишување на исказот на Григорович и непосредна референца. Измената беше отповикана. На 2 октомври отворив разговор на страницата на статијата, но до денес, 15 октомври, нема одговор. Прашањето е како точно да се пренесе она што го напишал авторот. Предлагам неговото сведоштво да се наведе верно, а евентуалните поинакви научни толкувања да се изложат одделно, со автор и проверлив извор. Дополнително, белешката што ја објаснува употребата на „бугарски“ со влијание на „бугарската пропаганда“ не наведува извор за тоа објаснување. Ве молам проверете го пасусот и споделете го вашето мислење во постојниот разговор: <nowiki>https://mk.wikipedia.org/wiki/Разговор:Серски_манастир</nowiki> Извор: <nowiki>https://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Bulgarien/XIX/1840-1860/Grigorovic/text4.phtml?id=2235</nowiki> Мојата преработка: <nowiki>https://mk.wikipedia.org/w/index.php?oldid=5637698</nowiki> Ви благодарам. [[User:Boris nj|Boris nj]] <small>([[User talk:Boris nj|разговор]])</small> 07:39, 15 октомври 2026 (CEST) :@[[Корисник:Boris nj|Boris nj]] Здраво, ние имавме широка расправа за оваа точка на Селска чешма како да се постапува со отоманските извори при разно разни пропаганди и се донесе заклучокот да се користи шаблонот [[Предлошка:БИМ|<nowiki>{{БИМ}}</nowiki>]] при вакви ситуации. Уредникот направил нешто слично. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 09:30, 15 октомври 2026 (CEST) ::Ја прочитав документацијата на предлошката „БИМ“. Гледам дека таа ја проширува употребата на сите извори од османлискиот период, па го разбирам вашето повикување на предлошката. ::Сепак, останува конкретното прашање за точното припишување на исказот. Во статијата пишува дека Григорович „запишал“ нешто што не стои во неговиот текст: „македонско потекло“, наместо „болгарское происхождение“. ::Дури и ако се задржи објаснувачка белешка, зошто да не се пренесат точно зборовите на авторот, а толкувањето да се наведе одделно? Предлагам: „Григорович наведува дека монасите со грчкиот јазик го прикривале своето ‘бугарско потекло’“, со референца. ::Кој конкретен научен извор потврдува дека монасите што ги опишува Григорович се изјаснувале како Македонци и дека неговото именување е резултат на пропаганда? Општото тврдење во предлошката не го разјаснува овој конкретен случај. ::Ве молам и за врска до конкретната расправа и усвоениот заклучок. [[User:Boris nj|Boris nj]] <small>([[User talk:Boris nj|разговор]])</small> 11:38, 15 октомври 2026 (CEST) == Барање за преглед на биографија – David Black (Радичевски) == Здраво, Подготвив нацрт-биографија за македонскиот музичар David Black (Давид Радичевски), со наведени извори и дискографија. [[Корисник:Hillzrec/David Black (Радичевски)|https://mk.wikipedia.org/wiki/Корисник:Hillzrec/David_Black_(Радичевски)]] Би сакал да побарам независен преглед на значајноста, изворите и неутралноста на текстот, како и совет за објавување во главниот именски простор на Википедија. Ви благодарам за помошта. [[User:Hillzrec|Hillzrec]] <small>([[User talk:Hillzrec|разговор]])</small> 04:20, 16 октомври 2026 (CEST) :Статијата е начелно добра и може да се објави [https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=David_Black_(%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8)&action=edit&redlink=1 овде]. Потоа пишете тука за да дадам одобрение за трајна видливост. Само не заборавајте на категориите. Поздрав. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 08:45, 16 октомври 2026 (CEST) ::Здраво, благодарам за прегледот и насоките. Ја објавив статијата „David Black (Радичевски)“ во главниот именски простор и ја додадов категоријата „Македонски рапери“. ::[[David Black (Радичевски)|https://mk.wikipedia.org/wiki/David_Black_(Радичевски)]] ::Ви благодарам за помошта! [[User:Hillzrec|Hillzrec]] <small>([[User talk:Hillzrec|разговор]])</small> 14:15, 16 октомври 2026 (CEST) :::Здраво, барам во страницата посочена дека во 2026 година Давид добил награда, но го нема меѓу наградените, во сите три пати доделени награди за 2026, 6 март, 3 јуни, 4 септември, кои се со име, презиме, слика, земја. Ќе може да посочите точни линкови за наградите? Зборувам за Global Young Musicians Competition што е посочено во статијата. Не ги разгледав сите посочени страници, ама ако станува збор за лаги, да знаете дека статијата ќе биде избришана. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 15:30, 16 октомври 2026 (CEST) :::А статијата ја префрлив на кирилица: [[Дејвид Блек Радичевски]]. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 15:31, 16 октомври 2026 (CEST) ::::Не се лаги ниту измислени награди. Сите резултати се јавно објавени на '''официјалните страници на самите натпревари''', со моето име, држава и категорија. Дополнително, Universal Maestro Society има официјален laureate профил каде што се наведени сите четири признанија на едно место. [https://ums.art/laureates/david-radicevski?utm_source=chatgpt.com Universal Maestro Society] ::::* '''BACH International Music Competition — First Prize with Special Mention, Voice (Rap)''' На официјалната страна стои: '''David Radicevski — North Macedonia — VOICE (RAP)''' под „First Prize with Special Mention“. [https://bach-competition.com/july-2026/ bach-competition.com] [https://bach-competition.com/july-2026/?utm_source=chatgpt.com Официјални BACH резултати] ::::* '''Fenix Award International Music Competition — Gold Winner, Voice (Rap)''' Официјалните резултати го наведуваат '''David Black Radichevski — Voice (Rap) — Macedonia''' меѓу Gold Winners. [https://fenixaward.com/winners-august-2026/?utm_source=chatgpt.com Fenix Award] [https://fenixaward.com/winners-august-2026/?utm_source=chatgpt.com Официјални Fenix резултати] ::::* '''Mozart International Music Competition — Absolute Winner, Voice (Rap)''' На официјалната страница е наведено '''David Black Radichevski — North Macedonia — Voice (Rap)''' како Absolute Winner. [https://mozart-competition.com/winners-september-2026/?utm_source=chatgpt.com mozart-competition.com] [https://mozart-competition.com/winners-september-2026/?utm_source=chatgpt.com Официјални Mozart резултати] ::::* '''Global Young Musicians Competition — Gold Award, Voice''' Официјалниот Universal Maestro Society профил го наведува и овој резултат, заедно со останатите три награди и самите изведби. [https://ums.art/laureates/david-radicevski?utm_source=chatgpt.com Universal Maestro Society] [https://young-musicians.online/winners-3-june-2026/?utm_source=chatgpt.com Официјален GYMC Winners линк] ::::Еве го и '''официјалниот профил на Universal Maestro Society''', каде што сите четири награди се собрани на едно место, со категориите и песните со кои сум настапувал: [https://ums.art/laureates/david-radicevski?utm_source=chatgpt.com Universal Maestro Society] ::::[https://ums.art/laureates/david-radicevski?utm_source=chatgpt.com David Radicevski — Universal Maestro Society Laureate Profile] ::::Значи, не барам никој да ми верува на збор — '''сè е проверливо директно од официјалните извори.''' [[User:Hillzrec|Hillzrec]] <small>([[User talk:Hillzrec|разговор]])</small> 15:41, 16 октомври 2026 (CEST) [[User:Hillzrec|Hillzrec]], дека е проверливо, затоа се чудам зошто ја даваш оваа страница и самиот, те нема : [https://young-musicians.online/winners-3-june-2026/?utm_source=chatgpt.com Официјален GYMC Winners линк], а и јас таа ја гледав само прееска, немам време сите да ги разгледам сега. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 18:51, 16 октомври 2026 (CEST) :Виолетова, на овој линк се наведени сите награди и признанија, директно на платформата Universal Maestro Society, вклучувајќи ја и наградата '''Gold Award од Global Young Musicians Competition (GYMC)'''. Сè е јасно наведено во делот „Awards & Recognitions“, заедно со останатите награди и натпреварите од кои се добиени. :https://ums.art/laureates/david-radicevski :еве го линкот специфично од : https://young-musicians.online/winners-4-september-2026/ [[User:Hillzrec|Hillzrec]] <small>([[User talk:Hillzrec|разговор]])</small> 21:15, 16 октомври 2026 (CEST) :Би сакал љубезно да побарам финален преглед и одобрување на статијата '''„Дејвид Блек Радичевски“''' за трајна видливост на Википедија, како што беше претходно посочено од Б. Јанкулоски. :Во меѓувреме, доставив дополнителни официјални извори и директни линкови за потврда на наведените музички награди и признанија, вклучувајќи ги Universal Maestro Society и Global Young Musicians Competition. :Би бил благодарен доколку статијата повторно се разгледа и, доколку ги исполнува потребните критериуми, добие конечно одобрување. :Доколку се потребни дополнителни исправки или извори, слободно посочете ги. :Ви благодарам за издвоеното време, помошта и соработката! :Поздрав, :Hillzrec [[Специјална:Придонеси/~2026-55807-43|~2026-55807-43]] ([[Разговор со корисник:~2026-55807-43|разговор]]) 00:29, 20 октомври 2026 (CEST) ::Статијата ја пренесов како [[Давид Радичевски]], бидејќи сите извори го користат тоа име, па така не може поинаку и ја средив содржината. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:47, 20 октомври 2026 (CEST) == Filter blocked creating a template with long source and difficult syntax == [[Специјална:Придонеси/~2026-56303-39|~2026-56303-39]] ([[Разговор со корисник:~2026-56303-39|разговор]]) For more information, please see AbuseFilter log of my temporary account. Admins can publish requested code on [[Template:Goban (small)]]. I prefer staying anonymous (including local community) and don't want other user rights. Write back if have any questions or changes are not accepted. tbno23vgaonz1ika961pd0lzd3jipdk Кичевски манастир 0 24994 5648353 5647169 2026-10-20T19:44:00Z Ehrlich91 24281 /* Галерија */ 5648353 wikitext text/x-wiki {{Infobox monastery | name = Кичевски манастир | image = Prečista kičevska.jpg | caption = Поглед кон главната манастирска црква „Воведение на Пресвета Богородица - Пречиста“ | full = | other_names = Манастир „Св. Богородица - Пречиста“<br/>Крнински манастир | order = [[МПЦ - ОА]] | established = [[1316]] | disestablished = | abbot = | diocese = [[Дебарско-кичевска епархија|Дебарско-кичевска]] | churches = [[Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Манастирско Доленци|„Воведение на Пресвета Богородица - Пречиста“]]<br>[[Црква „Св. Никола“ - Манастирско Доленци|„Св. Никола“]] | founder = | dedication = [[Мала Богородица]] | people = [[Архиепископ Охридски и Македонски г.г. Доситеј|г.г. Доситеј]] | location = атар на село [[Манастирско Доленци]], [[Кичево]], {{МКД}} | coord = {{coord|41|30|17|N|21|00|27|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | oscoor = | remains = 2 цркви, конаци | public_access = да | other_info = ([[Втора кичевска парохија]]) }} [[Податотека:Kičevska prečista konaci.jpg|мини|десно|250п|Поглед кон манастирските конаци]] [[Податотека:Kičevski manastir ikona.jpg|мини|десно|250п|Св. Богородица Пречиста]] '''Кичевски манастир''' (познат и како '''Манастир „Св. Богородица - Пречиста“''' или '''Крнински манастир''') — средновековен [[манастир]] во областа на градот [[Кичево]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor= Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref><ref>{{наведена книга|last=Vasmer|first=Max |title=Zeitschrift für slavische Philologie|publisher=Markert & Petters.|date=1930|language=германски}}</ref> Во минатото манастирот бил нарекуван Крнински манастир.<ref>Петров, Гьорче. Материали по изучванието на Македония. Печатница Вълковъ, София. ст.342</ref>, име кое и денес се употребува<ref>{{наведена книга|last=Ḱornakov|first=Dimitar|title=Macedonian monasteries|publisher=Matica makedonska|date=1995|language=англиски}}</ref> Сместен e на планината [[Цоцан]], на надморска височина од 920 метри. Иако манастирот се нарекува Кичевски, тој сепак се наоѓа во атарот на село [[Манастирско Доленци]]. До него се стигнува кога излегувате од Кичево и одите по магистралниот пат кон [[Битола]], на 10 километри јужно од градот. Само петстотини метри под денешниот манастир, некогаш се издигал Крнинскиот манастир, кој заедно со манастирот Свети Ѓорѓија во село [[Кнежино]], биле центри на ширењето на [[христијанската]] мисла во овој дел од [[Македонија]]. Сепак, денес не се зачувани овие два манастири. == Историја на манастирот == Според преданијата на местото на некогашниот древен храм, во близината на светата чешма, која и денес ја посетуваат оние кои веруваат во исцелителната моќ на нејзините води, во [[1316]] година е изграден манастир посветен на Пресвета Богородица. Но ако чешмата и денес постои и ја гаси духовната жед на намерниците, манастирот во [[1558]] година го палат Османлиите (Сарацените), во времето кога во Кичевско се уништени голем број цркви и манастири. Само неколку години подоцна, односно [[1564]] г., месното христијанско население, се обидува на старите темели да изгради нов манастир кој веднаш ја доживува истата судбина. Поминале векови, па дури во [[1848]] - година повторно да заживее овој простор. Легендата говори дека самиот [[Бог]], го одредил местото за ѕидање на новиот манастирски комплекс, посветен на [[Мајката Божја]]. Кога месното население се собирало на едно друго место за да почне да гради храм, на истото место ја оставало иконата да преноќи. Утрото секогаш иконата ја немало, а ја наоѓале покрај еден извор на друго место<ref name="ReferenceA">Петров, Гьорче. Материали по изучванието на Македония. Печатница Вълковъ, София. стр.346</ref>. Подоцна сфатиле дека тоа е Божја промисла и на истото место и го изградиле манастирот. Старата сребрена икона на [[Богородица]], која и денес се чува во еден мал олтар над светиот извор, внатре во манастирската црква го дала и сѐ уште го дава благословот на сите верници. Се вели, дека таа во голем пламен виор прелетувала од разрушените ѕидини на [[Кнежинскиот манастир]], означуваќи го местото каде треба да се гради новата црква. Народот поверувал на тоа, прифаќаќи дека тоа е пророштво кое мора да се исполни, па ја изградил најголемата и најбавата црква во тоа време, чиј полупречник на сводот е најголем изграден на Балканот. [[Мијачките]] мајстори стрпливо работеле, а [[Дичо Зограф]] со своите ученици го направил чудото, во златните икони и резбаниот владички стол. Оваа икона е многу стара, а според натписот на неа кој го забележал [[Ѓорче Петров]], таа била обновена со запазување на оригиналните бои од странан на [[Дичо Зограф]] во [[1865]] година, во време кога игумен на манастирот бил архимандритот Хаџи Симеон од селото [[Лазарополе]]<ref name="ReferenceA"/>. Македонскиот револуционер [[Ѓорче Петров]] од својата посета на овој манастир покрај народните преданија за неговото осовнање, запишал и дека за историјата постоеле записи кои во манастирот се наоѓале во голем број, но како што кажувале манастирските старци, тие наеднаш со целата манастирска библиотека од рачно напишани црковни книги биле изгорени во фурна од полниот со адска злоба и фанатизам грчки дебарски митрополит Мелетиј во 1844/45 година<ref>Петров, Гьорче. Материали по изучванието на Македония. Печатница Вълковъ, София. стр.342</ref>. Овој манастир по многу нешто е посебен. Тој всушност е свет храм на сите верници, без разлика дали се или не се [[Православни]]. Внатрешноста на црквата така е направена, зашто под еден ист покрив се собираат и [[христијаните]] и [[муслиманите]], кои подеднакво ја почитуваат. Делот посветен на муслиманските верници не е фрескоживописан. Народната мудрост била бесконечна. Не можејќи својот народ да го собере на едно место, зашто туѓинците на многумина им ја промениле верата, црквата нашла начин по еден покрив да ги собере сите, зашто [[Бог]] е еднаков кон сите и знае да им ги прости гревовите. Во рамките на манастирскиот комплекс, припиена на јужните ѕидови од црквата [[Воведение на Пресвета Богородица]], се наоѓа малата манастирска црква посветена на [[Свети Никола]]. Иако се наоѓа во истиот комплекс, за многумина таа останува непозната, зашто величината на црквата посветена на Света Богородица во целост ја засенува. Овој манастирски комплекс станува центар на преродбата на македонскиот народ. Во него живеат и работат [[Јоаким Крчоски]] и [[Кирил Пејчиновиќ]], и всушност по затворањето на [[Климент Охридски|Свети Климентовиот]] народен [[универзитет]] во [[Света Пречиста]] се раѓа и работи новото народно просветно училиште. Пред и за време на [[Илинденската епопеја]] во манастирот прибежиште наоѓале [[комитските]] чети кои делувале во овој регион. Во овој манастир во дваесеттите години одминатиот век прибежиште наоѓа големо братство руски калуѓерки кои бегаќи пред налетите на црвено - армејците, својот духовен живот го продолжиле тука. Колкаво е значењето на [[Света Богородица]] - Пречиста за [[Македонската православна црква]], најдобро зборува фактот што во нејзините ќелии монашката одежда ја облекува првиот [[Архиепископ]] на возобновената автокефална [[Македонска православна црква]], неговото блаженство Господин [[Доситеј]]. На [[21 септември]] секоја година се собира голема маса на народ кој го празнува празникот посветен на Мајката Божја. Краток одмор во манастирот може да си дозволи секој добронамерник. Снимање и сликање во внатрешноста на манастирските цркви не е дозволена, освен со дозвола од игуменијата. == Градби во манастирот == === Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ === {{главна|Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Манастирско Доленци}} Главната манастриска црква е посветена на [[Пресвета Богородица]], односно на Воведението на Пресвета Богородица во храм.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://preminportal.com.mk/content/view/10253/136/|title=Кратки житија на светите Пречистански и Битолски преподобномаченици|publisher=Премин|language=македонски|accessdate=2012-08-02}}</ref> === Црква „Св. Никола“ === {{главна|Црква „Св. Никола“ - Манастирско Доленци}} Црквата посветена на св. Никола се наоѓа веднаш до главната манастирска црква и претежно служи за молитви на манастирските монањињи во зимскиот период, пред сè поради фактот дека оваа црква е малечка и побрзо се загрева. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="130px"> Податотека:Викиекспедиција во Копачка 305.jpg|Влезот во манастирот Податотека:Викиекспедиција во Копачка 306.jpg|Манастирската порта Податотека:Викиекспедиција во Копачка 307.jpg|Дел од манастирот Податотека:Викиекспедиција во Копачка 308.jpg|Дел од конаците Податотека:Викиекспедиција во Копачка 309.jpg|Дел од манастирот Податотека:Викиекспедиција во Копачка 313.jpg|Предниот дел од манастирот Податотека:Викиекспедиција во Копачка 314.jpg|Манастирските конаци Податотека:Викиекспедиција во Копачка 316.jpg|Гроб во манастирот Податотека:Викиекспедиција во Копачка 317.jpg|Спомен-плоча Податотека:Викиекспедиција во Копачка 324.jpg|Фреска надвор од црквата Податотека:Викиекспедиција во Копачка 329.jpg|Новоизграден објект до главната црква Податотека:Викиекспедиција во Копачка 311.jpg|Чешма во манастирот Податотека:Викиекспедиција во Копачка 325.jpg|Внатрешноста на куполите Податотека:Викиекспедиција во Копачка 326.jpg|Кујната Податотека:Викиекспедиција во Копачка 327.jpg|Дел од објектите Податотека:Викиекспедиција во Копачка 330.jpg|Икона на Богородица Податотека:Викиекспедиција во Копачка 331.jpg|Околината на манастирот со поглед на автопатот Кичево-Охрид </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Kičevo Monastery}} * [http://kicevo.mk/sveta-bogorodica-precista/ Опширна статија за манастирот Пречиста, портал Кичево] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150223153331/http://kicevo.mk/sveta-bogorodica-precista/ |date=2015-02-23 }} * [http://kicevo.gov.mk/kultura.html#manastir Кичево-официјална страна] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070206140657/http://www.kicevo.gov.mk/kultura.html#manastir |date=2007-02-06 }} * [http://kicevo.mk/kanonizacija/ Канонизација на Пречистанските преподобномаченици, портал Кичево]{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{КНМ-Кичево}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Кичевски манастир| ]] [[Категорија:Манастири во Дебарско-кичевската епархија|kate]] [[Категорија:Манастирско Доленци]] qysqlb5aax3l139nf6s7bvwk30sedh1 Јуриј Гагарин 0 26751 5648393 5577477 2026-10-20T23:33:56Z Buli 2648 5648393 wikitext text/x-wiki {{Infobox astronaut |name = Јуриј Гагарин<br/>Юрий Гагарин |birth_name = Јуриј Алексеевич Гагарин |image = Yuri Gagarin with awards (cropped) 2.jpg | caption = |type = |status = Починат |nationality = [[СССР]] |birth_date = {{Birth date|df=yes|1934|3|9}} |death_date = {{Death date and age|df=yes|1968|3|27|1934|3|9}} |birth_place = [[Клушино]], [[Руска СФСР]], [[Советски Сојуз]] |death_place = [[Новосилово]], Руска СФСР, Советски Сојуз |occupation = [[Пилот]] |rank = [[Полковник]], [[Воена авијација на СССР]] |selection = [[Список на космонаути по избор#1960|ЦПК-1/ВВС-1]] |time = 1 h 48 min |mission = [[Восток 1]] |insignia = |awards = }} '''Јуриј Алексеевич Гагарин''' ({{langx|ru|Ю́рий Алексе́евич Гага́рин}}; [[9 март]] [[1934]] – [[27 март]] [[1968]]) — [[Советски Сојуз|советски]] [[космонаут]], кој на [[12 април]] [[1961]] за првпат во историјата на човештвото се вивнал во вселената и бил прв човек кој ја прелетал [[Земја]]та околу нејзината орбита. По летот, кој траел 108 минути, тој се спуштил јужно од [[Саратов]]. Гагарин загинал во авионска несреќа во 1968 година. == Рани години == [[Податотека:Yuri Gagarin parents Home (cropped).jpg|мини|лево|Семејната куќа на Гагарин во Клушино]] Гагарин е роден на 9 март 1934 во село [[Клушино]],<ref>{{harvnb|Hall|Shayler|Vis|2007|p=332}}</ref> [[Смоленска област]] во [[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|Руската Советска Федеративна Социјалистичка Република]], во близина на градот Гжатск (кој бил преименуван [[Гагарин]] во 1968 после неговата смрт).<ref>{{harvnb|French|2010|p=270}}</ref> Неговите родители работеле во селската задруга<ref>{{cite news |url=http://www.time.com/time/europe/hero2006/gagarin.html |title=Yuri Gagarin |magazine=Time Europe |first=Dennis |last=Tito |date=13 November 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080326180036/http://www.time.com/time/europe/hero2006/gagarin.html |archive-date=26 March 2008}}</ref>—Алексеј Иванович Гагарин како столар, а мајка му Ана Тимофејевна Гагарина како млекарка.<ref>{{Harvnb|Burgess|Hall|pp=41–42|2009}}</ref>{{efn|Alexey and Anna's names are sometimes transliterated as Aleksei Ivanovich and Anna Timofeevna, respectively.<ref>{{Harvnb|Jenks|2012a|pp=140–41}}</ref>}} Јуриј бил трето од четири деца. Неговиот постар брат Валентин е роден во 1924, и во времето кога Јуриј е роден веќе помагал со добитокот на фармата. Неговата сестра Зоја, родена во 1927, се грижела за „Јура“ и за нивниот помал брат Борис, роден во 1936.<ref>{{Harvnb|Doran|Bizony|2011|pp=11–12}}</ref><ref>{{Harvnb|Burgess|Hall|2009|p=42}}</ref> == Во филателијата и нумизматиката == <gallery perrow="4"> File:The Soviet Union 1964 CPA 3014 stamp (Space Exploration. Gagarin and Vostok 1).jpg|1964 File:1976 4569.jpg|1976 File:1981 5175.jpg|1981 File:Postage stamp - 75th Anniversary of the Birth of Yuri Gagarin.jpg|2009 File:RR5514-0005R 10 рублей биметалл 2001 40 лет полета Гагарина реверс.png||2001 File:RR5714-0010R.png|2011 File:RR5220-0010R.png|2011 File:2011. Stamp of Belarus 07-2011-03-28-m.jpg|2011. </gallery> == Наводи == {{наводи}} === Извори === {{refbegin|30em|indent=yes}} *{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=OGumSybNfFQC&pg=PA24 |title=Human Spaceflight |last=Angelo |first=Joseph A. |date=14 June 2014 |publisher=Infobase Publishing |location=New York |lccn=2006029488 |isbn=978-1-4381-0891-9 |access-date=12 June 2019 |archive-date=21 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210521225058/https://books.google.com/books?id=OGumSybNfFQC&pg=PA24 |url-status=live }} *{{cite book |title=Men From Earth |publisher=Bantam |location=New York |first1=Buzz |last1=Aldrin |first2=Malcolm |last2=McConnell |name-list-style=amp |year=1989 |lccn=89000323 |isbn=0-553-05374-4 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/menfromearth0000aldr }} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=A3xxDwAAQBAJ&pg=PA96 |title=The Race to the Moon Chronicled in Stamps, Postcards, and Postmarks: A Story of Puffery vs. the Pragmatic |last=Cavallaro |first=Umberto |date=5 October 2018 |publisher=Praxis Publishing |location=Chichester, UK |isbn=978-3-319-92153-2 }} *{{cite book |url=https://archive.org/details/firstsovietcosmo0000burg |url-access=registration |title=The First Soviet Cosmonaut Team |last1=Burgess |first1=Colin |last2=Hall |first2=Rex |name-list-style=amp |publisher=Praxis Publishing |location=Chichester, UK |lccn=2008935694 |isbn=978-0-387-84824-2 |year=2009 }} *{{cite book |last1=Doran |first1=Jamie |url=https://books.google.com/books?id=zuyOLIWwa2sC&pg=PA37 |title=Starman: The Truth Behind the Legend of Yuri Gagarin |publisher=Bloomsbury |location=London |last2=Bizony |first2=Piers |name-list-style=amp |author-link=Piers Bizony |date=2011 |edition=50th Anniversary |isbn=978-1-4088-1554-0 }} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=UZqhAAAAQBAJ&pg=PT920 |title=Большой словарь цитат и крылатых выражений |trans-title=Large dictionary of quotes and catchphrases |last=Dushenko |first=Konstantin |author-link=Konstantin Dushenko |date=2019 |publisher=LitRes |isbn=978-5-457-02195-2 |language=ru |access-date=26 January 2015 }} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=zCL6BoE2HU4C&pg=PA18 |title=Escaping the Bonds of Earth: The Fifties and the Sixties |last=Evans |first=Ben |date=2 April 2010 |publisher=Praxis Publishing |location=Chichester, UK |lccn=2009925769 |isbn=978-0-387-79093-0 |bibcode=2009ebe..book.....E |access-date=12 June 2019 |archive-date=6 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210106051544/https://books.google.com/books?id=zCL6BoE2HU4C&pg=PA18 |url-status=live }} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=_8l3y1l2daoC&pg=PA20 |title=Into That Silent Sea: Trailblazers of the Space Era, 1961–1965 |last1=French |first1=Francis |last2=Burgess |first2=Colin |name-list-style=amp |date=1 September 2009 |publisher=University of Nebraska Press |location=Lincoln, NE |isbn=978-0-8032-2639-5 }} *{{cite book |title=The Great Explorers |url=https://archive.org/details/greatexplorers0000unse |publisher=Thames & Hudson |editor1-first=Robin |editor1-last=Hanbury-Tenison |year=2010 |isbn=978-0-500-25169-0 |last=French |first=Francis |chapter=Yuri Gagarin: the first person into space (1934–1968) |location=London }} *{{cite book |url=http://epizodsspace.testpilot.ru/bibl/gagarin/doroga/obl.html |title=Дорога в космос |last1=Gagarin |first1=Yuri |last2=Denisova |first2=N. |last3=Borzenko |first3=S. |name-list-style=amp |date=1961 |publisher=Pravda |location=Moscow |editor-last=Kamanin |editor-first=Nikolai |editor-link=Nikolai Kamanin |language=ru |trans-title=Road to Space |chapter=Среда, 12 апреля |trans-chapter=Wednesday, 12 April |access-date=30 March 2008 |editor-last2=Novikova |editor-first2=L. |archive-url=https://web.archive.org/web/20080315230319/http://epizodsspace.testpilot.ru/bibl/gagarin/doroga/obl.html |archive-date=15 March 2008 |url-status=dead |oclc=30661794 |via=TestPilot.ru }}<br />{{cite web |title=Среда, 12 апреля |language=ru |trans-title=Wednesday, 12 April |url=http://epizodsspace.testpilot.ru/bibl/gagarin/doroga/sreda.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080331225814/http://epizodsspace.testpilot.ru/bibl/gagarin/doroga/sreda.html |archive-date=31 March 2008 |url-status=dead |via=TestPilot.ru }} *{{cite book |title=Sportsmen of the Soviet Army |last=Gavrilin |first=Vi︠a︡cheslav Mikhailovich |year=1973 |publisher=Novosti Press Agency |location=Moscow |oclc=23374154 |postscript=. Translation of ''Sportsmeny sovetskoĭ armii''.}} *{{Cite book |title=Into the Cosmos: Space Exploration and Soviet Culture |last=Gerovitch |first=Slava |date=2011 |publisher=University of Pittsburgh Press |location=Pittsburgh, PA |lccn=2011020849 |isbn=978-0-8229-7746-9 |editor-last=Andrews |editor-first=James T. |editor-last2=Siddiqi |editor-first2=Asif A. |name-list-style=amp |chapter=The human inside a propaganda machine |chapter-url=https://books.google.com/books?id=W7oRuOZbb8IC&pg=PA92 }} *{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=BH7lCQAAQBAJ&pg=PT175 |title=Soviet Space Mythologies: Public Images, Private Memories, and the Making of a Cultural Identity |last=Gerovitch |first=Slava |date=24 July 2015 |publisher=University of Pittsburgh Press |location=Pittsburgh, PA |isbn=978-0-8229-8096-4 }} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=zndYLKa26wAC&pg=PA150 |title=The Rocket Men: Vostok & Voskhod. The First Soviet Manned Spaceflights |publisher=Praxis Publishing |location=Chichester, UK |last1=Hall |first1=Rex |last2=Shayler |first2=David |name-list-style=amp |date=May 2001 |lccn=2001018373 |isbn=978-1-85233-391-1 |access-date=12 June 2019 |archive-date=31 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531035920/https://books.google.com/books?id=zndYLKa26wAC&pg=PA150 |url-status=live }} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=zk_MkKERUokC&pg=332 |title=Russia's Cosmonauts: Inside the Yuri Gagarin Training Center |last1=Hall |first1=Rex D. |last2=Shayler |first2=David J. |last3=Vis |first3=Bert |name-list-style=amp |date=2007 |publisher=Praxis Publishing |location=Chichester, UK |isbn=978-0-387-73975-5 }} *{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=DAedBAAAQBAJ&pg=PT51 |title=Beyond: Our Future in Space |last=Impey |first=Chris |date=13 April 2015 |publisher=W. W. Norton & Company |location=New York |oclc=946968696 |isbn=978-0-393-24664-3 }} *{{Cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=W7oRuOZbb8IC&pg=PA112 |chapter=The sincere deceiver: Yuri Gagarin and the search for a higher truth |last=Jenks |first=Andrew |title=Into the Cosmos: Space Exploration and Soviet Culture |date=2011 |publisher=University of Pittsburgh Press |location=Pittsburgh, PA |lccn=2011020849 |isbn=978-0-8229-7746-9 |editor-last=Andrews |editor-first=James T. |pages=107–132 |editor-last2=Siddiqi |editor-first2=Asif A. |name-list-style=amp }} *{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=2f4pSA4S8UwC&pg=PA140 |chapter=Conquering space: the cult of Yuri Gagarin |last=Jenks |first=Andrew |title=Soviet and Post-Soviet Identities |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |editor1-last=Bassin |editor1-first=Mark |editor2-last=Kelly |editor2-first=Catriona |pages=129–150 |year=2012a |isbn=978-1-107-01117-5 |access-date=27 October 2015 |archive-date=30 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160430151404/https://books.google.com/books?id=2f4pSA4S8UwC&pg=PA140 |url-status=live }} * {{Cite book |title=The Cosmonaut Who Couldn't Stop Smiling: The Life and Legend of Yuri Gagarin |publisher=Northern Illinois University Press |location=DeKalb, IL |first=Andrew L |last=Jenks |year=2013 |isbn=978-0-87580-699-0}} *{{cite book |title=Two Sides of the Moon |url=https://archive.org/details/twosidesofmoon00scot |url-access=registration |publisher=Thomas Dunne Books |location=New York |first1=Alexei |last1=Leonov |first2=David |last2=Scott |name-list-style=amp |year=2004 |lccn=2004059381 |isbn=978-0-312-30866-7 |oclc=56587777 }} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=BDXTBwAAQBAJ&pg=PT57 |title=Tracking Apollo to the Moon |last=Lindsay |first=Hamish |date=11 November 2013 |publisher=Springer |isbn=978-1-4471-0255-7 |location=London |access-date=10 June 2019 |archive-date=6 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210106051659/https://books.google.com/books?id=BDXTBwAAQBAJ&pg=PT57 |url-status=live }} *{{cite book |title=Sport in the Soviet Union |url=https://archive.org/details/sportinsovietuni0000loui |last1=Louis |first1=Victor E |last2=Louis |first2=Jennifer M. |name-list-style=amp |publisher=Pergamon |year=1980 |isbn=0-08-024506-4 |location=Oxford }} *{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=WVLCBAAAQBAJ&pg=PA16 |title=Human Spaceflight and Exploration |last=Norberg |first=Carol |date=18 November 2013 |publisher=Praxis Publishing |isbn=978-3-642-23725-6 |location=Chichester, UK }} *{{cite book |title=108 минут, изменившие мир: вся правда о полете Юрия Гагарина |last=Pervushin |first=Аnton |date=2011 |publisher=Eksmo |isbn=9785457022300 |language=ru|trans-title=108 minutes that changed the world: the whole truth about the flight of Yuri Gagarin |location=Moscow}} *{{cite book |title=Imagining Outer Space: European Astroculture in the Twentieth Century |publisher=Palgrave Macmillan |first=Philip |last=Pocock |editor-first=Alexander C. T. |chapter=Look up! Art in the age of orbitization |editor-last=Geppert |year=2012 |isbn=978-0-230-23172-6 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=sCBshggEQmMC&pg=PA319 }}{{Мртва_врска|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{cite book |title=Guide to the Soviet Navy |url=https://archive.org/details/guidetosovietnav0000polm |last1=Polmar |first1=Norman |last2=Breyer |first2=Siegfried |name-list-style=amp |publisher=Naval Institute Press |isbn=978-0-87021-239-0 |date=1984 |oclc=317097201 |edition=3 |location=Annapolis, MD}} *{{cite book |title=Histories of the Soviet / Russian Space Program |volume=1 |collaboration=National Aeronautics and Space Administration, World Spaceflight News, and the United States Congress |last=Sheldon |first=Charles |publisher=Progressive Management Publications |date=18 May 2013 |isbn=978-1-5496-9658-9 |oclc=1019250543 |display-authors=etal}} *{{cite book |title=Challenge to Apollo: The Soviet Union and the Space Race, 1945–1974 |publisher=NASA |first=Asif A |last=Siddiqi |year=2000 |isbn=978-1-78039-301-8 |location=Washington, DC |id=SP-2000-4408 |lccn=00038684 |oclc=48909645}} [https://history.nasa.gov/SP-4408pt1.pdf Part 1 (pages 1–499)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080916023444/https://history.nasa.gov/SP-4408pt1.pdf |date=16 September 2008 }}, [https://history.nasa.gov/SP-4408pt2.pdf Part 2 (pages 500–1011)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190714111614/https://history.nasa.gov/SP-4408pt2.pdf |date=14 July 2019 }}. {{refend}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гагарин, Јуриј}} [[Категорија:Советски космонаути]] [[Категорија:Руски истражувачи]] [[Категорија:Херои на Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Носители на Орденот на Ленин]] [[Категорија:Космонаутиката во 1961 година]] [[Категорија:Родени во 1934 година]] [[Категорија:Починати во 1968 година]] 8fof3tc90iif1tmgyf47bk36i6n56k3 Драган Ѓаконовски-Шпато 0 34787 5648448 5566212 2026-10-21T09:22:41Z P.Nedelkovski 47736 надворешна врска 5648448 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име=Драган Ѓаконовски - Шпато| портрет=Шпато.jpg| опис=Портрет на Шпато| сопружник=Марија Ѓаконовска| деца = [[Мартин Ѓаконовски]] | занимање=[[композитор]], [[џез]]-музичар, [[диригент]], музички аранжер| роден-дата={{роден на|11|март|1931}}| роден-место=[[Скопје]], [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]]| починал-дата={{death date and age|df=yes|1987|1|3|1931|3|11}} | починал-место= {{починал во|Скопје}}, [[СР Македонија]], [[СФРЈ]]| }} '''Драган Ѓаконовски-Шпато''' ([[Скопје]], {{роден на|11|март|1931}} - [[Скопје]], {{починал на|3|јануари|1987}}) — истакнат [[Македонци|македонски]] [[композитор]], [[диригент]] и [[музички аранжер]]. Важи за зачетник на [[македонска забавна музика|македонската забавна музика]]. Како автор на бројни забавни мелодии, на аранжмани за забавна музика и [[џез]], почнувајќи од првите повоени години. Бројни генерации се сеќаваат на неговите популарни композиции, како и на првата македонска џез-композиција насловена „''Тема I''“, што ја создал во [[1947]] година. Тој бил извонредно надарен музички инструменталист кој формирал повеќе оркестри и групи. == Кратка биографија == Драган Ѓаконовски-Шпато бил оженет со џез-пејачката Марија Ѓаконовска. Нивниот син [[Мартин Ѓаконовски]] е џез-басист во Германија. Татко му, Васил Ѓаконовски, како и постариот брат, Хари, исто така, биле музичари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ekran.mk/denes-se-sekavame-na-nashiot-istaknat-kompozitor-i-dirigent-dragan-gakonovski-shpato-koj-pochina-na-deneshen-den-vo-1987-godina/|title=ШПАТО - Портал Екран|accessdate=2024-01-10|archive-date=2024-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240110195641/https://ekran.mk/denes-se-sekavame-na-nashiot-istaknat-kompozitor-i-dirigent-dragan-gakonovski-shpato-koj-pochina-na-deneshen-den-vo-1987-godina/|url-status=dead}}</ref> == Семејство == Јован, дедото на Драган, бил ѓакон во црква во [[Скопје]], па оттаму презимето Ѓаконовски. Шпато, семејниот прекар, доаѓа од зборот шпат, што на албански значи сабја, а тоа доаѓа од тоа што дедо му често бил во конфликти со [[Турците]]. Драган, кој како дете го викале Гано, бил отворен, слободен, самостоен, љубопитен, со неисцрпна фантазија, дарба за цртање, бил авторитет. Сакал да учи, да истражува, да конструира, да направи нешто ново, необично, едноставно се разликувал од другите. Во 1941 година, на почетокот на [[Германската империја|германската]] окупација, Васил, кој едвај се извлекол од Воената  болница во [[Скопје]], го зел своето семејство и избегале во селото [[Љубанци]]. Драган морал да го напушти четвртото одделение. Татко му се вратил во [[Скопје]] каде свирел во кафеани и тајно се наоѓал со другарите комунисти. Во наредните години, стигнала вест дека Васил е болен од цироза на црниот дроб. До средината на 1951 година здравјето на Васил многу се влошило и тој починал на 1 јули. Драган бил испратен во [[Отешево]] каде што почнал да го служи шестгодишниот воен рок со служење во воениот [[оркестар]] кој му овозможил да биде блиску до [[Музика|музиката]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://js.ugd.edu.mk/index.php/YFMA/article/view/2916/2546|title=Животот и делото на Драган Ѓаконовски Шпато|last=Солдатовиќ|first=Иво|date=2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sokom.mk/mk/%d0%b4%d1%80%d0%b0%d0%b3%d0%b0%d0%bd-%d1%93%d0%b0%d0%ba%d0%be%d0%bd%d0%be%d0%b2%d1%81%d0%ba%d0%b8-%d1%88%d0%bf%d0%b0%d1%82%d0%be/|title=ШПАТО - СОКОМ}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Музички почетоци == Роден во музичко семејство. Татко му имал репутација на „најдобар [[Мандолина|мандолинист]] на [[Балканот]]“, мајка му била пејачка, а постариот брат Хари, исто така се занимавал со музика. Драган почнал да учи [[виолина]] од својата шеста година. Набрзо, престанал да свири [[виолина]], но не престанал и неговиот интерес за музиката. Татко му Васил лесно ги препознал предиспозициите и желбите на син му и му купил [[хармоника]] („Хохнер“ за која подоцна Шпато напишал дека била неговиот „инструмент од соништата“). Првиот свој јавен настап го имал како член на семејното трио (со татко му и брат му) за ранетите партизани во манастирот во село [[Љубанци]]. Вистинското јавно  претставување му било со истото трио во програмата на [[Радио Скопје]] (за што самиот Шпато вели  „...мислев  дека ќе  летнам  од некоја  возбуда, задоволство,  радост...“) и токму  тој настап на триото „Шпато“, многумина  го сметаат за почетокот на македонската забавно-музичка сцена. Во тој момент Драган почувствувал дека музиката ќе биде негова животна определба. Со брат му Хари формираат Забавен салонски оркестар, кој во почетокот свирел од печатени  аранжмани, но набргу за него почнал да прави своевидни инструментации (аранжмани)  самиот Драган Ѓаконовски.  На 14 години, во една ситуација за истиот тој оркестар, Драган направил една минорна грешка во аранжманот, односно во регистарот на еден од инструментите. Музичарите го поправиле, му ја посочиле грешката, не било ништо сериозно, но тој го сфатил тоа лично и се засрамил. Тоа било причина да ги проучи инструментите во секоја  смисла. Во 1946 почнал да формира и мали состави во кои правел аранжмани на тогаш познатите  [[евегрини]], во тие состави тој свирел [[хармоника]]. Во истата година се запишал во [[Средно музичко училиште (Скопје)|Средно музичко училиште]] (во кое за жал, не завршил ниту 3 години). Паралелно со ова продолжил  да ја следи светската, главно џез-музика и да мелографира и да аранжира музика од  тогашните најголеми светски имиња. Постојано свирел со мали состави и со оркестарот на брат му. == Првите композиции == Во 1948 година како 17-годишно момче формира нов, поголем ансамбл  –  [[„Саџо“ (Студентски аматерски џез-оркестар)]] за кој мелографирал и аранжирал голем број композиции, речиси сѐ што ќе слушнел и ќе му се допаднело, го адаптирал за оркестарот. Тоа било голема преродба за него. Овој состав кој му делувал охрабрувачки,  полека  го навел во композиторскиот свет. Тогаш ја создал и својата прва композиција „''На игранка''“ (напишана со голема винимателност како не би наликувала на некоја туѓа песна), компонирана во стил на [[блуз дванаесетерец]]. Таа композиција, во 1983 година на [[Скопскиот џез-фестивал]] неофицијално е прогласена за прва македонска џез-композиција. Пишувал по 3 – 4 композиции годишно, многу му било важно тие да имаат мелодиско-хармонска целина, да имаат музичка логика и естетика и да имаат добра форма. Истата година ја напишал и „''Гарача''“ (една од најубавите композиции на Шпато), како голем вљубеник на латиноамериканската музика тој бил и под влијание на истата. Девет години подоцна таа е првпат снимена, а дури дваесет години по создавањето станала хит, со многу  попознатиот наслов „[[Ми вети ти]]“.  Во деценијата потоа Драган Ѓаконовски – Шпато интензивно музицирал, снимал за потребите на [[Радио Скопје]], пишувал своја музика и главно аранжирал светски хитови за различни состави. Тој не признавал никаква друга поделба на музиката, освен на добра и лоша. Велел дека ниту најдобар светски инструментатор не може да спаси лоша творба. Легендарна е и  вистинската приказна за филмот „[[Бал на вода (филм од 1986)|Бал на вода]]“, кој Шпато го гледал вкупно 36 пати (еднаш во [[Белград]] и 35 пати во [[Скопје]]), успевајќи да ја мелографира и да ја запише музиката од целиот филм, комплетно со целата инструментација и сите детали. Во тоа време немало [[Магнетофон|магнетофони]] во [[Скопје]], па другарите со батериски лампи му осветлувале додека тој запишувал.  Во педесеттите години се вработил во Оркестарот на милицијата. Репертоарот кој морал да се свири во оркестарот, воопшто не ги задоволувал потребите на Шпато. Затоа, тој во рамките на оркестарот формирал и [[биг-бенд]] кој бил составен од најдбрите музичари, работеле службено, но повремено и самостојно. Настапувале често на програмата на [[Радио Скопје]] со вокални придружби и имале повеќе турнеи низ градовите во [[Македонија]]. Поради извонредните адаптации на Шпато од најпопуларните теми од филмот „[[Бал на вода (филм од 1986)|Бал на вода]]“, овој  биг-бенд бил неверојатно популарен низ целата замја. [[Радио Скопје]] во 1951 година го формира Ритмичкиот [[секстет]] за потребите на својата програма. Оркестар кој во следните години ќе одигра исклучително голема улога во развојот на [[македонска забавна музика|македонската забавна музика]].Од истиот тој, во 1956 година се формира поголемиот Забавен оркестар, од кој пак во 1961 година настанува [[Танцов оркестар|Танцовиот оркестар]] или [[биг-бенд]]. Со сите нив главно раководел Шпато, бидејќи се знаело дека тој е способен музичар кој професионално може да ја организира музиката. Тој, со пожртвуваност, голем ентузијазам и посветеност работел со [[Секстет|секстетот]], а својот вреден дух успеал да им го пренесе и на останатите музичари. Во 1952 година, Шпато, напишал една композиција која се смета за најуспешно имплементирање на [[Македонска народна музика|македонскиот фолклор]] во забавна музика. Тоа е композицијата „''Осаменост''“. Во истата година, Ритмичкиот секстет прераснал во [[септет]]. Покрај Драган Ѓаконовски, во  составот имало и други музичари кои пишувале композиции. Бидејќи  септетот главно изведувал познати светски нумери, Шпато не сакал да изведуваат многу од  нивните композиции, затоа што сѐ што свиреле, сакал да биде на ниво на познатите евергрини. Ритмичкиот септет во 1956 година се реформирал и станал Забавен ансамбл на [[Радио Скопје]]. Музичарите биле со статус на постојано вработени, а Шпато бил поставен за [[диригент]]. Како  завршница на  концертната сезона во Скопје 1956 година, се случил многу значаен концерт. Имено, Забавната редакција на [[Радио Скопје]] и [[Скопската филхармонија]] заеднички организирале проект, каде што Шпато за прв пат имал можност да аранжира и диригира голем ревиски [[оркестар]]. Репертоарот го одбрал тој и се состоел од џез и забавни композиции напишани од најголемите „мајстори“ во тоа време. Концертот се одржал на 16 јули и постигнал неверојатен успех. == Фестивали == Кон крајот на педесеттите Шпато го постигнал својот најголем професионален успех дотогаш и тоа придонело за афирмација и надвор од [[Македонија]]. На анонимен конкурс за првиот фестивал на забавна музика на [[Југословенска радиодифузија|Југословенската радио дифузија (ЈРД)]] примена била и една композиција од македонски автор - „''Последна солза''“. [[Димитар Масевски]] е автор на мелодијата, а на стиховите [[Ѓоко Георгиев]], аранжманот го напишал Драган Ѓаконовски, а интерпретатор е [[Аница Зубовиќ]], оперска певица од [[Белград]]. Конкуренцијата била силна бидејќи учествувале најголемите аранжери и композитори на забавна музика во [[Југославија]]. На фестивалот кој се одржал во [[Белград]], Ѓаконовски ја освоил наградата за најдобар аранжман, а [[Ѓоко Георгиев]] за најдобар текст. Со добивањето на наградата, како и со секое понатамошно појавување на фестивалите во [[Југославија]], Драган Ѓаконовски си обезбедил почит во највисоките професионални музички кругови.  Од средината на педесеттите години, па сѐ до [[Скопски земјотрес (1963)|Скопскиот земјотрес]] во 1963 година кога била урната, концертната сала на стариот [[Офицерски дом (Скопје)|Офицерски дом]] во Скопје била домаќин на настани што секогаш предизвикувале голем интерес кај публиката, бидејќи забавната и [[Џез|џез-музика]] Шпато ја издигнал на високо професионално ниво. Се изведувале композиции од домашни и од странски композитори. [[Забавна музика|Забавната]] била нешто позастапена од [[Џез|џез-музиката]], но Шпато богато ја хармонизирал за да биде поблиску до [[Џез|џезот]]. Тука се издвојува композицијата „Село мое“ на [[Слободан Николовски]] која е напишана со мотиви од [[македонски фолклор]], а оркестрирана од Драган Ѓаконовски. Со својот карактеристичен увод, оваа композиција ги поставила темелите за создавање на автентична македонска забавна музика. Како настан се издвојува концертот во 1959 година, по повод 15 години постоење на [[Радио Скопје]]. За концертот се споиле Забавниот оркестар, музичари од Воениот и Градскиот  оркестар и Гудачки ансамбл составен од музичари од [[Македонска опера и балет (објект)|Операта]] и [[Македонска филхармонија|Македонската филхармонија]]. Репертоарот кој бил мошне обемен, бил целосно создаден од Шпато, кој исто така бил и [[диригент]]. Кога фестивалот на забавна музика, „[[Сан Ремо]]“ во [[Европа]], а и кај нас, предизвикал голем интерес и имал силно влијание, популарните  мелодии од  фестивалот  Ѓаконовски со неверојатна брзина ги мелографирал и преаранжирувал, и по само два-три дена ги раздавал штимовите и песните веќе можеле да се чујат на радио.  Во  1961 година  Забавниот оркестар прераснал во [[Танцов оркестар]],  кој е првиот професионален [[Биг-бенд]]  во [[Македонија]]. За татко на тој оркестар се смета Шпато. Во  сите години на постоењето на оркестарот, тој неуморно работел на пропагирањето, како и на создавањето услови за организирана изведба на [[џез]] и забавна музика, откривајќи и подучувајќи многумина млади инструменталисти, формирајќи мали состави, подучувајќи и поттикнувајќи млади автори. Во 1962 година се случил најголемиот успех на македонската забавна музика. На фестивалот „[[Опатија]]“ победила песната „[[Еден бакнеж|''Еден бакнеж'']]“ со мелодија на [[Петар Пешев]], стихови на [[Христо Крстевски]] и аранжман на Драган Ѓаконовски, ја исполнуваат [[Нина Спирова]] и [[Зоран Георгиев]]. Во следните години таа станала југословенски хит, а во [[Македонија]] победата се доживеала како награда и признание за сите што вложиле многу труд и ентузијазам во развојот на забавната музика. Професионалната кариера на Драган Ѓаконовски – Шпато, во целина се одвивала во нагорна линија. Многу успеси на фестивалите низ [[Југославија]], многу нови песни, пејачи, пејачки, композитори, аранжери, инструменталисти, сѐ било поврзано со него. Кон крајот  на  шеесеттите тој бил иницијатор на создавањето на познатиот вокален квартет „[[Импулси]]“, со кои остварил исклучително плодна творечка активност. [[Квартет|Квартетот]], кој се создал во неговиот дом, Ѓаконовски, како лидер им кажал дека неопходно и најбитно за успех е секојдневна и макотрпна работа и голема посветеност. Тој бил комплетно посветен на нивниот репертоар. Избирал и аранжирал џез-стандарди и евергрини, компонирал нови или преаранжирувал стари композиции за квартетот. По три месеци од создавањето тие ги снимиле првите 5  композиции за кои добиле многу позитивни критики. Потоа и настапот на фестивалот „[[Скопје `70]]“ тој добива прва награда за друга композиција под насловот „Последен ден на разделбата“, но самиот тој велел дека наградите нему не му значеле многу.  Во почетокот на седудесеттите по седумгодишна пауза повторно се вратил во Танцовиот  оркестар и бил назначен за [[диригент]]. Тогаш за првпат му се појавиле здравствени проблеми, но тој не престанал да работи со полна пареа, сѐ до 1978 година кога веќе не бил во можност да диригира. Во 1974 година „[[Импулси]]“ имале настап на најреномираниот музички фестивал  во  [[Југославија]], „[[Опатија]]“. Наредните години Ѓаконовски бил многу продуктивен, пишувал нарачани композиции и композиции за квартетот. Во втората половина на седумдесеттите години на минатиот век, за прв пат добил анганжман да пишува музика за театарска претстава. Се работи за претставата „Славата и смртта на Хоакин Муриета“ од [[Пабло Неруда]], во режија на [[Владимир Милчин]]. По премиерата на претставата во 1976 година во [[Скопје]], таа добила многу позитивни критики, особено за музиката, меѓу кои и една од многу познат чилеански критичар. Но, на Ѓаконовски му било најбитно што ги оправдал очекувањата на [[Режисер|режисерот]]. == Последни години == Со лошо здравје и веќе два шлога, во летото 1976 година, Ѓаконовски добил [[Срцев удар|срцев напад]].  По интензивно лекување докторите успеале да ја стабилизираат состојбата. Но, Шпато веќе чувствувал, како што самиот напишал,  дека е на крајот на неговата мисија за создавање  „Традиција на џез и евергрин забавна музика во Македонија“, но и дека е задоволен што успеал во тоа. Наредните  две  години продолжил да компонира и испратил седум композиции на фестивалот „Скопје“, од кои само една добила трета награда. Во 1978 година доживеал трет [[мозочен удар]] и докторите веќе дефинитивно му забраниле да диригира. По разделбата со [[Танцовиот оркестар]], Шпато речиси целосно му се посветил на компонирањето, а аранжирањето на кое има потрошено најмногу енергија, го преземале неговите ученици. Во годините кои слеелет, пишувал композиции за фестивалот „Скопје“, по смртта на Јосип  Броз  Тито, пишувал  композиции и за него, за Фестивалот  „[[Опатија]]“,  за [[Биг-бендот]], остварил плодна соработка со квартетот „Рибарски“, за фестивалот „Раденци“ во [[Словенија]], и други. Во 1986 година, Ѓаконовски ја напишал својата најдолга, најнежна и последна композиција Марија, која ја посветил на својата сопруга. На 3 јануари, 1987 година, на свои 56 години, исцрпениот и тешко болен Драган Ѓаконовски – Шпато, починал. <blockquote>„Тоа е сѐ. ...архитектурата е на архитектите, медицината е на медицинарите, поезијата е на поетите, сликарството е за оние што го разбираат, музиката исто така...“ ''- Драган Ѓаконовски – Шпато''</blockquote> ==Творештво== {| |+ ! colspan="2" |Вокални композиции |- | * Акорди по едно лето – Ц. Ласкова * Блузот на црната пејачка – Мелпомени Корнети * Без повраток – Импулси * Во име на цветот – Катерина Таневска * Гарача - Љупка Апостолова * Глас од далечината – Импулси * Далечен крај – Нина Спирова * Далечен крај – Велко Трпчевски * Даниела – Љ. Димитровска (со РО на РТВ Љубљана, ар. Н. Калоѓера) * Даниела – Импулси * Ден љубен бесповратен – Импулси * Девојка и песна – Виолета Томовска * Дојди есен – Импулси * Единствена песна – Маријана и Росана * Ехо на љубовта – Момо Николовски * Идила – Нина Спирова * Идила секогаш што била – Квартет Мелос (Загреб) * Идила секогаш што била – Импулси * Илјада проблеми – Импулси * Играј и пеј Калипсо * Илузија – Зоран Георгиев * Импресија – Импулси * Индекс и љубов – Христо Крстевски * Индијана – Т. Маниќ * Индијана – Љ. Апостолова * Исповест на црномурестата жена – Нина Спирова * Калипсо – Љупка Апостолова * Катерина – Христо Крстевски * Кога пеам, кога љубам – Диме Поповски (со РО на РТ Љубљана) * Кога си сама – Др. Мијалковски * Копнеж за танц – Зафир Хаџиманов * Лени – Диме Поповски (со РО на РТ Загреб, арр. Миливој Керблер) * Љубов од дамни дни – Зоран Георгиев * Љубовна тема – Нина Спирова * Ми вети ти – Диме Поповски (со Џез-оркестарот на РТ Белград) * Младоста е убава – Даниела Панчетовиќ * Мојот дом – Драган Мијалковски * Молчи една долина – Блага Видец (сним.1961, ГЗО на РС) | * Молчи една долина – Зоран Милосављевиќ * Нашиот Титов ден – С. Бајрамов * Не ме заборавај – Цветанка Ласкова * Неповратни дни – Љиљана Петровиќ * Неповратни дни – Импулси * Незаборав – Веле Матевски * Незаборав – Златко Давчевски * Носталгија – Импулси * Песна за Кузман Јосифовски – П. Мирјана Тасевска * Песна за мојата пријателка * Песна за вечната младост – Импулси * Планината во спомени – Томислав Маниќ * Последен ден на разделбата – Диме Поповски * Прва љубов – Ванчо Тарабунов * Роден крај – Импулси * Само надежта останала – Цветанка Ласкова * Се боревме за светла иднина – Д.Мијалковски * Се боревме за светла иднина – гр. Македонија * Сини очи – Веле Матевски * Си одам и се враќам пак – Андреа Сопронов * Снегулки – Импулси * Со Тито и Партија – Љупчо Босилков * Те ценам цени ме... –Импулси * Те носам во себе – Виолета Томовска * Титовиот пат – Драган Мијалковски * Тој и таа – јас и ти – гр. Пепел ин кри * Убава си како музика – Драган Мијалковски * Во името на цветот За нас почнува живот – Даниела Панчетовиќ * Загатка – Импулси * Зар сè одминало – ИмпулАси * Зар вистина е крај – Веле Матевски * За тебе е сè – Импулси * Знамето на мојот одред – Јасмина Беличанска * Жолта липа – Томислав Маниќ * Што се дворој без нас – Сефедин Бајрамов |} {| |+ ! colspan="2" |'''Инструментални композиции''' |- | * Балада за Бранка – К. Рибарски, тромбон * Блузот на црната пејачка – З. Јовановиќ, на кларинет * Балада за гитара – П. Лукиќ, соло гитара со ТО на РТС * Во спомен на старото пријателство – М. Асановиќ, тенор сакс со ТО на РТС * Гарача – ТO на РТС * Гермијан – TО на РТС * Гарача – ТО на РТС * Главна тема – К. Рибарски, тромбон * Гитарата ја оплакува смртта на Муриета * Дојди есен – Квартет Рибарски * Дојди есен – ТО на РТС * Дојди есен – Ратко Спасовски –  Пици, кларинет * Далечен крај – Б. Чешларов, на труба * Егзотика – Квартет Рибарски * Елегија за тромбон – Кирил Рибарски, тромбон * Еден бакнеж – РО на РТЉ * Ехо од далечното минато – ТО на РТС * Злато најдоа, злато во Калифорнија – РО на РТС * Идила – Никола Комовски, пијано * Импресија – П. Лукиќ, гитара со ТО на РТС * Идила – Б. Чешларов, на труба   * Идила – Голем забавен оркестар (сним. 1959) * Индекс и љубов – Голем забавен оркестар (сним. 1959г) * Исповест на црномурестата жена – З. Јовановиќ, кларинет * Јас не сум ти – Џез-ансамбл на РТС * Кога си сама – РО на РТС * Лајт мотив 1 – РО * Лајт мотив 2 – РО * Лајт мотив 3 – К. Божиновски, флејта со Рев. Орк * Љубовна тема – К. Рибарски, тромбон СО Рев. оркестар | * Љубовна тема – К. Божиновски, флејта * Лени – Квартет Рибарски * Лени – ТО * Летна ноќ задна ноќ – К. Костов, труба, П,Каргов, т. сакс * Мамбо гарача – Никола Ципушев, пијано, со Ритмичен секстет * Марија – К. Димушевски, вибрафон * Ми вети ти (џез-верзија) – Трио Лабиш, (арр. Зоран Павловски) * Мими – Б. Мицев, пијано * Мими – К. Рибарски, тромбон * Младоста е убава – Зоран Јовановиќ, кларинет * Молчи една долина – Голем забавен оркестар (1960) * Молчи една долина – Христо Христовски, гитара * На игранка – Т.О. на РТС, Б. Ноев, труба П. Каргов. сакс * Народна игра – ЗО на РТС * Осаменост (Молчи една долина) – Квартет Рибарски * Песна на русокосата пејачка – З. Јовановиќ, барит. сакс, К. Рибарски, тромбон * Поздрав до А. К. Жобим – Рамиз Имеров, тромбон со ТО на РТС * Поздрав до оркестарот – ТО на РТС, солист К.Костов, труба * Радост на победата – Забавен ансамбл * Reg Time – Диксиленд ансамбл * Синтеза – К. Костов, флигелхорна * Свечена игра – Забавен ансамбл * Тема број 1, Транскрипција на една замислена тема – ТО на РТС   * Титовиот пат – ТО на РТС * Убава си како музика – Љупчо Мирковски, труба * Чилеанска игра – Забавен орк. на РТС 2 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.youtube.com/watch?v=8DuBV-nYkLk Музички избор на композиции од Драган Ѓаконовски - Шпато] — [[YouTube]] * [https://www.muzichkiregistar.com/ContributorDetails.aspx?id=9526 Изданија на „Драган Ѓаконовски - Шпато“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240116160456/https://www.muzichkiregistar.com/ContributorDetails.aspx?id=9526 |date=2024-01-16 }} евидентирани од [https://www.muzichkiregistar.com/Home.aspx ВБУ Музички Регистар] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220210074616/https://www.muzichkiregistar.com/Home.aspx |date=2022-02-10 }}. * [https://shpato.gocemitevski.com/#tab=catalog Драган Ѓаконовски – Шпато Дигитален каталог на делата во фонотеката на МРТВ] {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ѓаконовски Шпато, Драган}} [[Категорија:Македонски џез-музичари]] [[Категорија:Македонски џез-композитори]] [[Категорија:Македонски композитори]] [[Категорија:Македонски диригенти]] [[Категорија:Македонски музички аранжери]] [[Категорија:Музичари од Скопје]] [[Категорија:Починати во Скопје]] [[Категорија:Членови на СОКОМ]] h8pqjjaquu71korfvfxxmmsuf9ho6ja Калиопи 0 44208 5648256 5636157 2026-10-20T13:58:11Z NadyBarbieGirl 63459 5648256 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |Name = Калиопи Букле |Background = khaki |Img =ESC2016_-_Macedonia_02.jpg |Img_capt =Калиопи претставувајќи ја [[Македонија на Евровизија|Македонија]] на [[Евровизија 2016]]. |Alias = |Born = {{роден на и возраст|1966|12|28|df=yes}} <br />[[Охрид]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] |Occupation = [[пејач]]ка |Genre = [[поп-рок]] |Years_active = 1976 - |Instrument = [[вокал]] |First_album = Калиопи - 1986 |Latest_album = Јас, Исидора - 2005 |Notable_albums = Роѓени, Обои ме, Ако денот ми е ноќ |Notable_songs = Роѓени, Месечина, Ако денот ми е ноќ |Label [[Kaliopi Music Production]] |Associated_acts = |URL = [http://www.kaliopi.com.mk/ www.kaliopi.com.mk] }} '''Калиопи Букле''' (родена како '''Калиопи Буклеска'''; р. {{рн|28|декември|1966}}) — позната и истакната [[Македонија|македонскa]] [[уметник|уметничка]], вокален изведувач, [[композитор]] и [[текстописец]] од [[Македонски Власи|влашка]] [[народност]]. Во својата татковина често е нарекувана ''Поп дива'' или ''Кралица на македонската поп-музика''. Таа е доста позната на поранешните југословенски простори каде врвот на кариерата го достигнала во осумдесеттите. Во [[Македонија]], таа важи за вонсериски уметник од светски калибар, кој покрај извонредните вокални способности во рамките на поп-музиката, изведува и компонира музика за филм, театар и балет. == Почетоци == Калиопи е родена на [[28 декември]] [[1966]] година во [[Охрид]], а детството го поминала во [[Кичево]]. Татко ѝ е со [[Македонски Власи|влашко]], а мајка ѝ со [[Македонци|македонско потекло]], но Калиопи не го зборува [[Влашки јазик|влашкиот јазик]].<ref>[http://www.mmm.com.mk/?ItemID=751A6D5221216B44B207AF47417105CE Чекајте! Моето време допрва доаѓа!] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160312132504/http://mmm.com.mk/?itemid=751a6d5221216b44b207af47417105ce |date=2016-03-12 }} на mmm.com.mk</ref> Ќе биде запаметена по победата на едно од првите изданија на детскиот музички фестивал ''[[Златно Славејче]]'', во [[1976]] година, со песната ''Мојата учителка''. Потоа, Калиопи го продолжува својот пат кон славата преку учеството во хорот „Развигорче“ на [[Запро Запров]], со кој учествува на бројни турнеи во Чехословачка, Словенија, Австрија, во периодот од 1978 до 1980. Се приклучува во класата на Марија Николовска и четири години изучува соло пеење. Соло пеењето ќе биде и нејзин академски избор со запишувањето на Музичката академија во 1984, во класата на Благоја Николовски. Калиопи освоила трето место на Југословенскиот натпревар во соло пеење во 1984, каде настапила како најмлад пејач на класична музика. == Група ''Калиопи'' == Својата посериозна музичка кариера ја започнала во бендот ''Калиопи'', заедно со нејзиниот поранешен сопруг, авторот [[Ромео Грил]]. Своите први две песни - ''Томи'' и ''Немој да ме будиш'', бендот ги снима за [[Македонското радио]]. Во почетокот, групата била ориентирана кон реализација на повеќе фестивалски настапи со цел успешно да се промовира на широкиот југословенски музички пазар. Првиот успешен сејугословенски хит кој произлезе од работата на оваа група беше ''Лео'', чиј автор е познатиот македонски композитор [[Глигор Копров]]. Со оваа песна, на фестивалот ''[[Опатија]]'' во [[1985]] година, Калиопи ја добива наградата за најдобра интерпретација од страна на акредитираните југословенски новинари. Истата година, групата го добива првото место на ''Видео спот фестивал'' со песната ''Лето е авантура''. Исто така, тие беа претставници на [[СФРЈ|Југославија]] на ''Меѓународниот средоземен фестивал'' во Тунис, каде освојуваат второ место. Следната година, бендот го објавува својот прв албум со назив ''Калиопи''. Истата година учествува и на реномираниот ''[[Сплитски фестивал]]'' со песната ''Da more zna'' и добива награда за најдобар деби-изведувач на фестивалот, а самата песна е прогласена за една од најслушаните. Во 1986, групата повторно добива прва награда на ''Видео спот фестивал'' со песната ''Остани во мене''. Вториот албум ''Rodjeni'' излегува во 1987 година. Албумот се снима во [[Загреб]] и содржи девет дотогаш необјавени песни, меѓу кои и југословенскиот мегахит ''Bato (Rodzeni)'' на кој денес се гледа како еден од апсолутно најголемите хитови во рамките на поранешната [[Југославија]]. За неа е снимен и музички спот, режиран од Антон Марти. Останати големи хитови од времето на групата ''Калиопи'' се: ''Kofer ljubavi, Ostani u meni, Nebo mi sja, Bolero Lora''... После тоа следуваат голем број настапи,програми ширум целиот простор на поранешна Југославија, а и голема концертна турнеја во тогашниот Советски Сојуз.Овој период од кариерата на Калиопи беше обележан со бројни награди меѓу кои: награда "Млад Борец" (1986), награда на "Вечер" за најпопуларно ТВ лице (1986), награда на "Нова Македонија" за најдобар изведувач (1986), награда на "Екран", за најдобар поп пејач во СФРЈ и Македонија (1986) и други. По успешната промоција на многубројните фестивали, бендот објавува дека повеќе нема да има национални фестивалски учества. Единствен исклучок беше Југословенскиот Евровизиски избор во 1988 година, каде се претставија со песната ''Емануел'' и освоија 10-то место. Во време на својата најголема популарност, Калиопи и нејзиниот поранешен сопруг и основач на групата, Ромео Грил, заминуваат во Швајцарија, со што групата се распаѓа и следи 10 годишна пауза и престанок на нивната активна музичка кариера, но сепак цело време се присутни на електронските медиуми во Македонија со своите дотогаш снимени аудио и видео материјали. Од официјалниот распад на групата во 1988 година, Калиопи одржа само еден соло концерт во Универзалната сала, во декември 1988 година. == Соло кариера и ''Обои ме'' == Калиопи во полн сјај се врати на македонската музичка естрада во 1996 година. Нејзиниот настап на Скопскиот фестивал со песната ''Само ти'', за која освои Grand Prix, беше најава за големиот come back на естрадата.Македонската забавна музика во тој период продукциски сѐ уште беше во зародиш, па враќањето на Калиопи означуваше голем чекор напред во тој правец. Таа година, Калиопи како победник на фестивалот од кој се одбира македонскиот претставник на Песна на Евровизија, требаше да ја претставува Македонија на овој избор, меѓутоа поради наметнати контроверзни правила во полуфиналето, таа не успеа да се претстави на евровизиската сцена. Во 1997 година, Калиопи освои Grand prix на фестивалот за забавни мелодии Еврофест, со песната ''Не плачи''. Следната година, таа повторно учествуваше на македонскиот избор за Песна на Евровизија, со песната ''Не заборавај'' и заврши на 9 место. Во декември 1998 година, Калиопи го објави својот прв соло албум (а трет во целокупната кариерата) ''Обои ме''. Албумот беше снимен во Базел, Швајцарија и предизвика вистинска еуфорија во Македонија. Овој албум успеа да придобие генерациски различни почитувачи на Калиопи, бидејќи понуди нови и автентични песни, кои наидоа на широк прием кај публиката. Песната ''Обои ме'' прерасна во огромен хит, кој високо котираше на сите топ листи. Во хитови прераснаа и песните:'' Дај да пијам'', ''Не плачи'', ''Черги'', ''Азија''... Подоцна, во едно свое интервју за дневниот весник Вест, Калиопи ќе изјави: ''Свесна сум дека "Обои ме" беше албум кој се случи во вистинско време, вистински албум за кам бек.'' Македонската телевизија снима специјална емисија во која Калиопи презентира видео верзии на сите песни од албумот ''Обои ме''. Во овој период, Калиопи го круниса својот успех со неколку освоени награди: Буба Мара за најдобра пејачка за 1999 и 2000, како и 12 Величествени за најдобра пејачка и најдобар албум (Обои ме) за 1999 и 2000 година. Во јануари 2000 година Калиопи ја започнува својата промотивна турнеја и го пушти новиот сингл од албумот ''Дај да пијам'', заедно со видео спот. Истата година, таа основа своја сопствена продукциска куќа - Kaliopi Music Production, која се занимава исклучиво со проекти врзани со работата на Калиопи. Во остатокот од 2000 година, таа имаше и летна турнеја, а почна да го подготвува својот втор соло албум. == ''Ако денот ми е ноќ'' == На почетокот на 2001 година, Калиопи официјално го објави својот втор албум и соработката со продуцентот, аранжер и композитор Дарко Димитров. Албумот го носи насловот ''Ако денот ми е ноќ'' и содржи 10 композиции на нејзин текст и музика и една бонус песна - преработка на старата македонска народна песна ''Сношти минав покрај вази''. Овој албум беше полн погодок за Калиопи. На него се најдоа вонсериски композиции кои веднаш станаа апсолутни хитови: носечката ''Ако денот ми е ноќ'', ''Дали ме сакаш'', ''Месечина'', ''За само еден ден'', ''На пат до Македонија''... Со издавањето на нејзиниот втор соло албум се совпадна и документарниот филм ''Повторно Калиопи'', во продукција на Македонската Телевизија, кој се емитуваше во јуни. Во јули 2001 година, Калиопи одржа unplugged концерт во античкиот амфитеатар на Хераклеја, Битола. На концертот беа присутни околу 4000 луѓе. Концертот го започна со традиционалната ''Сношти минав покрај вази'', а потоа следеа сите нејзини хитови, кои таа ги пееше заедно со публиката. == ''На пат до Македонија'' - врв на патриотските чувства == Во екот на конфликтот во Македонија од 2001 година, Калиопи го објави видео записот на песната ''На пат до Македонија'' - композиција од нејзиниот втор соло албум ''Ако денот ми е ноќ''. Песната им беше посветена на бројните македонски бранители кои ги дадоа своите животи за нивната татковина. Во спотот се претставени прекрасни живописни места од Македонија, а Калиопи е завиена во националното знаме. Песната ги разгоре патриотските чувства на Македонците и многу брзо се претвори во родољубива химна на македонскиот народ. Во едно свое интервју, Калиопи ќе изјави: ''Посакувам секој Македонец, без оглед на која националност е, а живее во Македонија и се смета како дел од оваа држава да ги почувствува зборовите и музиката како што јас ги имам почувствувано''. Во тој период, Калиопи го посети Тетово - градот кој најмногу настрада во вооружениот конфликт. Подоцна, таа го опиша чувството додека патувала за Тетово како "страотно" и дека "се чувствувала како странец во своја земја". Меѓу другото, Калиопи за ова свое искуство ќе додаде: ''Тоа ми даде надеж. Се симнавме до борбените линии каде имав средба со нашите безбедносни сили. Видов многу лица кои до ден денес ми се вржани во гради и нема никогаш да ги заборавам. Тоа се нечии деца, синови, браќа, татковци, кои ме прифатија буквално како сестра. По таа средба чувствував како од нивна уста да е кажано "да одиш Калиопи да го пренесеш ова што тука ни се случува, и да и кажеш на цела Македонија глас од сите нас, кажи како да е од нас кажано".'' На медиумското поистоветување на оваа нејзина постапка со посетата на Мерилин Монро во Виетнам, Калиопи едноставно порача дека не била поведена од маркетинг или бизнис, туку дека ја водело длабоко чувство. Калиопи со оваа песна им порача љубов и мир на сите луѓе кои живеат во Македонија: ''Сакам да порачам љубов. Сакајте се, сакајте го тоа што го имате зашто предоцна е кога нештата ќе се изгубат тогаш да почнат да се сакаат. Се е кажано за бранителите, секој еден е бранител кој доволно ја сака земјата и знае да го каже вистинскиот збор на вистинско место. Никогаш нема да ја заборавам чесноста и искреноста што ја видов во очите на нашите бранители. Ја имав приликата да ги видам одблиску. Единствено да знаат дека не се сами дека сме со нив. Тие се тие, наши синови, наши браќа, наши деца, наши бранители. Не се сами и ова е најмалку што можам да го направам за нив. Зашто сепак, тие не се бранители само на Македонците во Македонија, тие се бранители и на Албанците во Македонија кои сакаат мирен живот, на секој човек од било која националност кој е жител на Македонија. Бранители на сите луќе кои го сакаат мирот во Македонија.'' Потоа, во ноември 2001 година, следуваше големата турнеја наречена ''На пат до Македонија'', во рамките на која Калиопи имаше концерти во Кочани, Гевгелија, Куманово, Велес, Прилеп, Кавадарци, Штип, Струмица, Охрид, Радовиш, Битола и три концерти во Скопје. Истиот месец во етерот се појави и видео спотот за антологиската тема ''Месечина'', која Калиопи му ја посвети на својот син Пако, а воедно и една од песните миленички на нејзината публика, која редовно на концертите ја пее од првиот до последниот стих. == ''Најмила'' == По бројните награди за најдобар пејач, автор, песна, лице на годината, Калиопи продолжува да реди успеси во нејзината кариера. Во 2002 година повторно учествуваше со своја авторска песна на Македонскиот избор за песна на Евровизија, но овој пат не како изведувач. ''Песна за нас'', целосно потпишана од Калиопи, ја изведуваше младиот талентиран пејач Ѓорги Крстевски. На изборот, Калиопи пееше придружни вокали и свиреше на пијано, давајќи му ја својата поддршка на младиот пејач. Песната се пласираше на 5-тото место. Во јули, Калиопи го реализираше својот мега популарен сингл ''Најмила'', а веќе во октомври го објави албумот ''Најмила - Калиопи, Live and Unreleased''. Овој албум ги содржеше нејзините најголеми хитови испеани во живо, како и две нови песни - ''Најмила'' и ''Заслужена земја''. == Дива на македонскиот поп == Во 2003, Калиопи го објави својот најнов сингл ''Не ми го земај времето'', кој воедно беше најава за нејзиниот следен голем проект. Спотот за песната Не ми го земај времето привлече голем медиумски интерес бидејќи беше прв "one time shoot" спот во Македонија, снимен одеднаш, во три круга, со истите личности, во различни улоги. Главната улога ја имаше младиот глумец [[Васил Зафирчев]], а покрај него имаше уште 30 статисти. Во ноември го објави следниот сингл ''За кого постојам'', кој исто така беше проследен со извонреден видео спот. На крајот на декември, Калиопи го објави својот трет студиски соло албум ''Не ми го земај времето''. Со новиот албум, Калиопи го објави својот прв сингл наменет за екс-југословенскиот музички пазар ''Смех''. Калиопи имаше турнеја низ Македонија со цел да го промовира новиот албум, а воедно го објави новиот сингл ''Тоа сум јас'', заедно со видео запис. Потоа Калиопи заедно со [[Васил Зафирчев]] го снима дуетот ''Пурпурни дождови''. Спотот за оваа песна е едно од најартистичните остварувања што досега се видени на македонскиот телевизиски етер и пошироко. На самиот крај на 2004 година, Калиопи го објавува и дуетот со нејзината дологодишна пријателка и кума, кралицата на ромската музика [[Есма Реџепова - Теодосиевска]]. Песната го носи насловот ''Бел ден''. Во текот на 2004 година, Калиопи со својата музика е присутна и на "штиците што живот значат". Имено таа ја реализираше музиката за претставата ''Таа глумечка куќа'' (адаптација на ''Дневникот на Ана Франк'') во која главните улоги ги одиграа: [[Васил Зафирчев]], Ѕвездана Ангеловска, Ана Костовска, Милица Стојановска и други. На 15 октомври 2004 година, во Скопје се одржа премиерната изведба на првиот македонски мјузикл ''Чија си'', кој во текот на летото веќе беше промовиран во Охрид и Битола. Калиопи ја одигра улогата на Нина. Мјузиклот ''Чија си'' е дело на режисерката Виолета Џолева, која осмислуваќи го, инспирацијата ја нашла во истоимениот легендарен шлагер на Славе Димитров. Сценариото е на драмскиот писател Сашко Насев. Во овој неверојатен сценски перформанс, Калиопи покрај веќе афирмираниот вокал ги истакна и своите глумечки способности. Во декември 2004 година, се случи премиерата на претставата „Танц на ноќните пеперутки во Ориент-експресот“ на режисерката Виолета Џолева, работена по драмскиот текст на Петре Бакевски. Музиката за оваа претстава исто така беше дело на Калиопи. Во 2005 година Калиопи беше избрана заедно со уште четири други македонски пејачи за изборот на Песна за Евровизија. Но, таа се откажа од овој начин на избор и во од преостанатите изведувачи, во финалето се најдоа Александра Пилева и Мартин Вучиќ. Сепак, Калиопи беше присутна и на овој избор на Песна за Евровизија, како композитор на песната ''"Не"'' во интерпретација на Александра Пилева. Оваа моќна балада заврши на третото место. Во мај, Калиопи имаше два концерти во Шведска и настап во хрватскиот град Дубровник. Во Дубровник, Калиопи беше присутна заедно со Тоше Проески и Есма Реџепова - Теодосиевска, кои исто така се претставија на овој фестивал. Калиопи во оваа прилика ја воодушеви хрватската публика со изведбата на песната ''Želim ti reći''. Во текот на 2005 таа исто така се јави и како композитор на песната ''Само уште еден ден'' за популарната пејачка Каролина Гочева. Во септември 2005 година Калиопи го издаде албумот ''Јас, Исидора'' Во 2010 таа го издаде новиот албум Порака,кој беше одлично прифатен од јавноста. Во 2011 од страна на МРТ таа ја доби можноста да ја претставува Македонија на Евровизија 2012 во Баку каде успеа да се планира во финалето на фестивалот и го освои 12 место со песната „Црно и бело“.<ref>http://www.eurovision.tv/page/news?id=tonight_the_grand_final_of_eurovision_2012</ref> На 24 ноември 2015 година, од страна на МРТ таа повторно ја доби шансата да ја претставува Македонија на Евровизија 2016 во Стокхлом. Калиопи во Столкхлом ќе ја претстави Македонија со песната "[[Дона (песна од Калиопи)|Дона]]" од авторот и писателот Ромео Грил. Песната беше презентирана на Македонската радио-телевизија на 7 ми Март 2016 година. == Дискографија == {{Infobox Artist Discography |Artist = [[Калиопи]] |Image = |Image size = 250px |Caption = |Studio = 7 |Option = |Option name = Компилации |Option link = Компилации |Option color = |Music videos = 50 |Singles = |1Option = |1Option name = Видео албуми |1Option link = ДВД-а |1Option color = |Референци = yes |Ref link = Наводи }} === Албуми === * Обои ме (2000) * Ако денот ми е ноќ (2001) * Не ми го земај времето (2004) * Желим ти речи (2008) * Порака / Poruka (2010) * Мелем (2013) *Албум (2024) === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Лео'' || 1986 || [[МТВ|TV Skopje]] |- | ''Бато'' || 1988 || |- | ''Обои ме'' || 1999 || VIDEOLAB Production |- | ''Дај да пијам'' || 2000 || VIDEOLAB Production |- | ''Дали ме сакаш'' || 2001 || Фабрика продукција |- | ''Ако денот ми е ноќ'' || 2001 || Томато продукција |- | ''За само еден ден'' || 2001 || Фабрика продукција |- | ''Најмила'' || 2002 || Zoom Videolution |- | ''Заслужена земја'' || 2002 || Zoom Videolution |- | ''Не ми го земај времето'' || 2003 || |- | ''Дари дари дам'' || 2003 || Zoom Videolution |- | ''Тоа сум јас'' || 2003 ||Zoom Videolution |- | ''Бел ден'' || 2003 || Томато продукција |- | ''За кого постојам'' || 2004 || Томато продукција |- | ''Кога проклето ти требам'' || 2004 || Фабрика продукција |- | ''Пурпурни дождови'' || 2005 ||Томато продукција |- | ''1000 божји цветови'' || 2006 || Томато продукција |- | ''Силна'' || 2006 || |- | ''Грев'' || 2007 ||Васил Зафирчев |- | ''Пробуди ме'' || 2007 || |- | ''Љуби''|| 2008 || [[Дејан Милиќевиќ]] |- | ''Желим ти речи'' || 2008 || |- | ''Љубичице'' || 2009 || [[Дејан Милиќевиќ]] |- | ''Не сум како ти'' || 2010 || Александар Ристовски-Принц |- | ''Ти'' || 2010 || D’Knock Production and 5 Group |- | ''Порука'' || 2010 || Александар Ристовски-Принц |- | ''Мелем'' || 2012 || Александар Ристовски-Принц |- | ''Црно и бело''|| 2012 || |- | ''Вучица'' || 2012 || Александар Ристовски-Принц |- |'' Мрвица'' || 2013 ||Данчо Стефков |- | ''Локомотива'' || 2013 || Огнен Шапковски |- | ''Мојот дом'' || 2015 || Томато продукција |- | ''Јутро'' || 2015 || Огнен Шапковски |- | ''Пожели'' || 2015 || Томато продукција |- | ''Дона'' || 2016 || Александар Ристовски-Принц |- | ''Кестени'' || 2016 || NN Media |- | ''Роџендан'' || 2016 || NN Media |- | ''Пресуда'' || 2018 || NN Media |- | ''Хајде да пјевамо'' || 2018 || NN Media |- | ''Знам'' || 2023 || Александар Ристовски-Принц |- | ''Кад осване'' || 2023 || Огнен Шапковски |- | ''Ела'' || 2024 || Огнен Шапковски |- | ''Зашто'' || 2024 || Огнен Шапковски |- | ''Казна'' || 2024 || Огнен Шапковски |- | ''Дај ми комад душе'' || 2024 || Огнен Шапковски |- | ''Дај,дај ми дај'' || 2024 || Огнен Шапковски |- | ''Добро вече и лаку ноч'' || 2025 || Александар Ристовски-Принц |- | ''Води ме'' || 2025 || Кристијан Тодоровски,steadyflow |- | ''Бебе'' || 2026|| Александар Ристовски-Принц |- | ''Лаж'' || 2026|| Лука Сеп |} ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски== * [http://www.kaliopi.com.mk/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200223220337/http://www.kaliopi.com.mk/ |date=2020-02-23 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=QP5DzfAz5Ek „Месечина“] во изведба на Калиопи. * [http://www.youtube.com/watch?v=KtG_CcNJfaE „Обои ме“] - официјален видео запис. * [http://www.muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=7034 Дискографија на Калиопи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160520152815/http://muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=7034 |date=2016-05-20 }} евидентирана од [http://www.muzichkiregistar.com ВБУ Музички Регистар]. {{s-start}} {{s-ach}} {{Succession box | before = [[Влатко Илиевски]]<br />со „[[Русинка (песна)|Русинка]]“ | title = [[Македонија на Евровизија]] | years = [[Евровизија 2012|2012]] | after = [[Влатко Лозаноски]] & [[Есма Реџепова]]<br />со „[[Пред да се раздени]]“ }} {{Succession box | before = [[Даниел Кајмакоски]]<br />со „[[Лисја есенски]]“ | title = [[Македонија на Евровизија]] | years = [[Евровизија 2016|2016]] | after =[[Јана Бурческа]]<br />со „[[Dance Alone]]“ }} {{s-end}} {{Македонија на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Македонски поп-пејачи]] [[Категорија:Македонски композитори]] [[Категорија:Луѓе од Охрид]] [[Категорија:Луѓе од Кичево]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1966 година]] [[Категорија:Македонски Власи]] [[Категорија:Учесници на Евровизија]] qftnt4dka2781hlhpqxls3hue6hg3n0 Битолски триод 0 65678 5648297 5410075 2026-10-20T17:04:55Z P.Nedelkovski 47736 5648297 wikitext text/x-wiki :''За другите значења на поимот видете ја [[Битолски триод (појаснување)|страницата за појаснување]].'' {{Infobox manuscript <!----------Name----------> | name = Битолски триод | location = [[Бугарска академија на науките]] <!----------Image----------> | image = Bitola Triodion.jpg | width = | caption = Фрагмент од ракописот | alt = <!----------General----------> | Also known as = | Type = | Date = Втората половина на XII век | Place of origin = | Language(s) = | Scribe(s) = | Author(s) = | Compiled by = | Illuminated by = | Patron = | Dedicated to = <!----------Form and content----------> | Material = [[пергамент]] | Size = 101 лист | Format = | Condition = | Script = [[глаголица]], [[кирилица]] | Contents = | Illumination(s) = | Additions = | Exemplar(s) = | Previously kept = | Discovered = | Accession = | Other = | below = }} '''Битолски триод''', познат и како '''Кичевски''' — македонски средновековен ракопис, кој според записите што стојат на него, ракописот го пишувал [[Георги Граматик]] од с. [[Вапа]], [[Дебарско]] во с. [[С’лп (историско село)|С’лп]], [[Кичевско]]<ref name=":1">{{наведена книга|last=Видоески|first=Божо|title=Јазичните појави во Битола и Битолско денеска и во минатото: реферати од научниот собир одржан од 7 до 9 септември 1984 г. во Битола|publisher=Македонска академија на науките и уметностите|date=1988}}</ref>. Пишуван е на пергамент во втората половина на XII век, со уставно писмо, на 101л. (275×195&nbsp;мм) и е пронајден во [[1907]] година.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=|last2=д-р Стојан Киселиновски и д-р|first2=|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=78}}</ref> Текстот е кирилски со тоа што на 56 места се вметнувани цели изрази со глаголско писмо. Тука, заедно со трипеснеците на византиските химнографи стојат и оригиналните трипеснеци на [[Константин Презвитер]]. Интресно е и тоа што на повеќе места има екфонетски знаци. Сите овие и другите писмени траги зборуваат дека ги носи јазичните особености на Охридската книжевна школа. Битолскиот триод се наоѓа во ракописниот оддел на Бугарската академија на науките во Софија. под бр.38. Она што е посебно значајно за триодните текстови е фактот во нив да се откриваат и оригинални стихови од нашите познати средновековни творци ([[Свети Климент Охридски|Климент Охридски]], [[Свети Наум Охридски Чудотворец|Наум Охридски]] и др.). Тоа се најсигурните сведоци дека и на овие битолски простори многу долго се задржале кирилометодиевската глаголска традиција. Во многу од нив сретнуваме и глаголско и кирилско писмо. Иако кирилицата сè повеќе се користела, глаголицата и натаму се практикувала, после неколку векови по Климента, на нашиве терени.<ref name=":1" /> Во овој натпис се зачувани знаци од живиот запаномакедонски говор од втората половина на [[12]] век.<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи}} {{Македонски ракописи до 14 век}} [[Категорија:Средновековна македонска книжевност]] trq041d364o255fkqtontqs8mrxvejd Лудовико Ариосто 0 71819 5648406 5033408 2026-10-21T02:26:21Z Juppi lantteineen 137770 File 5648406 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Инфокутија Писател <!-- for more information see [[:Template:Инфокутија Писател/doc]] --> | name = Лудовико Ариосто | image = Vincenzo Catena 016 detail.jpg | imagesize = 180px | caption = Лудовико Ариосто | pseudonym = | birth_name = | birth_date = 8 септември 1474 | birth_place = [[Реџо Емилија]], Италија | death_date = 6 July 1533 | death_place = [[Ферара]], Италија | occupation = | nationality = [[Италија]]нец | ethnicity = | period = [[ренесанса]] | genre = [[епска поезија]] | subject = [[кавалерство]] | movement = | notableworks = ''Сатира'', ''Комедија'', ''[[Орландо бесниот]]'' | influences = [[Матео Марија Бојардо]], [[Грчка литература]], [[Латинска литература]] | influenced = [[Луис де Камоес]], [[Торкуато Тасо]] | website = }} [[File:Ariosto.jpg|thumb]] '''Лудовико Ариосто''' — италјански поет од времето на [[ренесанса]]та кој своите дела ги пишувал на [[латински]] и на народен јазик. ==Животопис== ==творештво== Најпознато дело на Ариосто е [[еп]]от „[[Бесниот Роландo]]“ (''Orlando furioso'')<ref>„Beleške“, во: Đ. Leopardi, ''Pesme i proza''. Beograd: Rad, 1964, str. 125.</ref> - [[епска поема]] во која е насликано секојдневието во кое живеел Ариосто. Други познати дела се: „Лена“, „Студенти“ и „Заминување“. == Наводи == {{наводи}} {{Италија-писател-никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Италијански писатели|{{PAGENAME}}]] [[Категорија:Родени во 1474 година]] [[Категорија:Починати во 1533 година]] j3yj5vvh914mhqgvwdz608flhtcnvh1 1860 во книжевноста 0 104443 5648241 5138828 2026-10-20T12:34:51Z ForestShutter 126802 Создадено со преведување на одделот „New books“ од страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1359883225|1860 in literature]]“ 5648241 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{Year nav topic|1860|книжевноста}} '''[[1860]] година во [[книжевност]]а''' содржи некои значајни настани. == Настани == [[Категорија:Книжевноста во 1860 година| ]] [[Категорија:Години во книжевноста]] == Нови книги == === Белетристика === * РМ Балантајн – ''Кучето Крусо и неговиот господар'' * [[Вилки Колинс]] - ''Жената во бело'' * Г-ѓа [[V. G. Cowdin|В.Г. Каудин]] – ''Елен; или Ќерката на фанатикот'' * [[Чарлс Дикенс]] – ''[[Големите исчекувања]]'' (почеток на објавувањето во продолженија) * [[Мери Ен Еванс|Џорџ Елиот]] – ''Воденицата на Флос'' * Г-ѓа [[G. M. Flanders|ГМ Фландерс]] – ''Абоносниот идол'' <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://utc.iath.virginia.edu/proslav/flandershp.html|title=Flanders Ebony Idol|work=utc.iath.virginia.edu}}</ref> * Браќата Гонкур ( [[Едмон де Гонкур|Едмон]] и Жил де Гонкур ) – ''Чарлс Демајли'' * [[Натаниел Хоторн]] - ''Мермерниот фаун'' * Мор Јокаи – ''Сиромашни богаташи ( {{Јаз|hu|Szegény gazdagok}} )'' * [[Џорџ Мередит]] – ''Еван Харингтон'' * Мултатули – ''Макс Хавелар'' * Томас Лав Пикок – ''Грил Грејнџ'' (објавување во продолженија) * Чарлс Рид – ''Манастирот и огништето'' * Мери Хауард Скулкрафт – ''Црната ракавица: Приказна за животот на плантажите во Јужна Каролина'' * Ан С. Стивенс – ''Малаеска'' * Роберт Смит Сертис – ''Рамна или со кадрици?'' (завршува со објавување) * [[Ентони Тролоп]] - ''Касл Ричмонд'' * [[Иван Тургенев|Иван Тургењев]] – ''Прва љубов'' ( {{Langx|ru|Первая любовь}} , {{Јаз|ru-Latn|Pervaya ljubov}} ; [[Повест|новела]] ) * [[Шарлот Мери Јанг|Шарлот М. Јонг]] ** ''Надежи и стравови'' ** ''Кенет'' === Драма === * Дион Буко - ''Колин Баун'' * Луиз Гранберг - ''Јохан Фредман'' === Поезија === * Ѓул Бахш – ''Кукикатар Пути'' ( ''কুকি কাটার পুঁথি'' ) <ref name="karim">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.98119/page/n103/mode/2up|title=A Descriptive Catalogue Of Bengali Manuscripts|last=[[Abdul Karim Sahitya Bisharad|Abdul Karim, Munshi]]|last2=[[Ahmed Sharif|Sharif, Ahmed]]|publisher=[[Asiatic Society of Pakistan]]|year=1960|editor-last=[[Syed Sajjad Hussain|Hussain, Syed Sajjad]]|location=[[Dacca]]|pages=74}}</ref> * Мајкл Мадхусудан Дат – ''Тилотама Самбаб Кабија'' ( ''তিলোত্তমাসম্ভব কাব্য'', "Раѓањето на Тилотама") * [[Хенри Лонгфелоу|Хенри Вадсворт Лонгфелоу]] – „ Јавањето на Пол Ревир “ * ''Видете исто така 1860 во поезија'' === Стручна литература === * Јакоб Буркхарт – ''Цивилизацијата на ренесансата во Италија'' ( ''Die Cultur der Renaissance in Italien'' ) * Мордекај Кубит Кук - ''Седумте сестри на спиењето.'' ''Популарна историја на седумте најраспространети наркотици во светот'' <ref>{{Наведена книга|url=http://catalog.hathitrust.org/Record/008889944|title=The seven sisters of sleep: Popular history of the seven prevailing narcotics of the world|publisher=James Blackwood, Paternoster Row}}</ref> * [[Ралф Валдо Емерсон]] - ''Однесувањето на животот'' * ''Анатомијата на Греј'' (2. издание) * [[Елифас Леви]] – ''Историја на магиите'' * Андреј Мочиони (прилог.) – ''Caus'a limbelor și națiunalităților во Австрија'' (Причината за јазиците и националностите во Австрија) * Roger Gougenot des Mousseaux – ''La Magie au dix-neufième siècle'' (Магијата во деветнаесеттиот век) * ЏВ Паркер (ур.) – ''Есеи и рецензии'' * [[Џон Раскин]] – ''Модерни сликари IV'' my1m1p9vwpo5foss8f5c3mtuw3fevus 1861 во уметноста 0 105016 5648259 5035513 2026-10-20T14:16:54Z ForestShutter 126802 Додавање категории 5648259 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{Year nav topic|1861|уметноста}} '''[[1861]] година во [[уметност]]а''' содржи некои значајни настани. == Настани == * Февруари – [[Хилда Холин]] отвора фотографско студио во [[Малме]], со што станува една од првите познати професионални фотографи во Шведска. * Април – Во [[Лондон]] е основана фирмата [[Морис и ко.|Морис, Маршал, Фаулкнер и ко.]] („Уметнички работници за сликарство, резбарство, мебел и метали“)<ref>{{Наведена книга|author=William Evan Fredeman|title=Haunted Texts: Studies in Pre-Raphaelitism in Honour of William E. Fredeman|url=https://books.google.com/books?id=R81qhmUO2BoC&pg=PA126|date=1 January 2003|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-0-8020-3662-9|pages=126}}</ref> од [[Вилијам Морис]], [[Питер Пол Маршал|П. П. Маршал]], [[Чарлс Џозеф Фаулкнер|Чарлс Фаулкнер]], [[Форд Мадокс Браун]], [[Едвард Бурн-Џонс]], [[Данте Габриел Росети]] и [[Филип Веб]], за изработка на мебел и декоративни предмети инспирирани од [[Предрафаелити|прерафаелизмот]].<ref>{{Наведена книга|title=[[Dictionary of National Biography]]|year=1901|chapter=William Morris}}</ref> * [[6 мај]] – Во [[Национална галерија (Лондон)|Националната галерија]] во [[Лондон]] се отвора [[Изложба на Кралската академија од 1861 година|Изложбата на Кралската академија за 1861 година]]. * [[15 јули]] – [[Англичани|Англиската]] сликарка [[Џоана Мери Бојс]] умира на 29-годишна возраст од компликации по раѓањето на нејзиното трето дете, оставајќи ги недовршени сликите „[[:File:Boyce bird of god 1861 0c.jpg|Божја птица]]“ и „Ундина“ (втората ја довршува нејзиниот сопруг [[Хенри Танворт Велс]]); [[Данте Габриел Росети]] прави нејзин цртеж на смртната постела.<ref>{{Наведена книга|title=Joanna, George and Henry: A Pre-Raphaelite Tale of Art, Love and Friendship|location=Ipswich|publisher=Boydell Press|last=Bradbury|first=Sue|year=2012|isbn=9781843836179}}</ref> * ''непознат датум'' ** [[Пол Сезан]] пристигнува во Париз за да му се придружи на својот пријател [[Емил Зола]]; таму се запознава со [[Камиј Писаро]].<ref>{{Наведена книга|author=Émile Zola|title=The Sin of Abbé Mouret|url=https://books.google.com/books?id=MEypDgAAQBAJ&pg=PR33|year=2017|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-873663-9|pages=33}}</ref> ** [[Берта Моризо]] станува ученичка на [[Жан-Батист-Камиј Коро|Коро]]. ** [[Едуар Мане]] за првпат добива одобрение за изложување на свои слики на [[Салон (Париз)|Парискиот салон]] („[[Шпанскиот пејач]]“ и „Портрет на г-дин и г-ѓа Огист Мане“). ** [[Вилијам Бел Скот]] ја завршува серијата [[ѕидно сликарство|ѕидни слики]] за историјата на [[Нортамбрија]] во [[Волингтон Хол]] со делото „[[:File:William Bell Scott - Iron and Coal.jpg|Железо и јаглен, деветнаесеттиот век]]“.<ref>{{Наведена мрежна страница|first=John|last=Batchelor|title=Scott, William Bell (1811–1890)|work=[[Oxford Dictionary of National Biography]]|publisher=Oxford University Press|year=2004|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/24938|accessdate=2012-06-13|doi=10.1093/ref:odnb/24938}}</ref> == Дела == [[File:Bonheur way-to-market.jpg|мини|290px|[[Огист Бонер]] – „Излез од пасиштето“]] [[File:Clarkson Frederick Stanfield (1793-1867) - The Stack Rock, County Antrim - BELUM.U167 - Ulster Museum.jpg|мини|290px|„[[Карпата Стек, округ Антрим]]“ од [[Кларксон Стенфилд]]]] * [[Лоренс Алма-Тадема]] – „Воспитувањето на децата на [[Хлодовик I|Хлодовик]]“ * [[Ричард Ансдел]] – „[[Прогонетите робови]]“ * [[Џон Бел (вајар)|Џон Бел]] – „[[Споменик на Кримската војна]]“ (Лондон) * [[Огист Бонер]] – „[[:File:Bonheur way-to-market.jpg|Излез од пасиштето]]“ * [[Џоана Мери Бојс]] ** „[[:File:Boyce bird of god 1861 0c.jpg|Божја птица]]“ ** „[[:File:Boyce Joanna Mrs. Edwards.jpg|Глава на мулатка]]“ * [[Фредерик Едвин Черч]] ** „[[Санти мраз (слика)|Санти мраз]]“ ** „[[:File:Oosisoak Frederic Edwin Church.jpg|Усисоак]]“ * [[Едгар Дега]] – „[[:File:Semiramis building Babylon.jpg|Семирамида го гради Вавилон]]“ * [[Жан-Леон Жером]] – „[[Фрина пред Ареопагот]]“ * [[Гистав Ашил Гијоме]] – „[[:File:Guillaumet Pflügender Araber.jpg|Арап ора со камили во вечерен пејзаж]]“ * [[Џорџ Елгар Хикс]] – „[[Рибниот пазар Билингсгејт (слика)|Рибниот пазар Билингсгејт]]“ * [[Џејмс Кларк Хук]] – „Опкружен од неповредливото море“ * [[Томас Дау Џонс]] – „[[Абрахам Линколн (биста од Џонс)|Абрахам Линколн]]“ (биста) * [[Даниел Меклис]] – „[[Средбата на Велингтон и Блихер по Битката кај Ватерло]]“ (ѕидна слика во [[Вестминстерска палата|Вестминстерската палата]], 1860–1861) * [[Едуар Мане]] ** „[[Момче со меч]]“ ** „[[Изненадената нимфа]]“ * [[Алберт Џозеф Мур]] – „[[:File:Moore Albert Joseph The Mother of Sisera Looked out a Window.jpg|Мајката на Сисара гледа низ прозорецот]]“ * [[Џон Морган (уметник)|Џон Морган]] – „[[:File:The Jury by John Morgan.jpg|Господо поротници]]“ * [[Џозеф Ноел Патон]] – „[[:File:Luther at Erfurt - Justification by Faith.jpg|Зора: Лутер во Ерфурт – Оправдување преку верата]]“ * [[Хенри Нелсон О'Нил]] – „[[Збогувачкиот поздрав]]“ * Франц Ксавер Рајх – „[[Мајката Кинциг]]“ * [[Давид Робертс (сликар)|Давид Робертс]] – „[[Зградата на Парламентот гледана од Милбанк]]“<ref>https://www.christies.com/en/lot/lot-3918052</ref> * [[Данте Габриел Росети]] ** „[[:File:Dante Gabriel Rossetti - Fair Rosamund.jpg|Убавата Розамунда]]“ ** „Лукреција Борџија“ * [[Ребека Соломон]] ** „Апсењето на дезертерот“ ** „Младата учителка“ * [[Кларксон Стенфилд]] – „[[Карпата Стек, округ Антрим]]“<ref>https://artuk.org/discover/artworks/the-stack-rock-county-antrim-122851</ref> * [[Жан-Батист-Анж Тисие]] – „[[Наполеон III го ослободува Абд ел-Кадер]]“<ref>https://pop.culture.gouv.fr/notice/joconde/000PE009458</ref> * [[Карл фон Пилоти]] – „Нерон танцува врз урнатините на Рим“ * [[Карл Фердинанд Вимар]] – [[ѕидно сликарство|ѕидни слики]] во ротондата на [[Стара судница (Сент Луис, Мисури)|Судницата во Сент Луис, Мисури]] * [[Адолф Ивон]] – „[[Битката кај Солферино (слика)|Битката кај Солферино]]“<ref>https://pop.culture.gouv.fr/notice/joconde/000PE009456</ref> == Родени == * [[21 јануари]] – [[Ѓорѓе Јовановиќ (вајар)|Ѓорѓе Јовановиќ]], [[Срби|српски]] вајар (починал [[1953 во уметноста|1953]]) * [[1 февруари]] – [[Жак-Емил Бланш]], француски сликар (починал [[1942 во уметноста|1942]]) * [[9 април]] – [[Чарлс Холројд]], [[Англичани|англиски]] гравер (починал [[1917 во уметноста|1917]]) * [[19 јуни]] – [[Карл Сефнер]], германски вајар на портрети (починал [[1932 во уметноста|1932]]) * [[29 јуни]] – [[Педро Фигари]], уругвајски сликар, правник, писател и политичар (починал [[1938 во уметноста|1938]]) * [[18 јули]] – [[Лисјен Симон]], француски сликар и педагог (починал [[1945 во уметноста|1945]]) * [[9 август]] – [[Џ. В. Годвард]], англиски [[неокласицизам|неокласичен]] сликар (самоубиство [[1922 во уметноста|1922]]) * [[17 август]] – [[Лудвиг фон Хофман]], германски импресионистички сликар (починал [[1945 во уметноста|1945]]) * [[4 октомври]] – [[Фредерик Ремингтон]], американски сликар, илустратор, вајар и писател (починал [[1909 во уметноста|1909]]) * [[15 октомври]] – [[Нелс Н. Алинг]], данско-американски вајар (починал [[1955 во уметноста|1955]]) * [[30 октомври]] – [[Антоан Бурдел]], француски вајар (починал [[1929 во уметноста|1929]]) * [[8 декември]] ** [[Аристид Мајол]], француски вајар, сликар и графичар (починал [[1944 во Франција|1944]]) ** [[Жорж Мелиес]], француски филмски режисер (починал [[1938 во Франција|1938]]) * [[16 декември]] – [[Антонио де ла Гандара]], француски сликар, пастелист и цртач (починал [[1917 во уметноста|1917]]) * [[20 декември]] – [[Ивана Кобилца]], словенечка реалистичка сликарка (починала [[1926 во уметноста|1926]]) * ''непознат датум'' – [[Кијохара Тама]], јапонска сликарка која живеела и работела во Сицилија (починала [[1939 во уметноста|1939]]) == Починати == * [[11 јануари]] – [[Карл Алтман (сликар)|Карл Алтман]], [[Германци|германски]] сликар (роден [[1802 во уметноста|1802]]) * [[3 февруари]] – [[Фердинанд Депе]], германски [[природна историја|природонаучник]], истражувач и сликар (роден 1794) * [[7 февруари]] – [[Едуард Клеменс Фехнер]], германски портретист и гравер (роден [[1799 во уметноста|1799]]) * [[9 февруари]] – [[Френсис Денби]], сликар на пејзажи роден во [[Ирска]] (роден [[1793 во уметноста|1793]]) * [[10 март]] ([[26 февруари]] по [[Стар и нов стил|стар стил]]) – [[Тарас Шевченко]], [[Украинци|украински]] поет и уметник (роден [[1814 во уметноста|1814]]) * [[14 април]] – [[Утагава Кунијоши]], [[Јапонија|јапонски]] уметник на стилот [[укијо-е]] во [[дрворез|дрворезот]] и сликарството (роден [[1797 во уметноста|1797]]) * [[21 мај]] – [[Бенџамин Пол Екерс]], [[Американци|американски]] вајар (роден [[1825 во уметноста|1825]]) * [[15 јули]] – [[Џоана Мери Бојс]], [[Англичани|англиска]] сликарка на портрети, жанровски сцени и пејзажи (родена [[1831 во уметноста|1831]]) * [[17 август]] – [[Јохан Давид Пасаван]], германски сликар и уметнички [[кустос]] (роден [[1787 во уметноста|1787]]) * [[22 септември]] – [[Алексеј Егоров]], руски сликар (роден [[1776 во уметноста|1776]]) * [[26 ноември]] – [[Вилхелм Хенсел]], германски сликар, сопруг на [[Фани Хенсел]] (роден [[1794 во уметноста|1794]]) * [[24 декември]] – [[Жан-Антоан-Симеон Фор]], француски сликар во масло и акварел (роден 1793)<ref>{{Наведена книга|author1=John Denison Champlin|author2=Charles Callahan Perkins|title=Cyclopedia of Painters and Paintings|url=https://archive.org/details/cyclopediaofpain02cham|year=1913|publisher=C. Scribner's sons|page=[https://archive.org/details/cyclopediaofpain02cham/page/73 73]}}</ref> * [[25 декември]] – [[Јакобус Јозефус Екхаут]], белгиски сликар на историски и жанровски теми (роден 1793) * ''непознат датум'' – [[Ендру Хант (сликар)|Ендру Хант]], англиски сликар на пејзажи (роден [[1790 во уметноста|1790]]) == Наводи == {{Наводи}} {{DEFAULTSORT:1861 во уметноста}} [[Категорија:Уметноста во 1861 година| ]] [[Категорија:Години во уметноста]] 4askcitt4gjo35h4c7v4shxxzn8i15m 1860 во уметноста 0 105017 5648249 5035512 2026-10-20T12:54:39Z ForestShutter 126802 Додавање на категории 5648249 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{Year nav topic|1860|уметноста}} '''[[1860]] година во [[уметност]]а''' содржи некои значајни настани. == Настани == * [[27 февруари]] – [[Метју Брејди]] ја направил првата од своите [[Список на фотографии на Абрахам Линколн|фотографии на Абрахам Линколн]].<ref>{{Наведена книга|title=Lincoln Photographs: A Complete Album|last=Ostendorf|first=Lloyd|publisher=Rockywood Press|year=1998|location=Dayton, OH|isbn=0890290873|pages=35-6}}</ref> * [[28 февруари]] – [[Артистс рајфлс]] е основан како доброволен корпус на [[Британска армија|британската армија]] со седиште во [[Берлингтон хаус]] во [[Лондон]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Artists Rifles Association|url=http://www.artistsriflesassociation.org/regiment-artists-rifles.htm|date=2006–2008|accessdate=2013-08-14|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705120417/http://www.artistsriflesassociation.org/regiment-artists-rifles.htm|url-status=dead}}</ref> * [[23 мај]] – [[Данте Габриел Росети]] се оженил со својот модел [[Елизабет Сидал]] во [[Хејстингс]] и заминале на свадбено патување во [[Париз]].<ref>{{Наведено списание|last=Rossetti|first=William Michael|author-link=William Michael Rossetti|last2=Rossetti|first2=Dante Gabriel|last3=Hartley|first3=Harold|author3-link=Harold Hartley (businessman)|title=Dante Rossetti and Elizabeth Siddal|journal=The Burlington Magazine for Connoisseurs|publisher=The Burlington Magazine Publications Ltd.|volume=1|issue=3|date=May 1903|issn=0951-0788|jstor=855671|pages=273-295}}</ref> * [[30 декември]] – Друштвото за поттикнување на убавите уметности (''Towarzystwo Zachęty do Sztuk Pięknych'') го одржало својот прв состанок во [[Варшава]]. * Основан е [[Музеј на ликовните уметности во Монтреал]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mbam.qc.ca/en/the-museum/about-the-museum/|title=About the Museum|website=Montreal Museum of Fine Arts|access-date=11 November 2024}}</ref> == Награди == * [[Римска награда]], сликарство: Ернест Мишел * [[Римска награда]], скулптура: Бартелеми Рејмон * [[Римска награда]], архитектура: Жозеф Луј Ашил Жојо * [[Римска награда]], музика: [[Емил Паладил]] == Дела == [[File:Édouard Manet - Le chanteur espagnol, 1860.jpg|мини|[[Едуар Мане|Мане]] – „[[Шпанскиот пејач]]“]] * [[Лоренс Алма-Тадема]] – „[[Пазарење: жени од Брабант]]“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theknohlcollection.com/portfolio/detail/a-bargain-brabant-women-1860/|title=A Bargain Brabant Women &#124; the Knohl Collection|access-date=2015-07-13|archive-date=2015-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20150713230028/http://www.theknohlcollection.com/portfolio/detail/a-bargain-brabant-women-1860/|url-status=dead}}</ref> * [[Пол-Жак-Еме Бодри]] – „[[Шарлот Корде (слика)|Шарлот Корде]]“ * [[Едвард Бурн-Џонс]] – „Клара фон Борк“ и „[[:File:Edward Burne-Jones Sidonia von Bork.jpg|Сидонија фон Борк]]“ * [[Пол Сезан]] – „[[Четирите годишни времиња (Сезан)|Четирите годишни времиња]]“<ref>[https://www.petitpalais.paris.fr/en/oeuvre/four-seasons-spring-summer-autumn-winter The four seasons : Spring, Summer, Autumn, Winter | Petit Palais]</ref> * [[Вилијам Дајс]] ** „[[Џорџ Херберт во Бемертон]]“<ref>https://artuk.org/discover/artworks/george-herbert-at-bemerton-salisbury-51069</ref> ** „[[:File:Man of Sorrows, by William Dyce.jpg|Човекот на болките]]“ ** „[[Заливот Пегвел, Кент – сеќавање на 5 октомври 1858]]“ * [[Фредерик Даниел Харди]] – „[[Доброволците (слика)|Доброволците]]“<ref>https://artuk.org/discover/artworks/the-volunteers-8269</ref> * [[Франческо Хајез]] ** „[[:File:Francesco Hayez 048.jpg|Масимо д'Ацељо]]“ ** „[[:File:Francesco Hayez 057.jpg|Автопортрет на 69-годишна возраст]]“ * [[Хирошиге II]] – „[[:File:Hiroshige II - Kishu kumano iwatake tori - Shokoku meisho hyakkei.jpg|Берење печурки иватаке кај Кумано во Кишу]]“ * [[Џон Калкот Хорсли]] – „[[Покажување наклонетост]]“<ref>https://www.christies.com/en/lot/lot-4826939</ref> * [[Вилијам Холман Хант]] – „[[Пронаоѓањето на Спасителот во храмот]]“ * [[Даниел Хантингтон (уметник)|Даниел Хантингтон]] – „Врвот Чокоруа, Њу Хемпшир“ * [[Ежен Изабе]] – „[[Ураган пред Сен-Мало]]“<ref>https://artuk.org/discover/artworks/hurricane-before-saint-malo-france-68869</ref> * [[Џон Лукас (сликар)|Џон Лукас]] – „[[Портрет на Вилијам Пил]]“<ref>https://artuk.org/discover/artworks/captain-william-peel-18241858-175008</ref> * [[Едуар Мане]] ** „[[Портрет на г-дин и г-ѓа Огист Мане]]“ ([[Музеј Орсе]], [[Париз]]) ** „[[Шпанскиот пејач]]“ ([[Метрополитен музеј на уметноста]], [[Њујорк (град)|Њујорк]]) * [[Џон Еверет Миле]] – „[[Црниот брауншвајшки војник]]“ * [[Кларк Милс (вајар)|Кларк Милс]] – [[Коњаничка статуа на Џорџ Вашингтон (Вашингтон Серкл)|коњаничка статуа на Џорџ Вашингтон]], [[Вашингтон (округ Колумбија)|Вашингтон]] * [[Хенри Нелсон О'Нил]] – „[[Доброволец]]“<ref>Payne, Christiana. ''Where the Sea Meets the Land: Artists on the Coast in Nineteenth-century Britain''. Sanson, 2007. p.143</ref> * [[Џон Филип (сликар)|Џон Филип]] – „[[Свадбата на Викторија, кралска принцеза]]“ * [[Вилијам Бел Скот]] – „[[:File:William Bell Scott - Ailsa Craig - Google Art Project.jpg|Ејлса Крејг]]“ * [[Ребека Соломон]] – „[[Посетата на Пег Вофингтон кај Триплет]]“ * [[Симеон Соломон]] – „[[:File:Simeon Solomon - The Mother of Moses.jpg|Мајката на Мојсеј]]“ * [[Џон Родам Спенсер Стенхоп]] – „[[:File:John Roddam Spencer Stanhope - Robin of Modern Times.jpg|Робин на новото време]]“ * [[Едвард Метју Ворд]] ** „[[Одликувањето на Наполеон III со Орденот на подвезицата]]“<ref>https://www.rct.uk/collection/402020/the-investiture-of-napoleon-iii-with-the-order-of-the-garter-18-april-1855</ref> ** „[[Кралицата Викторија на гробот на Наполеон]]“<ref>https://www.rct.uk/collection/402019/queen-victoria-at-the-tomb-of-napoleon-24-august-1855</ref> * [[Џорџ Фредерик Вотс]] – „Алис Принсеп“ * „[[Лавовите на Канова]]“ (бронзени одлевки) * [[Џејмс Мекнил Вислер]] – „[[Темза во мраз]]“<ref>https://asia.si.edu/explore-art-culture/collections/search/edanmdm:fsg_F1901.107a-b/</ref> == Родени == * [[1 јануари]] ** [[Џон Касиди (уметник)|Џон Касиди]], ирски вајар и сликар (починал [[1939 во уметноста|1939]]) ** [[Јан Вилимек]], чешки илустратор и сликар (починал [[1938 во уметноста|1938]]) * [[29 јануари]] – [[Вилијам Џејкоб Бер]], американски сликар на минијатури (починал [[1941 во уметноста|1941]]) * [[21 февруари]] – [[Госком Џон]], велшки вајар (починал [[1952 во уметноста|1952]])<ref>{{Наведена мрежна страница|id=s2-JOHN-GOS-1860|title=John, Sir William Goscombe (1860–1952), sculptor and medallist|author=Dr. Paul Joyner|year=2001|access-date=20 September 2020|website=Dictionary of Welsh Biography}}</ref> * [[27 февруари]] – [[Вардгес Сурењанц]], ерменски сликар (починал [[1921 во уметноста|1921]]) * [[6 април]] – [[Рене Лалик]], француски дизајнер на стакло (починал [[1945 во уметноста|1945]])<ref>{{Наведена книга|last=Forrer|first=L.|title=Biographical Dictionary of Medallists|chapter=Lalique, René|publisher=Spink & Son Ltd|location=London|volume=III|year=1907|pages=275–278}}</ref> * [[30 мај]] – [[Арчибалд Торберн]], сликар на диви животни роден во Шкотска (починал [[1935 во уметноста|1935]]) * [[31 мај]] – [[Волтер Сикерт]], англиски импресионистички сликар (починал [[1942 во уметноста|1942]])<ref>{{Наведена книга|editor1=Wendy Baron|editor2=Richard|year=1992|title=Sickert: Paintings|publisher=Royal Academy of Arts|page=33}}</ref> * [[1 јуни]] – [[Хју Томсон]], илустратор роден во Ирска (починал [[1920 во уметноста|1920]]) * [[18 јуни]] ** [[Џорџ Фремптон]], англиски вајар (починал [[1928 во уметноста|1928]])<ref>{{Наведена мрежна страница|author=University of Glasgow History of Art / HATII|url=http://sculpture.gla.ac.uk/view/person.php?id=msib2_1203633030|title=Sir George James Frampton RA, FSA, LLD|year=2011|access-date=22 September 2020|work=Mapping the Practice and Profession of Sculpture in Britain & Ireland 1851–1951|archive-date=7 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207080506/https://sculpture.gla.ac.uk/view/person.php?id=msib2_1203633030|url-status=dead}}</ref> ** [[Лора Мунц Лајал]], канадска импресионистичка сликарка (починала [[1930 во уметноста|1930]])<ref>{{Наведена книга|last1=Farr|first1=Dorothy|last2=Luckyj|first2=Natalie|title=From Women's Eyes: Women Painters in Canada|date=1975|publisher=Agnes Etherington Art Centre|location=Kingston|pages=28}}</ref> * [[25 јуни]] – [[Садерленд Макдоналд]], англиски тетовер (починал [[1942 во уметноста|1942]])<ref>Lodder, Matt. „Macdonald, Sutherland“, Oxford Dictionary of National Biography, doi:10.1093/ref:odnb/100996.</ref> * [[5 август]] – [[Луис Вејн]], англиски сликар на мачки (починал 1942) * [[18 август]] – [[Исо Реј]], австралиска импресионистичка сликарка (починала [[1940 во уметноста|1940]]) * [[7 септември]] – [[Баба Мозес]] (родена Ана Мери Робертсон), американска народна уметница (починала [[1961 во уметноста|1961]]) * [[16 септември]] – [[Соломон Џозеф Соломон]], англиски портретист (починал [[1927 во уметноста|1927]]) * [[30 септември]] – [[Винченцо Ироли]], италијански сликар (починал [[1949 во уметноста|1949]]) * [[4 октомври]] – [[Сидни Пејџет]], британски илустратор (починал [[1908 во уметноста|1908]]) * ''непознат датум'' – [[Ирис Нампејо]], грнчарка и керамичарка од народот Хопи (починала 1942) == Починати == * [[20 јануари]] – [[Вилијам Чарлс Рос]], [[Обединето Кралство|британски]] сликар на [[историско сликарство|историски мотиви]], [[минијатура (уметност)|минијатури]] и [[портрет|портрети]] (роден [[1794 во уметноста|1794]]) * [[16 февруари]] – [[Дени Огист Мари Рафе]], илустратор и литограф (роден [[1804 во уметноста|1804]]) * [[28 март]] – [[Жан-Пјер Франк]], француски сликар на историски мотиви и портрети (роден [[1774 во уметноста|1774]]) * [[6 април]] – [[Луј Станислас Марен-Лавињ]], француски сликар и литограф (роден [[1797 во уметноста|1797]])<ref>Acte de décès no 790, 7 avril 1860, Paris 6e, Archives de Paris (на француски)</ref> * [[28 април]] – [[Јакоб Гутман (вајар)|Јакоб Гутман]], вајар (роден [[1811 во уметноста|1811]])<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?letter=G&artid=520|title=Guttmann, Jakob|author=[[Изидор Сингер]] и [[А. М. Фриденберг]]|website=Jewish Encyclopedia}}</ref> * [[15 јуни]] – [[Хуан Антонио Рибера]], шпански [[неокласицизам|неокласицистички]] сликар на историски мотиви (роден [[1779 во уметноста|1779]])<ref>{{Наведена книга|author=John Denison Champlin, Jr.|title=Cyclopedia Of Painters and Paintings|url=https://books.google.com/books?id=tJNVgoQe8_UC|year=1927|page=37}}</ref> * [[20 јуни]] – [[Јозеф Вилиброд Мелер]], германски портретист (роден [[1778 во уметноста|1778]])<ref>{{Наведена книга|author1=H. P. Clive|author2=Professor of French Peter Clive|title=Beethoven and His World: A Biographical Dictionary|url=https://books.google.com/books?id=v0597Beh43EC&pg=PA219|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-816672-6|pages=219}}</ref> * [[22 август]] – [[Александр-Габриел Декан]], сликар (роден [[1803 во уметноста|1803]]) * [[21 септември]] – [[Антоан Морен (сликар)|Антоан Морен]], [[Франција|француски]] литограф (роден [[1793 во уметноста|1793]]) * [[2 октомври]] – [[Луј Ерсан]], [[Франција|француски]] сликар (роден [[1777 во уметноста|1777]]) * [[3 октомври]] ** [[Алфред Едвард Шалон]], швајцарски портретист (роден [[1780 во уметноста|1780]]) ** [[Рембрант Пил]], американски уметник (роден [[1778 во уметноста|1778]]) * ''непознат датум'' ** [[Дај Си]], кинески сликар од 19 век и претставник на академскиот манир (роден [[1801 во уметноста|1801]]) ** [[Ернестин Панкук]], француска ботаничка илустраторка и сликарка на цвеќиња (родена [[1784 во уметноста|1784]])<ref>{{Наведена книга|author1=Alfred Karl Morgenroth|author2=Peter Raabe|title=Von deutscher Tonkunst: Festschrift zu Peter Raabes 70. Geburtstag. In Gemeinschaft mit zweiundzwanzig Fachgenossen|url=https://books.google.com/books?id=mhAhAAAAMAAJ|year=1942|publisher=Peters|page=126}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{DEFAULTSORT:1860 во уметноста}} [[Категорија:Уметноста во 1860 година| ]] [[Категорија:Години во уметноста]] f9j7tb1a8ycxvduqedf4iylf87pjudo 5648252 5648249 2026-10-20T13:10:39Z ForestShutter 126802 Корекција на имиња и други мали корекции 5648252 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{Year nav topic|1860|уметноста}} '''[[1860]] година во [[уметност]]а''' содржи некои значајни настани. == Настани == * [[27 февруари]] – [[Метју Брејди]] ја направил првата од своите фотографии на [[Абрахам Линколн]].<ref>{{Наведена книга|title=Lincoln Photographs: A Complete Album|last=Ostendorf|first=Lloyd|publisher=Rockywood Press|year=1998|location=Dayton, OH|isbn=0890290873|pages=35-6}}</ref> * [[28 февруари]] – [[Артистс рајфлс]] е основан како доброволен корпус на [[Британска армија|британската армија]] со седиште во [[Берлингтон хаус]] во [[Лондон]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Artists Rifles Association|url=http://www.artistsriflesassociation.org/regiment-artists-rifles.htm|date=2006–2008|accessdate=2013-08-14|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705120417/http://www.artistsriflesassociation.org/regiment-artists-rifles.htm|url-status=dead}}</ref> * [[23 мај]] – [[Данте Габриел Росети]] се оженил со својот модел [[Елизабет Сидал]] во [[Хејстингс]] и заминале на свадбено патување во [[Париз]].<ref>{{Наведено списание|last=Rossetti|first=William Michael|author-link=William Michael Rossetti|last2=Rossetti|first2=Dante Gabriel|last3=Hartley|first3=Harold|author3-link=Harold Hartley (businessman)|title=Dante Rossetti and Elizabeth Siddal|journal=The Burlington Magazine for Connoisseurs|publisher=The Burlington Magazine Publications Ltd.|volume=1|issue=3|date=May 1903|issn=0951-0788|jstor=855671|pages=273-295}}</ref> * [[30 декември]] – Друштвото за поттикнување на уметностите (''Towarzystwo Zachęty do Sztuk Pięknych'') го одржало својот прв состанок во [[Варшава]]. * Основан е [[Музеј на ликовните уметности во Монтреал]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mbam.qc.ca/en/the-museum/about-the-museum/|title=About the Museum|website=Montreal Museum of Fine Arts|access-date=11 November 2024}}</ref> == Награди == * [[Римска награда]], сликарство: Ернест Мишел * [[Римска награда]], скулптура: Бартелеми Рејмон * [[Римска награда]], архитектура: Жозеф Луј Ашил Жојо * [[Римска награда]], музика: [[Емил Паладил]] == Дела == [[File:Édouard Manet - Le chanteur espagnol, 1860.jpg|мини|[[Едуар Мане|Мане]] – „[[Шпанскиот пејач]]“]] * [[Лоренс Алма-Тадема]] – „[[Пазарење: жени од Брабант]]“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theknohlcollection.com/portfolio/detail/a-bargain-brabant-women-1860/|title=A Bargain Brabant Women &#124; the Knohl Collection|access-date=2015-07-13|archive-date=2015-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20150713230028/http://www.theknohlcollection.com/portfolio/detail/a-bargain-brabant-women-1860/|url-status=dead}}</ref> * [[Пол-Жак-Еме Бодри]] – „[[Шарлот Корде (слика)|Шарлот Корде]]“ * [[Едвард Бурн-Џонс]] – „Клара фон Борк“ и „[[:File:Edward Burne-Jones Sidonia von Bork.jpg|Сидонија фон Борк]]“ * [[Пол Сезан]] – „[[Четирите годишни времиња (Сезан)|Четирите годишни времиња]]“<ref>[https://www.petitpalais.paris.fr/en/oeuvre/four-seasons-spring-summer-autumn-winter The four seasons : Spring, Summer, Autumn, Winter | Petit Palais]</ref> * [[Вилијам Дајс]] ** „[[Џорџ Херберт во Бемертон]]“<ref>https://artuk.org/discover/artworks/george-herbert-at-bemerton-salisbury-51069</ref> ** „[[:File:Man of Sorrows, by William Dyce.jpg|Човекот на болките]]“ ** „[[Заливот Пегвел, Кент – сеќавање од 5 октомври 1858]]“ * [[Фредерик Даниел Харди]] – „[[Доброволците (слика)|Доброволците]]“<ref>https://artuk.org/discover/artworks/the-volunteers-8269</ref> * [[Франческо Хајез]] ** „[[:File:Francesco Hayez 048.jpg|Масимо д'Ацељо]]“ ** „[[:File:Francesco Hayez 057.jpg|Автопортрет на 69-годишна возраст]]“ * [[Хирошиге II]] – „[[:File:Hiroshige II - Kishu kumano iwatake tori - Shokoku meisho hyakkei.jpg|Берење печурки иватаке кај Кумано во Кишу]]“ * [[Џон Калкот Хорсли]] – „[[Покажување наклонетост]]“<ref>https://www.christies.com/en/lot/lot-4826939</ref> * [[Вилијам Холман Хант]] – „[[Пронаоѓањето на Спасителот во храмот]]“ * [[Даниел Хантингтон (уметник)|Даниел Хантингтон]] – „Врвот Чокоруа, Њу Хемпшир“ * [[Ежен Изабе]] – „[[Ураган пред Сен-Мало]]“<ref>https://artuk.org/discover/artworks/hurricane-before-saint-malo-france-68869</ref> * [[Џон Лукас (сликар)|Џон Лукас]] – „[[Портрет на Вилијам Пил]]“<ref>https://artuk.org/discover/artworks/captain-william-peel-18241858-175008</ref> * [[Едуар Мане]] ** „[[Портрет на г-дин и г-ѓа Огист Мане]]“ ([[Музеј Орсе]], [[Париз]]) ** „[[Шпанскиот пејач]]“ ([[Метрополитен музеј на уметноста]], [[Њујорк (град)|Њујорк]]) * [[Џон Еверет Миле]] – „[[Црниот брауншвајшки војник]]“ * [[Кларк Милс (вајар)|Кларк Милс]] – [[Коњаничка статуа на Џорџ Вашингтон (Вашингтон Серкл)|коњаничка статуа на Џорџ Вашингтон]], [[Вашингтон (округ Колумбија)|Вашингтон]] * [[Хенри Нелсон О'Нил]] – „[[Доброволец]]“<ref>Payne, Christiana. ''Where the Sea Meets the Land: Artists on the Coast in Nineteenth-century Britain''. Sanson, 2007. p.143</ref> * [[Џон Филип (сликар)|Џон Филип]] – „[[Свадбата на Викторија, кралска принцеза]]“ * [[Вилијам Бел Скот]] – „[[:File:William Bell Scott - Ailsa Craig - Google Art Project.jpg|Ејлса Крејг]]“ * [[Ребека Соломон]] – „[[Посетата на Пег Вофингтон кај Триплет]]“ * [[Симеон Соломон]] – „[[:File:Simeon Solomon - The Mother of Moses.jpg|Мајката на Мојсеј]]“ * [[Џон Родам Спенсер Стенхоп]] – „[[:File:John Roddam Spencer Stanhope - Robin of Modern Times.jpg|Робин на новото време]]“ * [[Едвард Метју Ворд]] ** „[[Одликувањето на Наполеон III со Орденот на подвеската]]“<ref>https://www.rct.uk/collection/402020/the-investiture-of-napoleon-iii-with-the-order-of-the-garter-18-april-1855</ref> ** „[[Кралицата Викторија на гробот на Наполеон]]“<ref>https://www.rct.uk/collection/402019/queen-victoria-at-the-tomb-of-napoleon-24-august-1855</ref> * [[Џорџ Фредерик Вотс]] – „Алис Принсеп“ * „[[Лавовите на Канова]]“ (лиени од бронза) * [[Џејмс Мекнил Вислер]] – „[[Темза во мраз]]“<ref>https://asia.si.edu/explore-art-culture/collections/search/edanmdm:fsg_F1901.107a-b/</ref> == Родени == * [[1 јануари]] ** [[Џон Касиди (уметник)|Џон Касиди]], ирски вајар и сликар (починал [[1939 во уметноста|1939]]) ** [[Јан Вилимек]], чешки илустратор и сликар (починал [[1938 во уметноста|1938]]) * [[29 јануари]] – [[Вилијам Џејкоб Бер]], американски сликар на минијатури (починал [[1941 во уметноста|1941]]) * [[21 февруари]] – [[Госком Џон]], велшки вајар (починал [[1952 во уметноста|1952]])<ref>{{Наведена мрежна страница|id=s2-JOHN-GOS-1860|title=John, Sir William Goscombe (1860–1952), sculptor and medallist|author=Dr. Paul Joyner|year=2001|access-date=20 September 2020|website=Dictionary of Welsh Biography}}</ref> * [[27 февруари]] – [[Вардгес Сурењанц]], ерменски сликар (починал [[1921 во уметноста|1921]]) * [[6 април]] – [[Рене Лалик]], француски дизајнер на стакло (починал [[1945 во уметноста|1945]])<ref>{{Наведена книга|last=Forrer|first=L.|title=Biographical Dictionary of Medallists|chapter=Lalique, René|publisher=Spink & Son Ltd|location=London|volume=III|year=1907|pages=275–278}}</ref> * [[30 мај]] – [[Арчибалд Торберн]], сликар на диви животни роден во Шкотска (починал [[1935 во уметноста|1935]]) * [[31 мај]] – [[Волтер Сикерт]], англиски импресионистички сликар (починал [[1942 во уметноста|1942]])<ref>{{Наведена книга|editor1=Wendy Baron|editor2=Richard|year=1992|title=Sickert: Paintings|publisher=Royal Academy of Arts|page=33}}</ref> * [[1 јуни]] – [[Хју Томсон]], илустратор роден во Ирска (починал [[1920 во уметноста|1920]]) * [[18 јуни]] ** [[Џорџ Фремптон]], англиски вајар (починал [[1928 во уметноста|1928]])<ref>{{Наведена мрежна страница|author=University of Glasgow History of Art / HATII|url=http://sculpture.gla.ac.uk/view/person.php?id=msib2_1203633030|title=Sir George James Frampton RA, FSA, LLD|year=2011|access-date=22 September 2020|work=Mapping the Practice and Profession of Sculpture in Britain & Ireland 1851–1951|archive-date=7 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207080506/https://sculpture.gla.ac.uk/view/person.php?id=msib2_1203633030|url-status=dead}}</ref> ** [[Лора Мунц Лајал]], канадска импресионистичка сликарка (починала [[1930 во уметноста|1930]])<ref>{{Наведена книга|last1=Farr|first1=Dorothy|last2=Luckyj|first2=Natalie|title=From Women's Eyes: Women Painters in Canada|date=1975|publisher=Agnes Etherington Art Centre|location=Kingston|pages=28}}</ref> * [[25 јуни]] – [[Садерленд Макдоналд]], англиски уметник за тетоважи (починал [[1942 во уметноста|1942]])<ref>Lodder, Matt. „Macdonald, Sutherland“, Oxford Dictionary of National Biography, doi:10.1093/ref:odnb/100996.</ref> * [[5 август]] – [[Луис Вејн]], англиски сликар на мачки (починал 1942) * [[18 август]] – [[Исо Реј]], австралиска импресионистичка сликарка (починала [[1940 во уметноста|1940]]) * [[7 септември]] – [[Баба Мозес]] (родена Ана Мери Робертсон), американска народна уметница (починала [[1961 во уметноста|1961]]) * [[16 септември]] – [[Соломон Џозеф Соломон]], англиски портретист (починал [[1927 во уметноста|1927]]) * [[30 септември]] – [[Винченцо Ироли]], италијански сликар (починал [[1949 во уметноста|1949]]) * [[4 октомври]] – [[Сидни Пејџет]], британски илустратор (починал [[1908 во уметноста|1908]]) * ''непознат датум'' – [[Ирис Нампејо]], грнчарка и керамичарка од народот Хопи (починала 1942) == Починати == * [[20 јануари]] – [[Вилијам Чарлс Рос]], [[Обединето Кралство|британски]] сликар на [[историско сликарство|историски мотиви]], [[минијатура (уметност)|минијатури]] и [[портрет|портрети]] (роден [[1794 во уметноста|1794]]) * [[16 февруари]] – [[Дени Огист Мари Рафе]], илустратор и литограф (роден [[1804 во уметноста|1804]]) * [[28 март]] – [[Жан-Пјер Франк]], француски сликар на историски мотиви и портрети (роден [[1774 во уметноста|1774]]) * [[6 април]] – [[Луј Станислас Марен-Лавињ]], француски сликар и литограф (роден [[1797 во уметноста|1797]])<ref>Acte de décès no 790, 7 avril 1860, Paris 6e, Archives de Paris (на француски)</ref> * [[28 април]] – [[Јакоб Гутман (вајар)|Јакоб Гутман]], вајар (роден [[1811 во уметноста|1811]])<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?letter=G&artid=520|title=Guttmann, Jakob|author=[[Изидор Сингер]] и [[А. М. Фриденберг]]|website=Jewish Encyclopedia}}</ref> * [[15 јуни]] – [[Хуан Антонио Рибера]], шпански [[неокласицизам|неокласицистички]] сликар на историски мотиви (роден [[1779 во уметноста|1779]])<ref>{{Наведена книга|author=John Denison Champlin, Jr.|title=Cyclopedia Of Painters and Paintings|url=https://books.google.com/books?id=tJNVgoQe8_UC|year=1927|page=37}}</ref> * [[20 јуни]] – [[Јозеф Вилиброд Мелер]], германски портретист (роден [[1778 во уметноста|1778]])<ref>{{Наведена книга|author1=H. P. Clive|author2=Professor of French Peter Clive|title=Beethoven and His World: A Biographical Dictionary|url=https://books.google.com/books?id=v0597Beh43EC&pg=PA219|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-816672-6|pages=219}}</ref> * [[22 август]] – [[Александр-Габриел Декан]], сликар (роден [[1803 во уметноста|1803]]) * [[21 септември]] – [[Антоан Морен (сликар)|Антоан Морен]], [[Франција|француски]] литограф (роден [[1793 во уметноста|1793]]) * [[2 октомври]] – [[Луј Ерсан]], француски сликар (роден [[1777 во уметноста|1777]]) * [[3 октомври]] ** [[Алфред Едвард Шалон]], швајцарски портретист (роден [[1780 во уметноста|1780]]) ** [[Рембрант Пил]], американски уметник (роден [[1778 во уметноста|1778]]) * ''непознат датум'' ** [[Дај Си]], кинески сликар од 19 век и претставник на академскиот манир (роден [[1801 во уметноста|1801]]) ** [[Ернестин Панкук]], француска ботаничка илустраторка и сликарка на цвеќиња (родена [[1784 во уметноста|1784]])<ref>{{Наведена книга|author1=Alfred Karl Morgenroth|author2=Peter Raabe|title=Von deutscher Tonkunst: Festschrift zu Peter Raabes 70. Geburtstag. In Gemeinschaft mit zweiundzwanzig Fachgenossen|url=https://books.google.com/books?id=mhAhAAAAMAAJ|year=1942|publisher=Peters|page=126}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{DEFAULTSORT:1860 во уметноста}} [[Категорија:Уметноста во 1860 година| ]] [[Категорија:Години во уметноста]] 0z3amqr9wjk3sa4uesdnj0689bg8xu4 Спика 0 121372 5648365 5403561 2026-10-20T20:22:33Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648365 wikitext text/x-wiki {{Starbox begin |name = Alpha Virginis A/B }} {{Starbox observe |epoch = J2000 |constell = [[Девица (соѕвездие)|Девица]] |ra = 13h 25m 11.6s |dec = −11° 09' 41" |appmag_v = +1,04 }} {{Starbox character |class = B1III-IV/B2V |b-v = −0,13 |u-b = −0,93 |variable = [[Beta Cephei variable|β Cep]],<br />[[Rotating ellipsoidal variable|Rotating ellipsoid]] }} {{Starbox astrometry |radial_v = +1.0 |prop_mo_ra = −42.50 |prop_mo_dec = −31.73 |parallax = 12.44 |p_error = 0.86 |absmag_v = −3.55 }} {{Starbox detail |age = |metal = |mass = 11/7 |radius = 7.8/4.0 |rotation = |luminosity = 13,400/1,700 |temperature = 22,400/18,500 }} {{Starbox catalog |names = Spica,aztec 角宿一, Spica Virginis, Alaraph, Dana, α Virginis, 67&nbsp;Virginis, [[Harvard Revised catalogue|HR]] 5056, [[Bonner Durchmusterung|BD]] -10°3672, [[Henry Draper catalogue|HD]] 116658, [[General Catalogue of Trigonometric Parallaxes|GCTP]] 18144, FK5 498, CCDM 13252-1109, [[Smithsonian Astrophysical Observatory Star Catalog|SAO]] 157923, [[Hipparcos catalogue|HIP]] 65474. }} {{Starbox end}} [[Податотека:Finding spica.png|thumb|250px|right|Како да се најде Спика на ноќното небо.]] '''Спика''' (''Spica'') позната и како '''Ариста''' (α Vir / α Virginis) — најсјајна ѕвезда во [[соѕвездие]]то [[Девица (соѕвездие)|Девица]], и [[список на најсјајни ѕвезди|15-та најсјајна ѕвезда]] на ноќното небо. Се наоѓа на 260 [[светлосни години]] од [[Земја]]та. Оваа ѕвезда е [[син џин]], [[променлива ѕвезда]] од типот Beta Cephei. == Историја на набљудувањата == За Спика се верува дека е ѕвезда која [[Хипарх]] ја искористил за да ја открие појавата [[прецесијата на рамноденицата]].<ref name=Evans>{{наведена книга | last = Evans | first = James | authorlink = | coauthors = | title = The History and Practice of Ancient Astronomy | publisher = Oxford University Press | date = 1998 | location = | pages = 259 | url = http://books.google.com.au/books?id=nS51_7qbEWsC&pg=PA259&lpg=PA259&dq=spica+hipparchus&source=bl&ots=c1dkQmjFl8&sig=I1zqqn_pb4V65A5Rlzx7FKA9AuU&hl=en&ei=zMrGSeiaI5iy6wP5rqG6Bw&sa=X&oi=book_result&resnum=6&ct=result | doi = | id = | isbn = 0195095391}}</ref> Храмот на Менат (порано [[Хатор]]) во [[Теба]] бил изграден во 3200 година п.н.е., и свртен кон Спика, но со време, поради прецесијата, забележливо е изместувањето на линијата што ја имале ѕвездата и храмот.<ref name=Allen>{{наведена книга | last = Allen | first = Richard Hinckley | authorlink = | coauthors = | title = Star Names and Their Meanings | publisher = Kessinger Publishing | date = 2003 | location = | pages = 468 | url = http://books.google.com.au/books?id=_GUDis0bETgC&pg=PA468&lpg=PA468&dq=spica+thebes+temple+menat&source=bl&ots=6SYdIUUyKg&sig=f3v7K4DaebtOi1kDByXpczmzhkg&hl=en&ei=bszGSfzYI5iVkAWp2-nNDA&sa=X&oi=book_result&resnum=10&ct=result | doi = | id = | isbn = 0766140288 }}{{Мртва_врска|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Никола Коперник]] направил многу забелешки во врска со оваа ѕвезда, при неговото проучување на прецесијата.<ref>{{наведено списание | last = Rufus | first = W. Carl | authorlink = | coauthors = | title = Copernicus, Polish Astronomer, 1473–1543 | journal = The Journal of the Royal Astronomical Society of Canada | volume = 37| issue = 4 | pages = 134 | publisher = | location = | date = April 1943 | url = http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1943JRASC..37..129R/0000129.000.html | issn =| doi = | bibcode = 1943JRASC..37..129R | accessdate = }}</ref> == Особености == Спика е сјајна ѕвезда, чија [[привидна ѕвездена величина|привидна величина]] се движи меѓу +0,92 и +1,04, со вртежен период од 4,0142 дена. Таа е [[променлива ѕвезда]] [[бета-кефеида|од типот Бета Кефеј]]. Сјајноста ѝ е 2.300 пати поголема од онаа на нашето [[Сонце]]. Спика е [[двојна ѕвезда]], а растојанието меѓу двете ѕвезди е толку мало што речиси и не се забележуваат како две, туку како една. == Видливост == Бидејќи е сместена блиску до [[еклиптика]]та, Спика може да биде затемнета од [[Месечина]]та и понекогаш од некои од [[планета|планетите]]. Последното затемнување на Спика се случило кога [[Венера]] поминала пред ѕвездата (гледано од [[Земја]]та) на [[10 ноември]] [[1783]] година. Наредното затемнување ќе се случи на [[2 септември]] [[2197]] година, кога Венера повторно ќе помине пред Спика. Сонцето поминува на околу 2º северно од Спика секоја година околу [[16 октомври]]. Најлесниот начин да се најде Спика на ноќното небо е да се следи линијата на седумте ѕвезди од [[Голема Мечка|соѕвездието Голема Мечка]] до [[Арктур]], а потоа да се додаде истата должина и ќе се дојде до Спика. == Етимологија и значење == Името „Спика“ доаѓа од [[латински|латинското]] ''spīca virginis'' „Клас жито на Девицата“ (обично се мисли на [[пченица]]). Во кинеската астрономија, оваа ѕвезда е позната како ''Jiao Xiu 1'' (角宿一). Во хиндуистичкиот календар, Спика се нарекува „Накшатра Читра“. Во [[астрологија]]та, Спика е една од [[Арапска и персиска астрологија#Неподвижните ѕвезди|неподвижните ѕвезди]], со значење [[смарагд]] која носи неограничена добра среќа. [[Корнелиус Агрипа]] [[кабала|кабалистичкиот]] симбол за Спика [[Податотека:Agrippa1531 Spica.png]] го посветил на [[Хермес Трисмегист]]. == Наводи == {{наводи}} * https://web.archive.org/web/20040615093110/http://www.space.com/spacewatch/spica_virgo_040611.html == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20081205191059/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/bsc_search.html Каталог на сјајни ѕвезди] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] [[Категорија:Двојни ѕвезди]] [[Категорија:Ѕвезди]] [[Категорија:Именувани ѕвезди]] [[Категорија:HD-објекти]] [[Категорија:HR-објекти]] [[Категорија:HIP-објекти]] [[Категорија:Вртечки елипсоидни променливи ѕвезди]] [[Категорија:Бајерови објекти]] [[Категорија:Флемстидови објекти]] [[Категорија:Тела од Бонскиот преглед]] [[Категорија:Бело-сини џинови]] [[Категорија:Бело-сини подџинови]] [[Категорија:Ѕвезди од главната низа од типот B]] [[Категорија:Бета-кефеиди]] qlgtjprnpm26fnthg1ts1437xqon4vt Министерство за внатрешни работи на Македонија 0 155565 5648431 5613079 2026-10-21T08:47:06Z Buli 2648 /* Список на министри */ 5648431 wikitext text/x-wiki {{Владина Агенција | agency_name = Министерство за внатрешни работи | nativename = | nativename_a = | nativename_r = | logo = Coat of arms of the Macedonian Police.png | logo_width = | logo_caption = Обележје на министерството | seal = | seal_width = | seal_caption = | formed = [[6 август]] [[1944]] | preceding1 = | preceding2 = | dissolved = | superseding = | jurisdiction = [[Влада на Република Македонија]] | headquarters = Улица „Димче Мирчев“ бр. 9, [[Скопје]], {{МКД}} | employees = 11,962<ref>{{нмс | title= Извештај за следењето на примената на начелото на соодветна и правична застапеност за 2022 година | url= https://ombudsman.mk/CMS/Upload/NarodenPravobranitel/upload/documents/SPZ/Izvestaj-SPZ-2022-etnicka.pdf | publisher= Народен правобранител на Република Македонија | date= септември 2023 | accessdate= 21 ноември 2024 | archive-date= 2025-01-04 | archive-url= https://web.archive.org/web/20250104130227/https://ombudsman.mk/CMS/Upload/NarodenPravobranitel/upload/documents/SPZ/Izvestaj-SPZ-2022-etnicka.pdf | url-status= dead }}</ref> (2022) | budget = 10,241 милијарди MKD<ref>{{нмс | title= Буџет на Република Македонија за 2018 година | url= https://www.finance.gov.mk/mk/node/4105 | publisher= Министерство за финансии на Република Македонија | accessdate= 2018-11-22 | archive-date= 2019-10-19 | archive-url= https://web.archive.org/web/20191019080404/https://finance.gov.mk/mk/node/4105 | url-status= dead }}</ref> (2018) | minister1_name = [[Панче Тошковски]] | minister1_pfo = | minister2_name = | minister2_pfo = | chief1_name = | chief1_position = | chief2_name = | chief2_position = | parent_agency = | child1_agency = | child2_agency = | website = [http://www.mvr.gov.mk mvr.gov.mk] | footnotes = }} {{Министерство за внатрешни работи на Македонија}} '''Министерството за внатрешни работи на Република Македонија''' (скратено '''МВР на РМ''', '''МВР''') — државна институција во [[Република Македонија]], едно од министерствата во [[Владата на Република Македонија]] задолжено за спроведување на законот во државата.<ref>Закон за полиција, I. Општи одредби, Член 3.</ref> Според извештајот од 2015 година, министерството располага со 11.441 вработени. ==Мисија и задачи== Министерството во рамките на својата надлежност им укажува стручна помош на граѓаните, правните лица и на државните органи во остварувањето на пропишаните права и обврски, заштитата на животот и личната сигурност на граѓаните и имотот. Министерството за внатрешни работи е одговорно за преземање на сите потребни мерки за откривање на сторителот на кривично дело или соизвршителот, со цел да ги спречи да се скријат или да избегаат, да открие и да обезбеди траги и предмети што можат да служат како доказ за кривичното дело, како и сите [[информации]] што би можеле да бидат корисни за успешното спроведување на кривичната постапка. ==Организациска поставеност== Организациската структура на министерството ја сочинуваат организациски единици за потребите на министерството и органи во состав на министерството. Организациските единици за потребите на министерството се организациски единици надлежни за вршење на стручни работи во врска со вршењето на внатрешните работи, за потребите на целото министерство. Органи во состав на министерството се: [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]] и [[Управа за безбедност и контраразузнавање|Управата за безбедност и контраразузнавање]]. Бирото за јавна безбедност ги врши полициските работи во министерството и чија организација и надлежност е уредена со [[Закон за полиција|Законот за полиција]]. Управата за безбедност и контраразузнавање (УБК) ги извршува активностите за заштита од [[шпионажа]], [[тероризам]] или други активности насочени кон загрозување или уривање на [[Демократија|демократските]] институции утврдени со [[Устав на Македонија|Уставот]] на Република Македонија со насилни средства, како и заштита од потешки форми на организиран [[криминал]]. Според органограмот на МВР, најголем орган е [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]].<ref>[http://www.mvr.gov.mk/Upload/Editor_Upload/publikacii%20pdf/Organogram%20na%20MVR%20(Celosen)%20-%2014_10_2015-1.pdf Органограм на Министерството за внатрешни работи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161220221506/http://mvr.gov.mk/Upload/Editor_Upload/publikacii%20pdf/Organogram%20na%20MVR%20%28Celosen%29%20-%2014_10_2015-1.pdf |date=2016-12-20 }}.</ref> Министерството е поделено на осум подрачни единици, односно [[сектори за внатрешни работи]],<ref>[http://www.mvr.gov.mk/kategorija2/sektori-za-vnatreshni-raboti-i-ps Сектори за внатрешни работи и ПС] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170721151757/http://www.mvr.gov.mk/kategorija2/sektori-za-vnatreshni-raboti-i-ps |date=2017-07-21 }}.</ref> кои претставуваат организациски единици во рамките на [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]]. Тие се распоредени во најголемите градови во државата, како [[Скопје]], [[Битола]], [[Куманово]] и други. Секој сектор има свои полициски станици и канцеларии, а за покачување на безбедноста во руралните средини, во 2014 година биле воспоставени и мобилни полициски станици.<ref>[http://www.mrt.com.mk/node/11012 МРТ, „Поблиску до службите на МВР преку мобилната полициска станица“, 26.06.2014]</ref> == Историја == === ДФ Македонија === На [[2 август]] [[1944]] година, во манастирот „[[Прохор Пчински (манастир)|Св. Отец Прохор Пчински]]“, неофицијално се формирало министерството со нужен број оддели на чело со назначен началник, и одлуката траела до формирањето на Народното правителство на македонската држава при Президиумот на [[АСНОМ]].<ref>Акти на Првото заседание на АСНОМ, Решение на Антифашисткото собрание на народното ослободуење на Македонија како врховно законодателно и исполнително народно претставително тело и највисок орган на државната власт на Демократска Македонија (АСНОМ), стр. 2, Член 10.</ref> Официјално, на [[6 август]] [[1944]] година, во селото [[Рамно]], за време на [[Првото заседание на АСНОМ]] биле создадени 8 поверенства, меѓу кои и Поверенството за внатрешни работи, под раководство на [[Кирил Петрушев|Киро Петрушев]], повереник за внатрешни работи,<ref>Акти на Првото заседание на АСНОМ, Решение за организација поверенства при Президиумот на АСНОМ и именување на нивните раководители, стр. 5, Член 1, точка 2 и Член 2.</ref> кој на [[16 април]] [[1945]] станал министер за внатрешни работи. === СР Македонија === Во времето на [[СФР Југославија]] како дел од федералниот план за јавна безбедност, во Македонија и во останатите републики дејствувала милиција. На [[13 март]] [[1981]] година, поради потребата од обезбедување на јавни личности, справување со кризи и други специјални задачи за кои не била подготвена тогашната милиција, во рамките на тогашниот републички секретаријат на [[СР Македонија]] се формирала [[Единица за специјални задачи „Тигар“|Единицата за специјални задачи „Тигар“]], првата специјална единица во Македонија. === Република Македонија === Во 1991 година, со осамостојувањето на Македонија бил прифатен западниот модел и милицијата била преименувана во полиција. Со започнувањето на [[Воен конфликт во Македонија, 2001|воениот конфликт]] во 2001 година, министерството активно се вклучило во одбраната на територијалниот интегритет, во соработка со [[АРМ]]. Откако поминале неколку месеци од почетокот на конфликтите, во рамките на МВР се формирала специјалната единица од доброволци, [[Единица за брза интервенција „Лавови“|Единицата за брза интервенција „Лавови“]]. Две години по завршувањето на војната оваа единица била расформирана при што во рамките на министерството се формирала „Специјалната единица за брзо распоредување“, во која преминале поголем дел од доброволците, а која потоа била преименувана во [[Единица за брзо распоредување „ЕБР“|Единица за брзо распоредување]] (ЕБР). Една од поважните операции во поновата историја на министерството била „[[Операција Планинска бура|Планинска бура]]“ од 2007 година, кога била совладана вооружена група од 90-тина терористи без никакви загуби за министерството. Следната голема акција на полицијата се случила во мај 2015 година, кога во [[Вооружена престрелка во Куманово (2015)|полициска акција во Куманово]], по 28-часовна вооружена улична борба, загинале 8 специјалци вработени во министерството.<ref name="кајгана">{{наведена мрежна страница|url=https://kajgana.com/osum-zaginati-policajci-vo-kumanovo|title=Осум загинати полицајци во Куманово|date=10 мај 2015|work=Кајгана|language=македонски|accessdate=2 јануари 2018|archive-date=2016-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408004216/http://kajgana.com/osum-zaginati-policajci-vo-kumanovo|url-status=dead}}</ref> == Видете исто така == {{главна статија|Министер за внатрешни работи на Македонија}} Следува список на сите министри за внатрешни работи по осамостојувањето на Македонија: {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! # ! width=180|Име<br />{{small|(роден–починал)}} ! colspan=2|Мандат |- ! 1 | [[Јордан Мијалков]]<br />{{small|(1932–1991)}} || 20 март 1991|| 19 декември 1991 |- ! 2 | [[Љубомир Фрчковски]]<br />{{small|(1957-)}} || 10 јануари 1992|| 23 февруари 1996 |- ! 3 | [[Томислав Чокревски]]<br />{{small|(1934-)}} || 23 февруари 1996 || 30 ноември 1998 |- ! 5 | [[Павле Трајанов]]<br />{{small|(1952-)}} || 30 ноември 1998 || 27 декември 1999 |- ! 6 | [[Доста Димовска]]<br />{{small|(1954-2011)}} || 27 декември 1999|| 13 мај 2001 |- ! 7 | [[Љубе Бошкоски]]<br />{{small|(1960-}} || 13 мај 2001|| 1 ноември 2002 |- ! 8 | [[Хари Костов]]<br />{{small|(1959-)}} || 1 ноември 2002|| 2 јуни 2004 |- ! 9 | [[Силјан Аврамовски]]<br />{{small|(1960-)}} || 2 јуни 2004|| 17 декември 2004 |- ! 10 | [[Љубомир Михајловски]]<br />{{small|(1954-)}} || 17 декември 2004|| 26 август 2006 |- ! 11 | [[Гордана Јанкулоска]]<br />{{small|(1975-)}} || 26 август 2006|| 12 мај 2015 |- ! 12 | [[Митко Чавков]]<br />{{small|(1963-)}} || 13 мај 2015|| 11 ноември 2015 |- ! 13 | [[Оливер Спасовски]]<br />{{small|(1976-)}} || 11 ноември 2015|| 19 мај 2016 |- ! 14 | [[Митко Чавков]]<br />{{small|(1963-)}} || 20 мај 2016|| 31 август 2016 |- ! 15 | [[Оливер Андонов]]<br />{{small|(1971-)}} || 1 септември 2016|| 2 септември 2016 |- ! 16 | [[Оливер Спасовски]]<br />{{small|(1976-)}} || 2 септември 2016|| 29 декември 2016 |- ! 17 | [[Агим Нухиу]]<br />{{small|(1977-)}} || 29 декември 2016|| 1 јуни 2017 |- ! 18 | [[Оливер Спасовски]]<br />{{small|(1976-)}} || 1 јуни 2017 || 3 јануари 2020 |- !19 | [[Наќе Чулев]] (1972-) | 3 јануари 2020 | 31 август 2020 |- ! 20 | [[Оливер Спасовски]]<br />{{small|(1976-)}} || 31 август 2020 || 29 јануари 2024 |- |21 |[[Панче Тошковски]] (1982-) |29 јануари 2024 |Во служба |} == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == *[http://www.mvr.gov.mk/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190927121410/https://mvr.gov.mk/ |date=2019-09-27 }} {{mk}} == Поврзано == * [[Биро за јавна безбедност]] {{МВР-министри}} {{Министерства на Владата на РМ}} [[Категорија:Министерство за внатрешни работи на Македонија| ]] [[Категорија:Министерства на Република Македонија]] [[Категорија:Полиција на Македонија]] 8anmi3axe0bpdcnlwmebxcvs9gd84v0 5648433 5648431 2026-10-21T08:48:42Z Buli 2648 /* Видете исто така */ 5648433 wikitext text/x-wiki {{Владина Агенција | agency_name = Министерство за внатрешни работи | nativename = | nativename_a = | nativename_r = | logo = Coat of arms of the Macedonian Police.png | logo_width = | logo_caption = Обележје на министерството | seal = | seal_width = | seal_caption = | formed = [[6 август]] [[1944]] | preceding1 = | preceding2 = | dissolved = | superseding = | jurisdiction = [[Влада на Република Македонија]] | headquarters = Улица „Димче Мирчев“ бр. 9, [[Скопје]], {{МКД}} | employees = 11,962<ref>{{нмс | title= Извештај за следењето на примената на начелото на соодветна и правична застапеност за 2022 година | url= https://ombudsman.mk/CMS/Upload/NarodenPravobranitel/upload/documents/SPZ/Izvestaj-SPZ-2022-etnicka.pdf | publisher= Народен правобранител на Република Македонија | date= септември 2023 | accessdate= 21 ноември 2024 | archive-date= 2025-01-04 | archive-url= https://web.archive.org/web/20250104130227/https://ombudsman.mk/CMS/Upload/NarodenPravobranitel/upload/documents/SPZ/Izvestaj-SPZ-2022-etnicka.pdf | url-status= dead }}</ref> (2022) | budget = 10,241 милијарди MKD<ref>{{нмс | title= Буџет на Република Македонија за 2018 година | url= https://www.finance.gov.mk/mk/node/4105 | publisher= Министерство за финансии на Република Македонија | accessdate= 2018-11-22 | archive-date= 2019-10-19 | archive-url= https://web.archive.org/web/20191019080404/https://finance.gov.mk/mk/node/4105 | url-status= dead }}</ref> (2018) | minister1_name = [[Панче Тошковски]] | minister1_pfo = | minister2_name = | minister2_pfo = | chief1_name = | chief1_position = | chief2_name = | chief2_position = | parent_agency = | child1_agency = | child2_agency = | website = [http://www.mvr.gov.mk mvr.gov.mk] | footnotes = }} {{Министерство за внатрешни работи на Македонија}} '''Министерството за внатрешни работи на Република Македонија''' (скратено '''МВР на РМ''', '''МВР''') — државна институција во [[Република Македонија]], едно од министерствата во [[Владата на Република Македонија]] задолжено за спроведување на законот во државата.<ref>Закон за полиција, I. Општи одредби, Член 3.</ref> Според извештајот од 2015 година, министерството располага со 11.441 вработени. ==Мисија и задачи== Министерството во рамките на својата надлежност им укажува стручна помош на граѓаните, правните лица и на државните органи во остварувањето на пропишаните права и обврски, заштитата на животот и личната сигурност на граѓаните и имотот. Министерството за внатрешни работи е одговорно за преземање на сите потребни мерки за откривање на сторителот на кривично дело или соизвршителот, со цел да ги спречи да се скријат или да избегаат, да открие и да обезбеди траги и предмети што можат да служат како доказ за кривичното дело, како и сите [[информации]] што би можеле да бидат корисни за успешното спроведување на кривичната постапка. ==Организациска поставеност== Организациската структура на министерството ја сочинуваат организациски единици за потребите на министерството и органи во состав на министерството. Организациските единици за потребите на министерството се организациски единици надлежни за вршење на стручни работи во врска со вршењето на внатрешните работи, за потребите на целото министерство. Органи во состав на министерството се: [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]] и [[Управа за безбедност и контраразузнавање|Управата за безбедност и контраразузнавање]]. Бирото за јавна безбедност ги врши полициските работи во министерството и чија организација и надлежност е уредена со [[Закон за полиција|Законот за полиција]]. Управата за безбедност и контраразузнавање (УБК) ги извршува активностите за заштита од [[шпионажа]], [[тероризам]] или други активности насочени кон загрозување или уривање на [[Демократија|демократските]] институции утврдени со [[Устав на Македонија|Уставот]] на Република Македонија со насилни средства, како и заштита од потешки форми на организиран [[криминал]]. Според органограмот на МВР, најголем орган е [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]].<ref>[http://www.mvr.gov.mk/Upload/Editor_Upload/publikacii%20pdf/Organogram%20na%20MVR%20(Celosen)%20-%2014_10_2015-1.pdf Органограм на Министерството за внатрешни работи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161220221506/http://mvr.gov.mk/Upload/Editor_Upload/publikacii%20pdf/Organogram%20na%20MVR%20%28Celosen%29%20-%2014_10_2015-1.pdf |date=2016-12-20 }}.</ref> Министерството е поделено на осум подрачни единици, односно [[сектори за внатрешни работи]],<ref>[http://www.mvr.gov.mk/kategorija2/sektori-za-vnatreshni-raboti-i-ps Сектори за внатрешни работи и ПС] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170721151757/http://www.mvr.gov.mk/kategorija2/sektori-za-vnatreshni-raboti-i-ps |date=2017-07-21 }}.</ref> кои претставуваат организациски единици во рамките на [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]]. Тие се распоредени во најголемите градови во државата, како [[Скопје]], [[Битола]], [[Куманово]] и други. Секој сектор има свои полициски станици и канцеларии, а за покачување на безбедноста во руралните средини, во 2014 година биле воспоставени и мобилни полициски станици.<ref>[http://www.mrt.com.mk/node/11012 МРТ, „Поблиску до службите на МВР преку мобилната полициска станица“, 26.06.2014]</ref> == Историја == === ДФ Македонија === На [[2 август]] [[1944]] година, во манастирот „[[Прохор Пчински (манастир)|Св. Отец Прохор Пчински]]“, неофицијално се формирало министерството со нужен број оддели на чело со назначен началник, и одлуката траела до формирањето на Народното правителство на македонската држава при Президиумот на [[АСНОМ]].<ref>Акти на Првото заседание на АСНОМ, Решение на Антифашисткото собрание на народното ослободуење на Македонија како врховно законодателно и исполнително народно претставително тело и највисок орган на државната власт на Демократска Македонија (АСНОМ), стр. 2, Член 10.</ref> Официјално, на [[6 август]] [[1944]] година, во селото [[Рамно]], за време на [[Првото заседание на АСНОМ]] биле создадени 8 поверенства, меѓу кои и Поверенството за внатрешни работи, под раководство на [[Кирил Петрушев|Киро Петрушев]], повереник за внатрешни работи,<ref>Акти на Првото заседание на АСНОМ, Решение за организација поверенства при Президиумот на АСНОМ и именување на нивните раководители, стр. 5, Член 1, точка 2 и Член 2.</ref> кој на [[16 април]] [[1945]] станал министер за внатрешни работи. === СР Македонија === Во времето на [[СФР Југославија]] како дел од федералниот план за јавна безбедност, во Македонија и во останатите републики дејствувала милиција. На [[13 март]] [[1981]] година, поради потребата од обезбедување на јавни личности, справување со кризи и други специјални задачи за кои не била подготвена тогашната милиција, во рамките на тогашниот републички секретаријат на [[СР Македонија]] се формирала [[Единица за специјални задачи „Тигар“|Единицата за специјални задачи „Тигар“]], првата специјална единица во Македонија. === Република Македонија === Во 1991 година, со осамостојувањето на Македонија бил прифатен западниот модел и милицијата била преименувана во полиција. Со започнувањето на [[Воен конфликт во Македонија, 2001|воениот конфликт]] во 2001 година, министерството активно се вклучило во одбраната на територијалниот интегритет, во соработка со [[АРМ]]. Откако поминале неколку месеци од почетокот на конфликтите, во рамките на МВР се формирала специјалната единица од доброволци, [[Единица за брза интервенција „Лавови“|Единицата за брза интервенција „Лавови“]]. Две години по завршувањето на војната оваа единица била расформирана при што во рамките на министерството се формирала „Специјалната единица за брзо распоредување“, во која преминале поголем дел од доброволците, а која потоа била преименувана во [[Единица за брзо распоредување „ЕБР“|Единица за брзо распоредување]] (ЕБР). Една од поважните операции во поновата историја на министерството била „[[Операција Планинска бура|Планинска бура]]“ од 2007 година, кога била совладана вооружена група од 90-тина терористи без никакви загуби за министерството. Следната голема акција на полицијата се случила во мај 2015 година, кога во [[Вооружена престрелка во Куманово (2015)|полициска акција во Куманово]], по 28-часовна вооружена улична борба, загинале 8 специјалци вработени во министерството.<ref name="кајгана">{{наведена мрежна страница|url=https://kajgana.com/osum-zaginati-policajci-vo-kumanovo|title=Осум загинати полицајци во Куманово|date=10 мај 2015|work=Кајгана|language=македонски|accessdate=2 јануари 2018|archive-date=2016-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408004216/http://kajgana.com/osum-zaginati-policajci-vo-kumanovo|url-status=dead}}</ref> == Видете исто така == * [[Министер за внатрешни работи на Македонија]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == *[http://www.mvr.gov.mk/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190927121410/https://mvr.gov.mk/ |date=2019-09-27 }} {{mk}} == Поврзано == * [[Биро за јавна безбедност]] {{МВР-министри}} {{Министерства на Владата на РМ}} [[Категорија:Министерство за внатрешни работи на Македонија| ]] [[Категорија:Министерства на Република Македонија]] [[Категорија:Полиција на Македонија]] cjeiywz4orynfvbbkfdsx9595159uwj 5648434 5648433 2026-10-21T08:49:03Z Buli 2648 /* Република Македонија */ 5648434 wikitext text/x-wiki {{Владина Агенција | agency_name = Министерство за внатрешни работи | nativename = | nativename_a = | nativename_r = | logo = Coat of arms of the Macedonian Police.png | logo_width = | logo_caption = Обележје на министерството | seal = | seal_width = | seal_caption = | formed = [[6 август]] [[1944]] | preceding1 = | preceding2 = | dissolved = | superseding = | jurisdiction = [[Влада на Република Македонија]] | headquarters = Улица „Димче Мирчев“ бр. 9, [[Скопје]], {{МКД}} | employees = 11,962<ref>{{нмс | title= Извештај за следењето на примената на начелото на соодветна и правична застапеност за 2022 година | url= https://ombudsman.mk/CMS/Upload/NarodenPravobranitel/upload/documents/SPZ/Izvestaj-SPZ-2022-etnicka.pdf | publisher= Народен правобранител на Република Македонија | date= септември 2023 | accessdate= 21 ноември 2024 | archive-date= 2025-01-04 | archive-url= https://web.archive.org/web/20250104130227/https://ombudsman.mk/CMS/Upload/NarodenPravobranitel/upload/documents/SPZ/Izvestaj-SPZ-2022-etnicka.pdf | url-status= dead }}</ref> (2022) | budget = 10,241 милијарди MKD<ref>{{нмс | title= Буџет на Република Македонија за 2018 година | url= https://www.finance.gov.mk/mk/node/4105 | publisher= Министерство за финансии на Република Македонија | accessdate= 2018-11-22 | archive-date= 2019-10-19 | archive-url= https://web.archive.org/web/20191019080404/https://finance.gov.mk/mk/node/4105 | url-status= dead }}</ref> (2018) | minister1_name = [[Панче Тошковски]] | minister1_pfo = | minister2_name = | minister2_pfo = | chief1_name = | chief1_position = | chief2_name = | chief2_position = | parent_agency = | child1_agency = | child2_agency = | website = [http://www.mvr.gov.mk mvr.gov.mk] | footnotes = }} {{Министерство за внатрешни работи на Македонија}} '''Министерството за внатрешни работи на Република Македонија''' (скратено '''МВР на РМ''', '''МВР''') — државна институција во [[Република Македонија]], едно од министерствата во [[Владата на Република Македонија]] задолжено за спроведување на законот во државата.<ref>Закон за полиција, I. Општи одредби, Член 3.</ref> Според извештајот од 2015 година, министерството располага со 11.441 вработени. ==Мисија и задачи== Министерството во рамките на својата надлежност им укажува стручна помош на граѓаните, правните лица и на државните органи во остварувањето на пропишаните права и обврски, заштитата на животот и личната сигурност на граѓаните и имотот. Министерството за внатрешни работи е одговорно за преземање на сите потребни мерки за откривање на сторителот на кривично дело или соизвршителот, со цел да ги спречи да се скријат или да избегаат, да открие и да обезбеди траги и предмети што можат да служат како доказ за кривичното дело, како и сите [[информации]] што би можеле да бидат корисни за успешното спроведување на кривичната постапка. ==Организациска поставеност== Организациската структура на министерството ја сочинуваат организациски единици за потребите на министерството и органи во состав на министерството. Организациските единици за потребите на министерството се организациски единици надлежни за вршење на стручни работи во врска со вршењето на внатрешните работи, за потребите на целото министерство. Органи во состав на министерството се: [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]] и [[Управа за безбедност и контраразузнавање|Управата за безбедност и контраразузнавање]]. Бирото за јавна безбедност ги врши полициските работи во министерството и чија организација и надлежност е уредена со [[Закон за полиција|Законот за полиција]]. Управата за безбедност и контраразузнавање (УБК) ги извршува активностите за заштита од [[шпионажа]], [[тероризам]] или други активности насочени кон загрозување или уривање на [[Демократија|демократските]] институции утврдени со [[Устав на Македонија|Уставот]] на Република Македонија со насилни средства, како и заштита од потешки форми на организиран [[криминал]]. Според органограмот на МВР, најголем орган е [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]].<ref>[http://www.mvr.gov.mk/Upload/Editor_Upload/publikacii%20pdf/Organogram%20na%20MVR%20(Celosen)%20-%2014_10_2015-1.pdf Органограм на Министерството за внатрешни работи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161220221506/http://mvr.gov.mk/Upload/Editor_Upload/publikacii%20pdf/Organogram%20na%20MVR%20%28Celosen%29%20-%2014_10_2015-1.pdf |date=2016-12-20 }}.</ref> Министерството е поделено на осум подрачни единици, односно [[сектори за внатрешни работи]],<ref>[http://www.mvr.gov.mk/kategorija2/sektori-za-vnatreshni-raboti-i-ps Сектори за внатрешни работи и ПС] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170721151757/http://www.mvr.gov.mk/kategorija2/sektori-za-vnatreshni-raboti-i-ps |date=2017-07-21 }}.</ref> кои претставуваат организациски единици во рамките на [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]]. Тие се распоредени во најголемите градови во државата, како [[Скопје]], [[Битола]], [[Куманово]] и други. Секој сектор има свои полициски станици и канцеларии, а за покачување на безбедноста во руралните средини, во 2014 година биле воспоставени и мобилни полициски станици.<ref>[http://www.mrt.com.mk/node/11012 МРТ, „Поблиску до службите на МВР преку мобилната полициска станица“, 26.06.2014]</ref> == Историја == === ДФ Македонија === На [[2 август]] [[1944]] година, во манастирот „[[Прохор Пчински (манастир)|Св. Отец Прохор Пчински]]“, неофицијално се формирало министерството со нужен број оддели на чело со назначен началник, и одлуката траела до формирањето на Народното правителство на македонската држава при Президиумот на [[АСНОМ]].<ref>Акти на Првото заседание на АСНОМ, Решение на Антифашисткото собрание на народното ослободуење на Македонија како врховно законодателно и исполнително народно претставително тело и највисок орган на државната власт на Демократска Македонија (АСНОМ), стр. 2, Член 10.</ref> Официјално, на [[6 август]] [[1944]] година, во селото [[Рамно]], за време на [[Првото заседание на АСНОМ]] биле создадени 8 поверенства, меѓу кои и Поверенството за внатрешни работи, под раководство на [[Кирил Петрушев|Киро Петрушев]], повереник за внатрешни работи,<ref>Акти на Првото заседание на АСНОМ, Решение за организација поверенства при Президиумот на АСНОМ и именување на нивните раководители, стр. 5, Член 1, точка 2 и Член 2.</ref> кој на [[16 април]] [[1945]] станал министер за внатрешни работи. === СР Македонија === Во времето на [[СФР Југославија]] како дел од федералниот план за јавна безбедност, во Македонија и во останатите републики дејствувала милиција. На [[13 март]] [[1981]] година, поради потребата од обезбедување на јавни личности, справување со кризи и други специјални задачи за кои не била подготвена тогашната милиција, во рамките на тогашниот републички секретаријат на [[СР Македонија]] се формирала [[Единица за специјални задачи „Тигар“|Единицата за специјални задачи „Тигар“]], првата специјална единица во Македонија. === Република Македонија === Во 1991 година, со осамостојувањето на Македонија бил прифатен западниот модел и милицијата била преименувана во полиција. Со започнувањето на [[Воен конфликт во Македонија, 2001|воениот конфликт]] во 2001 година, министерството активно се вклучило во одбраната на територијалниот интегритет, во соработка со [[АРМ]]. Откако поминале неколку месеци од почетокот на конфликтите, во рамките на МВР се формирала специјалната единица од доброволци, [[Единица за брза интервенција „Лавови“|Единицата за брза интервенција „Лавови“]]. Две години по завршувањето на војната оваа единица била расформирана при што во рамките на министерството се формирала „Специјалната единица за брзо распоредување“, во која преминале поголем дел од доброволците, а која потоа била преименувана во [[Единица за брзо распоредување „ЕБР“|Единица за брзо распоредување]] (ЕБР). Една од поважните операции во поновата историја на министерството била „[[Операција Планинска бура|Планинска бура]]“ од 2007 година, кога била совладана вооружена група од 90-тина терористи без никакви загуби за министерството. Следната голема акција на полицијата се случила во мај 2015 година, кога во [[Вооружена престрелка во Куманово (2015)|полициска акција во Куманово]], по 28-часовна вооружена улична борба, загинале 8 специјалци вработени во министерството.<ref name="кајгана">{{наведена мрежна страница|url=https://kajgana.com/osum-zaginati-policajci-vo-kumanovo|title=Осум загинати полицајци во Куманово|date=10 мај 2015|work=Кајгана|language=македонски|accessdate=2 јануари 2018|archive-date=2016-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408004216/http://kajgana.com/osum-zaginati-policajci-vo-kumanovo|url-status=dead}}</ref> == Организација == == Видете исто така == * [[Министер за внатрешни работи на Македонија]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == *[http://www.mvr.gov.mk/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190927121410/https://mvr.gov.mk/ |date=2019-09-27 }} {{mk}} == Поврзано == * [[Биро за јавна безбедност]] {{МВР-министри}} {{Министерства на Владата на РМ}} [[Категорија:Министерство за внатрешни работи на Македонија| ]] [[Категорија:Министерства на Република Македонија]] [[Категорија:Полиција на Македонија]] 1jt6qk6m9kkjzbeb2qbayx2jufijecf 5648435 5648434 2026-10-21T08:49:19Z Buli 2648 /* Организација */ 5648435 wikitext text/x-wiki {{Владина Агенција | agency_name = Министерство за внатрешни работи | nativename = | nativename_a = | nativename_r = | logo = Coat of arms of the Macedonian Police.png | logo_width = | logo_caption = Обележје на министерството | seal = | seal_width = | seal_caption = | formed = [[6 август]] [[1944]] | preceding1 = | preceding2 = | dissolved = | superseding = | jurisdiction = [[Влада на Република Македонија]] | headquarters = Улица „Димче Мирчев“ бр. 9, [[Скопје]], {{МКД}} | employees = 11,962<ref>{{нмс | title= Извештај за следењето на примената на начелото на соодветна и правична застапеност за 2022 година | url= https://ombudsman.mk/CMS/Upload/NarodenPravobranitel/upload/documents/SPZ/Izvestaj-SPZ-2022-etnicka.pdf | publisher= Народен правобранител на Република Македонија | date= септември 2023 | accessdate= 21 ноември 2024 | archive-date= 2025-01-04 | archive-url= https://web.archive.org/web/20250104130227/https://ombudsman.mk/CMS/Upload/NarodenPravobranitel/upload/documents/SPZ/Izvestaj-SPZ-2022-etnicka.pdf | url-status= dead }}</ref> (2022) | budget = 10,241 милијарди MKD<ref>{{нмс | title= Буџет на Република Македонија за 2018 година | url= https://www.finance.gov.mk/mk/node/4105 | publisher= Министерство за финансии на Република Македонија | accessdate= 2018-11-22 | archive-date= 2019-10-19 | archive-url= https://web.archive.org/web/20191019080404/https://finance.gov.mk/mk/node/4105 | url-status= dead }}</ref> (2018) | minister1_name = [[Панче Тошковски]] | minister1_pfo = | minister2_name = | minister2_pfo = | chief1_name = | chief1_position = | chief2_name = | chief2_position = | parent_agency = | child1_agency = | child2_agency = | website = [http://www.mvr.gov.mk mvr.gov.mk] | footnotes = }} {{Министерство за внатрешни работи на Македонија}} '''Министерството за внатрешни работи на Република Македонија''' (скратено '''МВР на РМ''', '''МВР''') — државна институција во [[Република Македонија]], едно од министерствата во [[Владата на Република Македонија]] задолжено за спроведување на законот во државата.<ref>Закон за полиција, I. Општи одредби, Член 3.</ref> Според извештајот од 2015 година, министерството располага со 11.441 вработени. ==Мисија и задачи== Министерството во рамките на својата надлежност им укажува стручна помош на граѓаните, правните лица и на државните органи во остварувањето на пропишаните права и обврски, заштитата на животот и личната сигурност на граѓаните и имотот. Министерството за внатрешни работи е одговорно за преземање на сите потребни мерки за откривање на сторителот на кривично дело или соизвршителот, со цел да ги спречи да се скријат или да избегаат, да открие и да обезбеди траги и предмети што можат да служат како доказ за кривичното дело, како и сите [[информации]] што би можеле да бидат корисни за успешното спроведување на кривичната постапка. ==Организациска поставеност== Организациската структура на министерството ја сочинуваат организациски единици за потребите на министерството и органи во состав на министерството. Организациските единици за потребите на министерството се организациски единици надлежни за вршење на стручни работи во врска со вршењето на внатрешните работи, за потребите на целото министерство. Органи во состав на министерството се: [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]] и [[Управа за безбедност и контраразузнавање|Управата за безбедност и контраразузнавање]]. Бирото за јавна безбедност ги врши полициските работи во министерството и чија организација и надлежност е уредена со [[Закон за полиција|Законот за полиција]]. Управата за безбедност и контраразузнавање (УБК) ги извршува активностите за заштита од [[шпионажа]], [[тероризам]] или други активности насочени кон загрозување или уривање на [[Демократија|демократските]] институции утврдени со [[Устав на Македонија|Уставот]] на Република Македонија со насилни средства, како и заштита од потешки форми на организиран [[криминал]]. Според органограмот на МВР, најголем орган е [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]].<ref>[http://www.mvr.gov.mk/Upload/Editor_Upload/publikacii%20pdf/Organogram%20na%20MVR%20(Celosen)%20-%2014_10_2015-1.pdf Органограм на Министерството за внатрешни работи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161220221506/http://mvr.gov.mk/Upload/Editor_Upload/publikacii%20pdf/Organogram%20na%20MVR%20%28Celosen%29%20-%2014_10_2015-1.pdf |date=2016-12-20 }}.</ref> Министерството е поделено на осум подрачни единици, односно [[сектори за внатрешни работи]],<ref>[http://www.mvr.gov.mk/kategorija2/sektori-za-vnatreshni-raboti-i-ps Сектори за внатрешни работи и ПС] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170721151757/http://www.mvr.gov.mk/kategorija2/sektori-za-vnatreshni-raboti-i-ps |date=2017-07-21 }}.</ref> кои претставуваат организациски единици во рамките на [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]]. Тие се распоредени во најголемите градови во државата, како [[Скопје]], [[Битола]], [[Куманово]] и други. Секој сектор има свои полициски станици и канцеларии, а за покачување на безбедноста во руралните средини, во 2014 година биле воспоставени и мобилни полициски станици.<ref>[http://www.mrt.com.mk/node/11012 МРТ, „Поблиску до службите на МВР преку мобилната полициска станица“, 26.06.2014]</ref> == Историја == === ДФ Македонија === На [[2 август]] [[1944]] година, во манастирот „[[Прохор Пчински (манастир)|Св. Отец Прохор Пчински]]“, неофицијално се формирало министерството со нужен број оддели на чело со назначен началник, и одлуката траела до формирањето на Народното правителство на македонската држава при Президиумот на [[АСНОМ]].<ref>Акти на Првото заседание на АСНОМ, Решение на Антифашисткото собрание на народното ослободуење на Македонија како врховно законодателно и исполнително народно претставително тело и највисок орган на државната власт на Демократска Македонија (АСНОМ), стр. 2, Член 10.</ref> Официјално, на [[6 август]] [[1944]] година, во селото [[Рамно]], за време на [[Првото заседание на АСНОМ]] биле создадени 8 поверенства, меѓу кои и Поверенството за внатрешни работи, под раководство на [[Кирил Петрушев|Киро Петрушев]], повереник за внатрешни работи,<ref>Акти на Првото заседание на АСНОМ, Решение за организација поверенства при Президиумот на АСНОМ и именување на нивните раководители, стр. 5, Член 1, точка 2 и Член 2.</ref> кој на [[16 април]] [[1945]] станал министер за внатрешни работи. === СР Македонија === Во времето на [[СФР Југославија]] како дел од федералниот план за јавна безбедност, во Македонија и во останатите републики дејствувала милиција. На [[13 март]] [[1981]] година, поради потребата од обезбедување на јавни личности, справување со кризи и други специјални задачи за кои не била подготвена тогашната милиција, во рамките на тогашниот републички секретаријат на [[СР Македонија]] се формирала [[Единица за специјални задачи „Тигар“|Единицата за специјални задачи „Тигар“]], првата специјална единица во Македонија. === Република Македонија === Во 1991 година, со осамостојувањето на Македонија бил прифатен западниот модел и милицијата била преименувана во полиција. Со започнувањето на [[Воен конфликт во Македонија, 2001|воениот конфликт]] во 2001 година, министерството активно се вклучило во одбраната на територијалниот интегритет, во соработка со [[АРМ]]. Откако поминале неколку месеци од почетокот на конфликтите, во рамките на МВР се формирала специјалната единица од доброволци, [[Единица за брза интервенција „Лавови“|Единицата за брза интервенција „Лавови“]]. Две години по завршувањето на војната оваа единица била расформирана при што во рамките на министерството се формирала „Специјалната единица за брзо распоредување“, во која преминале поголем дел од доброволците, а која потоа била преименувана во [[Единица за брзо распоредување „ЕБР“|Единица за брзо распоредување]] (ЕБР). Една од поважните операции во поновата историја на министерството била „[[Операција Планинска бура|Планинска бура]]“ од 2007 година, кога била совладана вооружена група од 90-тина терористи без никакви загуби за министерството. Следната голема акција на полицијата се случила во мај 2015 година, кога во [[Вооружена престрелка во Куманово (2015)|полициска акција во Куманово]], по 28-часовна вооружена улична борба, загинале 8 специјалци вработени во министерството.<ref name="кајгана">{{наведена мрежна страница|url=https://kajgana.com/osum-zaginati-policajci-vo-kumanovo|title=Осум загинати полицајци во Куманово|date=10 мај 2015|work=Кајгана|language=македонски|accessdate=2 јануари 2018|archive-date=2016-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408004216/http://kajgana.com/osum-zaginati-policajci-vo-kumanovo|url-status=dead}}</ref> == Организација == <div style="max-width:850px; margin:auto;"> {| style="width:100%; border-spacing:3px; text-align:center; font-size:80%;" |- | colspan="6" style="background:#243B55; color:white; padding:8px; font-size:125%; font-weight:bold;" | МИНИСТЕР ЗА ВНАТРЕШНИ РАБОТИ |- | colspan="2" style="background:#B8D8E8; color:#243B55; padding:6px; font-weight:bold;" | ДРЖАВЕН СЕКРЕТАР | colspan="2" style="border:0;" | | colspan="2" style="background:#B8D8E8; color:#243B55; padding:6px; font-weight:bold;" | ЗАМЕНИК НА МИНИСТЕРОТ |- | colspan="2" style="border:0;" | | colspan="2" style="background:#E8C66A; color:#242424; padding:7px; border:2px solid #243B55; font-weight:bold;" | БИРО ЗА ЈАВНА БЕЗБЕДНОСТ | colspan="2" style="background:#B8D2B0; color:#243B32; padding:6px; font-weight:bold;" | ЗАМЕНИК-ДИРЕКТОР НА БЈБ |} {| style="width:100%; table-layout:fixed; border-spacing:3px; margin-top:5px; text-align:center; font-size:70%; line-height:1.15;" |- | colspan="2" style="width:33.33%; background:#607080; color:white; padding:7px; border:2px solid #607080; font-weight:bold;" | ОРГАНИЗАЦИСКИ ЕДИНИЦИ НА МИНИСТЕРСТВОТО | colspan="4" style="width:66.67%; background:#E8C66A; color:#242424; padding:7px; border:2px solid #243B55; font-weight:bold;" | ОРГАНИЗАЦИСКИ ЕДИНИЦИ НА БЈБ |- | colspan="2" style="vertical-align:top; padding:0; border:2px solid #607080;" | {| style="width:100%; table-layout:fixed; border-spacing:2px; font-size:100%; line-height:1.15; text-align:center;" |- | style="width:50%; background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за информатичко-комуникациски технологии | style="width:50%; background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за граѓански работи |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за правни работи и управување со човечки ресурси | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за внатрешна контрола, криминалистички истраги и професионални стандарди |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за Европска Унија и меѓународна соработка | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за односи со јавност и стратешки прашања |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за финансиски прашања | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за општи и заеднички работи |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за прекршоци | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за дисциплински и судски постапки |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Центар за обука | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за воздухопловни единици |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Одделение за внатрешна ревизија | style="border:0;" | |} | colspan="4" style="vertical-align:top; padding:0; border:2px solid #243B55;" | {| style="width:100%; table-layout:fixed; border-spacing:2px; font-size:100%; line-height:1.15; text-align:center;" |- | style="width:25%; vertical-align:top; padding:0; border:0;" | {| style="width:100%; border-spacing:2px; text-align:center;" |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за униформирана полиција |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за криминалистичка полиција |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за криминалистичко разузнавање и анализа |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за гранични работи и миграции |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за заеднички работи и управување со човечки ресурси |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Единица за стратешко планирање и контрола на квалитет |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Сектор за известување и координација на состојби |} | style="width:25%; vertical-align:top; padding:0; border:0;" | {| style="width:100%; border-spacing:2px; text-align:center;" |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Оддел за сузбивање на организиран и сериозен криминал |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Оддел за заштита на определени личности и објекти |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Оддел за специјални полициски операции |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Оддел за форензички испитувања |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Сектор за меѓународна полициска соработка |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Сектор за компјутерски криминал |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Единица за службени кучиња |} | style="width:25%; vertical-align:top; padding:0; border:0;" | {| style="width:100%; border-spacing:2px; text-align:center;" |- | style="background:#B8D2B0; padding:6px 3px; font-weight:bold;" | РЕГИОНАЛНИ ЦЕНТРИ ЗА ГРАНИЧНИ РАБОТИ |- | style="background:#B8D2B0; padding:5px 3px;" | Регионален центар за гранични работи Север |- | style="background:#B8D2B0; padding:5px 3px;" | Регионален центар за гранични работи Запад |- | style="background:#B8D2B0; padding:5px 3px;" | Регионален центар за гранични работи Југ |- | style="background:#B8D2B0; padding:5px 3px;" | Регионален центар за гранични работи Исток |} | style="width:25%; vertical-align:top; padding:0; border:0;" | {| style="width:100%; border-spacing:2px; text-align:center;" |- | style="background:#D5E5F0; padding:6px 3px; font-weight:bold;" | СЕКТОРИ ЗА ВНАТРЕШНИ РАБОТИ |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Сектор за внатрешни работи Скопје |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Сектор за внатрешни работи Битола |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Сектор за внатрешни работи Велес |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Сектор за внатрешни работи Куманово |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Сектор за внатрешни работи Охрид |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Сектор за внатрешни работи Струмица |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Сектор за внатрешни работи Тетово |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Сектор за внатрешни работи Штип |} |} |} <div style="text-align:center; border-top:2px solid #243B55; margin-top:7px; padding:5px; font-size:90%;"> '''ОРГАНОГРАМ – МИНИСТЕРСТВО ЗА ВНАТРЕШНИ РАБОТИ''' </div> </div> == Видете исто така == * [[Министер за внатрешни работи на Македонија]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == *[http://www.mvr.gov.mk/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190927121410/https://mvr.gov.mk/ |date=2019-09-27 }} {{mk}} == Поврзано == * [[Биро за јавна безбедност]] {{МВР-министри}} {{Министерства на Владата на РМ}} [[Категорија:Министерство за внатрешни работи на Македонија| ]] [[Категорија:Министерства на Република Македонија]] [[Категорија:Полиција на Македонија]] 57jd9wc7ca7vappksbckhdb1hgeyu47 5648438 5648435 2026-10-21T08:52:00Z Buli 2648 /* Организација */ 5648438 wikitext text/x-wiki {{Владина Агенција | agency_name = Министерство за внатрешни работи | nativename = | nativename_a = | nativename_r = | logo = Coat of arms of the Macedonian Police.png | logo_width = | logo_caption = Обележје на министерството | seal = | seal_width = | seal_caption = | formed = [[6 август]] [[1944]] | preceding1 = | preceding2 = | dissolved = | superseding = | jurisdiction = [[Влада на Република Македонија]] | headquarters = Улица „Димче Мирчев“ бр. 9, [[Скопје]], {{МКД}} | employees = 11,962<ref>{{нмс | title= Извештај за следењето на примената на начелото на соодветна и правична застапеност за 2022 година | url= https://ombudsman.mk/CMS/Upload/NarodenPravobranitel/upload/documents/SPZ/Izvestaj-SPZ-2022-etnicka.pdf | publisher= Народен правобранител на Република Македонија | date= септември 2023 | accessdate= 21 ноември 2024 | archive-date= 2025-01-04 | archive-url= https://web.archive.org/web/20250104130227/https://ombudsman.mk/CMS/Upload/NarodenPravobranitel/upload/documents/SPZ/Izvestaj-SPZ-2022-etnicka.pdf | url-status= dead }}</ref> (2022) | budget = 10,241 милијарди MKD<ref>{{нмс | title= Буџет на Република Македонија за 2018 година | url= https://www.finance.gov.mk/mk/node/4105 | publisher= Министерство за финансии на Република Македонија | accessdate= 2018-11-22 | archive-date= 2019-10-19 | archive-url= https://web.archive.org/web/20191019080404/https://finance.gov.mk/mk/node/4105 | url-status= dead }}</ref> (2018) | minister1_name = [[Панче Тошковски]] | minister1_pfo = | minister2_name = | minister2_pfo = | chief1_name = | chief1_position = | chief2_name = | chief2_position = | parent_agency = | child1_agency = | child2_agency = | website = [http://www.mvr.gov.mk mvr.gov.mk] | footnotes = }} {{Министерство за внатрешни работи на Македонија}} '''Министерството за внатрешни работи на Република Македонија''' (скратено '''МВР на РМ''', '''МВР''') — државна институција во [[Република Македонија]], едно од министерствата во [[Владата на Република Македонија]] задолжено за спроведување на законот во државата.<ref>Закон за полиција, I. Општи одредби, Член 3.</ref> Според извештајот од 2015 година, министерството располага со 11.441 вработени. ==Мисија и задачи== Министерството во рамките на својата надлежност им укажува стручна помош на граѓаните, правните лица и на државните органи во остварувањето на пропишаните права и обврски, заштитата на животот и личната сигурност на граѓаните и имотот. Министерството за внатрешни работи е одговорно за преземање на сите потребни мерки за откривање на сторителот на кривично дело или соизвршителот, со цел да ги спречи да се скријат или да избегаат, да открие и да обезбеди траги и предмети што можат да служат како доказ за кривичното дело, како и сите [[информации]] што би можеле да бидат корисни за успешното спроведување на кривичната постапка. ==Организациска поставеност== Организациската структура на министерството ја сочинуваат организациски единици за потребите на министерството и органи во состав на министерството. Организациските единици за потребите на министерството се организациски единици надлежни за вршење на стручни работи во врска со вршењето на внатрешните работи, за потребите на целото министерство. Органи во состав на министерството се: [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]] и [[Управа за безбедност и контраразузнавање|Управата за безбедност и контраразузнавање]]. Бирото за јавна безбедност ги врши полициските работи во министерството и чија организација и надлежност е уредена со [[Закон за полиција|Законот за полиција]]. Управата за безбедност и контраразузнавање (УБК) ги извршува активностите за заштита од [[шпионажа]], [[тероризам]] или други активности насочени кон загрозување или уривање на [[Демократија|демократските]] институции утврдени со [[Устав на Македонија|Уставот]] на Република Македонија со насилни средства, како и заштита од потешки форми на организиран [[криминал]]. Според органограмот на МВР, најголем орган е [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]].<ref>[http://www.mvr.gov.mk/Upload/Editor_Upload/publikacii%20pdf/Organogram%20na%20MVR%20(Celosen)%20-%2014_10_2015-1.pdf Органограм на Министерството за внатрешни работи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161220221506/http://mvr.gov.mk/Upload/Editor_Upload/publikacii%20pdf/Organogram%20na%20MVR%20%28Celosen%29%20-%2014_10_2015-1.pdf |date=2016-12-20 }}.</ref> Министерството е поделено на осум подрачни единици, односно [[сектори за внатрешни работи]],<ref>[http://www.mvr.gov.mk/kategorija2/sektori-za-vnatreshni-raboti-i-ps Сектори за внатрешни работи и ПС] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170721151757/http://www.mvr.gov.mk/kategorija2/sektori-za-vnatreshni-raboti-i-ps |date=2017-07-21 }}.</ref> кои претставуваат организациски единици во рамките на [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]]. Тие се распоредени во најголемите градови во државата, како [[Скопје]], [[Битола]], [[Куманово]] и други. Секој сектор има свои полициски станици и канцеларии, а за покачување на безбедноста во руралните средини, во 2014 година биле воспоставени и мобилни полициски станици.<ref>[http://www.mrt.com.mk/node/11012 МРТ, „Поблиску до службите на МВР преку мобилната полициска станица“, 26.06.2014]</ref> == Историја == === ДФ Македонија === На [[2 август]] [[1944]] година, во манастирот „[[Прохор Пчински (манастир)|Св. Отец Прохор Пчински]]“, неофицијално се формирало министерството со нужен број оддели на чело со назначен началник, и одлуката траела до формирањето на Народното правителство на македонската држава при Президиумот на [[АСНОМ]].<ref>Акти на Првото заседание на АСНОМ, Решение на Антифашисткото собрание на народното ослободуење на Македонија како врховно законодателно и исполнително народно претставително тело и највисок орган на државната власт на Демократска Македонија (АСНОМ), стр. 2, Член 10.</ref> Официјално, на [[6 август]] [[1944]] година, во селото [[Рамно]], за време на [[Првото заседание на АСНОМ]] биле создадени 8 поверенства, меѓу кои и Поверенството за внатрешни работи, под раководство на [[Кирил Петрушев|Киро Петрушев]], повереник за внатрешни работи,<ref>Акти на Првото заседание на АСНОМ, Решение за организација поверенства при Президиумот на АСНОМ и именување на нивните раководители, стр. 5, Член 1, точка 2 и Член 2.</ref> кој на [[16 април]] [[1945]] станал министер за внатрешни работи. === СР Македонија === Во времето на [[СФР Југославија]] како дел од федералниот план за јавна безбедност, во Македонија и во останатите републики дејствувала милиција. На [[13 март]] [[1981]] година, поради потребата од обезбедување на јавни личности, справување со кризи и други специјални задачи за кои не била подготвена тогашната милиција, во рамките на тогашниот републички секретаријат на [[СР Македонија]] се формирала [[Единица за специјални задачи „Тигар“|Единицата за специјални задачи „Тигар“]], првата специјална единица во Македонија. === Република Македонија === Во 1991 година, со осамостојувањето на Македонија бил прифатен западниот модел и милицијата била преименувана во полиција. Со започнувањето на [[Воен конфликт во Македонија, 2001|воениот конфликт]] во 2001 година, министерството активно се вклучило во одбраната на територијалниот интегритет, во соработка со [[АРМ]]. Откако поминале неколку месеци од почетокот на конфликтите, во рамките на МВР се формирала специјалната единица од доброволци, [[Единица за брза интервенција „Лавови“|Единицата за брза интервенција „Лавови“]]. Две години по завршувањето на војната оваа единица била расформирана при што во рамките на министерството се формирала „Специјалната единица за брзо распоредување“, во која преминале поголем дел од доброволците, а која потоа била преименувана во [[Единица за брзо распоредување „ЕБР“|Единица за брзо распоредување]] (ЕБР). Една од поважните операции во поновата историја на министерството била „[[Операција Планинска бура|Планинска бура]]“ од 2007 година, кога била совладана вооружена група од 90-тина терористи без никакви загуби за министерството. Следната голема акција на полицијата се случила во мај 2015 година, кога во [[Вооружена престрелка во Куманово (2015)|полициска акција во Куманово]], по 28-часовна вооружена улична борба, загинале 8 специјалци вработени во министерството.<ref name="кајгана">{{наведена мрежна страница|url=https://kajgana.com/osum-zaginati-policajci-vo-kumanovo|title=Осум загинати полицајци во Куманово|date=10 мај 2015|work=Кајгана|language=македонски|accessdate=2 јануари 2018|archive-date=2016-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408004216/http://kajgana.com/osum-zaginati-policajci-vo-kumanovo|url-status=dead}}</ref> == Организација == <div style="max-width:850px; margin:auto;"> {| style="width:100%; border-spacing:3px; text-align:center; font-size:80%;" |- | colspan="6" style="background:#243B55; color:white; padding:8px; font-size:125%; font-weight:bold;" | МИНИСТЕР ЗА ВНАТРЕШНИ РАБОТИ |- | colspan="2" style="background:#B8D8E8; color:#243B55; padding:6px; font-weight:bold;" | ДРЖАВЕН СЕКРЕТАР | colspan="2" style="border:0;" | | colspan="2" style="background:#B8D8E8; color:#243B55; padding:6px; font-weight:bold;" | ЗАМЕНИК НА МИНИСТЕРОТ |- | colspan="2" style="border:0;" | | colspan="2" style="background:#E8C66A; color:#242424; padding:7px; border:2px solid #243B55; font-weight:bold;" | БИРО ЗА ЈАВНА БЕЗБЕДНОСТ | colspan="2" style="background:#B8D2B0; color:#243B32; padding:6px; font-weight:bold;" | ЗАМЕНИК-ДИРЕКТОР НА БЈБ |} {| style="width:100%; table-layout:fixed; border-spacing:3px; margin-top:5px; text-align:center; font-size:70%; line-height:1.15;" |- | colspan="2" style="width:33.33%; background:#607080; color:white; padding:7px; border:2px solid #607080; font-weight:bold;" | ОРГАНИЗАЦИСКИ ЕДИНИЦИ НА МИНИСТЕРСТВОТО | colspan="4" style="width:66.67%; background:#E8C66A; color:#242424; padding:7px; border:2px solid #243B55; font-weight:bold;" | ОРГАНИЗАЦИСКИ ЕДИНИЦИ НА БЈБ |- | colspan="2" style="vertical-align:top; padding:0; border:2px solid #607080;" | {| style="width:100%; table-layout:fixed; border-spacing:2px; font-size:100%; line-height:1.15; text-align:center;" |- | style="width:50%; background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за информатичко-комуникациски технологии | style="width:50%; background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за граѓански работи |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за правни работи и управување со човечки ресурси | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за внатрешна контрола, криминалистички истраги и професионални стандарди |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за Европска Унија и меѓународна соработка | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за односи со јавност и стратешки прашања |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за финансиски прашања | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за општи и заеднички работи |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за прекршоци | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за дисциплински и судски постапки |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Центар за обука | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за воздухопловни единици |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Одделение за внатрешна ревизија | style="border:0;" | |} | colspan="4" style="vertical-align:top; padding:0; border:2px solid #243B55;" | {| style="width:100%; table-layout:fixed; border-spacing:2px; font-size:100%; line-height:1.15; text-align:center;" |- | style="width:25%; vertical-align:top; padding:0; border:0;" | {| style="width:100%; border-spacing:2px; text-align:center;" |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за униформирана полиција |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за криминалистичка полиција |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за криминалистичко разузнавање и анализа |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за гранични работи и миграции |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за заеднички работи и управување со човечки ресурси |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Единица за стратешко планирање и контрола на квалитет |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Сектор за известување и координација на состојби |} | style="width:25%; vertical-align:top; padding:0; border:0;" | {| style="width:100%; border-spacing:2px; text-align:center;" |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Оддел за сузбивање на организиран и сериозен криминал |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Оддел за заштита на определени личности и објекти |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Оддел за специјални полициски операции |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Оддел за форензички испитувања |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Сектор за меѓународна полициска соработка |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Сектор за компјутерски криминал |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Единица за службени кучиња |} | style="width:25%; vertical-align:top; padding:0; border:0;" | {| style="width:100%; border-spacing:2px; text-align:center;" |- | style="background:#B8D2B0; padding:6px 3px; font-weight:bold;" | Регионална центри за гранични работи |- | style="background:#B8D2B0; padding:5px 3px;" | Север |- | style="background:#B8D2B0; padding:5px 3px;" | Запад |- | style="background:#B8D2B0; padding:5px 3px;" | Југ |- | style="background:#B8D2B0; padding:5px 3px;" | Исток |} | style="width:25%; vertical-align:top; padding:0; border:0;" | {| style="width:100%; border-spacing:2px; text-align:center;" |- | style="background:#D5E5F0; padding:6px 3px; font-weight:bold;" | Сектори за внатрешни работи |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Скопје |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Битола |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Велес |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Куманово |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Охрид |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Струмица |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Тетово |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Штип |} |} |} <div style="text-align:center; border-top:2px solid #243B55; margin-top:7px; padding:5px; font-size:90%;"> '''ОРГАНОГРАМ – МИНИСТЕРСТВО ЗА ВНАТРЕШНИ РАБОТИ''' </div> </div> == Видете исто така == * [[Министер за внатрешни работи на Македонија]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == *[http://www.mvr.gov.mk/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190927121410/https://mvr.gov.mk/ |date=2019-09-27 }} {{mk}} == Поврзано == * [[Биро за јавна безбедност]] {{МВР-министри}} {{Министерства на Владата на РМ}} [[Категорија:Министерство за внатрешни работи на Македонија| ]] [[Категорија:Министерства на Република Македонија]] [[Категорија:Полиција на Македонија]] 2v5s2yk7onz5un88prn8v0046m48mva 5648439 5648438 2026-10-21T08:53:27Z Buli 2648 /* Организација */ 5648439 wikitext text/x-wiki {{Владина Агенција | agency_name = Министерство за внатрешни работи | nativename = | nativename_a = | nativename_r = | logo = Coat of arms of the Macedonian Police.png | logo_width = | logo_caption = Обележје на министерството | seal = | seal_width = | seal_caption = | formed = [[6 август]] [[1944]] | preceding1 = | preceding2 = | dissolved = | superseding = | jurisdiction = [[Влада на Република Македонија]] | headquarters = Улица „Димче Мирчев“ бр. 9, [[Скопје]], {{МКД}} | employees = 11,962<ref>{{нмс | title= Извештај за следењето на примената на начелото на соодветна и правична застапеност за 2022 година | url= https://ombudsman.mk/CMS/Upload/NarodenPravobranitel/upload/documents/SPZ/Izvestaj-SPZ-2022-etnicka.pdf | publisher= Народен правобранител на Република Македонија | date= септември 2023 | accessdate= 21 ноември 2024 | archive-date= 2025-01-04 | archive-url= https://web.archive.org/web/20250104130227/https://ombudsman.mk/CMS/Upload/NarodenPravobranitel/upload/documents/SPZ/Izvestaj-SPZ-2022-etnicka.pdf | url-status= dead }}</ref> (2022) | budget = 10,241 милијарди MKD<ref>{{нмс | title= Буџет на Република Македонија за 2018 година | url= https://www.finance.gov.mk/mk/node/4105 | publisher= Министерство за финансии на Република Македонија | accessdate= 2018-11-22 | archive-date= 2019-10-19 | archive-url= https://web.archive.org/web/20191019080404/https://finance.gov.mk/mk/node/4105 | url-status= dead }}</ref> (2018) | minister1_name = [[Панче Тошковски]] | minister1_pfo = | minister2_name = | minister2_pfo = | chief1_name = | chief1_position = | chief2_name = | chief2_position = | parent_agency = | child1_agency = | child2_agency = | website = [http://www.mvr.gov.mk mvr.gov.mk] | footnotes = }} {{Министерство за внатрешни работи на Македонија}} '''Министерството за внатрешни работи на Република Македонија''' (скратено '''МВР на РМ''', '''МВР''') — државна институција во [[Република Македонија]], едно од министерствата во [[Владата на Република Македонија]] задолжено за спроведување на законот во државата.<ref>Закон за полиција, I. Општи одредби, Член 3.</ref> Според извештајот од 2015 година, министерството располага со 11.441 вработени. ==Мисија и задачи== Министерството во рамките на својата надлежност им укажува стручна помош на граѓаните, правните лица и на државните органи во остварувањето на пропишаните права и обврски, заштитата на животот и личната сигурност на граѓаните и имотот. Министерството за внатрешни работи е одговорно за преземање на сите потребни мерки за откривање на сторителот на кривично дело или соизвршителот, со цел да ги спречи да се скријат или да избегаат, да открие и да обезбеди траги и предмети што можат да служат како доказ за кривичното дело, како и сите [[информации]] што би можеле да бидат корисни за успешното спроведување на кривичната постапка. ==Организациска поставеност== Организациската структура на министерството ја сочинуваат организациски единици за потребите на министерството и органи во состав на министерството. Организациските единици за потребите на министерството се организациски единици надлежни за вршење на стручни работи во врска со вршењето на внатрешните работи, за потребите на целото министерство. Органи во состав на министерството се: [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]] и [[Управа за безбедност и контраразузнавање|Управата за безбедност и контраразузнавање]]. Бирото за јавна безбедност ги врши полициските работи во министерството и чија организација и надлежност е уредена со [[Закон за полиција|Законот за полиција]]. Управата за безбедност и контраразузнавање (УБК) ги извршува активностите за заштита од [[шпионажа]], [[тероризам]] или други активности насочени кон загрозување или уривање на [[Демократија|демократските]] институции утврдени со [[Устав на Македонија|Уставот]] на Република Македонија со насилни средства, како и заштита од потешки форми на организиран [[криминал]]. Според органограмот на МВР, најголем орган е [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]].<ref>[http://www.mvr.gov.mk/Upload/Editor_Upload/publikacii%20pdf/Organogram%20na%20MVR%20(Celosen)%20-%2014_10_2015-1.pdf Органограм на Министерството за внатрешни работи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161220221506/http://mvr.gov.mk/Upload/Editor_Upload/publikacii%20pdf/Organogram%20na%20MVR%20%28Celosen%29%20-%2014_10_2015-1.pdf |date=2016-12-20 }}.</ref> Министерството е поделено на осум подрачни единици, односно [[сектори за внатрешни работи]],<ref>[http://www.mvr.gov.mk/kategorija2/sektori-za-vnatreshni-raboti-i-ps Сектори за внатрешни работи и ПС] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170721151757/http://www.mvr.gov.mk/kategorija2/sektori-za-vnatreshni-raboti-i-ps |date=2017-07-21 }}.</ref> кои претставуваат организациски единици во рамките на [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]]. Тие се распоредени во најголемите градови во државата, како [[Скопје]], [[Битола]], [[Куманово]] и други. Секој сектор има свои полициски станици и канцеларии, а за покачување на безбедноста во руралните средини, во 2014 година биле воспоставени и мобилни полициски станици.<ref>[http://www.mrt.com.mk/node/11012 МРТ, „Поблиску до службите на МВР преку мобилната полициска станица“, 26.06.2014]</ref> == Историја == === ДФ Македонија === На [[2 август]] [[1944]] година, во манастирот „[[Прохор Пчински (манастир)|Св. Отец Прохор Пчински]]“, неофицијално се формирало министерството со нужен број оддели на чело со назначен началник, и одлуката траела до формирањето на Народното правителство на македонската држава при Президиумот на [[АСНОМ]].<ref>Акти на Првото заседание на АСНОМ, Решение на Антифашисткото собрание на народното ослободуење на Македонија како врховно законодателно и исполнително народно претставително тело и највисок орган на државната власт на Демократска Македонија (АСНОМ), стр. 2, Член 10.</ref> Официјално, на [[6 август]] [[1944]] година, во селото [[Рамно]], за време на [[Првото заседание на АСНОМ]] биле создадени 8 поверенства, меѓу кои и Поверенството за внатрешни работи, под раководство на [[Кирил Петрушев|Киро Петрушев]], повереник за внатрешни работи,<ref>Акти на Првото заседание на АСНОМ, Решение за организација поверенства при Президиумот на АСНОМ и именување на нивните раководители, стр. 5, Член 1, точка 2 и Член 2.</ref> кој на [[16 април]] [[1945]] станал министер за внатрешни работи. === СР Македонија === Во времето на [[СФР Југославија]] како дел од федералниот план за јавна безбедност, во Македонија и во останатите републики дејствувала милиција. На [[13 март]] [[1981]] година, поради потребата од обезбедување на јавни личности, справување со кризи и други специјални задачи за кои не била подготвена тогашната милиција, во рамките на тогашниот републички секретаријат на [[СР Македонија]] се формирала [[Единица за специјални задачи „Тигар“|Единицата за специјални задачи „Тигар“]], првата специјална единица во Македонија. === Република Македонија === Во 1991 година, со осамостојувањето на Македонија бил прифатен западниот модел и милицијата била преименувана во полиција. Со започнувањето на [[Воен конфликт во Македонија, 2001|воениот конфликт]] во 2001 година, министерството активно се вклучило во одбраната на територијалниот интегритет, во соработка со [[АРМ]]. Откако поминале неколку месеци од почетокот на конфликтите, во рамките на МВР се формирала специјалната единица од доброволци, [[Единица за брза интервенција „Лавови“|Единицата за брза интервенција „Лавови“]]. Две години по завршувањето на војната оваа единица била расформирана при што во рамките на министерството се формирала „Специјалната единица за брзо распоредување“, во која преминале поголем дел од доброволците, а која потоа била преименувана во [[Единица за брзо распоредување „ЕБР“|Единица за брзо распоредување]] (ЕБР). Една од поважните операции во поновата историја на министерството била „[[Операција Планинска бура|Планинска бура]]“ од 2007 година, кога била совладана вооружена група од 90-тина терористи без никакви загуби за министерството. Следната голема акција на полицијата се случила во мај 2015 година, кога во [[Вооружена престрелка во Куманово (2015)|полициска акција во Куманово]], по 28-часовна вооружена улична борба, загинале 8 специјалци вработени во министерството.<ref name="кајгана">{{наведена мрежна страница|url=https://kajgana.com/osum-zaginati-policajci-vo-kumanovo|title=Осум загинати полицајци во Куманово|date=10 мај 2015|work=Кајгана|language=македонски|accessdate=2 јануари 2018|archive-date=2016-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408004216/http://kajgana.com/osum-zaginati-policajci-vo-kumanovo|url-status=dead}}</ref> == Организација == <div style="max-width:850px; margin:auto;"> {| style="width:100%; border-spacing:3px; text-align:center; font-size:80%;" |- | colspan="6" style="background:#243B55; color:white; padding:8px; font-size:125%; font-weight:bold;" | Министер за внатрешни работи |- | colspan="2" style="background:#B8D8E8; color:#243B55; padding:6px; font-weight:bold;" | Државен секретар | colspan="2" style="border:0;" | | colspan="2" style="background:#B8D8E8; color:#243B55; padding:6px; font-weight:bold;" | Заменик на министерот |- | colspan="2" style="border:0;" | | colspan="2" style="background:#E8C66A; color:#242424; padding:7px; border:2px solid #243B55; font-weight:bold;" | Биро за јавна безбедност | colspan="2" style="background:#B8D2B0; color:#243B32; padding:6px; font-weight:bold;" | Заменик-директор на БЈБ |} {| style="width:100%; table-layout:fixed; border-spacing:3px; margin-top:5px; text-align:center; font-size:70%; line-height:1.15;" |- | colspan="2" style="width:33.33%; background:#607080; color:white; padding:7px; border:2px solid #607080; font-weight:bold;" | ОРГАНИЗАЦИСКИ ЕДИНИЦИ НА МИНИСТЕРСТВОТО | colspan="4" style="width:66.67%; background:#E8C66A; color:#242424; padding:7px; border:2px solid #243B55; font-weight:bold;" | ОРГАНИЗАЦИСКИ ЕДИНИЦИ НА БЈБ |- | colspan="2" style="vertical-align:top; padding:0; border:2px solid #607080;" | {| style="width:100%; table-layout:fixed; border-spacing:2px; font-size:100%; line-height:1.15; text-align:center;" |- | style="width:50%; background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за информатичко-комуникациски технологии | style="width:50%; background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за граѓански работи |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за правни работи и управување со човечки ресурси | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за внатрешна контрола, криминалистички истраги и професионални стандарди |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за Европска Унија и меѓународна соработка | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за односи со јавност и стратешки прашања |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за финансиски прашања | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за општи и заеднички работи |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за прекршоци | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за дисциплински и судски постапки |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Центар за обука | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за воздухопловни единици |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Одделение за внатрешна ревизија | style="border:0;" | |} | colspan="4" style="vertical-align:top; padding:0; border:2px solid #243B55;" | {| style="width:100%; table-layout:fixed; border-spacing:2px; font-size:100%; line-height:1.15; text-align:center;" |- | style="width:25%; vertical-align:top; padding:0; border:0;" | {| style="width:100%; border-spacing:2px; text-align:center;" |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за униформирана полиција |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за криминалистичка полиција |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за криминалистичко разузнавање и анализа |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за гранични работи и миграции |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за заеднички работи и управување со човечки ресурси |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Единица за стратешко планирање и контрола на квалитет |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Сектор за известување и координација на состојби |} | style="width:25%; vertical-align:top; padding:0; border:0;" | {| style="width:100%; border-spacing:2px; text-align:center;" |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Оддел за сузбивање на организиран и сериозен криминал |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Оддел за заштита на определени личности и објекти |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Оддел за специјални полициски операции |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Оддел за форензички испитувања |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Сектор за меѓународна полициска соработка |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Сектор за компјутерски криминал |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Единица за службени кучиња |} | style="width:25%; vertical-align:top; padding:0; border:0;" | {| style="width:100%; border-spacing:2px; text-align:center;" |- | style="background:#B8D2B0; padding:6px 3px; font-weight:bold;" | Регионална центри за гранични работи |- | style="background:#B8D2B0; padding:5px 3px;" | Север |- | style="background:#B8D2B0; padding:5px 3px;" | Запад |- | style="background:#B8D2B0; padding:5px 3px;" | Југ |- | style="background:#B8D2B0; padding:5px 3px;" | Исток |} | style="width:25%; vertical-align:top; padding:0; border:0;" | {| style="width:100%; border-spacing:2px; text-align:center;" |- | style="background:#D5E5F0; padding:6px 3px; font-weight:bold;" | Сектори за внатрешни работи |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Скопје |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Битола |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Велес |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Куманово |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Охрид |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Струмица |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Тетово |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Штип |} |} |} <div style="text-align:center; border-top:2px solid #243B55; margin-top:7px; padding:5px; font-size:90%;"> '''ОРГАНОГРАМ – МИНИСТЕРСТВО ЗА ВНАТРЕШНИ РАБОТИ''' </div> </div> == Видете исто така == * [[Министер за внатрешни работи на Македонија]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == *[http://www.mvr.gov.mk/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190927121410/https://mvr.gov.mk/ |date=2019-09-27 }} {{mk}} == Поврзано == * [[Биро за јавна безбедност]] {{МВР-министри}} {{Министерства на Владата на РМ}} [[Категорија:Министерство за внатрешни работи на Македонија| ]] [[Категорија:Министерства на Република Македонија]] [[Категорија:Полиција на Македонија]] p936kua2944giqpt2ztwbobkw1cc1f6 5648440 5648439 2026-10-21T08:55:20Z Buli 2648 /* Организација */ 5648440 wikitext text/x-wiki {{Владина Агенција | agency_name = Министерство за внатрешни работи | nativename = | nativename_a = | nativename_r = | logo = Coat of arms of the Macedonian Police.png | logo_width = | logo_caption = Обележје на министерството | seal = | seal_width = | seal_caption = | formed = [[6 август]] [[1944]] | preceding1 = | preceding2 = | dissolved = | superseding = | jurisdiction = [[Влада на Република Македонија]] | headquarters = Улица „Димче Мирчев“ бр. 9, [[Скопје]], {{МКД}} | employees = 11,962<ref>{{нмс | title= Извештај за следењето на примената на начелото на соодветна и правична застапеност за 2022 година | url= https://ombudsman.mk/CMS/Upload/NarodenPravobranitel/upload/documents/SPZ/Izvestaj-SPZ-2022-etnicka.pdf | publisher= Народен правобранител на Република Македонија | date= септември 2023 | accessdate= 21 ноември 2024 | archive-date= 2025-01-04 | archive-url= https://web.archive.org/web/20250104130227/https://ombudsman.mk/CMS/Upload/NarodenPravobranitel/upload/documents/SPZ/Izvestaj-SPZ-2022-etnicka.pdf | url-status= dead }}</ref> (2022) | budget = 10,241 милијарди MKD<ref>{{нмс | title= Буџет на Република Македонија за 2018 година | url= https://www.finance.gov.mk/mk/node/4105 | publisher= Министерство за финансии на Република Македонија | accessdate= 2018-11-22 | archive-date= 2019-10-19 | archive-url= https://web.archive.org/web/20191019080404/https://finance.gov.mk/mk/node/4105 | url-status= dead }}</ref> (2018) | minister1_name = [[Панче Тошковски]] | minister1_pfo = | minister2_name = | minister2_pfo = | chief1_name = | chief1_position = | chief2_name = | chief2_position = | parent_agency = | child1_agency = | child2_agency = | website = [http://www.mvr.gov.mk mvr.gov.mk] | footnotes = }} {{Министерство за внатрешни работи на Македонија}} '''Министерството за внатрешни работи на Република Македонија''' (скратено '''МВР на РМ''', '''МВР''') — државна институција во [[Република Македонија]], едно од министерствата во [[Владата на Република Македонија]] задолжено за спроведување на законот во државата.<ref>Закон за полиција, I. Општи одредби, Член 3.</ref> Според извештајот од 2015 година, министерството располага со 11.441 вработени. ==Мисија и задачи== Министерството во рамките на својата надлежност им укажува стручна помош на граѓаните, правните лица и на државните органи во остварувањето на пропишаните права и обврски, заштитата на животот и личната сигурност на граѓаните и имотот. Министерството за внатрешни работи е одговорно за преземање на сите потребни мерки за откривање на сторителот на кривично дело или соизвршителот, со цел да ги спречи да се скријат или да избегаат, да открие и да обезбеди траги и предмети што можат да служат како доказ за кривичното дело, како и сите [[информации]] што би можеле да бидат корисни за успешното спроведување на кривичната постапка. ==Организациска поставеност== Организациската структура на министерството ја сочинуваат организациски единици за потребите на министерството и органи во состав на министерството. Организациските единици за потребите на министерството се организациски единици надлежни за вршење на стручни работи во врска со вршењето на внатрешните работи, за потребите на целото министерство. Органи во состав на министерството се: [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]] и [[Управа за безбедност и контраразузнавање|Управата за безбедност и контраразузнавање]]. Бирото за јавна безбедност ги врши полициските работи во министерството и чија организација и надлежност е уредена со [[Закон за полиција|Законот за полиција]]. Управата за безбедност и контраразузнавање (УБК) ги извршува активностите за заштита од [[шпионажа]], [[тероризам]] или други активности насочени кон загрозување или уривање на [[Демократија|демократските]] институции утврдени со [[Устав на Македонија|Уставот]] на Република Македонија со насилни средства, како и заштита од потешки форми на организиран [[криминал]]. Според органограмот на МВР, најголем орган е [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]].<ref>[http://www.mvr.gov.mk/Upload/Editor_Upload/publikacii%20pdf/Organogram%20na%20MVR%20(Celosen)%20-%2014_10_2015-1.pdf Органограм на Министерството за внатрешни работи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161220221506/http://mvr.gov.mk/Upload/Editor_Upload/publikacii%20pdf/Organogram%20na%20MVR%20%28Celosen%29%20-%2014_10_2015-1.pdf |date=2016-12-20 }}.</ref> Министерството е поделено на осум подрачни единици, односно [[сектори за внатрешни работи]],<ref>[http://www.mvr.gov.mk/kategorija2/sektori-za-vnatreshni-raboti-i-ps Сектори за внатрешни работи и ПС] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170721151757/http://www.mvr.gov.mk/kategorija2/sektori-za-vnatreshni-raboti-i-ps |date=2017-07-21 }}.</ref> кои претставуваат организациски единици во рамките на [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]]. Тие се распоредени во најголемите градови во државата, како [[Скопје]], [[Битола]], [[Куманово]] и други. Секој сектор има свои полициски станици и канцеларии, а за покачување на безбедноста во руралните средини, во 2014 година биле воспоставени и мобилни полициски станици.<ref>[http://www.mrt.com.mk/node/11012 МРТ, „Поблиску до службите на МВР преку мобилната полициска станица“, 26.06.2014]</ref> == Историја == === ДФ Македонија === На [[2 август]] [[1944]] година, во манастирот „[[Прохор Пчински (манастир)|Св. Отец Прохор Пчински]]“, неофицијално се формирало министерството со нужен број оддели на чело со назначен началник, и одлуката траела до формирањето на Народното правителство на македонската држава при Президиумот на [[АСНОМ]].<ref>Акти на Првото заседание на АСНОМ, Решение на Антифашисткото собрание на народното ослободуење на Македонија како врховно законодателно и исполнително народно претставително тело и највисок орган на државната власт на Демократска Македонија (АСНОМ), стр. 2, Член 10.</ref> Официјално, на [[6 август]] [[1944]] година, во селото [[Рамно]], за време на [[Првото заседание на АСНОМ]] биле создадени 8 поверенства, меѓу кои и Поверенството за внатрешни работи, под раководство на [[Кирил Петрушев|Киро Петрушев]], повереник за внатрешни работи,<ref>Акти на Првото заседание на АСНОМ, Решение за организација поверенства при Президиумот на АСНОМ и именување на нивните раководители, стр. 5, Член 1, точка 2 и Член 2.</ref> кој на [[16 април]] [[1945]] станал министер за внатрешни работи. === СР Македонија === Во времето на [[СФР Југославија]] како дел од федералниот план за јавна безбедност, во Македонија и во останатите републики дејствувала милиција. На [[13 март]] [[1981]] година, поради потребата од обезбедување на јавни личности, справување со кризи и други специјални задачи за кои не била подготвена тогашната милиција, во рамките на тогашниот републички секретаријат на [[СР Македонија]] се формирала [[Единица за специјални задачи „Тигар“|Единицата за специјални задачи „Тигар“]], првата специјална единица во Македонија. === Република Македонија === Во 1991 година, со осамостојувањето на Македонија бил прифатен западниот модел и милицијата била преименувана во полиција. Со започнувањето на [[Воен конфликт во Македонија, 2001|воениот конфликт]] во 2001 година, министерството активно се вклучило во одбраната на територијалниот интегритет, во соработка со [[АРМ]]. Откако поминале неколку месеци од почетокот на конфликтите, во рамките на МВР се формирала специјалната единица од доброволци, [[Единица за брза интервенција „Лавови“|Единицата за брза интервенција „Лавови“]]. Две години по завршувањето на војната оваа единица била расформирана при што во рамките на министерството се формирала „Специјалната единица за брзо распоредување“, во која преминале поголем дел од доброволците, а која потоа била преименувана во [[Единица за брзо распоредување „ЕБР“|Единица за брзо распоредување]] (ЕБР). Една од поважните операции во поновата историја на министерството била „[[Операција Планинска бура|Планинска бура]]“ од 2007 година, кога била совладана вооружена група од 90-тина терористи без никакви загуби за министерството. Следната голема акција на полицијата се случила во мај 2015 година, кога во [[Вооружена престрелка во Куманово (2015)|полициска акција во Куманово]], по 28-часовна вооружена улична борба, загинале 8 специјалци вработени во министерството.<ref name="кајгана">{{наведена мрежна страница|url=https://kajgana.com/osum-zaginati-policajci-vo-kumanovo|title=Осум загинати полицајци во Куманово|date=10 мај 2015|work=Кајгана|language=македонски|accessdate=2 јануари 2018|archive-date=2016-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408004216/http://kajgana.com/osum-zaginati-policajci-vo-kumanovo|url-status=dead}}</ref> == Организација == <div style="max-width:850px; margin:auto;"> {| style="width:100%; border-spacing:3px; text-align:center; font-size:80%;" |- | colspan="6" style="background:#243B55; color:white; padding:8px; font-size:125%; font-weight:bold;" | Министер за внатрешни работи |- | colspan="2" style="background:#B8D8E8; color:#243B55; padding:6px; font-weight:bold;" | Државен секретар | colspan="2" style="border:0;" | | colspan="2" style="background:#B8D8E8; color:#243B55; padding:6px; font-weight:bold;" | Заменик на министерот |- | colspan="2" style="border:0;" | | colspan="2" style="background:#E8C66A; color:#242424; padding:7px; border:2px solid #243B55; font-weight:bold;" | Биро за јавна безбедност | colspan="2" style="background:#B8D2B0; color:#243B32; padding:6px; font-weight:bold;" | Заменик-директор на БЈБ |} {| style="width:100%; table-layout:fixed; border-spacing:3px; margin-top:5px; text-align:center; font-size:70%; line-height:1.15;" |- | colspan="2" style="width:33.33%; background:#607080; color:white; padding:7px; border:2px solid #607080; font-weight:bold;" | Организациски единици на министерството | colspan="4" style="width:66.67%; background:#E8C66A; color:#242424; padding:7px; border:2px solid #243B55; font-weight:bold;" | Организациски единици на БЈБ |- | colspan="2" style="vertical-align:top; padding:0; border:2px solid #607080;" | {| style="width:100%; table-layout:fixed; border-spacing:2px; font-size:100%; line-height:1.15; text-align:center;" |- | style="width:50%; background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за информатичко-комуникациски технологии | style="width:50%; background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за граѓански работи |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за правни работи и управување со човечки ресурси | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за внатрешна контрола, криминалистички истраги и професионални стандарди |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за Европска Унија и меѓународна соработка | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за односи со јавност и стратешки прашања |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за финансиски прашања | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за општи и заеднички работи |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за прекршоци | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за дисциплински и судски постапки |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Центар за обука | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за воздухопловни единици |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Одделение за внатрешна ревизија | style="border:0;" | |} | colspan="4" style="vertical-align:top; padding:0; border:2px solid #243B55;" | {| style="width:100%; table-layout:fixed; border-spacing:2px; font-size:100%; line-height:1.15; text-align:center;" |- | style="width:25%; vertical-align:top; padding:0; border:0;" | {| style="width:100%; border-spacing:2px; text-align:center;" |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за униформирана полиција |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за криминалистичка полиција |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за криминалистичко разузнавање и анализа |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за гранични работи и миграции |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за заеднички работи и управување со човечки ресурси |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Единица за стратешко планирање и контрола на квалитет |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Сектор за известување и координација на состојби |} | style="width:25%; vertical-align:top; padding:0; border:0;" | {| style="width:100%; border-spacing:2px; text-align:center;" |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Оддел за сузбивање на организиран и сериозен криминал |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Оддел за заштита на определени личности и објекти |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Оддел за специјални полициски операции |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Оддел за форензички испитувања |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Сектор за меѓународна полициска соработка |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Сектор за компјутерски криминал |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Единица за службени кучиња |} | style="width:25%; vertical-align:top; padding:0; border:0;" | {| style="width:100%; border-spacing:2px; text-align:center;" |- | style="background:#B8D2B0; padding:6px 3px; font-weight:bold;" | Регионална центри за гранични работи |- | style="background:#B8D2B0; padding:5px 3px;" | Север |- | style="background:#B8D2B0; padding:5px 3px;" | Запад |- | style="background:#B8D2B0; padding:5px 3px;" | Југ |- | style="background:#B8D2B0; padding:5px 3px;" | Исток |} | style="width:25%; vertical-align:top; padding:0; border:0;" | {| style="width:100%; border-spacing:2px; text-align:center;" |- | style="background:#D5E5F0; padding:6px 3px; font-weight:bold;" | Сектори за внатрешни работи |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Скопје |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Битола |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Велес |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Куманово |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Охрид |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Струмица |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Тетово |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Штип |} |} |} <div style="text-align:center; border-top:2px solid #243B55; margin-top:7px; padding:5px; font-size:90%;"> '''ОРГАНОГРАМ – МИНИСТЕРСТВО ЗА ВНАТРЕШНИ РАБОТИ''' </div> </div> == Видете исто така == * [[Министер за внатрешни работи на Македонија]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == *[http://www.mvr.gov.mk/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190927121410/https://mvr.gov.mk/ |date=2019-09-27 }} {{mk}} == Поврзано == * [[Биро за јавна безбедност]] {{МВР-министри}} {{Министерства на Владата на РМ}} [[Категорија:Министерство за внатрешни работи на Македонија| ]] [[Категорија:Министерства на Република Македонија]] [[Категорија:Полиција на Македонија]] l8vwqnlrcjznmynjb3g3jpkwtdrc9c6 5648441 5648440 2026-10-21T08:56:58Z Buli 2648 /* Организација */ 5648441 wikitext text/x-wiki {{Владина Агенција | agency_name = Министерство за внатрешни работи | nativename = | nativename_a = | nativename_r = | logo = Coat of arms of the Macedonian Police.png | logo_width = | logo_caption = Обележје на министерството | seal = | seal_width = | seal_caption = | formed = [[6 август]] [[1944]] | preceding1 = | preceding2 = | dissolved = | superseding = | jurisdiction = [[Влада на Република Македонија]] | headquarters = Улица „Димче Мирчев“ бр. 9, [[Скопје]], {{МКД}} | employees = 11,962<ref>{{нмс | title= Извештај за следењето на примената на начелото на соодветна и правична застапеност за 2022 година | url= https://ombudsman.mk/CMS/Upload/NarodenPravobranitel/upload/documents/SPZ/Izvestaj-SPZ-2022-etnicka.pdf | publisher= Народен правобранител на Република Македонија | date= септември 2023 | accessdate= 21 ноември 2024 | archive-date= 2025-01-04 | archive-url= https://web.archive.org/web/20250104130227/https://ombudsman.mk/CMS/Upload/NarodenPravobranitel/upload/documents/SPZ/Izvestaj-SPZ-2022-etnicka.pdf | url-status= dead }}</ref> (2022) | budget = 10,241 милијарди MKD<ref>{{нмс | title= Буџет на Република Македонија за 2018 година | url= https://www.finance.gov.mk/mk/node/4105 | publisher= Министерство за финансии на Република Македонија | accessdate= 2018-11-22 | archive-date= 2019-10-19 | archive-url= https://web.archive.org/web/20191019080404/https://finance.gov.mk/mk/node/4105 | url-status= dead }}</ref> (2018) | minister1_name = [[Панче Тошковски]] | minister1_pfo = | minister2_name = | minister2_pfo = | chief1_name = | chief1_position = | chief2_name = | chief2_position = | parent_agency = | child1_agency = | child2_agency = | website = [http://www.mvr.gov.mk mvr.gov.mk] | footnotes = }} {{Министерство за внатрешни работи на Македонија}} '''Министерството за внатрешни работи на Република Македонија''' (скратено '''МВР на РМ''', '''МВР''') — државна институција во [[Република Македонија]], едно од министерствата во [[Владата на Република Македонија]] задолжено за спроведување на законот во државата.<ref>Закон за полиција, I. Општи одредби, Член 3.</ref> Според извештајот од 2015 година, министерството располага со 11.441 вработени. ==Мисија и задачи== Министерството во рамките на својата надлежност им укажува стручна помош на граѓаните, правните лица и на државните органи во остварувањето на пропишаните права и обврски, заштитата на животот и личната сигурност на граѓаните и имотот. Министерството за внатрешни работи е одговорно за преземање на сите потребни мерки за откривање на сторителот на кривично дело или соизвршителот, со цел да ги спречи да се скријат или да избегаат, да открие и да обезбеди траги и предмети што можат да служат како доказ за кривичното дело, како и сите [[информации]] што би можеле да бидат корисни за успешното спроведување на кривичната постапка. ==Организациска поставеност== Организациската структура на министерството ја сочинуваат организациски единици за потребите на министерството и органи во состав на министерството. Организациските единици за потребите на министерството се организациски единици надлежни за вршење на стручни работи во врска со вршењето на внатрешните работи, за потребите на целото министерство. Органи во состав на министерството се: [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]] и [[Управа за безбедност и контраразузнавање|Управата за безбедност и контраразузнавање]]. Бирото за јавна безбедност ги врши полициските работи во министерството и чија организација и надлежност е уредена со [[Закон за полиција|Законот за полиција]]. Управата за безбедност и контраразузнавање (УБК) ги извршува активностите за заштита од [[шпионажа]], [[тероризам]] или други активности насочени кон загрозување или уривање на [[Демократија|демократските]] институции утврдени со [[Устав на Македонија|Уставот]] на Република Македонија со насилни средства, како и заштита од потешки форми на организиран [[криминал]]. Според органограмот на МВР, најголем орган е [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]].<ref>[http://www.mvr.gov.mk/Upload/Editor_Upload/publikacii%20pdf/Organogram%20na%20MVR%20(Celosen)%20-%2014_10_2015-1.pdf Органограм на Министерството за внатрешни работи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161220221506/http://mvr.gov.mk/Upload/Editor_Upload/publikacii%20pdf/Organogram%20na%20MVR%20%28Celosen%29%20-%2014_10_2015-1.pdf |date=2016-12-20 }}.</ref> Министерството е поделено на осум подрачни единици, односно [[сектори за внатрешни работи]],<ref>[http://www.mvr.gov.mk/kategorija2/sektori-za-vnatreshni-raboti-i-ps Сектори за внатрешни работи и ПС] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170721151757/http://www.mvr.gov.mk/kategorija2/sektori-za-vnatreshni-raboti-i-ps |date=2017-07-21 }}.</ref> кои претставуваат организациски единици во рамките на [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]]. Тие се распоредени во најголемите градови во државата, како [[Скопје]], [[Битола]], [[Куманово]] и други. Секој сектор има свои полициски станици и канцеларии, а за покачување на безбедноста во руралните средини, во 2014 година биле воспоставени и мобилни полициски станици.<ref>[http://www.mrt.com.mk/node/11012 МРТ, „Поблиску до службите на МВР преку мобилната полициска станица“, 26.06.2014]</ref> == Историја == === ДФ Македонија === На [[2 август]] [[1944]] година, во манастирот „[[Прохор Пчински (манастир)|Св. Отец Прохор Пчински]]“, неофицијално се формирало министерството со нужен број оддели на чело со назначен началник, и одлуката траела до формирањето на Народното правителство на македонската држава при Президиумот на [[АСНОМ]].<ref>Акти на Првото заседание на АСНОМ, Решение на Антифашисткото собрание на народното ослободуење на Македонија како врховно законодателно и исполнително народно претставително тело и највисок орган на државната власт на Демократска Македонија (АСНОМ), стр. 2, Член 10.</ref> Официјално, на [[6 август]] [[1944]] година, во селото [[Рамно]], за време на [[Првото заседание на АСНОМ]] биле создадени 8 поверенства, меѓу кои и Поверенството за внатрешни работи, под раководство на [[Кирил Петрушев|Киро Петрушев]], повереник за внатрешни работи,<ref>Акти на Првото заседание на АСНОМ, Решение за организација поверенства при Президиумот на АСНОМ и именување на нивните раководители, стр. 5, Член 1, точка 2 и Член 2.</ref> кој на [[16 април]] [[1945]] станал министер за внатрешни работи. === СР Македонија === Во времето на [[СФР Југославија]] како дел од федералниот план за јавна безбедност, во Македонија и во останатите републики дејствувала милиција. На [[13 март]] [[1981]] година, поради потребата од обезбедување на јавни личности, справување со кризи и други специјални задачи за кои не била подготвена тогашната милиција, во рамките на тогашниот републички секретаријат на [[СР Македонија]] се формирала [[Единица за специјални задачи „Тигар“|Единицата за специјални задачи „Тигар“]], првата специјална единица во Македонија. === Република Македонија === Во 1991 година, со осамостојувањето на Македонија бил прифатен западниот модел и милицијата била преименувана во полиција. Со започнувањето на [[Воен конфликт во Македонија, 2001|воениот конфликт]] во 2001 година, министерството активно се вклучило во одбраната на територијалниот интегритет, во соработка со [[АРМ]]. Откако поминале неколку месеци од почетокот на конфликтите, во рамките на МВР се формирала специјалната единица од доброволци, [[Единица за брза интервенција „Лавови“|Единицата за брза интервенција „Лавови“]]. Две години по завршувањето на војната оваа единица била расформирана при што во рамките на министерството се формирала „Специјалната единица за брзо распоредување“, во која преминале поголем дел од доброволците, а која потоа била преименувана во [[Единица за брзо распоредување „ЕБР“|Единица за брзо распоредување]] (ЕБР). Една од поважните операции во поновата историја на министерството била „[[Операција Планинска бура|Планинска бура]]“ од 2007 година, кога била совладана вооружена група од 90-тина терористи без никакви загуби за министерството. Следната голема акција на полицијата се случила во мај 2015 година, кога во [[Вооружена престрелка во Куманово (2015)|полициска акција во Куманово]], по 28-часовна вооружена улична борба, загинале 8 специјалци вработени во министерството.<ref name="кајгана">{{наведена мрежна страница|url=https://kajgana.com/osum-zaginati-policajci-vo-kumanovo|title=Осум загинати полицајци во Куманово|date=10 мај 2015|work=Кајгана|language=македонски|accessdate=2 јануари 2018|archive-date=2016-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408004216/http://kajgana.com/osum-zaginati-policajci-vo-kumanovo|url-status=dead}}</ref> == Организација == <div style="max-width:850px; margin:auto;"> {| style="width:100%; border-spacing:3px; text-align:center; font-size:80%;" |- | colspan="6" style="background:#243B55; color:white; padding:8px; font-size:125%; font-weight:bold;" | Министер за внатрешни работи |- | colspan="2" style="background:#B8D8E8; color:#243B55; padding:6px; font-weight:bold;" | Државен секретар | colspan="2" style="border:0;" | | colspan="2" style="background:#B8D8E8; color:#243B55; padding:6px; font-weight:bold;" | Заменик на министерот |- | colspan="2" style="border:0;" | | colspan="2" style="background:#E8C66A; color:#242424; padding:7px; border:2px solid #243B55; font-weight:bold;" | Биро за јавна безбедност | colspan="2" style="background:#B8D2B0; color:#243B32; padding:6px; font-weight:bold;" | Заменик-директор на БЈБ |} {| style="width:100%; table-layout:fixed; border-spacing:3px; margin-top:5px; text-align:center; font-size:70%; line-height:1.15;" |- | colspan="2" style="width:33.33%; background:#607080; color:white; padding:7px; border:2px solid #607080; font-weight:bold;" | Организациски единици на министерството | colspan="4" style="width:66.67%; background:#E8C66A; color:#242424; padding:7px; border:2px solid #243B55; font-weight:bold;" | Организациски единици на БЈБ |- | colspan="2" style="vertical-align:top; padding:0; border:2px solid #607080;" | {| style="width:100%; table-layout:fixed; border-spacing:2px; font-size:100%; line-height:1.15; text-align:center;" |- | style="width:50%; background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за информатичко-комуникациски технологии | style="width:50%; background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за граѓански работи |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за правни работи и управување со човечки ресурси | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за внатрешна контрола, криминалистички истраги и професионални стандарди |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за Европска Унија и меѓународна соработка | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за односи со јавност и стратешки прашања |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за финансиски прашања | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за општи и заеднички работи |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за прекршоци | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за дисциплински и судски постапки |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Центар за обука | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за воздухопловни единици |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Одделение за внатрешна ревизија | style="border:0;" | |} | colspan="4" style="vertical-align:top; padding:0; border:2px solid #243B55;" | {| style="width:100%; table-layout:fixed; border-spacing:2px; font-size:100%; line-height:1.15; text-align:center;" |- | style="width:25%; vertical-align:top; padding:0; border:0;" | {| style="width:100%; border-spacing:2px; text-align:center;" |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за униформирана полиција |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за криминалистичка полиција |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за криминалистичко разузнавање и анализа |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за гранични работи и миграции |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за заеднички работи и управување со човечки ресурси |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Единица за стратешко планирање и контрола на квалитет |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Сектор за известување и координација на состојби |} | style="width:25%; vertical-align:top; padding:0; border:0;" | {| style="width:100%; border-spacing:2px; text-align:center;" |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Оддел за сузбивање на организиран и сериозен криминал |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Оддел за заштита на определени личности и објекти |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Оддел за специјални полициски операции |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Оддел за форензички испитувања |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Сектор за меѓународна полициска соработка |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Сектор за компјутерски криминал |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Единица за службени кучиња |} | style="width:25%; vertical-align:top; padding:0; border:0;" | {| style="width:100%; border-spacing:2px; text-align:center;" |- | style="background:#B8D2B0; padding:6px 3px; font-weight:bold;" | Регионална центри за гранични работи |- | style="background:#B8D2B0; padding:5px 3px;" | Север |- | style="background:#B8D2B0; padding:5px 3px;" | Запад |- | style="background:#B8D2B0; padding:5px 3px;" | Југ |- | style="background:#B8D2B0; padding:5px 3px;" | Исток |} | style="width:25%; vertical-align:top; padding:0; border:0;" | {| style="width:100%; border-spacing:2px; text-align:center;" |- | style="background:#D5E5F0; padding:6px 3px; font-weight:bold;" | Сектори за внатрешни работи |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Скопје |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Битола |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Велес |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Куманово |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Охрид |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Струмица |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Тетово |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Штип |} |} |} <div style="text-align:center; border-top:2px solid #243B55; margin-top:7px; padding:5px; font-size:90%;"> '''Органограм – Министерство за внатрешни работи''' </div> </div> == Видете исто така == * [[Министер за внатрешни работи на Македонија]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == *[http://www.mvr.gov.mk/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190927121410/https://mvr.gov.mk/ |date=2019-09-27 }} {{mk}} == Поврзано == * [[Биро за јавна безбедност]] {{МВР-министри}} {{Министерства на Владата на РМ}} [[Категорија:Министерство за внатрешни работи на Македонија| ]] [[Категорија:Министерства на Република Македонија]] [[Категорија:Полиција на Македонија]] 6bmv9q2l6m1guvx4tbetgkury4uzlll 5648443 5648441 2026-10-21T09:04:55Z Buli 2648 /* Организација */ 5648443 wikitext text/x-wiki {{Владина Агенција | agency_name = Министерство за внатрешни работи | nativename = | nativename_a = | nativename_r = | logo = Coat of arms of the Macedonian Police.png | logo_width = | logo_caption = Обележје на министерството | seal = | seal_width = | seal_caption = | formed = [[6 август]] [[1944]] | preceding1 = | preceding2 = | dissolved = | superseding = | jurisdiction = [[Влада на Република Македонија]] | headquarters = Улица „Димче Мирчев“ бр. 9, [[Скопје]], {{МКД}} | employees = 11,962<ref>{{нмс | title= Извештај за следењето на примената на начелото на соодветна и правична застапеност за 2022 година | url= https://ombudsman.mk/CMS/Upload/NarodenPravobranitel/upload/documents/SPZ/Izvestaj-SPZ-2022-etnicka.pdf | publisher= Народен правобранител на Република Македонија | date= септември 2023 | accessdate= 21 ноември 2024 | archive-date= 2025-01-04 | archive-url= https://web.archive.org/web/20250104130227/https://ombudsman.mk/CMS/Upload/NarodenPravobranitel/upload/documents/SPZ/Izvestaj-SPZ-2022-etnicka.pdf | url-status= dead }}</ref> (2022) | budget = 10,241 милијарди MKD<ref>{{нмс | title= Буџет на Република Македонија за 2018 година | url= https://www.finance.gov.mk/mk/node/4105 | publisher= Министерство за финансии на Република Македонија | accessdate= 2018-11-22 | archive-date= 2019-10-19 | archive-url= https://web.archive.org/web/20191019080404/https://finance.gov.mk/mk/node/4105 | url-status= dead }}</ref> (2018) | minister1_name = [[Панче Тошковски]] | minister1_pfo = | minister2_name = | minister2_pfo = | chief1_name = | chief1_position = | chief2_name = | chief2_position = | parent_agency = | child1_agency = | child2_agency = | website = [http://www.mvr.gov.mk mvr.gov.mk] | footnotes = }} {{Министерство за внатрешни работи на Македонија}} '''Министерството за внатрешни работи на Република Македонија''' (скратено '''МВР на РМ''', '''МВР''') — државна институција во [[Република Македонија]], едно од министерствата во [[Владата на Република Македонија]] задолжено за спроведување на законот во државата.<ref>Закон за полиција, I. Општи одредби, Член 3.</ref> Според извештајот од 2015 година, министерството располага со 11.441 вработени. ==Мисија и задачи== Министерството во рамките на својата надлежност им укажува стручна помош на граѓаните, правните лица и на државните органи во остварувањето на пропишаните права и обврски, заштитата на животот и личната сигурност на граѓаните и имотот. Министерството за внатрешни работи е одговорно за преземање на сите потребни мерки за откривање на сторителот на кривично дело или соизвршителот, со цел да ги спречи да се скријат или да избегаат, да открие и да обезбеди траги и предмети што можат да служат како доказ за кривичното дело, како и сите [[информации]] што би можеле да бидат корисни за успешното спроведување на кривичната постапка. ==Организациска поставеност== Организациската структура на министерството ја сочинуваат организациски единици за потребите на министерството и органи во состав на министерството. Организациските единици за потребите на министерството се организациски единици надлежни за вршење на стручни работи во врска со вршењето на внатрешните работи, за потребите на целото министерство. Органи во состав на министерството се: [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]] и [[Управа за безбедност и контраразузнавање|Управата за безбедност и контраразузнавање]]. Бирото за јавна безбедност ги врши полициските работи во министерството и чија организација и надлежност е уредена со [[Закон за полиција|Законот за полиција]]. Управата за безбедност и контраразузнавање (УБК) ги извршува активностите за заштита од [[шпионажа]], [[тероризам]] или други активности насочени кон загрозување или уривање на [[Демократија|демократските]] институции утврдени со [[Устав на Македонија|Уставот]] на Република Македонија со насилни средства, како и заштита од потешки форми на организиран [[криминал]]. Според органограмот на МВР, најголем орган е [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]].<ref>[http://www.mvr.gov.mk/Upload/Editor_Upload/publikacii%20pdf/Organogram%20na%20MVR%20(Celosen)%20-%2014_10_2015-1.pdf Органограм на Министерството за внатрешни работи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161220221506/http://mvr.gov.mk/Upload/Editor_Upload/publikacii%20pdf/Organogram%20na%20MVR%20%28Celosen%29%20-%2014_10_2015-1.pdf |date=2016-12-20 }}.</ref> Министерството е поделено на осум подрачни единици, односно [[сектори за внатрешни работи]],<ref>[http://www.mvr.gov.mk/kategorija2/sektori-za-vnatreshni-raboti-i-ps Сектори за внатрешни работи и ПС] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170721151757/http://www.mvr.gov.mk/kategorija2/sektori-za-vnatreshni-raboti-i-ps |date=2017-07-21 }}.</ref> кои претставуваат организациски единици во рамките на [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]]. Тие се распоредени во најголемите градови во државата, како [[Скопје]], [[Битола]], [[Куманово]] и други. Секој сектор има свои полициски станици и канцеларии, а за покачување на безбедноста во руралните средини, во 2014 година биле воспоставени и мобилни полициски станици.<ref>[http://www.mrt.com.mk/node/11012 МРТ, „Поблиску до службите на МВР преку мобилната полициска станица“, 26.06.2014]</ref> == Историја == === ДФ Македонија === На [[2 август]] [[1944]] година, во манастирот „[[Прохор Пчински (манастир)|Св. Отец Прохор Пчински]]“, неофицијално се формирало министерството со нужен број оддели на чело со назначен началник, и одлуката траела до формирањето на Народното правителство на македонската држава при Президиумот на [[АСНОМ]].<ref>Акти на Првото заседание на АСНОМ, Решение на Антифашисткото собрание на народното ослободуење на Македонија како врховно законодателно и исполнително народно претставително тело и највисок орган на државната власт на Демократска Македонија (АСНОМ), стр. 2, Член 10.</ref> Официјално, на [[6 август]] [[1944]] година, во селото [[Рамно]], за време на [[Првото заседание на АСНОМ]] биле создадени 8 поверенства, меѓу кои и Поверенството за внатрешни работи, под раководство на [[Кирил Петрушев|Киро Петрушев]], повереник за внатрешни работи,<ref>Акти на Првото заседание на АСНОМ, Решение за организација поверенства при Президиумот на АСНОМ и именување на нивните раководители, стр. 5, Член 1, точка 2 и Член 2.</ref> кој на [[16 април]] [[1945]] станал министер за внатрешни работи. === СР Македонија === Во времето на [[СФР Југославија]] како дел од федералниот план за јавна безбедност, во Македонија и во останатите републики дејствувала милиција. На [[13 март]] [[1981]] година, поради потребата од обезбедување на јавни личности, справување со кризи и други специјални задачи за кои не била подготвена тогашната милиција, во рамките на тогашниот републички секретаријат на [[СР Македонија]] се формирала [[Единица за специјални задачи „Тигар“|Единицата за специјални задачи „Тигар“]], првата специјална единица во Македонија. === Република Македонија === Во 1991 година, со осамостојувањето на Македонија бил прифатен западниот модел и милицијата била преименувана во полиција. Со започнувањето на [[Воен конфликт во Македонија, 2001|воениот конфликт]] во 2001 година, министерството активно се вклучило во одбраната на територијалниот интегритет, во соработка со [[АРМ]]. Откако поминале неколку месеци од почетокот на конфликтите, во рамките на МВР се формирала специјалната единица од доброволци, [[Единица за брза интервенција „Лавови“|Единицата за брза интервенција „Лавови“]]. Две години по завршувањето на војната оваа единица била расформирана при што во рамките на министерството се формирала „Специјалната единица за брзо распоредување“, во која преминале поголем дел од доброволците, а која потоа била преименувана во [[Единица за брзо распоредување „ЕБР“|Единица за брзо распоредување]] (ЕБР). Една од поважните операции во поновата историја на министерството била „[[Операција Планинска бура|Планинска бура]]“ од 2007 година, кога била совладана вооружена група од 90-тина терористи без никакви загуби за министерството. Следната голема акција на полицијата се случила во мај 2015 година, кога во [[Вооружена престрелка во Куманово (2015)|полициска акција во Куманово]], по 28-часовна вооружена улична борба, загинале 8 специјалци вработени во министерството.<ref name="кајгана">{{наведена мрежна страница|url=https://kajgana.com/osum-zaginati-policajci-vo-kumanovo|title=Осум загинати полицајци во Куманово|date=10 мај 2015|work=Кајгана|language=македонски|accessdate=2 јануари 2018|archive-date=2016-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408004216/http://kajgana.com/osum-zaginati-policajci-vo-kumanovo|url-status=dead}}</ref> == Организација == <div style="max-width:850px; margin:auto;"> {| style="width:100%; border-spacing:3px; text-align:center; font-size:80%;" |- | colspan="6" style="background:#243B55; color:white; padding:8px; font-size:125%; font-weight:bold;" | Министер за внатрешни работи |- | colspan="2" style="background:#B8D8E8; color:#243B55; padding:6px; font-weight:bold;" | Државен секретар | colspan="2" style="border:0;" | | colspan="2" style="background:#B8D8E8; color:#243B55; padding:6px; font-weight:bold;" | Заменик на министерот |- | colspan="2" style="border:0;" | | colspan="2" style="background:#E8C66A; color:#242424; padding:7px; border:2px solid #243B55; font-weight:bold;" | Биро за јавна безбедност | colspan="2" style="background:#B8D2B0; color:#243B32; padding:6px; font-weight:bold;" | Заменик-директор на БЈБ |} {| style="width:100%; table-layout:fixed; border-spacing:3px; margin-top:5px; text-align:center; font-size:70%; line-height:1.15;" |- | colspan="2" style="width:33.33%; background:#607080; color:white; padding:7px; border:2px solid #607080; font-weight:bold;" | Организациски единици на министерството | colspan="4" style="width:66.67%; background:#E8C66A; color:#242424; padding:7px; border:2px solid #243B55; font-weight:bold;" | Организациски единици на БЈБ |- | colspan="2" style="vertical-align:top; padding:0; border:2px solid #607080;" | {| style="width:100%; table-layout:fixed; border-spacing:2px; font-size:100%; line-height:1.15; text-align:center;" |- | style="width:50%; background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за информатичко-комуникациски технологии | style="width:50%; background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за граѓански работи |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за правни работи и управување со човечки ресурси | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за внатрешна контрола, криминалистички истраги и професионални стандарди |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за Европска Унија и меѓународна соработка | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за односи со јавност и стратешки прашања |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за финансиски прашања | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за општи и заеднички работи |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за прекршоци | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за дисциплински и судски постапки |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Центар за обука | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за воздухопловни единици |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Одделение за внатрешна ревизија | style="border:0;" | |} | colspan="4" style="vertical-align:top; padding:0; border:2px solid #243B55;" | {| style="width:100%; table-layout:fixed; border-spacing:2px; font-size:100%; line-height:1.15; text-align:center;" |- | style="width:25%; vertical-align:top; padding:0; border:0;" | {| style="width:100%; border-spacing:2px; text-align:center;" |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за униформирана полиција |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за криминалистичка полиција |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за криминалистичко разузнавање и анализа |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за гранични работи и миграции |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за заеднички работи и управување со човечки ресурси |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Единица за стратешко планирање и контрола на квалитет |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Сектор за известување и координација на состојби |} | style="width:25%; vertical-align:top; padding:0; border:0;" | {| style="width:100%; border-spacing:2px; text-align:center;" |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Оддел за сузбивање на организиран и сериозен криминал |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Оддел за заштита на определени личности и објекти |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Оддел за специјални полициски операции |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Оддел за форензички испитувања |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Сектор за меѓународна полициска соработка |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Сектор за компјутерски криминал |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Единица за службени кучиња |} | style="width:25%; vertical-align:top; padding:0; border:0;" | {| style="width:100%; border-spacing:2px; text-align:center;" |- | style="background:#B8D2B0; padding:6px 3px; font-weight:bold;" | Регионална центри за гранични работи |- | style="background:#B8D2B0; padding:5px 3px;" | Север |- | style="background:#B8D2B0; padding:5px 3px;" | Запад |- | style="background:#B8D2B0; padding:5px 3px;" | Југ |- | style="background:#B8D2B0; padding:5px 3px;" | Исток |} | style="width:25%; vertical-align:top; padding:0; border:0;" | {| style="width:100%; border-spacing:2px; text-align:center;" |- | style="background:#D5E5F0; padding:6px 3px; font-weight:bold;" | Сектори за внатрешни работи |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Скопје |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Битола |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Велес |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Куманово |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Охрид |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Струмица |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Тетово |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Штип |} |} |} <div style="text-align:center; font-size:90%;"> '''Органограм на Министерството за внатрешни работи'''<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://mvr.gov.mk/mk-MK/legislativa/organogram |title=Органограм |publisher=Министерство за внатрешни работи на Република Северна Македонија |accessdate=21 октомври 2026 |language=mk}}</ref> </div> </div> == Видете исто така == * [[Министер за внатрешни работи на Македонија]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == *[http://www.mvr.gov.mk/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190927121410/https://mvr.gov.mk/ |date=2019-09-27 }} {{mk}} == Поврзано == * [[Биро за јавна безбедност]] {{МВР-министри}} {{Министерства на Владата на РМ}} [[Категорија:Министерство за внатрешни работи на Македонија| ]] [[Категорија:Министерства на Република Македонија]] [[Категорија:Полиција на Македонија]] tgedut6ctjuzqbw1qqd7l2pz7w8sw74 5648444 5648443 2026-10-21T09:07:25Z Buli 2648 /* Надворешни врски */ 5648444 wikitext text/x-wiki {{Владина Агенција | agency_name = Министерство за внатрешни работи | nativename = | nativename_a = | nativename_r = | logo = Coat of arms of the Macedonian Police.png | logo_width = | logo_caption = Обележје на министерството | seal = | seal_width = | seal_caption = | formed = [[6 август]] [[1944]] | preceding1 = | preceding2 = | dissolved = | superseding = | jurisdiction = [[Влада на Република Македонија]] | headquarters = Улица „Димче Мирчев“ бр. 9, [[Скопје]], {{МКД}} | employees = 11,962<ref>{{нмс | title= Извештај за следењето на примената на начелото на соодветна и правична застапеност за 2022 година | url= https://ombudsman.mk/CMS/Upload/NarodenPravobranitel/upload/documents/SPZ/Izvestaj-SPZ-2022-etnicka.pdf | publisher= Народен правобранител на Република Македонија | date= септември 2023 | accessdate= 21 ноември 2024 | archive-date= 2025-01-04 | archive-url= https://web.archive.org/web/20250104130227/https://ombudsman.mk/CMS/Upload/NarodenPravobranitel/upload/documents/SPZ/Izvestaj-SPZ-2022-etnicka.pdf | url-status= dead }}</ref> (2022) | budget = 10,241 милијарди MKD<ref>{{нмс | title= Буџет на Република Македонија за 2018 година | url= https://www.finance.gov.mk/mk/node/4105 | publisher= Министерство за финансии на Република Македонија | accessdate= 2018-11-22 | archive-date= 2019-10-19 | archive-url= https://web.archive.org/web/20191019080404/https://finance.gov.mk/mk/node/4105 | url-status= dead }}</ref> (2018) | minister1_name = [[Панче Тошковски]] | minister1_pfo = | minister2_name = | minister2_pfo = | chief1_name = | chief1_position = | chief2_name = | chief2_position = | parent_agency = | child1_agency = | child2_agency = | website = [http://www.mvr.gov.mk mvr.gov.mk] | footnotes = }} {{Министерство за внатрешни работи на Македонија}} '''Министерството за внатрешни работи на Република Македонија''' (скратено '''МВР на РМ''', '''МВР''') — државна институција во [[Република Македонија]], едно од министерствата во [[Владата на Република Македонија]] задолжено за спроведување на законот во државата.<ref>Закон за полиција, I. Општи одредби, Член 3.</ref> Според извештајот од 2015 година, министерството располага со 11.441 вработени. ==Мисија и задачи== Министерството во рамките на својата надлежност им укажува стручна помош на граѓаните, правните лица и на државните органи во остварувањето на пропишаните права и обврски, заштитата на животот и личната сигурност на граѓаните и имотот. Министерството за внатрешни работи е одговорно за преземање на сите потребни мерки за откривање на сторителот на кривично дело или соизвршителот, со цел да ги спречи да се скријат или да избегаат, да открие и да обезбеди траги и предмети што можат да служат како доказ за кривичното дело, како и сите [[информации]] што би можеле да бидат корисни за успешното спроведување на кривичната постапка. ==Организациска поставеност== Организациската структура на министерството ја сочинуваат организациски единици за потребите на министерството и органи во состав на министерството. Организациските единици за потребите на министерството се организациски единици надлежни за вршење на стручни работи во врска со вршењето на внатрешните работи, за потребите на целото министерство. Органи во состав на министерството се: [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]] и [[Управа за безбедност и контраразузнавање|Управата за безбедност и контраразузнавање]]. Бирото за јавна безбедност ги врши полициските работи во министерството и чија организација и надлежност е уредена со [[Закон за полиција|Законот за полиција]]. Управата за безбедност и контраразузнавање (УБК) ги извршува активностите за заштита од [[шпионажа]], [[тероризам]] или други активности насочени кон загрозување или уривање на [[Демократија|демократските]] институции утврдени со [[Устав на Македонија|Уставот]] на Република Македонија со насилни средства, како и заштита од потешки форми на организиран [[криминал]]. Според органограмот на МВР, најголем орган е [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]].<ref>[http://www.mvr.gov.mk/Upload/Editor_Upload/publikacii%20pdf/Organogram%20na%20MVR%20(Celosen)%20-%2014_10_2015-1.pdf Органограм на Министерството за внатрешни работи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161220221506/http://mvr.gov.mk/Upload/Editor_Upload/publikacii%20pdf/Organogram%20na%20MVR%20%28Celosen%29%20-%2014_10_2015-1.pdf |date=2016-12-20 }}.</ref> Министерството е поделено на осум подрачни единици, односно [[сектори за внатрешни работи]],<ref>[http://www.mvr.gov.mk/kategorija2/sektori-za-vnatreshni-raboti-i-ps Сектори за внатрешни работи и ПС] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170721151757/http://www.mvr.gov.mk/kategorija2/sektori-za-vnatreshni-raboti-i-ps |date=2017-07-21 }}.</ref> кои претставуваат организациски единици во рамките на [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]]. Тие се распоредени во најголемите градови во државата, како [[Скопје]], [[Битола]], [[Куманово]] и други. Секој сектор има свои полициски станици и канцеларии, а за покачување на безбедноста во руралните средини, во 2014 година биле воспоставени и мобилни полициски станици.<ref>[http://www.mrt.com.mk/node/11012 МРТ, „Поблиску до службите на МВР преку мобилната полициска станица“, 26.06.2014]</ref> == Историја == === ДФ Македонија === На [[2 август]] [[1944]] година, во манастирот „[[Прохор Пчински (манастир)|Св. Отец Прохор Пчински]]“, неофицијално се формирало министерството со нужен број оддели на чело со назначен началник, и одлуката траела до формирањето на Народното правителство на македонската држава при Президиумот на [[АСНОМ]].<ref>Акти на Првото заседание на АСНОМ, Решение на Антифашисткото собрание на народното ослободуење на Македонија како врховно законодателно и исполнително народно претставително тело и највисок орган на државната власт на Демократска Македонија (АСНОМ), стр. 2, Член 10.</ref> Официјално, на [[6 август]] [[1944]] година, во селото [[Рамно]], за време на [[Првото заседание на АСНОМ]] биле создадени 8 поверенства, меѓу кои и Поверенството за внатрешни работи, под раководство на [[Кирил Петрушев|Киро Петрушев]], повереник за внатрешни работи,<ref>Акти на Првото заседание на АСНОМ, Решение за организација поверенства при Президиумот на АСНОМ и именување на нивните раководители, стр. 5, Член 1, точка 2 и Член 2.</ref> кој на [[16 април]] [[1945]] станал министер за внатрешни работи. === СР Македонија === Во времето на [[СФР Југославија]] како дел од федералниот план за јавна безбедност, во Македонија и во останатите републики дејствувала милиција. На [[13 март]] [[1981]] година, поради потребата од обезбедување на јавни личности, справување со кризи и други специјални задачи за кои не била подготвена тогашната милиција, во рамките на тогашниот републички секретаријат на [[СР Македонија]] се формирала [[Единица за специјални задачи „Тигар“|Единицата за специјални задачи „Тигар“]], првата специјална единица во Македонија. === Република Македонија === Во 1991 година, со осамостојувањето на Македонија бил прифатен западниот модел и милицијата била преименувана во полиција. Со започнувањето на [[Воен конфликт во Македонија, 2001|воениот конфликт]] во 2001 година, министерството активно се вклучило во одбраната на територијалниот интегритет, во соработка со [[АРМ]]. Откако поминале неколку месеци од почетокот на конфликтите, во рамките на МВР се формирала специјалната единица од доброволци, [[Единица за брза интервенција „Лавови“|Единицата за брза интервенција „Лавови“]]. Две години по завршувањето на војната оваа единица била расформирана при што во рамките на министерството се формирала „Специјалната единица за брзо распоредување“, во која преминале поголем дел од доброволците, а која потоа била преименувана во [[Единица за брзо распоредување „ЕБР“|Единица за брзо распоредување]] (ЕБР). Една од поважните операции во поновата историја на министерството била „[[Операција Планинска бура|Планинска бура]]“ од 2007 година, кога била совладана вооружена група од 90-тина терористи без никакви загуби за министерството. Следната голема акција на полицијата се случила во мај 2015 година, кога во [[Вооружена престрелка во Куманово (2015)|полициска акција во Куманово]], по 28-часовна вооружена улична борба, загинале 8 специјалци вработени во министерството.<ref name="кајгана">{{наведена мрежна страница|url=https://kajgana.com/osum-zaginati-policajci-vo-kumanovo|title=Осум загинати полицајци во Куманово|date=10 мај 2015|work=Кајгана|language=македонски|accessdate=2 јануари 2018|archive-date=2016-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408004216/http://kajgana.com/osum-zaginati-policajci-vo-kumanovo|url-status=dead}}</ref> == Организација == <div style="max-width:850px; margin:auto;"> {| style="width:100%; border-spacing:3px; text-align:center; font-size:80%;" |- | colspan="6" style="background:#243B55; color:white; padding:8px; font-size:125%; font-weight:bold;" | Министер за внатрешни работи |- | colspan="2" style="background:#B8D8E8; color:#243B55; padding:6px; font-weight:bold;" | Државен секретар | colspan="2" style="border:0;" | | colspan="2" style="background:#B8D8E8; color:#243B55; padding:6px; font-weight:bold;" | Заменик на министерот |- | colspan="2" style="border:0;" | | colspan="2" style="background:#E8C66A; color:#242424; padding:7px; border:2px solid #243B55; font-weight:bold;" | Биро за јавна безбедност | colspan="2" style="background:#B8D2B0; color:#243B32; padding:6px; font-weight:bold;" | Заменик-директор на БЈБ |} {| style="width:100%; table-layout:fixed; border-spacing:3px; margin-top:5px; text-align:center; font-size:70%; line-height:1.15;" |- | colspan="2" style="width:33.33%; background:#607080; color:white; padding:7px; border:2px solid #607080; font-weight:bold;" | Организациски единици на министерството | colspan="4" style="width:66.67%; background:#E8C66A; color:#242424; padding:7px; border:2px solid #243B55; font-weight:bold;" | Организациски единици на БЈБ |- | colspan="2" style="vertical-align:top; padding:0; border:2px solid #607080;" | {| style="width:100%; table-layout:fixed; border-spacing:2px; font-size:100%; line-height:1.15; text-align:center;" |- | style="width:50%; background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за информатичко-комуникациски технологии | style="width:50%; background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за граѓански работи |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за правни работи и управување со човечки ресурси | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за внатрешна контрола, криминалистички истраги и професионални стандарди |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за Европска Унија и меѓународна соработка | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за односи со јавност и стратешки прашања |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за финансиски прашања | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за општи и заеднички работи |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за прекршоци | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за дисциплински и судски постапки |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Центар за обука | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за воздухопловни единици |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Одделение за внатрешна ревизија | style="border:0;" | |} | colspan="4" style="vertical-align:top; padding:0; border:2px solid #243B55;" | {| style="width:100%; table-layout:fixed; border-spacing:2px; font-size:100%; line-height:1.15; text-align:center;" |- | style="width:25%; vertical-align:top; padding:0; border:0;" | {| style="width:100%; border-spacing:2px; text-align:center;" |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за униформирана полиција |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за криминалистичка полиција |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за криминалистичко разузнавање и анализа |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за гранични работи и миграции |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за заеднички работи и управување со човечки ресурси |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Единица за стратешко планирање и контрола на квалитет |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Сектор за известување и координација на состојби |} | style="width:25%; vertical-align:top; padding:0; border:0;" | {| style="width:100%; border-spacing:2px; text-align:center;" |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Оддел за сузбивање на организиран и сериозен криминал |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Оддел за заштита на определени личности и објекти |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Оддел за специјални полициски операции |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Оддел за форензички испитувања |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Сектор за меѓународна полициска соработка |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Сектор за компјутерски криминал |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Единица за службени кучиња |} | style="width:25%; vertical-align:top; padding:0; border:0;" | {| style="width:100%; border-spacing:2px; text-align:center;" |- | style="background:#B8D2B0; padding:6px 3px; font-weight:bold;" | Регионална центри за гранични работи |- | style="background:#B8D2B0; padding:5px 3px;" | Север |- | style="background:#B8D2B0; padding:5px 3px;" | Запад |- | style="background:#B8D2B0; padding:5px 3px;" | Југ |- | style="background:#B8D2B0; padding:5px 3px;" | Исток |} | style="width:25%; vertical-align:top; padding:0; border:0;" | {| style="width:100%; border-spacing:2px; text-align:center;" |- | style="background:#D5E5F0; padding:6px 3px; font-weight:bold;" | Сектори за внатрешни работи |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Скопје |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Битола |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Велес |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Куманово |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Охрид |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Струмица |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Тетово |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Штип |} |} |} <div style="text-align:center; font-size:90%;"> '''Органограм на Министерството за внатрешни работи'''<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://mvr.gov.mk/mk-MK/legislativa/organogram |title=Органограм |publisher=Министерство за внатрешни работи на Република Северна Македонија |accessdate=21 октомври 2026 |language=mk}}</ref> </div> </div> == Видете исто така == * [[Министер за внатрешни работи на Македонија]] * [[Биро за јавна безбедност]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == *[http://www.mvr.gov.mk/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190927121410/https://mvr.gov.mk/ |date=2019-09-27 }} {{mk}} {{МВР-министри}} {{Министерства на Владата на РМ}} [[Категорија:Министерство за внатрешни работи на Македонија| ]] [[Категорија:Министерства на Република Македонија]] [[Категорија:Полиција на Македонија]] icrc1j4f8kxadp7dkg8b54mmu9gzn8l 5648447 5648444 2026-10-21T09:15:55Z Buli 2648 5648447 wikitext text/x-wiki {{Владина Агенција | agency_name = Министерство за внатрешни работи | nativename = | nativename_a = | nativename_r = | logo = Coat of arms of the Macedonian Police.png | logo_width = | logo_caption = Обележје на министерството | seal = | seal_width = | seal_caption = | formed = [[6 август]] [[1944]] | preceding1 = | preceding2 = | dissolved = | superseding = | jurisdiction = [[Влада на Република Македонија]] | headquarters = Улица „Димче Мирчев“ бр. 9, [[Скопје]], {{МКД}} | employees = 11.370 (2025)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://portal.mdt.gov.mk/module-block-documents/278-document-en.pdf|title=Стратешки план 2026–2028|publisher=Министерство за внатрешни работи|accessdate=21 октомври 2026|language=mk}}</ref> | budget = 10,241 милијарди MKD<ref>{{нмс | title= Буџет на Република Македонија за 2018 година | url= https://www.finance.gov.mk/mk/node/4105 | publisher= Министерство за финансии на Република Македонија | accessdate= 2018-11-22 | archive-date= 2019-10-19 | archive-url= https://web.archive.org/web/20191019080404/https://finance.gov.mk/mk/node/4105 | url-status= dead }}</ref> (2018) | minister1_name = [[Панче Тошковски]] | minister1_pfo = | minister2_name = | minister2_pfo = | chief1_name = | chief1_position = | chief2_name = | chief2_position = | parent_agency = | child1_agency = | child2_agency = | website = [http://www.mvr.gov.mk mvr.gov.mk] | footnotes = }} {{Министерство за внатрешни работи на Македонија}} '''Министерството за внатрешни работи на Република Македонија''' (скратено '''МВР на РМ''', '''МВР''') — државна институција во [[Република Македонија]], едно од министерствата во [[Владата на Република Македонија]] задолжено за спроведување на законот во државата.<ref>Закон за полиција, I. Општи одредби, Член 3.</ref> Според извештајот од 2015 година, министерството располага со 11.441 вработени. ==Мисија и задачи== Министерството во рамките на својата надлежност им укажува стручна помош на граѓаните, правните лица и на државните органи во остварувањето на пропишаните права и обврски, заштитата на животот и личната сигурност на граѓаните и имотот. Министерството за внатрешни работи е одговорно за преземање на сите потребни мерки за откривање на сторителот на кривично дело или соизвршителот, со цел да ги спречи да се скријат или да избегаат, да открие и да обезбеди траги и предмети што можат да служат како доказ за кривичното дело, како и сите [[информации]] што би можеле да бидат корисни за успешното спроведување на кривичната постапка. ==Организациска поставеност== Организациската структура на министерството ја сочинуваат организациски единици за потребите на министерството и органи во состав на министерството. Организациските единици за потребите на министерството се организациски единици надлежни за вршење на стручни работи во врска со вршењето на внатрешните работи, за потребите на целото министерство. Органи во состав на министерството се: [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]] и [[Управа за безбедност и контраразузнавање|Управата за безбедност и контраразузнавање]]. Бирото за јавна безбедност ги врши полициските работи во министерството и чија организација и надлежност е уредена со [[Закон за полиција|Законот за полиција]]. Управата за безбедност и контраразузнавање (УБК) ги извршува активностите за заштита од [[шпионажа]], [[тероризам]] или други активности насочени кон загрозување или уривање на [[Демократија|демократските]] институции утврдени со [[Устав на Македонија|Уставот]] на Република Македонија со насилни средства, како и заштита од потешки форми на организиран [[криминал]]. Според органограмот на МВР, најголем орган е [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]].<ref>[http://www.mvr.gov.mk/Upload/Editor_Upload/publikacii%20pdf/Organogram%20na%20MVR%20(Celosen)%20-%2014_10_2015-1.pdf Органограм на Министерството за внатрешни работи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161220221506/http://mvr.gov.mk/Upload/Editor_Upload/publikacii%20pdf/Organogram%20na%20MVR%20%28Celosen%29%20-%2014_10_2015-1.pdf |date=2016-12-20 }}.</ref> Министерството е поделено на осум подрачни единици, односно [[сектори за внатрешни работи]],<ref>[http://www.mvr.gov.mk/kategorija2/sektori-za-vnatreshni-raboti-i-ps Сектори за внатрешни работи и ПС] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170721151757/http://www.mvr.gov.mk/kategorija2/sektori-za-vnatreshni-raboti-i-ps |date=2017-07-21 }}.</ref> кои претставуваат организациски единици во рамките на [[Биро за јавна безбедност|Бирото за јавна безбедност]]. Тие се распоредени во најголемите градови во државата, како [[Скопје]], [[Битола]], [[Куманово]] и други. Секој сектор има свои полициски станици и канцеларии, а за покачување на безбедноста во руралните средини, во 2014 година биле воспоставени и мобилни полициски станици.<ref>[http://www.mrt.com.mk/node/11012 МРТ, „Поблиску до службите на МВР преку мобилната полициска станица“, 26.06.2014]</ref> == Историја == === ДФ Македонија === На [[2 август]] [[1944]] година, во манастирот „[[Прохор Пчински (манастир)|Св. Отец Прохор Пчински]]“, неофицијално се формирало министерството со нужен број оддели на чело со назначен началник, и одлуката траела до формирањето на Народното правителство на македонската држава при Президиумот на [[АСНОМ]].<ref>Акти на Првото заседание на АСНОМ, Решение на Антифашисткото собрание на народното ослободуење на Македонија како врховно законодателно и исполнително народно претставително тело и највисок орган на државната власт на Демократска Македонија (АСНОМ), стр. 2, Член 10.</ref> Официјално, на [[6 август]] [[1944]] година, во селото [[Рамно]], за време на [[Првото заседание на АСНОМ]] биле создадени 8 поверенства, меѓу кои и Поверенството за внатрешни работи, под раководство на [[Кирил Петрушев|Киро Петрушев]], повереник за внатрешни работи,<ref>Акти на Првото заседание на АСНОМ, Решение за организација поверенства при Президиумот на АСНОМ и именување на нивните раководители, стр. 5, Член 1, точка 2 и Член 2.</ref> кој на [[16 април]] [[1945]] станал министер за внатрешни работи. === СР Македонија === Во времето на [[СФР Југославија]] како дел од федералниот план за јавна безбедност, во Македонија и во останатите републики дејствувала милиција. На [[13 март]] [[1981]] година, поради потребата од обезбедување на јавни личности, справување со кризи и други специјални задачи за кои не била подготвена тогашната милиција, во рамките на тогашниот републички секретаријат на [[СР Македонија]] се формирала [[Единица за специјални задачи „Тигар“|Единицата за специјални задачи „Тигар“]], првата специјална единица во Македонија. === Република Македонија === Во 1991 година, со осамостојувањето на Македонија бил прифатен западниот модел и милицијата била преименувана во полиција. Со започнувањето на [[Воен конфликт во Македонија, 2001|воениот конфликт]] во 2001 година, министерството активно се вклучило во одбраната на територијалниот интегритет, во соработка со [[АРМ]]. Откако поминале неколку месеци од почетокот на конфликтите, во рамките на МВР се формирала специјалната единица од доброволци, [[Единица за брза интервенција „Лавови“|Единицата за брза интервенција „Лавови“]]. Две години по завршувањето на војната оваа единица била расформирана при што во рамките на министерството се формирала „Специјалната единица за брзо распоредување“, во која преминале поголем дел од доброволците, а која потоа била преименувана во [[Единица за брзо распоредување „ЕБР“|Единица за брзо распоредување]] (ЕБР). Една од поважните операции во поновата историја на министерството била „[[Операција Планинска бура|Планинска бура]]“ од 2007 година, кога била совладана вооружена група од 90-тина терористи без никакви загуби за министерството. Следната голема акција на полицијата се случила во мај 2015 година, кога во [[Вооружена престрелка во Куманово (2015)|полициска акција во Куманово]], по 28-часовна вооружена улична борба, загинале 8 специјалци вработени во министерството.<ref name="кајгана">{{наведена мрежна страница|url=https://kajgana.com/osum-zaginati-policajci-vo-kumanovo|title=Осум загинати полицајци во Куманово|date=10 мај 2015|work=Кајгана|language=македонски|accessdate=2 јануари 2018|archive-date=2016-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408004216/http://kajgana.com/osum-zaginati-policajci-vo-kumanovo|url-status=dead}}</ref> == Организација == <div style="max-width:850px; margin:auto;"> {| style="width:100%; border-spacing:3px; text-align:center; font-size:80%;" |- | colspan="6" style="background:#243B55; color:white; padding:8px; font-size:125%; font-weight:bold;" | Министер за внатрешни работи |- | colspan="2" style="background:#B8D8E8; color:#243B55; padding:6px; font-weight:bold;" | Државен секретар | colspan="2" style="border:0;" | | colspan="2" style="background:#B8D8E8; color:#243B55; padding:6px; font-weight:bold;" | Заменик на министерот |- | colspan="2" style="border:0;" | | colspan="2" style="background:#E8C66A; color:#242424; padding:7px; border:2px solid #243B55; font-weight:bold;" | Биро за јавна безбедност | colspan="2" style="background:#B8D2B0; color:#243B32; padding:6px; font-weight:bold;" | Заменик-директор на БЈБ |} {| style="width:100%; table-layout:fixed; border-spacing:3px; margin-top:5px; text-align:center; font-size:70%; line-height:1.15;" |- | colspan="2" style="width:33.33%; background:#607080; color:white; padding:7px; border:2px solid #607080; font-weight:bold;" | Организациски единици на министерството | colspan="4" style="width:66.67%; background:#E8C66A; color:#242424; padding:7px; border:2px solid #243B55; font-weight:bold;" | Организациски единици на БЈБ |- | colspan="2" style="vertical-align:top; padding:0; border:2px solid #607080;" | {| style="width:100%; table-layout:fixed; border-spacing:2px; font-size:100%; line-height:1.15; text-align:center;" |- | style="width:50%; background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за информатичко-комуникациски технологии | style="width:50%; background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за граѓански работи |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за правни работи и управување со човечки ресурси | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за внатрешна контрола, криминалистички истраги и професионални стандарди |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за Европска Унија и меѓународна соработка | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за односи со јавност и стратешки прашања |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за финансиски прашања | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за општи и заеднички работи |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за прекршоци | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за дисциплински и судски постапки |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Центар за обука | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Оддел за воздухопловни единици |- | style="background:#607080; color:white; padding:5px 3px;" | Одделение за внатрешна ревизија | style="border:0;" | |} | colspan="4" style="vertical-align:top; padding:0; border:2px solid #243B55;" | {| style="width:100%; table-layout:fixed; border-spacing:2px; font-size:100%; line-height:1.15; text-align:center;" |- | style="width:25%; vertical-align:top; padding:0; border:0;" | {| style="width:100%; border-spacing:2px; text-align:center;" |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за униформирана полиција |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за криминалистичка полиција |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за криминалистичко разузнавање и анализа |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за гранични работи и миграции |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Оддел за заеднички работи и управување со човечки ресурси |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Единица за стратешко планирање и контрола на квалитет |- | style="background:#F6E8B1; padding:5px 3px;" | Сектор за известување и координација на состојби |} | style="width:25%; vertical-align:top; padding:0; border:0;" | {| style="width:100%; border-spacing:2px; text-align:center;" |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Оддел за сузбивање на организиран и сериозен криминал |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Оддел за заштита на определени личности и објекти |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Оддел за специјални полициски операции |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Оддел за форензички испитувања |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Сектор за меѓународна полициска соработка |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Сектор за компјутерски криминал |- | style="background:#B9D5E8; padding:5px 3px;" | Единица за службени кучиња |} | style="width:25%; vertical-align:top; padding:0; border:0;" | {| style="width:100%; border-spacing:2px; text-align:center;" |- | style="background:#B8D2B0; padding:6px 3px; font-weight:bold;" | Регионална центри за гранични работи |- | style="background:#B8D2B0; padding:5px 3px;" | Север |- | style="background:#B8D2B0; padding:5px 3px;" | Запад |- | style="background:#B8D2B0; padding:5px 3px;" | Југ |- | style="background:#B8D2B0; padding:5px 3px;" | Исток |} | style="width:25%; vertical-align:top; padding:0; border:0;" | {| style="width:100%; border-spacing:2px; text-align:center;" |- | style="background:#D5E5F0; padding:6px 3px; font-weight:bold;" | Сектори за внатрешни работи |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Скопје |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Битола |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Велес |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Куманово |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Охрид |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Струмица |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Тетово |- | style="background:#D5E5F0; padding:5px 3px;" | Штип |} |} |} <div style="text-align:center; font-size:90%;"> '''Органограм на Министерството за внатрешни работи'''<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://mvr.gov.mk/mk-MK/legislativa/organogram |title=Органограм |publisher=Министерство за внатрешни работи на Република Северна Македонија |accessdate=21 октомври 2026 |language=mk}}</ref> </div> </div> == Видете исто така == * [[Министер за внатрешни работи на Македонија]] * [[Биро за јавна безбедност]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == *[http://www.mvr.gov.mk/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190927121410/https://mvr.gov.mk/ |date=2019-09-27 }} {{mk}} {{МВР-министри}} {{Министерства на Владата на РМ}} [[Категорија:Министерство за внатрешни работи на Македонија| ]] [[Категорија:Министерства на Република Македонија]] [[Категорија:Полиција на Македонија]] gs56qhm0z1p0afic8q5pofmhzzqwcvf Сотир Гулески 0 157105 5648344 5320021 2026-10-20T19:30:46Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648344 wikitext text/x-wiki '''Сотир Гулески''' — [[Македонци|македонски]] [[раскажувач]] и [[романописец]]. == Животопис == Сотир Гулески е роден во [[Прилеп]] на {{роден на|28|август|1917}} година. Починал во [[Скопје]] на [[20 јуни]] [[1985]] година. Завршил средно образование. Член на ДПМ од [[1959]] година. Автор е на книгите: Меѓа (роман, 1959), Прекршен ’рбет (роман, 1960), Фурии 1 (роман, 1962), Фурии 2 (роман, 1972), Висорамнина на ровјите (раскази, 1975), Фурии 3 (роман, 1977), Фурии 4 (роман, 1979), Им се суди на дивите ветришта (роман, 1982), Распаќа на шест утоки (раскази, 1985)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.oldprilep.com/sotir-guleski/ |title=Сотир Гулески |accessdate=2021-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210731193532/https://www.oldprilep.com/sotir-guleski/ |archive-date=2021-07-31 |url-status=dead}}</ref>,<ref>[https://books.google.mk/books/about/%D0%9C%D0%B5%D1%93%D0%B0.html?id=u3BBAAAAIAAJ&redir_esc=y/ Сотир Гулески]</ref>. ==Наводи== {{наводи}} {{Биографија-никулец}} {{DEFAULTSORT:Гулески, Сотир}} [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Луѓе од Прилеп]] [[Категорија:Членови на ДПМ]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Починати во Охрид]] r8qrww7c5x6fpr575el8jgrohvn2b0m Состанок во Караѓорѓево 0 204422 5648343 5557959 2026-10-20T19:27:33Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648343 wikitext text/x-wiki <!-- Не додавајте неслободна слика. --> '''Состанокот во Караѓорѓево''' бил таен состанок, одржан во [[март]] [[1991]]. година во селото [[Караѓорѓево]] ([[Војводина]] биску до гратчето Бачка Паланка, [[СР Србија]]), помеѓу претседателите на СР Хрватска [[Фрањо Туѓман]] и претседателот на СР Србија [[Слободан Милошевиќ]] околу тогашната ситуација во [[СФРЈ]] или подетално во Хрватска и Србија. Според повеќе извори, на тој состанок помеѓу двата претседатели е усмено договорена поделба на Босна и Херцеговина помеѓу Србија и Хрватска, и поради тоа овој состанок понекогаш се нарекува и '''договорот во Караѓорѓево'''. На тие преговори Милошевиќ ги барал сите територии каде Србите биле мнозинство. Тоа је вклучувало нпр. источна и западна БиХ. Туѓман и соработниците ја барале првенствено западна Херцеговина каде Хрватите формирале мнозинство. Помеѓу таквата проширена Хрватска и проширена Србија требало да има мала муслиманска државичка,која Туѓман и Милошевиќ ја нарекувале Алиината држава.<ref name="cas">{{en}}{{Наведена мрежна страница |date=2007 |url = http://www.cas.sc.edu/geog/hrl/Hazard_Pubs/2004_TheClashOfGovernmentalities.pdf|title = Sukob vlada:Raspored i povrat Bosne i HercegovineS|format = PDF|publisher= United States National Science Foundation award number BCS 0137106| accessdate= 2007-09-30 | last= Dr. Gerard Toal and Dr. Carl Dahlman|quote=Ali za razliku od zahtjeva bosanskih Srba o demografskoj dominaciji i samoodređenju, hrvatski nacionalisti su tražili kako dobiti teritorij na većinom povijesnim zahtjevima za zapadnom Hercegovoinom, i teritorij kojim bi povećali južni dio Hrvatske uključivanjem većeg dijela južne Bosne.Ti su planovi razmatrani 1991 od strane Tuđmana i Miloševića u Karađorđevu te je dogovorena prividna podjela BiH.Za tu prigodu ,Milošević je zahtijevao većinu istočne i zapadne Bosne, a Tuđman je bio voljan odustati od Hrvatskih krajeva sjeverne Bosne za njegove interese. Između tih teritorija bi se smjestila muslimanska tampon država.Точната тема на разговорите никогаш не е докрај обелоденета во јавноста,така да до ден денес претставува тајна.Српските, и мнозинството Хрватски политичари, инсистираат дека не постоел никаков цврт договор. Бошњаците сепак тврдат дека постоел таков договор и удираат и ги обвинуваат двајцата дека ја кроеле поделбата на БиХ. }}</ref> [[Душан Биланџиќ]], советникот на Туѓман кој присуствовал на овој состанок, покано објавил книга во која тврди дека „''целта на овој состанок била поделба на Босна и Херцеговина''“.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://amac.hrvati-amac.com/index.php?option=com_content&task=view&id=196&Itemid=83 |title=Akademik Dušan Bilandžić postao hrvatski Savo Štrbac? |accessdate=2010-06-09 |archive-date=2011-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726133822/http://amac.hrvati-amac.com/index.php?option=com_content&task=view&id=196&Itemid=83 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.zamirzine.net/spip.php?article4100 |title=Dušan Bilandžić: Kameleon za sva vremena |accessdate=2010-06-09 |archive-date=2007-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071028131612/http://www.zamirzine.net/spip.php?article4100 |url-status=dead }}</ref> Тие кои негираат дека постоел некаков договор го кажуваат фактот дека немало никаков пишан документ на тој состанок. Хрвоје Шариниќ, советникот за надворешни работи на [[Фрањо Туѓман]], кој воедно присуствувал на тој состанок, иницијативно повеќепати негирал дека постоел каков било договор за поделба на БиХ, со Милошевиќ.<ref name="nacional">- {{Наведена мрежна страница|date = 27 јануари 2004|url = http://www.nacional.hr/articles/view/10862/|title = Trgovinu između Tuđmana i Miloševića spriječila je plitka Neretva|format = HTML|publisher = nacional|accessdate = 2008-02-14|last = Robert Bajruši|quote = |archive-date = 20 јуни 2012|archive-url = https://www.webcitation.org/68oXqz38x?url=http://www.nacional.hr/clanak/10862/trgovinu-izmedu-tudmana-i-milosevica-sprijecila-je-plitka-neretva|url-status = dead}}</ref><ref name="europamagazine">{{Наведена мрежна страница|date = 2007|url = http://europamagazine.info/sarinic.htm|title = Podjela BiH bila je nezaobilazna tema|format = HTML|publisher = europamagazine|accessdate = 2008-02-14|last = |quote = |archive-date = 2008-06-01|archive-url = https://web.archive.org/web/20080601043035/http://europamagazine.info/sarinic.htm|url-status = dead}}</ref><ref name="24sata">{{Наведена мрежна страница|date = 2007|url = http://www.24sata.info/4439|title = Hrvoje Šarinić: "Podjela Bosne i Hercegovine bila je nezaobilazna tema"|format = HTML|publisher = 24sata|accessdate = 2008-02-14|last = 24sata|quote = |archive-date = 2007-05-24|archive-url = https://web.archive.org/web/20070524015133/http://www.24sata.info/4439|url-status = dead}}</ref><ref name="domovinskirat">{{Наведена мрежна страница |date=Oct, 2007 |url = http://www.domovinskirat.com/content/view/2181/1009/lang,hr/|title = Šarinić za Dnevni avaz: Tuđman i Milošević, ali i Izetbegović, razgovarali o podjeli BiH|format = HTML |publisher= domovinskirat| accessdate= 2008-02-14 | last= |quote=}}</ref><ref name="ceeol">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ceeol.com/aspx/issuedetails.aspx?issueid=d95c2a09-dcb7-4aa0-9b28-8027dada964b&articleId=5561ed06-7343-4153-b64d-ea39dacacdf3|title=Tuđman-Milošević pregovori u Karađorđevu:politički mit ili dogovor|last=Lučić, Ivo; Busuladžić, Adnan|first=|date=Issue:1/2003|work=|publisher=pub|format=HTML|archive-url=https://web.archive.org/web/20080601122258/http://www.ceeol.com/aspx/issuedetails.aspx?issueid=d95c2a09-dcb7-4aa0-9b28-8027dada964b&articleId=5561ed06-7343-4153-b64d-ea39dacacdf3|archive-date=2008-06-01|dead-url=|accessdate=2008-02-14|url-status=dead}}</ref> Без предвид дали вистина бил постигнат договор помеѓу Слободан Милошевиќ и Туџман или не,преговорите сепак се одржувале во март 1991 година. Во тоа време Југославија де факто сѐ уште постоела (25 април 1991) Словенија прогласува независност и подпаѓа под кратката десетдневна војна со ЈНА. Додатна информација во сета оваа приказна е политиката на Хрватска и претседателот Туџман кон Босна и Херцеговина, која никогаш не била крајно одредена и јасна. А без сомнение вклучувала големата желба на Туџман за припојување на деловите на БиХ со Хрватско мнозинство, ако се распадни таа држава. Поради меѓуетничката напнатост во БиХ распадот бил опасно блиску.<ref name="ICTY: Naletilić and Martinović verdict - A. Historical background">{{eng icon}}{{Наведена мрежна страница|url=http://www.un.org/icty/naletilic/trialc/judgement/nal-tj030331-1.htm#IIA|title=ICTY: presuda Naletiliću i Martinoviću - Povijesna pozadina|}}</ref> Доколку навистина постоел каков било цврт договор за поделба на БиХ,тој бил брзо напуштен од тој момент кога Милошевиќ го изиграл Туџман помогнувајќи го етничкото чистење на Хрватите од страната на Србите во тнр Република Српска Краина и источна Славонија исто како и тешките напади на подрачјето во околината на Дубровник. ==Краток преглед == Српската полиција во Пакрач сакаше да изведе воен удар, кое предизвика конфронтација помеѓу Хрватските полициски сили (зајакнати од паравоени единици лојални на претседателот Туџман) и ЈНА. По една недела, на 9 март 1991, ЈНА побрза да ја одбрани владата на Милошевиќ против политичките протести или демонстрации, во [[Белград]].<ref name=tanner2001>{{наведена книга | last = Tanner | first = Marcus | title = Croatia: A nation forged in war (second edition) | publisher= Yale University Press | location = New Haven and London | date= 2001 | isbn = 9780300091250 }}</ref> Овие случувања биле клучни за средбата помеѓу Туџман и Милошевиќ во Караѓорѓево.<ref name=tanner2001/><ref name=borba1991>{{наведени вести | title = Posle tajnog susreta Milošević - Tuđman U Karađorđevo | publisher = Borba | date = 1991-03-27 | url = http://82.117.206.29/Develop/NaslovneStraneNSF.nsf/WebSlikaFrameset?OpenFrameSet&Frame=centar&Src=%2FDevelop%2FNaslovneStraneNSF.nsf%2F2f27f250ee4fbb69c125743400397c66%2F208ccc62b923050cc12575520026d9cd%3FOpenDocument%26AutoFramed | accessdate = 2009-08-13 }}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ниту еден Бошњачки претставник не присуствуваше,пошто иваа средба билатерално беше помеѓу Србите и Хрватите.<ref name =ICTYblaskic2000>{{Наведена мрежна страница|title= Prosecutor v. Tihomir Blaškić - judgement|publisher= [[United Nations]] [[International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia]]| date= 2000-03-03|url= http://www.icty.org/x/cases/blaskic/tjug/en/bla-tj000303e.pdf}}</ref> Меѓународниот суд за војни злосторства против Милошевиќ забележа дека факт е дека "на 25ти март 1991 година, Слободан Милошевиќ и Фрањо Туџман се сретнале во Караѓорѓево и ја дискутирале поделбата на Босна и Херцеговина помеѓу Србија и Хрватска"<ref name=ICTYmilosevicindictment2002>{{Наведена мрежна страница | title = The prosecutor of the tribunal against Slobodan Milošević: Amended Indictment| publisher= [[United Nations]] [[International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia]] | date= 2002-11-22| url = http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/ind/en/mil-ai040421-e.htm | accessdate= 2009-08-14}}</ref> Подоцна, во 1993 година, Славен Летицал се присетил за овој состанок кажувајќи дека "имало неколку карти на масата. Идејата беше блиска до скорешните идеи за БиХ, или да се подели на 10 или 15 кантони, или 3 полунезависни држави"<ref name=tanner2001/> По Караѓорѓево, Туџман рече дека било многу тешко Босна да опстане и дека Хрватите ќе ја земат Бановината плус [[Казин]], [[Велика Кладуша]] и [[Бихаќ]].<ref name="ICTYblaskic2000"/> Туџман аргументираше дека Босна и Херцеговина треба да формира дел од федералната Хрватска единица бидејќи историски била поврзана за Хрватска.<ref name="ICTYblaskic2000"/> Туџман не ја фаворизираше идејата БиХ да биде независна,кои беа произнесени во телевизиската емисија,и тој рекол "Босна беше творба на Отоманската инвазија [...] Дотогаш беше дел од Хрватска, или беше Босанско кралство, но беше Католичко кралство, поврзано со Хрватска.<ref name=tanner2001/> Според позицијата на Туџман, кој ја проискажал пред две недели од средбата во Караѓорѓево, федерална БиХ "беше повеќе ресурс за нови поделби помеѓу Србите и Хрватите,него нивен мост".<ref name=tudjman1981>{{наведена книга |last=Tuđman | first=Franjo|title=Nationalism in contemporary Europe |publisher=Columbia University Press |date=1981 |isbn=0914710702}}</ref> Понатаму, Туџман рекол дека од етничка и лингвистична смисла, повеќето Бошњаци биле од Хрватско потекло.<ref name="ICTYblaskic2000"/> Бошњачки идентитет би му одговарал на Србите и ова би го забрзал процесот за причинска поделба на БиХ.<ref name=tudjman1981/> Можно е дека "договор со Милошевиќ во Караѓорѓево [...] беше конечен чекор на таа страна".<ref name=banac2006>{{наведена книга |last=Banac | first=Ivo| editor-first=Brad | editor-last=Blitz |title=War and change in the Balkans |publisher=Cambridge University Press |date=2006 |pages=30–43 |department=Chapter 3: The politics of national homogeneity|isbn=9780521677738| lastauthoramp=y}}</ref> При крајот на април 1991, била одржана и втора средба во Тиквеш, Хрватска.<ref name=Magas>{{наведена книга |last= Magaš |first= Branka |author2= Ivo Žanić, Noel Malcolm |title= [http://books.google.com/books?id=ccOWvqdxpVUC&pg=PA11 The war in Croatia and Bosnia-Herzegovina, 1991-1995] |publisher= Routledge |year= 2001 |isbn= 0714652040}}</ref> Можно беше дека овие состаноци го убедија Туџман дека Србија би ја поделила БиХ на Српско -Хрватски слој каде што Србија би му ги отстапила териториите на Хрватска до границите на Хрватската бановина од 1939 година.<ref name=Magas/> На овој состанок сепан се зборувало само за договор за БиХ а било отсутно некакво преговарање за Хрватска. После една недела, Милошевиќ се обратил на телевизија,по протестите во Белград,каде претстави план кој се состоеше да се освои голем дел од Хрватска во нова Југославија. Ова воведе во конфликт и прогласување на Хрватска војна за независност<ref name=tanner2001/> Сепак Туџман продолжил да се среќава и комуницира со Милошевиќ,околу прашањето за БиХ,и што ќе се случи со Хрватска.<ref name=magas2006>{{наведена книга |last=Magas | first=Branka| editor-first=Brad | editor-last=Blitz |title=War and change in the Balkans |publisher=Cambridge University Press |date=2006 |pages=118–123 |department=Chapter 10: The war in Croatia|isbn=9780521677738| lastauthoramp=y}}</ref> Плановите на Милошевиќ и Туџман за Голема Србија и Голема Хрватска се имплементирани со етничко чистење, во текот на Босанската војна<ref name = BIRN2007>{{Наведена мрежна страница | title = JUSTICE REPORT: Bosnia's Book of the Dead | publisher = Balkan Investigative Reporting Network | date = 2007-06-21 | url = http://www.birn.eu.com/en/88/10/3377/ | accessdate = 2009-08-14 | archive-date = 2011-07-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110710204027/http://birn.eu.com/en/88/10/3377/ | url-status = dead }}</ref> Босанците (Бошњаците,Хрватите и Србите) убија а повеќе од 1.5 милиони луѓе биле избркани.<ref name=kurspahic2006>{{наведена книга |last=Kurspahic | first=Kemal| editor-first=Brad | editor-last=Blitz |title=War and change in the Balkans |publisher=Cambridge University Press |date=2006 |pages=76–86 |department=Chapter 6: From Bosnia to Kosovo and beyond: mistakes and lessons|isbn=9780521677738| lastauthoramp=y}}</ref> Ова доведе до ситуација кога немало регион кој би можел да биде опишан како етнички чисто Бошњачко, Хрватско или Српско,а во текот на војната се случило баш спротивното,почнала да се јавува хомогеноста.[[wiktionary:homogeneity|homogeneity]].<ref name=banac2006/><ref name=kurspahic2006/> Законите на Република Хрватска и водачот Туџман за БиХ никогаш не биле комплетно транспарентни, секогаш ја вклучувало неговата желба да се зголемат границите на Хрватска.<ref name =ictynm2003>{{Наведена мрежна страница | title = Prosecutor v. Naletilic and Martinovic - Judgement (Historical Background) | publisher= [[United Nations]] [[International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia]] | date= 2001-02-22| url = http://www.icty.org/x/cases/naletilic_martinovic/tjug/en/nal-tj030331-e.pdf | accessdate= 2009-08-16}}</ref> Според пресудата за Тихомир Блашкиќ, судот пронајде дека Хрватска и поспецифично поранешниот претседател Туџман, се надеваше да ја подели Босна и да има контрола врз Босанските Хрватски и посебно врз Хрватската територијална одбрана ХВО <ref name="ICTYblaskic2000"/> Туџман и Хрватската влада многупати негираа дека имало некаков договор во Караѓорѓево на неколку наврати, јасно кажувајќи дека во 1991 година Србите ја контролирале цела ЈНА и Спрските востанија во Хрватска во текот на Хрватската војна за независност беа само почеток.<ref name="tudjman2009">{{Наведена мрежна страница|url= http://www.youtube.com/watch?v=9-SNg1pUvs8|title= Franjo Tuđman - Poziv na obranu domovine, 5. listopada 1991 | date=5 октомври 2009 | publisher=[[YouTube]] |accessdate=2009-08-16}}</ref> Во овој контекст средбата би можела да биде видена како обид на Туџман да ја превентира Српско Хрватската војна каде Хрватска би се справила со ЈНА. Дискусијата за поделбата на Босна според некои луѓе е видена како обид да се избегне овој конфликт<ref name="hoare1997">{{наведено списание |last=Hoare |first=Marko Attila |title=The Croatian project to partition Bosnia-Hercegovina, 1990-1994 |journal=East European Quarterly |volume=31 |year=1997 |url=http://www.questia.com/googleScholar.qst?docId=5002233334 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020203837/http://www.questia.com/library/1G1-19389882/the-croatian-project-to-partition-bosnia-hercegovina |archive-date=2012-10-20 |access-date=2010-06-09 |url-status=dead}}</ref> Босанските водачи, сепак, ја виделе оваа средба како дел од план помеѓу двата претседатели да се уништи БиХ.<ref name=williams2001>{{наведена книга |last=Williams | first=Kristen |title=Despite nationalist conflicts: theory and practice of maintaining world peace |publisher=Greenwood Publishing |date=2001 |page=97 |url= http://books.google.co.uk/books?id=OYmurpH3ahsC&printsec=frontcover&dq=williams+nationalist+conflicts#v=onepage&q=%22earlier%20in%20March%22&f=false| isbn=9780275969349}}</ref> ==Поделба на Босна и Херцеговина== ===Главни глумци=== Главните глумци на оваа средба, Туџман и Милошевиќ, негираа дека имало некој дискутиран или донесен договор за поделба на Бих.<ref name="mesic2006">{{Наведена мрежна страница|url= http://www.youtube.com/watch?v=DRRTyoxrIFQ|title= An interview with Stipe Mesić about Tuđman's Meeting with Milošević in Karadjordjevo | date=7 септември 2006 | publisher=[[YouTube]] |accessdate=2009-08-16}}</ref> Во заедничка изјава во Женева, во 1993 година, Милошевиќ и Туџман рекоја "Сите шпекулации околу поделбата на Босна помеѓу Србија и Хрватска се целосно неосновани." Но Милошевиќ рекол за поделбата дека, "е решение кое му дава на муслиманите повеќе од што може да сонуваат или да земат со сила"<ref name="nyt1993">{{наведени вести|url= http://www.nytimes.com/1993/07/18/world/serbian-plan-would-deny-the-muslims-any-state.html?pagewanted=all|title=Serbian Plan Would Deny the Muslims Any State | date=18 јули 1993 | publisher=The New York Times |accessdate=2009-08-16 | first=John F. | last=Burns}}</ref> ===Сведочења=== По смртта на Туџман,некои од Хрватските политичари кои работеле со Туџман како помошникот Душан Биланџиќ<ref name="hrvati2006">{{Наведена мрежна страница | url=http://amac.hrvati-amac.com/index.php?option=com_content&task=view&id=196&Itemid=83 | title=Jeli (JAZU-)Akademik Dušan Bilandžić postao hrvatski Savo Štrbac? | language=hr | date=14 јуни 2006 | publisher=Hvratski | accessdate=2009-08-17 | archive-date=2011-07-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110726133822/http://amac.hrvati-amac.com/index.php?option=com_content&task=view&id=196&Itemid=83 | url-status=dead }}</ref><ref name="zamirzine2006">{{Наведена мрежна страница|url= http://www.zamirzine.net/spip.php?article4100|title= Dušan Bilandžić: Kameleon Za Sva Vremena|date= 20 декември 2006|language= hr|publisher= Zamirzine|accessdate= 2009-08-17|archive-date= 2007-10-28|archive-url= https://web.archive.org/web/20071028131612/http://www.zamirzine.net/spip.php?article4100|url-status= dead}}</ref> и поранешниот претседател на Хрватска Стјепан Месиќ <ref name=ICTYmilosovic2002>{{Наведена мрежна страница | title = Testimony of Stjepan Mesić from a transcript of the Milošević trial| publisher= [[United Nations]] [[International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia]] | date= 2002-10-02| url = http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/trans/en/021002ED.htm | accessdate= 2009-08-17}}</ref> кој посведочил дека средбата била за поделба на Босна.<ref name="nacional"/><ref name="europamagazine"/><ref name="domovinskirat"/> Последниот Југословенски премиер Анте Марковиќ, кој исто така сведочел во Хаг,потврдил дека имало договор за поделба на Босна помеѓу Србија и Хрватска<ref name="sense2003">{{Наведена мрежна страница | url=http://www.sense-agency.com/ba/stream.php?sta=3&pid=4153&kat=6 | title=Marković objašnjava kako je počeo | language=hr | date=23 октомври 2003 | publisher=Sense Tribunal | accessdate=2009-08-17 }}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="bosnia.org.uk">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bosnia.org.uk/bosrep/report_format.cfm?articleid=1020&reportid=162|title=Ante Markovic's testimony|date=24 октомври 2003|publisher=Bosnian Institute|accessdate=2009-08-17|archive-date=2012-10-27|archive-url=https://www.webcitation.org/6BjZurZ4t?url=http://www.bosnia.org.uk/bosrep/report_format.cfm?articleid=1020|url-status=dead}}</ref><ref name="bbc2003">{{наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3209225.stm|title=Milosevic trial hears of 'Bosnia plot'| date=23 октомври 2003 | publisher= BBC |accessdate=2009-08-17}}</ref> Сведочел и поранешниот Американски амбасадор во Југославија,Цимерман,<ref name=mahmutcehajic2000>{{наведена книга | last1 = Mahmutćehajić | first1 = Rusmir | last2 = Jones | first2 = Francis | last3 = Bowder | first3 = Marina | title = The denial of Bosnia | publisher= [[Penn State University Press]] | page = 47 | date= 2000 | isbn = 9780271020303 | url = http://books.google.com/books?id=wXooH0vZVd4C&pg=PA47 | accessdate= 2009-08-17 }}</ref><ref name=zimmermann1996>{{наведена книга | last = Zimmermann | first = Warren | title = Origins of a Catastrophe: Yugoslavia and Its Destroyers | publisher= Times Books | date= 1996 | isbn = 9780812963991 }}</ref> и амбасадорот Херберт Окун <ref name="sense2007">{{Наведена мрежна страница | url=http://www.sense-agency.com/en/stream.php?sta=3&pid=9468&kat=3 | title=BH partition plans in form of a stain | date=2 април 2007 | publisher=Sense Tribunal | accessdate=2009-08-17 }}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> кој сугестирал дека имаше план да се подели Босна. Педи Ешдаун исто така потврдил дека постоел план да се подели Босна на Хрватска и Србија,и дека ова бил план на Туџман.<ref>{{наведена книга |last=Kay |first=Sean |title=NATO and the future of European security |publisher=Rowman & Littlefield Publishers, Inc. |date=1998 |page=82 |department= |isbn=}}</ref><ref>{{наведена книга |last=Meurs |first=Wim |title=Prospects and Risks Beyond EU Enlargement: Southeastern Europe |publisher=VS Verlag |date=2003 |page=168 |department= |isbn=}}</ref> ====Стипе Месиќ==== [[Податотека:StipeMesic1.jpg|150px|thumb|[[Стјепан Месиќ]], поранешниот претседател на Хрватска.]] Кога Стјепан Месиќ стана претседател на Хрватска, по смртта на Туџман, тој сведочеше во Меѓународниот суд за војни злосторства за постоење на план за поделба на Босна и Херцеговина на три дела, помеѓу Србите и Хрватите и мала Бошњачка држава. Стјепан Месиќ тврди дека тој бил оној кој ги организирал овие средби.<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=DRRTyoxrIFQ]</ref> Кога Месиќ му сугестираше за средбите на Борисав Јовиќ, Месиќ го конфронтираше него обвинувајќи го за "вооружување на Република Српска Краина,а воедно и Хрватските Срби", Јовиќ тоа го одрече и кажа дека тие "не беа заинтересеирани за Хрватските Срби, но биле заинтересирани само за 65% од Босна и Херцеговина."<ref name="Mesic interview">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bosnia.org.uk/bosrep/report_format.cfm?articleid=3049&reportid=170|title=Nezavisne novine interviews Stjepan Mesic|accessdate=2010-06-21|archive-date=2011-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110607144935/http://www.bosnia.org.uk/bosrep/report_format.cfm?articleid=3049&reportid=170|url-status=dead}}</ref> Месиќ го обвинуваше Милошевиќ дека бил одговорен за создавање на голема Србија "на остатоците од поранешна Југославија".<ref>{{наведена книга |last1=Lattimer |first1=Mark |last2=Sands |first2=Philippe |title=Justice for crimes against humanity |publisher=Hart Publishing |date=2003 |page=16 |department= |isbn=}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wsws.org/articles/2002/nov2002/milo-n01.shtml|title=Milosevic trial: Croatia’s President Mesic gives evidence}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Босанска војна]] [[Категорија:Хрватска војна за независност]] [[Категорија:Хрватски национализам]] [[Категорија:Српски национализам]] [[Категорија:Односи помеѓу Хрватска и Србија]] [[Категорија:Поделби на земји]] el843ec1bw1ppep23435g0feoe2hch3 Еж 0 209574 5648385 5468995 2026-10-20T21:42:34Z ~2026-56419-47 137918 /* Исхрана */ 5648385 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Еж<ref name=msw3>{{MSW3 Hutterer | pages = 212–217}}</ref> | image = Igel01.jpg | image_caption = [[Европски еж]] | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордати]] | classis = [[Цицачи]] | ordo = [[Ежевидни]] | familia = [[Ежевидни]] | subfamilia = '''Erinaceinae''' | subfamilia_authority = [[Јохан Фишер|Г. Фишер]], 1814 | subdivision_ranks = | subdivision = *''[[Atelerix]]'' *''[[Erinaceus]]'' *''[[Hemiechinus]]'' *''[[Mesechinus]]'' *''[[Paraechinus]]''}} '''Еж''' е животно кое го сочинуваат 14 видови инсектојадци од семејството на Erinaceidae. === Gg антроподи, но исто така, јадат и растителни производи. === === Особености === Деветте видови бодлести ежови имаат кратки боцки на грбот, тркалезно тело, мала глава, жилесто лице и мало опавче или воопшто го немаат. Должината варира од 10 до 44 см.Бодлестите ежови потекнуваат од [[Велика Британија]], [[Северна Африка]] и [[Азија]], а еден вид се среќава во [[Нов Зеланд]]. Петте видови на гимнур, или влакнест еж, се со азиско потекло. Тие имаат грубо цврсто влакно, но немаат боцки и имаат тежок мирис. Обичниот гимнур може да е долг до 46 см и да има долга опашка до 30 см. ==Ежот како мотив во уметноста== * „Еж“ — краток расказ на македонскиот писател [[Петар Т. Бошковски]].<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: Антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 64.</ref> * „Борец со илјада копја“ — расказ за деца на македонскиот писател [[Киро Донев]] од 2013 година.<ref>Киро Донев, ''Приказни од куќичката на дрво''. Скопје: Македоника литера, 2013, стр. 29.</ref> * „Ешко и крушата“ — брзозборка на македонскиот писател [[Јован Стрезовски]].<ref>''Ономоно дономоно''. Просветно дело АД - Скопје, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2007, стр. 5.</ref> * „Боцливото еже“ — песна на македонскиот поет [[Васе Тодоров - Шлеговец]].<ref>Васе Тодоров - Шлеговец, ''Магија на детството''. Скопје: александар & александар, 2000, стр. 37-38.</ref> == Поврзано == * [[Бодликаво прасе]] == Наводи == {{наводи|2}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Ежевидни| ]] [[pl:Jeżowate]] [[pt:Erinaceidae]] [[uk:Їжакоподібні]] 7z2stffcr1b6y206shyvos92nnvvwpp Јован Рилски 0 728597 5648384 5536795 2026-10-20T21:34:57Z Buli 2648 5648384 wikitext text/x-wiki {{Infobox Saint |honorific-prefix = [[Светец|Свети]] |name=Јован Рилски |birth_date={{роден на|||876}} |death_date={{починал на|18|август|946}} |feast_day=19 октомври<ref>Great Synaxaristes: {{el}} ''[http://www.synaxarion.gr/gr/sid/924/sxsaintinfo.aspx Ὁ Ὅσιος Ἰωάννης ὁ Θαυματουργός ὁ ἀσκητής].'' 19 Οκτωβρίου. ΜΕΓΑΣ ΣΥΝΑΞΑΡΙΣΤΗΣ.</ref> |venerated_in=[[Бугарија]] |image=Ivan rilski1.jpg |imagesize=200px |caption=Икона на Јован Рилски. }} '''Јован Рилски''' (познат и како '''Иван Рилски'''; околу [[876]]–[[880]] – X век, традиционално [[18 август]] [[946]]) — средновековен [[православие|православен]] [[монах]], [[пустиник]] и [[светец]], кој дејствувал во [[Прво Бугарско Царство|Првото Бугарско Царство]] во текот на X век. Се смета за еден од најраните претставници на [[отшелништво]]то во средновековна Бугарија и за духовен основач на [[Рилски манастир|Рилскиот манастир]]. Неговиот култ се развил во средниот век и се проширил во православните земји на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] и во Источна Европа. Во бугарската православна традиција се почитува како еден од најзначајните светци и како небесен заштитник на Бугарија.<ref name="PE">Д. Чешмеджиев, А. А. Турилов и И. А. Орецкая, „Иоанн Рильский“, ''Православная энциклопедия'', том 24, Москва, 2010, стр. 585–598. [https://www.pravenc.ru/text/Иоанн%20Рильский.html Достапно на интернет].</ref><ref name="Tomova">Елена Томова, „Св. Иван Рилски“, проект SESDIVA, Институт за литература при Бугарската академија на науките. [https://www.sesdiva.eu/en/virtual-rooms/popular-saints/item/67-st-ivan-of-rila Достапно на интернет].</ref> Податоците за неговиот живот се оскудни и најголемиот дел потекнуваат од подоцнежни [[житие|житија]], во кои историските известувања се испреплетени со религиозни преданија. Според овие извори, Јован потекнувал од селото Скрино, се замонашил во младоста и поголемиот дел од животот го поминал како пустиник во планината [[Рила]]. Околу него постепено се создала монашка заедница, од која се развил Рилскиот манастир. Неговата дејност традиционално се поврзува со владеењето на бугарскиот цар [[Петар I (Бугарија)|Петар I]] (927–969), иако точната хронологија на неговиот живот останува неизвесна.<ref name="PE"/> == Живот == === Потекло и замонашување === Според средновековните житија, Јован Рилски бил роден во селото [[Скрино]], во долината на реката [[Струма]], во денешна западна Бугарија. Неговото раѓање традиционално се датира околу 876–880 година, врз основа на житиското известување дека починал на седумдесетгодишна возраст. Меѓутоа, не постојат современи извори што овозможуваат сигурно утврдување на годината на неговото раѓање.<ref name="PE"/> Житијата содржат различни податоци за неговото семејно потекло. Во некои од нив се наведува дека потекнувал од имотно семејство, додека во т.н. Народно житие е претставен како припадник на сиромашно селско семејство. Според преданието, во младоста работел како овчар, а по смртта на родителите го напуштил световниот живот и се посветил на монаштвото. Во житието составено од [[Евтимиј Трновски]] се наведува дека Јован, на возраст од околу дваесет до дваесет и пет години, го раздал својот имот на сиромашните и заминал во манастир, каде што примил монашки постриг. Според подоцнежната традиција, неговото замонашување се поврзува со манастир посветен на [[Свети Димитриј Солунски|Свети Димитриј]], во близина на родното место. Набргу потоа го напуштил манастирот и се определил за осамен пустински живот.<ref name="Tomova"/> === Отшелнички живот === По замонашувањето, Јован извесно време престојувал во ненаселени планински предели долж долината на Струма, а потоа се преселил во Рилската Планина. Според житијата, живеел во едноставни засолништа, шупливи дрвја и пештери, оддалечени од населените места. Неговиот живот бил заснован врз молитва, пост и откажување од материјалните добра. Во житиската традиција се споменуваат повеќе места поврзани со неговиот престој, меѓу кои месноста Голец и пештерата во областа Вртоп. Според Евтимиј Трновски, Јован поминал дванаесет години во една пештера, по што се повлекол на висока карпа, каде што престојувал уште седум години и четири месеци. Овие временски податоци не можат независно да се потврдат.<ref name="PE"/> Житијата содржат и бројни преданија за неговите искушенија, за напади од разбојници и за борба со демонски сили. Еден од најпознатите раскази се однесува на младиот Лука, кого Евтимиј Трновски го претставува како внук на светецот. Според преданието, Лука сакал да го следи Јован во пустинскиот живот, но починал откако бил каснат од змија. Овие епизоди имаат карактеристични одлики на средновековната [[агиографија]] и не претставуваат независно потврдени историски настани. Со текот на времето, Јован стекнал углед меѓу населението од околните области. Житијата наведуваат дека бил посетуван од луѓе кои барале духовни совети и исцелување. Околу неговото живеалиште постепено се собрале ученици и следбеници, што придонело за создавањето на монашка заедница во Рилската Планина.<ref name="Tomova"/> === Односите со цар Петар I === Еден од најпознатите настани во житиската традиција за Јован Рилски е неговиот однос со бугарскиот цар Петар I. Според преданието, веста за пустиникот стигнала до владетелот, кој посакал лично да го посети. Меѓутоа, Јован одбил непосредна средба со него. Во житието на Евтимиј Трновски се раскажува дека царот се упатил кон неговото живеалиште, но поради непристапниот планински терен не успеал да стигне до него. Двајцата се виделе од далечина, а потоа размениле пораки. Според истиот извор, Петар му испратил дарови, меѓу кои и злато, но Јован одбил да го прифати богатството.<ref name="PE"/> Расказот за односите меѓу Јован и Петар има изразена поучна содржина, во која се истакнува спротивставувањето меѓу световното богатство и монашкиот идеал на сиромаштво. Според истражувачите, наводната преписка меѓу нив најверојатно претставува агиографско предание, а не автентичен историски документ. Поради тоа, не може со сигурност да се утврди дали меѓу пустиникот и царот навистина постоеле непосредни контакти.<ref name="PE"/> === Создавање на монашката заедница === Со дејноста на Јован Рилски се поврзува создавањето на монашка заедница во Рилската Планина во првата половина на X век. Според традиционалната хронологија, нејзините почетоци се сместуваат околу 930 година. Подоцна од оваа заедница се развил Рилскиот манастир, кој станал едно од најзначајните духовни и книжевни средишта во средновековна Бугарија.<ref name="UNESCO">UNESCO World Heritage Centre, [https://whc.unesco.org/en/list/216/ „Rila Monastery“].</ref> Меѓутоа, најстарите житија не се едногласни во поглед на непосредната улога на Јован во организирањето на манастирот. Во Анонимното житие тој е претставен првенствено како осамен пустиник, додека [[Георги Скилица]], византиски книжевник од XII век, наведува дека неговите следбеници изградиле монашки ќелии околу пештерата во која живеел. Според Скилица, Јован последните дванаесет години од својот живот повторно ги поминал во осаменост.<ref name="PE"/> Во подоцнежната традиција Јован се претставува како прв игумен на манастирот, кој пред смртта назначил наследник и оставил писмени упатства за монашкиот живот. Овие известувања главно се засновани врз т.н. „Завет на Јован Рилски“, чија автентичност е спорна. Затоа, иако неговата улога во настанувањето на Рилскиот манастир е општоприфатена во традицијата, точниот начин на кој се формирала првобитната монашка заедница не е целосно разјаснет. === Смрт === Според житиската традиција, Јован Рилски починал на [[18 август]], а неговите ученици го погребале во Рилската Планина. Вообичаено како година на неговата смрт се наведува 946, но нејзината историска веродостојност е спорна. Годината 946 се среќава во подоцнежни руски печатени црковни календари, од кои навлегла во бугарската книжевна традиција во XVII и XVIII век. Наспроти тоа, Георги Скилица го поврзува животот на Јован со времето на византиските цареви [[Константин VII Порфирогенит]] (913–959) и [[Јован I Цимискиј]] (969–976), што создава дополнителни хронолошки тешкотии. Поради недостигот од современи сведоштва, точната година на смртта останува неизвесна.<ref name="PE"/> По неговата смрт, гробот станал место на поклонение. Во житијата се раскажува дека неговото тело останало нераспаднато и дека кај гробот се случувале чудесни исцелувања. Овие преданија придонеле за развојот на неговото почитување како светец. == Моштите на Јован Рилски == === Пренесување во Средец === Моштите на Јован Рилски првично се наоѓале во Рилската Планина, а подоцна биле пренесени во [[Средец (град)|Средец]] (денешна [[Софија]]). Точната година и околностите на пренесувањето не се утврдени. Според Анонимното житие, пренесувањето било извршено по наредба на цар Петар I. Во историографијата се изнесени и други претпоставки, вклучувајќи ја можноста моштите да биле пренесени по иницијатива на [[Арон (комитопул)|Арон]], братот на [[Самоил]]. Георги Скилица го поврзува настанот со владеењето на византиски цар кого го нарекува „Двуроден“, но неговата идентификација е спорна.<ref name="Tomova"/> Во Средец моштите најпрво биле положени во епископска црква, а подоцна во храм посветен на [[Свети апостол Лука]]. Потоа биле пренесени во посебна црква посветена на Јован Рилски. Во XII век нивното почитување било веќе добро развиено. Георги Скилица, кој извесно време бил управник на Средец, во своето житие запишал преданија за исцелувања поврзани со моштите, меѓу кои и за сопственото исцелување и за исцелувањето на византискиот цар [[Мануил I Комнин]].<ref name="PE"/> === Пренесување во Унгарија и Трново === Во [[1183]] година, за време на војната меѓу [[Византија]] и [[Кралство Унгарија|Унгарија]], унгарскиот крал [[Бела III]] го зазел Средец. Моштите на Јован Рилски биле однесени во [[Естергом]], тогашното црковно средиште на Унгарија, каде што биле положени во катедралната црква. Во 1187 година моштите биле вратени во Средец. Нивното враќање во историографијата се поврзува со политичките односи меѓу Унгарија и Византија во времето на царот [[Исак II Ангел]] и со промените на Балканот по востанието на браќата [[Иван Асен I|Асен]] и [[Петар IV (Бугарија)|Петар]].<ref name="PE"/> Во [[1195]] година, по обновувањето на бугарската држава, царот Иван Асен I организирал пренесување на моштите во престолнината [[Велико Трново|Трново]]. Тие биле положени во посебно изградена црква на ридот [[Трапезица]]. Пренесувањето имало значајна улога во зацврстувањето на религиозниот углед на новата престолнина и во поврзувањето на [[Второ Бугарско Царство|Второто Бугарско Царство]] со црковното наследство на претходната држава.<ref name="Tomova"/> === Враќање во Рилскиот манастир === По [[Османлиско Царство|османлиското]] освојување на Трново во 1393 година, моштите продолжиле да се чуваат во градот. Во средината на XV век, монасите од Рилскиот манастир започнале постапка за нивно враќање. Значајна улога во обезбедувањето дозвола за пренесување имала [[Мара Бранковиќ]], вдовица на османлискиот султан [[Мурат II]].<ref name="Grudkov">Venelin Grudkov, „The Religious Reverence to the Saint of Rila in the Context of the Ottoman Conquests in the Balkans“, ''The Balkans'', стр. 231–240. [https://doi.org/10.54664/MCJM4335 DOI:10.54664/MCJM4335].</ref> Во [[1469]] година моштите биле пренесени од Трново во Рилскиот манастир. Патувањето завршило на [[30 јуни]], кога биле свечено положени во манастирот. Настанот бил подробно опишан од средновековниот книжевник [[Владислав Граматик]] во неговата „Рилска повест“, која претставува важен извор за историјата на манастирот во XV век. Враќањето на моштите придонело за обновувањето на духовното значење на Рилскиот манастир во услови на османлиската власт. Во негова чест бил воспоставен посебен црковен празник на [[1 јули]]. Моштите на Јован Рилски и денес се чуваат во манастирот.<ref name="PE"/> == Историски извори == Главните извори за животот на Јован Рилски се средновековните житија, составени повеќе од еден век по неговата смрт. Поради нивниот агиографски карактер, историските податоци во нив се испреплетени со легендарни раскази, библиски мотиви и поучни епизоди. Во науката постојат различни мислења за нивната хронологија, меѓусебна зависност и историска веродостојност. Постои претпоставка дека првото житие било составено уште во втората половина на X век, непосредно по неговата смрт, можеби по иницијатива на цар Петар I. Меѓутоа, таков текст не е зачуван, а дел од истражувачите го оспоруваат и самото негово постоење.<ref name="PE"/> Најстарото зачувано опширно житие е т.н. '''Анонимно''' или '''Народно житие''', кое според преовладувачкото датирање било составено во XII век, најверојатно пред 1183 година. Делото содржи бројни народни преданија, апокрифни мотиви и раскази за чудата на светецот. За првпат било објавено од рускиот славист [[Александар Гилфердинг]] во 1868 година, според препис од 1756 година.<ref name="Tomova"/> Друго значајно житие составил византискиот книжевник Георги Скилица во втората половина на XII век, најверојатно меѓу 1166 и 1183 година. Делото првично било напишано на грчки јазик, но неговиот оригинал не е зачуван. Познато е преку словенски превод, кој се сочувал во повеќе ракописни преписи. Житието содржи податоци за отшелничкиот живот на Јован, создавањето на монашката заедница и пренесувањето на моштите во Средец. Во втората половина на XIV век Евтимиј Трновски составил ново опширно житие, користејќи ги постарите текстови. Во него животот на светецот е изложен во развиен книжевен стил, карактеристичен за [[Трновска книжевна школа|Трновската книжевна школа]]. Делото содржи и дополнителни раскази за неговите односи со цар Петар I и за пренесувањата на моштите.<ref name="PE"/> За подоцнежната историја на култот особено значајна е „Рилската повест“ на Владислав Граматик, посветена на пренесувањето на моштите во 1469 година. Делото било вклучено во т.н. Рилски панегирик од 1478–1479 година. На истиот период му припаѓа и „Житието со мала пофалба“ на [[Димитриј Кантакузин]], составено меѓу 1469 и 1479 година.<ref name="Grudkov"/> == Заветот на Јован Рилски == На Јован Рилски традиционално му се припишува дело познато како '''„Завет на Јован Рилски“''', кое според неговата содржина било составено на 25 март 941 година. Текстот содржи поуки за монашкиот живот, сиромаштвото, духовната дисциплина, послушноста и односите во монашката заедница. Автентичноста на делото е предмет на научна расправа. Иако во постарата историографија често било прифаќано како оригинален документ од X век, најстарите зачувани преписи потекнуваат од XIX век. Во нив се наведува дека биле направени според постар ракопис од 1385 година, но неговото постоење не е независно потврдено. Историчарката Бистра Николова во својата студија од 2006 година укажала на повеќе терминолошки и хронолошки анахронизми, како и на особености на јазикот што не одговараат на текст составен во X или XIV век. Врз основа на овие показатели, таа заклучила дека „Заветот“ најверојатно претставува подоцнежна творба, создадена во XIX век.<ref name="Nikolova">Бистра Николова, „Заветът на св. Иван Рилски. За митовете и реалиите“, ''Старобългарска литература'', бр. 35–36, 2006, стр. 144–166. [https://www.starobulglit.eu/issues/35/144-Nikolova.pdf Целосен текст].</ref> Поради овие сомневања, делото не може безрезервно да се користи како автентично сведоштво за животот на Јован Рилски или за организацијата на Рилскиот манастир во X век. == Култ и почитување == Култот на Јован Рилски најверојатно се појавил во Рилската Планина набргу по неговата смрт, а подоцна се проширил во Средец. Неговиот развој бил тесно поврзан со почитувањето на моштите и со создавањето на житиски и богослужбени текстови. Особено значајна улога имале делата на Георги Скилица од XII век. Со пренесувањето на моштите во Трново во 1195 година, неговиот култ добил пошироко значење во Второто Бугарско Царство. Во текот на XIII и XIV век неговото име било вклучувано во црковни календари, проложни житија и богослужбени зборници. Во средновековната книжевна традиција се зачувани бројни канони, стихири, тропари и други химнографски состави посветени на него.<ref name="PE"/> Неговото почитување се проширило и во српските и македонските црковни и книжевни средишта. За тоа сведочат преписи на неговите житија и богослужбени состави, меѓу кои и ракописи од XIV и XV век. Житие на Јован Рилски е зачувано и во српски пролог од последната четвртина на XIV век, кој се наоѓал во црквата „Благовештение“ во [[Прилеп]], додека во [[Скопски минеј|Скопскиот минеј]] од 1451 година е застапен богослужбен канон посветен на светецот.<ref name="PE"/> Во периодот на османлиската власт, почитувањето на Јован Рилски продолжило да се развива во Рилскиот манастир и во другите православни средишта. Во одредени периоди манастирот се наоѓал под црковната јурисдикција на [[Охридска архиепископија|Охридската архиепископија]]. Подоцна неговиот култ добил пошироко распространување во [[Молдавија]], [[Влашка]], [[Русија]] и други православни земји. Православната црква одбележува три главни празници поврзани со Јован Рилски: * [[18 август]] — Успение на Јован Рилски; * [[19 октомври]] — пренесување на моштите во Трново во 1195 година; * [[1 јули]] — враќање на моштите во Рилскиот манастир во 1469 година. == Иконографија == Во православната [[иконографија]], Јован Рилски најчесто е претставен како постар монах со долга брада, облечен во монашка облека. Во рацете обично држи крст или свиток со духовна поука. Во некои претстави е прикажан со модел на манастир или во сцени од неговото житие. Меѓу најраните зачувани претстави на светецот се наоѓа икона од XIV век, датирана околу 1335–1343 година, која се чува во Рилскиот манастир. Неговиот лик бил застапен и во средновековното ѕидно сликарство, а особено голем број претстави настанале во XVIII и XIX век, за време на обновата на бугарските цркви и манастири.<ref name="PE"/> == Наследство == Најзначајното материјално наследство поврзано со Јован Рилски е Рилскиот манастир, кој во текот на средниот век се развил во значајно религиозно и книжевно средиште. Манастирот бил повеќепати обновуван, особено во XIV век, кога локалниот владетел [[Хреља]] изградил утврдена кула и други манастирски градби. Најголемиот дел од денешниот манастирски комплекс потекнува од XIX век, кога бил обновен по пожарот од 1833 година. Во [[1983]] година Рилскиот манастир бил вклучен во [[Список на светско наследство на УНЕСКО|Списокот на светското наследство на УНЕСКО]], поради неговото историско, архитектонско и културно значење.<ref name="UNESCO"/> Јован Рилски оставил значајно наследство и во средновековната словенска книжевност. Житијата и богослужбените дела посветени на него претставуваат важни извори за историјата на монаштвото, развојот на православните религиозни култови и книжевните врски меѓу балканските земји. == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Чешмеджиев, Д., А. А. Турилов и И. А. Орецкая. „Иоанн Рильский“. Во: ''Православная энциклопедия'', том 24. Москва, 2010, стр. 585–598. * Николова, Бистра. „Заветът на св. Иван Рилски. За митовете и реалиите“. ''Старобългарска литература'', бр. 35–36, 2006, стр. 144–166. * Thomas, John, and Angela Constantinides Hero (eds.). ''Byzantine Monastic Foundation Documents: A Complete Translation of the Surviving Founders' Typika and Testaments''. Vol. 1. Washington, D.C.: Dumbarton Oaks, 2000, стр. 125–134. * Grudkov, Venelin. „The Religious Reverence to the Saint of Rila in the Context of the Ottoman Conquests in the Balkans“. ''The Balkans'', стр. 231–240. DOI: 10.54664/MCJM4335. == Галерија == <gallery> File:StJohnofRila.jpg|Икона на Свети Јован Рилски во [[Рилски манастир|Рилскиот манастир]]. FIle:Rila Monastery 2007.jpg|Рилски манастир. File:Belarus-Minsk-Church of John of Rila-1.jpg|Црква „Св. Јован Рилски“, Минск. File:Ivan Rilski - fresco from church in rila monastery-bulgaria.JPG |Икона на Св. Јован Рилски во Рилскиот манастир </gallery> == Наводи == {{наводи}} {{Биографија-никулец}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јован Рилски}} [[Категорија:Луѓе од 9 век]] [[Категорија:Луѓе од 10 век]] [[Категорија:Бугарски светци]] [[Категорија:Погребани во Рилскиот манастир]] [[Категорија:Православни светци]] [[Категорија:Рилски манастир]] [[Категорија:Преподобни]] [[Категорија:Чудотворци]] [[Категорија:Христијански светци од 10 век]] jpic8s0ss1wxxovliu6x1ghvc5jeeen 5648386 5648384 2026-10-20T21:44:40Z Buli 2648 /* Историски извори */ 5648386 wikitext text/x-wiki {{Infobox Saint |honorific-prefix = [[Светец|Свети]] |name=Јован Рилски |birth_date={{роден на|||876}} |death_date={{починал на|18|август|946}} |feast_day=19 октомври<ref>Great Synaxaristes: {{el}} ''[http://www.synaxarion.gr/gr/sid/924/sxsaintinfo.aspx Ὁ Ὅσιος Ἰωάννης ὁ Θαυματουργός ὁ ἀσκητής].'' 19 Οκτωβρίου. ΜΕΓΑΣ ΣΥΝΑΞΑΡΙΣΤΗΣ.</ref> |venerated_in=[[Бугарија]] |image=Ivan rilski1.jpg |imagesize=200px |caption=Икона на Јован Рилски. }} '''Јован Рилски''' (познат и како '''Иван Рилски'''; околу [[876]]–[[880]] – X век, традиционално [[18 август]] [[946]]) — средновековен [[православие|православен]] [[монах]], [[пустиник]] и [[светец]], кој дејствувал во [[Прво Бугарско Царство|Првото Бугарско Царство]] во текот на X век. Се смета за еден од најраните претставници на [[отшелништво]]то во средновековна Бугарија и за духовен основач на [[Рилски манастир|Рилскиот манастир]]. Неговиот култ се развил во средниот век и се проширил во православните земји на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] и во Источна Европа. Во бугарската православна традиција се почитува како еден од најзначајните светци и како небесен заштитник на Бугарија.<ref name="PE">Д. Чешмеджиев, А. А. Турилов и И. А. Орецкая, „Иоанн Рильский“, ''Православная энциклопедия'', том 24, Москва, 2010, стр. 585–598. [https://www.pravenc.ru/text/Иоанн%20Рильский.html Достапно на интернет].</ref><ref name="Tomova">Елена Томова, „Св. Иван Рилски“, проект SESDIVA, Институт за литература при Бугарската академија на науките. [https://www.sesdiva.eu/en/virtual-rooms/popular-saints/item/67-st-ivan-of-rila Достапно на интернет].</ref> Податоците за неговиот живот се оскудни и најголемиот дел потекнуваат од подоцнежни [[житие|житија]], во кои историските известувања се испреплетени со религиозни преданија. Според овие извори, Јован потекнувал од селото Скрино, се замонашил во младоста и поголемиот дел од животот го поминал како пустиник во планината [[Рила]]. Околу него постепено се создала монашка заедница, од која се развил Рилскиот манастир. Неговата дејност традиционално се поврзува со владеењето на бугарскиот цар [[Петар I (Бугарија)|Петар I]] (927–969), иако точната хронологија на неговиот живот останува неизвесна.<ref name="PE"/> == Живот == === Потекло и замонашување === Според средновековните житија, Јован Рилски бил роден во селото [[Скрино]], во долината на реката [[Струма]], во денешна западна Бугарија. Неговото раѓање традиционално се датира околу 876–880 година, врз основа на житиското известување дека починал на седумдесетгодишна возраст. Меѓутоа, не постојат современи извори што овозможуваат сигурно утврдување на годината на неговото раѓање.<ref name="PE"/> Житијата содржат различни податоци за неговото семејно потекло. Во некои од нив се наведува дека потекнувал од имотно семејство, додека во т.н. Народно житие е претставен како припадник на сиромашно селско семејство. Според преданието, во младоста работел како овчар, а по смртта на родителите го напуштил световниот живот и се посветил на монаштвото. Во житието составено од [[Евтимиј Трновски]] се наведува дека Јован, на возраст од околу дваесет до дваесет и пет години, го раздал својот имот на сиромашните и заминал во манастир, каде што примил монашки постриг. Според подоцнежната традиција, неговото замонашување се поврзува со манастир посветен на [[Свети Димитриј Солунски|Свети Димитриј]], во близина на родното место. Набргу потоа го напуштил манастирот и се определил за осамен пустински живот.<ref name="Tomova"/> === Отшелнички живот === По замонашувањето, Јован извесно време престојувал во ненаселени планински предели долж долината на Струма, а потоа се преселил во Рилската Планина. Според житијата, живеел во едноставни засолништа, шупливи дрвја и пештери, оддалечени од населените места. Неговиот живот бил заснован врз молитва, пост и откажување од материјалните добра. Во житиската традиција се споменуваат повеќе места поврзани со неговиот престој, меѓу кои месноста Голец и пештерата во областа Вртоп. Според Евтимиј Трновски, Јован поминал дванаесет години во една пештера, по што се повлекол на висока карпа, каде што престојувал уште седум години и четири месеци. Овие временски податоци не можат независно да се потврдат.<ref name="PE"/> Житијата содржат и бројни преданија за неговите искушенија, за напади од разбојници и за борба со демонски сили. Еден од најпознатите раскази се однесува на младиот Лука, кого Евтимиј Трновски го претставува како внук на светецот. Според преданието, Лука сакал да го следи Јован во пустинскиот живот, но починал откако бил каснат од змија. Овие епизоди имаат карактеристични одлики на средновековната [[агиографија]] и не претставуваат независно потврдени историски настани. Со текот на времето, Јован стекнал углед меѓу населението од околните области. Житијата наведуваат дека бил посетуван од луѓе кои барале духовни совети и исцелување. Околу неговото живеалиште постепено се собрале ученици и следбеници, што придонело за создавањето на монашка заедница во Рилската Планина.<ref name="Tomova"/> === Односите со цар Петар I === Еден од најпознатите настани во житиската традиција за Јован Рилски е неговиот однос со бугарскиот цар Петар I. Според преданието, веста за пустиникот стигнала до владетелот, кој посакал лично да го посети. Меѓутоа, Јован одбил непосредна средба со него. Во житието на Евтимиј Трновски се раскажува дека царот се упатил кон неговото живеалиште, но поради непристапниот планински терен не успеал да стигне до него. Двајцата се виделе од далечина, а потоа размениле пораки. Според истиот извор, Петар му испратил дарови, меѓу кои и злато, но Јован одбил да го прифати богатството.<ref name="PE"/> Расказот за односите меѓу Јован и Петар има изразена поучна содржина, во која се истакнува спротивставувањето меѓу световното богатство и монашкиот идеал на сиромаштво. Според истражувачите, наводната преписка меѓу нив најверојатно претставува агиографско предание, а не автентичен историски документ. Поради тоа, не може со сигурност да се утврди дали меѓу пустиникот и царот навистина постоеле непосредни контакти.<ref name="PE"/> === Создавање на монашката заедница === Со дејноста на Јован Рилски се поврзува создавањето на монашка заедница во Рилската Планина во првата половина на X век. Според традиционалната хронологија, нејзините почетоци се сместуваат околу 930 година. Подоцна од оваа заедница се развил Рилскиот манастир, кој станал едно од најзначајните духовни и книжевни средишта во средновековна Бугарија.<ref name="UNESCO">UNESCO World Heritage Centre, [https://whc.unesco.org/en/list/216/ „Rila Monastery“].</ref> Меѓутоа, најстарите житија не се едногласни во поглед на непосредната улога на Јован во организирањето на манастирот. Во Анонимното житие тој е претставен првенствено како осамен пустиник, додека [[Георги Скилица]], византиски книжевник од XII век, наведува дека неговите следбеници изградиле монашки ќелии околу пештерата во која живеел. Според Скилица, Јован последните дванаесет години од својот живот повторно ги поминал во осаменост.<ref name="PE"/> Во подоцнежната традиција Јован се претставува како прв игумен на манастирот, кој пред смртта назначил наследник и оставил писмени упатства за монашкиот живот. Овие известувања главно се засновани врз т.н. „Завет на Јован Рилски“, чија автентичност е спорна. Затоа, иако неговата улога во настанувањето на Рилскиот манастир е општоприфатена во традицијата, точниот начин на кој се формирала првобитната монашка заедница не е целосно разјаснет. === Смрт === Според житиската традиција, Јован Рилски починал на [[18 август]], а неговите ученици го погребале во Рилската Планина. Вообичаено како година на неговата смрт се наведува 946, но нејзината историска веродостојност е спорна. Годината 946 се среќава во подоцнежни руски печатени црковни календари, од кои навлегла во бугарската книжевна традиција во XVII и XVIII век. Наспроти тоа, Георги Скилица го поврзува животот на Јован со времето на византиските цареви [[Константин VII Порфирогенит]] (913–959) и [[Јован I Цимискиј]] (969–976), што создава дополнителни хронолошки тешкотии. Поради недостигот од современи сведоштва, точната година на смртта останува неизвесна.<ref name="PE"/> По неговата смрт, гробот станал место на поклонение. Во житијата се раскажува дека неговото тело останало нераспаднато и дека кај гробот се случувале чудесни исцелувања. Овие преданија придонеле за развојот на неговото почитување како светец. == Моштите на Јован Рилски == === Пренесување во Средец === Моштите на Јован Рилски првично се наоѓале во Рилската Планина, а подоцна биле пренесени во [[Средец (град)|Средец]] (денешна [[Софија]]). Точната година и околностите на пренесувањето не се утврдени. Според Анонимното житие, пренесувањето било извршено по наредба на цар Петар I. Во историографијата се изнесени и други претпоставки, вклучувајќи ја можноста моштите да биле пренесени по иницијатива на [[Арон (комитопул)|Арон]], братот на [[Самоил]]. Георги Скилица го поврзува настанот со владеењето на византиски цар кого го нарекува „Двуроден“, но неговата идентификација е спорна.<ref name="Tomova"/> Во Средец моштите најпрво биле положени во епископска црква, а подоцна во храм посветен на [[Свети апостол Лука]]. Потоа биле пренесени во посебна црква посветена на Јован Рилски. Во XII век нивното почитување било веќе добро развиено. Георги Скилица, кој извесно време бил управник на Средец, во своето житие запишал преданија за исцелувања поврзани со моштите, меѓу кои и за сопственото исцелување и за исцелувањето на византискиот цар [[Мануил I Комнин]].<ref name="PE"/> === Пренесување во Унгарија и Трново === Во [[1183]] година, за време на војната меѓу [[Византија]] и [[Кралство Унгарија|Унгарија]], унгарскиот крал [[Бела III]] го зазел Средец. Моштите на Јован Рилски биле однесени во [[Естергом]], тогашното црковно средиште на Унгарија, каде што биле положени во катедралната црква. Во 1187 година моштите биле вратени во Средец. Нивното враќање во историографијата се поврзува со политичките односи меѓу Унгарија и Византија во времето на царот [[Исак II Ангел]] и со промените на Балканот по востанието на браќата [[Иван Асен I|Асен]] и [[Петар IV (Бугарија)|Петар]].<ref name="PE"/> Во [[1195]] година, по обновувањето на бугарската држава, царот Иван Асен I организирал пренесување на моштите во престолнината [[Велико Трново|Трново]]. Тие биле положени во посебно изградена црква на ридот [[Трапезица]]. Пренесувањето имало значајна улога во зацврстувањето на религиозниот углед на новата престолнина и во поврзувањето на [[Второ Бугарско Царство|Второто Бугарско Царство]] со црковното наследство на претходната држава.<ref name="Tomova"/> === Враќање во Рилскиот манастир === По [[Османлиско Царство|османлиското]] освојување на Трново во 1393 година, моштите продолжиле да се чуваат во градот. Во средината на XV век, монасите од Рилскиот манастир започнале постапка за нивно враќање. Значајна улога во обезбедувањето дозвола за пренесување имала [[Мара Бранковиќ]], вдовица на османлискиот султан [[Мурат II]].<ref name="Grudkov">Venelin Grudkov, „The Religious Reverence to the Saint of Rila in the Context of the Ottoman Conquests in the Balkans“, ''The Balkans'', стр. 231–240. [https://doi.org/10.54664/MCJM4335 DOI:10.54664/MCJM4335].</ref> Во [[1469]] година моштите биле пренесени од Трново во Рилскиот манастир. Патувањето завршило на [[30 јуни]], кога биле свечено положени во манастирот. Настанот бил подробно опишан од средновековниот книжевник [[Владислав Граматик]] во неговата „Рилска повест“, која претставува важен извор за историјата на манастирот во XV век. Враќањето на моштите придонело за обновувањето на духовното значење на Рилскиот манастир во услови на османлиската власт. Во негова чест бил воспоставен посебен црковен празник на [[1 јули]]. Моштите на Јован Рилски и денес се чуваат во манастирот.<ref name="PE"/> == Историски извори == Главните извори за животот на Јован Рилски се средновековните житија, составени повеќе од еден век по неговата смрт. Поради нивниот агиографски карактер, историските податоци во нив се испреплетени со легендарни раскази, библиски мотиви и поучни епизоди. Во науката постојат различни мислења за нивната хронологија, меѓусебна зависност и историска веродостојност. Постои претпоставка дека првото житие било составено уште во втората половина на X век, непосредно по неговата смрт, можеби по иницијатива на цар Петар I. Меѓутоа, таков текст не е зачуван, а дел од истражувачите го оспоруваат и самото негово постоење.<ref name="PE"/> Најстарото зачувано опширно житие е т.н. Анонимно или Народно житие, кое според преовладувачкото датирање било составено во XII век, најверојатно пред 1183 година. Делото содржи бројни народни преданија, апокрифни мотиви и раскази за чудата на светецот. За првпат било објавено од рускиот славист [[Александар Гилфердинг]] во 1868 година, според препис од 1756 година.<ref name="Tomova" /> Друго значајно житие составил византискиот книжевник Георги Скилица во втората половина на XII век, најверојатно меѓу 1166 и 1183 година. Делото првично било напишано на грчки јазик, но неговиот оригинал не е зачуван. Познато е преку словенски превод, кој се сочувал во повеќе ракописни преписи. Житието содржи податоци за отшелничкиот живот на Јован, создавањето на монашката заедница и пренесувањето на моштите во Средец. Во втората половина на XIV век Евтимиј Трновски составил ново опширно житие, користејќи ги постарите текстови. Во него животот на светецот е изложен во развиен книжевен стил, карактеристичен за [[Трновска книжевна школа|Трновската книжевна школа]]. Делото содржи и дополнителни раскази за неговите односи со цар Петар I и за пренесувањата на моштите.<ref name="PE"/> За подоцнежната историја на култот особено значајна е „Рилската повест“ на Владислав Граматик, посветена на пренесувањето на моштите во 1469 година. Делото било вклучено во т.н. Рилски панегирик од 1478–1479 година. На истиот период му припаѓа и „Житието со мала пофалба“ на [[Димитриј Кантакузин]], составено меѓу 1469 и 1479 година.<ref name="Grudkov"/> == Заветот на Јован Рилски == На Јован Рилски традиционално му се припишува дело познато како „Завет на Јован Рилски“, кое според неговата содржина било составено на 25 март 941 година. Текстот содржи поуки за монашкиот живот, сиромаштвото, духовната дисциплина, послушноста и односите во монашката заедница. Автентичноста на делото е предмет на научна расправа. Иако во постарата историографија често било прифаќано како оригинален документ од X век, најстарите зачувани преписи потекнуваат од XIX век. Во нив се наведува дека биле направени според постар ракопис од 1385 година, но неговото постоење не е независно потврдено. Историчарката Бистра Николова во својата студија од 2006 година укажала на повеќе терминолошки и хронолошки анахронизми, како и на особености на јазикот што не одговараат на текст составен во X или XIV век. Врз основа на овие показатели, таа заклучила дека „Заветот“ најверојатно претставува подоцнежна творба, создадена во XIX век.<ref name="Nikolova">Бистра Николова, „Заветът на св. Иван Рилски. За митовете и реалиите“, ''Старобългарска литература'', бр. 35–36, 2006, стр. 144–166. [https://www.starobulglit.eu/issues/35/144-Nikolova.pdf Целосен текст].</ref> Поради овие сомневања, делото не може безрезервно да се користи како автентично сведоштво за животот на Јован Рилски или за организацијата на Рилскиот манастир во X век. == Култ и почитување == Култот на Јован Рилски најверојатно се појавил во Рилската Планина набргу по неговата смрт, а подоцна се проширил во Средец. Неговиот развој бил тесно поврзан со почитувањето на моштите и со создавањето на житиски и богослужбени текстови. Особено значајна улога имале делата на Георги Скилица од XII век. Со пренесувањето на моштите во Трново во 1195 година, неговиот култ добил пошироко значење во Второто Бугарско Царство. Во текот на XIII и XIV век неговото име било вклучувано во црковни календари, проложни житија и богослужбени зборници. Во средновековната книжевна традиција се зачувани бројни канони, стихири, тропари и други химнографски состави посветени на него.<ref name="PE"/> Неговото почитување се проширило и во српските и македонските црковни и книжевни средишта. За тоа сведочат преписи на неговите житија и богослужбени состави, меѓу кои и ракописи од XIV и XV век. Житие на Јован Рилски е зачувано и во српски пролог од последната четвртина на XIV век, кој се наоѓал во црквата „Благовештение“ во [[Прилеп]], додека во [[Скопски минеј|Скопскиот минеј]] од 1451 година е застапен богослужбен канон посветен на светецот.<ref name="PE"/> Во периодот на османлиската власт, почитувањето на Јован Рилски продолжило да се развива во Рилскиот манастир и во другите православни средишта. Во одредени периоди манастирот се наоѓал под црковната јурисдикција на [[Охридска архиепископија|Охридската архиепископија]]. Подоцна неговиот култ добил пошироко распространување во [[Молдавија]], [[Влашка]], [[Русија]] и други православни земји. Православната црква одбележува три главни празници поврзани со Јован Рилски: * [[18 август]] — Успение на Јован Рилски; * [[19 октомври]] — пренесување на моштите во Трново во 1195 година; * [[1 јули]] — враќање на моштите во Рилскиот манастир во 1469 година. == Иконографија == Во православната [[иконографија]], Јован Рилски најчесто е претставен како постар монах со долга брада, облечен во монашка облека. Во рацете обично држи крст или свиток со духовна поука. Во некои претстави е прикажан со модел на манастир или во сцени од неговото житие. Меѓу најраните зачувани претстави на светецот се наоѓа икона од XIV век, датирана околу 1335–1343 година, која се чува во Рилскиот манастир. Неговиот лик бил застапен и во средновековното ѕидно сликарство, а особено голем број претстави настанале во XVIII и XIX век, за време на обновата на бугарските цркви и манастири.<ref name="PE"/> == Наследство == Најзначајното материјално наследство поврзано со Јован Рилски е Рилскиот манастир, кој во текот на средниот век се развил во значајно религиозно и книжевно средиште. Манастирот бил повеќепати обновуван, особено во XIV век, кога локалниот владетел [[Хреља]] изградил утврдена кула и други манастирски градби. Најголемиот дел од денешниот манастирски комплекс потекнува од XIX век, кога бил обновен по пожарот од 1833 година. Во [[1983]] година Рилскиот манастир бил вклучен во [[Список на светско наследство на УНЕСКО|Списокот на светското наследство на УНЕСКО]], поради неговото историско, архитектонско и културно значење.<ref name="UNESCO"/> Јован Рилски оставил значајно наследство и во средновековната словенска книжевност. Житијата и богослужбените дела посветени на него претставуваат важни извори за историјата на монаштвото, развојот на православните религиозни култови и книжевните врски меѓу балканските земји. == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Чешмеджиев, Д., А. А. Турилов и И. А. Орецкая. „Иоанн Рильский“. Во: ''Православная энциклопедия'', том 24. Москва, 2010, стр. 585–598. * Николова, Бистра. „Заветът на св. Иван Рилски. За митовете и реалиите“. ''Старобългарска литература'', бр. 35–36, 2006, стр. 144–166. * Thomas, John, and Angela Constantinides Hero (eds.). ''Byzantine Monastic Foundation Documents: A Complete Translation of the Surviving Founders' Typika and Testaments''. Vol. 1. Washington, D.C.: Dumbarton Oaks, 2000, стр. 125–134. * Grudkov, Venelin. „The Religious Reverence to the Saint of Rila in the Context of the Ottoman Conquests in the Balkans“. ''The Balkans'', стр. 231–240. DOI: 10.54664/MCJM4335. == Галерија == <gallery> File:StJohnofRila.jpg|Икона на Свети Јован Рилски во [[Рилски манастир|Рилскиот манастир]]. FIle:Rila Monastery 2007.jpg|Рилски манастир. File:Belarus-Minsk-Church of John of Rila-1.jpg|Црква „Св. Јован Рилски“, Минск. File:Ivan Rilski - fresco from church in rila monastery-bulgaria.JPG |Икона на Св. Јован Рилски во Рилскиот манастир </gallery> {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јован Рилски}} [[Категорија:Луѓе од 9 век]] [[Категорија:Луѓе од 10 век]] [[Категорија:Бугарски светци]] [[Категорија:Погребани во Рилскиот манастир]] [[Категорија:Православни светци]] [[Категорија:Рилски манастир]] [[Категорија:Преподобни]] [[Категорија:Чудотворци]] [[Категорија:Христијански светци од 10 век]] qnio5xz6bg5e62g2csjdf3agga0k7s7 Асеманиево евангелие 0 747740 5648223 5648218 2026-10-20T12:06:00Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Ракописи во Ватиканската библиотека]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5648223 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Infobox manuscript <!----------Name----------> | name = Асеманово евангелие | location = [[Ватиканска библиотека]] <!----------Image----------> | image = CodexVaticanusSlavicus3Gagoliticus.jpg | width = | caption = Страница од Асеманиевото евангелие | alt = <!----------General----------> | Also known as = | Type = | Date = Втората половина на X век | Place of origin = | Language(s) = | Scribe(s) = | Author(s) = | Compiled by = | Illuminated by = | Patron = | Dedicated to = <!----------Form and content----------> | Material = [[пергамент]] | Size = 158 листа | Format = | Condition = | Script = [[глаголица]] | Contents = | Illumination(s) = | Additions = | Exemplar(s) = | Previously kept = | Discovered = | Accession = | Other = | below = }} '''Асеманиево евангелие''' или '''Асеманово евангелие''' — глаголски ракопис од втората половина на [[X век]] чие настанување се поврзува со [[Охридска книжевна школа|Охридската книжевна школа]]. == Име == [[Податотека:Giuseppe Simone Assemani1.jpg|мини|лево|Јосиф Симон Асемани (1687–1768), пронаоѓачот на Асемановото евангелие]] Пишуван е врз пергамент со обла [[глаголица]] и има 158 листа. Овој глаголски споменик кој се смета за најстар словенски ракопис, го пронашол во 1736 година, во [[Ерусалим]] префектот на Ватиканската библиотека Јосиф Симон Асемани (1687 - 1768) по чија смрт, заедно со целата неговата колекција, станал сопственост на библиотеката во [[Ватикан]]. Во оваа библиотека сега го носи бројот 3, а е наречено Асеманово по името на неговиот пронаоѓач. Комплетно е дигитализирано и достапно во нивната дигитална библиотека.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://digi.vatlib.it/view/MSS_Vat.slav.3|title=|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref> == Содржина == По содржина е изборно евангелие ([[апракос]]) со [[месецослов]] и неговиот текст, според мислењето на многумина истражувачи, му е најблизок на Кирилометодиевиот превод на евангелието. Големата важност на ова најстаро апракосно евангелие за историјата на евангелскиот текст се потврдува и од тоа што во неговиот месецослов ги наоѓаме најстарите вести за празнувањето, паметта на браќата [[Св. Кирил и Методиј|Кирил и Методиј]] и [[Свети Климент Охридски|Климент Охридски]]. Интерес претставуваат и подоцнежните кирилски записи во почетокот на секој месец од месецословот, во кои се означени „злите денови“ во соодветниот месец. Од овие записи добива важни податоци за битот и верувањата на [[Македонски Словени|македонските Словени]] во таа далечна епоха. Асемановото евангелие е мошне важно и за историјата на нашата книжна орнаментика. Илуминацијата му е старинска и мошне оригинална, при што не се чувствува некое посебно влијание од страна на водечките цариградски илуминаторски школи. Тоа значи дека во скрипторскиот центар во кој настанало Асемановото евангелие била негувана самостојна, автохтона илуминторска традиција.<ref>Речник на старата македонска книжевност, Ѓорѓи Поп-Атанасов, Македонска книга, 1989, стр.24-25</ref><ref name="manuscripts">{{наведена книга|title=Macedonian Glagolitic and Cyrillic manuscripts|last=|first=|date=2008|publisher=Institute for Macedonian language Krste Misirkov|author=Ilija Velev|author2=Liljana Makarijoska|author3= Emilija Crvenkovska|year=|isbn=978-9989-640-93-3|location=Skopje|pages=128}}</ref> == Особености == Некои од јазичните особеностите на овој ракопис се:<ref name=BSSR>{{citation | last = Пандев | first = Димитар | editor-last = Ќулавкова | editor-first = Катица | title = Македонска хрестоматија | pages = 9–10 | publisher = МАНУ | location = Скопје | year = 2020 | isbn = 9786082033013 | postscript = .}}</ref> * двоеров правопис, испуштање на еровите, обично во зборови на крајот на редот * правописно мешање на еровите * замена ъ > o и ь > e во силна позиција * употреба на ѕ: {{slavonic|cu|мноѕи}}, {{slavonic|cu|по᾽лѕа̄}}. == Наводи == {{наводи}} == Поврзано == * [[Список на глаголични ракописи (900–1399)]] * [[Средновековна македонска книжевност]] * [[Старословенска книжевност]] * [[Старословенски јазик]] * [[Средномакедонски период]] == Надворешни врски == *{{Cite web |url=https://digi.vatlib.it/view/MSS_Vat.slav.3 |title=Rome, Biblioteca apostolica vaticana, Cod. Vat. slav. 3 |work= |ref=I-RvatVatSl3 }} {{Македонски ракописи до 14 век}} [[Категорија:Средновековна македонска книжевност]] [[Категорија:Христијански текстови од 11 век]] [[Категорија:Охридска книжевна школа]] [[Категорија:Глаголички ракописи]] [[Категорија:Кирилометодиевистика]] [[Категорија:Ракописи во Ватиканската библиотека]] ozk4armeo46hnk2n0r0gu8som9pvw5d Белица (Кичевско) 0 755102 5648311 5647597 2026-10-20T17:53:54Z Ehrlich91 24281 /* Стопанство */ 5648311 wikitext text/x-wiki {{другизначења|Белица (појаснување)}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Белица | слика = Викиекспедиција во Копачка 86.jpg | големина на слика = 300п | опис = Панорамски поглед на селото | општина = {{општинскигрб|Општина Кичево}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Копачка (област)|Копачка]] | население = 54 | година = 2002 | поштенски број = 6255 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 792 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=24 | lat_sec=11 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=56 | lon_sec=57 | слава = [[Александар Александриски|Свети Александар]] | мрежно место = | карта = Белица во Општина Кичево.svg }} '''Белица''' — село во областа [[Копачка (област)|Копачка]], во [[Општина Кичево]], на патот помеѓу градовите [[Кичево]] и [[Демир Хисар]]. До март 2013 година, селото било дел од поранешната [[Општина Другово]], која била споена со Општина Кичево. == Потекло на името == Името на селото првпат е споменато како „Белица“ во {{римски|15}} век. За значењето на името има неколку мислења:<ref name="речник">{{Наведена книга |title=Речник на имињата на населените места во Р Македонија|last=Иванова|first=Олга|publisher=[[Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“]]|year=2014|isbn=|location=Скопје|pages=44-45}}</ref> * потекнува од бел (спротивно на „црн“) + -ица, семантички еквивалент на Бела Река; * образување на придавката „бел“; и * од белица, некој вид на глинеста бела земја. По народно предание, селото го добило своето име од белиот камен (белутрак), кој го има во овој крај.<ref name=":0" /> == Географија и местоположба == [[Податотека:Викиекспедиција во Копачка 76.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Селото се наоѓа во областа [[Копачка (област)|Копачка]], во јужниот дел на територијата на [[Општина Кичево]], на јужната страна на [[Кичевска Котлина|Кичевската Котлина]], чиј атар се издига на источната падина на [[Илинска Планина]] и се допира со подрачјето на [[Општина Дебрца]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=1 јануари 2019|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=24}}</ref> Селото е ридско, на надморска височина од 760 метри. Од градот [[Кичево]] е оддалечено 21 километар.<ref name="енциклопедија" /> Белица е сместена во крајниот јужен дел на Кичевската Котлина. Се наоѓа во горниот тек на Беличка Река, десна притока на Треска. Беличка настанува со спојување на две помали реки, Горна и Темна. Горна Река тече од југоисточна страна, а Темен Дол од југозападна страна.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Кичевска котлина: Селски населби и население|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=Српска академија на науките и уметностите|year=1968 |isbn=|location=Белград|pages=100-101}}</ref> Со долината на реката, селото е отворено кон север. Од другите страни е обиколени од шумски делови.<ref name=":0" /> Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Стара лоза, Карма, Острец, Темни дол, Крушје, Градиште, Шеоец, Старцине, Црвејнца, Рамни, Кармиче, Чуркоец, Требејнци, Попов дол, Горна река, Присој и Цветков извор.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип, а куќите на поединечните родови се заедно. Поголемите групи куќи на родовите ги носат следниве називи: Куслевци, Мурговци, Костевци, Галдевци и други.<ref name=":0" /> Белица е доста богата со вода и покрај бројните извори се наоѓаат и врелата на две реки кои се слеваат во една и ја образуваат [[Беличка Река]] која во близината на село [[Другово]] се влева во Велика Река ([[Треска]]). Атарот на селото Белица граничи со атарите на следните села: од запад и југозапад со селата [[Мраморец]] и [[Слатино (Охридско)|Слатино]], од југ со [[Прострање]], од север и североисток со [[Козица]] и [[Кладник]], и од исток со селата [[Мало Црско|Мало]] и [[Големо Црско]]. == Историја == [[Податотека:Викиекспедиција во Копачка 85.jpg|мини|десно|Споменик во селото]] Возвишението Градиште се наоѓа на планинскиот масив југозападно од селото, каде се наоѓа изворот на Темен Дол. Меѓу народот се верува дека потекнува од римско време.<ref name=":0" /> Белица било старо село во Кичевско, кога е споменато и во првите турски дефтери од 1467/68 година, меѓутоа тоа село подоцна пропаднало. На атарот на селото постоело и помала населба на месноста Горно село, источно од денешното. Три македонски домаќинства од тоа село се преместиле во денешното село. Од нив потекнуваат родовите Куслевци, Дуковци и Миовци.<ref name=":0" /> Селото се споменува во турските пописни дефтери од 1467/68 година, како дел од Кичевската нахија (Nahiye-I Kirçova) и имало 68 семејства, 4 неженети и 1 вдовица, сите христијани.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ кн.4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр. 230</ref> Населението од ова село активно има учествувано во [[Демирхисарски заговор|Брсјачката Буна]], како и во [[Илинденско востание|Илинденското Востание]]. Во {{римски|19}} век, Белица било село во [[Кичевска Каза|Кичевската Каза]] на [[Отоманското Царство]]. == Стопанство == [[Податотека:Landuse Belica.png|десно|мини|Покриеност на земјиште на Белица 2023]] Според катастарска евиденција од 1982 година, атарот е мошне голем и зафаќа простор од 31&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладуваат шумите на површина од 2.112,9 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 698,1 хектар, а на обработливото земјиште 243,7 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Според сателитски податоци од 2023 година, атарот на Белица зафаќа вкупна површина од 32,72 km². Според користењето на земјиштето, најголем дел од територијата на атарот зафаќаат површините под листопадна широколисна шума со 2,981,6 хектари (91,1%). Во останатиот дел од атарот се застапени и тревни површини (пасишта) (201,1 хектар), иглолисна шума (70,0 хектари), изградено (населено) земјиште (9,5 хектари), повеќегодишни култури (6,0 хектари), обработливо земјиште (3,1 хектар), празен терен (1,0 хектар) и зимзелена широколисна шума (0,01 хектари).<ref>Резултатите се добиени во рамки на проектот „[[m:Mapping_Land_Cover_and_Land_Use_in_North_Macedonia|Mapping Land Cover and Land Use in the Cadastral Areas of North Macedonia Using Sentinel Satellite Data]]“</ref> Селото, во основа, има мешовита земјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> Во минатото селото имало работилница за изработка на килими, во која работеле 30 работници.<ref name=":0" /> Во регионот каде се наоѓа Белица владее пријатна умерено континентална клима поволна за одгледување на бројни земјоделски култури од кои најзастапени се пченката и компирот. Оваа клима пријатно годи на овошките како јаболка, црешни, сливи и друго. Регионот на Белица е богат со шуми од кои најзастапен е дабот и борот. Порано селото било доста богато со овци и кози кои броеле неколку илјади од кои денес има останато многу малку. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|873 |1953|878 |1961|702 |1971|466 |1981|248 |1991|162 |1994|115 |2002|103 |2021|54 }} Според податоците од 1873 година, селото имало 60 домаќинства и 240 жители мажи.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 90-91.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Белица имало 750 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 256.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], во 1905 година во Белица имало 824 жители, под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 154-155.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Белица се води како чисто македонско село во Кичевската Каза на Битолскиот Санџак со 100 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|35}}</ref> Една статистика, која ја подготвил кичевскиот училиштен инспектор Крсто Димчев во 1909 година, ги дава следниве податоци за Белица:<ref>Стойчева, Станислава. Аспекти на грамотността на българското население в Македония (1878 – 1912), Македонски преглед, година ХХХVІІІ, 2015, кн. 2, с. 76.</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Домаќинства ! rowspan="2" |Гурбетчии ! colspan="3" |Писмени ! colspan="3" |Неписмени |- !мажи !жени !вкупно !мажи !жени !вкупно |- |120 |110 |217 |49 |266 |153 |240 |393 |} Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 750 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во минатото Белица било голема населба, која подоцна преминала во средна, а со текот на намалувањето на населението, денес е мало село, како и останатите во околината на областа [[Копачка (област)|Копачка]]. Белица е зафатена со значителна отселување, бидејќи бројот на населението се намалил од 702 жители во 1961 година, на 115 жители во 1994 година, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Белица живееле 103 жители, од кои 102 [[Македонци]] и 1 останат.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=1 јануари 2019}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 54 жители, од кои 52 [[Македонци]] и 2 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|750|824|873|878|702|466|248|162|115|103|54}} === Родови === Белица е македонско православно село.<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] во 1960-тите на XX век родови во селото се: *'''Староседелци:''' ''Куслевци'' (22 к.), ''Дуковци'' (10 к.) и ''Миовци'' (8 к.), порано живееле во месноста Горно Село, во атарот на селото Белица. * Останати родови: **'''Родови со познато потекло:''' ''Момировци'' (11 к.) и ''Степановци'' (7 к.), доселени се од селото [[Сопотница]], [[Железник]]; ''Радевци'' (6 к.), доселени се од некое место во [[Албанија]]; ''Запатовци'' (1 к.), доселени се од раселениот град [[Закамен]], [[Малесија]]; ''Поповци'' (1 к.), доселени се од селото [[Манастирско Доленци]] и ''Поповци'' (1 к.), доселени се од селото [[Цапари]], [[Битолско]]. **'''Родови со непознато потекло:''' ''Мрлевци'' (5 к.) и ''Кочовци'' (3 к.), порано биле еден род; ''Блажевци'' (4 к.), ''Лакаровци'' (3 к.), ''Пуревци'' (2 к.), ''Волкановци'' (1 к.), ''Шулевци'' (1 к.), ''Костевци'' (13 к.), ''Галдевци'' (8 к.), ''Мурговци'' (12 к.), ''Соколовци'' (4 к.) и ''Василевци'' (3 к.). Според истражувањата пак на [[Томо Смилјаниќ - Брадина|Тома Смиљаниќ]] во периодот од 1921-1926 година родови во селото се: * '''Доселеници:''' ''Вокановци'' (4 к.), ''Трпковци'' (5 к.), ''Блажевци'' (3 к.), ''Кокошаровци'' (6 к.), ''Момировци'' (11 к.), ''Радевци'' (4 к.), ''Степановци'' (2 к.), ''Мурговци'' (12 к.), ''Станојовци'' (12 к.), ''Малчевци'' (1 к.), ''Стојчевци'' (1 к.), ''Куслевци'' (15 к.), ''Костевци'' (11 к.), ''Мрлевци'' (2 к.), ''Кочовци'' (3 к.), ''Младеновци'' (4 к.), ''Голдевци'' (8 к.), ''Запатовци'' (1 к.), ''Соколовци'' (4 к.), ''Дуковци'' (18 к.), ''Поповци'' (3 к.), сите родови се доселени од [[Струшко]] од селото [[Горна Белица|Белица]] и [[Лактиње]] во [[Дебрца]].<ref>{{Наведени вести|url=https://kicevo.mk/kicevija-tomo-smiljanic-bradina/|title=Кичевија - Тома Смиљаниќ (1926) - Кичево|date=2018-05-16|work=Кичево|access-date=2018-11-25|language=mk-MK}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Општествени установи == * Поранешно основно училиште == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Кичево]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2013 година. Во периодот од 1996-2013 година, селото се наоѓало во некогашната Општина Другово. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Кичево. Селото припаѓало на некогашната општина Кичево во периодот од 1955 до 1965 година. Во периодот 1950-1955, селото било дел од тогашната Општина Брждани, во која покрај селото Белица, се наоѓале и селата Брждани, Видрани, Јудово, Козица и Свињишта. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0758 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во селскиот дом.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 јануари 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 44 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=39&ps=948|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20210410210359/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=39&ps=948|archive-date=2021-04-10|dead-url=|accessdate=3 јануари 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Референдум во Македонија (2018)|референдумот во 2018 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 43 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=39&ps=948|title=Референдум 2018|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=3 јануари 2019}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 42 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Викиекспедиција во Копачка 79.jpg|мини|300п|десно|Поглед кон главната селска црква „Св. Ѓорѓи“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка картаг на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Горно Село (Белица)|Горно Село]] — доцноантичка некропола; и * [[Св. Александрија (Белица)|Св. Александрија]] — средновековна црква и некропола. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Белица|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — главна селска црква, од средината на [[XIX век]]. Иконостасот и иконите потекнуваат од 1909 година; и * [[Црква „Св. Александар“ - Белица|Црква „Св. Александар“]] — изградена на [[Св. Александрија (Белица)|темели од стара црква]]. Нема податоци за тоа кога е градена. ;Споменици * Споменик од [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] ;Реки<ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница=12}}</ref> * [[Беличка Река (Илинска)|Беличка Река]] — тече низ селото, се влева во [[Треска]] == Редовни настани == Традиционално, во селото има прослави и собири за: * [[Василица]] — 14 јануари; * [[Водици]] — 19 јануари; * [[Александар Александриски|Свети Александар]] — главна селска слава; и * [[Белички средби]] — средина на јули == Личности == [[Податотека:Чешма со спомен-плоча од НОБ во селото Белица, Кичевско.jpg|мини|десно|Спомен-чешма за загинатите во НОБ]] ;Родени во Белица * [[Иван Аврамов]] — македонско-одрински доброволец;<ref>„Македоно-одринското опълчение 1912-1913 г. Личен състав“, Главно управление на архивите, 2006, стр. 12.</ref> * [[Иванчо Кичевецот]] — револуционер, деец на ВМОРО; * [[Карафил Алексов]] — македонско-одрински доброволец<ref>„Македоно-одринското опълчение 1912-1913 г. Личен състав“, Главно управление на архивите, 2006, стр. 19.</ref> * [[Лазар Белички]] (? - 1905) — војвода; * [[Симо Трајков]] — деец на ВМОРО;<ref>[http://macedonia-history.blogspot.com/2007/03/323-1903-1904.html Розалин, Димитър. Страданията на 323 македонски затворници в Дијарбекир, през 1903-1904, Спомени от бившия заточеник Георги Т. Ачков, София, 1923, печ. „Розова долина“, стр. 12.]</ref> * [[Гаврило Гаврилоски]] (р. 1941) — машински инженер. * [[Ванѓелко Лозаноски]] — македонски публицист, писател и истражувач;<ref>[http://mnd-bitola.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=229:2012-03-04-00-04-02&catid=29:biobib&Itemid=19 ''проф. Ванѓелко Лозаноски'']{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Јордан Коруноски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том II, дел II|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Јосиф Вељаноски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том I, дел I|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Иван Маркоски Белица|Иван Маркоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том III, дел I|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2017|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Мицко Костев Момироски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1" /> * [[Јонче Стојанов Момироски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1" /> * [[Софронија Мургоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1" /> *[[Димо Соколески-Брадата]] — [[Михајловисти|Михајловист]] ([[Бугаромани|бугароман]]). Создал [[Бугаромани|бугароманска]] [[Михајловистички контрачети во Вардарска Македонија|контрачета]] во [[Кичевско]]. И го контролирал реонот на [[Копачка (област)|Копачка]] и [[Дебрца]], каде успеал да убие неколку Македонци, партизани. Подоцна осуден како народен непријател.<ref>{{Наведена книга|title=Ослободителната војна во западна Македонија 1941-1945|last=Ивановски А.|first=Владо|publisher=|others=|year=1973|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Огненото лице на Дебарца|author=Ристески Стојмир|author2=Петровски Трајан|publisher=Мисла|others=|year=1972|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Охрид и охридско во борбата против фашизмот. ЗБОРНИК на паднатите борци во народно-ослободителната борба и револуција и жртвите на фашистичкиот терор во Охрид и охридско 1941-1945 година|last=|first=|publisher=|others=|year=1976|isbn=|location=Охрид|pages=}}</ref> *[[Петре Илиоски]] (1921-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Василе Цапески]] (1923-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] ;Починати во Белица * [[Иван Наумов Аљабакот]] — револуционер, деец на ВМОРО; * [[Петко К’нев]] — револуционер, деец на ВМОРО. === По потекло од Белица === * [[Влатко Лозаноски]] — познат македонски пејач, по потекло од Белица. * [[Методија Колоски]] — претседател на [[Обединета Македонска Дијаспора|ОМД]], по потекло од Белица. == Култура и спорт == Во селото се одржува мал фудбалски турнир на 26 мај. == Иселеништво == Според мештаните, од Белица се имаат отселено околу 100 македонски домаќинства. Најголем дел од нив по [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Иселеници може да се најдат во [[Кичево]], [[Битола]], Битолско, [[Тетово]], [[Белград]], [[Бугарија]], [[Романија]] и [[Северна Америка]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Викиекспедиција во Копачка 77.jpg|Поглед на селото Податотека:Белица во јуни 2013 (7).JPG|Стара куќа во селото Податотека:Белица во јуни 2013 (6).JPG|Низ селото Податотека:Белица во јуни 2013 (4).JPG|Стара куќа во селото Податотека:Белица во јуни 2013 (3).JPG|Беличка Река низ селото Податотека:Белица во јуни 2013 (13).JPG|Стара куќа во селото Податотека:Белица во јуни 2013 (12).JPG|Улица во селото Податотека:Белица во јуни 2013 (10).JPG|Поглед на селото </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Кичевско Поле]] * [[Општина Другово]] * [[Кичево]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Belica, Kičevo|Белица}} * [http://kicevo.mk/belica-razvoj/ Село Белица како пример за останатите села во кичевско] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130224064356/http://kicevo.mk/belica-razvoj/ |date=2013-02-24 }} на kicevo,mk {{Општина Кичево}} [[Категорија:Белица (Кичевско)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кичевски села]] [[Категорија:Села во Општина Кичево]] 5sg4ajcjrz0rvqsihlwa0jknn4s19ym Сирил Готје 0 764252 5648272 5437038 2026-10-20T15:33:56Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648272 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за велосипедист | name = Сирил Готје | image = Critérium du Dauphiné 2013 - 4e étape (clm) - 85.JPG | caption = Готје на [[Критериум ду Дофине 2013]] | fullname = Сирил Готје | nickname = | birth_date = {{Birth date and age|1987|9|26|df=yes}} | birth_place = [[Плуага]], {{ФРА}} | height = 1,68 м | weight = 64 кг | currentteam = {{ct|VCB}} | discipline = друмски и велодромски велосипедизам | role = возач | ridertype = Панчер<ref>{{нмс|url=http://www.cyclingnews.com/news/gautier-to-ag2r-la-mondiale-for-three-years/|title=Готје во Аг2р-Ла Мондијал на три години|date=22 август 2015 |website=Cyclingnews.com|accessdate=22 август 2015}}</ref> | proyears = 2007–2008<br>2009–2015<br>2016-2018<br>2019- | proteams = {{ct|FST|2007}}<br>{{ct|BBO|2009}}<br>{{ct|ALM|2016}}<br>{{ct|VCB|2019}} | majorwins = {{знамеикона|Европска Унија}} Европско првенство под 23 години (2008) | updated = 2 јануари 2019 }} '''Сирил Готје''' ({{langx|fr|Cyril Gautier}}; р. {{роден на|26|септември|1987}} во [[Плуага]]) — [[Франција|француски]] професионален [[друмски велосипедист]], кој вози за професионалната континентална екипа {{ct|VCB}}. Бил вклучен во почетниот состав на екипата за [[Вуелта а Еспања 2015]].<ref name="Vuelta">{{нмс|url=http://www.cyclingfever.com/editie.html?detp=view&_ap=startlijst&editie_idd=MjYwNzQ=|title=Вуелта а Еспања 2015|accessdate=21 август 2015|work=Cycling Fever|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112010048/http://www.cyclingfever.com/editie.html?detp=view&_ap=startlijst&editie_idd=MjYwNzQ=|archive-date=2020-11-12|url-status=dead}}</ref> Во август 2015 година, ''L'Equipe'' објавил дека Готје потпишал за {{ct|ALM}} за сезоната 2016, обезбедувајќи поддршка за [[Ромен Барде]].<ref>{{нмс|url=http://www.lequipe.fr/Cyclisme-sur-route/Actualites/Cyril-gautier-chez-ag2r-la-mondiale/583918|title=Transfert - Cyril Gautier chez Ag2r La Mondiale|author=M. M., à Malaga|work=L'Equipe.fr}}</ref> == Достигнувања == {{palmares start}} ;2008 : 1. {{знамеикона|Европска Унија}} Европско првенство за под 23 години : 1. Етапа 2 Крајц Брајц ;2010 : 1. [[Рут Адели]] ;2011 : 3. [[Ле Буклс ду Суд Ардеш]] ;2012 : 1. [[Податотека:Jersey white.svg|20п]] Пласман за млад возач, [[Критериум Интернационал]] ;2013 : 1. Тур ду Финистер : 5. Краен пласман Етоал де Бесеже ;2014 : 1. Етапа 2 Тур ду Лимузен : 4. [[ГП Западна Франција 2014|ГП Западна Франција]] : 6. Краен пласман [[Париз-Ница 2014|Париз-Ница]] : 6. Класик Суд-Ардеш : 7. Краен пласман Тур ду От Вар : [[Тур де Франс 2014|Тур де Франс]] ::[[Податотека:Jersey red number.svg|20п]] [[Награда за борбеност на Тур де Франс|Награда за борбеност]] на етапа 16 ;2015 : 4. Класик Ла Дром : 6. Етоал де Бесеже ;2016 : 1. Париз-Камемберт : 1. [[Податотека:Jersey red.svg|20п]] Планински пласман Средоземна трка ;2017 : Волта а ла Комунитат Валенсијана ::1. [[Податотека:Jersey green.svg|20п]] Спринтерски пласман ::1. [[Податотека:Jersey white dots on red.svg|20п]] Планински пласман : 1. Етапа 3 Тур ди Лимузен : 2. Рут Адели : 5. Трофео Лаигвелја {{palmares end}} === Распоред на резултатите на големите трки === {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" | [[Голема трка (велосипедизам)|Голема трка]] ! scope="col" | 2010 ! scope="col" | 2011 ! scope="col" | 2012 ! scope="col" | 2013 ! scope="col" | 2014 ! scope="col" | 2015 ! scope="col" | 2016 ! scope="col" | 2017 |- style="text-align:center;" ! scope="row" | [[Податотека:Jersey pink.svg|20п|link=Генерален пласман на Џиро д’Италија]] '''[[Џиро д’Италија|Џиро]]''' |— |— |— |— |— |— |— |— |- align=center ! scope="row" | [[Податотека:Jersey yellow.svg|20п|link=Генерален пласман на Тур де Франс]] '''[[Тур де Франс|Тур]]''' |[[Тур де Франс 2010|45]] |[[Тур де Франс 2011|43]] |[[Тур де Франс 2012|61]] |[[Тур де Франс 2013|32]] |[[Тур де Франс 2014|25]] |[[Тур де Франс 2015|34]] |[[Тур де Франс 2016|68]] |[[Тур де Франс 2017|48]] |- align=center ! scope="row" | [[Податотека:Jersey red.svg|20п|link=Генерален пласман на Вуелта а Еспања]] '''[[Вуелта а Еспања|Вуелта]]''' |— |— |— |— |— |[[Вуелта а Еспања 2015|58]] |— |— |} СО = се откажал; — = не учествувал == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Cyril Gautier}} * {{официјална}} {{fr}} * {{Cycling archives}} * {{CQ ranking}}}} * {{ProCyclingStats}} * [http://www.cyclingwebsite.net/coureuruitslagenfiche.php?coureurid=19030 Профил на ''cyclingwebsite.net''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121003144013/http://www.cyclingwebsite.net/coureuruitslagenfiche.php?coureurid=19030 |date=2012-10-03 }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Готје, Сирил}} [[Категорија:Француски велосипедисти]] [[Категорија:Родени во 1987 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] 72e7zeqcvx8vn7j0m7m8wvat0numy59 Категорија:Романска архитектура во Италија 14 770516 5648429 3545901 2026-10-21T08:45:06Z Тиверополник 1815 5648429 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Романска архитектура по земја|Италија]] [[Категорија:Италијанска архитектура]] [[Категорија:Италијанска архитектура по период]] 47kwftvcmj7ae2oyhvczo6gqgk2d0ux Нешто (филм од 1982) 0 962690 5648356 5547619 2026-10-20T19:46:24Z Andrew012p 85224 5648356 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за филм | name = Нешто | image =The thing плакат.jpg | caption = | director = [[Џон Карпентер]] | writer = [[Бил Ланкастер]] | producer = Дејвид Фостер<br />Лоренс Тармен<br />Вилбур Старк<br />Стјуарт Коън | starring = [[Курт Расел]]<br />Вилфорд Бримли<br />Кејт Дејвид | cinematography = Дин Канди | distributor = [[Universal Studios]] | country = {{САД}} | runtime = 109 мин. | language = [[Англиски јазик|англиски]]<br>[[Норвешки јазик|норвешки]] | budget = 15.000.000 долари | gross = 19.629.760 долари | website = | amg_id = | imdb_id = 0084787 | MIFC = }} '''''Нешто''''' ({{langx|en|The Thing}}) — научнофантастичен филм на [[Џон Карпентер]] од [[1982]] година, со [[Курт Расел]] во главната улога. Преработка е на филмот „[[Нешто од друг свет (филм)|Нешто од друг свет]]“ од [[1951]] година, заснован на романот „Кој е тоа?“ на Џон Кембел. По премиерата филмот се здобил со многу негативни критики, пред сè поради преголемата употреба на практичните ефекти, како и тоа што воопшто не се совпаѓал со содржината од оригиналниот филм „Нешто од друг свет" од 1951 година. Дел од неуспехот се должи и на тоа што во ист период во киносалите се прикажувал ''[[И-Ти вонземјанинот]]'' на Стивен Спилберг, кој прикажува една поинаква и попријатна приказна за пријателството меѓу дете и вонземјанин. Како и да е со тек на времето „Нешто" ја добива наклоноста на публиката, и станува многу популарен помеѓу обожавателите на [[Хорор (филм)|филмовите на ужасите]]. Денес филмот се смета за еден од најдобрите филмови на ужасите што некогаш биле направени, благодарение на таа популарност во 2002 излегува видеоигра што ја продолжува приказната од филмот, а во 2011 излегува и филм во кој содржината се случува во Норвешката база на Антарктикот пред настаните од изворниот филм.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.indiewire.com/features/general/5-things-you-might-not-know-about-john-carpenters-the-thing-109062/|title=5 Things You Might Not Know About John Carpenter’s ‘The Thing’|last=Lyttelton|first=Oliver|date=2012-06-25|work=IndieWire|language=en-US|accessdate=2024-08-13|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708192109/https://www.indiewire.com/features/general/5-things-you-might-not-know-about-john-carpenters-the-thing-109062/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ign.com/articles/the-thing-john-carpenter-discussions-about-a-sequel|title=The Thing: John Carpenter Says There Have Been 'Discussions' About a Sequel to The Thing|last=Leston|first=Ryan|date=2022-02-22|work=IGN|language=en|accessdate=2024-08-13}}</ref> == Содржина == На оддалечениот [[Антарктик]], група американски истражувачи се вознемирени во нивниот базен камп од [[вртолет]] што пука во куче за впрегнување. Кога го земаат кучето, тоа жестоко ги напаѓа како луѓето, така и кучињата во кампот и откриваат дека ѕверот може да го земе обликот на своите жртви. Досетливиот пилот на вртолетот ([[Курт Расел]]) и лекарот на кампот (Ричард Дисарт) го водат екипажот на кампот во очајна, крвава битка против злобното суштество пред тоа да ги уништи сите, еден по еден. == Глумечки состав == * [[Курт Расел]] — Ар-Џеј Макриди, пилот; * [[Вилфорд Бримли]] — д-р Блер, биолог; * [[Кејт Дејвид]] — Чајлдс, механичар; * [[Доналд Мофат]] — Гари, заповедник во станицата; * [[Ричард Мазур]] — Кларк, ветеринар; * [[Дејвид Кленон]] — Палмер, помошник-пилот и механичар; * [[Чарлс Халахан]] — Норис, геолог; * [[Џоел Полис]] — Фјукс, помошник-биолог; * [[Т.К. Картер]] — Ноулс, готвач; * [[Ричард Дисарт]] — д-р Копер, лекар; * [[Томас Вејтс]] — Виндоуз; * [[Питер Малоуни]] — Бенингс, метеоролог. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{wikiquote|The Thing|Нешто}} *{{imdb title|id=0084787|title=Нешто}} {{Нормативна контрола}} __ИНДЕКС__ {{DEFAULTSORT:Нешто (филм, 1982)}} [[Категорија:Филмови од 1982 година]] [[Категорија:Американски научнофантастични филмови]] [[Категорија:Хорор филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] r8hy8nx8umjrlo6c0uns4qgjxxemdhe Социјален инженеринг 0 963427 5648358 5256799 2026-10-20T19:47:52Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648358 wikitext text/x-wiki '''Социјален инженеринг''' — практика на [[Психолошка манипулација|манипулирање]] со луѓе во вршење активности или откривање на доверливи информации.<ref>{{наведени вести|url=http://www.csoonline.com/article/514063/Social_Engineering_The_Basics|title=Social Engineering: The Basics|last=Goodchild|first=Joan|date=11 January 2010|publisher=csoonline|accessdate=14 January 2010|archive-date=2010-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100507074913/http://www.csoonline.com/article/514063/Social_Engineering_The_Basics|url-status=dead}}</ref> Иако е сличен со [[изневерување на довербата]] или едноставна измама, терминот обично се однесува на изигрување или измама за целите на собирање на информации, измама, или пристап до компјутерски систем; во повеќето случаи [[Компјутерски напад|напаѓачот]] никогаш не доаѓа лице-в-лице со жртвите. "Социјалното инженерство", како чин на психолошка манипулација, беше популаризиран од страна на хакерскиот консултант [[Кевин Митник]] . Терминот претходно бил поврзуван со општествените науки, но неговата употреба се раширила меѓу компјутерските професионалци.<ref>Security engineering:a guide to building dependable distributed systems, second edition, Ross Anderson, Wiley, 2008 – 1040 pages ISBN 978-0-470.06852-6, Chapter 2, page 17</ref> ==Техники на социјално инженерство и термини== Сите техники на социјално инженерство, се засноваат на специфични атрибути на човековото донесување одлуки, познати како [[Листа на когнитивни предрасуди|когнитивни предрасуди]] .<ref>Jaco, K: "CSEPS Course Workbook" (2004), unit 3, Jaco Security Publishing.</ref> Овие предрасуди, понекогаш нарекувани и "Бубачки во човечкиот хардвер", се експлоатираат во различни комбинации, за да се создадат техники за напад, од кои некои се наведени тука: ===Техника на изговор=== Техника на изговор е чин на создавање и користење на измисленo сценарио (на [[изговор]] ) за да се нападне обележана жртва, на начин на кој се зголемува шансата дека жртвата ќе открие информации или ќе спроведе активности, кои во обични околности најверојатно не би ги направила.<ref>The story of HP pretexting scandal with discussion is available at {{Наведена мрежна страница | url = http://www.scribd.com/doc/62262162/HP-Pretexting-Scandal | title = HP Pretexting Scandal by Faraz Davani | publisher = Scribd |date= 14 August 2011 | accessdate =15 August 2011 | first1=Faraz | last1=Davani}}</ref> Елаборираната [[лага]] , најчесто вклучува некои претходни истражувања или подготвување и користење на овие информации за имитирање (на пример, датум на раѓање, [[бројот на социјално осигурување]] , износот на последната сметка) за да [[Листа на когнитивни предрасуди|воспостави легитимност во умот]] на жртвата.<ref>"[http://www.ftc.gov/bcp/edu/pubs/consumer/credit/cre10.shtm Pretexting: Your Personal Information Revealed],"[[Federal Trade Commission]]</ref> Оваа техника може да се користи за да се натераат компаниите да откријат информации за корисниците, а ја користат и [[приватен детектив|приватните детективи]] за да добијат телефонски записи, корисни записи, банкарски записи и други информации директно од службата на претставници на компанијата. Информациите потоа може да се користат за да се воспостави уште поголема легитимност под построги сослушувања со менаџер, на пример, да се направат промени на сметка, специфични состојби на сметка, итн. Техниката на изговор, исто така, може да се користи, кога некоја личност сака лажно да се претставува како: свој колега, полиција, банка, даночна власт, свештенство, осигурителни истражители - или било која друга личност која би можела да изгледа авторитетно во умот на целните жртви или со право да легитимира . Напаѓачот едноставно мора да подготви одговори на прашањата кои може да бидат поставени од страна на жртвата. Во некои случаи сè што е потребно е глас што звучи авторитетно, сериозен тон, и способност брзо да се реагира. ===Кражба преку правење диверзија=== Кражбата преку правење диверзија, исто така позната како "игра во катче" <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://trainforlife.co.uk/onlinecourses.php |title=архивски примерок |accessdate=2012-02-02 |archive-date=2011-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110831100655/http://trainforlife.co.uk/onlinecourses.php |url-status=dead }}</ref> или " игра зад аголот " потекнува од источниот крај на Лондон. Накратко, кражба преку правење диверзија е "измама" применета од страна на професионални крадци, вообичаено против транспортна или курирска компанија. Целта е да се убедат лицата одговорни за легитимна испорака дека пратката се бара на друго место - односно "зад аголот". Со товарот / пратката пренасочени, крадците го убедуваат возачот да ја остави пратката во близина на, или далеку од адресата на примачот, во изговор дека таа "директно ќе пристигне" или "итно се бара некаде на друго место". " Измамата " има многу различни аспекти, кои вклучуваат техники за социјално инженерство со кои се убедуваат легитимните административци или персоналот за сообраќај на транспортни или курирски компании, да издадат инструкции на возачот да ги пренасочи пратките или товарот. Друга варијација на ваквата кражба е стационирање на безбедносно комбе пред банка во петок навечер. Елегантно облечен полицаец ја користи фразата "Ноќе е побезбедно, господине". Со овој метод дуќанџиите и сл. лековерно го депонираат нивниот профит во комбето. Тие добиваат потврда за примениот профит, но подоцна оваа потврда излегува дека е безвредна. Слична техника беше користена пред многу години да се украде концертно пијано од производителот [[Steinway & Sons|Steinway]] , од радио студио во Лондон. Изговорот бил: "Дојдовме да го сервисираме пијаното". ===Мрежно рибарење=== {{Главна|Мрежно рибарење}} Мрежно рибарење (или фишинг)е техника на добивање приватни информации преку измама. Типично, напаѓачот праќа e-пошта кој се чини дека доаѓа од легитимна компанија-банка или кредитна компанија, со барање за "верификација" на информации и предупредување за некои сериозни последици доколку информациите не се верифицираат. Е-поштата обично содржи линк до лажни мрежни места, кои се чинат легитимни-со логоа на компанијата и содржина, како и форма, која бара сè, од домашна адреса, до [[ПИН]] на [[кредитна картичка]]. На пример, во 2003 е забележано зголемувањето на бројот на вакви измами, во кои корисниците добиваат е-пошта наводно од [[eBay]] тврдејќи дека сметката на корисникот ќе биде откажана, ако не се кликне на линкот што е даден за да се ажурира кредитната картичка ( информации кои вистинскиот eBay веќе ги има ). Поради тоа што е релативно едноставно да се направи мрежно место кое личи на страница на легитимна организација, со имитација на HTML кодот, измамата ги наведува луѓето да мислат дека се контактирани од страна на eBay, а потоа, да мислат дека одат до мрежно место на eBay да ги обноват своите информации за сметката. Со [[спам]]ирање големи групи на луѓе, "рибарот" смета дека меилот ќе го прочитаат процент на луѓе кои веќе давале броеви на кредитни картички на eBay легитимно, па би можеле да одговорат. ====ИГО или рибарење преку телефон==== Оваа техника користи систем за [[Интерактивен гласовен одговор - ИГО]] (говорен автомат) (анг.Interactive voice response - IVR), за да ресоздава легитимна звучна копија на IVR системот од банка или друга институција. Од жртвата е побарано (обично преку фишинг е-пошта) да се јави во "банката" преку ( идеално бесплатен ) број со цел да се "проверат" информации. Еден типичен систем ќе ја отфрлува најавата постојано, обезбедувајќи на тој начин жртвата да го внесе ПИН-от или лозинките повеќепати, често откривајќи неколку различни лозинки. Повеќе напредни системи ја носат жртвата кај напаѓачот, кој се претставува како корисничка служба, за понатамошно испитување. Една од тие системи дури може да снима типични команди ("Притиснете еден да ја смените лозинката, притиснете два за да зборувате со корисничката служба" ...) и да ги пушта рачно во реално време, давајќи изглед на говорен автомат без трошоци. Рибарење (фишинг) преку телефон се вика [[вишинг]]. ====Наведување==== Наведувањето е како Тројанскиот коњ во реалниот свет, кој користи физички медиуми и се потпира на љубопитноста или алчноста на жртвата.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.darkreading.com/document.asp?doc_id=95556&WT.svl=column1_1 |title=архивски примерок |accessdate=2012-02-02 |archive-date=2006-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060713134051/http://www.darkreading.com/document.asp?doc_id=95556&WT.svl=column1_1 |url-status=dead }}</ref> Во овој [[компјутерски напад|напад]] , напаѓачот остава инфицирани [[флопи диск]]ети , [[CD-ROM]] или [[USB флеш диск]]ови со [[Злонамерен програм|малициозен софтвер]], на локација каде може лесно да се најдат (бања, лифт, тротоар, паркинг), давајќи им љубопитен изглед, и едноставно чека жртвата да го користи уредот. На пример, напаѓачот може да создава диск со корпоративно лого, лесно достапен од мрежната страница на жртвата, и да напише "Резиме за плата на извршителите Q2 2012" на предната страна. Напаѓачот потоа ќе го остави дискот во лифт или некаде во фоајето на целната компанија. Некој вработен може да го најде и потоа да го вметне дискот во компјутерот за да ја задоволи својата љубопитност, или некој добронамерен да го најде дискот и да го предаде во компанијата. Во било кој случај, како последица, само со вметнување на дискот во компјутерот за да ја видите содржината, корисникот ќе инсталира штетен софтвер, најверојатно давајќи му на напаѓачот непречен пристап до компјутерот на жртвата и можеби, пристап до внатрешната компјутерска мрежа на целната компанијата. Освен ако компјутерот не ја блокира инфекцијата, компјутерите на кои е поставено "автоматско отворање " на додадените медиуми, може да бидат компромитирани веднаш штом непријателскиот диск е вметнат. ===Quid pro quo=== Quid pro quo значи ''услуга за услуга'' : *Напаѓачот се јавува на случајни броеви во компанија тврдејќи дека се јавува како техничка поддршка. На крајот ќе најде некој со легитимен проблем, благодарен што некој одговорил и да му помогне. Напаѓачот ќе "помогне" да се реши проблемот и во процесот, ќе побара од корисникот да типка команди кои му овозможуваат на напаѓачот пристап или стартување на [[Злонамерен програм|малициозен софтвер]]. *Во анкета за [[Информациска безбедност|безбедноста на информациите]], од 2003 година , 90% од канцелариските работници им ја дале на истражувачите, она што тврдат дека била нивната [[лозинка]], како одговор на анкетно прашање, во замена за евтино [[пенкало]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.theregister.co.uk/content/55/30324.html |title=Office workers give away passwords |accessdate=2012-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081013104504/http://www.theregister.co.uk/content/55/30324.html |archive-date=2008-10-13 |url-status=dead}}</ref> Слични истражувања во подоцнежните години добиле слични резултати, користејќи чоколади и други евтини мамки , иако тие не направиле никаков обид да ги валидираат лозинките.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/3639679.stm Passwords revealed by sweet deal]</ref> ===Техника на искористувње=== Напаѓачот, кој бара влез на забрането подрачје каде што пристапот е без човечки надзор, со електронска [[контрола на пристап]], на пример, со РФИД (Радио-честотна идентификација) картички, едноставно оди зад лице кое има легитимен пристап. Поради учтивост, легитимното лице обично ќе ја одржи вратата отворена за напаѓачот. Легитимните лице може да не успеат да прашаат за идентификација поради повеќе причини, или може да го прифатат тврдењето дека напаѓачот го заборавил или изгубил соодветен белег за докажување идентитет. Напаѓачот исто така може да ја лажира акцијата на презентирање соодветен белег за докажување идентитет. ===Други видови=== Обичните [[изневерувачи на доверба]] или измамници, исто така, може да се сметаат за "социјални инженери" во поширока смисла, во тоа што тие намерно мамат и манипулираат со луѓето, искористувајќи ги човечките слабости за да се здобијат со лична корист. Тие можат, на пример, да ги користат техниките на социјално инженерство, како дел од ИТ измама. Многу нов тип на техника на социјално инженерство се измама ( spoofing ) или пробивање на ИД на луѓе кои имаат популарни е-пошта идентификации, како што се [[Yahoo|Yahoo!]] , [[GMail]] , [[Hotmail]] итн. Меѓу многуте мотивации за измама се: *[[Мрежно рибарење]] на броеви на сметки на кредитни картички и нивни лозинки. *Пробивање на приватен е-пошта и истории на разговорите и манипулирање со нив, користејќи вообичаени техники за уредување пред да бидат искористени за изнуда на пари и создавање на недоверба меѓу поединците. *Пробивање на мрежни места на компании или организации и уништување на нивниот углед. *Компјутерски [[вирус измами]]. ===Контрамерки=== *Организациите мора, на ниво на вработен / персонал, да воспостават рамки на доверба. (Односно, кога / каде / зошто / како чувствителните информации треба да се третираат?) *Организациите мора да утврдат кои информации се чувствителни и да се запрашаат за нивниот интегритет во сите форми. (односно Социјално инженерство, Градењето на безбедноста, Компјутерска безбедност, итн) *Организациите мора да воспостават безбедносни протоколи за лица кои работат со чувствителни информации. *Вработените мора да бидат обучени за безбедносни протоколи релевантни за нивната позиција. (На пример, вработените мора да ги идентификуваат луѓето кои тежнеат кон чувствителни информации.) (Исто така: во ситуации како што tailgating, ако идентитетот на едно лице не може да биде потврден, вработените мора да бидат обучени учтиво да одбиваат.) *Работната рамка на организацијата мора да се испробува периодично, и овие тестови треба да се ненајавени. *Внесете го вашето критичко око во кој било од горенаведените чекори:. Не постои совршено решение за интегритет на информациите.<ref>Mitnick, K., & Simon, W. (2005). "The Art Of Intrusion". Indianapolis, IN: Wiley Publishing.</ref> ==Значајни социјални инженери== ===Калифорниските полициски оддели истражуваат прекршувања на црвено светло=== Повеќе од 30 Калифорниски полициски оддели испраќаат '''лажни''' "казни" за поминување на црвено светло, наречени "дошепнувачки казни", во обид да ги прелажат регистрираните сопственици да го откријат идентитетот на лицето кое го управувало возилото за време на наводниот прекршок. Поради тоа што овие "билети" не се препратени до судот, тие не носат никаква правна тежина и (во САД) регистрираниот сопственик има право да молчи и нема никаква обврска да одговори на било кој начин. Во Калифорнија, вистински билет ќе го носи името и адресата на локалниот огранок на Врховниот суд и ќе го насочи примателот да го контактира тој суд, додека лажните "казни" генерирани од страна на полицијата нема.<ref>http://www.highwayrobbery.net [http://highwayrobbery.net/redlightcamsticket.htm#Fakes "Police Going Too Far..."]</ref><ref>David Goldstein, CBS Television, Los Angeles [http://losangeles.cbslocal.com/2011/02/13/goldstein-investigation-are-police-tricking-people-into-paying-snitch-tickets/ "Are police tricking people into paying Snitch Tickets?"]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.almanacnews.com/news/show_story.php?id=10022 |title=The Right To Remain Silent |work=www.almanacnews.com |accessdate=18 November 2011 |date=8 November 2011 |archive-date=2011-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111113052247/http://www.almanacnews.com/news/show_story.php?id=10022 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://handelonthelaw.com/home/article_details.aspx?Article=78 |title=Something Every Consumer Should Know |work=www.HandelontheLaw.com |accessdate=18 November 2011 |date=27 March 2009}}</ref> ===Кевин Митник=== Реформираниот компјутерски криминалец, а подоцна и консултант за безбедност [[Кевин Митник]] го популаризиран терминот "социјален инжинеринг", посочувајќи дека е многу полесно да се прелаже некој да ја даде лозинката за системот, отколку да се троши напор да се пробие системот.<ref name=CSEPS-4>Mitnick, K: "CSEPS Course Workbook" (2004), p. 4, Mitnick Security Publishing.</ref> ===Браќата Бадир=== Браќата Реми, Музер и Шаде Бадир-од кои сите се слепи од раѓање успеале да постават голема телефонска и компјутерска измамничка шема во [[Израел]] во 1990-тите користејќи социјално инженерство, гласовно имитирање, и компјутери со [[Брајов дисплеј]].<ref>http://www.wired.com/wired/archive/12.02/phreaks_pr.html</ref> ===Кристофер Хаднагу=== Консултант за безбедност, автор, и основач на првата Официјална Рамка на Социјален Инженерство. Вклучен во формализирање на концепти на Социјално инженерство за подобро да се дефинираат разните закани што произлегуваат од него.<ref>http://www.social-engineer.org</ref><ref>http://www.amazon.com/Social-Engineering-Art-Human-Hacking/dp/0470639539</ref> ===Архангел=== Хакерот со бела капа , консултант за компјутерска безбедност, автор и писател за списанието "Phrack", [[Архангел]] (наречен "Најголемиот социјален инженер на сите времиња") покажал техники за социјално инженерство со кои може да се добие сè, од лозинки, до пица, до автомобили, до авио билети.<ref>Usenet sample citing ''[http://groups.google.com/groups?as_q=&num=10&scoring=r&hl=en&as_epq=the+greatest+social+engineer+of+all+time&as_oq=&as_eq=&as_ugroup=alt.2600&as_usubject=&as_uauthors=&lr=&as_drrb=q&as_qdr=&as_mind=1&as_minm=1&as_miny=1981&as_maxd=9&as_maxm=3&as_maxy=2007&safe=off moniker use-several examples]''. 1990s to present.</ref><ref name="Phrack 1986">Editorial. "Pro-Phile on groups" ''Phrack Magazine'', 6 October 1986, sc. 12.</ref><ref name="Phrack 2003">Editorial. "Line-noise" ''Phrack Magazine'', 13 August 2003, sc. 2.</ref><ref name="Money">"Are Hackers Everywhere?" ''Money Magazine'', July 1997, Malcolm Fitch</ref><ref>http://www.the.feds.arewatching.us/main.htm</ref> ===Стив Стасиуконис=== Консултант за безбедност за "Secure Network Technologies". Пронаоѓач на тест за USB диск за палецот, каде USB стапчиња испробуваат дали вработените ќе ги извршуваат во рамките на нивните работни средини. Овој напад е сега еден од најпопуларните техники за социјално инженерство во постоење и се користи за испробување на човечкиот елемент на безбедност во целиот свет. ===Мајк Ридпат=== Консултант за безбедност за IOActive, автор, и говорник. Нагласува техники и тактики за социјално инженерство. Станал значаен по своите говори каде што пуштал снимени разговори и го објаснувал она што тој го правел за да се здобие со лозинки преку телефон.<ref>http://www.youtube.com/watch?v=uAb0si2u8eI</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ustream.tv/recorded/17736407 |title=архивски примерок |accessdate=2012-02-03 |archive-date=2012-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804183916/http://www.ustream.tv/recorded/17736407 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.brighttalk.com/webcast/170/34997 |title=архивски примерок |accessdate=2012-02-03 |archive-date=2012-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120411003728/http://www.brighttalk.com/webcast/170/34997 |url-status=dead }}</ref> ===Други=== Други социјални инженери се: [[Френк Абегнејл]], [[Дејвид Банон]], [[Питер Фостер]] и [[Стивен Џеј Расел]]. ==Закон== Во обичајното право, техниката на изговор е нарушување на приватноста, деликт на присвојување.<ref>[[Restatement]] 2d of Torts § 652C.</ref> ===Изговори за добивање на телефонски записи=== Во декември 2006 година, [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот на САД]], го одобри законот спонзориран од Сенатот, со кој изговорите за добивање на телефонски записи се федерално кривично дело со парична казна до 250.000 долари и десет години затвор за поединци (или парични казни до 500.000 $ за компании). Законот беше потпишан од страна на претседателот Џорџ Буш на 12 јануари 2007 година.<ref>[http://arstechnica.com/news.ars/post/20061211-8395.html Congress outlaws pretexting], Eric Bangeman, 12/11/2006 11:01:01, [[Ars Technica]]</ref> ===Федерални закони=== Од 1999 година Актот на Грам-Лич-Блајли ( [[Gramm–Leach–Bliley Act|GLBA]] ) е федерален закон на САД кој посебно се однесува на наоѓањето изговори за добивање на банкарски записи, како незаконски акт, казнив според федералните закони. Кога деловниот субјект како што е приватен детектив, SIU осигурителен детектив и сл. врши било како вид на измама, тогаш тој потпаѓа под авторитетот на [[Федералната комисија за трговија]] (ФТЦ). Оваа федерална агенција има обврска и авторитет да се осигура дека потрошувачите не се предмет на каква било нефер или измамничка деловна практика. Во член 5 од Законот за Федерална комисија за трговија на САД, меѓудругото се вели: "Секогаш кога Комисијата има причина да верува дека било кое лице, партнерство или корпорација користела или користи каков било нефер начин на конкуренција или нефер/измамнички акт или практика во трговијата или акт кој влијае врз трговијата, и ако по оценка на Комисијата дека продолжувањето на постапката во врска со него ќе биде од интерес на јавноста, таа ќе покрене спор и ќе и служи на тоа лице, партнерство или корпорација, ќе покрене тужба во која се наведуваат сите обвиненија во тој поглед." Со статутот се вели дека, кога некој се стекнува со лични нејавни информации од финансиска институција или од потрошувачот, неговата акција подлежи на статутот. Тоа се однесува на односот на потрошувачот со финансиска институција. На пример, случаите кога, некој користи лажни изговори или за да се стекне со адреса на потрошувачите од банката на потрошувачот, или да го натера потрошувачот да го открие името на својата банка, ќе бидат покриени. Детерминстичкиот принцип е дека се казнува само тогаш кога информациите се добиени преку лажни изговори. Иако продажбата на мобилни телефони бележи значително медиумско внимание, и телекомуникациските досиеја се во фокусот на двата закони кои во моментов се пред Сенатот на САД , многу други видови на приватни записи се купуваат и продаваат во јавниот пазар. Моментално е важно дека, легално е да се продаваат телефонски записи, но нелегално е ако се стекнеш со нив.<ref>Mitnick, K (2002): "The Art of Deception", p. 103 Wiley Publishing Ltd: Indianapolis, Indiana; United States of America. ISBN 0-471-23712-4</ref> ===Хјулит Пакард=== [[Патриша Дан ]], поранешен претседател на Хјулит Пакард, изјавила дека одборот на ХП ангажирал приватна истражителна компанија да истражува кој е одговорен за истекување на информации во рамките на одборот. Дан призна дека компанијата користи практиката на изговор да ги раздели телефонските записи на членовите на одборот и новинарите. Претседателката Дан подоцна се извини за овој чин и понуди да се повлече од одборот ако така одлучат членовите на одборот.<ref name="com">[https://archive.today/20130628220913/http://news.com.com/HP+chairman+Use+of+pretexting+embarrassing/2100-1014_3-6113715.html?tag=nefd.lede HP chairman: Use of pretexting 'embarrassing'] Stephen Shankland, 2006-09-08 1:08 PM PDT ''[[CNET]] News.com''</ref> За разлика од федералниот закон, Калифорнискиот законот конкретно го забранува, ваквиот начин на изговори. Четирите обвиненија кои биле покренати против Дан биле отфрлени.<ref>[http://news.cnet.com/Calif.-court-drops-charges-against-Dunn/2100-1014_3-6167187.html Calif. court drops charges against Dunn]</ref> ==Во популарната култура== *Во филмот [[''Хакери'']] , главниот лик се користи со изговор, кога го прашува безбедносниот чувар да му го даде телефонскиот број на модемот на ТВ станица, претставувајќи се како важен извршител. *Во книгата на Џефри Девер, ''Сината сегашност'', една од методите која се користи од страна на убиецот Фејт, за да се доближи до своите жртви е токму социјално инженерство за добивање доверливи информации. *Во филмот [[''Живеј слободно или умри машки'']], [[Џастин Лонг]] користи изговор дека татко му умира од срцев удар, за да помошник на [[On-Star]], го стартува автомобилот кој сакаат да го украдат. *Во филмот [[''Патики'']] , еден од ликовите се претставува како надреден на чуварот, со цел да го убеди дека нарушувањето на безбедноста е само лажна тревога. *Во филмот [[''Аферата Томас Краун'']], еден од ликовите преку телефон се претставува како надреден на чуварот во музејот, со цел да го одведе чуварот подалеку од неговото место. *Во филмот за [[Џејмс Бонд]], [[Дијамантите се вечни]] , се гледа како Бонд добива влез во Вајт лабораториите со тогашните најнови картички за пристап до системот, користејќи техника на искористување. Тој само чека еден вработен да дојде да ја отвори вратата, потоа самиот претставувајќи се како новајлија во лабораторијата, лажира дека вметнува непостоечка картичка, додека вратата е отклучена за него од страна на вработениот. *Во телевизиско шоу [[Досиеја Рокфорд]] , ликот Џим Рокфорд често користи изговори во неговата истражувачка работа. *Во популарна ТВ емисија [[Менталистот]], главниот лик Патрик Јане, често го користи изговорот да ги наведе криминалците да ги признаат злосторствата што ги сториле. ==Разгледај== * [[Мрежно рибарење]] * [[ИТ ризици]] ==Наводи== {{reflist}} == Корисна литература == * Ƥιяαтɛ. (1990). ''Baa Baa Hackforums'' Published by Ƥιяαтɛ ISBN 0-553-26350-1 * Harley, David. 1998 ''[http://smallbluegreenblog.files.wordpress.com/2010/04/eicar98.pdf Re-Floating the Titanic: Dealing with Social Engineering Attacks] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160922222220/http://smallbluegreenblog.files.wordpress.com/2010/04/eicar98.pdf |date=2016-09-22 }}'' EICAR Conference. * Laribee, Lena. June 2006 ''[http://faculty.nps.edu/ncrowe/oldstudents/laribeethesis.htm Development of methodical social engineering taxonomy project]'' Master's Thesis, Naval Postgraduate School. * Leyden, John. 18 April 2003. ''[http://www.theregister.co.uk/2003/04/18/office_workers_give_away_passwords/ Office workers give away passwords for a cheap pen]''. [[The Register]]. Retrieved 2004-09-09. * [[Johnny Long|Long, Johnny]]. (2008). ''No Tech Hacking – A Guide to Social Engineering, Dumpster Diving, and Shoulder Surfing'' Published by Syngress Publishing Inc. ISBN 978-1-59749-215-7 * Mann, Ian. (2008). ''Hacking the Human: Social Engineering Techniques and Security Countermeasures'' Published by Gower Publishing Ltd. ISBN 0-566-08773-1 or ISBN 978-0-566-08773-8 * [[Kevin Mitnick|Mitnick, Kevin]], [[Alexis Kasperavičius|Kasperavičius, Alexis]]. (2004). ''[[CSEPS]] Course Workbook''. Mitnick Security Publishing. <!-- Is there an ISBN? --> * [[Kevin Mitnick|Mitnick, Kevin]], Simon, William L., [[Steve Wozniack|Wozniak, Steve]],. (2002). ''The Art of Deception: Controlling the Human Element of Security'' Published by Wiley. ISBN 0-471-23712-4 or ISBN 0-7645-4280-X * Hadnagy, Christopher, (2011) ''Social Engineering: The Art of Human Hacking'' Published by Wiley. ISBN 0-470-63953-9 ==Надворешни врски== * [http://www.socialware.ru/ Socialware.ru] – ''The biggest RUnet community devoted to social engineering''. * [http://the.feds.arewatching.us http://the.feds.arewatching.us] – ''The Archangel Website'' * [http://www.securityfocus.com/infocus/1527 Social Engineering Fundamentals] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080515174016/http://www.securityfocus.com/infocus/1527 |date=2008-05-15 }} – ''Securityfocus.com''. Посетено на 3 August 2009. * [http://www.darkreading.com/document.asp?doc_id=95556&WT.svl=column1_1 Social Engineering, the USB Way] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060713134051/http://www.darkreading.com/document.asp?doc_id=95556&WT.svl=column1_1 |date=2006-07-13 }} – ''DarkReading.com''. Посетено на 7 July 2006. * [http://www.darknet.org.uk/2006/03/should-social-engineering-a-part-of-penetration-testing/ Should Social Engineering be a part of Penetration Testing?] – ''Darknet.org.uk''. Посетено на 3 August 2009. * [http://www.epic.org/privacy/iei/sencomtest2806.html "Protecting Consumers' Phone Records"], Electronic Privacy Information Center ''US Committee on Commerce, Science, and Transportation'' . Посетено на 8 February 2006. * Plotkin, Hal. [http://www.plotkin.com/blog-archives/2006/09/memo_to_the_pre.html Memo to the Press: Pretexting is Already Illegal] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061012064802/http://www.plotkin.com/blog-archives/2006/09/memo_to_the_pre.html |date=2006-10-12 }}. Посетено на 9 September 2006. * [http://www.msnbc.msn.com/id/21566341/ Striptease for passwords] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121026040812/http://www.msnbc.msn.com/id/21566341/ |date=2012-10-26 }} – ''MSNBC.MSN.com''. Посетено на 1 November 2007. * [http://www.social-engineer.org Social-Engineer.org] – ''social-engineer.org''. Посетено на 16 September 2009. * [http://www.jocktoday.com/2010/02/08/social-engineering-manipulating-caller-id/] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110913160919/http://www.jocktoday.com/2010/02/08/social-engineering-manipulating-caller-id/ |date=2011-09-13 }} – Social Engineering: Manipulating Caller-Id * [http://www.parentalcontrol.ie/socialengineering.html Overview of Social Engineering Threats] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120912013738/http://www.parentalcontrol.ie/socialengineering.html |date=2012-09-12 }} -Presented for Parents & Teachers [[Категорија:Социјално инженерство (компјутерска безбедност)]] 8b3341ptyxfgou0upgsgypw6loljp1c Димче Мешковски 0 963714 5648451 5645787 2026-10-21T09:42:21Z Aprilija50.A.D 119801 /* */ 5648451 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Димче Мешковски | image =Димче Мешковски 1.pdf | image_size = 220 | birth_date = {{роден на|31|октомври|1945}} | birth_place = [[Скопје]], [[Демократска Федерална Македонија|ДФ Македонија]], [[СФРЈ|ДФЈ]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|2023|3|20|1945|10|31}} | death_place = [[Лос Анџелес]], {{САД}} | nationality = [[Македонија|Македонец]] | known = по улогата во: <br>[[Хихирику]]<br> [[Викенд на мртовци (филм)|Викенд на мртовци]]<br>[[Македонски народни приказни]]<br> [[Солунски патрдии (ТВ серија)|Солунски патрдии]]<br> [[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]]<br>[[Диво месо (филм)|Диво месо]]<br>[[Големи и мали (ТВ-серија)|Големи и мали]]<br>[[Трето полувреме]]<br>[[Учителот (филм)|Учителот]]<br>[[Трст виа Скопје]] | occupation = [[глумец]] | children = [[Наташа Мешковска]] | years_active = 1965 - 2022 }} '''Димче Мешковски''' ({{роден на|31|октомври|1945}} во [[Скопје]] — {{починал на|20|март|2023}} во {{починал во|Лос Анџелес}})<ref>{{нмс| title=ПОЧИНА АКТЕРОТ ДИМЧЕ МЕШКОВСКИ | url=https://sdk.mk/index.php/kultura/pochina-akterot-dimche-meshkovski/ | work= | publisher=СДК | date=21.3.2023 | accessdate=28 март 2023}}</ref><ref>{{нмс|title=Почина Димче Мешковски — легенда на македонското глумиште | url=https://www.telma.com.mk/2023/3/21/pochina-makedonskiot-akter-dimche-meshkovski | publisher= | date 21.3.2023 | accessdate = 13 јануари 2024}}</ref> — македонски театарски, филмски и телевизиски глумец и хуморист.<ref>{{нмс|title=Почина актерот Димче Мешковски | url=https://lider.mk/pochina-akterot-dimche-meshkovski | publisher= | date = 21.3.2023 | accessdate = 13 јануари 2024}}</ref> ==Животопис== Мешковски е роден е на [[31 октомври]] [[1945]] година во [[Скопје]].<ref>[http://www.imdb.com/name/nm1272535/bio IMDb]</ref> Тој е татко на познатата македонска пливачка, [[Наташа Мешковска]]. ==Творештво== Матична сцена на Мешковски била [[Драмски театар - Скопје]], во која бил вработен од 1967 па сѐ до неговото пензионирање во 2002 година. Играл во над 100 одиграни улоги, со над 6000 изведби. Остварил улоги во многу театарски претстави („[[Диво месо (драма)|Диво месо]]“, „Јане Задрогаз", „Вишновата градина", „Болва в' уво", „Сомнително лице", „[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]]“, „Смртта на Дантон", „Балканот", „Зојкиниот стан", Чернодрински се враќа дома", „Калигула", „Ревизор", „Маратонците го трчаат по чесниот круг", „Хамлет од Долно Гаштани“ и последната „Фани Мани"), телевизиски серии („Македонски народни приказни“), радио-драми и хумористични серии („Хихирику“) и играни филмови („[[Викенд на мртовци (филм)|Викенд на мртовци]]“). Својот глас го позајмувал и при натсинхронизацијата на цртани филмови (Гаргамел во „Штрумпфови“), а познат е и по улогата на [[Дедо Мраз]] во новогодишните претстави за деца. Добитник е на повеќе награди, меѓу кои и наградата „Војдан Чернодрински“ за животно дело.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mtf.com.mk/2007/mk/z_delo.php |title=www.mtf.com.mk |accessdate=2012-02-06 |archive-date=2008-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080607125611/http://mtf.com.mk/2007/mk/z_delo.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{нмс|title=СКОПЈЕ МЕ ЛЕЧИ ОД СИТЕ БОЛЕСТИ:ЕМОТИВНО ИНТЕРВЈУ СО ДИМЧЕ МЕШКОВСКИ | url=https://www.zenskimagazin.mk/skopje-me-lechi-od-site-bolesti-emotivno-intervju-so-dimche-meshkovski- | publisher= | date = 5.7.2018 | accessdate = 13 јануари 2024}}</ref> '''Театарски претстави''' * Џон Пиплфокс од Душан Радовиќ, р. Сава Комненовиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1965; * [[Македонска крвава свадба]] од [[Војдан Чернодрински]], р. [[Петре Прличко]], [[Македонски народен театар]] 1965; * Принцот и просјакот од Марк Твен, р. Звездана Ладика, Драмски театар - Скопје 1966; * Тројанки од Еврипид, р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1966; * Гртко од Љубиша Ѓокиќ, р. Сава Комненовиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1967; * Танцот на трендафилите од Валери Петров, р. Бојан Дановски, [[Драмски театар - Скопје]] 1967; * Ромул Велики од Фридрих Диренман, р. Вили Цанков, [[Драмски театар - Скопје]] 1967; * Две врчни води од Ада Греиданус, р. [[Кирил Ќортошев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1967; * Земја во која не се стигнува од [[Оливера Николова]], р. [[Душан Наумовски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1968; * Немирната рудина од Симон Дракул, р. [[Мирко Стефановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1968; * Балада на тил ојленшпигел, р. [[Душан Наумовски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1968; * Бегалка од Васил Иљоски, р. [[Тодорка Кондова-Зафировска]], [[Драмски театар - Скопје]] 1968; * Лисистрата од Аристофан, р. Димитар Христов, [[Драмски театар - Скопје]] 1968; * Златото на кралот Мегамон од Јежи Калиба, р. Миодраг Шаурек, [[Драмски театар - Скопје]] 1968; * Доживувањата на храбриот шивач од Егон Гинтен, р. [[Кирил Ќортошев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1968; * Балада на лузитанското страшило од Петер Вејс, р. [[Владимир Милчин]], [[Драмски театар - Скопје]] 1969; * Разбојникот Цеферин — Заспаната ѕвездичка од Фране Милчински Јежик, р. Миодраг Шаурек, [[Драмски театар - Скопје]] 1970; * Пепелашка по име Луција од Антони Ходек, р. [[Душан Наумовски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1970; * Пантаглез од Мишел Де Гелдерод, р. [[Владимир Милчин]], [[Драмски театар - Скопје]] 1970; * Захарие — Сојуз на лажните светци од Михаил Афанасиевич, [[Тодорка Кондова-Зафировска]], [[Драмски театар - Скопје]] 1970; * Грдко — Педаче од Љубишша Ѓокиќ, р. Љубиша Ѓокиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1971; * Владимир и Косара од Стеван Таневски, р. [[Тодорка Кондова-Зафировска]], [[Драмски театар - Скопје]] 1971; * Бег — Свадба од [[Васил Иљоски]], р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1972; * Задржливиот подем на Артуро Уи од Бертолт Брехт, р. Мјечислав Ѓуркиевич, [[Драмски театар - Скопје]] 1972; * Мустаките на генералор Рококајко од Ристо Давчевски, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1972; * Сабастијан — Хајди од Јохана Шпири, р. Димитар Христов, [[Драмски театар - Скопје]] 1973; * Вишновата градина од [[Антон Павлович Чехов]], [[Тодорка Кондова-Зафировска]], [[Драмски театар - Скопје]] 1973; * Вадиус — Учени жени од Жан Батист Поклен Молиер, р. Мата Милошевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1973; * Најголемиот подвиг на витезот сукало од Роберт Болт, р. Борко Зафировски, [[Драмски театар - Скопје]] 1974; * Августин Ферајон — Болва в'уво од Жорж Фејдо, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1974; * Хенрих Четврти пд Луиџи Пирандело, р. [[Виолета Џолева]], [[Драмски театар - Скопје]] 1974; * Тасе - Јане Задрогаз од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1974; * Капетанот — Брод со зелена брада од Маја Грујовиќ, р. Србољуб Станковиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * И бол и бес од [[Славко Јаневски]], р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * Чук, чук Стојанче од [[Оливера Николова]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * Царот — Баш челик од Горан Бабиќ, р. Коле Ангеловски, Драмски театар - Скопје 1977; * Артемиј — Ревизор од Николај Василевич Гогољ, р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978; * Пекар — Шекспир во приказни од Чарлс, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978; * Секула — Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979; * Сивиќ — [[Диво месо]] од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979; * Прохор — Васа Железнова од [[Максим Горки]], р. Димитар Ќостаров, [[Драмски театар - Скопје]] 1980; * Секретар — Бркотница од [[Максим Горки]], р. [[Владимир Милчин]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980; * Јеротија Пантиќ - Сомнително лице од [[Бранислав Нушиќ]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Секирата — Џон Пиплфокс од Мирослав Беловиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Кралот Црнослав — Сината боја на снегот од Гигор Витез, р. Димитар Младинов, [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Магарето — Мачорот Џингискан и Мики траси од Весна Парун, р. Звездана Ладика, [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Докторот — Фоксфаер од Фјум Кромин, р. [[Богдан Поп Ѓорчев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Стеван — Карамазови од Душан Јовановиќ, р. Паоло Маџели, [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Секирата — Џон Пиплфокс од Душан Радовиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Коморникот — Ивона Кнегиња Бургундска од Витолд Гомрович, р. [[Владо Цветановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Фредерих — Хаос зад кулиси од Мајл Фрејн, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Тасе — Викенд на мртовци од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Бег — Свадба од [[Васил Иљоски]], р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986; * Лакроз — Смртта на Дантон од Георг Бихнер, р. Петар Вечек, [[Драмски театар - Скопје]] 1987; * Јагоша — Клаустрофобична комедија од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1988; * Марко — Собирен центар од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1989; * Креонт Крал - Медеја од Дане Зајц, р. Вито Тауфер, Драмски театар - Скопје 1989; * Ало Будење од [[Зафир Хаџиманов]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1990; * Варау — Чудовишта во нашиот град од [[Русомир Богдановски]], р. [[Коле Ангеловски]], Театар за деца и младинци Скопје 1990; * Пратеникот — Балканот од Жан Жене, р. Ивица Кунчевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Маца — Женски оркестар од Жан Ануј, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Рампо — [[Чернодрински се враќа дома]] од [[Горан Стефановски]], р. Слободан Унковски, [[Драмски театар - Скопје]] 1992; * Мереја — Калигула од Арбер Ками, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1993; * Блелир — Жени во народно собрание од [[Аристофан]], р. Димитар Христов, [[Драмски театар Скопје]] 1994; * Милутин — Маратонците го трчаат почесниот круг од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1994; * Хихирику од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], Универзална сала Скопје 1996; * Александар — Вујко Вања од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1997; * Платонов од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1999; * Мефисто од Клаус Ман, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2000; * Сон на летната ноќ од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2001; * Хихирику - 25 години од [[Иван Карадак]], р. [[Коле Ангеловски]], Универзална сала Скопје 2004; * Хамлет од Долго Гаштани од Иво Брешан, р. [[Мето Јовановски (глумец)|Мето Јовановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2004; * Господарот — Што е тоа што ги тера жените навечер да трчаат по улиците на Мадрид од Педро Калдерон, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2004; * Татко — Дон Жаун од Жан Батист Молиер, р. Александар Поповски, [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Ладало од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2006; * Фани Мани од Реј Куни, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2012. == Филмографија == {{Филмографија-домаћи|глумца=Димче Мешковски }}|- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1960-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1960"/> |- | 1967 || [[Да видам, да видам што да бидам]] ТВ-серија || |- | 1969 || [[Републиката во пламен (филм)|Републиката во пламен]] ТВ-филм || |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1970-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1970"/> |- | 1971 || [[Македонски дел од пеколот (филм)|Македонски дел од пеколот]] ТВ-филм || |- | 1973 || [[ТВ ребус (телевизиска серија)|ТВ ребус]] ТВ мини серија || Ване |- | 1973 || [[Смилевскиот конгрес (филм)|Смилевскиот конгрес]] ТВ филм || Никола Петров Русински |- | 1973 || [[Новогодишен карусел]] ТВ-филм || |- | 1975 1976 || [[Патот кон иднината (телевизиска серија)|Патот кон иднината]] ТВ серија || / |- | 1977 || [[Итар Пејо (телевизиска серија)|Итар Пејо]] ТВ серија || / |- | 1977 || [[Големата соба (филм)|Големата соба]] ТВ филм || Венко |- | 1977 || [[Дождовито сонце (филм)|Дождовито сонце]] ТВ филм || / |- | 1978 || [[Сеќерна приказна]] ТВ-филм || |- | 1979 || [[Наши години]] ТВ серија || Јане |- | 1979 || [[Хихирику]] Радио-емисија || |- | 1979 || [[Жена од малтер (филм)|Жена од малтер]] ТВ филм || / |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1980-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1980"/> |- | 1980 || [[Учителот (филм)|Учителот]] ТВ филм || / |- | 1981 || [[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]] ТВ-филм || |- | 1981 || [[Булки крај шините]] ТВ серија || / |- | 1982 || [[Црвено, жолто, зелено]] ТВ серија || / |- | 1982 || [[Илинден (телевизиска серија)|Илинден]] ТВ серија || / |- | 1982 || [[Слана во цутот на бадемите]] ТВ-филм || |- | 1983 || [[Виновник (филм)|Виновник]] Краток филм || / |- | 1984 || [[Камчевци]] ТВ-серија || |- | 1984 || [[Хихирику - 5 години (филм)|Хихирику - 5 години]] ТВ филм || / |- | 1984 || [[Диво месо (филм)|Диво месо]] ТВ филм || Сивиќ |- | 1985 || [[На наш начин]] ТВ серија || / |- | 1985 || [[Од зад грб (ТВ-филм)|Од зад грб]] ТВ-филм || |- | 1986 || [[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]] ТВ серија || Секула |- | 1986-1990 || [[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || / |- | 1987 || [[Училиште за кловнови (телевизиска серија)|Училиште за кловнови]] ТВ серија || Мешко |- | 1987 || [[Театарче лево ќоше]] ТВ-филм || / |- | 1988 || [[Чук, чук Стојанче]] ТВ-серија || |- | 1988 || [[Викенд на мртовци]] ТВ-серија || Тасе Стопарески |- | 1989-1992 || [[Еурека]] ТВ-серија || |- | 1989-1992 || [[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија || |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1990-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1990"/> |- | 1990 || [[Алф од Ново Лисиче]] ТВ-серија || Спиро |- | 1990 || [[Викенд на мртовци (филм)|Викенд на мртовци]] ТВ-филм || Тасе |- | 1990-1991 || [[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]] ТВ серија || Инспекторот |- | 1990-1994 || [[Македонски народни приказни]] ТВ-серија || |- | 1991 || [[Македонија може (телевизиска серија)|Македонија може]] ТВ-серија || / |- | 1991 || [[Болва в' уво]] ТВ-филм || Февијан |- | 1991 || [[Во кафулето кај Гане]] ТВ-филм || Грубер |- | 1991 || [[Женски оркестар]] ТВ-филм || Маца |- | 1992 || [[Чернодрински се враќа дома]] ТВ-филм || Рампо Прцески |- | 1992 || [[Чудовиштата во нашиот град]] ТВ серија || Анфа |- | 1993 || [[Црно бело во боја (ТВ-филм)|Црно бело во боја]] ТВ-филм || / |- | 1994 || [[Прекалени]] ТВ-серија || |- | 1995 || [[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ серија || / |- | 1995-2000 || [[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || / |- | 1996-2000 || [[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ-серија || Фурнаџијата |- | 1997 || [[Калигула (филм)|Калигула]] ТВ филм || / |- | 1997 || [[Вујко Вања]] ТВ-филм || Серебрјаков |- | 1999 || [[Време, живот (филм)|Време, живот]] ТВ-филм || |- | 1999 || [[Хихирику]] ТВ филм || / |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2000-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2000"/> |- | 2000 || [[Големи и мали (ТВ-серија)|Големи и мали]] ТВ серија || Судијата |- | 2000 || [[Глас (филм)|Глас]] Кратки филм || / |- | 2000 2001 || [[Погрешно време (телевизиска серија)|Погрешно време]] ТВ серија || Мешко / Полицаец |- | 2000-2001 || [[Светот има осум страни]] ТВ-серија || Советникот |- | 2000-2003 || [[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || / |- | 2001 || [[Агенција осамени срца]] ТВ серија || / |- | 2003 || [[Лото, лото (телевизиска серија)|Лото, лото]] ТВ-серија || |- | 2004 || [[Хихирику]] ТВ филм || / |- | 2007-2010 || [[Народни приказни]] ТВ-серија || |- | 2008 || [[Кукен совет]] ТВ-филм || |- | 2009 || [[Седумка, љубов или смрт (филм) |Седумка, љубов или смрт]] ТВ-филм || Матичарот |- | 2009 || [[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]] ТВ серија || Маца |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2010-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2010"/> |- | 2010 || [[Македонски народни приказни]] ТВ серија || / |- | 2011-2012 || [[Македонски стари приказни]] ТВ серија || / |- | 2012 || [[Трето полувреме (филм)|Трето полувреме]] ТВ-филм|| Хоусе Оwнер |- | 2014 || [[До балчак]] ТВ-филм || Трговец |} == Награди == * Награда за најдобра машка улога (за ликот на Секула) во претставата „''Солунски патрдии''“, во режија на [[Коле Ангеловски]] (1979) * Награда [[Војдан Чернодрински]] за претставата „''[[Викенд на мртовци]]''„ во режија на [[Коле Ангеловски]] (1985) * Награда за најпопуларно ТВ-лице според анкетата на „[[Екран (списание)|''Екран'']]“ (1988) * Награда за претставата „''Болва в уво''“ за најдобра машка улога (1991) * [[Награда „13 Ноември“]] * [[Награда „Ристо Шишков“]] * Награда за животно дело „Војдан Чернодрински“ (2007) == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name|1272535}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мешковски, Димче}} [[Категорија:Глумци од Скопје]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски гласовни глумци]] [[Категорија:Југословенски глумци]] [[Категорија:Македонски хумористи]] [[Категорија:Добитници на наградата „Ристо Шишков“]] l1g956x5lr65t53ivep5lojgmw5nw4b 5648452 5648451 2026-10-21T09:42:36Z Aprilija50.A.D 119801 /* */ 5648452 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Димче Мешковски | image =Димче Мешковски 1.pdf | image_size = 220 | birth_date = {{роден на|31|октомври|1945}} | birth_place = [[Скопје]], [[Демократска Федерална Македонија|ДФ Македонија]], [[СФРЈ|ДФЈ]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|2023|3|20|1945|10|31}} | death_place = [[Лос Анџелес]], {{САД}} | nationality = [[Македонија|Македонец]] | known = по улогата во: <br>[[Хихирику]]<br> [[Викенд на мртовци (филм)|Викенд на мртовци]]<br>[[Македонски народни приказни]]<br> [[Солунски патрдии (ТВ серија)|Солунски патрдии]]<br> [[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]]<br>[[Диво месо (филм)|Диво месо]]<br>[[Големи и мали (ТВ-серија)|Големи и мали]]<br>[[Трето полувреме]]<br>[[Учителот (филм)|Учителот]]<br>[[Трст виа Скопје]] | occupation = [[глумец]] | children = [[Наташа Мешковска]] | years_active = 1965 - 2014 }} '''Димче Мешковски''' ({{роден на|31|октомври|1945}} во [[Скопје]] — {{починал на|20|март|2023}} во {{починал во|Лос Анџелес}})<ref>{{нмс| title=ПОЧИНА АКТЕРОТ ДИМЧЕ МЕШКОВСКИ | url=https://sdk.mk/index.php/kultura/pochina-akterot-dimche-meshkovski/ | work= | publisher=СДК | date=21.3.2023 | accessdate=28 март 2023}}</ref><ref>{{нмс|title=Почина Димче Мешковски — легенда на македонското глумиште | url=https://www.telma.com.mk/2023/3/21/pochina-makedonskiot-akter-dimche-meshkovski | publisher= | date 21.3.2023 | accessdate = 13 јануари 2024}}</ref> — македонски театарски, филмски и телевизиски глумец и хуморист.<ref>{{нмс|title=Почина актерот Димче Мешковски | url=https://lider.mk/pochina-akterot-dimche-meshkovski | publisher= | date = 21.3.2023 | accessdate = 13 јануари 2024}}</ref> ==Животопис== Мешковски е роден е на [[31 октомври]] [[1945]] година во [[Скопје]].<ref>[http://www.imdb.com/name/nm1272535/bio IMDb]</ref> Тој е татко на познатата македонска пливачка, [[Наташа Мешковска]]. ==Творештво== Матична сцена на Мешковски била [[Драмски театар - Скопје]], во која бил вработен од 1967 па сѐ до неговото пензионирање во 2002 година. Играл во над 100 одиграни улоги, со над 6000 изведби. Остварил улоги во многу театарски претстави („[[Диво месо (драма)|Диво месо]]“, „Јане Задрогаз", „Вишновата градина", „Болва в' уво", „Сомнително лице", „[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]]“, „Смртта на Дантон", „Балканот", „Зојкиниот стан", Чернодрински се враќа дома", „Калигула", „Ревизор", „Маратонците го трчаат по чесниот круг", „Хамлет од Долно Гаштани“ и последната „Фани Мани"), телевизиски серии („Македонски народни приказни“), радио-драми и хумористични серии („Хихирику“) и играни филмови („[[Викенд на мртовци (филм)|Викенд на мртовци]]“). Својот глас го позајмувал и при натсинхронизацијата на цртани филмови (Гаргамел во „Штрумпфови“), а познат е и по улогата на [[Дедо Мраз]] во новогодишните претстави за деца. Добитник е на повеќе награди, меѓу кои и наградата „Војдан Чернодрински“ за животно дело.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mtf.com.mk/2007/mk/z_delo.php |title=www.mtf.com.mk |accessdate=2012-02-06 |archive-date=2008-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080607125611/http://mtf.com.mk/2007/mk/z_delo.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{нмс|title=СКОПЈЕ МЕ ЛЕЧИ ОД СИТЕ БОЛЕСТИ:ЕМОТИВНО ИНТЕРВЈУ СО ДИМЧЕ МЕШКОВСКИ | url=https://www.zenskimagazin.mk/skopje-me-lechi-od-site-bolesti-emotivno-intervju-so-dimche-meshkovski- | publisher= | date = 5.7.2018 | accessdate = 13 јануари 2024}}</ref> '''Театарски претстави''' * Џон Пиплфокс од Душан Радовиќ, р. Сава Комненовиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1965; * [[Македонска крвава свадба]] од [[Војдан Чернодрински]], р. [[Петре Прличко]], [[Македонски народен театар]] 1965; * Принцот и просјакот од Марк Твен, р. Звездана Ладика, Драмски театар - Скопје 1966; * Тројанки од Еврипид, р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1966; * Гртко од Љубиша Ѓокиќ, р. Сава Комненовиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1967; * Танцот на трендафилите од Валери Петров, р. Бојан Дановски, [[Драмски театар - Скопје]] 1967; * Ромул Велики од Фридрих Диренман, р. Вили Цанков, [[Драмски театар - Скопје]] 1967; * Две врчни води од Ада Греиданус, р. [[Кирил Ќортошев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1967; * Земја во која не се стигнува од [[Оливера Николова]], р. [[Душан Наумовски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1968; * Немирната рудина од Симон Дракул, р. [[Мирко Стефановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1968; * Балада на тил ојленшпигел, р. [[Душан Наумовски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1968; * Бегалка од Васил Иљоски, р. [[Тодорка Кондова-Зафировска]], [[Драмски театар - Скопје]] 1968; * Лисистрата од Аристофан, р. Димитар Христов, [[Драмски театар - Скопје]] 1968; * Златото на кралот Мегамон од Јежи Калиба, р. Миодраг Шаурек, [[Драмски театар - Скопје]] 1968; * Доживувањата на храбриот шивач од Егон Гинтен, р. [[Кирил Ќортошев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1968; * Балада на лузитанското страшило од Петер Вејс, р. [[Владимир Милчин]], [[Драмски театар - Скопје]] 1969; * Разбојникот Цеферин — Заспаната ѕвездичка од Фране Милчински Јежик, р. Миодраг Шаурек, [[Драмски театар - Скопје]] 1970; * Пепелашка по име Луција од Антони Ходек, р. [[Душан Наумовски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1970; * Пантаглез од Мишел Де Гелдерод, р. [[Владимир Милчин]], [[Драмски театар - Скопје]] 1970; * Захарие — Сојуз на лажните светци од Михаил Афанасиевич, [[Тодорка Кондова-Зафировска]], [[Драмски театар - Скопје]] 1970; * Грдко — Педаче од Љубишша Ѓокиќ, р. Љубиша Ѓокиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1971; * Владимир и Косара од Стеван Таневски, р. [[Тодорка Кондова-Зафировска]], [[Драмски театар - Скопје]] 1971; * Бег — Свадба од [[Васил Иљоски]], р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1972; * Задржливиот подем на Артуро Уи од Бертолт Брехт, р. Мјечислав Ѓуркиевич, [[Драмски театар - Скопје]] 1972; * Мустаките на генералор Рококајко од Ристо Давчевски, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1972; * Сабастијан — Хајди од Јохана Шпири, р. Димитар Христов, [[Драмски театар - Скопје]] 1973; * Вишновата градина од [[Антон Павлович Чехов]], [[Тодорка Кондова-Зафировска]], [[Драмски театар - Скопје]] 1973; * Вадиус — Учени жени од Жан Батист Поклен Молиер, р. Мата Милошевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1973; * Најголемиот подвиг на витезот сукало од Роберт Болт, р. Борко Зафировски, [[Драмски театар - Скопје]] 1974; * Августин Ферајон — Болва в'уво од Жорж Фејдо, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1974; * Хенрих Четврти пд Луиџи Пирандело, р. [[Виолета Џолева]], [[Драмски театар - Скопје]] 1974; * Тасе - Јане Задрогаз од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1974; * Капетанот — Брод со зелена брада од Маја Грујовиќ, р. Србољуб Станковиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * И бол и бес од [[Славко Јаневски]], р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * Чук, чук Стојанче од [[Оливера Николова]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * Царот — Баш челик од Горан Бабиќ, р. Коле Ангеловски, Драмски театар - Скопје 1977; * Артемиј — Ревизор од Николај Василевич Гогољ, р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978; * Пекар — Шекспир во приказни од Чарлс, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978; * Секула — Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979; * Сивиќ — [[Диво месо]] од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979; * Прохор — Васа Железнова од [[Максим Горки]], р. Димитар Ќостаров, [[Драмски театар - Скопје]] 1980; * Секретар — Бркотница од [[Максим Горки]], р. [[Владимир Милчин]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980; * Јеротија Пантиќ - Сомнително лице од [[Бранислав Нушиќ]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Секирата — Џон Пиплфокс од Мирослав Беловиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Кралот Црнослав — Сината боја на снегот од Гигор Витез, р. Димитар Младинов, [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Магарето — Мачорот Џингискан и Мики траси од Весна Парун, р. Звездана Ладика, [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Докторот — Фоксфаер од Фјум Кромин, р. [[Богдан Поп Ѓорчев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Стеван — Карамазови од Душан Јовановиќ, р. Паоло Маџели, [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Секирата — Џон Пиплфокс од Душан Радовиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Коморникот — Ивона Кнегиња Бургундска од Витолд Гомрович, р. [[Владо Цветановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Фредерих — Хаос зад кулиси од Мајл Фрејн, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Тасе — Викенд на мртовци од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Бег — Свадба од [[Васил Иљоски]], р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986; * Лакроз — Смртта на Дантон од Георг Бихнер, р. Петар Вечек, [[Драмски театар - Скопје]] 1987; * Јагоша — Клаустрофобична комедија од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1988; * Марко — Собирен центар од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1989; * Креонт Крал - Медеја од Дане Зајц, р. Вито Тауфер, Драмски театар - Скопје 1989; * Ало Будење од [[Зафир Хаџиманов]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1990; * Варау — Чудовишта во нашиот град од [[Русомир Богдановски]], р. [[Коле Ангеловски]], Театар за деца и младинци Скопје 1990; * Пратеникот — Балканот од Жан Жене, р. Ивица Кунчевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Маца — Женски оркестар од Жан Ануј, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Рампо — [[Чернодрински се враќа дома]] од [[Горан Стефановски]], р. Слободан Унковски, [[Драмски театар - Скопје]] 1992; * Мереја — Калигула од Арбер Ками, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1993; * Блелир — Жени во народно собрание од [[Аристофан]], р. Димитар Христов, [[Драмски театар Скопје]] 1994; * Милутин — Маратонците го трчаат почесниот круг од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1994; * Хихирику од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], Универзална сала Скопје 1996; * Александар — Вујко Вања од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1997; * Платонов од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1999; * Мефисто од Клаус Ман, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2000; * Сон на летната ноќ од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2001; * Хихирику - 25 години од [[Иван Карадак]], р. [[Коле Ангеловски]], Универзална сала Скопје 2004; * Хамлет од Долго Гаштани од Иво Брешан, р. [[Мето Јовановски (глумец)|Мето Јовановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2004; * Господарот — Што е тоа што ги тера жените навечер да трчаат по улиците на Мадрид од Педро Калдерон, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2004; * Татко — Дон Жаун од Жан Батист Молиер, р. Александар Поповски, [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Ладало од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2006; * Фани Мани од Реј Куни, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2012. == Филмографија == {{Филмографија-домаћи|глумца=Димче Мешковски }}|- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1960-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1960"/> |- | 1967 || [[Да видам, да видам што да бидам]] ТВ-серија || |- | 1969 || [[Републиката во пламен (филм)|Републиката во пламен]] ТВ-филм || |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1970-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1970"/> |- | 1971 || [[Македонски дел од пеколот (филм)|Македонски дел од пеколот]] ТВ-филм || |- | 1973 || [[ТВ ребус (телевизиска серија)|ТВ ребус]] ТВ мини серија || Ване |- | 1973 || [[Смилевскиот конгрес (филм)|Смилевскиот конгрес]] ТВ филм || Никола Петров Русински |- | 1973 || [[Новогодишен карусел]] ТВ-филм || |- | 1975 1976 || [[Патот кон иднината (телевизиска серија)|Патот кон иднината]] ТВ серија || / |- | 1977 || [[Итар Пејо (телевизиска серија)|Итар Пејо]] ТВ серија || / |- | 1977 || [[Големата соба (филм)|Големата соба]] ТВ филм || Венко |- | 1977 || [[Дождовито сонце (филм)|Дождовито сонце]] ТВ филм || / |- | 1978 || [[Сеќерна приказна]] ТВ-филм || |- | 1979 || [[Наши години]] ТВ серија || Јане |- | 1979 || [[Хихирику]] Радио-емисија || |- | 1979 || [[Жена од малтер (филм)|Жена од малтер]] ТВ филм || / |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1980-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1980"/> |- | 1980 || [[Учителот (филм)|Учителот]] ТВ филм || / |- | 1981 || [[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]] ТВ-филм || |- | 1981 || [[Булки крај шините]] ТВ серија || / |- | 1982 || [[Црвено, жолто, зелено]] ТВ серија || / |- | 1982 || [[Илинден (телевизиска серија)|Илинден]] ТВ серија || / |- | 1982 || [[Слана во цутот на бадемите]] ТВ-филм || |- | 1983 || [[Виновник (филм)|Виновник]] Краток филм || / |- | 1984 || [[Камчевци]] ТВ-серија || |- | 1984 || [[Хихирику - 5 години (филм)|Хихирику - 5 години]] ТВ филм || / |- | 1984 || [[Диво месо (филм)|Диво месо]] ТВ филм || Сивиќ |- | 1985 || [[На наш начин]] ТВ серија || / |- | 1985 || [[Од зад грб (ТВ-филм)|Од зад грб]] ТВ-филм || |- | 1986 || [[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]] ТВ серија || Секула |- | 1986-1990 || [[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || / |- | 1987 || [[Училиште за кловнови (телевизиска серија)|Училиште за кловнови]] ТВ серија || Мешко |- | 1987 || [[Театарче лево ќоше]] ТВ-филм || / |- | 1988 || [[Чук, чук Стојанче]] ТВ-серија || |- | 1988 || [[Викенд на мртовци]] ТВ-серија || Тасе Стопарески |- | 1989-1992 || [[Еурека]] ТВ-серија || |- | 1989-1992 || [[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија || |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1990-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1990"/> |- | 1990 || [[Алф од Ново Лисиче]] ТВ-серија || Спиро |- | 1990 || [[Викенд на мртовци (филм)|Викенд на мртовци]] ТВ-филм || Тасе |- | 1990-1991 || [[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]] ТВ серија || Инспекторот |- | 1990-1994 || [[Македонски народни приказни]] ТВ-серија || |- | 1991 || [[Македонија може (телевизиска серија)|Македонија може]] ТВ-серија || / |- | 1991 || [[Болва в' уво]] ТВ-филм || Февијан |- | 1991 || [[Во кафулето кај Гане]] ТВ-филм || Грубер |- | 1991 || [[Женски оркестар]] ТВ-филм || Маца |- | 1992 || [[Чернодрински се враќа дома]] ТВ-филм || Рампо Прцески |- | 1992 || [[Чудовиштата во нашиот град]] ТВ серија || Анфа |- | 1993 || [[Црно бело во боја (ТВ-филм)|Црно бело во боја]] ТВ-филм || / |- | 1994 || [[Прекалени]] ТВ-серија || |- | 1995 || [[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ серија || / |- | 1995-2000 || [[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || / |- | 1996-2000 || [[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ-серија || Фурнаџијата |- | 1997 || [[Калигула (филм)|Калигула]] ТВ филм || / |- | 1997 || [[Вујко Вања]] ТВ-филм || Серебрјаков |- | 1999 || [[Време, живот (филм)|Време, живот]] ТВ-филм || |- | 1999 || [[Хихирику]] ТВ филм || / |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2000-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2000"/> |- | 2000 || [[Големи и мали (ТВ-серија)|Големи и мали]] ТВ серија || Судијата |- | 2000 || [[Глас (филм)|Глас]] Кратки филм || / |- | 2000 2001 || [[Погрешно време (телевизиска серија)|Погрешно време]] ТВ серија || Мешко / Полицаец |- | 2000-2001 || [[Светот има осум страни]] ТВ-серија || Советникот |- | 2000-2003 || [[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || / |- | 2001 || [[Агенција осамени срца]] ТВ серија || / |- | 2003 || [[Лото, лото (телевизиска серија)|Лото, лото]] ТВ-серија || |- | 2004 || [[Хихирику]] ТВ филм || / |- | 2007-2010 || [[Народни приказни]] ТВ-серија || |- | 2008 || [[Кукен совет]] ТВ-филм || |- | 2009 || [[Седумка, љубов или смрт (филм) |Седумка, љубов или смрт]] ТВ-филм || Матичарот |- | 2009 || [[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]] ТВ серија || Маца |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2010-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2010"/> |- | 2010 || [[Македонски народни приказни]] ТВ серија || / |- | 2011-2012 || [[Македонски стари приказни]] ТВ серија || / |- | 2012 || [[Трето полувреме (филм)|Трето полувреме]] ТВ-филм|| Хоусе Оwнер |- | 2014 || [[До балчак]] ТВ-филм || Трговец |} == Награди == * Награда за најдобра машка улога (за ликот на Секула) во претставата „''Солунски патрдии''“, во режија на [[Коле Ангеловски]] (1979) * Награда [[Војдан Чернодрински]] за претставата „''[[Викенд на мртовци]]''„ во режија на [[Коле Ангеловски]] (1985) * Награда за најпопуларно ТВ-лице според анкетата на „[[Екран (списание)|''Екран'']]“ (1988) * Награда за претставата „''Болва в уво''“ за најдобра машка улога (1991) * [[Награда „13 Ноември“]] * [[Награда „Ристо Шишков“]] * Награда за животно дело „Војдан Чернодрински“ (2007) == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name|1272535}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мешковски, Димче}} [[Категорија:Глумци од Скопје]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски гласовни глумци]] [[Категорија:Југословенски глумци]] [[Категорија:Македонски хумористи]] [[Категорија:Добитници на наградата „Ристо Шишков“]] qtq76avje7fuk47rhwbz8bewqsc7h49 Скокови во вода на Летните олимписки игри 2012 – 3 метри за жени 0 1037638 5648284 5120151 2026-10-20T16:07:26Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648284 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; clear:right; padding:0.3em; margin-left:15px; margin-bottom:15px; border:1px solid #B8C7D9; background:#f5faff; text-align:left; font-size:90%; line-height:1.5em" |- style="background:#cedff2; text-align:center;" !colspan=5|[[Скокови во вода на Летните олимписки игри 2012|Скокови во вода]] на<br/>[[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012]]<br/>[[Image:Diving pictogram.svg|50px]] |- |3 метри |&nbsp; |[[Скокови во вода на Летните олимписки игри 2012 – 3 метри за мажи|мажи]] |&nbsp; |'''жени''' |- |10 метри |&nbsp; |[[Скокови во вода на Летните олимписки игри 2012 - 10 метри за мажи|мажи]] |&nbsp; |[[Скокови во вода на Летните олимписки игри 2012 - 10 метри за жени|жени]] |- |Синхронизирано<br>3 метри |&nbsp; |[[Скокови во вода на Летните олимписки игри 2012 – 3 метри синхронизирано за мажи|мажи]] |&nbsp; |[[Скокови во вода на Летните олимписки игри 2012 – 3 метри синхронизирано за жени|жени]] |- |Синхронизирано<br>10 метри |&nbsp; |[[Скокови во вода на Летните олимписки игри 2012 – 10 метри синхронизирано за мажи|мажи]] |&nbsp; |[[Скокови во вода на Летните олимписки игри 2012 – 10 метри синхронизирано за жени|жени]] |} '''Скоковите во вода за жени од 3 метри''' на '''[[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012]]''' се одржаа од [[3 август|3]] до [[5 август]], во [[Центар за водени спортови (Лондон)|Центарот за водени спортови]] во [[Лондон]]. Златото и среброто го освоиле кинезинките [[Ву Минџија]] и [[Хе Зи]], додека бронзениот медал го освоила мексиканката [[Лаура Санчес]]. ==Формат на натпреварување== Натпреварувањето беше одржано во три рунди: * Преелиминарна рунда: Сите 30 скокачки изведуваат по пет скока; најдобрите 18 се пласираат во полуфиналето. * Полуфинале: 18-те скокачки изведуваат по пет скока; најдобрите 12 од полуфиналето се пласираат во финалето * Финале: 12-те финалистки изведуваат по пет скока; и на крајот на петтата серија најдобрите три скокачки освојуваат, злато, сребро и бронза. == Распоред== <small>Сите саатници се по [[Британско летно време]] (UTC+1)</small> {| class="wikitable" ! Датум ! Време ! Рунда |- |Петок 3 август 2012 |14:30 |Преелиминации |- |Сабота 4 август 2012 |14:30 |Полуфинале |- |style=background:lemonchiffon|Недела 5 август 2012 |style=background:lemonchiffon|19:00 |style=background:lemonchiffon|<b>Финале |} ==Резултати== <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/diving/event/women-3m/index.html |title=архивска копија |accessdate=2013-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123112119/http://www.london2012.com/diving/event/women-3m/index.html |archive-date=2013-01-23 |url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !rowspan="2"|Место !rowspan="2"|Натпреварувачка !colspan="2"|Преелиминации !colspan="2"|Полуфинале !colspan="7"|Финале |- !Бодови !Место !Бодови !Место !Скок 1 !Скок 2 !Скок 3 !Скок 4 !Скок 5 !Вкупно бодови !Место |-bgcolor="gold" align=center | {{gold1}} ||align=left| {{flagIOCathlete|[[Ву Минџија]]|CHN|2012 }} ||387.75 ||1 ||394.40 ||1 || 79.50 || 79.75 || 85.25 || 84.00 || 85.50 || '''414.00''' || 1 |-bgcolor="silver" align=senter | {{silver2}} ||align=left| {{flagIOCathlete|[[Хе Зи]]|CHN|2012 }} ||363.85 ||2 ||354.50 ||3 || 76.50 || 83.70 || 78.00 || 76.50 || 64.50 || '''379.20''' || 2 |-bgcolor="cc9966" align=center | {{bronze3}} ||align=left| {{flagIOCathlete|[[Лаура Санчес]]|MEX|2012 }} ||320.15 ||9 ||336.50 ||7 || 70.50 || 67.50 || 75.00 || 74.40 || 75.00 || '''362.40''' || 3 |- | 4 ||align=left| {{flagIOCathlete|[[Тања Кањото]]|ITA|2012 }} ||349.80 ||3 ||362.10 ||2 || 76.50 || 69.00 || 68.20 || 72.00 || 76.50 || '''362.20''' || 4 |- | 5 ||align=left| {{flagIOCathlete|[[Шарлин Стратон]]|AUS|2012 }} ||342.70 ||5 ||327.60 ||9 || 70.5 || 67.50 || 66.65 || 69.00 || 72.00 || '''345.65''' || 5 |- | 6 ||align=left| {{flagIOCathlete|[[Џенифер Абел]]|CAN|2012 }} ||344.15 ||4 ||353.25 ||4 || 66.00 || 77.50 || 55.50 || 72.00 || 72.00 || '''343.00''' || 6 |- | 7 ||align=left| {{flagIOCathlete|[[Кесиди Круг]]|USA|2012 }} ||320.10 ||10 ||345.60 ||5 || 72.00 || 72.85 || 70.50 || 72.00 || 55.50 || '''342.85''' || 7 |- | 8 ||align=left| {{flagIOCathlete|[[Кристина Лукас]]|USA|2012 }} ||330.45 ||7 ||339.75 ||6 || 69.00 || 64.50 || 66.00 || 65.10 || 67.50 || '''332.10''' || 8 |- | 9 ||align=left| {{flagIOCathlete|[[Олена Федорова]]|UKR|2012 }} ||308.70 ||14 ||314.70 ||12 || 65.80 || 63.00 || 63.00 || 61.50 || 64.50 || '''317.80''' || 9 |- | 10 ||align=left| {{flagIOCathlete|[[Ана Линдберг]]|SWE|2012 }} ||318.60 ||11 ||319.80 ||10 || 63.00 || 55.80 || 67.50 || 67.50|| 63.00 || '''316.80''' || 10 |- | 11 ||align=left| {{flagIOCathlete|[[Џаел Патрик]]|AUS|2012 }} ||289.65 ||18 ||315.60 ||11 || 67.50 || 63.00 || 60.00 || 58.90 || 60.00 || '''309.40''' || 11 |- | 12 ||align=left| {{flagIOCathlete|[[Емили Хејманс]]|CAN|2012 }} ||337.20 ||6 ||331.35||8 || 67.50 || 46.20 || 72.00 || 58.50 || 51.00 || '''295.20''' || 12 |- | 13 ||align=left| {{flagIOCathlete|[[Хана Старлинг]]|GBR|2012 }} ||298.95 ||17 ||313.95 ||13 || colspan="7" | Резерва |- | 14 ||align=left| {{flagIOCathlete|[[Нора Субшински]]|GER|2012 }} ||311.70 ||12 ||313.20 ||14 ||colspan="7" | Резерва |- | 15 ||align=left| {{flagIOCathlete|[[Франческа Далапе]]|ITA|2012 }} ||311.25 ||13 ||312.60 ||15 || colspan="7" | &mdash; |- | 16 ||align=left| {{flagIOCathlete|[[Катја Диков]]|GER|2012 }} ||303.90 ||15 || 312.50 || 16 || colspan="7" | &mdash; |- | 17 ||align=left| {{flagIOCathlete|[[Надежда Бажина]]|RUS|2012 }} ||325.00 ||8 ||310.70 || 17 ||colspan="7" | &mdash; |- | 18 ||align=left| {{flagIOCathlete|[[Ребека Галантри]]|GBR|2012 }} ||299.25 ||16 ||267.10 ||18 ||colspan="7" | &mdash; |- | 19 ||align=left| {{flagIOCathlete|[[Анастасија Поздниакова]]|RUS|2012 }} ||286.50 ||19 || colspan="9" | &mdash; |- | 20 ||align=left| {{flagIOCathlete|[[Чеонг Јун Хунг]]|MAS|2012 }} ||272.45 ||20 || colspan="9" | &mdash; |- | 21 ||align=left| {{flagIOCathlete|[[Хана Писменска]]|UKR|2012 }} ||271.50 ||21 || colspan="9" | &mdash; |- | 22 ||align=left| {{flagIOCathlete|[[Флора Гондос]]|HUN|2012 }} ||266.45 ||22 || colspan="9" | &mdash; |- | 23 ||align=left| {{flagIOCathlete|[[Жоселин Кастиљо]]|VEN|2012 }} ||266.00 ||23 || colspan="9" | &mdash; |- | 24 ||align=left| {{flagIOCathlete|[[Нг Јан Јее]]|MAS|2012 }} ||257.85 ||24 || colspan="9" | &mdash; |- | 25 ||align=left| {{flagIOCathlete|[[Нора Барта]]|HUN|2012 }} ||257.70 ||25 || colspan="9" | &mdash; |- | 26 ||align=left| {{flagIOCathlete|[[Фани Боувет]]|FRA|2012 }} ||257.10 ||26 || colspan="9" | &mdash; |- | 27 ||align=left| {{flagIOCathlete|[[Марион Фарисие]]|FRA|2012 }} ||248.70 ||27 || colspan="9" | &mdash; |- | 28 ||align=left| {{flagIOCathlete|[[Џулиана Велосо]]|BRA|2012 }} ||241.15 ||28 || colspan="9" | &mdash; |- | 29 ||align=left| {{flagIOCathlete|[[Аранча Чавес]]|MEX|2012 }} ||225.45 ||29 || colspan="9" | &mdash; |- | 30 ||align=left| {{flagIOCathlete|[[Џенифер Бенитез]]|ESP|2012 }} ||224.60 ||30 || colspan="9" | &mdash; |} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Скокови во вода на Летните олимписки игри 2012]] spmmt3kgwpcizz83ci9f3ggedzcnyji Кисела Јабука 0 1054508 5648263 5217060 2026-10-20T15:06:56Z Andrew012p 85224 /* */ 5648263 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика= | име=Кисела Јабука | регион=[[Скопски Регион|Скопски]] | општина=[[Општина Ѓорче Петров|Ѓорче Петров]] | население=1.317 | поштенски број= | надморска височина= 273 | географска широчина=42° 02' 12" сев. ш. | географска должина=21° 21' 26" ист. д. | lat_dir=N | lat_deg=42 | lat_min=02 | lat_sec=12 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=21 | lon_sec=26 | мрежно место= | карта = Кисела Јабука во Општина Ѓорче Петров.svg }} '''Кисела Јабука''' — село и приградска населба во [[Општина Ѓорче Петров]] во [[Скопје]]. Поради немање на соодветна инфраструктура, населбата во минатото се сметала за дел на селото [[Волково]], но во 2014 година, официјално била прогласена за село.<ref>{{нмс|title=Закон за територијална организација на локалната самоуправа на Република Македонија|url=http://www.sobranie.mk/materialdetails.nspx?materialId=4617b68c-9e03-4370-91d1-96c33a0024e0|work=[[Министерство за локална самоуправа на Македонија]]|publisher=[[Собрание на Македонија]]|date=16 септември 2014|accessdate=16 септември 2014}}</ref><ref>{{нмс|title=Седум села никнаа во Македонија|url=http://www.dnevnik.mk/default.asp?ItemID=99DE2B4AA76F704E912BE780D94434D1|work=[[Дневник (дневен весник)|Дневник]]|publisher=МПМ Македонија|date=16 септември 2014|accessdate=16 септември 2014|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192959/http://www.dnevnik.mk/default.asp?ItemID=99DE2B4AA76F704E912BE780D94434D1|url-status=dead}}</ref> Кисела Јабука на исток, запад и север се граничи со Волково, а на југ со [[Ново Село (Општина Ѓорче Петров)|Ново Село]]. Населбата во Општина Ѓорче Петров е претставена преку МЗ Кисела Јабука.<ref>{{наведена мрежна страница|url=http://www.opstinagpetrov.gov.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=2353&Itemid=67|title=Урбани и месни заедници|publisher=Општина Ѓорче Петров|language=македонски|accessdate=2012-10-22|archive-date=2015-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20150610210618/http://www.opstinagpetrov.gov.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=2353&Itemid=67|url-status=dead}}</ref> == Население == Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 1.317 жители, од кои 1.265 [[Македонци]], 3 [[Македонски Власи|Власи]], 28 [[Македонски Срби|Срби]], 3 останати и 18 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Македонија-никулец}} {{Општина Ѓорче Петров}} {{Скопски села}} [[Категорија:Кисела Јабука| ]] 3ylxloyh4vbbrnl4ggfj94iz7qo8jpi Зега 0 1076990 5648407 5425881 2026-10-21T04:59:09Z Gliwi 66636 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Seega.png]] → [[File:DEU Seega (Kyffhäuserland) COA.svg]] PNG → SVG 5648407 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Германија |Art = Место |Municipality = Кифхојзерланд |image_photo = Seega Kirche.JPG |imagesize = 250п |image_caption = Црква во Зега |Wappen = DEU Seega (Kyffhäuserland) COA.svg |lat_deg = 51 |lat_min = 19 |lat_sec = 30 |lon_deg = 11 |lon_min = 2 |lon_sec = 8 |Bundesland = Thüringen |Landkreis = Кифхојзер |Höhe = 175 |Fläche = 9.01 |Einwohner = 411 |Stand = 2011-12-31 |PLZ = 06567 |Vorwahl = 034671 |Kfz = KYF }} '''Зега''' ({{langx|de|Seega}}) — село и поранешна во округот [[Кифхојзер (округ)|Кифхојзер]], во [[Тирингија]], [[Германија]]. Од 31 декември 2012 е дел од општината [[Кифхојзерланд]]. {{Нормативна контрола}} {{Кифхојзер-никулец}} [[Категорија:Поранешни општини во Тирингија]] [[Категорија:Села во Тирингија]] [[Категорија:Кифхојзер (округ)]] exp5dc2pzd9rmr8xixi73wmpx5lybe1 Селска ластовичка 0 1077022 5648251 5615890 2026-10-20T13:05:07Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648251 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Селска ластовичка | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN2012>{{IUCN|id=106007116 |title=''Hirundo rustica'' | assessors=[[BirdLife International]] |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 July 2012}}</ref> | image = Деревенская ласточка (Hirundo rustica), Мелихово.jpg | image_width = 300px | image_caption = ''H. rustica'' | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордати]] | classis = [[Птици]] | ordo = [[Врапчевидни]] | familia = [[Ластовици]] | genus = ''[[Hirundo]]'' | species = '''''H. rustica''''' | binomial = ''Hirundo rustica'' | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[Систем на природата|1758]] | range_map = Hirundo rustica.png | range_map_caption = <div style="margin-left: 1em; text-align: left;"> <big>{{легенда|#E0CF01|Гнездење|border=1px solid #aaa}}{{легенда|#007D1D|Постојано живеалиште|border=1px solid #aaa}}{{легенда|#0080FF|Миграциони територии|border=1px solid #aaa}}</big> </div> | synonyms = * ''Hirundo erythrogaster'' }} '''Селската ластовичка''' ({{науч|Hirundo rustica}}) — најраспространет вид од семејството [[ластовици]] во светот.<ref name=Turner/> Тоа се претпознатливи птици од редот на [[врапчевидните]], со сино-црни горни делови, долги заоблени, шпицасти [[крилја]]. Ги среќаваме во [[Европа]], вклучувајќи ја и [[Македонија]], [[Азија]], [[Африка]] и во [[Америка]].<ref name="Turner">{{Наведена книга |title=Swallows & martins: an identification guide and handbook |url=https://archive.org/details/swallowsmartinsi00turn |last=Turner |first=Angela K |author2= Rose, Chris |location=Boston |publisher=Houghton Mifflin |year=1989 |isbn= 0-395-51174-7 }} p164–169</ref> Во англофонска Европа се вика само ластовичка; а во северна Европа е единствениот вид којшто го нарекуваат „ластовичка“ наместо „мартин“.<ref name="GillAndWright">See Gill, Frank, and Wright, Minturn, ''[[Birds of the World: Recommended English Names]]'' (Princeton 2006), ISBN 978-0-691-12827-6</ref> ==Распространетост и живеалиште== {{listen | filename = Hirundo rustica - Barn Swallow - XC83449.ogg | title = Recording of Barn Swallows | description = A Barn Swallow song recorded at the [[Minnesota Valley National Wildlife Refuge]] | format = [[oggg]] | align = left }} Има шест подвидови на селската ластовичка, коишто се размножувааат на северната полутопка. Четири од нив се селат и презимуваат поголем дел во јужната полутопка, сè до централна [[Аргентина]], и [[ЈАР]] во јужна Африка и северна Австралија.<ref name= Turner/> Поради нејзината распространетост селската ластовичка не е загрозен вид, иако може да има опаѓање на популацијата поради специфични закани. Селската ластовичка е птица која живее во рамнини каде користи конструкции изградни од човекот за да се размножува и затоа се шири заедно со човечката експанзија. Гради [[гнездо]] во вид на филџани од топчиња кал во штали или слични објекти и се храни со инсекти коишто ги фаќа во лет.<ref name="BWP" /> Овој вид живее во симбиоза со луѓето, јаде инсекти, и поради тоа луѓето ги толерираат; оваа прифатеност од страна на луѓето била зацврстена од суеверие. Овој вид често е спомнуван во литературата и во религијата. Селската ластовичка е национална птица на [[Австрија]] и [[Естонија]]. ==Опис== Возрасната машка селска ластовичка од подвидот ''H. r. rustica'' е 17–19&nbsp;см долга вклучувајќи 2–7&nbsp;см од продолжените надворешни перја на опашката. Има распон на крилја од 32 до 34.5&nbsp;см и тежи 16–22 g . Има „челично“ сини горни делови и темнокафени чело, брада и врат, коишто се одделени од бело-жолтеникавите долни делови со темно-син дел на градите. Надворешните перја на опашката се издолжени, давајќи ги карактеристичните длабоко чаталести ластовични опашки. Има линија од бели дамки преку надворешниот дел од горниот дел на опашката.<ref name="BWP">{{Наведена книга |last = Snow |first = David |author = Perrins, Christopher M (editors) |title = The Birds of the Western Palearctic concise edition (2 volumes) |publisher = Oxford University Press |year = 1998 |location = Oxford |isbn = 0-19-854099-X }} p1061–1064</ref> Женката е слична во изглед со мажјакот, но опашните перја ѝ се пократки, синото во горните делови и делот на градите се помалку сјајни, а долните делови ѝ се побледи. Младенчињата се покафени, со побледо кафено лице и бели долни делови. Исто така, му недостигаат опашните перја коишто ги имаат возрасните.<ref name="Turner" /> Ластовичките летаат многу добро и прават одлични маневри во воздухот. Нозете им се многу мали и недоволно развиени, и одат лошо и ретко. Песната на селската ластовичка е радосно цвркотење, често завршувајќи со „су-сеер“ со втората нота повисока од првата но со опаѓачки интензитет. Повиците вклучуваат „вит“ или „вит-вит“ и гласно „спли-плинк“ кога е возбудена (или обидувајќи се да избркаат натрапници подалеку од нејзиното гнездо). Повиците за време на страв вклучуваат остро „сифлит“ за натрапници како мачки и „флит-флит“ за птици натрапници. Комбинацијата на црвено лице и синиот дел на градите ја прават возрасната селска ластовичка лесно претпознатлива и ја издвојуваат од африканските ''Hirundo'' видови и од (''Hirundo neoxena'') со чиј домет се преклопува во [[Австралија]].<ref name = Turner/> Во Африка каратките опашести пердуви на младата селска ластовица предизвикуваат заблуда, па може да се помеша со (''Hirundo lucida''), но втората има потесни гради и побела опашка. [[File:Nederlandsche_vogelen_(KB)_-_Hirundo_rustica_(030b).jpg|thumb|left|200px|Историски приказ на селската ластовичка, во книгата ''Холандски птици'' (Nederlandsche Vogelen), том. 1 (1770)]] == Таксономија == Во однос на таксономијата има многу препирања, но сепак може да се издвојат следните 6 подвидови: * ''H. r. rustica'' * ''H. r. transitiva'' * ''H. r. savignii'' * ''H. r. gutturalis'' * ''H. r. tytleri'' * ''H. r. erythrogaster'' ==Поведение== Селската ластовица сака да живее на отворена земја, со ниска вегетација, на ниви, ливади, фарми, по можност со вода во близина. Исто така, важно е да има достапни места, како штали, плевни, тераси и сл. каде може да го изгради гнездото, како и отворени делови, жици, кровови, бандери, од каде што ќе може да набљудува.<ref name="BWP" /> ===Исхрана=== Голем дел од животот селските ластовички го минуваат летајќи, па затоа се хранат речиси целосно само со летечки инсекти, како муви, комарци, пеперутки и сл. ===Размножување=== [[File:Hirundo rustica -West Sussex, England -chick-8.jpg|right|thumb|Младенче]] Мажјакот прв пристигнува на местото на гнездење, го одбира гнездото, а потоа прави кружни летови и пее, на тој начин рекламирајчи се и повикувајќи ја женката кај него. Успешноста за спарување на мажјакот зависи и од должината на чаталите на опашката. Подолгата машка опашка е поатрактивна за женките.<ref name = Saino>{{Наведено списание |last=Saino |first=Nicola|author2=Romano, Maria; Sacchi; Roberto; Ninni, Paola; Galeotti, Paolo; Møller, Anders Pape |year=2003 |title=Do male barn swallows (''Hirundo rustica'') experience a trade-off between the expression of multiple sexual signals? |url=https://archive.org/details/sim_behavioral-ecology-and-sociobiology_2003-09_54_5/page/465 |journal=Behavioral Ecology and Sociobiology |volume=54 |issue=5 |pages=465–471 |doi=10.1007/s00265-003-0642-z}}</ref> Мажјаците со подолги пердуви на опашката генерално и подолго живеат и се поотпорни на болести, што индицира дека имаат генетски предиспозиции за здрави поколенија.<ref name= Moller/> Кога ќе се спарат, остануваат да живеат заедно до крајот на животот, но за создавање поколенија може да се спарат и со друга женка. Значи, генетски се полигамни, а социјално моногамни.<ref> {{Наведено списание |last=Møller |first=Anders Pape |author2=Tegelstrom, Håkan |year=1997 |title=Extra-pair paternity and tail ornamentation in the barn swallow |url=https://archive.org/details/sim_behavioral-ecology-and-sociobiology_1997-11_41_5/page/353 |journal=Behavioral Ecology and Sociobiology |volume=41 |issue=5 |pages=353–360 |doi=10.1007/s002650050395}}</ref> Мажјаците ги чуваат женките активно за да не бидат нападнати од кукавиците.<ref> {{Наведено списание |last=Møller |first=Anders Pape |year=1985 |title=Mixed reproductive strategy and mate guarding in a semi-colonial passerine, the swallow ''Hirundo rustica'' |url=https://archive.org/details/sim_behavioral-ecology-and-sociobiology_1985-10_17_4/page/401 |journal=Behavioral Ecology and Sociobiology |volume=17 |issue=4 |pages=401–408 |doi=10.1007/BF00293220}}</ref> Мажјаците користат специфични звуци за да спречат обиди за парење од страна на други мажјаци со нивните женки.<ref>{{Наведено списание |last=Møller |first=Anders Pape |year=1990 |title=Deceptive use of alarm calls by male swallows, Hirundo rustica: a new paternity guard |url=https://archive.org/details/sim_behavioral-ecology_summer-1990_1_1/page/n18 |journal=Behavioral Ecology |volume=1 |issue=1 |pages=1–6 |doi=10.1093/beheco/1.1.1}}</ref> Двата родитела го заштитуваат гнездото, но мажјаците се поагресивни и потериторијални. Гнездото во облик на шолја обично женките го постилаат со тревки, пердуви и мов <ref>{{Наведено списание|last=Duffin|first=K.|year=1973|title=Barn Swallows use freshwater and marine algae in nest construction|journal=Wilson Bull.|volume=85|pages=237–238}}</ref> или друг мек материјал.<ref name=Turner/> Женките лежат 2-7, но почесто 4-5 бели јајца испрскани со црвеникави точки. Јајцата се 20&nbsp;мм големи, и 1,9 g тешки. Периодот на инкубација вообичаено трае 14-19 дена, и уште 18-23 дена додека младенчињата не се осамостојат. По осамостојувањето остануваат со родителите уште една недела кога родителите уште ги хранат. Ластовичките ги напаѓаат грабливците, како на пример, мачките, кои премногу се приближиле до гнездото, така што ќе летаат многу ниско, блиску до нив.<ref name = Moller> {{Наведена книга |last=Møller |first=Anders Pape |year=1994 |title=Sexual Selection and the Barn Swallow |url=https://archive.org/details/sexualselectionb0000mlle |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-854028-0| page=[https://archive.org/details/sexualselectionb0000mlle/page/245 245]}}</ref> Годишно обично имаат по две легла. Првото гнездо се користи и за второто легло, како и за следните години, со мали поправки. Иако рекордна старост на селска ластовичка е 11 години, тие просечно живеат помалку од 4. ==Статус== Селската ластовичка има енормно голема распространетост и популација. Распространета е на 5,1 милиони квадратни километри и има 190 милиони единки.<ref name= umich>{{Наведена мрежна страница |last=Dewey |first=Tanya |author2=Roth, Chava |title=''Hirundo rustica'' |url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Hirundo_rustica.html |year=2002 |work=Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan Museum of Zoology |accessdate=2007-11-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071210232505/http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Hirundo_rustica.html |archivedate=2007-12-10 |url-status=live }}</ref> Климатските промени може да влијаат на ластовичката со намалување на тежината и бавното растење на пердувите, жешките лета може да ја намалат количината на инсектите за исхрана, но топлите зими, пак, може да придонесат за зголемување на популацијата со побрзо гнездење. Така што, нема опасност за изумирање на селската ластовичка.<ref name= BB102>{{Наведено списание| last=Turner | first=Angela | year= 2009 | title= Climate change: a Swallow's eye view| url=https://archive.org/details/sim_british-birds_2009-01_102_1/page/3 | journal= British Birds| volume=102 | issue=1 | pages= 3–16 }}</ref> ==Односи со луѓето== [[File:Hirundo rustica young male spring NRM.jpg|thumb|upright|Мажјак]] Селската ластовичка е убава птица која се храни со летечки инсекти кои им пречат на луѓето, па затоа тие ја толерираат и ѝ дозволуваат да ги гради своите гнезда на куќите, шталите, терасите и сл. Освен тоа, бидејќи рано се сели (се враќа од зимување) таа го означува почетокот на пролетта. ==Галерија== <gallery> File:Hirundo rustica MHNT.jpg |Јајца File:Nest41.JPG|Штотуку испилени File:Hirundo rustica 14105.JPG|Постари пилиња во гнездо File:Juvenile barn swallow being fed1.jpg|Хранење младенче </gallery> == Наводи ==<!-- BulletinOfTheBritishOrnithologistsClub101:339. Condor58:107. FieldianaZool51:91. Forktail16:147. Micronesica37:69,39:11. WilsonBull18:47 (compare to current Ohio checklist http://www.ohiobirds.org/publications/OBRClist.pdf). --> {{Reflist|2}} ==Надворешни врски== {{Commons|Hirundo rustica}} *{{Наведена мрежна страница | title =BirdLife International Species factsheet: ''Hirundo rustica'' | publisher =BirdLife International | url =http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=7116&m=0 | accessdate =2007-11-15 | archive-date =2008-11-24 | archive-url =https://web.archive.org/web/20081124163926/http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=7116&m=0 | url-status =dead }} * [http://www.freesound.org/samplesViewSingle.php?id=74868 Audio Recording of Swallows] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110716211350/http://www.freesound.org/samplesViewSingle.php?id=74868 |date=2011-07-16 }} High quality audio recording of a group of Swallows. * [http://ibc.lynxeds.com/species/barn-swallow-hirundo-rustica Barn Swallow videos, photos & sounds] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160420205323/http://ibc.lynxeds.com/species/barn-swallow-hirundo-rustica |date=2016-04-20 }} on the Internet Bird Collection. * (European Swallow=) Barn Swallow - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/518.pdf Species text in The Atlas of Southern African Birds]. * [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i6130id.html Species account at USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161210113000/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i6130id.html |date=2016-12-10 }}. Includes song clips and [[spectrogram|sonograms]]. * [https://web.archive.org/web/20090416024127/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Barn_Swallow.html Species account at Cornell Lab of Ornithology.] Includes range map for the Americas * [http://www.birdlife.org/datazone/species/BirdsInEuropeII/BiE2004Sp7116.pdf BirdLife species' status map for Europe (pdf)]. * [http://www.ibercajalav.net/img/307_BarnSwallowHrustica.pdf Ageing and sexing (PDF; 2.3 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131228182328/http://www.ibercajalav.net/img/307_BarnSwallowHrustica.pdf |date=2013-12-28 }} * [http://museum.gov.ns.ca/mnh/nature/nsbirds/bns0261.htm Barn Swallow] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110623211347/http://museum.gov.ns.ca/mnh/nature/nsbirds/bns0261.htm |date=2011-06-23 }}, Birds of Nova Scotia * [http://talkaboutwildlife.ca/profile/?s=213 Barn Swallow] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110706205032/http://talkaboutwildlife.ca/profile/?s=213 |date=2011-07-06 }}, Talk about Wildlife {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Птици на Македонија]] [[Категорија:Ластовици (род)]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] 458pzl40d87z7kwtyvaq91054d4riyk Црква „Св. Димитриј“ - Сушево 0 1077710 5648347 5647242 2026-10-20T19:35:45Z Ehrlich91 24281 /* Галерија */ 5648347 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Димитриј |слика = Црква „Св. Димитриј“ - Сушево.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Струмичка |намесништво = Струмичко |парохија = |координати = {{coord|41|31|46|N|22|37|32|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Сушево (Струмичко){{!}}Сушево |општина = Василево |држава = Македонија |патрон = [[Свети Димитрија Солунски|Свети Димитрија]] |изградба = 1936 |завршено = |осветување = 2005 |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= }} '''Свети Димитриј''' — главна селска црква во [[Струмичко Поле|струмичкото]] село [[Сушево (Струмичко)|Сушево]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Местоположба == Црквата се наоѓа во горниот дел на селото, околу која се наоѓаат селските гробишта. == Историја == Црквата била изградена во 1936 година.<ref name="Чаловска 202">{{cite journal|last=Чаловска|first=Емилија Апостолова|year=2022|title= Осврт на преродбенската црковна архитектура во Струмичкиот Регион|journal=Македонски фолклор|issue=81|pages=202|url= https://ifmc.ukim.mk/wp-content/uploads/spisanie/Broj_81/11._Емилија_Апостолова_Чаловска_197-229.pdf}}</ref> Порано постоела мала црква на истото место каде денеска се наоѓа денешната црква, која во 1970-тите години била изградена по вторпат. Во 2005 година била осветена. == Архитектура == === Фрескоживопис === Внатрешноста на црквата не е живописана. === Икони и иконостас === Црквата има дрвен иконостас. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="100px"> Податотека:Гробишта во Сушево.jpg|Селските гробишта Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Сушево 10.jpg|Камбанаријата Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Сушево 11.jpg|Кујната Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Сушево 2.jpg|Помошен објект Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Сушево 3.jpg|Внатрешноста Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Сушево 4.jpg|Трпезаријата Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Сушево 5.jpg|Икона на патронот над влезот Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Сушево 6.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Сушево 7.jpg|Камбанаријата Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Сушево 8.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Сушево 9.jpg|Јужната страна Податотека:St. Demetrious Church (Suševo) (1).jpg|Влезната порта Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Сушево 12.jpg|Воздушен поглед </gallery> == Поврзано == * [[Струмичко архијерејско намесништво]] * [[Сушево (Струмичко)|Сушево]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. Demetrious Church (Suševo)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Димитриј, Сушево}} [[Категорија:Храмови посветени на Свети Димитрија во Македонија|Сушево]] cr0anc5hb28dd6kg6q3r4jdgffk268e Сива патка 0 1077933 5648260 5597380 2026-10-20T14:26:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648260 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Сива патка | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref =<ref name= "IUCN">{{IUCN|IUCN_Year=2009.2|ID=141496|author=BirdLife International|year=2009|title=Anas strepera}}</ref> | image = Anas-strepera-001.jpg | image_width = | image_caption = Мажјак | image2 = Gadwall female RWD6.jpg | image2_width = | image2_caption = Женка | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордати]] | classis = [[Птици]] | ordo = [[Гусковидни]] | familia = [[Патки]] | subfamilia = [[Anatinae]] | genus = ''[[Anas]]'' | species = '''''Сива патка''''' | binomial = ''Anas strepera'' | binomial_authority = [[Карл Лине]], 1758 | subdivision_ranks = Подвидови | subdivision = * ''A. s. strepera'' <small>(Linnaeus, 1758)</small><br /><small>(Common Gadwall)</small> * †''A. s. couesi'' <small>([[Thomas Hale Streets|Streets]], 1876)</small><br /><small>([[Coues' Gadwall]] – [[extinct]])</small> }} [[File:30.3.09 Canard chipeau (Anas strepera, Gadwall).webm|thumb|Сивата патка]] '''Сивата патка''' или '''брешката''' (''Anas strepera'') е честа и проширена патка од редот [[гусковидни]]. Ја има и во [[Македонија]]. ==Распространетост== Брешката се пари во северните делови од [[Европа]] и [[Азија]], и централна [[Северна Америка]]. Распространетоста на оваа птица се проширува во источна Северна Америка. Таа е птица преселница. Нејзината состојба на зачуваност е најмалку загрозена. ==Опис== [[File:Gadwall, juvenile, Quetico.jpg|thumb|left|upright|Младенче]] [[File:Gadwall drake.jpg|thumb|left|upright|Мажјак]] Брешката е 46–56&nbsp;см долга со 78–90&nbsp;см распон на крилја.<ref name="Floyd">Floyd, 2008</ref> Мажјакот е малку поголем од женката, кој тежи во просек 990g, а женката тежи 850g. Во сезоната на парење, мажјакот има сива боја, со црна позадина, светли костени крилја и брилијантно бели летачки пердуви, очигледни во лет или во мирување.<ref name="Dunn">Dunn and Alderfer, 2006</ref> Вон сезоната на парење, мажјакот е сличен на женката, но е малку посив одоздола и има помалку портокалова боја на клунот. Женката има светлокафеава боја, со перја како женската [[дива патка]]. Таа може да се разликува од тој вид по темно-портокаловиот раб на клунот, помала големина, белите летачки пердуви и белиот стомак.<ref name="Dunn"/> Брешката е потивка патка, со исклучок за време на додворувањето. Женките имаат повик сличен на ''квак'' како [[Дива патка|дивата патка]] но со повисок тон, нешто како ''гаг аг аг аг''. Мажјаците, пак, се огласуваат со свиркање и со звук како ''ннеек''.<ref name= Madge/> ==Живеалиште и поведение== Сивата патка живее крај езера или бавни реки богати со водни растенија. Претежно се храни со растителна храна, но зимно време јаде и животинска. Гнездата ги прави на земја, обично подалеку од водата. Не е толку друштвена како другите патки вон сезоната на парење и формира само мали јата. ===Размножување=== Гнездата обично се скриени под некое дрво, на земја, и претставуваат дупка покриена со растенија и пердувчиња. Несат 5-14 жолтеникави или зеленикави јајца. Ги лежи само женката, додека мажјакот е секогаш во близина на гнездото. Испилените младенчиња се доволно развиени за да можат самостојно да се хранат. [[File:Mareca strepera MHNT.ZOO.2010.11.18.4.jpg|thumb|''Mareca strepera'']] == Наводи == {{Reflist|refs= <ref name=Madge>{{Наведена книга| last =Madge | first =Steve |author2= Burn, Hilary |title = Wildfowl: An Identification Guide to the Ducks, Geese and Swans of the World | url =https://archive.org/details/wildfowl0000stev | year = 1988| publisher = Christopher Helm|pages= [https://archive.org/details/wildfowl0000stev/page/200 200]–202| isbn = 0-7470-2201-1}}</ref> }} == Надворешни врски == {{Commons|Anas strepera|Gadwall}} {{Wikisource1911Enc|Gadwall}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=427&m=0 BirdLife Species Factsheet] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090104224857/http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=427&m=0 |date=2009-01-04 }} * [http://www.rspb.org.uk/birds/guide/g/gadwall/index.asp RSPB A to Z of UK Birds Page] * [http://www.blevinsphoto.com/gadwall.htm An article and photograph] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090105220744/http://www.blevinsphoto.com/gadwall.htm |date=2009-01-05 }} * [https://web.archive.org/web/20090327014047/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Gadwall.html Gadwall Information - Cornell Lab of Ornithology] * [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i1350id.html Gadwall - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080916062958/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i1350id.html |date=2008-09-16 }} * [http://www.massaudubon.org/birdatlas/index.php?search=yes&id=46 Massachusetts Breeding Bird Atlas] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081211013501/http://www.massaudubon.org/birdatlas/index.php?search=yes&id=46 |date=2008-12-11 }} * [http://ibc.lynxeds.com/species/gadwall-anas-strepera Gadwall videos, photos & sounds] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130425160030/http://ibc.lynxeds.com/species/gadwall-anas-strepera |date=2013-04-25 }} on the Internet Bird Collection * [http://www.ornithos.de/Ornithos/Feather_Collection/Anas_strepera/Anas_strepera.htm Feathers of Gadwall (Anas strepera)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131213053321/http://www.ornithos.de/Ornithos/Feather_Collection/Anas_strepera/Anas_strepera.htm |date=2013-12-13 }} [[Категорија:Птици на Македонија]] [[Категорија:Гусковидни]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] pra13460akcq0w23l4l1lsdh5hop786 Предлошка:Католички цркви во Македонија 10 1079599 5648330 5642021 2026-10-20T18:54:07Z Ehrlich91 24281 5648330 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Католички цркви во Македонија |title = Католички цркви во Македонија |image = [[Податотека:Sacred Heart of Jesus Skopje 1.jpg|100px|]] |group1 = [[Скопска бискупија]] |list1 = [[Црква „Пресвето Срце Исусово“ - Скопје|Пресвето Срце Исусово]] {{·}} [[Црква „Св. Јосиф“ - Скопје|Св. Јосиф]] {{·}} [[Капела на Блажена Мајка Тереза - Скопје|Капела на Мајка Тереза]] {{·}} [[Манастир на Сестри Мисионерки на љубовта]] {{·}} [[Манастир на Милосрдни сестри на Св. Винко Паулски - Скопје|Манастир на Милосрдни сестри на Св. Винко Паулски ]] {{·}} [[Црква „Пресвето Срце Исусово“ - Битола|Пресвето Срце Исусово]] {{·}} [[Црква „Пресветото Срце Исусово“ - Битола|Пресветото Срце Исусово]] {{·}} [[Манастир на Милосрдни сестри на Св. Винко Паулски - Битола|Манастир на Милосрдни сестри на Св. Винко Паулски ]] {{·}} [[Црква „Св. Бенедикт, Кирил и Методиј - Покровители на Европа“]] {{·}} [[Црква „Безгрешно зачатие“ - Велес|Безгрешно зачатие]] {{·}} [[Црква „Благовештение“ - Штип|Благовештение]] {{·}} [[Црква „Св. Јосиф“ - Бистренци|Св. Јосиф]] {{·}} [[Црква „Св. Тереза од Детето Исус“ - Куманово|Св. Тереза од Детето Исус]] {{·}} [[Црква „Раѓање на Пресвета Богородица“ - Прилеп|Раѓање на Пресвета Богородица]] |group2 = [[Македонска византискокатоличка црква|Византискокатоличка црква]] |list2 = [[Катедрална црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Струмица|Успение на Пресвета Богородица]] {{·}} [[Црква „Св. Јован Крстител“ - Струмица|Св. Јован Крстител ]] {{·}} [[Манастир на Општество на сестрите Евхаристинки]] {{·}} [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Нова Маала|Успение на Пресвета Богородица]] {{·}} [[Црква „Св. Кирил и Методиј“ - Петралинци|Св. Кирил и Методиј]] {{·}} [[Црква „Св. Илија“ - Радово|Св. Илија]] {{·}} [[Црква „Св. Димитриј“ - Сарај|Св. Димитриј]] {{·}} [[Црква „Св. Никола“ - Секирник|Св. Никола]] {{·}} [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Чанаклија|Св. Ѓорѓи]] {{·}} [[Црква „Св. Петар и Павле“ - Гевгелија|Св. Петар и Павле]] {{·}} [[Црква „Св. Кирил и Методиј“ - Богданци|Св. Кирил и Методиј]] {{·}} [[Црква „Св. Климент Охридски“ - Стојаково|Св. Климент Охридски]] {{·}} [[Црква „Св. Павле“ - Паљурци|Св. Павле]] }}<noinclude>[[Категорија:Предлошки за Македонија|{{PAGENAME}}]]</noinclude> jxwxrc9y1oouf0gabsxcrdv1ywqk21z Свиларка 0 1088335 5648228 5551696 2026-10-20T12:13:02Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648228 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Свиларка | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106006270 |title=''Bombycilla garrulus'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 July 2012}}</ref> | image = Bombycilla garrulusII.jpg | image_width = | image2 = Bombycilla garrulus - Bohemian Waxwing XC132884.ogg | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордови]] | classis = [[Птици]] | ordo = [[Врапчевидни]] | familia = [[Свиларки]] | genus = Bombycilla | species = '''Свиларка''' | binomial = ''Bombycilla garrulus'' | binomial_authority = ([[Карл Лине|Linnaeus]], 1758) }} '''Свиларката''' ({{науч|Bombycilla garrulus}}) е член на [[семејство (биологија)|семејството]] свиларки ({{науч|Bombycillidae}}) од редот на [[врапчевидни]]те. Оваа елегантна птица, 18-21 см долга, со зашилена [[цуцулка]], што патува во големи, номадски јата со силен, директен лет, се размножува во зимзелените шуми во северните делови на [[Европа]], [[Азија]] и западна [[Северна Америка]]. Има три вида [[свиларки]] во светот, и како ''Bombycilla cedrorum'' се јавува во Северна Америка, а како ''Bombycilla japonica'' само во Азија. Номинираниот вид, пак, е единствен член на семејството чија распространетост е на сите континенти на географските ширини веднаш под Арктикот. Оваа птица ја има и во [[Македонија]]. ==Опис== Свиларката е поголема, подебела и посива од американската ''Bombycilla cedrorum'' и има светложолта, црна или ’рѓапортокалова боја на врвовите од пердувите на опашката и жолта, бела, црвена или црна лента долж пердувите на крилјата. Долната страна на пердувите од опашката се силна ’рѓа боја. Клунот и нозете се темни, а кафеавите очи се поставени во тесна црна маска истакната со бела боја. Повикот е пријатен ѕвонлив звук. ==Размножување== [[File:Bombycilla garrulus MHNT.ZOO.2010.11.179.6.jpg|thumb|''Bombycilla garrulus '']] [[Птичје гнездо|Гнездото]] обично го сместуваат високо на борово дрво, но локацијата ја определуваат според можностите за хранење. Секоја птица или пар може да има повеќе од едно гнездо во истата област. Гнездата имаат надворешен пречник од 15 до 18 см и се послани со мека трева и мов. Во просек, леглото има 4-6 [[јајца]] со бледо сина боја, темни дамки и неправилни линии. [[Инкубација]]та трае околу 14 дена, а младенчињата го напуштаат гнездото околу 13 до 15 дена по испилувањето. ==Исхрана== Како и кај другите свиларки, исхраната им се состои главно од [[бобинки]], но се надополнува со инсекти, особено за време на [[сезонско парење|сезоната на парење]]. [[File:Sidensvans Bombycilla garrulus 03.jpg|thumb|right|Впечатливи црвени врвови на пердувите од крилјата]] Овој вид е еруптивен, движејќи се во непредвидливи [[преселба на птиците|миграциски]] модели од година во година, а особено кон југ, често во огромен број. Ако понудата на бобинки зимно време ја нема, тогаш се движат кон [[Велика Британија]] и [[Ирска]]. Голем број птици се појавиле таму во зимите 2011-2 и 2012-3, но најголемата навала веројатно била зимата 1946-47 во Британија, кога пристигнале 12.500 птици, предизвикана од една од најтешките зими. Овие птици, зимно време се приближуваат и им веруваат на луѓето, па влегуваат во градините каде има бобинки, а особено ако ја има [[оскоруша]]та. == Потекло на поимот == Научното име ''Bombycilla'', потекнува од латинскиот ''Bombyx'' ([[свила]]) и ''cilla'' ([[опашка]]).<ref>Повеќе за потеклото на ''Bombycilla'' види во [[свиларки]].</ref> Во многу јазици, името на птицата е директно преведено од овој научен назив, како во шведскиот ''Sidensvans'', германскиот ''Seidenschwanz'', па и во македонскиот - ''свиларка''. == Галерија == <gallery> File:BohemianWaxwings08.jpg File:Cedar_Wax_Wing.jpg File:Bombycilla_garrulus_small.jpg File:Sviristel24feb2007 01 crf.jpg File:Bohemian Waxwing 2007.jpg File:Bohemian Waxwing-male, Ottawa.jpg|Мажјак одоздола File:Bohemian Waxwing-female, Ottawa.jpg|Женка одоздола </gallery> ==Наводи== {{commons|Bombycilla garrulus}} {{Reflist}} ==Надворешни врски== {{wikispecies|Bombycilla garrulus}} *[https://web.archive.org/web/20090219201710/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Bohemian_Waxwing.html Cornell University Ornithological Lab page about the Bohemian Waxwing, including samples of its song] *[http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/Infocenter/i6180id.html USGS page about the Bohemian Waxwing] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130604133845/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/Infocenter/i6180id.html |date=2013-06-04 }} *[http://ibc.lynxeds.com/species/bohemian-waxwing-bombycilla-garrulus Bohemian Waxwing videos, photos & sounds] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130512113922/http://ibc.lynxeds.com/species/bohemian-waxwing-bombycilla-garrulus |date=2013-05-12 }} on the Internet Bird Collection *[http://www.on.ec.gc.ca/wildlife/wildspace/life.cfm?ID=BOWA&Lang=e Bohemian Waxwing], Environment Canada {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Свиларки]] [[Категорија:Птици на Македонија]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] 6hhy0ffv01iozg7w5467qm9e1uqoary Ситноцветна врбовка 0 1122689 5648264 5591824 2026-10-20T15:13:03Z Jtasevski123 69538 доп 5648264 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Epilobium parviflorum kz04.jpg |genus = Epilobium |species = parviflorum |authority = ([[Јохан Кристијан Даниел фон Шребер|Schreb.]]) Schreb. |synonyms = ''Chamaenerion parviflorum'' }} '''Ситноцветната врбовка''' или '''ситноцветната млечика''' ({{науч|Epilobium parviflorum}}) — повеќегодишно тревно растение од семејството на [[ноќничиња]]та (''Onagraceae''). ==Опис== [[File:Epilobium parviflorum korseby.jpeg|thumb|upright|left|Цело растение]] Биолошката форма на ситноцветната врбовка е хемикриптофитна скапоза<ref name=Pignatti>Pignatti S. - Flora d'Italia – Edagricole – 1982. Vol. II, pag. 155</ref>, нејзините хибернатски пупки се наоѓаат веднаш под површината на почвата, а флоралната оска е повеќе или помалку исправена со неколку листа. Ситноцветната врбовици просечно достигнува 30 до 80 сантиметри висина. Стеблото е исправено и густо покриено со влакненца, особено во долниот дел. Лисјата се еден наспроти друг, тесни и назабени, заоблени во основата, 4-10 сантиметри долги. Малите цветови се бледо розови или бледо виолетови, со пречник од 6-7 милиметри, со четири ливчиња, осум [[прашник|прашници]] и четирикрака [[чашка]]. Цветниот период е од јуни до август.<ref name=Pignatti/> Хермафродитните цветови се самооплодуваат ([[автогамија]]) или од инсекти ([[ентомогамија]]).<ref name=Pfaf>[http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Epilobium+parviflorum Pfaf.org]</ref> Плодот е капсула долга три до седум сантиметри која содржи многу мало црно семе (долго околу 1&nbsp;mm), со бели влакна кои овозможуваат ширење со ветрот. Овој вид е многу сличен со Epilobium hirsutism, но цветовите му се многу помали.<ref name=Irel>[http://www.habitas.org.uk/flora/species.asp?item=3544 Flora of Northern Ireland]</ref> == Варијабилност == * ''Epilobium parviflorum f. parviflorum'' — листовите се зелени, со ретки влакна по површината.''<ref name=":13">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 5.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=1402-1403}}</ref>'' * ''Epilobium parviflorum f. tomentosum'' — листовите се сиво-зелени, со густи влакна од двете страни.''<ref name=":13" />'' == Распространетост и живеалиште == Ова растение го има во најголемиот дел на [[Европа]] и во Западна Азија, како и во [[САД]] и [[Канада]].<ref name="usda">{{Наведена мрежна страница |url=http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=EPPA5 |title=Plants.usda |accessdate=2015-01-29 |archive-date=2013-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130505094108/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=EPPA5 |url-status=dead }}</ref><ref name="Luirig">[http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=epilobium+parviflorum Schede di Botanica]</ref> Ситноцветната врбовка претпочита бари и мочуришта, влажни планински ливади и падини, на надморски висини од 0 до 1.400 метри и максимални 2.500 метри.<ref name="Pignatti" /> == Распространетост во Македонија == Ситноцветната врбовка се среќава во по влажни места, покрај блата, извори и потоци. Неговите [[Форма (биологија)|форми]] што се среќаваат во Македониј се среќаваат на различни места:''<ref name=":13" />'' * ''f. parviflorum'' - Позната за [[Скопје]] во [[Градски парк (Скопје)|Градски парк]], с. [[Горно Количани|Горно]] [[Горно Количани|Количани]]; [[Маврово|Мавровско]] во с. Маврово; [[Дебар]] во с. [[Велебрдо]]; пл. [[Добра Вода]] (Кичевско); пл. Буково (Охридско); [[Демир Хисар]] во с. [[Церово (Демирхисарско)|Церово]]; [[Кожуф]] на Асан-Чешма; [[Гевгелија]]; [[Богданци]]; околината на [[Пехчево]].''<ref name=":13" />'' * ''f. tomentosum'' - Позната за Скопје - с. Огњанци и с. Петровец; пл. Бистра с. Галичник; Велес - с. Чашка; клисура на р. Тополка; Прилеп - Дабничка Планина; [[Струга]] кон с. [[Калишта]]; [[Струшко Блато]]; пл. [[Галичица]] Петрино; [[Ресен]] - помеѓу с. [[Стење]] и с. [[Отешево]] и помеѓу с. Стење и с. [[Коњско (Ресенско)|Коњско]] (Преспанско Езеро); пл. [[Кожуф]] - Асан-Чешма; Гевгелија - [[Негорска Бања]], с. [[Ума|Хума]]; [[Струмица]] помеѓу с. [[Банско]] и с. [[Габрово (Струмичко)|Габрово]].''<ref name=":13" />'' ==Медицински употреби== Заради антиоксидансните и антиинфламаторните својства, екстракти од ова растение се користи во традиционалната медицина при заболувања на простатата, мочниот меур и бубрезите.<ref name=NM>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.naturesmethod.com/Learn_About_Your_Health/Small_Flowered_Willow_Herb.php |title=Natures Method |accessdate=2015-01-29 |archive-date=2011-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110925012912/http://www.naturesmethod.com/Learn_About_Your_Health/Small_Flowered_Willow_Herb.php |url-status=dead }}</ref><ref name=hevesi>Hevesi BT, Houghton PJ, Habtemariam S, Kéry A. [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19107731 Antioxidant and antiinflammatory effect of Epilobium parviflorum Schreb]</ref> ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Wikispecies}} * {{commons|Epilobium parviflorum}} {{Таксонска лента}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Врбовка]] [[Категорија:Растенија опишани во 1771 година]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Малта]] kpjpoyss2v4d5jjaa1nj70eszuatfda Зографско евангелие 0 1148328 5648220 5626310 2026-10-20T11:59:42Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Кирилометодиевистика]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5648220 wikitext text/x-wiki {{Infobox manuscript <!----------Name----------> | name = Зографско евангелие | location = [[Руска национална библиотека]] <!----------Image----------> | image = ZographensisColour.jpg | width = | caption = Страна од Зографското евангелие на која започнува Евангелието по Марко "ⰵⰲⰰⰳⰳ[ⰵ]ⰾⰻⰵ ⱁⱅⱏ ⰿⰰⱃⱏⰽⰰ (Єваггєлїе отъ Маръка)" | alt = <!----------General----------> | Also known as = | Type = | Date = Крајот на Х или почетокот на XI век | Place of origin = | Language(s) = | Scribe(s) = | Author(s) = | Compiled by = | Illuminated by = | Patron = | Dedicated to = <!----------Form and content----------> | Material = [[пергамент]] | Size = 304 листа | Format = | Condition = | Script = [[Глаголица]] | Contents = четвороевангелие со синаксар | Illumination(s) = | Additions = | Exemplar(s) = | Previously kept = | Discovered = | Accession = | Other = | below = }} '''Зографско евангелие''' — средновековен [[Македонска средновековна книжевност|македонски книжевен споменик]] кое потекнува од [[X век|X]] или почетокот на [[XI век]] напишано на [[глаголица]] и пронајдено во [[Македонија]]<ref name="Македонската глаголица">{{наведена книга|last=Поп-Атанасов|first=Ѓорѓи|authorlink=Ѓорѓи Поп-Атанасов|title=Македонската глаголица|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e5/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0.pdf|year=2015|publisher=МАНУ|location=Скопје|pages=54–55}}</ref>. ==Ракопис== Ракописот потекнува од крајот на Х или почетокот на XI век и е напишан на 304 листа од [[пергамент]] со димензии 180х225 мм.<ref name="Македонската глаголица" /> Кон првобитниот текст (272 листови) во [[XII век]] на местото на изгубени листови се додадени 16 нови листови испишани со [[Глаголица|глаголично писмо]], а на крајот од ракописот во [[XIII век]] е додаден синаксар пишуван на [[кирилица]].<ref name="Македонската глаголица" /> Вториот глаголички дел од ракописот е пишуван врз пергаментни листови од коишто претходно е избришан глаголички текст од X век.<ref name="Македонската глаголица" /> Недостасува почетниот дел од ракописот и неколку листа од внатрешниот дел на евангелието. Го пишувале двајца глаголописци - едниот од нив го пишувал основниот дел од ракописот, а другиот - додадениот палимпсестов дел, како и двајца кирилописци - при што едниот го запишувал синаксарот, а другиот кириличните записи во глаголичниот дел на ракописот. Од нив е познато само името на пишувачот на синаксарот - Јоан јереј.<ref name="Македонската глаголица" /> ==Писмо== Писмото на ракописот е обла [[глаголица]]. Аглести форми има кај поновиот глаголички текст, а глаголица од висечки тип има кај избришаниот текст од палимпсестовиот дел на ракописот.<ref name="Македонската глаголица" /> Користен е архаичен правопис со разделно пишување на ук, употреба на [[диграф]]от ''шт'' и ретка вокализација на еровите.<ref name="Македонската глаголица" /> == Особености == Некои од јазичните особеностите на овој [[ракопис]] се:<ref name=BSSR>{{citation | last = Пандев | first = Димитар | editor-last = Ќулавкова | editor-first = Катица | title = Македонска хрестоматија | pages = 9–10 | publisher = МАНУ | location = Скопје | year = 2020 | isbn = 9786082033013 | postscript = .}}</ref> * двоеров правопис * замена ъ > o и ь > e во силна позиција: {{slavonic|cu|кождо}}, {{slavonic|cu|подобенъ}} * употреба на четири [[јус]]ови знаци ==Содржина== [[Податотека:Минијатура на Св. Петар и Павле, Зографско евангелие.jpg|мини|десно|Минијатура на Св. Петар и Павле, лист 43.]] Според содржинската структура претставува четвороевангелие ‒ го содржи целосниот текст на четирите канонски [[Евангелие|евангелија]]. Почетокот на ракописот е изгубен, поради што евангелето според Матеј не е целосно. Кодексот ги опфаќа:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mke.iml.edu.mk/Home/Delo/86|title=Зографско евангелие|work=Енциклопедија на македонската книжевност|accessdate=20 април 2026}}</ref> * [[евангелието според Матеј]], почнувајќи од Мт. 3:11 (л. 2 ‒ 76 об.) * [[Евангелие според Марко|евангелието според Марко]] (л. 77 ‒ 128 об.) * [[Евангелие според Лука|евангелието според Лука]] (л. 129 ‒ 224 об.) * [[Евангелие според Јован|евангелието според Јован]] (л. 225 ‒ 288 об.) * [[синаксар]] (л. 289 ‒ 299 об.) * [[месецослов]] (л. 299 об. ‒ 304 об.). ==Орнаментика== Според орнаментиката ракописот содржи знаменца и коцновки во геометриски стил и плетени иницијали.<ref name="Македонската глаголица" /> Содржи и минијатура на [[Свети Петар и Павле|апостолите Петар и Павле]] и уште неколку невешти цртежи.<ref name="Македонската глаголица" /> Повезот е нов и потекнува од XIX век и претставува имитација на окована подврзија од XIV век на грчки ракописен зборник од [[Света Гора|светогорскиот]] манастир „Пантократор“.<ref name="Македонската глаголица" /> ==Пронаоѓање== [[Податотека:Севастьянов Пётр Иванович.jpg|мини|Петар Севастјанов]] Ракописот е откриен во [[Манастир Зограф|Зографскиот манастир]] во [[1843]] година од австрискиот конзул во [[Солун]] - [[Антун Михановиќ]].<ref name="Македонската глаголица" /> Во [[1860]] монашкото братство преку Петар Севастјанов му го подарило на [[Русија|рускиот цар]] [[Александар II (Русија)|Александар II]] кој го предал во Руската национална библиотека во [[Санкт Петербург]], каде што и денес се чува под сигнатура ''Глаг.1.''<ref name="Македонската глаголица" /> Дигиталната верзија е достапна во нивната дигитална ризница. [http://expositions.nlr.ru/ex_manus/Zograph_Gospel/_Project/page_Manuscripts.php?izo зографско евангелие] == Поврзано == * [[Список на глаголични ракописи (900–1199)]] == Наводи == {{наводи}} === Литература === * {{citation |title= Quattuor evangeliorum Codex glagoliticus olim Zographensis nunc Petropolitanus|last= Jagić |first=Vatroslav |author-link= Ватрослав Јагиќ |year= 1879|location= [[Berlin|Berolini]]|url= https://archive.org/details/quattuorevangeli00jagiuoft}} == Надворешни врски == {{commonscat|Codex Zographensis}} * [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e5/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0.pdf „Македонската глаголица“ (МАНУ, Скопје, 2015. 103 страници)] * [https://wikisource.org/wiki/%D0%97%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%B5 Зографското евангелие на Викиизвор на глаголица и кирилица] {{Македонски ракописи до 14 век}} [[Категорија:Средновековна македонска книжевност]] [[Категорија:Библиски ракописи]] [[Категорија:Кирилометодиевистика]] 6r8ajrwreuwkp96vxq9d4r7kafx2lcq 5648221 5648220 2026-10-20T12:01:51Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Збирка на Руската национална библиотека]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5648221 wikitext text/x-wiki {{Infobox manuscript <!----------Name----------> | name = Зографско евангелие | location = [[Руска национална библиотека]] <!----------Image----------> | image = ZographensisColour.jpg | width = | caption = Страна од Зографското евангелие на која започнува Евангелието по Марко "ⰵⰲⰰⰳⰳ[ⰵ]ⰾⰻⰵ ⱁⱅⱏ ⰿⰰⱃⱏⰽⰰ (Єваггєлїе отъ Маръка)" | alt = <!----------General----------> | Also known as = | Type = | Date = Крајот на Х или почетокот на XI век | Place of origin = | Language(s) = | Scribe(s) = | Author(s) = | Compiled by = | Illuminated by = | Patron = | Dedicated to = <!----------Form and content----------> | Material = [[пергамент]] | Size = 304 листа | Format = | Condition = | Script = [[Глаголица]] | Contents = четвороевангелие со синаксар | Illumination(s) = | Additions = | Exemplar(s) = | Previously kept = | Discovered = | Accession = | Other = | below = }} '''Зографско евангелие''' — средновековен [[Македонска средновековна книжевност|македонски книжевен споменик]] кое потекнува од [[X век|X]] или почетокот на [[XI век]] напишано на [[глаголица]] и пронајдено во [[Македонија]]<ref name="Македонската глаголица">{{наведена книга|last=Поп-Атанасов|first=Ѓорѓи|authorlink=Ѓорѓи Поп-Атанасов|title=Македонската глаголица|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e5/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0.pdf|year=2015|publisher=МАНУ|location=Скопје|pages=54–55}}</ref>. ==Ракопис== Ракописот потекнува од крајот на Х или почетокот на XI век и е напишан на 304 листа од [[пергамент]] со димензии 180х225 мм.<ref name="Македонската глаголица" /> Кон првобитниот текст (272 листови) во [[XII век]] на местото на изгубени листови се додадени 16 нови листови испишани со [[Глаголица|глаголично писмо]], а на крајот од ракописот во [[XIII век]] е додаден синаксар пишуван на [[кирилица]].<ref name="Македонската глаголица" /> Вториот глаголички дел од ракописот е пишуван врз пергаментни листови од коишто претходно е избришан глаголички текст од X век.<ref name="Македонската глаголица" /> Недостасува почетниот дел од ракописот и неколку листа од внатрешниот дел на евангелието. Го пишувале двајца глаголописци - едниот од нив го пишувал основниот дел од ракописот, а другиот - додадениот палимпсестов дел, како и двајца кирилописци - при што едниот го запишувал синаксарот, а другиот кириличните записи во глаголичниот дел на ракописот. Од нив е познато само името на пишувачот на синаксарот - Јоан јереј.<ref name="Македонската глаголица" /> ==Писмо== Писмото на ракописот е обла [[глаголица]]. Аглести форми има кај поновиот глаголички текст, а глаголица од висечки тип има кај избришаниот текст од палимпсестовиот дел на ракописот.<ref name="Македонската глаголица" /> Користен е архаичен правопис со разделно пишување на ук, употреба на [[диграф]]от ''шт'' и ретка вокализација на еровите.<ref name="Македонската глаголица" /> == Особености == Некои од јазичните особеностите на овој [[ракопис]] се:<ref name=BSSR>{{citation | last = Пандев | first = Димитар | editor-last = Ќулавкова | editor-first = Катица | title = Македонска хрестоматија | pages = 9–10 | publisher = МАНУ | location = Скопје | year = 2020 | isbn = 9786082033013 | postscript = .}}</ref> * двоеров правопис * замена ъ > o и ь > e во силна позиција: {{slavonic|cu|кождо}}, {{slavonic|cu|подобенъ}} * употреба на четири [[јус]]ови знаци ==Содржина== [[Податотека:Минијатура на Св. Петар и Павле, Зографско евангелие.jpg|мини|десно|Минијатура на Св. Петар и Павле, лист 43.]] Според содржинската структура претставува четвороевангелие ‒ го содржи целосниот текст на четирите канонски [[Евангелие|евангелија]]. Почетокот на ракописот е изгубен, поради што евангелето според Матеј не е целосно. Кодексот ги опфаќа:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mke.iml.edu.mk/Home/Delo/86|title=Зографско евангелие|work=Енциклопедија на македонската книжевност|accessdate=20 април 2026}}</ref> * [[евангелието според Матеј]], почнувајќи од Мт. 3:11 (л. 2 ‒ 76 об.) * [[Евангелие според Марко|евангелието според Марко]] (л. 77 ‒ 128 об.) * [[Евангелие според Лука|евангелието според Лука]] (л. 129 ‒ 224 об.) * [[Евангелие според Јован|евангелието според Јован]] (л. 225 ‒ 288 об.) * [[синаксар]] (л. 289 ‒ 299 об.) * [[месецослов]] (л. 299 об. ‒ 304 об.). ==Орнаментика== Според орнаментиката ракописот содржи знаменца и коцновки во геометриски стил и плетени иницијали.<ref name="Македонската глаголица" /> Содржи и минијатура на [[Свети Петар и Павле|апостолите Петар и Павле]] и уште неколку невешти цртежи.<ref name="Македонската глаголица" /> Повезот е нов и потекнува од XIX век и претставува имитација на окована подврзија од XIV век на грчки ракописен зборник од [[Света Гора|светогорскиот]] манастир „Пантократор“.<ref name="Македонската глаголица" /> ==Пронаоѓање== [[Податотека:Севастьянов Пётр Иванович.jpg|мини|Петар Севастјанов]] Ракописот е откриен во [[Манастир Зограф|Зографскиот манастир]] во [[1843]] година од австрискиот конзул во [[Солун]] - [[Антун Михановиќ]].<ref name="Македонската глаголица" /> Во [[1860]] монашкото братство преку Петар Севастјанов му го подарило на [[Русија|рускиот цар]] [[Александар II (Русија)|Александар II]] кој го предал во Руската национална библиотека во [[Санкт Петербург]], каде што и денес се чува под сигнатура ''Глаг.1.''<ref name="Македонската глаголица" /> Дигиталната верзија е достапна во нивната дигитална ризница. [http://expositions.nlr.ru/ex_manus/Zograph_Gospel/_Project/page_Manuscripts.php?izo зографско евангелие] == Поврзано == * [[Список на глаголични ракописи (900–1199)]] == Наводи == {{наводи}} === Литература === * {{citation |title= Quattuor evangeliorum Codex glagoliticus olim Zographensis nunc Petropolitanus|last= Jagić |first=Vatroslav |author-link= Ватрослав Јагиќ |year= 1879|location= [[Berlin|Berolini]]|url= https://archive.org/details/quattuorevangeli00jagiuoft}} == Надворешни врски == {{commonscat|Codex Zographensis}} * [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e5/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0.pdf „Македонската глаголица“ (МАНУ, Скопје, 2015. 103 страници)] * [https://wikisource.org/wiki/%D0%97%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%B5 Зографското евангелие на Викиизвор на глаголица и кирилица] {{Македонски ракописи до 14 век}} [[Категорија:Средновековна македонска книжевност]] [[Категорија:Библиски ракописи]] [[Категорија:Кирилометодиевистика]] [[Категорија:Збирка на Руската национална библиотека]] gmw5jpsczbssld9wnrrqb8feafeyzz9 5648226 5648221 2026-10-20T12:08:49Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Збирка на Руската национална библиотека]]; додадена [[Категорија:Ракописи во Руската национална библиотека]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5648226 wikitext text/x-wiki {{Infobox manuscript <!----------Name----------> | name = Зографско евангелие | location = [[Руска национална библиотека]] <!----------Image----------> | image = ZographensisColour.jpg | width = | caption = Страна од Зографското евангелие на која започнува Евангелието по Марко "ⰵⰲⰰⰳⰳ[ⰵ]ⰾⰻⰵ ⱁⱅⱏ ⰿⰰⱃⱏⰽⰰ (Єваггєлїе отъ Маръка)" | alt = <!----------General----------> | Also known as = | Type = | Date = Крајот на Х или почетокот на XI век | Place of origin = | Language(s) = | Scribe(s) = | Author(s) = | Compiled by = | Illuminated by = | Patron = | Dedicated to = <!----------Form and content----------> | Material = [[пергамент]] | Size = 304 листа | Format = | Condition = | Script = [[Глаголица]] | Contents = четвороевангелие со синаксар | Illumination(s) = | Additions = | Exemplar(s) = | Previously kept = | Discovered = | Accession = | Other = | below = }} '''Зографско евангелие''' — средновековен [[Македонска средновековна книжевност|македонски книжевен споменик]] кое потекнува од [[X век|X]] или почетокот на [[XI век]] напишано на [[глаголица]] и пронајдено во [[Македонија]]<ref name="Македонската глаголица">{{наведена книга|last=Поп-Атанасов|first=Ѓорѓи|authorlink=Ѓорѓи Поп-Атанасов|title=Македонската глаголица|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e5/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0.pdf|year=2015|publisher=МАНУ|location=Скопје|pages=54–55}}</ref>. ==Ракопис== Ракописот потекнува од крајот на Х или почетокот на XI век и е напишан на 304 листа од [[пергамент]] со димензии 180х225 мм.<ref name="Македонската глаголица" /> Кон првобитниот текст (272 листови) во [[XII век]] на местото на изгубени листови се додадени 16 нови листови испишани со [[Глаголица|глаголично писмо]], а на крајот од ракописот во [[XIII век]] е додаден синаксар пишуван на [[кирилица]].<ref name="Македонската глаголица" /> Вториот глаголички дел од ракописот е пишуван врз пергаментни листови од коишто претходно е избришан глаголички текст од X век.<ref name="Македонската глаголица" /> Недостасува почетниот дел од ракописот и неколку листа од внатрешниот дел на евангелието. Го пишувале двајца глаголописци - едниот од нив го пишувал основниот дел од ракописот, а другиот - додадениот палимпсестов дел, како и двајца кирилописци - при што едниот го запишувал синаксарот, а другиот кириличните записи во глаголичниот дел на ракописот. Од нив е познато само името на пишувачот на синаксарот - Јоан јереј.<ref name="Македонската глаголица" /> ==Писмо== Писмото на ракописот е обла [[глаголица]]. Аглести форми има кај поновиот глаголички текст, а глаголица од висечки тип има кај избришаниот текст од палимпсестовиот дел на ракописот.<ref name="Македонската глаголица" /> Користен е архаичен правопис со разделно пишување на ук, употреба на [[диграф]]от ''шт'' и ретка вокализација на еровите.<ref name="Македонската глаголица" /> == Особености == Некои од јазичните особеностите на овој [[ракопис]] се:<ref name=BSSR>{{citation | last = Пандев | first = Димитар | editor-last = Ќулавкова | editor-first = Катица | title = Македонска хрестоматија | pages = 9–10 | publisher = МАНУ | location = Скопје | year = 2020 | isbn = 9786082033013 | postscript = .}}</ref> * двоеров правопис * замена ъ > o и ь > e во силна позиција: {{slavonic|cu|кождо}}, {{slavonic|cu|подобенъ}} * употреба на четири [[јус]]ови знаци ==Содржина== [[Податотека:Минијатура на Св. Петар и Павле, Зографско евангелие.jpg|мини|десно|Минијатура на Св. Петар и Павле, лист 43.]] Според содржинската структура претставува четвороевангелие ‒ го содржи целосниот текст на четирите канонски [[Евангелие|евангелија]]. Почетокот на ракописот е изгубен, поради што евангелето според Матеј не е целосно. Кодексот ги опфаќа:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mke.iml.edu.mk/Home/Delo/86|title=Зографско евангелие|work=Енциклопедија на македонската книжевност|accessdate=20 април 2026}}</ref> * [[евангелието според Матеј]], почнувајќи од Мт. 3:11 (л. 2 ‒ 76 об.) * [[Евангелие според Марко|евангелието според Марко]] (л. 77 ‒ 128 об.) * [[Евангелие според Лука|евангелието според Лука]] (л. 129 ‒ 224 об.) * [[Евангелие според Јован|евангелието според Јован]] (л. 225 ‒ 288 об.) * [[синаксар]] (л. 289 ‒ 299 об.) * [[месецослов]] (л. 299 об. ‒ 304 об.). ==Орнаментика== Според орнаментиката ракописот содржи знаменца и коцновки во геометриски стил и плетени иницијали.<ref name="Македонската глаголица" /> Содржи и минијатура на [[Свети Петар и Павле|апостолите Петар и Павле]] и уште неколку невешти цртежи.<ref name="Македонската глаголица" /> Повезот е нов и потекнува од XIX век и претставува имитација на окована подврзија од XIV век на грчки ракописен зборник од [[Света Гора|светогорскиот]] манастир „Пантократор“.<ref name="Македонската глаголица" /> ==Пронаоѓање== [[Податотека:Севастьянов Пётр Иванович.jpg|мини|Петар Севастјанов]] Ракописот е откриен во [[Манастир Зограф|Зографскиот манастир]] во [[1843]] година од австрискиот конзул во [[Солун]] - [[Антун Михановиќ]].<ref name="Македонската глаголица" /> Во [[1860]] монашкото братство преку Петар Севастјанов му го подарило на [[Русија|рускиот цар]] [[Александар II (Русија)|Александар II]] кој го предал во Руската национална библиотека во [[Санкт Петербург]], каде што и денес се чува под сигнатура ''Глаг.1.''<ref name="Македонската глаголица" /> Дигиталната верзија е достапна во нивната дигитална ризница. [http://expositions.nlr.ru/ex_manus/Zograph_Gospel/_Project/page_Manuscripts.php?izo зографско евангелие] == Поврзано == * [[Список на глаголични ракописи (900–1199)]] == Наводи == {{наводи}} === Литература === * {{citation |title= Quattuor evangeliorum Codex glagoliticus olim Zographensis nunc Petropolitanus|last= Jagić |first=Vatroslav |author-link= Ватрослав Јагиќ |year= 1879|location= [[Berlin|Berolini]]|url= https://archive.org/details/quattuorevangeli00jagiuoft}} == Надворешни врски == {{commonscat|Codex Zographensis}} * [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e5/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0.pdf „Македонската глаголица“ (МАНУ, Скопје, 2015. 103 страници)] * [https://wikisource.org/wiki/%D0%97%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%B5 Зографското евангелие на Викиизвор на глаголица и кирилица] {{Македонски ракописи до 14 век}} [[Категорија:Средновековна македонска книжевност]] [[Категорија:Библиски ракописи]] [[Категорија:Кирилометодиевистика]] [[Категорија:Ракописи во Руската национална библиотека]] eqxhtts9sadttn34oc999icaxpnwr90 Предлошка:Западни уметнички движења 10 1150836 5648425 5647574 2026-10-21T08:39:49Z Тиверополник 1815 5648425 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Западни уметнички движења | title = Предмодерни, [[Модерна уметност|модерни]] и [[Современа уметност|современи]] уметнички правци | bodyclass = hlist | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | basestyle = background:#EAE0C8; | above = [[Список на уметнички правци]]/[[Периоди во историјата на западната уметност|периоди]] | group1 = Предмодерна<br/>(западна) | list1 = {{Navbox|subgroup | basestyle = background: #EAE0C8 | group1 = [[Античка уметност|Античка]] | list1 = *[[Тракиско богатство|Тракиска]] ** [[Дачка уметност|Дачка]] * [[Нурагиска цивилизација#Култура|Нурагиска]] * [[Егејска уметност|Егејска]] ** [[Кикладска уметност|Кикладска]] ** [[Минојска уметност|Минојска]] ** [[Минијска керамика]] ** [[Микенска Грција#Уметност и керамика|Микенска]] * [[Старогрчка уметност|Грчка]] ** [[Субмикенска керамика|Субмикенска]] ** [[Протогеометриски стил|Протогеометриска]] ** [[Геометриска уметност|Геометриска]] ** [[Ориентализирачки период|Ориентализирачка]] ** [[Архаична грчка уметност|Архаична]] ** [[Црнофигурална керамика|Црнофигурална]] ** [[Црвенофигурална керамика|Црвенофигурална]] ** [[Строг стил|Строг стил]] ** [[Старогрчка уметност#Класична|Класична]] ** [[Керчки стил]] ** [[Хеленистичка уметност|Хеленистичка]] *** [[Хеленистичка уметност#„Барок“|„Барок“]] *** [[Индогрчка уметност|Индогрчка]] **** [[Грчко-будистичка уметност|Грчко-будистичка]] *** [[Неоатички стил]] * [[Етрурска уметност|Етрурска]] * [[Скитска уметност|Скитска]] * [[Ибериска скулптура|Ибериска]] * [[Гали#Уметност|Галска]] * [[Римска уметност|Римска]] ** [[Римска републиканска уметност|Републиканска]] ** [[Гало-римска уметност|Гало-римска]] ** [[Августовска и јулиско-клавдиевска уметност|Јулиско-клавдиевска]] ** [[Помпејски стилови]] ** [[Трајанска уметност|Трајанска]] ** [[Северовска уметност|Северовска]] <!-- 193–253 --> | group2 = [[Средновековна уметност|Средновековна]] | list2 = * [[Доцноантичка уметност|Доцноантичка]] ** [[Ранохристијанска уметност и архитектура|Ранохристијанска]] <!-- 260–525 --> * [[Коптска уметност|Коптска]] ** [[Етиопска уметност|Етиопска]] * [[Уметност од периодот на преселбата на народите|Период на преселбата на народите]] <!-- 300–900 de --> ** [[Англосаксонска уметност|Англосаксонска]] <!-- 400–1066 uk --> ** [[Хунска уметност|Хунска]] ** [[Островска уметност|Островска]] <!-- 600–1200 --> ** [[Ломбарди|Лангобардска]] ** [[Визиготска уметност и архитектура|Визиготска]] <!-- 415–711 Iberia --> * [[Дарителски портрет]] <!-- 500–1500 --> * [[Пикти#Уметност|Пиктска]] * [[Мозарапска уметност и архитектура|Мозарапска]] <!-- 711–1100 Iberia --> ** ''[[Уметност и архитектура на Репобласион|Репобласион]]'' * [[Викиншка уметност|Викиншка]] <!-- 700–1100 --> * [[Византиска уметност|Византиска]] ** [[Византиско иконоборство|Иконоборечка]] ** [[Македонска уметност (Византија)|Македонска]] ** [[Палеолошка ренесанса#Уметност и архитектура|Палеолошка]] ** [[Итало-византиска уметност|Итало-византиска]] * [[Франки#Уметност и архитектура|Франкиска]] ** [[Меровиншка уметност|Меровиншка]] ** [[Каролиншка уметност|Каролиншка]] ** [[Предроманика|Предроманичка]] <!-- 500–1000 --> * [[Отонска уметност|Отонска]] * [[Романика|Романичка]] <!-- 1000–1200 --> ** [[Мезанска уметност |Мезанска]] ** [[Шпанска романика|Шпанска]] * [[Нормани#Визуелни уметности|Норманска]] ** [[Норманско-арапско-византиска култура|Норманско-сицилијанска]] <!-- 1100–1200 Sicily --> * ''[[Opus Anglicanum]]'' * [[Готска уметност|Готска]] <!-- 1100–1400 --> ** [[Готска уметност во Милано]] ** [[Меѓународна готика]] ** [[Меѓународна готска уметност во Италија]] * [[Лукеска школа]] * [[Крстоносна уметност|Крстоносни војни]] * [[Московска школа]] * [[Новгородска школа]] * [[Владимирско-суздаљска школа]] * [[Дуеченто]] <!-- 1200–1300 --> ** [[Сиенско училиште|Сиенска школа]] * [[Мудехарска уметност|Мудехарска]] <!-- 1200–1500 --> * Средновековна [[Историја на картографијата#Средновековна Европа|картографија]] ** [[Историја на картографијата#Италијанската картографија и појавата на портоланските карти|Италијанска школа]] ** [[Мајорканска картографска школа|Мајорканска школа]] ** ''[[Mappa mundi]]'' | group3 = [[Раноренесансно сликарство|Ренесанса]] | list3 = * [[Италијанско ренесансно сликарство|Италијанска ренесанса]] <!-- доц. 13–доц. 16 век --> ** [[Треченто]] *** [[Италијанско ренесансно сликарство#Проторенесансно сликарство|Проторенесанса]] *** [[Фирентинско сликарство|Фирентинска школа]] *** ''[[Pittura infamante]]'' ** [[Кватроченто]] *** [[Ферарска школа|Ферарска школа]] *** [[Форливеска школа на уметноста|Форливеска школа]] *** [[Венецијанско сликарство|Венецијанска школа]] ** [[Чинквеченто]] *** [[Висока ренесанса]] *** [[Болоњска школа]] *** [[Маниризам]] <!-- 1520–1580 Италија --> *** [[Контраманиеризам|Контра-''маниера'']] * [[Северна ренесанса]] ** [[Ранохоландско сликарство|Ранохоландска]] <!-- 1420–1520 --> *** [[Светски пејзаж]] ** [[Гентско-брижска школа]] ** [[Северен маниризам]] <!-- 1530–1580 fr cz nl --> ** [[Германска ренесанса]] <!-- 15 и 16 век --> *** [[Келнска школа на сликарството|Келнска школа]] <!-- 15 век de --> *** [[Дунавска школа]] <!-- 1500–1530 de at --> ** [[Холандско и фламанско ренесансно сликарство|Холандска и фламанска ренесанса]] <!-- 16 век --> *** [[Антверпенски маниризам]] <!-- 1500–1530 --> *** [[Романизам (сликарство)|Романизам]] <!-- 16 век nl --> *** [[Мртва природа]] * [[Англиска ренесанса#Визуелни уметности|Англиска ренесанса]] ** [[Уметници на тјудорскиот двор|Тјудорски двор]] * [[Критска школа]] * [[Туркерија]] <!-- продолжува до крајот на раниот нов век --> * [[Фонтенбловска школа]] <!-- 1530–1610 fr --> * [[Уметност од доцниот 16 век во Милано]] | group4 = 17 век | list4 = * [[Барок]] <!-- 1563–1740, најзастапен во 17 век --> ** [[Барок во Милано]] ** [[Фламанско барокно сликарство|Фламански барок]] <!-- крај на 16 век nl --> ** [[Караваџисти]] <!-- почеток на 17 век --> *** [[Утрехтски караваџизам|Во Утрехт]] *** [[Тенебризам]] ** [[Стил на Луј XIII]] ** [[Лутерански барок|Лутерански барок]] * [[Строгановска школа]] * [[Сликарство на животни|Сликарство на животни]] * [[Гилда на романистите]] * [[Златно време на холандското сликарство|Холандско златно доба]] <!-- 1625–1672 --> ** [[Делфтска школа (сликарство)|Делфтска школа]] * [[Капричо (уметност)|Капричо]] * [[Јонска школа (сликарство)|Хептанеска школа]] * [[Класицизам#Во ликовните уметности|Класицизам]] ** [[Стил на Луј XIV]] ** [[Пусенисти и рубенсисти]] <!-- 1671–1717 --> | group5 = 18 век | list5 = * [[Рококо]] <!-- 1740–1790 --> ** [[Рокај]] <!-- 1710–1760 --> ** [[Стил на Луј XV]] ** [[Фридерициски рококо|Фридерициски]] ** [[Шиноазерија]] ** ''[[Fête galante]]'' * [[Неокласицизам]] <!-- 1760–1830 --> ** ''[[Goût grec]]'' ** [[Стил на Луј XVI]] ** [[Адамов стил]] ** [[Стил на Директоратот]] ** [[Неокласична архитектура во Милано]] * [[Пиктуреск]] |group6 = Колонијална уметност |list6 = * Уметност на [[Африканска дијаспора|африканската дијаспора]] ** [[Афроамериканска уметност|Афроамериканска]] ** [[Карипска уметност|Карипска]] *** [[Хаитска уметност|Хаитска]] * Колонијална азиска уметност ** [[Уметност на Филипините]] *** [[Letras y figuras]] *** [[Tipos del País]] ** [[Барок#Барок во шпанска и португалска колонијална Азија|Колонијален азиски барок]] ** [[Корпоративен стил]] * [[Латиноамериканска уметност]] ** [[Каста сликарство]] ** [[Индохристијанска уметност]] *** [[Чилотска школа на религиозна иконографија|Чилотска школа]] *** [[Куско школа]] *** [[Кито школа]] ** [[Барок#Барок во шпанските и португалските колонијални Америки|Латиноамерикански барок]] |group7 = Уметност со<br>позајмени западни елементи |list7 = * [[Исламска уметност|Исламска]] ** [[Ал-Андалус#Уметност и архитектура|Маварска]] * [[Манихејска уметност|Манихејска]] * [[Могулска уметност|Могулска]] * [[Каџарска уметност|Каџарска]] * [[Кинг занаетчиска уметност]] * Западно влијание во [[Јапонска уметност|Јапонија]] ** [[Акита ранга]] ** [[Уки-е]] | group8 = [[Историја на уметноста#Западна уметност по 1770|Премин<br>кон модерната]]<br>(околу 1770 – 1862) | list8 = * [[Романтизам#Визуелни уметности|Романтизам]] <!-- 1770–1850 --> ** [[Бајковито сликарство]] ** [[Данско златно доба]] ** [[Трубадурски стил]] ** [[Назаренско движење]] <!-- почеток на 19 век --> ** [[Пуризам]] ** [[Античари (уметничка група)|Шоремски античари]] ** [[Диселдорфска школа на сликарството|Диселдорфска школа]] ** [[Предрафаелитско братство|Предрафаелити]] ([[Американски предрафаелити|американски]])<!-- 1848–1854; уметници активни најдоцна до 1950-тите --> ** [[Школа на реката Хадсон]] <!-- 1840-ти–1860-ти --> *** [[Луминизам (американски уметнички стил)|Американски луминизам]] * [[Ориентализам#Ориенталистичка уметност|Ориентализам]] <!-- 1798–почеток на 20 век (?) --> * [[Норичка школа на сликари|Норичка школа]] <!-- 1803–1833 --> * [[Империски стил]] * [[Историцизам (уметност)|Историцизам]] ** [[Ревивалистичка архитектура|Ревивалистичка уметност]] * [[Бидермаер]] <!-- 1815–1848 --> * [[Реализам (уметничко движење)|Реализам]] <!-- 1840-ти+ --> ** [[Барбизонска школа]] <!-- 1830–1870 --> ** [[Костумбризам]] ** [[Веризам (сликарство)|Веризам]] *** [[Макиајоли]] <!-- 1850-ти–1890-ти --> * [[Академска уметност]] <!-- 1820-ти–1900-ти --> ** [[Минхенска школа]] *** [[Грчка академска уметност во 19 век|во Грција]] ** [[Неогрек#Сликарство|Неогрек]] * [[Ренесанса на бакрорезот]] }} | group2 = [[Модерна уметност|Модерна]]<br/>(1863–1944) | list2 = {{Navbox|subgroup | basestyle = background: #EAE0C8 |group1 = 1863–1899 |list1 = * [[Неоромантизам]] ** [[Романтичен национализам#Уметности|Национален романтизам]] * [[Јога (сликарство)]] <!-- 1850-ти–1940-ти --> * [[Нихонга]] * ''[[Јапонизам]]'' <!-- 1860-ти–1910-ти --> ** [[Англо-јапонски стил]] <!-- 1860-ти–1910-ти --> * [[Беуронска школа]] <!-- 1860-ти–90-ти --> * [[Хашка школа]] <!-- 1860-ти–90-ти --> * [[Передвижници]] * [[Импресионизам]] <!-- 1870-ти–1880-ти --> ** [[Американски импресионизам|Американски]] *** [[Хузиерска група]] *** [[Бостонска школа (сликарство)|Бостонска школа]] <!-- 1880-ти–1940-ти --> ** [[Амстердамски импресионизам|Амстердамски]] ** [[Канадски импресионизам|Канадски]] ** [[Хајделбершка школа]] <!-- 1885–1900 --> * [[Естетицизам]] <!-- 1870-ти–1890-ти --> * [[Движење „Уметности и занаети“|Уметности и занаети]] <!-- 1870-ти–1910-ти --> ** [[Уметничка керамика]] <!-- 1870–1930 --> * [[Тонализам]] <!-- 1880-ти --> * [[Декадентско движење]] <!-- 1880-ти --> * [[Симболизам (движење)|Симболизам]] <!-- 1880-ти–1900-ти --> ** [[Симболистичко движење во Романија|Романски]] ** [[Руски симболизам#Визуелни уметности|Руски]] * [[Вулканска школа]] <!-- 1880-ти–1890-ти --> * [[Инкохеренти]] <!-- 1882–средина на 1890-ти --> * [[Постимпресионизам]] <!-- 1880-ти–1890-ти --> ** [[Неоимпресионизам]] <!-- 1884–1886 --> *** [[Луминизам (импресионизам)|Луминизам]] ** [[Дивизионизам]] ** [[Поентилизам]] <!-- 1880-ти–1920-ти --> ** [[Школа Понт-Авен]] ** [[Клуазонизам]] <!-- 1890-ти --> ** [[Синтетизам]] <!-- околу 1890 --> ** [[Наби]] <!-- 1888–1900 --> * [[Американска барбизонска школа]] <!-- 1880-ти–1920-ти --> ** [[Калифорниски тонализам]] <!-- 1890-ти–1920-ти --> * [[Вилхелминизам]] * [[Костумбризам#Визуелен костумбризам во Америка|Костумбризам]] |group2 = 1900–1914 |list2 = * [[Југендстил]] <!-- 1892–1914 --> ** [[Арт нуво во Милано]] <!-- 1900-ти–1915 --> * [[Примитивизам]] <!-- 1890-ти–1910-ти --> * [[Калифорниски импресионизам]] <!-- 1890-ти–1920-ти --> * [[Сецесионизам (уметност)|Сецесионизам]] <!-- 1890-ти–1930-ти --> * [[Париска школа]] <!-- 1910-ти–1940-ти --> ** [[Минхенска сецесија]] <!-- 1892–1938 --> ** [[Виенска сецесија]] <!-- 1897–1905 --> ** [[Берлинска сецесија]] <!-- 1898–1913 --> ** [[Зондербунд|Зондербунд]] * [[Пенсилваниски импресионизам]] <!-- 1890-ти–1940-ти --> * [[Светот на уметноста]] <!-- 1898–1927 --> * [[Десет американски сликари]] <!-- 1900-ти–1910-ти --> * [[Фовизам]] <!-- 1904–1908 --> * [[Експресионизам]] <!-- почеток на 20 век --> ** [[Мост (уметност)|Мост]] <!-- 1905–13 --> ** [[Дер Блауе Рајтер]] <!-- 1911–14 --> * [[Ночентизам]] * [[Германски сојуз на работилници]] <!-- 1907–38 --> * [[Американски реализам]] ** [[Школа Ашкан]] <!-- 1908–1910-ти --> * [[Кубизам]] <!-- 1908+ --> ** [[Протокубизам]] ** [[Орфизам (уметност)|Орфизам]] <!-- 1912–13 --> * ''[[Осумтемина (сликари)|Осумтемина]]'' <!-- 1935–40 --> * [[Нова уметничка асоцијација Минхен]] <!-- 1909–12 --> * [[Футуризам]] <!-- 1909–14 --> ** [[Кубофутуризам]] * [[Арт деко]] <!-- 1910–39 --> ** [[Арт деко архитектурата на Њујорк|Арт деко во Њујорк]] * [[Метафизичко сликарство|Метафизичко]] <!-- 1911–20 --> * [[Раjонизам]] <!-- 1911–14 --> * [[Продуктивизам (уметност)|Продуктивизам]] * [[Синхромизам]] <!-- 1912–13 --> * [[Вортицизам]] <!-- 1913–15 --> |group3 = 1915–1944 |list3 = * [[Сосаку-ханга]] <!-- 1910-ти–40-ти --> * [[Супрематизам]] <!-- 1915–18 --> * [[Париска школа]] <!-- 1910-ти–1940-ти --> * [[Кристален кубизам]] <!-- 1915–19 --> * [[Конструктивизам (уметност)|Конструктивизам]] <!-- 1915–28 --> ** [[Латиноамериканска уметност#Конструктивистичко движење|Латиноамерикански]] *** [[Универзален конструктивизам]] * [[Дада]] <!-- 1915–20+ --> * [[Шин-ханга]] <!-- 1915–42 --> * [[Неопластицизам]] ** ''[[Де Стајл]]'' <!-- 1917 --> * [[Пуризам]] <!-- 1918–25 --> * [[Враќање кон редот]] <!-- 1918–20-ти --> ** [[Новеченто Италијано]] * [[Фигуративен конструктивизам]] <!-- 1918–20-ти --> ** [[Глупаво (уметничко движење)|Глупаво]] ** [[Келнски прогресивисти]] * [[Работнички совет за уметност]] ** [[Ноемвриска група (Германија)|Ноемвриска група]] * [[Австралиски тонализам]] <!-- 1918–30+ --> * [[Дрезденска сецесија]] <!-- 1919–1925 --> * [[Социјалистички реализам]] <!-- 1920-ти и 30-ти, до 60-ти --> * [[Функционализам (архитектура)|Функционализам]] ** [[Баухаус]] <!-- 1919–33 --> * [[Кинетичка уметност]] <!-- околу 1919–60+ --> * [[Антропофагија (манифест)|Антропофагија]] * [[Мингеј]] * [[Група од седум (уметници)|Група од седум]] <!-- 1920–33 --> * [[Нова објективност]] <!-- 1920-ти --> * [[Гросвенорска школа за модерна уметност|Гросвенорска школа]] <!-- самата школа во текот на 1920-тите–1940-тите; уметници до 1992 и најдоцна до почетокот на 2000-тите --> * [[Ноес Зехен]] <!-- 1920-ти и 30-ти --> * [[Надреализам]] <!-- 1920-ти --> ** [[Иранска модерна и современа уметност#Надреализам во Иран|Ирански]] ** [[Латиноамериканска уметност#Надреализам|Латиноамерикански]] * [[Мексикански мурализам]] * [[Неофовизам]] <!-- средина на 1920-тите --> * [[Прецизионизам]] <!-- 1920-ти и 30-ти --> * ''[[Аеросликарство]]'' * [[Здружение на револуционерни визуелни уметници|Асо]] <!-- 1928–33 --> * [[Римска школа]] <!-- 1928–45 --> * [[Керкл е Квадрат]] <!-- 1929–31 --> * [[Групата (новозеландска уметност)|Групата]] <!-- 1927–77 --> * [[Харлемска ренесанса]] * [[Каписти]] <!-- 1930-ти --> * [[Регионализам (уметност)|Регионализам]] <!-- 1930-ти --> ** [[Сликарство на калифорниската сцена]] <!-- 1920-ти – 1960-ти --> * [[Херојски реализам]] ** [[Социјалистички реализам]] <!-- 1932–88 Русија --> ** [[Уметност во нацистичка Германија|Нацистичка уметност]] <!-- 1933–45 --> * [[Стримлајн модерн]] <!-- 1930–50 --> * [[Конкретна уметност]] <!-- 1930-ти–денес --> ** [[Апстракција-Креација]] <!-- 1931–60-ти (?) --> * [[Тики култура|Тики]] * [[Десеттемина (експресионисти)|Десеттемина]] <!-- 1935–40 --> * [[Четврта димензија во уметноста#Димензионистички манифест|Димензионизам]] <!-- 1936 --> * [[Бостонски експресионизам]] <!-- 1930-ти–70-ти+ --> * [[Ленинградска школа на сликарството|Ленинградска школа]] <!-- 1930–1991 --> }} | group3 = [[Современа уметност|Современа]]<br/>и [[Постмодерна уметност|постмодерна]]<br/>(1945–денес) | list3 = {{Navbox|subgroup | basestyle = background: #EAE0C8 |group1 = 1945–1959 |list1 = * [[Меѓународен типографски стил]] <!-- Почеток во 1920-тите, најактивен во 1950-тите и 1960-тите --> * [[Апстрактен експресионизам]] <!-- 1940-ти --> ** [[Вашингтонска школа на бојата]] * [[Визионерска уметност]] ** [[Виенска школа на фантастичниот реализам]] <!-- 1946–? --> * [[Просторизам]] * [[сликарство на обоено поле|Обоено поле]] <!-- 1940-ти и 50-ти --> * [[Лирска апстракција]] <!-- 1945–47 (Европа); 60-ти–70-ти (САД); обновување 1970-ти–2000+ --> ** [[Тахизам]] <!-- 40-ти–50-ти --> ** [[Арте информале]] ** [[КОБРА (уметничко движење)|КОБРА]] <!-- 1948–51 --> ** [[Нуажизам]] <!-- 1955–73 --> * [[Генерација на раскинот]] * [[Џикен Кобо]] * [[Меткалф Шато]] * [[Моно-ха]] * [[Нанјангски стил]] * [[Акционо сликарство]] <!-- 1940-ти–почеток на 60-ти --> * [[Американски фигуративен експресионизам]] <!-- 1940-ти–60-ти --> ** [[Њујоршки фигуративен експресионизам|во Њујорк]] <!-- 1950-ти–60-ти --> * [[Нова медиумска уметност]] <!-- главно во втората половина на 20 век --> * [[Њујоршка школа (уметност)#Визуелни уметности|Њујоршка школа]] * [[Сликарство со остри рабови]] <!-- 1950-ти–60-ти --> * [[Фигуративно движење на Заливската област]] <!-- 1950-ти–60-ти --> * [[Ле Пластисиен]] * [[Здружение за уметност Гутаи]] <!-- 1952 --> * [[Гендаи Биџуцу Конданкаи]] <!-- 1954 --> * [[Поп-арт]] <!-- 1955–1960-ти --> * [[Ситуационистичка интернационала]] <!-- 1957–72 --> * [[Советска неконформистичка уметност|Советска неконформистичка уметност]] <!-- 1950-ти–80-ти --> ** [[Украинско подземје]] * [[Летристизам]] <!-- 50-ти–70-ти+ --> ** [[Летристичка интернационала]] <!-- 1952–57 --> ** [[Ултралетристизам]] * [[Флорида Хајвејмен]] * [[Кибернетичка уметност]] * [[Антиподејци]] <!-- 1959 --> |group2 = 1960–1969 |list2 = * [[Отра фигурасион]] * [[Афрофутуризам]] * [[Нуева Пресенсија]] * [[Зеро (уметност)|ЗЕРО]] <!-- 1959–60-ти --> * [[Хепенинг]] * [[Неодада]] <!-- 1960-ти --> ** [[Организатори на неодада]] * [[Оп-арт]] <!-- главно 1960-ти --> * [[Ново реализам]] <!-- 1960-ти --> * [[Нова тенденција]] * [[Капиталистички реализам]] * [[Уметност и јазик]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Арте повера]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Движење на црните уметности]] * [[Карипско уметничко движење]] * [[Чикано (уметничко движење)|Чикано]] * [[Концептуална уметност]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Земјишна уметност]] <!-- 1968–80-ти+ --> * [[Системска уметност]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Видео уметност]] <!-- 1960-ти–70-ти+ --> * [[Минимализам (визуелни уметности)|Минимализам]] <!-- 60-ти и 70-ти --> * [[Флуксус]] <!-- 1960-ти–70-ти --> * [[Генеративна уметност]] * [[Постсликарска апстракција]] * [[Интермедија]] * [[Психоделична уметност]] * [[Нат арт]] <!-- доцни 60-ти до почеток на 70-ти --> * [[Фотореализам]] <!-- доцни 60-ти до 70-ти и понатаму --> * [[Еколошка уметност]] * [[Перформанс]] <!-- 1960-ти–2000-ти+ --> * [[Процесна уметност]] * [[Институционална критика]] * [[Светлина и простор]] <!-- 1960-ти+ --> * [[Улична уметност]] <!-- 1960-ти+ --> * [[Феминистичко уметничко движење]] <!-- 1960-ти+ --> ** [[Феминистичко уметничко движење во Соединетите Држави|во САД]] * [[Иранска модерна и современа уметност#Движење Сакаханех|Движење Сакаханех]] * [[Уметничка група „Ѕвездите“]] * [[Тропикалија]] * [[Јору но Каи]] * [[Визуелна уметност со вештачка интелигенција]] <!-- 1960-ти+ --> |group3 = 1970–1999 |list3 = * [[Постконцептуална уметност]] * [[Инсталациска уметност]] <!-- 1970-ти–90-ти --> * [[Арцсин]] <!-- 1970-ти–денес --> * [[Постминимализам]] <!-- 1971+ --> * [[Уметност на издржливоста]] <!-- 1971–2012+ --> * [[Соц арт]] <!-- 1970-ти–80-ти --> ** [[Московски концептуалисти]] * [[Шема и декорација]] <!-- средина на 1970-ти–почеток на 80-ти --> * [[Плионтанизам]] * [[Панк визуелна уметност|Панк уметност]] * [[Неоекспресионизам]] <!-- доцни 1970-ти–средина на 80-ти --> ** [[Трансавангарда]] * [[Хаитска уметност#Школа Сен Солеи|Школа Сен Солеи]] * [[Герилска уметност]] <!-- доцни 70-ти–2000+ --> * [[Лоуброу (уметничко движење)|Лоуброу уметност]] <!-- доцни 70-ти–2000+ --> * [[Телематска уметност]] * [[Присвојување (уметност)|Уметност на присвојување]] * [[Неоконцептуална уметност]] * [[Ново европско сликарство]] * [[Туниско колаборативно сликарство]] * [[Мемфиска група]] <!-- 1980–87 --> * [[Киберделик]] <!-- 1980-ти–90-ти --> * [[Neue Slowenische Kunst]] <!-- 1984–денес --> * [[Скреч видео]] * [[Трансгресивна уметност|Трансгресивна]] * [[Ретрофутуризам]] * [[Млади британски уметници]] <!-- 1988–1990-ти+ --> * [[Суперфикција]] <!-- 1989–денес --> * [[Таринг Пади]] * [[Суперфлет]] * [[Нова Лајпцишка школа|Нова Лајпцишка школа]] * [[Иницијатива управувана од уметници]] * [[Артивизам]] * [[Република на дизајнерите]] <!-- главно 1990-ти --> * [[Гранџ#Графички дизајн|Гранџ дизајн]] * [[Вердадизам]] * [[Кинеска апартманска уметност]] * [[Осцилоскопска музика]] | group4 = 2000–<br/>денес | list4 = * [[Амазонска поп-арт уметност]] * [[Алтермодерн]] * [[Уметност заради уметност]] * [[Уметничка игра]] * [[Уметничка интервенција]] * [[Брендализам]] * [[Класичен реализам]] * [[Современа африканска уметност]] ** [[Афрофутуризам]] * [[Современа домородна австралиска уметност]] * [[Незаменлив токен#Дигитална уметност|Крипто уметност]] * [[Киборг уметност]] * [[Ексцесивизам]] * [[Фиктивна уметност]] * [[Рамен дизајн]] ** [[Корпоративен Мемфис]] * [[Хипермодернизам (уметност)|Хипермодернизам]] * [[Хиперреализам (визуелни уметности)|Хиперреализам]] * [[Идејна уметност]] * [[Интернет уметност]] ** [[Пост-интернет]] * [[Ајфон уметност]] * [[Кич движење]] * [[Светлосно сликање]] * [[Масурреализам]] * [[Современо европско сликање со мастило]] * [[Неофутуризам]] * [[Неомодерна#Уметничка група|Неомодерна]] * [[Неосимболизам]] * [[Пасионизам]] * [[Пост-ЈБА]] * [[Релациска уметност]] * [[Скеуморфизам#Во дизајнот|Скеуморфизам]] * [[Софтверска уметност]] * [[Звучна уметност]] * [[Стакизам]] * [[Суперфлет]] ** [[СоФло Суперфлет]] ** [[Суперстроук]] * [[Тојизам]] * [[Вејпорвејв]] * [[Мрежа на уметници што пешачат]] }} | group10 = Поврзано | list10 = * [[Историја на уметноста]] * [[Апстрактна уметност]] ** [[Асемично пишување]] * [[Антиуметност]] * [[Авангарда]] * [[Балет Рус]] * [[Христијанска уметност]] ** [[Уметност во протестантската реформација и контрареформацијата]] ** [[Католичка уметност]] ** [[Икона]] ** [[Лутеранска уметност]] * [[Дигитална уметност]] * [[Фантастична уметност]] * [[Народна уметност]] * [[Хиерархија на жанрови]] ** [[Жанровско сликарство]] ** [[Историско сликарство]] * [[Илуминиран ракопис]] * [[Илустрација]] * [[Интерактивна уметност]] * [[Еврејска уметност]] * [[Кич]] * [[Пејзажно сликарство]] * [[Модернизам]] ** [[Модерна скулптура]] ** [[Доцниот модернизам]] * [[Наивна уметност]] * [[Аутсајдерска уметност]] * [[Портрет]] * [[Праисториска уметност#Европа|Праисториска европска уметност]] * [[Квир уметност]] * [[Реализам (уметности)|Реализам]] * [[Шок уметност]] * ''[[Trompe-l'œil]]'' * [[Западно сликарство]] | below = * {{icon|Category}} [[:Предлошки за уметнички правци и движења|Категорија]] }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 9yztts0crkj4yzis731iy90cgd0sf7d Црква „Св. Наум Охридски“ - Чанаклија 0 1157400 5648324 4700549 2026-10-20T18:27:09Z Ehrlich91 24281 5648324 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Наум Охридски |слика = Црква „Св. Наум Охридски“ - Чанаклија.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Струмичка |намесништво = Струмичко |парохија = |координати = {{coord|41|30|53|N|22|43|30|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Чанаклија |општина = Василево |држава = Македонија |патрон = [[Свети Наум Охридски Чудотворец|Свети Наум Охридски]] |изградба = 1995 |завршено = |осветување = 2000 |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= }} '''Свети Наум Охридски''' — главна селска православна црква во [[Струмичко Поле|струмичкото]] село [[Чанаклија]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Местоположба == Црквата се наоѓа во западниот дел на селото, сместена на самиот влез. Спроти црквата се наоѓаат православните гробишта. == Историја == Црквата била изградена во 1995 година, а била осветена во 2000 година од страна на [[Струмичка епархија|митрополитот Струмички]] [[Наум Струмички|г. Наум]]. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="100px"> Податотека:Црква „Св. Наум Охридски“ - Чанаклија 10.jpg|Базен за верски обреди Податотека:Црква „Св. Наум Охридски“ - Чанаклија 11.jpg|Камбанаријата Податотека:Црква „Св. Наум Охридски“ - Чанаклија 2.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Наум Охридски“ - Чанаклија 3.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Св. Наум Охридски“ - Чанаклија 4.jpg|Припратата (југ) Податотека:Црква „Св. Наум Охридски“ - Чанаклија 5.jpg|Влезот Податотека:Црква „Св. Наум Охридски“ - Чанаклија 6.jpg|Припратата (запад) Податотека:Црква „Св. Наум Охридски“ - Чанаклија 7.jpg|Трпезаријата Податотека:Црква „Св. Наум Охридски“ - Чанаклија 8.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Наум Охридски“ - Чанаклија 9.jpg|Западната страна </gallery> == Поврзано == * [[Струмичко архијерејско намесништво]] * [[Чанаклија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. Naum of Ohrid Church (Čanaklija)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Наум Охридски, Чанаклија}} [[Категорија:Храмови посветени на Свети Наум Охридски во Македонија|Чанаклија]] [[Категорија:Македонската архитектура во 1995 година]] o5rk0kuwim948216tpkippcj929yyle Скуминов синдром 0 1159142 5648285 5587094 2026-10-20T16:24:53Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648285 wikitext text/x-wiki {{Infobox disease| | Name = Скуминов синдром | Image = VicSkuminPlyos23.jpg | Caption = [[Виктор Скумин]], 2023 | DiseasesDB = | ICD10 = }} [[Податотека:Mechanical heart valves.jpg |240п|мини|Разни врсти на вештачки вентили на срце<ref>{{наведено списание |last=Kostrzewa |first=B|last2=Rybak |first2=Z |title=[History, present and future of biomaterials used for artificial heart valves]. |journal=Polimery w medycynie | year=2013 |volume=43 |issue=3 |pmid=24377185 |pages=183–9}}<!--|accessdate = 8. 3. 2015--></ref>]] '''Скуминов синдром''' е именуван по рускиот [[психијатар]] [[Виктор Скумин]]. Тој ја проучувал и ја опишал оваа [[болест]] во 1978 година.<ref>{{cite web |url=https://facts.net/fitness-and-wellbeing/psychology/25-facts-about-skumin-syndrome/ |author=Charlotta Stultz |title=25 Facts About Skumin Syndrome |publisher=Facts.net |date=8 March 2025 |access-date=19 March 2025}}</ref> Скуминов синдром поврзани со механички [[Човечко срце|срцеви]] клапи ([[Човечко срце#срцеви залистоци|срцеви залистоци]]) и се пројавува ирационален [[страв]], [[анксиозност]], [[Депресија (расположение)|депресија]] и недоволно спиење ([[инсомнија]]).<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Зошто да запре вештачко срце |publisher=ria.ru/analytics |url=http://ria.ru/analytics/20140304/998134091.html |accessdate=25 март 2019 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6cEMfkhtp?url=http://ria.ru/analytics/20140304/998134091.html |archivedate=2015-10-12 |url-status=live}}</ref> Синдромот е често придружена со општа слабост.<ref name="ruzza2014">{{Наведена мрежна страница |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0218492313493427 |author=Andrea Ruzza |title=Nonpsychotic mental disorder after open heart surgery |journal=Asian Cardiovascular and Thoracic Annals |year=2013 |volume=22 |issue=3 |doi=10.1177/0218492313493427 |access-date=2024 јули 17}}</ref> == Епидемиологија == Ален Карпентер, член на француската Академија на науки, раководител на Одделот за [[Срцева хирургија|кардиоваскуларна хирургија]] Европската болницата [[Жорж Помпиду]] во [[Париз]], верувал дека Скуминов синдром се развива во една четвртина од пациентите со вештачки срцеви клапи. Можно е дека сличен проблем се јавува за време на работата на вештачко срце.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://heartforyoursoul.com/|title=About artificial heart|last=|first=|date=|work=|publisher=Heart For Your Soul|archiveurl=https://www.webcitation.org/68WpPuzqR?url=http://heartforyoursoul.com/|archivedate=2012-06-19|accessdate=|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.medvestnik.by/ru/issues/a_10922.html |author=Bizunkov, A. |title=Зачем человеку сердце? |publisher=Medvestnik.by |access-date=2024 јули 15 |archive-date=2014-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220195619/http://www.medvestnik.by/ru/issues/a_10922.html |url-status=dead }}</ref> [[Податотека:Shiley-valve.png |thumb|Технички цртеж на вештачки срцето вентил]] ==Симптоми на синдромот== Главни [[симптом]]и на синдромот се: *[[страв]]; *[[анксиозност]]; *[[Депресија (расположение)|депресија]]; *[[инсомнија]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://biblmdkz.ru/articles/j18_3.html |author=Бобина Л.А. |title=Синдром Скумина как нозологическая форма |journal=К Здоровью через Культуру |year=2010 |issue=18 |page=22-36 |language=ru |access-date=2024 јули 17}}</ref> == Третман == Треба да се третира во [[болница]].<ref>{{Cite web |url=https://psy-92.net/2020/10/16/syndrome-de-skoumine/ |author=Rodolphe Oppenhemer |title="Qu'est ce que le Syndrome de Skoumine?" |date=16 October 2020 |language=fr |access-date=2024 јули 15.}}</ref> == Поврзано == * [[Депресија (расположение)|Депресија]] * [[Виктор Скумин]] * [[Срце]] == Наводи == {{reflist}} == Литература == # {{Наведено списание |url=https://biblmdkz.ru/articles/kardiologiia.html |last3=Skumin |first3=V. A. |last2=Morozov |first2=S. M. |last1=Bendet |first1=Ya. A. |title=Psychological aspects of the rehabilitation of patients after the surgical treatment of heart defects |year=1980 |script-title=ru: Psikhologicheskie aspekty reabilitatsii bol'nykh posle khirurgicheskogo lecheniia porokov serdtsa |title=Psychological aspects of the rehabilitation of patients after the surgical treatment of heart defects |journal=Kardiologiia |volume=20 |issue=6 |pages=45–51 |oclc=114137678 |pmid=7392405}} # [http://kult-zdor.ru/?page_id=906 Бобина Л.А. Синдром Скумина как нозологическая форма. // К Здоровью через Культуру]. – 2010. – №18. – С. 22-36. ISSN 0204-3440 # [http://biblmdkz.ru/m6.html Филатов А.Т., Скумин В.А. Психопрофилактика и психотерапия в кардиохирургии. — [[Киев]]: Здоровье, 1985 . — 72 с. — (Библиотека практического врача. Психиатрия)] # Harvard Library: [http://hollis.harvard.edu/primo_library/libweb/action/display.do;jsessionid=785C7FBE65FACF0077EE7CEB8D9A14A5?tabs=detailsTab&ct=display&fn=search&doc=TN_medline6758444&indx=2&recIds=TN_medline6758444&recIdxs=1&elementId=1&renderMode=poppedOut&displayMode=full&frbrVersion=3&vid=HVD&mode=Basic&vl(117501629UI1)=all_items&tab=everything&vl(51615747UI0)=creator&vl(1UI0)=exact&dscnt=0&scp.scps=scope%3A%28HVD_FGDC%29%2Cscope%3A%28HVD%29%2Cscope%3A%28HVD_VIA%29%2Cprimo_central_multiple_fe&vl(freeText0)=%20Skumin%20%2C%20V%20A&dstmp=1470542885592 Skumin VA. Nonpsychotic mental disorders in patients with acquired heart defects before and after surgery (review)]{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} # US National Library of Medicine National Institutes of Health: [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/259874 Skumin VA. Nurse's role in medico-psychological rehabilitation of patients with artificial heart valves] == Надворешни врски == * {{cite web |url=https://facts.net/fitness-and-wellbeing/psychology/25-facts-about-skumin-syndrome/ |author=Charlotta Stultz |title=25 Facts About Skumin Syndrome |publisher=Facts.net |date=8 March 2025 |lang=en |access-date=26 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250319044744/https://facts.net/fitness-and-wellbeing/psychology/25-facts-about-skumin-syndrome/ |archive-date=19 March 2025 |url-status=live}}</ref> * {{Cite web |url=https://psychology.fandom.com/wiki/Skumin_syndrome |title=Skumin syndrome |publisher=Psychology Wiki |access-date=2024 јули 15}} * [https://kult-zdor.ru/?page_id=906 Скуминов синдром] - World Organization of Culture of Health * [http://genex.ua/site/page.php?lang=RU&id_part=148&id_word=85&bp=4 Скуминов синдром] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120426035327/http://genex.ua/site/page.php?lang=RU&id_part=148&id_word=85&bp=4 |date=2012-04-26 }} - Genex * [https://kids.kiddle.co/Victor_Skumin#Skumin_syndrome Скуминов синдром] - kids.kiddle.co * [https://wikimonde.com/article/Syndrome_de_Skoumine Скуминов синдром] {{Мртва_врска|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - wikimonde.com * [https://web.archive.org/web/20141106082607/http://wikisfera.net/wiki/%d0%a1%d0%b8%d0%bd%d0%b4%d1%80%d0%be%d0%bc_%d0%a1%d0%ba%d1%83%d0%bc%d0%b8%d0%bd%d0%b0 Скуминов синдром] - archive.ph == Видео == * {{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=F4Z99X5Gc9s&feature=youtu.be |title=Кардиопротезный психопатологический синдром |publisher=youtube.com |accessdate=19 октомври 2019}} * {{YouTube|bnXcAtZwdu0|width=|Срцева хирургија}} [[Категорија:Болести]] [[Категорија:Душевно здравје]] [[Категорија:Медицина]] [[Категорија:Психијатрија]] [[Категорија:Психологија]] [[Категорија:Синдроми]] 7bis29yw2zchgxf1zpkh86ojp30jg63 Ривароксабан 0 1166303 5648395 5227609 2026-10-20T23:54:59Z Buli 2648 5648395 wikitext text/x-wiki {{Drugbox | Verifiedfields = changed | verifiedrevid = 459434616 | IUPAC_name = (''S'')-5-chloro-''N''-<nowiki/>{[2-oxo-3-[4-(3-oxomorpholin-4-yl)<BR>phenyl]oxazolidin-5-yl]methyl} thiophene-2-carboxamide | image = Rivaroxaban2DCSD.svg | width = 250px | image2 = Rivaroxaban xtal 2005.png | width2 = 250px <!--Clinical data--> | tradename = Ксарелто | Drugs.com = {{drugs.com|CONS|rivaroxaban}} | licence_EU = Ксарелто | licence_US = Rivaroxaban | pregnancy_AU = C | pregnancy_US = C | legal_AU = S4 | legal_CA = Rx-only | legal_UK = POM | legal_US = Rx-only | legal_status = | routes_of_administration = oral <!--Pharmacokinetic data--> | bioavailability = 80% to 100%; Cmax = 2 – 4 hours (10 mg oral)<ref name="Xarelto SPC"/> | metabolism = [[CYP3A4]] , [[CYP2J2]] and CYP-independent mechanisms<ref name="Xarelto SPC"/> | elimination_half-life = 5 – 9 hours in healthy subjects aged 20 to 45<ref name="Xarelto SPC"/><ref>{{Наведено списание|last1=Abdulsattar|first1=Y|last2=Bhambri|first2=R|last3=Nogid|first3=A|title=Rivaroxaban (xarelto) for the prevention of thromboembolic disease: an inside look at the oral direct factor xa inhibitor.|journal=P & T : a peer-reviewed journal for formulary management|date=May 2009|volume=34|issue=5|pages=238–44|pmid=19561868}}</ref> | excretion = 2/3 metabolized in liver and 1/3 eliminated unchanged<ref name="Xarelto SPC"/> <!--Identifiers--> | IUPHAR_ligand = 6388 | CAS_number_Ref = {{cascite|changed|??}} | CAS_number = 366789-02-8 | ATC_prefix = B01 | ATC_suffix = AX06 | PubChem = 6433119 | DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} | DrugBank = DB06228 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 8051086 | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = 9NDF7JZ4M3 | ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEMBL = 198362 | synonyms = Xarelto, BAY 59-7939 <!--Chemical data--> | C=19 | H=18 | Cl=1 | N=3 | O=5 | S=1 | molecular_weight = 435.882 g/mol | smiles = c1cc(ccc1N2CCOCC2=O)N3C[C@@H](OC3=O)CNC(=O)c4ccc(s4)Cl | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI = 1S/C19H18ClN3O5S/c20-16-6-5-15(29-16)18(25)21-9-14-10-23(19(26)28-14)13-3-1-12(2-4-13)22-7-8-27-11-17(22)24/h1-6,14H,7-11H2,(H,21,25)/t14-/m0/s1 | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = KGFYHTZWPPHNLQ-AWEZNQCLSA-N }} '''Ривароксабан''' е орален [[Антикоагулантни средства|антикоагуланс]] кој се користи кај пациенти подложени на големи ортопедски зафати на долен екстремитет. Тој претставува првиот достапен орален директен [[Инхибитор на фактор Xa|инхибитор на факторот Xa]] и припаѓа на групата на директни орални антикоагуланси (ДОАК), упте наречени и нови орални антикоагуланси (НОАК). Ривароксабанот добро се апсорбира во цревата и максималната инхибиција на факторот Xa се постигнува после четири часа. Ефектите траат 8–12 часа, но активноста на факторот Xa не се нормализира во текот на 24 часа, па е возможно дозирање еднаш дневно. Во мај 2018 година, рекомбинантниот [[андексанет алфа]] (трговско име AndexXa) беше одобрен како антидот ([[противотров]]) за антагонистите на факторот Xa ривароксабан и [[апиксабан]] во САД. == Историја == Ривароксабан бил развиен од германската фармацевтска компанија [[Бајер]] (Bayer), во соработка со [[Џонсон и Џонсон]] (Johnson & Johnson), како дел од истражувањата за нови орални [[Антикоагуланс|антикоагуланси]]. Истражувањата започнале во 1998 година, со цел да се создаде лек кој директно го инхибира факторот Xa во процесот на коагулација на крвта, без потреба од рутинско следење на коагулацијата. Соединението, првично означено како BAY 59-7939, било опишано во научната литература во 2005 година.<ref name="Perzborn2011">Perzborn, E. и сор. (2011). „The discovery and development of rivaroxaban, an oral, direct factor Xa inhibitor“. ''Nature Reviews Drug Discovery'', 10, стр. 61–75. {{doi|10.1038/nrd3185}}</ref> По успешните клинички испитувања, на [[30 септември]] [[2008]] година [[Европска комисија|Европската комисија]] го одобрила ривароксабан под трговското име Ксарелто (''Xarelto''), првично за спречување венска тромбоемболија по хируршка замена на колк или колено. Со тоа станал првиот орален директен инхибитор на фактор Xa одобрен за клиничка употреба. Во [[2011]] година лекот бил одобрен и во [[САД]], најпрвин за спречување тромбоза по ортопедски операции, а потоа и за спречување [[мозочен удар]] кај пациенти со [[атријална фибрилација]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/xarelto|title=Xarelto|publisher=European Medicines Agency}}</ref> Во следните години неговата употреба постепено била проширена и за лекување и спречување [[длабока венска тромбоза]] и [[белодробна емболија]], како и за намалување на ризикот од кардиоваскуларни компликации кај одредени пациенти со коронарна и периферна артериска болест. Овие проширувања се засновале на резултатите од големите клинички испитувања ''ROCKET AF'', ''EINSTEIN'', ''COMPASS'' и ''VOYAGER PAD''.<ref name="Perzborn2011" /><ref>Eikelboom, J. W. и сор. (2017). „Rivaroxaban with or without Aspirin in Stable Cardiovascular Disease“. ''The New England Journal of Medicine'', 377, стр. 1319–1330. {{doi|10.1056/NEJMoa1709118}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Антитромботици}} [[Категорија:Антикоагуланси]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] eay4husiv8r7plcwtsxz85mg7qavzep 5648396 5648395 2026-10-21T00:03:21Z Buli 2648 5648396 wikitext text/x-wiki {{Drugbox | Verifiedfields = changed | verifiedrevid = 459434616 | IUPAC_name = (''S'')-5-chloro-''N''-<nowiki/>{[2-oxo-3-[4-(3-oxomorpholin-4-yl)<BR>phenyl]oxazolidin-5-yl]methyl} thiophene-2-carboxamide | image = Rivaroxaban2DCSD.svg | width = 250px | image2 = Rivaroxaban xtal 2005.png | width2 = 250px <!--Clinical data--> | tradename = Ксарелто | Drugs.com = {{drugs.com|CONS|rivaroxaban}} | licence_EU = Ксарелто | licence_US = Rivaroxaban | pregnancy_AU = C | pregnancy_US = C | legal_AU = S4 | legal_CA = Rx-only | legal_UK = POM | legal_US = Rx-only | legal_status = | routes_of_administration = oral <!--Pharmacokinetic data--> | bioavailability = 80% to 100%; Cmax = 2 – 4 hours (10 mg oral)<ref name="Xarelto SPC"/> | metabolism = [[CYP3A4]] , [[CYP2J2]] and CYP-independent mechanisms<ref name="Xarelto SPC"/> | elimination_half-life = 5 – 9 hours in healthy subjects aged 20 to 45<ref name="Xarelto SPC"/><ref>{{Наведено списание|last1=Abdulsattar|first1=Y|last2=Bhambri|first2=R|last3=Nogid|first3=A|title=Rivaroxaban (xarelto) for the prevention of thromboembolic disease: an inside look at the oral direct factor xa inhibitor.|journal=P & T : a peer-reviewed journal for formulary management|date=May 2009|volume=34|issue=5|pages=238–44|pmid=19561868}}</ref> | excretion = 2/3 metabolized in liver and 1/3 eliminated unchanged<ref name="Xarelto SPC"/> <!--Identifiers--> | IUPHAR_ligand = 6388 | CAS_number_Ref = {{cascite|changed|??}} | CAS_number = 366789-02-8 | ATC_prefix = B01 | ATC_suffix = AX06 | PubChem = 6433119 | DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} | DrugBank = DB06228 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 8051086 | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = 9NDF7JZ4M3 | ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEMBL = 198362 | synonyms = Xarelto, BAY 59-7939 <!--Chemical data--> | C=19 | H=18 | Cl=1 | N=3 | O=5 | S=1 | molecular_weight = 435.882 g/mol | smiles = c1cc(ccc1N2CCOCC2=O)N3C[C@@H](OC3=O)CNC(=O)c4ccc(s4)Cl | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI = 1S/C19H18ClN3O5S/c20-16-6-5-15(29-16)18(25)21-9-14-10-23(19(26)28-14)13-3-1-12(2-4-13)22-7-8-27-11-17(22)24/h1-6,14H,7-11H2,(H,21,25)/t14-/m0/s1 | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = KGFYHTZWPPHNLQ-AWEZNQCLSA-N }} '''Ривароксабан''' е орален [[Антикоагулантни средства|антикоагуланс]] кој се користи кај пациенти подложени на големи ортопедски зафати на долен екстремитет. Тој претставува првиот достапен орален директен [[Инхибитор на фактор Xa|инхибитор на факторот Xa]] и припаѓа на групата на директни орални антикоагуланси (ДОАК), упте наречени и нови орални антикоагуланси (НОАК). Ривароксабанот добро се апсорбира во цревата и максималната инхибиција на факторот Xa се постигнува после четири часа. Ефектите траат 8–12 часа, но активноста на факторот Xa не се нормализира во текот на 24 часа, па е возможно дозирање еднаш дневно. Во мај 2018 година, рекомбинантниот [[андексанет алфа]] (трговско име AndexXa) беше одобрен како антидот ([[противотров]]) за антагонистите на факторот Xa ривароксабан и [[апиксабан]] во САД. == Индикации == Ривароксабан се употребува за спречување и лекување на [[Тромбоемболија|тромбоемболиски заболувања]]. Кај возрасни пациенти е индициран за лекување на [[длабока венска тромбоза]] и [[белодробна емболија]], како и за спречување на нивното повторно појавување. Се применува и за спречување венска тромбоемболија по хируршка замена на [[колк]] или [[колено]]. Друга важна индикација е спречувањето [[мозочен удар]] и системска емболија кај пациенти со невалвуларна [[атријална фибрилација]] кои имаат дополнителни фактори на ризик, како [[артериска хипертензија]], [[срцева слабост]], [[дијабетес]] или претходен мозочен удар.<ref name="EMA-Xarelto">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/xarelto|title=Xarelto|publisher=European Medicines Agency|language=en}}</ref> Во пониски дози, во комбинација со [[ацетилсалицилна киселина]] или други [[Антиагреганс|антиагреганси]], ривароксабан се користи за спречување атеротромботични настани кај одредени пациенти по [[акутен коронарен синдром]], како и кај пациенти со [[коронарна артериска болест]] или симптоматска [[периферна артериска болест]] со висок ризик од исхемични компликации. Лекот е одобрен и за лекување венска тромбоемболија и спречување на нејзино повторување кај деца и адолесценти помлади од 18 години, по најмалку петдневна почетна парентерална антикоагулантна терапија.<ref name="EMA-Xarelto" /> == Историја == Ривароксабан бил развиен од германската фармацевтска компанија [[Бајер]] (Bayer), во соработка со [[Џонсон и Џонсон]] (Johnson & Johnson), како дел од истражувањата за нови орални [[Антикоагуланс|антикоагуланси]]. Истражувањата започнале во 1998 година, со цел да се создаде лек кој директно го инхибира факторот Xa во процесот на коагулација на крвта, без потреба од рутинско следење на коагулацијата. Соединението, првично означено како BAY 59-7939, било опишано во научната литература во 2005 година.<ref name="Perzborn2011">Perzborn, E. и сор. (2011). „The discovery and development of rivaroxaban, an oral, direct factor Xa inhibitor“. ''Nature Reviews Drug Discovery'', 10, стр. 61–75. {{doi|10.1038/nrd3185}}</ref> По успешните клинички испитувања, на [[30 септември]] [[2008]] година [[Европска комисија|Европската комисија]] го одобрила ривароксабан под трговското име Ксарелто (''Xarelto''), првично за спречување венска тромбоемболија по хируршка замена на колк или колено. Со тоа станал првиот орален директен инхибитор на фактор Xa одобрен за клиничка употреба. Во [[2011]] година лекот бил одобрен и во [[САД]], најпрвин за спречување тромбоза по ортопедски операции, а потоа и за спречување [[мозочен удар]] кај пациенти со [[атријална фибрилација]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/xarelto|title=Xarelto|publisher=European Medicines Agency}}</ref> Во следните години неговата употреба постепено била проширена и за лекување и спречување [[длабока венска тромбоза]] и [[белодробна емболија]], како и за намалување на ризикот од кардиоваскуларни компликации кај одредени пациенти со коронарна и периферна артериска болест. Овие проширувања се засновале на резултатите од големите клинички испитувања ''ROCKET AF'', ''EINSTEIN'', ''COMPASS'' и ''VOYAGER PAD''.<ref name="Perzborn2011" /><ref>Eikelboom, J. W. и сор. (2017). „Rivaroxaban with or without Aspirin in Stable Cardiovascular Disease“. ''The New England Journal of Medicine'', 377, стр. 1319–1330. {{doi|10.1056/NEJMoa1709118}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Антитромботици}} [[Категорија:Антикоагуланси]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] dab1n0wnt4bgjustayaks6ycbwd15cp Романика 0 1167080 5648410 5647465 2026-10-21T06:14:29Z Тиверополник 1815 5648410 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Leon_(San_Isidoro,_panteón).jpg|мини|300x300пкс| Насликаната крипта на [[Сан Исидоро (Леон)|Сан Исидоро]] во [[Леон (Шпанија)|Леон, Шпанија]]]] [[Податотека:MorganLeafVerso.jpg|мини| „Морганскиот лист“, одвоен од Библијата на Винчестер од 1160–1175 година. Сцени од животот на [[Давид]].]] '''Романика''' или '''романичка уметност''' — европска уметност во раздобјето од приближно 1000 година до подемот на [[Готска уметност|готскиот стил]] во 12 век, или подоцна во зависност од областа. Претходното раздобје е познато како [[Предроманска уметност и архитектура|предроманичко]] раздобје. Поимот бил воведен од историчарите на уметност од 19 век, особено за [[Романска архитектура|романичката архитектура]], која задржала многу основни особености на [[Староримска архитектура|римскиот архитектонски стил]] - куполни сводови, но исто така и [[Бочвест свод|бочвести сводови]], [[Апсида|апсиди]] и украси со листови од [[акант]] - но исто така се развила многу различни особености. Во [[Јужна Франција]], [[Шпанија]] и [[Италија]] постоел архитектонски континуитет со доцноантичкиот, но романичкиот стил бил првиот стил што се раширил низ цела католичка Европа, од [[Сицилија]] до [[Скандинавија]]. Романичката уметност исто така била под големо влијание од [[Византиска уметност|византиската уметност]], особено во [[сликарство]]то, и од антикласичната енергија на украсувањето на островската уметност на [[Британски Острови|Британските Острови]]. Од овие елементи се исковал многу новаторски и доследен стил. == Особености == Вон романичката архитектура, уметноста од тоа раздобје се одликува со енергичен стил и во [[Вајарство|скулптурата]] и во [[сликарство]]то. Последново продолжило да ги следи суштински [[Византиска уметност|византиските]] [[Иконографија|иконографски]] обрасци за најчестите теми во црквите, кои останале [[Христос во слава]], [[Страшниот суд]] и [[Христовиот живот во уметноста|сцените од животот на Христос]]. Во [[Илуминиран ракопис|илуминираните ракописи]] се гледа поголема изворност, бидејќи требало да се прикажат нови сцени. Најраскошно украсените ракописи од ова раздобје биле [[Библија|библиите]] и [[псалтир]]ите. Истата изворност се применувала и за [[капител]]и на столбови, кои често биле изрежани со целосни сцени со неколку ликови. Големото дрвено [[распетие]] било германска новина на самиот почеток на раздобјето, како што беа и самостојните статуи на устоличената Мадона. [[Релјеф (вајарство)|Високиот релјеф]] преовладувал како скулпторски израз во ова раздобје. [[Податотека:'The_Virgin_and_Child_in_Majesty_and_the_Adoration_of_the_Maji',_Romanesque_fresco_by_the_Master_of_Pedret_from_the_apse_of_the_Church_of_Saint_Joan_at_Tredos,_Lleida,_Spain,_c._1100.jpg|десно|мини| [[Маестро де Педре]], ''Богородица и Младенецот во слава и обожување на мудреците,'' [[Апсида|апсидна]] [[Фрескопис|фреска]] во Тредос, [[Вал д'Аран]], [[Каталонија]], Шпанија, {{Околу|1100}}, сега во [[Клојстерс]] во Њујорк.]] Боите се впечатливи, и главно примарни. Денес, овие бои во нивната изворна живост можат да се видат само во примероци од витражи и добро сочувани ракописи. [[Витраж]]от станал широко користен, иако малубројни се преживеаните до денес. Во изум од тоа раздобје, [[Тимпан (архитектура)|тимпаните]] на важни црковни портали биле врежани со монументални шеми, често ''Христос во слава'' или ''Страшниот суд'', но третирани со поголема слобода отколку насликаните верзии, бидејќи немало соодветни византиски обрасци. Вообичаено, композициите обично имале мала длабочина и требало да бидат флексибилни за да се вклопат во облиците на [[Иницијал|историските иницијали]], капители на колони и црковни тимпани. Тензијата помеѓу цврсто затворената рамка, од која композицијата понекогаш бега, е рекурентна тема во романичката уметност. Бројките често варираат по големина во однос на нивната важност. Пределните заднини, ако воопшто се користеле, биле поблиску до апстрактни украси отколку до реализам – како кај дрвјата во „Морганскиот лист“. Портрет едвај постоел. == Заднина == Европа во ова раздобје постојано растела попросперитетна, а уметноста со највисок квалитет повеќе не била ограничена, како што било во голема мера во каролиншкиот и отонскиот период, на кралскиот двор и тесен круг манастири. Манастирите продолжиле да бидат исклучително важни, особено оние од експанзионистичките нови поредоци од тоа раздобје, [[Цистерцити|цистерцијанското]], [[Опатија Клини|клинијачкото]] и [[Картезијанци|картузијанското]], кои се рашириле низ Европа. Но, градските цркви, оние по патеките за аџилак и многу цркви во малите градови и села биле детално украсени со многу високи стандарди - честопати овие структури преживеале, кога катедралите и градските цркви биле повторно изградени. Ниеден романички кралски дворец навистина не преживеал. Лаичкиот уметник станувал ценет лик – [[Николај од Верден|Никола Верденски]] се чини дека бил познат низ целиот континент. Повеќето ѕидари и [[златар]]и сега беа лаици, а лаиците како мајстор Хуго се чини дека биле мнозинство, барем од оние што изработиле најдобри дела, до крајот на раздобјето. [[Иконографија]]та на нивното црковно дело несомнено е направена во согласност со свештеничките советници. == Скулптура == === Метал, чинго и слонова коска === [[Податотека:Dreikönigenschrein_köln.JPG|мини| [[Светилиштето на трите крала]] во [[Келнска катедрала|Келнската катедрала]], [[Келн]], Германија]] [[Податотека:Stavelot.Triptych.jpg|десно|мини| Триптих Ставелот, Мосан, Белгија, {{Околу|1156}} 1158 година. {{Безпрелом|48 × 66 cm}} со отворени крила, библиотека Морган, Њујорк]] Скапоцените предмети од [[метал]], [[Чинго (материјал)|чинго]] и [[слонова коска]] имале многу висок статус во тоа раздобје, веројатно многу повеќе од сликите. Познати се имињата на повеќе изработувачи на овие предмети отколку на нивните современици сликари, илуминатори или архитект-ѕидари. Обработката на метал, вклучувајќи украсување со [[Емајл|чинго]], станала многу префинета. Преживеале многу величествени светилишта направени за да се чуваат [[мошти]], од кои најпознато е Светилиштето на трите крала во катедралата во Келн од [[Никола Верденски]] и други ({{Околу|1180}} – 1225). [[Триптих Ставелот|Триптихот Ставелот]] и [[киворот на Свети Мавр]] се други примери за емајли на Мосан. Големи кивори и олтарски фронтали биле изградени околу дрвена рамка, но помалите ковчези, сите биле метални и [[Чинго (материјал)|чингени]]. Зачувани се неколку световни парчиња, како што се футроли за огледала, накит и затворачи, но тие несомнено недоволно го претставуваат количеството фини метални твроби во сопственост на [[благородништво]]то. [[Податотека:Gloucester_candlestick.jpg|лево|мини| [[Свеќник Глостер|Глостерскиот свеќник]], почеток на 12 век]] Бронзениот Глостерски свеќник и [[Крстилница во црквата „Св. Вартоломеј“ во Лиеж|Месингената крстилница од 1108–1117 сега во Лиеж]] се извонредни примери од лиен метал, многу различни по стил. Првиот е многу сложен и енергичен, цртајќи на ракописното сликарство, додека крстилницата го покажува мосанскиот стил во неговиот најкласичен и величествен израз. Бронзените врати, триумфалниот столб и другите додатоци во [[Хиледесхајмска катедрала|Хилдесхајмската катедрала]], [[Гњезнански врати|Гњезнанските врати]] и вратите на [[Базилика ди Сан Зено|базиликата ди Сан Зено]] во [[Верона]] се други значајни примероци што опстанале. [[Акваманил]]от, сад со вода за миење, се чини дека бил воведен во Европа во 11 век. Занаетчиите често им давале на изработките фантастични [[Зооморфизам|зооморфни]] облици. Преживеаните примероци претежно се изработени од [[месинг]]. Многу восочни отпечатоци од впечатливи печати преживеале на повелби и документи, додека романичките монети главно не се од голем естетски интерес. [[Клојстерски крст|Клојстерскиот крст]] е невообичаено големо [[распетие]] од [[слонова коска]], со сложена резба која вклучува многу ликови на [[Пророк|пророци]] и други, што му се припишува на еден од релативно малкуте уметници чие име е познато, мајстор Иго, кој исто така илуминирал ракописи. Како и многу други творби, првично бил делумно обоен. [[Луисови шаховски фигури|Луисовите шаховски фигури]] се добро сочувани примероци на мала слонова коска, од кои останале многу делови или фрагменти останале од [[Жезол (црковен)|жезла]], плочки, [[градни крстови]] и слични предмети. === Архитектонска скулптура === [[Податотека:02_Basilique_Ste-Marie-Madeleine_de_Vézelay_-_Tympan.jpg|мини|280x280пкс| Тимпанот на опатија Везели, Бургундија, Франција, 1130-тите, има многу украсни спирални детали во драпериите.]] Со падот на [[Западното Римско Царство]] згаснала традицијата на резбање големи дела во камен и вајање фигури во [[бронза]], како што ефективно било (од религиозни причини) во византискиот (источноримски) свет. Некои скулптури во природна големина се очигледно направени во [[штуко]] или гипс, но преживеаните примероци се ретки. Најпознатото преживеано големо скулптурно дело на протороманичка Европа е [[Героово распетие|дрвеното распетие во природна големина, нарачано од архиепископот Геро од Келн]] во околу 960-965 година, очигледно прототипот на она што станал популарен облик. Подоцна тие биле поставени на греда под канцеларискиот лак, познат како [[триумфален крст]], од XII век придружени со фигури на Богородица и [[Свети Јован Евангелист|Јован Евангелистот]] од страните.<ref>G Schiller, ''Iconography of Christian Art, Vol. II'', 1972 (English trans from German), Lund Humphries, London, pp. 140–142 for early crosses, p. 145 for roods, {{ISBN|0-85331-324-5}}</ref> Во текот на 11 и 12 век, фигуративната скулптура силно оживеала, а архитектонските [[Релјеф (вајарство)|релјефи]] се белег на подоцнежното романичко раздобје. ==== Извори и стил ==== Фигуративната скулптура особено се засновала на два други извори, [[Илуминиран ракопис|илуминираниот ракопис]] и скулптурата изработувана во мали размери во [[слонова коска]] и [[метал]]. Обемните [[фриз]]ови извајани на ерменските и сириските цркви се друго веројатно влијание.<ref>V. I. Atroshenko and Judith Collins, ''The Origins of the Romanesque'', p. 144–150, Lund Humphries, London, 1985, {{ISBN|0-85331-487-X}}</ref> Овие извори заедно создале посебен стил кој може да се препознае низ Европа, иако највеличествените скулпторски проекти се најчести во [[Југозападна Франција]], [[Географија на Шпанија|Северна Шпанија]] и [[Италија]]. [[Податотека:Cathédrale_de_Cahors_159714.jpg|лево|мини| Човек и конфронтирани животни, [[Каорска катедрала]].]] Сликите што настанале во металните дела често биле режани. Конечната површина имала две главни рамнини и поединости кои обично беа засечени. Оваа обработа била прилагоден на резба во камен и особено се гледа во тимпанот над порталот, каде што сликата на Христос во величественост со симболите на четворицата евангелисти е извлечена непосредно од позлатените корици на средновековните [[Евангелистар|евангелски книги]]. Овој стил на врата се појавува на многу места и продолжил во готскиот период. Ретко преживување во Англија е она на „Приорската врата“ во катедралата Ели. Во [[Западна Франкија|Југозападна Франција]], опстанал голем број, со впечатливи примероци во Сен-Пјер, [[Моисак]], [[Сујак|Суилак]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bc.edu/bc_org/avp/cas/fnart/arch/souillac.html|title=Romanesque Architecture (slides)|last=Howe|first=Jeffery|work=A digital archive of architecture|publisher=[[Boston College]]|accessdate=2007-09-28|archive-date=2018-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180222070301/http://www.bc.edu/bc_org/avp/cas/fnart/arch/souillac.html|url-status=dead}}</ref> и [[Везелјска опатија|Ла Маделен, Везеле]] - сите куќи ќерки на Клуни, со опширни други скулптури останати во манастири и други градби. Во близина, Отенска катедрала има [[Страшниот суд]] од голема реткост по тоа што е уникатно потпишан од нејзиниот творец, Гизелбертус. Одлика на ликовите во илуминираниот ракопис е тоа што тие често зафаќаат ограничени простори и се настиснати за да одговараат. Обичајот на уметниците да го направат ликот да одговара на расположливиот простор на објектот е позајмен од дизајнирањето фигури за украсување на столбовите на вратите и надвратниците и други такви архитектонски површини. Облеките на насликаните фигури најчесто се обработувале во рамен и декоративен стил кој имал мала сличност со тежината и паѓањето на вистинската ткаенина. Оваа одлика била прилагодена и за скулптурите. Меѓу многуте примери што постојат, еден од најубавите е фигурата на [[Еремија|пророкот Еремија]] на столбот на порталот на [[Опатија Сен-Пјер|Опатијата Сен-Пјер]], [[Моасак]], Франција, од околу 1130 година. Спиралата е еден од најзначајните мотиви на романичкиот дизајн, се појавува и во фигуративната и во нефигуративната скулптура. Еден од нејзините извори може да биде [[Јонски ред|јонскиот капител]]. Лозите биле заеднички мотив и на византискиот и на римскиот дизајн и може да се видат во мозаикот на сводовите на црквата [[Санта Костанцеа|Санта Костанца]] од 4 век, Рим. Ракописите и архитектонските резби од 12 век имаат многу слични мотиви на винова лоза. [[Податотека:ND-en-Vaux_Chapiteau_4.jpg|мини|Овој капител на кој Христос им ги мие нозете на своите апостоли има силни наративни квалитети во интеракцијата на фигурите, Шалон-ен-Шампањ, музеј Нотр-Дам-ан-Во.]] Друг извор на спиралата се јасно [[Илуминиран ракопис|илуминираните ракописи]] од 7 до 9 век, особено [[Островска келтска уметност|ирските ракописи]] како што е [[Евангелска книга Сент Гал|евангелската книга Сент Гал]], раширени во Европа од [[Хиберно-шкотска мисија|Хиберно-шкотската мисија]]. Во овие илуминации употребата на спиралата нема никаква врска со виновата лоза или други растителни облици. Мотивот е апстрактен и математички. Стилот потоа бил прифатен во [[Каролиншка уметност|каролиншката уметност]] и добил повеќе ботанички особености. Токму во дотерувањето на овој облик спиралата се појавува во драпериите и на скулптурните и на [[витраж]]ните прозорци. Од сите многубројни примери што се појавуваат на романичките портали, еден од најистакнатите е оној на средишната личност на Христос во [[Опатија Везеле|Ла Мадлен, Везеле]]. Друго влијание од [[Островска келтска уметност|островската уметност]] се испреплетените животни, често користени за извонреден ефект на [[капител]]и (како во Силос), а понекогаш и на самиот столб (како во Моасак). Голем дел од третманот на конфронтирани и испреплетени животни во парови, во романичката декорација имале слично островско потекло, како и животните чии тела се протегаат во чисто украсни облици. (И покрај усвојувањето на хиберно-саксонските традиции во романичките стилови во Англија и на континентот, влијанието било првенствено еднонасочно. Ирската уметност во овој период остана изолирана, развивајќи уникатен амалгам на домородните ирски и [[Викинзи|викиншки]] стилови кои полека ќе се згаснат и заменет со мејнстрим романичкен стил во почетокот на 13 век по англо-норманската инвазија на Ирска . [[Податотека:Autun_Cathedrale_Chapiteau_pendaison_de_Judas.jpg|лево|мини| [[Јуда Искариот]]ски се обесил потпомогнат од ѓаволи, секогаш омилен предмет на резбарите, [[Отенска катедрала]]]] ==== Предмет ==== Повеќето романички скулптури по тема се сликовити и библиски. Голема разновидност на теми се наоѓаат на [[капител]]ите и вклучуваат сцени од [[Создавање (Библија)|Создавањето]] и [[Адам и Ева|падот на човекот]], епизоди од животот на Христос и оние [[Стар завет|старозаветни]] сцени што ја претскажуваат неговата [[Христово распнување|смрт]] и [[воскресение]], како што се [[Јона (пророк)|Јона и китот]] и [[Даниел во лавовското дувло]]. Има многу сцени на [[Рождество Христово|Рождеството]], а темата на [[Поклонение на мудреците|Трите кралеви]] е особено популарна. Клоатрите на [[Опатија Санто Доминго де Силос|опатијата Санто Доминго де Силос]] во Северна Шпанија и [[Моасак]] се одлични примери што целосно опстанале, како и релјефните скулптури на многуте [[Турнејска кршталница|Турнејски кршталници]] пронајдени во црквите во Јужна Англија, Франција и Белгија. Особеност на некои романички цркви е обемната скулптурална шема што го покрива подрачјето околу порталот или, во некои случаи, голем дел од фасадата. Катедралата Ангулем во Франција има многу разработена шема на скулптура поставена во широките ниши создадени од аркадирањето на фасадата. Во шпанската област Каталонија, сликовна шема во низок релјеф ја опкружува вратата на црквата Санта Марија во Рипол. [[Податотека:Modillonsarthous2.JPG|мини| Околу горниот ѕид на презвитериумот во Артујската опатија, [[Ланд (департман)|Ланд]], Франција, има мали фигури кои прикажуваат страст, неумереност и варварски мајмун, симбол на човечката изопаченост.]] Целта на скулптурните шеми била да се пренесе порака дека христијанскиот верник треба да го препознае престапот, да се покае и да биде искупен. [[Страшниот суд]] го потсетува верникот да се покае. Изрезбаното или насликано [[Распетие]], истакнато видно во црквата, го потсетува грешникот на искупувањето. [[Податотека:Kilpeck_Details_of_Door_Arch.jpg|лево|мини| [[Уробор]], поединечни и во парови во Килпек, Англија]] Честопати скулптурата е тревожна по облик и по приказ на предметот. Овие дела се наоѓаат на [[капител]]и, корбели и газди или испреплетени во зеленилото на лајсни на вратите. Тие претставуваат облици кои денес не се лесно препознатливи. Вообичаени мотиви вклучуваат [[шила на гиг]], страшни [[демон]]и, [[уробор]]и или змејови кои си ги касаат опашките и многу други [[мит]]ски суштества со нејасно значење. Спиралите и спарените мотиви првично имале посебно значење во [[Усно предание|усното предание]] што е изгубено или отфрлено од современите учени. [[Седум смртни гревови|Седумте смртни гревови]], вклучувајќи ја страста, ненаситноста и среброљубието, исто така често се претставени. Појавата на многу ликови со преголеми гениталии може да се поистоветува со телесен грев, а исто така и бројните ликови прикажани со испакнати јазици, кои се особеност на вратата на [[Линколнова катедрала|Линколновата катедрала]]. Повлекување на сопствената брада било симбол на мастурбација, а ширум отворената уста исто така била знак на разврат. Вообичаена тема што се наоѓа на големите букви од ова раздобје е тепање од страна на сопругата или опседнување од демони. Демоните кои се борат за душата на престапникот како што е скржавецот била уште една популарна тема.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.beyond-the-pale.org.uk/satan1.htm|title=Satan in the Groin|publisher=beyond-the-pale|accessdate=2007-09-28}}</ref> [[Податотека:Santiago_Catedral_Pórtico_da_gloria_GDFL6.JPG|лево|мини|280x280пкс| Портико да Глорија, [[катедрала Сантјаго де Компостела]]. Бојата некогаш вообичаена за сите романички скулптури, зачувана е на многу од нив.]] ==== Доцнороманичка скулптура ==== [[Готска архитектура|Готската архитектура]] обично се смета дека започнува со проектот на [[Хор (архитектура)|хорот]] во [[Базилика Сен Дени|базиликата Сен Дени]], северно од Париз, од страна на игуменот Сугер, осветена во 1144 година. Почетокот на готската скулптура обично се смета дека е малку подоцна, со резбата на фигурите околу Кралскиот портал во [[Шартрска катедрала|Шартрската катедрала]], Франција, 1150–1155 година. Стилот на скулптурата брзо се ширел од Шартр, надминувајќи ја новата готска архитектура. Всушност, многу цркви од доцната романика се изградени по базиликата Сен Дени. Скулптурниот стил заснован повеќе на набљудување и натурализам отколку на формализиран дизајн брзо се развил. Се смета дека една од причините за брзиот развој на натуралистичкиот облик била зголемената свест за класичните остатоци на местата каде што биле најбројни и намерното подражување на нивниот стил. Последица е тоа што има врати кои се романички по облик, а сепак покажуваат натурализам поврзан со раната готска скулптура. Еден од нив е ''Pórtico da Gloria'' изграден во 1180 година, во [[Сантјаго де Компостела]]. Овој портал е внатрешен и е особено добро сочуван, дури и ја задржува бојата на ликовите и укажува на раскошниот изглед на многу архитектонски украси кои сега се восприемаат како еднобојни. Околу вратата има ликови кои се обединети со колонетите што ги прават лајсните на вратите. Тие се тридимензионални, но малку израмнети. Ликовите се многу индивидуализирани, не само по изгледот, туку и изразот и се прилично слични со ликовите околу северниот трем на базиликата Сент Дени, кои датираат од 1170 година. Под тимпанумот има реалистично врежан ред на ликови кои свират на низа различни и лесно препознатливи [[музички инструмент]]и. == Сликарство == [[Податотека:Albanipsalter_DreiKoenige.jpg|лево|мини| [[Мудреци од исток|Тројцата мудреци]] од [[Псалтир Сент Албанс|псалтирот Сент Албанс]], англиски, 12 век.]] === Илуминирани ракописи === Голем број обласни училишта се споиле во раниот романички [[илуминиран ракопис]]: „Каналното училиште“ на Англија и Северна Франција било под големо влијание од доцната [[англосаксонска уметност]], додека во Јужна Франција стилот зависел повеќе од ибериското влијание, а во Германија и [[Ниски Земји|Ниските Земји]], [[Отонска уметност|отонските стилови]] продолжиле да се развиваат, и заедно со византиските стилови, влијаеле на Италија. До 12 век постоеле заемни влијанија меѓу сите овие стилови, иако природно подрачната посебност останала. Типичните ''фокуси'' на романичкното просветлување биле теми од Библијата, каде што секоја книга можела да биде предговорна со голем [[Иницијал|историски иницијал]], и [[псалтир]]от, каде главните иницијали биле слично илуминирани. Во двата случаи, пораскошните примери можело да имаат циклуси на сцени на целосно илуминирани страници, понекогаш со неколку сцени на страница, во рамки. Библиите особено често имале и можеле да бидат врзани во повеќе од еден том. Такви примери се: [[Псалтир Сент Албанс|псалтирот Сент Албанс]], [[Хантериски псалтир|Хантерискиот псалтир]], [[Винчестерска Библија|Винчестерската Библија]] („Морганскиот лист“ прикажан погоре), [[Феканска Библија|Феканската Библија]], [[Ставелоска Библија]] и [[Библија на опатијата Парк]]. До крајот на раздобјето уметничките комерцијални работилници и книжници станале значајни, а илуминацијата и книгите начелно станале пошироко достапни и за мирјаните и за свештенството. === Ѕидно сликарство === [[Податотека:Novalesa_Sant_Eldrado-2.jpg|лево|мини| Житието на Свети Елдрадо, опат. Фреска од 11 век во [[Новалеска опатија|Новалеската опатија]]]] [[Податотека:Meister_aus_Tahull_001.jpg|мини| [[Апсида со Свети Климент (Тахул)|Апсидата со Свети Климент де Тахул]], фреска на [[Мајстор де Тахул|мајсторот де Тахул]], сега во [[Национален музеј на уметноста на Каталонија|Националниот музеј на уметноста на Каталонија]].]] Големите ѕидни површини и заоблените сводови од романичкото раздобје биле украсувани со [[Фрескопис|ѕидни слики]]. За жал, многу од овие рани ѕидни слики се уништени од влага или ѕидовите биле повторно малтерисани и обоени. Во Англија, Франција и Холандија, ваквите слики биле систематски уништувани или варосувани во нападите на [[иконоборство]]то во време на [[Протестантска реформација|реформацијата]]. Црковни фрески во Данска, Шведска, и на други места се реставрирани. Во [[Каталонија|Каталонија (Шпанија)]], имало кампања за спасување на таквите фрески на почетокот на 20 век (од 1907 година) со нивно вадење од изворното место и пренесување на чување во [[Барселона]], што резултирало со спектакуларна збирка во [[Национален музеј на уметноста на Каталонија|Националниот музеј на уметноста на Каталонија]]Националниот музеј на уметноста на Каталонија. Во други земји тие страдале од војните, запоставување и менување на модата. Класична шема за целосна насликана декорација на црква, изведена од претходни примери често во [[мозаик]], имала, како нејзина жаришна точка во полукуполата на апсидата, Христос во величественост или Христос Спасителот устоличен во мандорла и врамен од четири крилести ѕверови, симболи на четворицата евангелисти, непосредно споредувајќи се со примери од позлатените корици или илуминациите на [[Евангелистар|Евангелски книги]] од тоа раздобје. Ако црквата ѝ била посветена на [[Богородица|Дева Марија]], таа можела да го замени Христос на ова место. На ѕидовите на апсидата долу вообичаено има светци и апостоли, можеби вклучувајќи и наративни сцени, на пример на светецот на кого црквата му била посветена. На сводот на светилиштето имало фигури на апостоли, пророци или дваесет и четворица „старешини на Апокалипсата“, кои гледале кон бистата на Христос, или неговиот симбол Јагнето, на врвот на лакот. Северниот ѕид на наосот ќе содржи наративни сцени од Стариот завет, а јужниот ѕид од Новиот завет. На задниот западен ѕид ќе биде [[Страшниот суд]], со устоличен и суден Христос на врвот.<ref>James Hall, ''A History of Ideas and Images in Italian Art'', p154, 1983, John Murray, London, {{ISBN|0-7195-3971-4}}</ref> [[Податотека:Maria_laach_teufel_schriftrolle.jpg|мини| Резба од [[Опатија Марија Лах|опатијата Марија Лах]], во [[Ајфел]], [[Рајнска област|Рајнска Област]].]] Една од најнепроменетите шеми што постои е онаа во [[Опатија Сен-Савен-сир-Гартамп|Сен-Савен-сир-Гартамп]] во Франција. Долгиот бочвен свод на наосот обезбедува одлична површина за фреска и е украсен со сцени од [[Стар завет|Стариот завет]], прикажувајќи го Создавањето, [[Адам и Ева|Падот на човекот]] и други приказни, вклучувајќи живопизен приказ на [[Ноев ковчег|Ноевиот ковчег]] полн со страшни ликови и бројни прозорци низ кои се гледаат Ное и неговото семејство на горната палуба, птици на средната палуба, додека на долната се двојките животни. Друга сцена со голема енергија го прикажува опфаќањето на фараоновата војска од [[Црвено Море|Црвеното Море]]. Шемата се протега и на другите делови на црквата, со мачеништвото на месните светци прикажани во [[крипта]]та и [[Апокалипса]]та во [[нартекс]]от и [[Христос во величественост]]. Опсегот на употребени бои е ограничен на светло синозелена, жолта окер, црвенокафеава и црна. Слични слики има во [[Србија]], [[Шпанија]], [[Германија]], [[Италија]], како и на други места во Франција.<ref>Rolf Toman, Romanesque, Könemann, (1997), {{ISBN|3-89508-447-6}}</ref> Сега распрснатите [[слики од Арланца]] во [[Бургос (покраина)|покраината Бургос]], Шпанија, иако се од манастир, темата им е секуларна, прикажувајќи огромни и енергични митски ѕверови над [[фриз]]от во црно-бело со други суштества. Тие даваат ретка идеја за тоа што би содржеле украсените романички дворци. [[Податотека:Süddeutscher_Glasmaler_001.jpg|мини| Витраж, пророкот Даниел од [[Аугсбуршка катедрала|Аугсбуршката катедрала]], крај на 11 век.]] == Други визуелни уметности == === Мода === Во [[Кралство Англија|Англија]] и [[Кралство Франција|Франција]], во романичкото раздобје се појавиле [[Пигаче|пигачиња]], [[Обувка|обувки]] со „скорписка опашка“ или „овенски рог“ кои биле многу нападнати од свештенството во тоа време. Ордерик Виталис особено ги обвинувалл за наводниот пораст на [[содомија]]та и хомосексуалноста во ерата.<ref>{{Наведување|last=Mills|first=Robert|url=https://books.google.com/books?id=e6J0BgAAQBAJ|title=Seeing Sodomy in the Middle Ages|publisher=University of Chicago Press|place=Chicago|date=2015|page=[https://books.google.com/books?id=e6J0BgAAQBAJ&pg=PA82 82]|isbn=978-0-226-16926-2}}.</ref> Обувките денес главно се запаметени како претходници на многу поекстравагантните пуленки кои станале популарни по [[Црна смрт|Црната смрт]]. === Вез === Романичкиот вез е најдобро познат по [[Таписерија од Баје|Бајеската таписерија]] во [[Баје]], Франција или [[Таписерија на Создавањето|Таписеријата на Создавањето]] во [[Хирона|Жирона]], Шпанија,<ref name="Creation">{{Наведена книга|url=https://cdm16028.contentdm.oclc.org/digital/collection/p15324coll10/id/111120|title=The Art of medieval Spain, A.D. 500–1200|last=Metropolitan Museum of Art (New York, N.Y.)|publisher=The Metropolitan Museum of Art|year=1993|isbn=|location=New York|pages=[https://cdm16028.contentdm.oclc.org/digital/collection/p15324coll10/id/111120 309]–312|url-access=}}</ref> но многу повеќе тесно обработени парчиња од [[Opus Anglicanum]] („англиско дело“ – се смета за најдобро на Запад) и други преживеале стилови, главно како црковни [[Одежда|одежди]]. === Витраж === Најстарите познати останки од средновековниот сликовит витраж се чини дека датираат од 10 век. Најраните недопрени фигури се пет пророчки прозорци во [[Аугсбург]], кои датираат од крајот на 11 век. Фигурите, иако крути и формализирани, покажуваат значително владеење на дизајнот, и сликовито и во функционалната употреба на стаклото, што покажува дека нивниот производител бил добро привикнат на медиумот. Во катедралите [[Катедрала Ле Ман|Ле Ман]], Кантербери, Шартр и [[Базилика Сен Дени|Сен Дени]], преживеале голем број панели од 12 век. Во Кентербери тие вклучуваат фигура на Адам кој копа и уште еден од неговиот син Сет од серијата Христови предци. Адам претставува високо натуралистички и жив приказ, додека во фигурата на Сет, наметките се користени за одличен декоративен ефект, сличен на најдобрата резба на камен од тоа раздобје. Стакларските занаетчии побавно од архитектите го менувале својот стил, а многу стакла од барем првиот дел на 13 век може да се сметаат за суштински романички. Особено добри се големите фигури од 1200 година од [[Стразбуршка катедрала|катедралата во Стразбур]] (некои сега се премесетени во музејот) и од околу 1220 од црквата Свети Куниберт во [[Келн]]. [[Податотека:Vitrail_de_la_crucifixion._Poitiers._Cathédrale_Saint-Pierre.jpg|мини| Распетието во катедралата Сен Пјер во [[Поатје]]]] Повеќето од величествените витражи на Франција, вклучувајќи ги и познатите прозорци во Шартр, датираат од 13 век. Многу помали прозорци останале недопрени од 12 век. Еден таков е Распетието во [[Поатје]], извонредна композиција што се издигнува низ три етапи, најниската со четворофолија која го прикажува Мачеништвото на Свети Петар, најголемата средишна сцена во која преовладува распнувањето и горната сцена која го прикажува [[Вознесение Христово|Вознесението Христово]] во мандорла. Фигурата на распнатиот Христос веќе ја покажува готската крива. Џорџ Седон го опишува прозорецот како „незаборавна убавина“. Многу одвоени фрагменти се во музеи, а прозорецот во црквата [[Твајкрос]] во Англија е составен од важни француски панели пренесени при [[Француска револуција|Француската револуција]].<ref>[http://www.sheepychurches.org.uk/twycross.htm Church website] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080708091556/http://www.sheepychurches.org.uk/twycross.htm|date=2008-07-08}}</ref> Стаклото било и скапо и прилично флексибилно (со тоа што можело да се додаде или преуреди) и се чини дека често се користело кога црквите биле обновени во готски стил - најраното англиско датирано стакло, панел во [[Јоркска катедрала|Јорк Минстер]] од Дрвото на Џеси веројатно од пред 1154 година, било на овој начин рециклирано . == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Romanesque art}} * [http://www.metmuseum.org/toah/hd/rmsq/hd_rmsq.htm Metropolitan Museum Timeline Essay] * [http://www.crsbi.ac.uk/ crsbi.ac.uk] (Electronic archive of medieval British and Irish Romanesque stone sculpture) * [http://www.vads.ac.uk/collections/CRSBI Corpus of Romanesque Sculpture in Britain and Ireland] * [http://romanes.com/index_en.html Romanes.com Romanesque Art in France] * [http://www.circulo-romanico.com/ Círculo Románico: Visigothic, Mozarabic and Romanesque art's in all Europe] * [https://www.flickr.com/groups/romanesque_sculpture/ Romanesque Sculpture group] on [[Flickr]] [[Категорија:Романика]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] [[Категорија:Статии со извори на германски (de)]] qd56ns9gvq19qwbrxf6sz1sb146fulm Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Нова Маала 0 1176612 5648327 5646686 2026-10-20T18:52:53Z Ehrlich91 24281 5648327 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = Успение на Пресвета Богородица | fullname = Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Нова Маала | image = Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Нова Маала.jpg | caption = Поглед на црквата | location = [[Нова Маала]] | country = [[Македонија]] | denomination = [[македонска византискокатоличка црква|источнокатоличка (унијатска)]] | website = [http://katolickacrkva.mk/%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%85%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D1%83%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0-%D0%B1%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE/ katolickacrkva.mk] | founder = | consecrated date = | architect = | architectural type = | style = | groundbreaking = | completed date = 1937 | materials = | parish = Парохија Нова Маала | archdiocese = | metropolis = | diocese = [[Струмичко-скопска епархија (католичка)|Струмичко-скопска]] | province = | presbytery = | archbishop = | bishop = [[Киро Стојанов]] | dean = Спасо Ристов }} '''Црква „Успение на Пресвета Богородица“''' — [[Македонска византискокатоличка црква|византискокатоличка]] црква која се наоѓа во струмичкото село [[Нова Маала]], [[Македонија]].<ref name="список">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|page=90}}</ref> == Местоположба == Црквата е сместена во горниот дел на селото обиколена со куќи. == Историја == Почетоците на црквата датираат уште од самото доаѓање на т.н. бежанци на ова место во 1914 година, кои за време на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] напуштајќи ги нивните вековни огништа од [[Кукуш (округ)|Кукушко]] се населиле во селото. Најголем дел од нив биле од кукушкото село [[Лелово]]. По кратко време, некои од нив се селат во Бугарија поради тиранијата од страна на комитите и џандарите.<ref name="католици">{{Наведена мрежна страница|url=http://katolickacrkva.mk/%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%85%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D1%83%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0-%D0%B1%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE/|title=Парохија „Успение на Пресвета Богородица“ – Нова Маала|date=2016-01-01|accessdate=2026-10-17}}</ref> Во 1936 година била купена црковна куќа, а во 1937 година била донесена одлука да се започне со изградба на нова црква на местото каде што е сегашната црква, при што луѓето со својот допринос активно учествувале во изградбата на црквата. Црквата била изградена за многу краток период.<ref name="католици"/> Црквата била целосно реновирана во 1990 година.<ref name="католици"/> == Архитектура == Покрај црквата во селото има изградено манастир на сестрите Евхаристинки, црковна куќа и црквна сала.<ref name="католици"/> == Галерија == <gallery mode=packed heights=120px> Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Нова Маала 10.jpg|Параклис Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Нова Маала 11.jpg|Гроб во дворот на црквата Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Нова Маала 12.jpg|Помошен објект Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Нова Маала 13.jpg|Помошен објект Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Нова Маала 2.jpg|Влезот Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Нова Маала 3.jpg|Спореден влез Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Нова Маала 4.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Нова Маала 5.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Нова Маала 6.jpg|Црковен дом Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Нова Маала 7.jpg|Статуи во дворот Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Нова Маала 8.jpg|Црковниот двор Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Нова Маала 9.jpg|Крст во дворот Податотека:Dormition of the Theotokos Church (Nova Maala) (8).jpg|Натпис во црквата Податотека:Dormition of the Theotokos Church (Nova Maala) (5).jpg|Внатрешност на црквата Податотека:Dormition of the Theotokos Church (Nova Maala) (7).jpg|Слики од папата [[Папа Франциск|Франциск]], [[Киро Стојанов]] и сите досегашни свештеници на црквата </gallery> == Поврзано == * [[Нова Маала]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Dormition of the Theotokos Church (Nova Maala)}} {{Католички цркви во Македонија}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Успение, Нова Маала}} [[Категорија:Цркви во Општина Василево]] [[Категорија:Храмови посветени на Успението на Пресвета Богородица во Македонија|Нова Маала]] [[Категорија:Нова Маала]] [[Категорија:Католички цркви во Македонија|Успение]] 1qyq0k9f3cjdeaotia23a89d30svnvu Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Бороец 0 1208259 5648357 4694875 2026-10-20T19:47:19Z Ehrlich91 24281 /* Галерија */ 5648357 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Успение на Пресвета Богородица |слика = Викиекспедиција во Дримкол 17.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Дебарско-кичевска |намесништво = Струшко |парохија = Ложанска |координати = {{coord|41|17|22.48|N|20|35|54.3|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Бороец |општина = Струга |држава = Македонија |патрон = [[Пресвета Богородица]] |изградба = {{римски|19}} век |завршено = {{римски|19}} век |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Успение на Пресвета Богородица''' — главна селска [[Црква (градба)|црква]] во [[дримкол]]ското село [[Бороец]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> Црквата се наоѓа во самото село на ридот Бигор кој преовладува над селото, а околу нејзе се наоѓаат и селските гробишта. Во непосредна близина на црквата се наоѓа и главната селска [[Бајрам џамија (Бороец)|џамија]]. По традиција, селаните во оваа црква се собираат за погреби и крштевки.<ref name=":0">{{Наведена книга |title=Охридско-струшка област|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=Српска академија на науките и уметностите|year=1992|isbn=|location=Белград |pages=196-200}}</ref> == Местоположба == Црквата е изградена во Горно Маало и околу нејзе се наоѓаат селските гробишта.<ref name=":0" /> == Историја == Во црковниот двор во 1966 година била изградена камбанаријата на црквата. Ѕидари на камбанаријата биле селските муслимани.<ref name=":0" /> == Икони == Во 1867 година, Дичо Зограф изработил икони за селската црква.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://preminportal.com.mk/ikonopis-i-freskopis/43-ikonopis-i-freskopis/2714-ikonopisnoto-tvoreshtvo-na-dicho-zograf-vo-skopje-i-skopskiot-region|title=ИКОНОПИСНОТО ТВОРЕШТВО НА ДИЧО ЗОГРАФ ВО СКОПЈЕ И СКОПСКИОТ РЕГИОН|last=|first=|date=10 октомври 2008|work=ПреминПортал|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=1 октомври 2018}}</ref> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="120px"> Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 11.jpg|Апсидата на црквата Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 13.jpg|Тремот на црквата Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 14.jpg|Селските гробишта Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 15.jpg|Помошен објект во црковниот двор Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 16.jpg|Поглед на црквата Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 11.jpg|Поглед на црквата Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 19.jpg|Плоча за камбанаријата на црквата </gallery> == Поврзано == * [[Струшко архијерејско намесништво]] * [[Ложанска парохија]] * [[Бороец]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Dormition of the Theotokos Church (Boroec)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Успение, Бороец}} [[Категорија:Бороец]] [[Категорија:Храмови посветени на Успението на Пресвета Богородица во Македонија|Бороец]] [[Категорија:Дела на Дебарската школа]] ftl11m22lwpk7ljktkgd9hexkd65fwi Алипашина џамија (Октиси) 0 1211827 5648355 4062430 2026-10-20T19:45:14Z Ehrlich91 24281 5648355 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Џамија | name = Алипашина џамија | image = Викиекспедиција во Дримкол 182.jpg | caption = Поглед на селската џамија | coordinates = {{Coord|41|14|00.47|N|20|36|19.07|E|type:landmark_region:MK|display=title}} | location = [[Октиси]] | year = 1903 | deity = | rite = | sect = | tradition = | cercle = | sector = | municipality = [[Општина Струга]] | country = [[Македонија]] | administration = | consecration_year = | organisational_status = | functional_status = | heritage_designation = | ownership = | governing_body = | leadership = | bhattaraka = | patron = | website = | architect = | architecture_type = [[џамија]] | architecture_style = | founded_by = | creator = | funded_by = | general_contractor = | established = | groundbreaking = | year_completed = | construction_cost = | date_demolished = | facade_direction = | capacity = | length = | width = | width_nave = | interior_area = | height_max = | dome_quantity = | dome_height_outer = | dome_height_inner = | dome_dia_outer = | dome_dia_inner = | minaret_quantity = 2 | minaret_height = | spire_quantity = | spire_height = | site_area = | temple_quantity = | monument_quantity = | shrine_quantity = | inscriptions = | materials = | elevation_m = | elevation_footnotes = | nrhp = | designated = | added = | refnum = | footnotes = }} '''Алипашина џамија''' (се нарекува и '''Горна џамија''') — главна и постара [[џамија]] во селото [[Октиси]], во [[Општина Струга]], [[Македонија]].<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Историја == Џамијата се верува дека е изградена околу 1903 година и истата била обновена во 1973 година.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Охридско-струшка област|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=Српска академија на науките и уметностите|year=1992|isbn=|location=Белград|pages=185}}</ref> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Џамија во Октиси.jpg|Поглед на џамијата </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Upper Mosque (Oktisi)}} {{Џамија никулец}} [[Категорија:Октиси]] [[Категорија:Џамии во Општина Струга]] [[Категорија:Џамии во Струшкото муфтиство]] 6grid4xhni7wrz9t8syywgx0sk1i81a Снежна гуска 0 1214558 5648323 5594933 2026-10-20T18:12:04Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648323 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Снежна гуска | image = Chen_caerulescens_32398.JPG | image_caption = | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=22679896 |title=''Chen caerulescens'' |assessor=BirdLife International |assessor-link=BirdLife International |version=2013.2 |year=2012|accessdate=26 ноември 2013}}</ref> | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Anseriformes]] | familia = [[Anatidae]] | subfamilia = [[Anserinae]] | tribus = [[Anserini]] | genus = ''[[Chen]]'' | species = '''''C. caerulescens''''' | binomial = ''Chen caerulescens'' | binomial_authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[Систем на природата|1758]]) | subdivision_ranks = [[Подврсти]] | subdivision = * ''C. c. caerulescens'' <small>([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[Систем на природата|1758]])</small> * ''C. c. atlanticus'' <small>([[Frederic Kennard|Kennard]], 1927) </small> | synonyms = ''Anser caerulescens'' | range_map = Chen caerulescens map.svg | range_map_caption = Територија на снежните гуски: {{leftlegend|#0044AA|Предели за парење|outline=gray}}{{leftlegend|#AA4400|Предели за презимување|outline=gray}} }} [[File:Anser caerulescens MHNT.ZOO.2010 ноември 15 јануари jpg|thumb|''Anser caerulescens'']] '''Снежна гуска''' (позната и како '''сина гуска''', лат. Chen caerulescens) е [[Северна Америка|северноамериканси]] вид на [[гуска]]. Името го добила по своето впечатливо бело [[перје]]. [[Род (биологија)|Родот]] на овие птици е спорен. Американското орнитолошко друштво и BirdLife International ја ставаат оваа врста и сите други ''бели гуски'' во родот ''Chen'',<ref name=itis>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=175038 |title=''Chen caerulescens'' |publisher=ITIS }}</ref> додека другите институции традиоционално го сметаат овој вид во родот на ''сивите гуски'' ''[[Anser]]''.<ref name=Ogilvie>{{harvnb|Ogilvie|Young|2005|pp=38}}</ref><ref name=Kear>{{Наведена книга|title=Ducks, Geese and Swans |last=Kear|first=Janet|volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=978-0-19-861008-3 |url=https://books.google.com/books?id=MfrdBcKd79wC&pg=PA297 |year=2005|pages=297}}</ref> Латинскиот назив ''Caerulescens'' значи ''синкаста'' или ''плавичаста''.<ref name= job90>{{Наведена книга|last=Jobling| first= James A |year=2010| title= The Helm Dictionary of Scientific Bird Names |url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling| publisher = Christopher Helm | location = London |isbn=978-1-4081-2501-4|pages=48,83}}</ref> Овие гуски се парат на северот на ([[Гренланд]], [[Канада]] и [[Алјаска]]) а презимуваат јужно; од југозападна [[Британска Колумбија]] па сè до деловите на [[САД]] и [[Мексико]]. Секоја пролет се враќаат во своето гнездо на арктичките тундри.<ref name="Mowbray et al. 2000">{{Наведена книга |last1=Mowbray |first1=Thomas B. |last2=Fred |first2=Cooke |last3=Barbara |first3=Ganter |year=2000 |url=http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/514 |contribution=Snow Goose (''Chen caerulescens'') |title=The Birds of North America Online |editor-last=Poole |editor-first=A. |location=Ithaca |publisher=Cornell Lab of Ornithology |accessdate=10 април 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080908085506/http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/514 |archive-date=2008-09-08 |url-status=dead}}</ref> == Опис == Снежната гуска се појавува во две бои: [[бела]] со [[Црна боја|црни]] врвови [[крила]] и [[сива]]/[[сина]] со бела глава, врат и опашниот дел. Двете варијанти имаат розови нозе и црн [[клун]] (кај белиите само како пруга на составот на клунот), на младенчињита овие бои не се светли како кај возрасните примероци. Главата може да им биде рѓаво-кафена боја, а како последица на минералите во [[земјиште]]то каде се хранат. Многу се гласни и можат да се служнаѕ и на поголема далечина (преку 1&nbsp;km). == Наводи == [[Категорија:Птици на Северна Америка]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] l1wcx1fmsw6tfykzy16m3szynyjtpvq ГРК Охрид 0 1234989 5648412 5473039 2026-10-21T06:43:43Z Perica 1986 119678 5648412 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија ракометен клуб | clubname = ГРК Охрид | image =Coat of Arms of the Municipality of Ohrid (North Macedonia).png | full name = Градски Ракометен Клуб Охрид | nickname = ''Рибари'', ''Гладијатори'' | founded = {{Start date and age|2011}} | ground = [[Спортска сала Билјанини Извори|Сала Билјанини Извори]] | capacity = 3,000 | owner = | chairman = {{знамеикона|МКД}} Ристо Китевски | manager = {{знамеикона|СРБ}} [[Борис Ројевиќ]] | league = [[Македонска Ракометна Супер Лига|Супер Лига на Македонија]] | season = 2024/25 | position = 4. место (Плеј-оф) | website = https://grkohrid.com/ | colour1 = white | colour2 = blue | pattern_la1 = _tenerife1314a | pattern_b1 = _hummelcoreXKtbw | pattern_ra1 = _tenerife1314a | pattern_sh1 = _hummel_blue | leftarm1 = | body1 = | rightarm1 = | shorts1 = | socks1 = | pattern_la2 = _hummellead21w | pattern_b2 = _hummellead21w | pattern_ra2 = _hummellead21w | pattern_sh2 = _hummellead21w | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = }} '''ГРК Охрид''' — [[ракомет]]ен клуб од [[Охрид]], [[Македонија]]. Клубот се натпреварува во [[Македонска ракометна супер лига (мажи)|македонската супер лига]]. ==Историја== Ракометниот клуб Охрид е основан во 2011 година под името '''РК Охрид 2011''' од страна на локални ракометари, тренери и спортски работници со цел да се возобнови ракометот во градот [[Охрид]].<ref>[https://www.ohridnews.com/dekada-od-vozobnovuva-eto-na-rakometniot-klub-ohrid-prikaznata-prodolzhuva/ Декада од возобновувањето на Ракометниот клуб Охрид, приказната продолжува!] Ohrid News; 4 септември 2021</ref> На својот прв натпревар, во првата лига на Македонија, РК Охрид 2011 забележал победа од 28-23 над [[РК Младост 09|Младост 09]] на домашен терен, во [[Спортска сала Билјанини Извори|Билјанини Извори]]. Клубот за прв пат заиграл во [[Македонска Ракометна Супер Лига|македонската супер лига]] во сезоната [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2013/14|2013/14]] под името '''РК Охрид 2013''', и во својата премиерна сезона завршил на седмото место во регуларниот дел од сезоната и на второто место во плеј-аут разигрувањето. Во сезоната [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2016/17|2016/17]], РК Охрид 2013 го освоил првото место на табелата во регуларниот дел од супер лигата, а во плеј-оф разигрувањето завршил на третото место, зад [[РК Вардар|Вардар]] и [[РК Металург|Металург]], со што обезбедил премиерно учество во европските натпреварувања. Во сезоната 2017/18, РК Охрид 2013 премиерно учествувал во [[ЕХФ Куп]]от.<ref>{{наведени вести |title=HC Ohrid 2013 |url=http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2017-18/clubs/023772/HC+Ohrid+2013 |accessdate=23 декември 2019 |publisher=eurohandball.com преку web.archive.org |date= |archive-date=2019-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191223165306/http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2017-18/clubs/023772/HC+Ohrid+2013 |url-status=bot: unknown }}</ref> Во првото квалификациско коло ГРК Охрид бил подобар од холандскиот клуб [[РК Фолендам|Фолендам]],<ref>[https://www.mkd.mk/sport/rakomet/ohrid-preku-volendam-do-vtoroto-kolo-vo-ehf-kupot Охрид преку Фолендам до второто коло во ЕХФ Купот!] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220903161327/https://www.mkd.mk/sport/rakomet/ohrid-preku-volendam-do-vtoroto-kolo-vo-ehf-kupot |date=2022-09-03 }} mkd.mk; 3 септември 2017</ref> а во второто коло бил поразен од португалскиот [[РК Порто|Порто]]. Од 2018 година клубот се преименувал во ГРК Охрид (Градски ракометен клуб Охрид). <ref>[https://www.facebook.com/hcohrid/ ГРК Охрид- официјална Фан страна]</ref> <ref>[https://www.instagram.com/hcohrid?igsh=MWgyczd0bmx1Z3Y1MA==/ Официјална фан страна на ГРК Охрид]</ref> Во сезоната [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2023/24|2023/24]], ГРК Охрид завршил четврти во плеј-оф разигрувањето од супер лигата со што изборил настап во Европскиот куп за следната сезона, каде што бил поразен во второто коло од романскиот клуб [[РК Потаиса Турда|Потаиса Турда]]. ==Моментален состав== :''Состав за сезоната 2026/27'' {{Col-begin}} {{Col-2}} ;Голмани * 12 {{знамеикона|CRO}} Дино Славиќ * 30 {{знамеикона|МКД}} Бојан Блажевски * 93 {{знамеикона|МКД}} Даниел Ѓорѓески ;Леви крила * {{0}}3 {{знамеикона|МКД}} [[Гоце Ојлески]] * {{0}}9 {{знамеикона|ФРА}} Адама Кеита * 17 {{знамеикона|МКД}} Никола Ристески ;Десни крила * 45 {{знамеикона|СРБ}} [[Дарко Ѓукиќ]] * 77 {{знамеикона|МКД}} [[Ален Ќосевски]] ;Пивоти * 5 {{знамеикона|ЈАП}} Шуичи Јошида * 19 {{знамеикона|МКД}} [[Иван Тасески]] * 27 {{знамеикона|ГРЦ}} Николаос Лиапис {{Col-2}} ;Леви бекови * {{0}}6 {{знамеикона|ХРВ}} Анте Иванковиќ * 14 {{знамеикона|МКД}} [[Илија Трајчески]] * 28 {{знамеикона|МКД}} [[Филип Талески]] * 31 {{знамеикона|СРБ}} Никола Зечевиќ ;Средни бекови * {{0}}2 {{знамеикона|СЛО}} Тилен Стрмљан * 11 {{знамеикона|МКД}} Мартин Карапалевски * 13 {{знамеикона|МКД}} Тане Јанчески * 34 {{знамеикона|МКД}} Мартин Ивановски ;Десни бекови * {{0}}4 {{знамеикона|МКД}} Томислав Јагуриновски * 21 {{знамеикона|МКД}} Давид Савревски * 23 {{знамеикона|HUN}} [[Доминик Мате]] {{Col-end}} ===Стручен штаб=== {| class="wikitable" |- ! Позиција !! Име |- | '''Главен тренер''' || {{знамеикона|СРБ}} [[Борис Ројевиќ]] |- | '''Помошник тренер''' || {{знамеикона|МКД}} Наум Бабачев |- | '''Физиотерапевт''' || {{знамеикона|МКД}} Љупчо Атанасов |- | '''Физиотерапевт''' || {{знамеикона|МКД}} Димитар Спироски |- | '''Тренер на голмани''' || {{знамеикона|МКД}} Зоран Георгиески |- | '''Кондиционен тренер''' || {{знамеикона|СРБ}} Андрија Њаради |- | '''Спортски директор''' || {{знамеикона|МКД}} Славчо Ристески |} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * [https://grkohrid.com/ Официјално мрежно место] * [https://www.eurohandball.com/en/club/9bV4r1DH6uadhxO-IGhCuQ/GRKOhrid/ ГРК Охрид на службеното мрежно место на Европската Ракометна Федерација] {{Македонска ракометна супер лига (мажи) |state=collapsed}} [[Категорија:Ракометни клубови од Македонија|Охрид]] [[Категорија:Спортот во Охрид]] aorlok9iz225cqpk4suvqrwsi74fwh0 Симон Пело 0 1235363 5648262 5432140 2026-10-20T14:55:54Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648262 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за велосипедист | name = Симон Пело | image = Isbergues - Grand Prix d'Isbergues, 20 septembre 2015 (B144).JPG | caption = Пело на Гран При д’Изберг 2015 | fullname = Симон Пело | nickname = | birth_date = {{birth date and age|1992|11|6|df=y}} | birth_place = {{ШВА}} | height = 1,79 м | weight = 70 кг | currentteam = {{ct|IAM2}} | discipline = друмски велосипедизам | role = возач | ridertype = | amateuryears = 2011<br/>2013<br/>2014 | amateurteams = {{ct|ARH|2011}} ''(<small>стажант</small>)''<br/>Мака-Лока Скот<br/>Рот-Фелт | proyears = 2012<br/>2014<br/>2015–2016<br/>2017-2018<br/>2019- | proteams = {{ct|ARH|2012}}<br/>{{ct|IAM|2014}} ''(<small>стажант</small>)''<br/>{{ct|IAM|2015}}<br/>{{ct|ILU|2017}}<br/>{{ct|IAM2|2019}} | majorwins = | medaltemplates = | show-medals = | updated = 2 јануари 2020 }} '''Симон Пело''' ({{langx|fr|Simon Pellaud}}; р. {{роден|6|ноември|1992}}) — [[Швајцарија|швајцарски]] професионален [[друмски велосипедист]], кој вози за континенталната екипа {{ct|IAM2}}.<ref>{{нмс|url=http://www.procyclingstats.com/rider.php?id=139797|title=Simon Pellaud|accessdate=20 февруари 2015}}</ref> Бил именуван во почетниот состав за [[Вуелта а Еспања 2015]].<ref name="Vuelta">{{нмс|url=http://www.cyclingfever.com/editie.html?detp=view&_ap=startlijst&editie_idd=MjYwNzQ=|title=Vuelta a España 2015|accessdate=21 август 2015|work=Cycling Fever|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112010048/http://www.cyclingfever.com/editie.html?detp=view&_ap=startlijst&editie_idd=MjYwNzQ=|archive-date=2020-11-12|url-status=dead}}</ref> == Достигнувања == {{div col|colwidth=22em}} ;2010 : 1. Тур де Берн јуниори ;2011 : 7. Краен пласман Гран При Шантал Бија ;2013 : 1. [[Податотека:MaillotSuiza.svg|20п]] Национален друмски првак под 23 години : 3. Париз-Шони ;2014 : 4. Ла Кот Пикард ;2016 : [[Податотека:Jersey red number.svg|20п]] Награда за борбеност на етапа 3 на [[Вуелта а Еспања 2016|Вуелта а Еспања]] ;2017 : 10. Краен пласман [[Трка околу Руанда]] ::1. Етапа 2 ;2018 : 1. Етапа 9 [[Трка околу Хајнан]] : 2. Краен пласман [[Трка Алмати]] : 4. Краен пласман [[Трка околу Романија]] ;2019 : 1. [[Податотека:Jersey yellow.svg|20п]] Краен пласман [[Тур де ла Мирабел]] : 1. [[Податотека:Jersey black.svg|20п]] Планински пласман [[Тур де Романди 2019|Тур де Романди]] : 1. Флеш Арденес : 2. Национално друмско првенство : 3. Краен пласман [[Џиро дел Фурланија-Јулиска Краина]] : 5. Тур ди Дуа : 8. Краен пласман Тур ди Лоар ет Шер ::1. Етапа 1 {{div col end}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Simon Pellaud}} * {{Cycling archives}} * {{CQ ranking}} * {{ProCyclingStats}} {{Швајцарија-велосипедист-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пело, Симон}} [[Категорија:Родени во 1992 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Швајцарски велосипедисти]] fuvpmozfh86lbf0f7o78b5wbreh6cj8 Слезова дебелоглавка 0 1237644 5648290 5610955 2026-10-20T16:51:11Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648290 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Слезова дебелоглавка | image = Carcharodus alceae (2009-07-20) 02.jpg | image_width = 250px | image_caption = Дорзален поглед | image2 = Carcharodus alceae, Mallow Skipper, Madzarhovo, Bulgaria, June 2015 (21058021574).jpg | image2_width = 250px | image2_caption =Латерален поглед. | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Arthropod]]a | classis = [[Insect]]a | ordo = [[Lepidoptera]] | familia = [[Hesperiidae]] | genus = ''[[Carcharodus]]'' | species = '''''C. alceae''''' | binomial = ''Carcharodus alceae'' | binomial_authority = ([[Eugen Johann Christoph Esper|Esper]], 1780) <ref name=AA>[http://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/hesperioidea/hesperiidae/pyrginae/carcharodus/index.html ''Carcharodus''], funet.fi</ref> | synonyms = *''Papilio alceae'' <small>Esper, 1780</small> *''Papilio malvarum'' <small>Hoffmannsegg, 1804</small> *''Carcharodus swinhoei wissmanni'' <small>Warnecke, 1934</small> }} '''Слезовата дебелоглавка''' (''Carcharodus alceae'') е [[пеперутка]] од семејството на [[Дебелоглавки]]. Пеперутката ја има и во [[Македонија]]. == Распространетост== Пеперутката е доста честа во јужна и централна [[Европа]], северна [[Африка]], [[Мала Азија]], [[Средна Азија]], [[Кавказ]]от и [[Среден Исток]].<ref name=AA/><ref name=CC>[http://www.carcharodus.ch/alceae_e.html Carcharodus.ch]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=440786 |title=Fauna europaea |accessdate=2020-02-17 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304215728/http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=440786 |url-status=dead }}</ref> ==Подвидови== Подвидови на Слезовата дебелоглавка се:<ref name=AA/> *''Carcharodus alceae alceae'' ([[Европа]], [[Северна Африка]]) *''Carcharodus alceae swinhoei'' <small>Watson, 1893</small> ([[Авганистан]], [[Индија]]) *''Carcharodus alceae wissmanni'' <small>Warnecke, 1934</small> ([[Јемен]]) == Живеалиште == Овие чести пеперутки сакаат сушни топли и каменести предели и градини до надморска висина од 1100 метри.<ref name=CC/><ref name=BB>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.pieris.ch/seiten/main.php?page=art&art=hesp_alceae |title=Pieris.ch |accessdate=2020-02-17 |archive-date=2020-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217163805/http://www.pieris.ch/seiten/main.php?page=art&art=hesp_alceae |url-status=dead }}</ref> ==Биологија== Пеперутката полага јајца на листови од различни видови на слез. Ларвата претежно се храни со ''[[Malva sylvestris]]'', ''[[Malva moschata]]'', ''[[Althaea officinalis]]'', ''[[Lavatera thuringiaca]]'' и ''[[Hibiscus]]''.<ref name=AA/><ref>Paolo Mazzei, Daniel Morel, Raniero Panfili [http://www.leps.it/indexjs.htm?SpeciesPages/CarchaAlceae.htm Moths and Butterflies of Europe and North Africa]</ref> Пеперутката лета од април до октомври, во зависност од местото. Се хранат со нектар. Во Средна Европа вообичаено имаат две генерации, април до мај и јули.<ref name=CC/><ref name=BB/> ==Животен циклус== <gallery widths="180" heights="180"> Carcharodus alceae egg (4890937600).jpg|Јајце Carcharodus alceae larva.jpg|Ларва Carcharodus alceae - caterpillar - cocoon (2009-09-11).jpg|Кожурец Carcharodus alceae 03 (HS).jpg|Кукла Carcharodus alceae 02.jpg|Возрасна единка </gallery> ==Литература== * Dubi Benyamini Euphorbiaceae – A new host-plant family for Carcharodus alceae Esper, 1780 (Lepidoptera: Hesperiidae) and a discussion on the use of Euphorbiaceae by butterfly larvae (Papilionoidea, Hesperioidea) in the world // Nota lepid.. — Israel, 2005. — Vol. 28, n. 2.- pp.&nbsp;75–92. - ISSN 0342-7536. * Martin Konvicka & Tomas Kadlec How to increase the value of urban areas for butterfly conservation? A lesson from Prague nature reserves and parks - Vol. 108. . pp.&nbsp;219–229. — ISSN 1210-5759. ==Наводи== {{Reflist|32em}} ==Надворешни врски== * [http://insects.balkans.free.fr/list.html Пеперутки во Македонија] * [http://www.lepiforum.de/lepiwiki.pl?Carcharodus_Alceae Lepiforum.de] * [http://schmetterling-raupe.de/art/alceae.htm Schmetterling-raupe.de] * [https://web.archive.org/web/20190208032315/https://www.butterfly-conservation-armenia.org/ Butterfly Conservation Armenia] {{Taxonbar|from=Q1887970}} [[Категорија:Дебелоглавки]] [[Категорија:Инсекти на Македонија]] r6l5x4jcfvb0ito1a8qfz0vjwa0qv33 Сончев календар 0 1242682 5648336 5501487 2026-10-20T19:08:50Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648336 wikitext text/x-wiki '''Сончев календар''' — [[календар]] со чија помош се означува [[Годишно време|годишното време]] или пак привидната положба на [[Сончева небесна положба|Сонцето]] во однос на ѕвездите. [[грегоријански календар|грегоријанскиот календар]], широко прифатен стандард во светот, е пример за сончев календар. Друг поважен вид на календар е [[Месечев календар|месечевиот календар]], чии месеци соодветствуваат на циклусите на [[Месечеви мени|фазите]] на [[Месечеви мени|Месечината]]. Месеците на грегоријанскиот календар не се совпаѓаат со циклусите од [[месечевите мени]]. == Примери == Меѓу најстарите сочеви календари се: [[јулијански календар|јулијанскиот календар]] и [[Коптски календар|коптскиот календар]]. И двата календари имаат година со траење од 365 дена, што е продолжена на 366 денови еднаш на секои четири години, без исклучок, така да тие имаат просечна година од 365,25 дена. Како што сончевите календари станувале се поточни, ти се развиле во два вида. === Тропски сончеви календари === Ако положбата на Земјата во својата орбита околу Сонцето е пресметана во однос на [[рамноденица]]та, точката низ која орбитата преминува низ небесниот екватор, тогаш датумите точно ги означуваат [[Годишно време|годишните времиња]], односно тие се синхронизирани со [[Деклинација (астрономија)|деклинацијата]] на Сонцето.Овој вид на календар е наречен '''тропски сончев календар'''. Времетраењето на ''средната'' календарска година на овој вид на календар приближно претставува одреден облик на [[Тропска година|тропската година]], обично или [[Тропска година|просечна тропска година]] или [[Тропска година|рамноденична година]]. Следниве календари се тропски сончеви календари: * Староерменски календар * [[Грегоријански календар]] * [[Бенгалски календар]] (национален и официјален календар во Бангладеш) * [[Ирански календар]] (Јалали) * [[Индиски календар|Индиски национален календар]] (Сака) Гореспомнатите календари имаа година од 365 дена, што повремено се продолжува со додавање на дополнителен ден за да се образува [[престапна година]], методот е наречен „ [[престапност]]“, а вметнатиот ден се нарекува „престапен“. [[Ирански календар|Иранскиот календар]] секогаш ја започнува годината при рамноденица и пресстапните денови се така додадени, така што следната година би започнала при пролетната рамноденица. Моментот на стапување на пролетната рамноденица на северната полутопка е одреденво [[Техеран]] „со помош на астрономски пресметки од дигурно потекло“.<ref name="UHJ1">{{Наведена мрежна страница|url=http://universalhouseofjustice.bahai.org/activities-bahai-community/20140710_001|title=To the Bahá’ís of the World|last=The Universal House of Justice|first=|date=2014-07-10|accessdate=2014-07-10}}</ref> ° === Ѕвездени сончеви календари === Ако положбата на Земјата (Погледајте погоре) се пресметува од неподвижните ѕвезди, тогаш датумите го означуваат [[Зодијак|соѕвездието од зодијакот]] близу кое може да биде Сонцето. Календарот од овој вид се нарекува '''ѕвезден сончев календар'''. Средната календарска година на овој вид на календар е приближна на [[Ѕвездена година|ѕвездената година]] . Индиските календари налик на [[Хиндуистички календар|хиндуистичкиот календар]], [[Тамилски календар|тамилскиот календар]], [[Бенгалски календар|бенгалскиот календар]] (неизменет) и [[малајалски календар|малајалскиот календар]] се ѕвездени сончеви календари. [[Тајландски сончев календар|Тајландскиот сончев календар]], кога се засновал на [[Хиндуистички календар|хиндуистичкиот календар]], исто така бил ѕвезден календар. Тие се добиени врз основа на привидното движење на Сонцето преку дванаесетте [[Зодијак|хороскопски знаци]] наместо употребата на тропското движење на Земјата. == Несончеви календари == [[Исламски календар|Исламскиот календар]], е [[месечев календар]] и има година, чиј почеток се менува низ годишните времиња, што го прави да биде несончев календар. Мајанскиот календар [[цолкин]], кој е заснован на циклус од 260 дена, нема година, што исто така го прави несончев календар. Исто така, секој календар заснован само на [[Орбитален период|орбиталниот период]] на [[Венера (планета)|Венера]] не е сончев календар. == Месечево-сончеви календари == [[Месечево-сончев календар|Месечево-сончевите календари]] се месечеви календари, со дополнителни правила за [[Месечево-сончев календар|престапност]] за задржување на груба синхронизација со сончевата година, а со тоа и годишните времиња. Бидејќи типичниот месечево-сончев календар има една година составена од цел број на месечеви месеци, не постои можност да укажува на местоположбата на Земјата околу Сонцето, на начин на кој тоа го прават сончевите календари. == Список на сончеви календари == На следниов список се тековни, историски и предложени сончеви календари: {{Пст}} * [[Асирски календар]] * [[Педесетнички календар]] * [[Римски Календар]] * [[Јулијански календар]] * [[Коптски календар]] * [[Етиопски календар]] * [[Берберски календар]] * [[Византиски календар]] * [[Фиренциски календар]] * [[Пизански календар]] * [[Тамилски календар]] * [[Непалски календар]] * [[Бенгалски календар]] * [[Старогермански календарr]] * [[Јалали календар]] * [[Рунски календар]] * [[Грегоријански календар]] * [[Шведски календар]] * [[Астрономски календар]] * [[Француски револуционерен календар]] * [[Позитивистички календар]] * [[Бахаистички календар]] * [[Тајландски сончев календарr]] * [[Непроменлив календар]] * [[Меѓународен фиксен календар]] * [[Мингуо-календар]] * [[Изменет Јулијански календар]] * [[Ирански календар]] * [[Фашистичка ера]] * [[Советски календар]] * [[Светски календар]] * [[Пакс календар]] * [[Pataphysical calendar]] * [[Индиски календар]] * [[Дискордијански календар]] * [[Холоценски календар]] * [[Севернокорејски календар]] * [[Нанакшахи календар]] * [[Симетрија454]] * [[Ханке–Хенриев постојан календарr]] * [[Прабугарски календар]] {{Пстк}} == Поврзано == * [[Список на календари]] * [[Аналема]] * [[Астрономски часовник]] * [[Ден]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://web.archive.org/web/20080422184425/http://www.alsadiqin.org/history/The%20Islamic%20Jewish%20Calendar.pdf Correspondence between Hebrew and Islamic calendars, months and holidays (pdf)] {{Calendars}} {{Хронологија}} [[Категорија:Сончеви календари| ]] a2l0vcbugkl46phchfu0g0glbi9kgd9 Список на волонтерски награди 0 1251463 5648367 5543270 2026-10-20T20:48:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648367 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Michael_D._Bryant_receives_President's_Gold_Volunteer_Service_Award.jpg|мини|Мајкл Д. Брајант добивајќи ја наградата Претседателска награда за златни волонтери (2014 г.)]] Овој '''список на волонтерски награди''' е индекс на статии за значајни награди издадени од организации и владини тела во чест на придонесите на [[Волонтерство|доброволците]] (неплатен персонал). Бидејќи многу организации им оддаваат чест на доброволците кои служат во рамките на тие поединечни организации, наградите наведени овде признаваат волонтери кои придонесуваат во разни непрофитни организации, невладини организации, добротворни организации, граѓански организации и заедници. == Глобално == * '''Херои на Си-Ен-Ен''' се годишни признанија од страна на [[CNN|Си-Ен-Ен]] во чест на поединци кои даваат несекојдневен придонес да им помагаат на другите. * '''Награда за волонтирање на УНВ преку Интернет''', доделена годишно, од 2000 година, на тимови на волонтери на Интернет за нивниот придонес кон постигнување на целите на [[Цели за одржлив развој|одржлив развој (СДГ)]] преку [[Интернет]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.onlinevolunteering.org/|title=UNV Online Volunteering service|date=|publisher=Onlinevolunteering.org|accessdate=2 октомври 2020|archive-date=2008-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20081028092911/http://www.onlinevolunteering.org/|url-status=dead}}</ref> Јирито составено од надворешни експерти за волонтерство и развојна соработка, како и претставници на волонтери на Обединетите нации (УНВ) ги избира победниците. Наградата претставува можност за обајцата, волонтери и организации преку Интернет, да ги донесат своите искуства и добри практики за волонтирање преку Интернет, пред глобалната публика. Во пресрет на Меѓународниот ден на волонтерството (ИВД), секој може да гласа за своите омилени добитници на мрежната страница за онлајн волонтерски услуги. Тимот што ќе освои најмногу гласови е објавен како фаворит во јавноста на 5 декември.<ref>Public's favourite Online Volunteering Award 2013 {{Наведена мрежна страница|url=http://www.unv.org/en/how-to-volunteer/online-volunteers/doc/online-volunteering-award-winners-1.html|title=Архивиран примерок|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014090810/http://www.unv.org/en/how-to-volunteer/online-volunteers/doc/online-volunteering-award-winners-1.html|archive-date=14 октомври 2014|accessdate=2 октомври 2020}}</ref> Сите приказни се прикажани на мрежната страница, тие го илустрираат влијанието на доброволците преку Интернет врз работата на развојните организации и пренесуваат како организациите ја изразуваат својата благодарност до своите доброволци за успешна мрежна соработка. == Австралија == * '''Волонтирање во Австралија''' е награда спонзорирана од Националната банка на Австралија и се доделува секоја година од 1997 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.volunteeringaustralia.org/html/s01_home/home.asp|title=Volunteering Australia|publisher=Volunteering Australia|archive-url=https://web.archive.org/web/20121026110230/http://www.volunteeringaustralia.org/html/s01_home/home.asp|archive-date=26 октомври 2012|accessdate=2 октомври 2020}}</ref> * '''Наградите''' доброволец '''на годината''' во [[Нов Јужен Велс|Нов Јужен Велс им]] оддава чест на доброволците во [[Нов Јужен Велс]] и за прв пат биле претставени во 2007 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nswvolunteerawards.com/|title=Home &#124; 2012 NSW Volunteer of the Year Award Website|date=5 декември 2011|publisher=Nswvolunteerawards.com|accessdate=2 октомври 2020|archive-date=2020-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009045844/http://nswvolunteerawards.com/|url-status=dead}}</ref> * '''Наградите''' доброволец'''на годината''' на [[Северна Територија|Северната територија]] ги почестуваат доброволците на [[Северна Територија|Северната територија]] и за прв пат биле доделени во 2011 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dcm.nt.gov.au/volunteers/recognitionawards/|title=Department of the Chief Minister - Volunteer Recognition|publisher=Dcm.nt.gov.au|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007152845/http://www.dcm.nt.gov.au/volunteers/recognitionawards|archive-date=7 октомври 2010|accessdate=2 октомври 2020}}</ref> * '''Наградите за млади доброволци''' во [[Квинсленд]] се награди засновани во [[Квинсленд]] со признание на придонесите на доброволците од 12 до 25 годишна возраст.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.getinvolved.qld.gov.au/|title=Get involved &#124; Queensland Government|date=|publisher=Getinvolved.qld.gov.au|accessdate=2 октомври 2020}}</ref> * '''Наградата за извонредност на менаџерот-доброволец ААВА''' е создадена од Здружението на доброволци-администратори од Австралија (ААВА) со цел да се препознаат извонредните придонеси за управување со доброволци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aava.asn.au/|title=Australasian Association of Managers of Volunteers|date=|publisher=Aava.asn.au|accessdate=2 октомври 2020|archive-date=2014-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714153240/http://www.aava.asn.au/|url-status=dead}}</ref> == Канада == * '''Грижата за канадската награда''' на генералниот гувернер се доделува секоја година од генералниот гувернер на Канада на канадски поединци или групи кои дале вонредна помош или грижа на доброволна основа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gg.ca/document.aspx?id=187|title=The Governor General of Canada > Governor General's Awards|date=|publisher=Gg.ca|accessdate=2 октомври 2020|archive-date=2009-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20091016123838/http://www.gg.ca/document.aspx?id=187|url-status=dead}}</ref> * '''Програмата Волонтерски награди на премиерот''' се состои од вкупно 17 награди, 2 на национално и 15 на регионално ниво. Од 2010 година, наградите ги истакнуваат најдобрите практики во раководството на заедницата и ги охрабруваат партнерствата меѓу секторите. Целта на наградите е да ги инспирираат Канаѓаните од сите слоеви на животот да најдат нови начини за правење разлика во нивните заедници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pm.gc.ca/eng/feature.asp?featureId=25|title=Prime Minister's Volunteer Awards - Prime Minister of Canada|publisher=Pm.gc.ca|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110062834/http://www.pm.gc.ca/eng/feature.asp?featureId=25|archive-date=10 декември 2012|accessdate=2 октомври 2020}}</ref> * Наградата за '''волонтирање на пламен''' е спонзорирана од „Флејр“ магазинот и секоја година им се доделува на шест канадски жени од 18 години и постари за да ги почитуваат извонредните волонтерски достигнувања.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.flare.com/volunteerawards/article/1150--flare-volunteer-awards|title=Flare Volunteer Awards|date=20 август 2007|publisher=Flare.com|accessdate=2 октомври 2020|archive-date=2012-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20120307172908/http://www.flare.com/volunteerawards/article/1150--flare-volunteer-awards|url-status=dead}}</ref> * '''Наградите за партнерство во Канада за деловно работење и заедница''' на добротворната организација „ ''Замисли Канада'' “ се посветени на канадски компании кои имаат успешно партнерство со волонтерски организации.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imaginecanada.ca/?q=en/node/26|title=Awards Programs &#124; Imagine Canada|publisher=Imaginecanada.ca|archive-url=https://web.archive.org/web/20120304124634/http://www.imaginecanada.ca/?q=en%2Fnode%2F26|archive-date=4 март 2012|accessdate=2 октомври 2020}}</ref> * Одделот за развој на човечки ресурси и вештини (RHDCC) на канадската влада ја создал годишната '''Награда за волонтерство „Терез Касгреин“ за''' да им оддаде почит на двајца доброволци за нивната исклучителна работа. Со наградата, била запаметена феминистката и политичарка Терез Казгреин (1896–1981). Наградата била прекината во 2010 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cbc.ca/news/canada/montreal/th%C3%A9r%C3%A8se-casgrain-feminist-icon-quietly-dropped-as-federal-award-namesake-1.2719588|title=Thérèse Casgrain, feminist icon, quietly dropped as federal award namesake &#124; CBC News|date=27 април 2014|publisher=CBC.ca|accessdate=2 октомври 2020}}</ref> == Европска унија == * '''Европските награди за волонтирање на вработени''', кои се кофинансирани од [[Европска комисија|Европската комисија]], ги признаваат европските компании кои предаваат вештини на волонтери, со што ги подготвуваат за подоцнежно платена работа. == Хонгконг == * '''Наградата за доброволци во Хонгконг''', кои ги доделува Агенцијата за волонтерски услуги во [[Хонгконг]], признава одлични поединечни доброволци и волонтерски групи кои служат на заедницата локално и ширум светот. Од април 2009 година, сите добитници биле поканети да се приклучат на здружението на наградувани волонтери од Хонгконг, основано за да ги собере силите и искуството на добитниците на наградата „Волонтерска награда Хонгконг“, за да споделат идеи и искуства за широко распространето волонтерство во заедницата. * '''Наградата за волонтерско движење''', кои се доделуваат од Одделот за социјална заштита на владата на Хонгконг, признаваат посветени поединечни волонтери и волонтери на групи во служба на заедницата. Секоја година, златна награда, сребрена награда и бронзена награда се доделуваат на посветен поединец или група за поттикнување на волонтерството.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.volunteering-hk.org/aboutvs/vs_intro|title=Introduction &#124; Volunteer Movement|archive-url=https://web.archive.org/web/20120925031529/http://www.volunteering-hk.org/aboutvs/vs_intro|archive-date=25 септември 2012|accessdate=2 октомври 2020}}</ref> * '''Грижливата магична шема''', која е лансирана од Добротворната организација, Хонгконг Се грижи магичен циркус, и шемата им ги додели на своите Гривни волшебни партнери и на номинираните амбасадори на Грижливите магии во признавањето на нивните посветени услуги за пренесување passingубов и грижа во заедницата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://caringmagic.org/english/hkcmc-introduction|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202233329/http://caringmagic.org/english/hkcmc-introduction|archive-date=2 декември 2013|accessdate=2 октомври 2020}}</ref> == Индија == * '''[http://www.ivolunteerawards.org/ Наградите iVolunter] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200925035449/https://www.ivolunteerawards.org/ |date=2020-09-25 }}''' е годишна награда од [https://www.facebook.com/ivolunteer.in iVolunter], Индија во чест на придонесот на доброволците и организациите кои ги ангажираат Наградите имаат за цел да инспирираат повеќе луѓе да волонтираат и да воспостават одредници за волонтерските практики низ Индија. Наградите се доделуваат во четири категории: категорија Волонтерски херој - за поединци, Водач во волонтерски ангажман - за организации, младински шампион - поединечни волонтери помеѓу возрасна група од 18-23 години, Водач во волонтерство на вработени - признаваат компании кои ги следат најдобрите практики за охрабрување на вработените волонтирање. Наградата има за цел да ги препознае сторителите од невладините организации и корпорациите и да им ја пренесе пораката на другите учесници во оваа развојна трансформација. Првите [https://www.youtube.com/playlist?list=PLeQ7kDT1ujWLG_ttdqRz_CiIwVGMse3uZ „Награди на волонтер“] се одржаа во [[Мумбај]] на 8 април 2013 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ivolunteerawards.org/|title=iVolunteer Awards|date=|publisher=iVolunteer Awards|accessdate=2 октомври 2020|archive-date=2020-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925035449/https://www.ivolunteerawards.org/|url-status=dead}}</ref> == Ирска == * Годишните '''Награди на [[Волонтирај Ирска]]''' имаат за цел да ги препознаат и слават доброволците на националната сцена. Оваа кампања за награди во Ирска се одржува на Меѓународниот ден на волонтерството секој 5 декември и сега е шеста година. Претседателот на Ирска, Мајкл Хигинс е покровител на наградите „Волонтирај Ирска“. Членовите на јавноста се охрабруваат да номинираат некој што го познаваат од септември секоја година, избирајќи една од десетте категории, почитувајќи ги различните аспекти на волонтерската работа.<ref>[http://www.volunteer.ie/ volunteer.ie]</ref> == Обединето Кралство == * '''Наградите''' „ '''Пламен на надеж“''' се годишни награди за истражување на ракот во Обединетото Кралство со признание за достигнувањата на волонтерите кои дадоа време да помогнат порано да се победи ракот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cancerresearchuk.org/get-involved/volunteer/celebrating-our-volunteers|title=Celebrating our Volunteers|work=Cancer Research UK|publisher=Cancer Research UK|accessdate=2 октомври 2020|archive-date=2020-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20201006210124/https://www.cancerresearchuk.org/get-involved/volunteer/celebrating-our-volunteers|url-status=dead}}</ref> * '''Наградите за МВ''' се доделуваат од Волонтерски развој Шкотска на млади луѓе кои завршуваат определени часови волонтирање. * '''Наградите за милениумски доброволци''' се доделуваат во Велс на млади луѓе кои завршуваат утврден минимален број на волонтирање. Шемата е водена од националната иницијатива за волонтирање на млади, ГвирВол, финансирана главно од Владата на Велс.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gwirvol.org/en/volunteering/mv/|title=Millennium Volunteers|date=2011-04-01|publisher=Gwirvol|archive-url=https://web.archive.org/web/20120415003823/http://www.gwirvol.org/en/volunteering/mv/|archive-date=15 април 2012|accessdate=2 октомври 2020}}</ref> * '''Наградата на Кралицата за доброволна служба''' е високо престижна награда за почест на волонтерските групи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/UKgovernment/Honoursawardsandmedals/TheQueensAwardforVoluntaryService/DG_180942|title=The Queen's Award for Voluntary Service - GOV.UK|date=17 октомври 2012|publisher=Direct.gov.uk|accessdate=2 октомври 2020}}</ref> * Волонтирање Англија, добротворна организација за поддршка на волонтерството, ги организира '''Златните награди''' на '''Волонтерството во Англија''', наменети за студенти во понатамошно и високо образование. Инстанците на наградите се доделуваат од академски институции засновани на упатствата за волонтирање во Англија. * '''[http://www.wcva.org.uk/what-we-do/awards/wales-volunteer-of-the-year-awards Наградата Волонтер на годината] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140923113646/http://www.wcva.org.uk/what-we-do/awards/wales-volunteer-of-the-year-awards |date=2014-09-23 }}''' во Велс е водена од Советот на Велс за доброволна акција и има награди во различни категории.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wcva.org.uk/volunteering/index.cfm?display_sitedeptid=4&display_sitetextid=2135&lang=en&sub=10&CFID=14776141&CFTOKEN=68894920|title=WCVA|last=Sequence Collective Ltd, www.sequence.co.uk|publisher=WCVA|archive-url=https://archive.today/20121224075331/http://www.wcva.org.uk/volunteering/index.cfm?display_sitedeptid=4&display_sitetextid=2135&lang=en&sub=10&CFID=14776141&CFTOKEN=68894920|archive-date=24 декември 2012|accessdate=2 октомври 2020}}</ref> * '''Теновус''', водечка добротворна организација за рак која нуди поддршка и совети на заболените од рак, ги одржаа своите први награди Волонтер на годината на 7 јули 2011 година во замокот Кардиф. Тие го почестиле придонесот што го дадоа волонтерите низ целата организација засновани се на нејзините вредности.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tenovus.org.uk/get-involved/volunteer-with-us/volunteer-awards.aspx|title=Volunteer Awards|date=|publisher=Tenovus|accessdate=2 октомври 2020|archive-date=2012-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320120530/http://www.tenovus.org.uk/get-involved/volunteer-with-us/volunteer-awards.aspx|url-status=dead}}</ref> * Наградата '''волонтер Макмилан''' признава волонтери кои го подобруваат животот на луѓето погодени од рак.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.macmillan.org.uk/GetInvolved/Volunteer/MacmillanVolunteerAwards.aspx|title=Macmillan Volunteer Awards - Cancer charity volunteering - Macmillan Cancer Support|publisher=Macmillan.org.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927211819/http://www.macmillan.org.uk/GetInvolved/Volunteer/MacmillanVolunteerAwards.aspx|archive-date=2011-09-27|accessdate=2 октомври 2020}}</ref> * Универзитетот во Манчестер во 2010 година ја започна '''програмата за доделување на награди''' за '''заеднички услуги и волонтер на годината''', признавајќи студент и член на персоналот што се обраќаат на „загрозените групи или загрозените заедници“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.volunteeroftheyear.careers.manchester.ac.uk/|archive-url=https://web.archive.org/web/20100309150508/http://www.volunteeroftheyear.careers.manchester.ac.uk/|archive-date=March 9, 2010|accessdate=2 октомври 2020}}</ref> * Наградата '''Марш Труст ја доделува''' [[Британски музеј|Британскиот музеј]] и „ги признава најдобрите практики и иновативните начини на кои волонтерите работат во музеи и галерии за да ја ангажираат јавноста со колекции“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britishmuseum.org/the_museum/museum_in_the_uk/marsh_trust_volunteer_award.aspx|title=Marsh Trust volunteer awards|date=2012-06-14|publisher=British Museum|accessdate=2 октомври 2020|archive-date=2010-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20101215200002/http://www.britishmuseum.org/the_museum/museum_in_the_uk/marsh_trust_volunteer_award.aspx|url-status=dead}}</ref> * '''Совет на општина Кастрег''' - ''Награди на градоначалникот за волонтирање'', започнати во 2012 година, со признание за важната улога што ја има волонтерството во одржувањето и развојот на заедниците во околијата. Наградите се издаваат на возрасни волонтери, млади волонтери, креативни уметности, односи со заедницата и културна разновидност, добро граѓанство и доброволни групи кои го поддржуваат развојот на волонтерите. https://web.archive.org/web/20130325065031/http://www.castlereagh.gov.uk/ * Градскиот универзитет во Лондон е домаќин на годишна церемонија на доделување на волонтери. Во 2015 година имаше 7 категории на награди со <ref>. www.islingtontribune.com/news/2015/apr/volunteering-awards-salute-‘inspiring’-city-university-students</ref> == Соединети Држави == * '''Наградата за извонредност на корпоративниот ангажман''' е основана во 1993 година од Институтот „ Бодови на светлината“. Ги потврдува напорите и заслугите на бизнисите за ширење на доброволна работа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pointsoflight.org/recognition/corpaward|title=Corporate Engagement Award of Excellence|publisher=Points of Light|archive-url=https://web.archive.org/web/20120217031235/http://www.pointsoflight.org/recognition/corpaward|archive-date=2012-02-17|accessdate=2 октомври 2020}}</ref> Организацијата исто така ја создаде наградата „ '''Бодови на светлината“''' за волонтери (поединци или групи) кои се занимаваат со решавање на задачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pointsoflight.org/recognition/dpol|title=Daily Point of Light Award &#124; Points of Light Institute|date=|publisher=Pointsoflight.org|accessdate=2 октомври 2020|archive-date=2012-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20120524195011/http://www.pointsoflight.org/recognition/dpol|url-status=dead}}</ref> * '''Награда за дневна точка на светло''' https://web.archive.org/web/20200927030728/https://www.pointsoflight.org/dailypointoflight/ * '''Наградите „Нешто нешто“''' беа основани од младинската организација „ Нешто нешто“, во чест на напорите на младите волонтери „да го сменат светот“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dosomething.org/programs/awards|title=Awards|date=|publisher=Do Something|accessdate=2 октомври 2020}}{{Мртва_врска|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Наградата '''Игл извидник на извидници од Америка,''' бара, меѓу другите предизвици за младите луѓе на возраст под осумнаесет години, кандидатот да ја покаже својата водачка способност со осмислување, планирање, организирање и извршување на значителен проект за комунални услуги за да има корист за кауза покрај извидништвото. * '''Златната награда на девојчињата извидници од САД, со''' признание за успешно завршување на проект кој достигнува подалеку од организацијата „Извиднички девојки“ и обезбедува одржлив, трајна придобивка за поголемата заедница на девојчињата. * Наградата '''Добар сосед''' http://nar.realtor/gna секоја година се доделува од Националното здружение на агенти на 10 агенти кои извршија извонредно влијание врз светот преку општокорисна работа.<ref><nowiki>{{cite web|url=nar.realtor/gna</nowiki></ref> * Наградата '''Глорија Барон за млади херои им''' се доделува на млади луѓе кои организирале извонредна доброволна работа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.barronprize.org/|title=The Gloria Barron Prize for Young Heroes|date=|publisher=Barronprize.org|accessdate=2 октомври 2020}}</ref> Создаден е од писател од САД, Т. А. Барон, како спомен на неговата мајка. * Наградата за услуга за одличен член Хариет Нејлор од Здружението за волонтерска администрација (АВА) беше доделена од 1981 до 2004 година на активен член на АВА, признавајќи ги активностите на таа личност што ги зајакнаа здружението и професијата за управување со доброволни ресурси <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.avaintl.org/about/pastrecipients.html|title=Recipients of the Harriet Naylor Distinguished Member Service Award|archive-url=https://web.archive.org/web/20050315164125/http://www.avaintl.org/about/pastrecipients.html|archive-date=March 15, 2005|accessdate=2017-02-26}}, пристапено на 2 октомври 2020</ref> * '''Волонтерот на Здравствена заштита''' годишно препознава волонтер кој обезбедувал извонредни медицински, стоматолошки и хируршки услуги на сиромашни пациенти и сиромашни луѓе ширум светот. * '''Наградите Jeеферсон за јавна служба ги''' одликува заедницата и јавниот сервис во Америка. Наградите се доделуваат на две нивоа: национално и локално. * Киванис Интернационал ♙ го доделува својот '''Медал за Светски сервис''' годишно на поединец или организација што значително го подобрува квалитетот на животот на значаен број луѓе. Наградата вклучува хонорар од 10.000 американски долари. * '''Наградата за волонтерска служба на претседателот е''' национална награда под покровителство на [[Претседател на Соединетите Американски Држави|претседателот на Соединетите држави што]] признава доброволен ангажман. Од ноември 2012 година, тој е претставен на повеќе од 2,5 милиони лица.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.presidentialserviceawards.gov/|title=The President's Volunteer Service Award|date=|publisher=Presidentialserviceawards.gov|accessdate=2 октомври 2020|archive-date=2020-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200929114347/https://www.presidentialserviceawards.gov/|url-status=dead}}</ref> * Наградата „ '''Прудентален дух на заедницата“''' е најголемата програма за признавање на млади во САД. Таа е основана од Prudential Financial за да ги почитува извонредните волонтерски услуги од луѓе што посетуваат средно училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://spirit.prudential.com/view/page/soc|title=Spirit of Community Home Page|publisher=Spirit.prudential.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018021001/http://spirit.prudential.com/view/page/soc|archive-date=2012-10-18|accessdate=2 октомври 2020}}</ref> * '''Наградите за волонтерски волонтери ВолонтерМач''' се доделуваат секоја година од ВолонтерМач, непрофитна организација со седиште во САД, на нејзината годишна конференција за клиенти. Наградите признаваат компании, брендови и администратори на програми за ООП кои демонстрираат „извонредна иновација, посветеност и водство во вклученоста на корпоративната заедница“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://blogs.volunteermatch.org/volunteeringiscsr/2012/05/22/winners-revealed-2012-volunteermatch-corporate-volunteer-awards/|title=Winners Revealed: 2012 VolunteerMatch Corporate Volunteer Awards &#124; Volunteering Is CSR|date=2012-05-22|publisher=Blogs.volunteermatch.org|accessdate=2 октомври 2020}}</ref> * '''Ofените од Ворт''', добротворна организација спонзорирана од Лореал посветена на семејства во криза, секоја година им оддава почест на жените кои се занимаваат со доброволна работа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.womenofworth.com/home/home.aspx|title=Women of Worth|date=2012-03-30|publisher=Women of Worth|accessdate=2 октомври 2020}}</ref> * '''Наградите Воффорд''' беа создадени во 2002 година од Младински сервис Америка со цел да ја препознаат работата на младите волонтери во различни категории. Името беше избрано за да му се оддаде почит на поранешниот [[Сенат на Соединетите Американски Држави|американски сенатор]] од [[Пенсилванија]] Харис Воффорд, а наградата е спонзорирана од Државното осигурување на фармите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ysa.org/awards/wofford|title=The Wofford Awards &#124; YSA – Engage and Educate|date=|publisher=Ysa.org|accessdate=2 октомври 2020}}{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''Наградата за најдобар човек на годината во Валтер Пејтон''', доделена секоја година од [[Национална фудбалска лига|Националната фудбалска лига]] (НФЛ) во чест на волонтерската и добротворната работа на играчот. * '''Тимот за добри дела на Allstate AFCA''', претставен од Allstate, сјае во центарот на вниманието на несебичноста, волонтерството и службата на заедницата од страна на студенти-спортисти и нивните тренери. * '''Тим за служба на заедницата на ДИК''', почести на играчи од разни спортови на универзитетите-членки на Југоисточната конференција. Честа им припаѓа на играчите како признание за нивните активности за волонтирање надвор од теренот / вон теренот и служба на заедницата. Како тим за сите конференции или тим за сите Американци, тимот за служба на заедницата е хипотетички тим - членовите всушност нема да се соберат и да играат игра. * '''Наградата Барт Стар''', која се доделува секоја година на играч на Националната фудбалска лига (НФЛ), кој „најдобро ги истакнува извонредниот карактер и водство во домот, на теренот и во заедницата“. * '''Награда за асистент на заедницата НБА''', ги признава играчите на [[Национална кошаркарска асоцијација|Националната кошаркарска асоцијација]] (НБА) во врска со нивниот ангажман во заедницата, филантропската активност и добротворната работа. Тоа е месечна награда, но беа доделени и сезонски и вонсезонски награди. Во некои случаи се доделени повеќе награди во ист месец. * '''Награда за државјанство на Walеј Волтер Кенеди''', годишна '''награда''' на Националната кошаркарска асоцијација (НБА) која се доделува од 1975 година на играч, тренер или член на персоналот кој покажува „извонредна услуга и посветеност на заедницата“. * '''Воениот одличен волонтерски медал ги''' одликува припадниците на војската кои извршуваат значителна волонтерска служба на локалната заедница над и над должностите потребни за припадник на вооружените сили на Соединетите држави. == Користена литература == {{Наводи|2}} [[Категорија:Волонтерство]] [[Категорија:Список на награди]] 378cjehvqbj5n0wrzwttifi1j5qooe1 Megan Thee Stallion 0 1270789 5648402 5622990 2026-10-21T00:33:11Z NadyBarbieGirl 63459 5648402 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=март 2026}}{{Infobox musical artist |name = Меган Џовон Рут Пит |background = solo_singer |image =Megan Thee Stallion 2019 2.jpg |caption =Megan Thee Stallion во 2019 година. |birth_name =Меган Џовон Рут Пит |alias = |birth_date = {{роден на| | |1995 }} |birth_place =[[Сан Антонио]],[[Тексас]] |origin = {{ САД}} |occupation = [[пејачка]] |genre = [[хип-хоп]],[[рап музика]],[[популарна музика ]],[[поп-музика]] |years_active = 2016 –сѐ уште |instrument = вокал |First_album = |Latest_album = |Notable_albums = |Notable_songs = |label = |associated_acts =[[Карди Би]],[[Saweetie]],[[Doja Cat]] |website = }} '''Меган Џовон Рут Пит''' позната под прекарот '''Megan Thee Stallion''' (р. [[1995]] [[Сан Антонио]], [[Тексас]]) — [[американска]] [[Хип-хоп музика|хип-хоп]] и рап пејачка. {{Infobox Artist Discography |Artist = [[Megan Thee Stallion]] |Image = |Image size = 250px |Caption = |Studio = 3 |Option = |Option name = Компилации |Option link = Компилации |Option color = |Music videos = 52 |Singles = |1Option = |1Option name = Видео албуми |1Option link = ДВД-а |1Option color = |Референци = yes |Ref link = Наводи }} == Дискографија == === Албуми === * Good News (2020) * Traumazine (2022) * Megan (2024) === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Like A Stallion '' || 2016 || |- | '' Last Week in HTx '' || 2017 || D.J. Chose |- | ''WTF I want '' || 2018 || Film Familia |- | ''Tina Montana'' || 2018 || Sydney B. |- | ''Freak Nasty'' || 2018 || Spike The Designer |- | ''Neva'' || 2018 || Trill Art |- | ''Make A Bag'' || 2018 || Victor Kv Gonzalez |- | ''Pole Dancer'' || 2018 || Lvtrkevin |- | '' Big Ole Freak'' || 2019 || Munachi Osegbu |- | ''Realer'' || 2019 || Munachi Osegbu |- | ''Hot Girl Summer'' || 2019 || Munachi Osegbu |- | ''Big Booty'' || 2019 || |- | ''All Dat '' || 2019 || Cameron Busby |- | ''She Live'' || 2019 || Омар Џонс |- | ''Ride or Die'' || 2019 || Cameron Busby |- | ''Diamonds' || 2019 || |- | ''B.I.T.C.H'' || 2020 || Еиф Ривера |- | ''Phony Ppl '' || 2020 || |- | ''Pretty Bitch Freestyle'' || 2020 || |- | ''Fkn Around'' || 2020 || |- | ''Pose'' || 2020 || Марк Класфелд |- | ''Captain Hook'' || 2020 || Megan Thee Stallion |- | ''Freak'' || 2020 || |- | '' Don’t Stop'' || 2020 || Колин Тили |- | ''WAP'' || 2020 || Колин Тили |- | ''Body'' || 2020 || Колин Тили |- | ''34+35 Remix'' || 2021 ||Стефан Кохли |- | ''Cry Baby '' || 2021 || Колин Тили |- | ''Movie '' || 2021 || Мајк Хо |- | '' Pop It '' || 2021 || Keemotion |- | '' On Me Remix'' || 2021 ||Мајк Хо |- | ''Thot Shit'' || 2021 ||Aube Perrie |- | ''SG'' || 2021 ||Колин Тили |- | ''Lick'' || 2022 ||Џејмс Ларис |- | '' Sweet Pie'' || 2022 || Дејв Мејерс |- | '' Plan B'' || 2022 || Casey Cadwallader,John Miserendino |- | ''Her '' || 2022 || Колин Тили |- | ''Ungrateful'' || 2022 ||Колин Тили |- | ''Bongos'' || 2023 ||Тану Муино |- | ''Cobra'' || 2023 ||Douglas Ratzlaff Bernardt |- | ''Not My Fault'' || 2024 ||Миа Барнес |- | ''Wanna Be'' || 2024 || |- | ''HISS'' || 2024 || |- | ''BOA'' || 2024 || |- | ''It's Prime Day'' || 2024 || |- | ''Mamushi'' || 2024 || |- | ''Neva Play'' || 2024 || |- | ''Bigger in Texas'' || 2024 || |- | ''Roc Steady'' || 2024 || |- | ''Whenever'' || 2025 || |- | ''Lover Girl'' || 2025 || |- | ''Pickle's back'' || 2026 || |- | ''Tina Tuesday Freestyle'' || 2026 || |- | ''Thin Ice'' || 2026 || |} ==Надворешни врски == == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Американски пејачи]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Луѓе од Сан Антонио]] [[Категорија:Американски хип-хоп пејачи]] [[Категорија:Американски раперки]] peyicaav1b3b54f5ldylhvqw1b1iseo 5648403 5648402 2026-10-21T00:35:26Z NadyBarbieGirl 63459 5648403 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=март 2026}}{{Infobox musical artist |name = Меган Џовон Рут Пит |background = solo_singer |image =Megan Thee Stallion 2019 2.jpg |caption =Megan Thee Stallion во 2019 година. |birth_name =Меган Џовон Рут Пит |alias = |birth_date = {{роден на| | |1995 }} |birth_place =[[Сан Антонио]],[[Тексас]] |origin = {{ САД}} |occupation = [[пејачка]] |genre = [[хип-хоп]],[[рап музика]],[[популарна музика ]],[[поп-музика]] |years_active = 2016 –сѐ уште |instrument = вокал |First_album = |Latest_album = |Notable_albums = |Notable_songs = |label = |associated_acts =[[Карди Би]],[[Saweetie]],[[Doja Cat]] |website = }} '''Меган Џовон Рут Пит''' позната под прекарот '''Megan Thee Stallion''' (р. [[1995]] [[Сан Антонио]], [[Тексас]]) — [[американска]] [[Хип-хоп музика|хип-хоп]] и рап пејачка. {{Infobox Artist Discography |Artist = [[Megan Thee Stallion]] |Image = |Image size = 250px |Caption = |Studio = 3 |Option = |Option name = Компилации |Option link = Компилации |Option color = |Music videos = 54 |Singles = |1Option = |1Option name = Видео албуми |1Option link = ДВД-а |1Option color = |Референци = yes |Ref link = Наводи }} == Дискографија == === Албуми === * Good News (2020) * Traumazine (2022) * Megan (2024) === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Like A Stallion '' || 2016 || |- | '' Last Week in HTx '' || 2017 || D.J. Chose |- | ''WTF I want '' || 2018 || Film Familia |- | ''Tina Montana'' || 2018 || Sydney B. |- | ''Freak Nasty'' || 2018 || Spike The Designer |- | ''Neva'' || 2018 || Trill Art |- | ''Make A Bag'' || 2018 || Victor Kv Gonzalez |- | ''Pole Dancer'' || 2018 || Lvtrkevin |- | '' Big Ole Freak'' || 2019 || Munachi Osegbu |- | ''Realer'' || 2019 || Munachi Osegbu |- | ''Hot Girl Summer'' || 2019 || Munachi Osegbu |- | ''Big Booty'' || 2019 || |- | ''All Dat '' || 2019 || Cameron Busby |- | ''She Live'' || 2019 || Омар Џонс |- | ''Ride or Die'' || 2019 || Cameron Busby |- | ''Diamonds' || 2019 || |- | ''B.I.T.C.H'' || 2020 || Еиф Ривера |- | ''Phony Ppl '' || 2020 || |- | ''Pretty Bitch Freestyle'' || 2020 || |- | ''Fkn Around'' || 2020 || |- | ''Pose'' || 2020 || Марк Класфелд |- | ''Captain Hook'' || 2020 || Megan Thee Stallion |- | ''Freak'' || 2020 || |- | '' Don’t Stop'' || 2020 || Колин Тили |- | ''WAP'' || 2020 || Колин Тили |- | ''Body'' || 2020 || Колин Тили |- | ''34+35 Remix'' || 2021 ||Стефан Кохли |- | ''Cry Baby '' || 2021 || Колин Тили |- | ''Movie '' || 2021 || Мајк Хо |- | '' Pop It '' || 2021 || Keemotion |- | '' On Me Remix'' || 2021 ||Мајк Хо |- | ''Thot Shit'' || 2021 ||Aube Perrie |- | ''SG'' || 2021 ||Колин Тили |- | ''Lick'' || 2022 ||Џејмс Ларис |- | '' Sweet Pie'' || 2022 || Дејв Мејерс |- | '' Plan B'' || 2022 || Casey Cadwallader,John Miserendino |- | ''Her '' || 2022 || Колин Тили |- | ''Ungrateful'' || 2022 ||Колин Тили |- | ''Bongos'' || 2023 ||Тану Муино |- | ''Cobra'' || 2023 ||Douglas Ratzlaff Bernardt |- | ''Not My Fault'' || 2024 ||Миа Барнес |- | ''Wanna Be'' || 2024 || |- | ''HISS'' || 2024 || |- | ''BOA'' || 2024 || |- | ''It's Prime Day'' || 2024 || |- | ''Mamushi'' || 2024 || |- | ''Neva Play'' || 2024 || |- | ''Bigger in Texas'' || 2024 || |- | ''Roc Steady'' || 2024 || |- | ''Whenever'' || 2025 || |- | ''Lover Girl'' || 2025 || |- | ''Pickle's back'' || 2026 || |- | ''Tina Tuesday Freestyle'' || 2026 || |- | ''Thin Ice'' || 2026 || |} ==Надворешни врски == == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Американски пејачи]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Луѓе од Сан Антонио]] [[Категорија:Американски хип-хоп пејачи]] [[Категорија:Американски раперки]] k54bykug9pcw364thz3k1j9lf4oz71i Список на тела во Сончевиот Систем по големина 0 1271326 5648392 5576023 2026-10-20T23:11:21Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648392 wikitext text/x-wiki Ова е делумен '''список на тела во Сончевиот Систем по големина''', дадени според среден зафатнински [[полупречник]] и поделени на неколку големински класи. Овие списоци можат да се подредат и според масата на телото, а за најгоелмите тела, и според зафатнината, густината и површинската гравитација, онаму кјашто тие податоци се достапни. Опфатени се [[Сонце]]то, [[планета|планетите]], [[џуџеста планета|џуџестите планети]], многу од поголемите [[мало тело во Сончевиот Систем|мали тела во Сончевиот Систем]] (каде спаѓаат [[астероид]]ите), сите именувани [[природен сателит|месечини]], како и низа помали тела од историски и научен интерес како [[комета|комети]] и [[близуземско тело|близуземски тела]]. Зададената подреденост е според срениот полупречник наместо според масата; оттука, телата кои се подолу на табелата може да бидат помасивни од оние погоре доколку имаат поголема дустина. Откриени се голем број на [[заднептунец|заднептунци]]; во многу случаи нивната положба на списокот е приближна, што се должи големата неизвесност за нивните пречници поради оддалеченоста од Земјата. Телата од [[Сончев Систем|Сончевиот Систем]] помасивни од 10<sup>21</sup> [[килограм]]и (еден јотаграм [Јг]) се со сферен облик. Астрономските тела налегнуваат во округли облици ([[сфероид]]и), достигнувајќи [[хидростатичка рамнотежа]], кога нивната опствена тежа е доволно голема за да ја надмине структурната јачина на материјалот од кој се сочинети. Се сметало дека прагот за округло тело е некаде помеѓу 100 и 200&nbsp;км во пречник ако содржат големо количество мраз;<ref>{{нмс |title=The Dwarf Planets |last=Brown |first=M. |publisher=Caltech |url=http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/dwarfplanets/ |access-date=2008-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110116181239/http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/dwarfplanets/ |archive-date=2011-01-16 |url-status=live }}</ref> меѓутоа, подоцна е утврдено дека има достатно големи месечини како [[Јапет (месечина)|Јапет]] (1,470&nbsp;км во пречник) кои не се во хидростатичка рамнотежа,<ref>{{нмс|url=https://www.planetary.org/blogs/emily-lakdawalla/2012/3389.html |title=Iapetus' peerless equatorial ridge |publisher=The Planetary Society |access-date=2020-01-04}}</ref> а во 2019 г. е проценето дека многу заднептунци во големинскиот опсег од 400-1000&nbsp;км може да не се ни наполно цврсти тела, а уште помалку гравитациски заоблени.<ref>{{нмс |url=http://www2.lowell.edu/~grundy/abstracts/2019.G-G.html |title=Gǃkúnǁ'hòmdímà and Gǃò'é ǃhú |publisher=.lowell.edu |access-date=2020-01-04 |archive-date=2019-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407045339/http://www2.lowell.edu/~grundy/abstracts/preprints/2019.G-G.pdf |url-status=dead }}</ref> Телата кои се елипсоидни поради нивната гравитација овде воопштено се нарекуваат „округли“, без оглед дали тековно се во рамнотежа, додека пак оние кои очигледно не се елипсоидни се наречени „неправилни“. Сфероидните тела обично имаат извесно зарамнување на половите поради [[центрифугална сила|центрифугалната сила]] на нивното вртење, и напати да имаат прилично различни екваторски пречници (разнострани [[елипсоид]]и како {{dp|Хаумеја}}). За разлика од телата како Хаумеја, неправилните тела имаат изразено неелипсоиден профил, честопати со остри рабови. Постојат потешкотии во утврдувањето на пречникот за типичните тела подалеку од Сатурн (на пр. [[2060 Хирон]]). Кај пречниците на заднептунците постои одредена извесност, но во случај на недвојните нептунци, масата и густината не се познати со убедлива точност. Кај доста заднептунци се претпоставува дека ја имаат густината на Плутон од 2,0&nbsp;г/см<sup>3</sup>. но поденакво можно е да имаат густина на комети од само 0@5&nbsp;г/см<sup>3</sup>,<ref name="Britt2006">{{нмс |date=2006 |title=Small Body Density and Porosity: New Data, New Insights |publisher=Lunar and Planetary Science XXXVII |first1=D. T. |last1=Britt |first2=G. J. |last2=Consolmagno |first3=W. J. |last3=Merline |url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2006/pdf/2214.pdf |access-date=2008-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217064607/http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2006/pdf/2214.pdf |archive-date=2008-12-17 |url-status=dead }}</ref> На пример, ако имаме заднептунец со неточно претпоставена маса од 3.59{{e|20}} кг врз основа на полупречник од 350&nbsp;км и густина од 2&nbsp;г/см<sup>3</sup>. но подоцна се открие дека полупречникот му изнесува само 175&nbsp;км и густината 0@5&nbsp;г/см<sup>3</sup>. тогаш неговата вистинска маса би изнесувала само 1,12{{e|19}} кг. Големините и масите на многу од месечините на Јупитер и Сатурн се прилично добро познати поради бројните набљудувања и кружечките летала „[[Галилео (вселенско летало)|Галилео]]“ и „[[Касини-Хајгенс|Касини]]“; меѓутоа, доста месечини со полупречник под ~100&nbsp;км, како што е Јупитеровата [[Хималија (месечина)|Хималија]], многу понеизвесни маси.<ref name="jplssd">{{нмс |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par |publisher=[[JPL]] (Solar System Dynamics) |title=Planetary Satellite Physical Parameters |date=2008-10-24 |access-date=2008-12-16}}</ref> Кога се оди подалеку од Сатурн, големините и масите на телата стануваат понеодредени. Досега не е пуштено кружечко летало околу Уран и Нептун кое долгорочно би ги изучувало нивните месечини. За малите надворешни [[неправилна месечина|неправилни месечини]] на Уран како што е [[Сикоракса (месечина)|Сикоракса]], кои не биле откриени со прелетот на „[[Воџајер 2]]“ постојат противречни информации од самата НАСА, како оние од Националниот центар за вселенски податоци<ref name="nssdc">{{нмс |title=Uranian Satellite Fact Sheet |publisher=NASA (National Space Science Data Center) |last=Williams |first=D. R. |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uraniansatfact.html |date=2007-11-23 |access-date=2008-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100105183741/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uraniansatfact.html |archive-date=2010-01-05 |url-status=live }}</ref> наспроти оние од Лабораторијата за реактивен погон.<ref name=jplssd/> Овие извори даваат различни податоци а големината и [[албедо]]то, зависно од користените научни трудови. Постојат неизвесности и во податоците за масата и полупречникот, како и неправилности во обликот и густината, при што точноста честопати зависи од близината на телото до Земјата и дали е посетено од сонда. == Нагледен преглед == [[Податотека:Solar-system-top50-diameter mk.svg|550п|мини|центар|Големинска споредба на 50 најголеми тела во Сончевиот Систем, обоени според орбиталното подрачје. Вредностите се пречници во километри.]] {{clear}} <gallery class="center" widths="268px" heights="268px"> Податотека:Sun vs planets.svg|Големинска споредба на телата во Сончевиот Систем. Телата помали од [[Сатурн]] не се видливи во овој размер. Податотека:Masses of the planets mk.svg|Маси на планетите во Сончевиот Систем. [[Јупитер]] со 71&nbsp;% и Сатурн со 21&nbsp;% зафаќаат најголемиот дел од масата на системот. Податотека:Masses of Solid Solar System bodies mk.svg|Масите на црвстите тела во Сончевиот Систем. [[Земја]]та до 48&nbsp;% и [[Венера]] со 39&nbsp;% зафаќаат најголем дел од масата на системот. Телата со маса помала од [[Плутон]] не се видливи во овој размер. </gallery> == Список на тела по среден полупречник == === Поголеми од 400 км === Некогаш се сметало дека секое ледено тело со полупречник над 200&nbsp;км би ребало да биде во [[хидростатичка рамнотежа]].<ref name="Brown-dplist">{{нмс |title = How many dwarf planets are there in the outer solar system? |publisher = California Institute of Technology |last = Brown |first= Michael E. |url = http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/dps.html |access-date = 28 April 2019}}</ref> Меѓутоа, {{dp|Церера}} (r = 470&nbsp;км) е најмалото тело во таква рамнотежа,<ref>{{наведено списание |doi = 10.1038/nature18955|pmid = 27487219|bibcode = 2016Natur.537..515P|title = A partially differentiated interior for (1) Ceres deduced from its gravity field and shape|year = 2016|last1 = Park|first1 = R. S.|last2 = Konopliv|first2 = A. S.|last3 = Bills|first3 = B. G.|last4 = Rambaux|first4 = N.|last5 = Castillo-Rogez|first5 = J. C.|last6 = Raymond|first6 = C. A.|last7 = Vaughan|first7 = A. T.|last8 = Ermakov|first8 = A. I.|last9 = Zuber|first9 = M. T.|last10 = Fu|first10 = R. R.|last11 = Toplis|first11 = M. J.|last12 = Russell|first12 = C. T.|last13 = Nathues|first13 = A.|last14 = Preusker|first14 = F.|journal = Nature|volume = 537|issue = 7621|pages = 515–517|s2cid = 4459985}}</ref> а пак [[Јапет (месечина)|Јапет]] (r = 735&nbsp;км) е најголемото откриено тело кое не е во хидростатичка рамнотежа.<ref>{{нмс|url=http://www.planetary.org/blogs/emily-lakdawalla/2012/3389.html|title=Iapetus' peerless equatorial ridge}}</ref> За полесна споредба направено е упростување, при што се зема [[сфера|сферност]] од 1, Во големината на телата не се вбројуваат нивните атмосфери. На пример, Титан изгледа поголем од Ганимед, но самото негово тело е помало. Кај [[џиновска планета|џиновските планети]], полупречникот се дефинира како растојанието од средиштето каде атмосферата достигнува атмосферски притосок од 1 бар.<ref>{{нмс|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uranusfact.html|title=Uranus Fact Sheet|accessdate=2021-07-10|archive-date=2011-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110804224710/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uranusfact.html|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan=2 style="font-weight: normal;" | '''Тело'''{{БелешкаОзнака|name=а|text=Име на телото, вклучувајќи алтернативни имиња со [[римски бројки]] за месечините (како на пр. „Сатурн I“ за [[Мимант (месечина)|Мимант]]), и броеви за означување на астероидите}} ! rowspan=2 class="unsortable"| Слика ! colspan=2 style="font-weight: normal;" | '''Полупречник'''{{БелешкаОзнака|name=B|Среден полупречник, вклучувајќи неизвесност}} ! colspan=2 | Зафатнина ! colspan=2 | Маса ! colspan="2" | Површина ! data-sort-type="number" | Густина ! colspan=2 style="font-weight: normal;" | '''Тежа'''{{БелешкаОзнака|name=Gravity|text=Изразена како [[површинска гравитација]] (1 бар за [[гасовита планета|гасовити планети]])}} ! rowspan=2 | Тип ! rowspan=2 data-sort-type="number" style="font-weight: normal;" | '''Бр.''' (r/M)<br />{{БелешкаОзнака|name=rank|text=Редно место според полупречникот и масата. Телата со полупречник помал од 500 км не можат да се рангираат бидејќи во овој опсег има низа познати заднептунци.}} ! rowspan=2 data-sort-type="number"|Откриено |- ! data-sort-type="number" | ([[километар|км]]) ! data-sort-type="number" | ([[Земјин полупречник|R<sub>⊕</sub>]]) ! data-sort-type="number" | ([[милијарда|10<sup>9</sup>]]&nbsp;км<sup>3</sup>) ! data-sort-type="number" | ({{крат|V<sub>⊕</sub>|Изразено во кратна на Земјината зафатнина}}) ! data-sort-type="number" | (10<sup>21</sup>&nbsp;кг) ! data-sort-type="number" | ([[Земјина маса|M<sub>⊕</sub>]]) ![[квадратен километар|км<sup>2</sup>]] !⊕ ! data-sort-type="number" | (г/см<sup>3</sup>) ! data-sort-type="number" | (м/с<sup>2</sup>) ! data-sort-type="number" | ([[Земјина тежа|⊕]]) |- align=center |[[Сонце]] | style="background:black;"| [[Податотека:Sun white.jpg|50п|центар]] |{{мали|{{вред|695508}} ± ?<ref name=JPLsun>NASA/JPL, [https://solarsystem.nasa.gov/solar-system/sun/by-the-numbers/ Our Sun, by the numbers] Accessed 2020 Oct 22</ref> |{{мали|109,2}}<ref name=JPLsun/> |{{мали|1.409.300,000}}<ref name=JPLsun/> |{{мали|1.301.000}}<ref name=JPLsun/> |{{мали|{{вред|1989100000}}}}<ref name=JPLsun/> |333.000<ref name=JPLsun/> |6.078.747.774.547<ref name="JPLsun" /> |11.917,61<ref name="JPLsun" /> |1,409<ref name=JPLsun/> |274,0<ref name=JPLsun/> |27,94<ref name=JPLsun/> |[[жолто џуџе]] |align=center | 1 | - |- align=center |[[Јупитер (планета)|Јупитер]] | style="background:black;"| [[Податотека:Jupiter and its shrunken Great Red Spot.jpg|50п|центар]] |{{вред|69911|6}}<ref name=SSD>NASA/JPL [https://ssd.jpl.nasa.gov/?planet_phys_par Planets and Pluto: Physical Characteristics] Last updated 2020-May-29</ref> |10,97 |1.431.280 |1.321 |{{вред|1898187|88}}<ref name=SSD/> |317,83 |61.418.738.571 <ref>{{нмс|title=By The Numbers {{!}} Jupiter - NASA Solar System Exploration|url=https://solarsystem.nasa.gov/planets/jupiter/by-the-numbers/|url-status=live|website=NASA}}</ref> |120,41 |{{вред|1.3262|.0003}}<ref name=SSD/> |24,79<ref name=SSD/> |2,528 |[[гасовит џин]]; има прстени |align=center | 2 | - |- align=center |[[Сатурн (планета)|Сатурн]] | style="background:black;"| [[Податотека:Ringworld Waiting.jpg|80п|центар]] |{{вред|58232|6}}<ref name=SSD/><br />{{мали|({{вред|136775}} за [[Сатурнови прстени|главните прстени]])}} |9,140 |827.130 |764 |{{вред|568317|13}}<ref name=SSD/> |95,162 |42.612.133.285<ref>{{нмс|title=By The Numbers {{!}} Saturn - NASA Solar System Exploration|url=https://solarsystem.nasa.gov/planets/saturn/by-the-numbers/|url-status=live|website=NASA}}</ref> |83,54 |{{вред|0.6871|.0002}}<ref name=SSD/> |10,44<ref name=SSD/> |1,065 |[[гасовит џин]]; има прстени |align=center | 3 | - |- align=center | [[Уран (планета)|Уран]] | style="background:black;"| [[Податотека:Uranus.jpg|50п|центар]] |{{вред|25362|7}}<ref name=SSD/> |3,981 |68.340 |63,1 |{{вред|86813|4}}<ref name=SSD/> |14,536 |8.083.079.690<ref>{{нмс|title=By The Numbers {{!}} Uranus - NASA Solar System Exploration|url=https://solarsystem.nasa.gov/planets/uranus/by-the-numbers/|url-status=live|website=NASA}}</ref> |15,85 |{{вред|1.270|.001}}<ref name=SSD/> |8,87<ref name=SSD/> |0,886 |[[леден џин]]; има прстени |align=center | 4/5 | 1781 |- align=center |[[Нептун (планета)|Нептун]] | style="background:black;"| [[Податотека:Neptune - Voyager 2 (29347980845) flatten crop.jpg|50п|центар]] |{{вред|24622|19}}<ref name=SSD/> |3,865 |62.540 |57,7 |{{вред|102413|5}}<ref name=SSD/> |17,147 |7.618.272.763<ref>{{нмс|title=By the Numbers {{!}} Neptune - NASA Solar System Exploration|url=https://solarsystem.nasa.gov/planets/neptune/by-the-numbers/|url-status=live|website=NASA}}</ref> |14,94 |{{вред|1.638|.004}}<ref name=SSD/> |11,15<ref name=SSD/> |1,137 |[[леден џин]]; има прстени |align=center | 5/4 | 1846 |- align=center |[[Земја]] | style="background:black;"| [[Податотека:Africa and Europe from a Million Miles Away.png|50п|центар]] |{{вред|6371.0084|.0001}}<ref name=SSD/> |1 |1.083,21 |1 |{{вред|5,972.4|.3}}<ref name=SSD/> |1 |510@064.472<ref>{{нмс|title=By The Numbers {{!}} Earth - NASA Solar System Exploration|url=https://solarsystem.nasa.gov/planets/earth/by-the-numbers/|url-status=live|website=NASA}}</ref> |1 |{{вред|5.5136|.0003}}<ref name=SSD/> |9,80<ref name=SSD/> |1 |[[земјовидна планета]] |align=center | 6 | - |- align=center |[[Венера (планета)|Венера]] | style="background:black;"| [[Податотека:Venus from Mariner 10.jpg|50п|центар]] |{{вред|6052|1}}<ref name=SSD/> |0,9499 |928,43 |0,857 |{{вред|4867.5|.2}}<ref name=SSD/> |0,815 |460@234.317<ref>{{нмс|title=By the Numbers {{!}} Venus - NASA Solar System Exploration|url=https://solarsystem.nasa.gov/planets/venus/by-the-numbers/|url-status=live|website=NASA}}</ref> |0,903 |{{вред|5.243|.003}}<ref name=SSD/> |8,87<ref name=SSD/> |0,905 |[[земјовидна планета]] |align=center | 7 | - |- align=center |[[Марс (планета)|Марс]] | style="background:black;"| [[Податотека:OSIRIS Mars true color.jpg|50п|центар]] |{{вред|3389.5|0.2}}<ref name=SSD/> |0,5320 |163,18 |0,151 |{{вред|641.71|.03}}<ref name=SSD/> |0,107 |144.371.391<ref>{{нмс|title=By The Numbers {{!}} Mars - NASA Solar System Exploration|url=https://solarsystem.nasa.gov/planets/mars/by-the-numbers/|url-status=live|website=NASA}}</ref> |0,283 |{{вред|3.9341|.0007}}<ref name=SSD/> |3,71<ref name=SSD/> |0,379 |[[земјовидна планета]] |align=center | 8 | - |- align=center |[[Ганимед (месечина)|Ганимед]]<br />{{мали|Јупитер III}} | style="background:black;"| [[Податотека:Ganymede JunoGill 2217.jpg|45п|центар]] |{{вред|2634.1|0.3}} |0,4135 |76,30 |0,0704 |{{вред|148.2}} |0,0248 |86.999.665,93 <ref>{{нмс|title=By The Numbers {{!}} Ganymede - NASA Solar System Exploration|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/jupiter-moons/ganymede/by-the-numbers/|url-status=dead|website=NASA|accessdate=2021-07-10|archive-date=2022-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929174431/https://solarsystem.nasa.gov/moons/jupiter-moons/ganymede/by-the-numbers/}}</ref> |0,171 |1,936 |1,428 |0,146 |[[Јупитерови месечини|месечина на Јупитер]] (ледена) |align=center | 9/10 | 1610 |- align=center |[[Титан (месечина)|Титан]]<br />{{мали|Сатурн VI}} | style="background:black;"| [[Податотека:Titan in true color.jpg|50п|центар]] | {{вред|2574.73|0.09|fmt=gaps}}<ref name=":0" /> |0,4037 |71,50 |0,0658 |{{вред|134.5}} |0,0225 |83.305.418,53<ref>{{нмс|title=By the Numbers {{!}} Earth's Moon - NASA Solar System Exploration|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/saturn-moons/titan/by-the-numbers/|url-status=live|website=NASA}}</ref> |0,163 |1,8798 ± 0,0044 |1,354 |0,138 |[[Сатурнови месечини|месечина на Сатурн]] (ледена) |align=center | 10/11 | 1655 |- align=center |[[Меркур (планета)|Меркур]] | style="background:black;"| [[Податотека:Mercury in true color.jpg|50п|центар]] |{{вред|2439.4|.1}}<ref name=SSD/> |0,3829 |60,83 |0,0562 |{{вред|330.11|.02}}<ref name=SSD/> |0,0553 |74.797.000<ref>{{нмс|title=By The Numbers {{!}} Mercury - NASA Solar System Exploration|url=https://solarsystem.nasa.gov/planets/mercury/by-the-numbers/|url-status=live|website=NASA}}</ref> |0,147 |{{вред|5.4291|.007}}<ref name=SSD/> |3,70<ref name=SSD/> |0,377 |[[земјовидна планета]] |align=center | 11/9 | - |- align=center |[[Калиста (месечина)|Калиста]]<br />{{мали|Јупитер IV}} | style="background:black;"| [[Податотека:Callisto.jpg|50п|центар]] |{{вред|2410.3|1.5}}<ref name=":0" /> |0,3783 |58,65 |0,0541 |{{вред|107.6}} |0,018 |73.004.909,27<ref>{{нмс|title=By The Numbers {{!}} Callisto - NASA Solar System Exploration|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/jupiter-moons/callisto/by-the-numbers/|url-status=dead|website=NASA|accessdate=2021-07-10|archive-date=2021-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210730054915/https://solarsystem.nasa.gov/moons/jupiter-moons/callisto/by-the-numbers/}}</ref> |0,143 |1,8344 ± 0,0034 |1,23603 |0,126 |[[Јупитерови месечини|месечина на Јупитер]] (ледена) |align=center | 12 | 1610 |- align=center |[[Ија (месечина)|Ија]]<br />{{мали|Јупитер I}} | style="background:black;"| [[Податотека:Io highest resolution true color.jpg|50п|центар]] |{{вред|1821.6|.5}}<ref name="jplssd" /> |0,2859 |25,32 |0,0234 |{{вред|89.32}} |0,015 |41.698.064,74<ref>{{нмс|title=By The Numbers {{!}} Io - NASA Solar System Exploration|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/jupiter-moons/io/by-the-numbers/|url-status=dead|website=NASA|accessdate=2021-07-10|archive-date=2021-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506101205/https://solarsystem.nasa.gov/moons/jupiter-moons/io/by-the-numbers/}}</ref> |0,082 |3,528 ± 0,006 |1,797 |0,183 |[[Јупитерови месечини|месечина на Јупитер]] (земска) |align=center | 13 | 1610 |- align=center |[[Месечина]]<br/>{{мали|Земја I}} | style="background:black;"| [[Податотека:FullMoon2010.jpg|50п|центар]] |{{вред|1737.5|.1}}<ref name=JPLmoon>[https://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par Planetary Satellite Physical Parameters]</ref> |0,2727 |21,958 |0,0203 |{{вред|73.46}}<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html |title=Moon Fact Sheet |accessdate=2021-07-10 |archive-date=2019-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402143754/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html |url-status=dead }}</ref> |0,0123 |37.936.694,79<ref>{{нмс|title=By The Numbers {{!}} Earth's Moon - NASA Solar System Exploration|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/earths-moon/by-the-numbers/|url-status=live|website=NASA}}</ref> |0,074 |{{вред|3.344|.005}}<ref name=JPLmoon/> |1,625 |0,166 |месечина на Земјата |align=center | 14 | - |- align=center |[[Европа (месечина)|Европа]]<br />{{мали|Јупитер II}} | style="background:black;"| [[Податотека:Europa-moon.jpg|50п|центар]] |{{вред|1560.8|.5}}<ref name="jplssd" /> |0,2450 |15,93 |0,0147 |{{вред|48.00}} |0,008035 |30@612.893,23<ref>{{нмс|title=By The Numbers {{!}} Europa - NASA Solar System Exploration|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/jupiter-moons/europa/by-the-numbers/|url-status=dead|website=NASA|accessdate=2021-07-10|archive-date=2021-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506170939/https://solarsystem.nasa.gov/moons/jupiter-moons/europa/by-the-numbers/}}</ref> |0,06 |3,013 ± 0,005 |1,316 |0,134 |[[Јупитерови месечини|месечина на Јупитер]] (земска) |align=center | 15 | 1610 |- align=center |[[Тритон (месечина)|Тритон]]<br />{{мали|Нептун I}} | style="background:black;"| [[Податотека:Triton moon mosaic Voyager 2 (large).jpg|50п|центар]] |{{вред|1353.4|0.9}}<ref name=":0" /> |0,2124 |10,38 |0,0096 |{{вред|21.39|0.03}} |0,003599 |23.017.714,99<ref>{{нмс|title=By The Numbers {{!}} Triton - NASA Solar System Exploration|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/neptune-moons/triton/by-the-numbers/|url-status=dead|website=NASA|accessdate=2021-07-10|archive-date=2021-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210628192421/https://solarsystem.nasa.gov/moons/neptune-moons/triton/by-the-numbers/}}</ref> |0,045 |2,061 |0,782 |0,0797 |[[Нептунови месечини|месечина на Нептун]] (ледена) |align=center | 16 | 1846 |- align=center |[[Плутон (џуџеста планета)|Плутон]]<br />{{мали|134340}} | style="background:black;"| [[Податотека:Pluto_in_True_Color_-_High-Res.jpg|50п|центар]] |{{вред|1188.3|0.8|fmt=gaps}} |0,187 |7,057 |0,00651 |{{вред|13.03|0.03}} |0,0022 |17.790@000 |0,034 |1,854 ± 0,006 |0,620 |0,063 |[[џуџеста планета]]; [[плутино]]; [[Плутонови месечини|повеќекратно]] |align=center | 17/18 | 1930 |- align=center |[[Ерида (џуџеста планета)|Ерида]]<br />{{мали|136199}} | style="background:#420001;"| [[Податотека:Eris and dysnomia2.jpg|50п|центар]] |{{вред|1163|6|fmt=gaps}}{{efn|name=various|text=Полупречникот е утврден на разни начини: општички ([[Хабл (вселенски телескоп)|Хабл]]), топлински ([[Спицер (вселенски телескоп)|Спицер]]) или непосредно сликање со вселенски летала.}}<ref name="sicardy"> {{наведено списание |last1=Sicardy |first1=B. |display-authors=etal. |date=2011 |title=Size, density, albedo and atmosphere limit of dwarf planet Eris from a stellar occultation |journal=European Planetary Science Congress Abstracts |volume=6 |page=137 |url=http://meetingorganizer.copernicus.org/EPSC-DPS2011/EPSC-DPS2011-137-8.pdf |access-date=2011-09-14 |bibcode=2011epsc.conf..137S }} </ref> |0,1825{{efn|name=various}} |6,59 |0,0061 |{{вред|16.6|0.2}}<ref name="Brown Schaller 2007">{{наведено списание| doi = 10.1126/science.1139415| last1 = Brown| first1 = Michael E.| last2 = Schaller| first2 = Emily L.| date = 15 June 2007| title = The Mass of Dwarf Planet Eris| journal = Science| volume = 316| issue = 5831| page = 1585| pmid = 17569855| bibcode = 2007Sci...316.1585B| s2cid = 21468196| url = https://semanticscholar.org/paper/ceeb46a416481be6dcb036becf6eabc237e59d3e}}</ref> |0,0028 |17.000@000 |0,033 |{{вред|2.52|0.07}} |{{Gr|16.7|1163}} |0,083 |[[џуџеста планета]]; [[тело од Расеаниот Диск|ТРД]]; [[Дисномија (месечина)|двојка]] |align=center | 18/17 | 2003 |- align="center" |{{dp|Хаумеја}}<br />{{мали|136108}} | bgcolor="black" |[[Податотека:Haumea Hubble.png|50п|центар]] |{{вред|798|6}} to 816<ref>{{нмс|title=The size, shape, density and ring of the dwarf planet Haumea|url=http://www.astrosurf.com/sogorb/occultations/nature24051.pdf|url-status=live}}</ref> | 0,12 |1,98{{efn|name=WolframVolume|text=Пресметано во Волфрам Алфа служејќи се со полуоски од {{вред|1050|x|840|x|537}} ([https://www.wolframalpha.com/input/?i=ellipsoid+volume+semi-axis+lengths+1050+840+537 Ellipsoid volume: 1.98395×10^9 km<sup>3</sup>])}} |0,0018 |{{вред|4.01|0.04}}<ref name="RagozzineBrown2009" /> |0,00066 |8.140@000 |0,016 |2,018<ref name="Dunham2019"> {{наведено списание|author1=Dunham, E. T.|author2=Desch, S. J.|author3=Probst, L.|date=April 2019|title=Haumea's Shape, Composition, and Internal Structure|journal=The Astrophysical Journal|volume=877|issue=1|page=11|arxiv=1904.00522|bibcode=2019ApJ...877...41D|doi=10.3847/1538-4357/ab13b3|s2cid=90262114}} </ref> |0,401 |0,0409 |[[џуџеста планета]];<br />[[резонантен заднептунец]] (7:12);<br />[[Хаумеини месечини|тројка]]; има прстени | align="center" | 19–24/19 | 2004 |- align=center |[[Титанија (месечина)|Титанија]]<br />{{мали|Уран III}} | style="background:black;"| [[Податотека:Titania (moon) color, cropped.jpg|50п|центар]] |{{вред|788.9|1.8}}<ref name=":0" /> |0,1237 |2,06 |0,0019 |{{вред|3.40|0.06}} |0,00059 |7.820@846,75<ref>{{нмс|title=By The Numbers {{!}} Titania - NASA Solar System Exploration|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/uranus-moons/titania/by-the-numbers/|url-status=live|website=NASA}}</ref> |0,015 |1,711 ± 0,005 |0,378 |0,0385 |[[Уранови месечини|месечина на Уран]] |align=center | {{бп|19–20}}/20 | 1787 |- align=center |[[Реја (месечина)|Реја]]<br />{{мали|Сатурн V}} | style="background:black;"| [[Податотека:Rhea hi-res PIA07763.jpg|50п|центар]] |{{вред|763.8|1.0}} |0,1199 |1,87 |0,0017 |{{вред|2.307}} |0,00039 |7.340@701,82<ref>{{нмс|title=By The Numbers {{!}} Rhea - NASA Solar System Exploration|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/saturn-moons/rhea/by-the-numbers/|url-status=live|website=NASA}}</ref> |0,014 |1,236 ± 0,005 |0,26 |0,027 |[[Сатурнови месечини|месечина на Сатурн]] |align=center | 20–22/23 | 1672 |- align=center |[[Оберон (месечина)|Оберон]]<br />{{мали|Уран IV}} | style="background:black;"| [[Податотека:Voyager 2 picture of Oberon.jpg|50п|центар]] |{{вред|761.4|2.6}}<ref name=":0" /> |0,1195 |1,85 |0,0017 |{{вред|3.08|0.09}} |0,0005 |7.285.101,53<ref>{{нмс|title=By The Numbers {{!}} Obreon - NASA Solar System Exploration|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/uranus-moons/oberon/by-the-numbers/|url-status=live|website=NASA}}</ref> |0,014 |1,63 ± 0,05 |0,347 |0,035 |[[Уранови месечини|месечина на Уран]] |align=center | {{бп|20–22}}/{{бп|21–22}} | 1787 |- align=center |[[Јапет (месечина)|Јапет]]<br />{{мали|Сатурн VIII}} | style="background:black;"| [[Податотека:Iapetus 706 1419 1.jpg|50п|центар]] |{{вред|735.6|1.5}}<ref name="jplssd" /> |0,1153 |1,66 |0,0015 |{{вред|1.806}} |0,00033 |6.799.755,63 |0,013 |1,088 ± 0,013 |0,223 |0,0227 |[[Сатурнови месечини|месечина на Сатурн]] |align=center | {{бп|22–24}}/{{бп|24–25}} | 1671 |- align=center | [[Макемаке]]<br />{{мали|136472}} | style="background:#000;"| [[Податотека:Makemake moon Hubble image with legend (cropped).jpg|50п|центар]] |{{вред|715|19|-11}}<!--now known not viewed pole-on--><ref name=Brown2013>{{наведено списание|author=M.E. Brown|year=2013|arxiv=1304.1041|title=On the size, shape, and density of dwarf planet Makemake|journal=The Astrophysical Journal Letters|volume=767|issue=1|pages=L7(5pp)|doi=10.1088/2041-8205/767/1/L7|bibcode = 2013ApJ...767L...7B |s2cid=12937717}}</ref> |0,112 |1,53 |0,0014 |{{вред|3.1|p=≈&nbsp;}} |0,00053 |6.420@000 |0,013 |1,95 |0,57 |0,0581 |[[џуџеста планета]]; [[кубевано]] |align=center | {{бп|22–24}}/{{бп|21–22}} | 2005 |- align=center |[[225088 Гунггунг|Гунггунг]]<br />{{мали|225088}} | style="background:#3c3c3c;"| [[Податотека:2007 OR10 and its moon.png|50п|центар]] |{{вред|615|25}}<ref name="massdensity">{{наведено списание |title=The mass and density of the dwarf planet (225088) 2007 OR<sub>10</sub> |first1=Csaba |last1=Kiss |first2=Gabor |last2=Marton |first3=Alex H. |last3=Parker |first4=Will |last4=Grundy |first5=Aniko |last5=Farkas-Takacs |first6=John |last6=Stansberry |first7=Andras |last7=Pal |first8=Thomas |last8=Muller |first9=Keith S. |last9=Noll |first10=Megan E. |last10=Schwamb |first11=Amy C. |last11=Barr |first12=Leslie A. |last12=Young |first13=Jozsef |last13=Vinko |journal=Icarus |pages=3–10 |arxiv=1903.05439 |doi=10.1016/j.icarus.2019.03.013 |bibcode=2018DPS....5031102K |volume=334|year=2019 |s2cid=119370310 }}<br />Initial publication at the American Astronomical Society DPS meeting #50, with the publication ID 311.02</ref> |0,0983 |1,03 |0,0009 |{{вред|1.75|0.07}} |0,00029 | | |1,72 ± 0,16 |0,3 |0,0306 |[[џуџеста планета]]?; [[резонантен заднептунец|резонантно ТРД]] (3:10) |align=center | {{бп|25–27}}/{{бп|24–25}} | 2007 |- align=center |[[Харон (месечина)|Харон]]<br />{{мали|Плутон I}} | style="background:black;"| [[Податотека:Charon in True Color - High-Res.jpg|50п|центар]] |{{вред|606|0.5}} |0,0951 |0,932 |0,0009 |{{вред|1.586|0.015}} |0,00025 |4.578.343<ref>{{нмс|title=By The Numbers {{!}} Charon -NASA Solar System Exploration|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/pluto-moons/charon/by-the-numbers/|url-status=live|website=NASA}}</ref> |0,009 |1,702 ± 0,021 |0,288 |0,0294 |[[Плутонови месечини|месечина на Плутон]] |align=center | 25–26/? | 1978 |- align=center |[[Умбриел (месечина)|Умбриел]]<br />{{мали|Уран II}} | style="background:black;"| [[Податотека:PIA00040 Umbrielx2.47.jpg|50п|центар]] |{{вред|584.7|2.8}}<ref name=":0" /> |0,0918 |0,837 |0,0008 |{{вред|1.28|0.03}} |0,00020 |4.296.116,52<ref>{{нмс|title=By The Numbers {{!}} Umbriel - NASA Solar System Exploration|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/uranus-moons/umbriel/by-the-numbers/|url-status=live|website=NASA}}</ref> |0,008 |1,39 ± 0,16 |0,234 |0,024 |[[Уранови месечини|месечина на Уран]] |align=center | 26–27/? | 1851 |- align=center |[[Ариел (месечина)|Ариел]]<br />{{мали|Уран I}} | style="background:black;"| [[Податотека:Ariel in monochrome.jpg|50п|центар]] |{{вред|578.9|0.6}}<ref name=":0" /> |0,0909 |0,813 |0,0007 |{{вред|1.25|0.02}} |0,000226 |4.211.307,59<ref>{{нмс|title=By The Numbers {{!}} Ariel - NASA Solar System Exploration|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/uranus-moons/ariel/by-the-numbers/|url-status=live|website=NASA}}</ref> |0,008 |1,66 ± 0,15 |0,269 |0,027 |[[Уранови месечини|месечина на Уран]] |align=center | 28/? | 1851 |- align=center |[[Диона (месечина)|Диона]]<br />{{мали|Сатурн IV}} | style="background:black;"| [[Податотека:Dione in natural light.jpg|50п|центар]] |{{вред|561.7|0.45}}<ref name=":0" /> |0,0881 |0,741 |0,0007 |{{вред|1.095}} |0,000183 |3.964.776,51<ref>{{нмс|title=By The Numbers {{!}} Dione - NASA Solar System Exploration|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/saturn-moons/dione/by-the-numbers/|url-status=live|website=NASA}}</ref> |0,008 |1,478 ± 0,003 |0,232 |0,0237 |[[Сатурнови месечини|месечина на Сатурн]] |align=center | 29–30/? | 1684 |- align=center |[[50000 Квавар|Квавар]]<br />{{мали|50000}} |bgcolor=black| [[Податотека:Quaoar_PRC2002-17e.jpg|50п|центар]] |{{вред|560.5|0.6}} |0,0879 |0,737 |0,0007 |{{вред|1.4|0.2}} |0,0002 |3.830@000 |0,008 |1,99 ± 0,46<ref name="Braga-Ribas-2013">{{наведено списание |display-authors = etal |first1 = F. |last1 = Braga-Ribas |first2 = B. |last2 = Sicardy |first3 = J. L. |last3 = Ortiz |first4 = E. |last4 = Lellouch |first5 = G. |last5 = Tancredi |first6 = J. |last6 = Lecacheux |date = August 2013 |title = The Size, Shape, Albedo, Density, and Atmospheric Limit of Transneptunian Object (50000) Quaoar from Multi-chord Stellar Occultations |journal = The Astrophysical Journal |volume = 773 |issue = 1 |page = 13 |bibcode = 2013ApJ...773...26B |doi = 10.1088/0004-637X/773/1/26 |hdl= 11336/1641 |hdl-access= free}}</ref> |0,3 |0,0306 |[[кубевано]]; [[Вејвот (месечина)|двојка]] |align=center | 29–30/? | 2002 |- align=center |[[Тетида (месечина)|Тетида]]<br />{{мали|Сатурн III}} | style="background:black;"| [[Податотека:PIA18317-SaturnMoon-Tethys-Cassini-20150411.jpg|50п|центар]] |{{вред|533|0.7}}<ref name=":0" /> |0,0834 |0,624 |0,0006 |{{вред|0.617}} |0,000103 |3.569.967,66<ref>{{нмс|title=By The Numbers {{!}} Tethys - NASA Solar System Exploration|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/saturn-moons/tethys/by-the-numbers/|url-status=live|website=NASA}}</ref> |0,007 |0,984 ± 0,003<ref>Roatsch Jaumann et al. 2009, p. 765, Tables 24.1–2</ref> |0,145 |0,015 |[[Сатурнови месечини|месечина на Сатурн]] |align=center | 31–32/? | 1684 |- align=center |[[90377 Седна|Седна]]<br />{{мали|90377}} | style="background:#181818;"| [[Податотека:Sedna PRC2004-14d.jpg|50п|центар]] |{{вред|498|40}} |0,0785 |0,516 |0,0005 | ? | | | | | | |[[седноид]]; [[одвоено тело]] |align=center | ? | 2003 |- align=center |[[Церера (џуџеста планета)|Церера]]<br />{{мали|1}} | style="background:black;"| [[Податотека:Ceres_-_RC3_-_Haulani_Crater_(22381131691)_(cropped).jpg|50п|центар]] |{{вред|469.7|.1}}<ref name=Dawnpresentation>{{нмс|url=http://nesf2015.arc.nasa.gov/agenda|title=Agenda - NASA Exploration Science Forum 2015|access-date=2015-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150724072209/http://nesf2015.arc.nasa.gov/agenda|archive-date=2015-07-24|url-status=dead}}</ref> |0,0742 |0,433 |0,0004 |{{вред|0.938}}<ref name="Rayman20150528"> {{нмс |title = Dawn Journal, May 28, 2015 |last = Rayman |first = M. D. |publisher = [[Jet Propulsion Laboratory]] |url = http://dawnblog.jpl.nasa.gov/2015/05/28/dawn-journal-may-28-2015/ |date = 28 May 2015 |access-date = 23 July 2015 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20150530075157/http://dawnblog.jpl.nasa.gov/2015/05/28/dawn-journal-may-28-2015/ |archive-date = 30 May 2015 }}</ref> |0,000157 |2.849.631<ref name=":1">{{нмс|title=By The Numbers {{!}} Ceres - NASA Solar System Exploration|url=https://solarsystem.nasa.gov/planets/dwarf-planets/ceres/by-the-numbers/|url-status=live|website=NASA}}</ref> |0,006<ref name=":1" /> |2,17 |0,28 |0,029 |[[џуџеста планета]]; [[asteroid belt|појасен астероид]] |align=center | ? | 1801 |- align=center |[[90482 Орк|Орк]]<br />{{мали|90482}} | style="background:#181818;"|[[Податотека:Orcus-vanth hst2.jpg|50п|центар]] |{{вред|458|13}} |0,0719 |0,404 |0,0004 |{{вред|0.61<!--subtracting an est. 5% for Vanth-->|0.04<!--adding 0.02 for the likely error in the Vanth estimate-->}} |0,0001 | | |1,53 ± 0,14 |0,2 |0,0204 |[[плутино]]; [[Вант (месечина)|двојка]] |align=center | ? | 2004 |- align=center |[[120347 Салација|Салација]]<br />{{мали|120347}} |bgcolor=black|[[Податотека:Salacia Hubble.png|50п|центар]] |{{вред|423|11}} |0,0664 |0,3729 |0,0003 |{{вред|0.492|0.007}}<ref name="Salacia"/> |0,000082 | | |1,5 ± 0,12<ref name="Salacia">{{наведено списание |title=Mutual Orbit Orientations of Transneptunian Binaries |url=http://www2.lowell.edu/~grundy/abstracts/preprints/2019.TNB_orbits.pdf |first1=W. M. |last1=Grundy |first2=K. S. |last2=Noll |first3=H. G. |last3=Roe |first4=M. W. |last4=Buie |first5=S. B. |last5=Porter |first6=A. H. |last6=Parker |first7=D. |last7=Nesvorný |first8=S. D. |last8=Benecchi |first9=D. C. |last9=Stephens |first10=C. A. |last10=Trujillo |journal=Icarus |year=2019 |doi=10.1016/j.icarus.2019.03.035 |bibcode=2019Icar..334...62G |issn=0019-1035 |volume=334 |pages=62–78 |access-date=2021-07-10 |archive-date=2020-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115091416/http://www2.lowell.edu/~grundy/abstracts/preprints/2019.TNB_orbits.pdf |url-status=dead }}</ref> |{{Gr|0.4922|446.5}} |0,0168 |[[кубевано]]; [[Актеја (месечина)|двојка]] |align=center | ? | 2004 |- ! colspan="17" style="font-size: 0.9em; font-weight: normal; text-align: left; padding: 6px 4px;" | |} === Од 200 до 399 км === Сите сликани ледени месечини со полупречник над 00&nbsp;км освен [[Протеј (месечина)|Протеј]] се очигледно округли, иако оние под 400&nbsp;км чиј облик е внимателно измерен не се во хидростатичка рамнотежа.<ref name="Thomas2010"/> Познатите густини на заднептунците од овој големински се исклучително ниски ({{вред|1|-|1.2|u=г/см<sup>3</sup>}}), што значи дека телата се одликуваат со значајна внатрешна порозност уште од нивниот настанок и не претрпеле гравитациско набивање за да станат наполно цврсти тела.<ref name="Grundy2019"/> {| class="wikitable sortable" |- ! style="font-weight:normal; width:110px;"| '''Тело'''{{БелешкаОзнака|name=а}} ! class="unsortable"| Слика ! data-sort- type="number" style="width:85px; font-weight:normal;"| '''Полупречник'''{{БелешкаОзнака|name=B}}<br />'''{{мали|([[километар|км]])}}''' ! data-sort-type="number" vkwidth=75 | Маса<br />{{мали|(10<sup>20</sup>&nbsp;кг)}} ! data-sort- type="number" style="width:65px;"| Густина<br />{{мали|(г/см<sup>3</sup>)}} ! Тип{{БелешкаОзнака|name=default|text=Податоците се преземени од Списокот на познати заднептунци во Џонстоновиот архив,<ref name="johnston2011">{{нмс |date=25 May 2019 |title=List of Known Trans-Neptunian Objects |publisher=Johnston's Archive |author=Wm. Robert Johnston |url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/tnoslist.html |access-date=31 May 2019}}</ref> if otherwise not mentioned in the References column}} ! class="unsortable" style="width: 3.8em; text-align: center;" | Наводи{{БелешкаОзнака|name=Refs}}<br />''{{крат|r|Навод за големината на телото}}{{·}}{{крат|M|Навод за масата на телото}}'' |- |{{мпв-|307261|2002 MS|4}}<br />{{мали|307261}} | style="background:black;"| [[Податотека:2002MS4 Hubble.png|50п|центар]] |align=center | {{вред|390|6}}<!--quadratic mean projected radius is 389.73km, RMS error 6.15km, assuming occultation cords are representative--> |align=center | – |align=center | – |кубевано |align=center | <ref name="Euraster_20200808-2002MS4">{{нмс|url=https://www.euraster.net/results/2020/20200808-2002MS4_crd.gif|title=2020/08/08 - 307261 - 2002 MS4 - 4UC419-096262|date=16 August 2020|website=euraster.net|publisher=Euraster|access-date=18 August 2020|archive-date=2021-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830233225/https://www.euraster.net/results/2020/20200808-2002MS4_crd.gif|url-status=dead}}</ref> |- |{{мпв-|55565|2002 AW|197}}<br />{{мали|55565}} | style="background:#181818;"| [[Податотека:55565-2002aw197 hst.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|384|19}} |align=center | – |align=center | – |кубевано |align=center | <ref name="TNOsCool10">{{наведено списание |arxiv=1403.6309 |last1=Vilenius |first1= E. |display-authors=etal. |title="TNOs are Cool": A survey of the trans-Neptunian region X. Analysis of classical Kuiper belt objects from Herschel and Spitzer observations |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=564 |pages=A35 |year=2014 |doi=10.1051/0004-6361/201322416 |bibcode=2014A&A...564A..35V |s2cid=118513049 }}</ref> |- |[[174567 Варда|Варда]]<br />{{мали|174567}} | style="background:#181818;"| [[Податотека:Varda-ilmare_hst.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|373|8}} |align=center | {{вред|2.5|p=≈&nbsp;}}<!-- 92% of system mass --> |align=center | {{вред|1.27|+0.41|-0.44}} |[[кубевано]]; [[Илмаре (месечина)|двојка]] |align=center | <ref name="Souami2020">{{наведен arXiv |display-authors = etal |first1 = D. |last1 = Souami |first2 = F. |last2 = Braga-Ribas |first3 = B. |last3 = Sicardy |first4 = B. |last4 = Morgado |first5 = J. L. |last5 = Ortiz |first6 = J. |last6 = Desmars |date = August 2020 |title = A multi-chord stellar occultation by the large trans-Neptunian object (174567) Varda |eprint = 2008.04818 |class = astro-ph.EP }}</ref>{{·}}<ref name="Souami2020" /> |- |{{мпв-|532037|2013 FY|27}}<br />{{мали|532037}} |bgcolor=black| [[Податотека:2013 FY27 small.png|50п|центар]] |align=center | {{вред|370|45|43}} |align=center | – |align=center | – |[[одвоено тело]]; [[астероидна месечина|двојка]] |align=center | <ref name="Sheppard2018">{{наведено списание|first1=Scott|last1=Sheppard|first2=Yanga|last2=Fernandez|first3=Arielle|last3=Moullet|title=The Albedos, Sizes, Colors and Satellites of Dwarf Planets Compared with Newly Measured Dwarf Planet 2013 FY27|journal=The Astronomical Journal|volume=156|issue=6|page=270|date=6 September 2018|arxiv=1809.02184|doi=10.3847/1538-3881/aae92a|bibcode=2018AJ....156..270S|s2cid=119522310}}</ref> |- |{{мпв-|208996|2003 AZ|84}}<br />{{мали|208996}} | style="background:#181818;"| [[Податотека:2003AZ84 Hubble small.png|50п|центар]] |align=center | {{вред|353|12}} |align=center | – |align=center | {{вред|0.87|0.01}} |[[плутино]]; [[астероидна месечина|можна двојка]] |align=center | <ref name="Dias-Oliveira-2017">{{наведено списание |display-authors = 6 |first1 = A. |last1 = Dias-Oliveira |first2 = B. |last2 = Sicardy |first3 = J. L. |last3 = Ortiz |first4 = F. |last4 = Braga-Ribas |first5 = R. |last5 = Leiva |first6 = R. |last6 = Vieira-Martins |first7 = G. |last7 = Benedetti-Rossi |first8 = J. I. B. |last8 = Camargo |first9 = M. |last9 = Assafin |last10 = Gomes-Jú |first11 = A. R. |last11 = nior |first12 = T. |last12 = Baug |first13 = T. |last13 = Chandrasekhar |first14 = J. |last14 = Desmars |first15 = R. |last15 = Duffard |first16 = P. |last16 = Santos-Sanz |date = July 2017 |title = Study of the Plutino Object (208996) 2003 AZ84 from Stellar Occultations: Size, Shape, and Topographic Features |journal = The Astronomical Journal |volume = 154 |issue = 1 |page = 13 |bibcode = 2017AJ....154...22D |doi = 10.3847/1538-3881/aa74e9 |arxiv = 1705.10895|s2cid = 119098862 }}</ref> |- |[[Дисномија (месечина)|Дисномија]]<br />{{мали|Ерида I}} | style="background:#420001;"| [[Податотека:Eris_and_dysnomia2.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|350|58}} |align=center | – |align=center | – |месечина на [[Ерида (џуџеста планета)|Ерида]] |align=center | <ref name="TNOsCool4">{{наведено списание |display-authors=etal |last=Santos-Sanz |first=P. |date=2012 |title="TNOs are Cool": A Survey of the Transneptunian Region IV. Size/albedo characterization of 15 scattered disk and detached objects observed with Herschel Space Observatory-PACS |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=541 |pages=A92 |arxiv=1202.1481 |doi=10.1051/0004-6361/201118541 |bibcode=2012A&A...541A..92S|s2cid=118600525 }}</ref> |- |[[(90568) Гојвњу|Гојвњу]]<br />{{мали|90568}} | style="background:#3c3c3c;"| [[Податотека:2004-gv9_hst.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|340|17}} |align=center | – |align=center | – |кубевано |align=center | <ref name="TNOsCool6">{{наведено списание |title="TNOs are Cool": A survey of the trans-Neptunian region VI. Herschel/PACS observations and thermal modeling of 19 classical Kuiper belt objects |author=Vilenius, E. |author2=Kiss, C. |author3=Mommert, M. |year=2012 |journal=Astronomy & Astrophysics |pages=A94 |volume=541 |doi=10.1051/0004-6361/201118743 |arxiv=1204.0697 |display-authors=etal |bibcode = 2012A&A...541A..94V|s2cid=54222700 }}</ref> |- |{{мпв-|145452|2005 RN|43}}<br />{{мали|145452}} | style="background:#3c3c3c;"| [[Податотека:2005-rn43_hst.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|340|+28|-37}} |align=center | – |align=center | – |кубевано |align=center | <ref name="TNOsCool6"/> |- |[[20000 Варуна|Варуна]]<br />{{мали|20000}} | style="background:#181818;"| [[Податотека:20000-varuna hst.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|334|77|43}} |align=center | {{вред|1.6|p=≈&nbsp;}} |align=center | {{вред|0.99}} |кубевано |align=center | <ref name="Varunaresolved">{{наведено списание |last1=Lorenzi |first1=V. |last2=Pinilla-Alonso |first2=N. |last3=Licandro |first3=J. P. |last4=Dalle Ore |first4=C. M. |last5=Emery |date=24 January 2014 |title=Rotationally resolved spectroscopy of (20000) Varuna in the near-infrared |arxiv=1401.5962|journal=Astronomy & Astrophysics |quote=cited data from: Lellouch et al., 2013, of estimated diameter of 668 (+154,−86) km |doi=10.1051/0004-6361/201322251 |bibcode=2014A&A...562A..85L |volume=562 |pages=A85 |s2cid=119157466 }}</ref>{{·}}<ref name="lacerda">{{наведено списание|arxiv=astro-ph/0612237|last1=Lacerda|first1=Pedro|title=Densities of Solar System Objects from their Rotational Lightcurves|journal=The Astronomical Journal|volume=133|issue=4|page=1393|last2=Jewitt|first2=David|year=2006|doi=10.1086/511772|bibcode=2007AJ....133.1393L|s2cid=17735600}}</ref> <!-- assumed density 2.965 --> |- |{{мпв-|55637|2002 UX|25}}<br />{{мали|55637}} | style="background:#310001;"| [[Податотека:20131105_2002_UX25_hst.png|50п|центар]] |align=center | {{вред|332|15}} |align=center | {{вред|1.25|0.03}} |align=center | {{вред|0.82|0.11}} |кубевано; [[астероидна месечина|двојка]] |align=center | <ref name="TNOsCool8"/>{{·}}<ref>{{наведено списание|author=M.E. Brown |title=The density of mid-sized Kuiper belt object 2002 UX25 and the formation of the dwarf planets |journal=The Astrophysical Journal |volume=778 |issue=2 |pages=L34 |arxiv=1311.0553 |date=4 November 2013 |doi=10.1088/2041-8205/778/2/L34 |bibcode=2013ApJ...778L..34B|s2cid=17839077 }}</ref> |- |{{мпв|2012 VP|113}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|325|175}} |align=center | – |align=center | – |[[седноид]] |align=center | <ref name="Lakdawalla2014">{{нмс | last=Lakdawalla | first=Emily | title=A second Sedna! What does it mean? | work=Planetary Society blogs | publisher=The Planetary Society | date=26 March 2014 | url=http://www.planetary.org/blogs/emily-lakdawalla/2014/03261345-a-second-sedna-what-does-it-mean.html}}</ref> |- |[[229762 Гк’кунл’хомдима|Гк’кунл’хомдима]]<br />{{мали|229762}} |bgcolor=black| [[Податотека:2007 UK126 Hubble (crop).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|321|14}} |align=center | {{вред|1.361|0.033}} |align=center | {{вред|1.02|0.17}} |ТРД; [[Гкоʼе К’ху|двојка]] |align=center | <ref name="Benedetti-Rossi-2016">{{наведено списание |first1 = G. |last1 = Benedetti-Rossi |first2 = B. |last2 = Sicardy |first3 = M. W. |last3 = Buie |first4 = J. L. |last4 = Ortiz |first5 = R. |last5 = Vieira-Martins |first6 = J. M. |last6 = Keller |first7 = F. |last7 = Braga-Ribas |first8 = J. I. B. |last8 = Camargo |first9 = M. |last9 = Assafin |first10 = N. |last10 = Morales |first11 = R. |last11 = Duffard |first12 = A. |last12 = Dias-Oliveira |first13 = P. |last13 = Santos-Sanz |display-authors = 6 |date = December 2016 |title = Results from the 2014 November 15th Multi-chord Stellar Occultation by the TNO (229762) 2007 UK126 |journal = The Astronomical Journal |volume = 152 |issue = 6 |page = 11 |bibcode = 2016AJ....152..156B |doi = 10.3847/0004-6256/152/6/156 |arxiv = 1608.01030 |s2cid = 119249473 }}</ref>{{·}}<ref name="Grundy2019">{{наведено списание|title=The Mutual Orbit, Mass, and Density of Transneptunian Binary Gǃkúnǁʼhòmdímà ({{мп|(229762) 2007 UK|126}})|url=http://www2.lowell.edu/~grundy/abstracts/2019.G-G.html|first1=W.M.|last1=Grundy|first2=K.S.|last2=Noll|first3=M.W.|last3=Buie|first4=S.D.|last4=Benecchi|first5=D.|last5=Ragozzine|first6=H.G.|last6=Roe|journal=Icarus|doi=10.1016/j.icarus.2018.12.037|volume=334|year=2019|pages=30–38|access-date=2021-07-10|archive-date=2019-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407045339/http://www2.lowell.edu/~grundy/abstracts/preprints/2019.G-G.pdf|url-status=dead}}</ref> |- |{{мпв|2014 UZ|224}} |bgcolor=black| [[Податотека:2014UZ224-ALMA.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|318|16|20}} |align=center | – |align=center | – |ТРД |align=center | <ref name="2014UZ224">{{наведено списание |title=Discovery and Physical Characterization of a Large Scattered Disk Object at 92 AU |display-authors=etal |first1=David W. |last1=Gerdes |first2=Masao |last2=Sako |first3=Stephanie |last3=Hamilton |first4=Ke |last4=Zhang |first5=Tali |last5=Khain |first6=Juliette C. |last6=Becker |journal=The Astrophysical Journal Letters |volume=839 |pages=L15 |number=1 |date=2017 |doi=10.3847/2041-8213/aa64d8 |arxiv=1702.00731|bibcode=2017ApJ...839L..15G |s2cid=35694455 }}</ref> |- |{{мпв|2015 RR|245}}<br />{{мали|523794}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|313|p=≈&nbsp;}} |align=center | – |align=center | – |[[резонантен заднептунец]]&nbsp;{{мали|(2:9)}}; [[(523794) 2015 RR245#Можна месечина|двојка]] |align=center | <ref name="Bannister-2016">{{наведено списание |display-authors = 6 |first1 = Michele T. |last1 = Bannister |first2 = Mike |last2 = Alexandersen |first3 = Susan D. |last3 = Benecchi |first4 = Ying-Tung |last4 = Chen |first5 = Audrey |last5 = Delsanti |first6 = Wesley C. |last6 = Fraser |first7 = Brett J. |last7 = Gladman |first8 = Mikael |last8 = Granvik |first9 = Will M. |last9 = Grundy |first10 = Aurélie |last10 = Guilbert-Lepoutre |date = December 2016 |title = OSSOS. IV. Discovery of a Dwarf Planet Candidate in the 9:2 Resonance with Neptune |journal = The Astronomical Journal |volume = 152 |issue = 6 |page = 8 |bibcode = 2016AJ....152..212B |doi = 10.3847/0004-6256/152/6/212 |arxiv = 1607.06970v2|s2cid = 55207350 }}</ref> |- |{{мпв-|470599|2008 OG|19}}<br />{{мали|470599}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|309.5|28|56.5}} |align=center | – |align=center | {{вред|0.609|0.004}} |ТРД |align=center | <ref name="Valenzuela2015">{{наведено списание |last1=Fernández-Valenzuela |first1=Estela |last2=Ortiz |first2=Jose Luis |last3=Duffard |first3=René |title=2008 OG19: A highly elongated Trans-Neptunian Object |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume= 456|issue= 3|pages= 2354–2360|year=2015 |doi= 10.1093/mnras/stv2739 |arxiv=1511.06584 |bibcode= 2016MNRAS.456.2354F|s2cid=73720001 }}</ref>{{·}}<ref name="Valenzuela2015"/> |- |[[28978 Иксион|Иксион]]<br />{{мали|28978}} | style="background:#181818;"| [[Податотека:28978-ixion hst.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|308.5|10}} |align=center | – |align=center | – |[[плутино]] |align=center | <ref name="TNOsCool9">{{наведено списание |display-authors = 6 |first1 = E. |last1 = Lellouch |first2 = P. |last2 = Santos-Sanz |first3 = P. |last3 = Lacerda |first4 = M. |last4 = Mommert |first5 = R. |last5 = Duffard |first6 = J. L. |last6 = Ortiz |first7 = T. G. |last7 = Müller |first8 = S. |last8 = Fornasier |first9 = J. |last9 = Stansberry |first10 = Cs. |last10 = Kiss |first11 = E. |last11 = Vilenius |first12 = M. |last12 = Mueller |first13 = N. |last13 = Peixinho |first14 = R. |last14 = Moreno |first15 = O. |last15 = Groussin |first16 = A. |last16 = Delsanti |first17 = A. W. |last17 = Harris |date = September 2013 |title = "TNOs are Cool": A survey of the trans-Neptunian region. IX. Thermal properties of Kuiper belt objects and Centaurs from combined Herschel and Spitzer observations |url = http://www.aanda.org/articles/aa/pdf/2013/09/aa22047-13.pdf |journal = Astronomy and Astrophysics |volume = 557 |page = 19 |bibcode = 2013A&A...557A..60L |doi = 10.1051/0004-6361/201322047 |access-date= 27 April 2019|arxiv= 1202.3657}}</ref> |- |{{мпв-|278361|2007 JJ|43}}<br />{{мали|278361}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|305|85|70}} |align=center | – |align=center | – |кубевано |align=center | <ref name="Pál2015">{{наведено списание | title=Pushing the Limits: K2 Observations of the Trans-Neptunian Objects 2002 GV31 and (278361) 2007 JJ43 | last1=Pál | first1=A. | last2=Szabó | first2=R. | last3=Szabó | first3=Gy. M. | last4=Kiss | first4=L. L. | last5=Molnár | first5=L. | last6=Sárneczky | first6=K. | last7=Kiss | first7=Cs. | display-authors=1 | journal=The Astrophysical Journal Letters | volume=804 | issue=2 | at=L45 | year=2015 | arxiv=1504.03671 | bibcode=2015ApJ...804L..45P | doi=10.1088/2041-8205/804/2/L45 | s2cid=117489359 }}</ref> |- |[[19521 Хаос|Хаос]]<br />{{мали|19521}} |bgcolor=black| [[Податотека:19521 chaos hst.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|300|70|65}} |align=center | – |align=center | – |кубевано |align=center | <ref name="TNOsCool6"/> |- |{{мпв-|523692|2014 EZ|51}}<br />{{мали|523692}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|288|p=>&nbsp;}} |align=center | – |align=center | – |ТРД |align=center | <ref name="Loader2019">{{нмс |title = (523692) 2014 EZ51, 2019 February 25 occultation |last1 = Loader |first1 = B. |last2 = Hanna |first2 = W. |url = http://www.occultations.org.nz/planet/2019/results/20190225_523692_2014EZ51_UCAC4_322-079801_Plot_Colour.png |website = occultations.org.nz |date = 25 February 2019 |access-date = 5 January 2020}}</ref> |- |{{мпв-|78799|2002 XW|93}}<br />{{мали|78799}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|283|36|37}} |align=center | – |align=center | – |друг заднептунец |align=center | <ref name="2002XW93">{{нмс |title = Asteroid (78799) 2002 XW93 |work = Small Bodies Data Ferret |url = https://sbntools.psi.edu/ferret/SimpleSearch/results.action?targetName=78799 |access-date = 17 November 2018 |archive-date = 2018-11-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181118081527/https://sbntools.psi.edu/ferret/SimpleSearch/results.action?targetName=78799 |url-status = dead }}</ref> |- |{{мпв|2004 XR|190}} | style="background:#3c3c3c;"| [[Податотека:2004-xr190 hst.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|278|p=≈&nbsp;}} |align=center | – |align=center | – |ТРД |align=center | <ref name="Brown-dplist"/> |- |{{мпв|2002 XV|93}} |bgcolor=black| [[Податотека:2002xv93.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|275|+11|-12}} |align=center | – |align=center | – |[[плутино]] |align=center | <ref name="TNOsCool5">{{наведено списание | last1 = Mommert | first1 = Michael| last2 = Harris | first2 = A. W. | last3 = Kiss | first3 = C. | last4 = Pál | first4 = A. | last5 = Santos-Sanz | first5 = P. | last6 = Stansberry | first6 = J. | last7 = Delsanti | first7 = A. | last8 = Vilenius | first8 = E. | last9 = Müller | first9 = T. G. | first10 = N. | last10 = Peixinho| first11 = E. | last11 = Lellouch| first12 = N. | last12 = Szalai| first13 = F. | last13 = Henry| first14 = R. | last14 = Duffard| first15 = S. | last15 = Fornasier| first16 = P. | last16 = Hartogh| first17 = M. | last17 = Mueller| first18 = J. L. | last18 = Ortiz| first19 = S. | last19 = Protopapa| first20 = M. | last20 = Rengel| first21 = A. | last21 = Thirouin| title = TNOs are cool: A survey of the trans-Neptunian region—V. Physical characterization of 18 Plutinos using ''Herschel''-PACS observations| doi = 10.1051/0004-6361/201118562 | journal = Astronomy & Astrophysics | volume = 541 | pages = A93 | date = May 2012| bibcode = 2012A&A...541A..93M | arxiv = 1202.3657 | s2cid = 119253817|display-authors=7}}</ref> |- |{{мпв-|84922|2003 VS|2}}<br />{{мали|84922}} | style="background:#3c3c3c;"| [[Податотека:84922-2003vs2_hst.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|274|15|22}} |align=center | – |align=center | – |[[плутино]] |align=center | <ref name="Rossi2019">{{наведено списание|title=The trans-Neptunian object (84922) {{мп|2003 VS|2}} through stellar occultations|first1=Gustavo |last1=Benedetti-Rossi| first2=P. |last2=Santos-Sanz |first3=J. L. |last3=Ortiz| first4=M. |last4=Assafin |first5=B. |last5=Sicardy |first6=N. |last6=Morales|arxiv=1908.06645|year=2019|doi=10.3847/1538-3881/ab3b05 |volume=158 |journal=The Astronomical Journal |page=159 |s2cid=201070151 }}</ref> |- |{{мпв-|455502|2003 UZ|413}}<br />{{мали|455502}} | style="background:#3c3c3c;"| [[Податотека:455502-2003uz413.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|268|p=≈&nbsp;}} |align=center | – |align=center | – |[[плутино]] |align=center | <ref name="Brown-dplist"/> |- |[[4 Веста|Веста]]<br />{{мали|4}} |bgcolor=black| [[Податотека:Vesta in natural color.jpg|центар|49x49px]] |align=center | {{вред|262.7|0.1}} |align=center | {{вред|2.59}} |align=center | {{вред|3.46}} |појасен астероид [[астероид од типот V|тип V]] |align=center | <ref name="Russell2012">{{наведено списание |author=Russell, C. T. |display-authors=etal |title=Dawn at Vesta: Testing the Protoplanetary Paradigm |journal=Science |volume=336 |issue=6082 |pages=684–686 |date=2012 |doi=10.1126/science.1219381 |pmid=22582253 |bibcode = 2012Sci...336..684R |s2cid=206540168 |url=https://semanticscholar.org/paper/e7b875b7464c5a98c4c5bf080d31930d1086b93d}}</ref>{{·}}<ref name="Russell2012"/> |- |{{мпв-|145451|2005 RM|43}}<br />{{мали|145451}} | style="background:#3c3c3c;"| [[Податотека:145451-2005rm43.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|262|48|52}} |align=center | – |align=center | – |ТРД |align=center | <ref name="TNOsCool15">{{наведено списание |title=TNOs are Cool! A Survey of the transneptunian Region XV. Physical characteristics of 23 resonant transneptunian and scattered disk objects |display-authors=etal |first1=A. |last1=Farkas-Takács |first2=Cs. |last2=Kiss |first3=E. |last3=Vilenius |first4=G. |last4=Marton |first5=T. G. |last5=Müller |first6=M. |last6=Mommert |journal=Astronomy & Astrophysics |arxiv=2002.12712 |date=28 February 2020|volume=A23 |page=638 |doi=10.1051/0004-6361/201936183 |bibcode=2020A&A...638A..23F |s2cid=216193564 }}</ref> |- |[[2 Палада|Палада]]<br />{{мали|2}} |bgcolor=black| [[Податотека:Potw1749a_Pallas_crop.png|50п|центар]] |align=center | {{вред|256|3}} |align=center | {{вред|2.04|0.03}} |align=center | {{вред|2.89|0.08}} |појасен астероид [[астероид од типот B|тип B]] |align=center | <ref name="Marsset2020">Marsset, M., Brož, M., Vernazza, P. et al. The violent collisional history of aqueously evolved (2) Pallas. Nat Astron 4, 569–576 (2020). https://doi.org/10.1038/s41550-019-1007-5</ref> |- |{{мпв-|120348|2004 TY|364}}<br />{{мали|120348}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|256|+19|-20}} |align=center | – |align=center | – |кубевано |align=center | <ref name="TNOsCool9"/> |- |[[Енкелад (месечина)|Енкелад]]<br />{{мали|Сатурн II}} |bgcolor=black| [[Податотека:PIA17202-SaturnMoon-Enceladus-ApproachingFlyby-20151028.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|252.1|0.2}} |align=center | {{вред|1.08|0.001}} |align=center | {{вред|1.609|0.005}} |месечина на Сатурн |align=center | <ref name="Roatsch et al. 2009">{{наведена книга| doi = 10.1007/978-1-4020-9217-6_24| last1 = Roatsch| first1 = T.| last2 = Jaumann| first2 = R.| last3 = Stephan| first3 = K.| last4 = Thomas| first4 = P. C.| year = 2009| chapter = Cartographic Mapping of the Icy Satellites Using ISS and VIMS Data| title = Saturn from Cassini-Huygens| pages = 763–781| isbn = 978-1-4020-9216-9| ref = {{sfnRef|Roatsch Jaumann et al.|2009}}}} </ref>{{·}}<ref name="Jacobson Antreasian et al. 2006">{{наведено списание| doi=10.1086/508812| last1=Jacobson | first1=R. A.| last2=Antreasian | first2=P. G.| last3=Bordi | first3=J. J.| last4=Criddle | first4=K. E.| last5=Ionasescu | first5=R.| last6=Jones | first6=J. B.| last7=Mackenzie | first7=R. A.| last8=Meek | first8=M. C.| last9=Parcher | first9=D.| first10=F. J. | last10=Pelletier| first11=W. M. | last11=Owen, Jr.| first12=D. C. | last12=Roth| first13=I. M. | last13=Roundhill| first14=J. R. | last14=Stauch| date=December 2006| title=The Gravity Field of the Saturnian System from Satellite Observations and Spacecraft Tracking Data| journal=The Astronomical Journal| volume=132 | issue=6 | pages=2520–2526| bibcode=2006AJ....132.2520J| ref={{sfnRef|Jacobson Antreasian et al.|2006}}|display-authors=7| doi-access=free}} </ref> |- |{{мпв-|84522|2002 TC|302}}<br />{{мали|84522}} | style="background:#3c3c3c;"| [[Податотека:84522-2002tc302_hst.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|249.8}} |align=center | – |align=center | – |[[резонантен заднептунец|резонантно]] [[тело од Расеаниот Диск|ТРД]]&nbsp;{{мали|(2:5)}} |align=center | <ref>{{наведено списание |title = The large Trans-Neptunian Object {{мп|2002 TC|302}} from combined stellar occultation, photometry and astrometry data |first1 = J. L. |last1 = Ortiz |first2 = P. |last2 = Santos-Sanz |first3 = B. |last3 = Sicardy |first4 = G. |last4 = Benedetti-Rossi |first5 = E. |last5 = Duffard |first6 = N. |last6 = Morales |journal = Astronomy & Astrophysics |arxiv = 2005.08881 |date = 18 May 2020|volume = A134 |page = 639 |doi = 10.1051/0004-6361/202038046 |s2cid = 218673812 }}</ref> |- |{{мпв-|202421|2005 UQ|513}}<br />{{мали|202421}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|249|32|38}} |align=center | – |align=center | – |кубевано |align=center | <ref name="TNOsCool10"/> |- |[[Миранда (месечина)|Миранда]]<br />{{мали|Уран V}} |bgcolor=black| [[Податотека:Miranda.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|235.8|0.7}} |align=center | {{вред|0.659|0.075}} |align=center | {{вред|1.2|0.15}} |месечина на Уран |align=center | <ref name="Thomas 1988"> {{наведено списание|year=1988|doi=10.1016/0019-1035(88)90054-1|bibcode=1988Icar...73..427T|pages=427–441 |volume=73 | first=P. C.|last=Thomas|title=Radii, shapes, and topography of the satellites of Uranus from limb coordinates|journal=Icarus|issue=3}} </ref>{{·}}<ref name="Jacobson Campbell et al. 1992">{{наведено списание| doi = 10.1086/116211| last1 = Jacobson| first1 = R. A.| last2 = Campbell| first2 = J. K.| last3 = Taylor| first3 = A. H.| last4 = Synnott| first4 = S. P.| date=June 1992 | title = The masses of Uranus and its major satellites from Voyager tracking data and earth-based Uranian satellite data| journal = The Astronomical Journal| volume = 103| issue = 6| pages = 2068–2078| bibcode = 1992AJ....103.2068J}}</ref> |- |[[471143 Ѓевана|Ѓевана]]<br />{{мали|471143}} | style="background:#181818;"| [[Податотека:471143-dziewanna_hst.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|235|+18|-5}} |align=center | – |align=center | – |ТРД |align=center | <ref name="TNOsCool7">{{наведено списание |title="TNOs are Cool": A survey of the trans-Neptunian region - VII. Size and surface characteristics of (90377) Sedna and 2010 EK<sub>139</sub> |first1=A. |last1=Pál |first2=C. |last2=Kiss |first3=T. G. |last3=Müller |first4=P. |last4=Santos-Sanz |first5=E. |last5=Vilenius |first6=N. |last6=Szalai |first7=M. |last7=Mommert |first8=E. |last8=Lellouch |first9=M. |last9=Rengel |first10=P. |last10=Hartogh |first11=S. |last11=Protopapa |first12=J. |last12=Stansberry |first13=J.-L. |last13=Ortiz |first14=R. |last14=Duffard |first15=A. |last15=Thirouin |first16=F. |last16=Henry |first17=A. |last17=Delsanti |display-authors=7 |doi=10.1051/0004-6361/201218874 |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=541 |pages=L6 |date=May 2012|arxiv=1204.0899 |bibcode=2012A&A...541L...6P |s2cid=119117186 }}</ref> |- |{{мпв-|145480|2005 TB|190}}<br />{{мали|145480}} | style="background:#3c3c3c;"| [[Податотека:145480-2005tb190 hst.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|232|31}} |align=center | – |align=center | – |[[одвоено тело]] |align=center | <ref name="TNOsCool4"/> |- |{{мпв-|26375|1999 DE|9}} <br />{{мали|26375}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|231|23}} |align=center | – |align=center | – |[[резонантен заднептунец|резонантно]] [[тело од Расеаниот Диск|ТРД]]&nbsp;{{мали|(2:5)}} |align=center | <ref name="Stansberry2008">{{наведена книга |first1 = John |last1 = Stansberry |first2 = Will |last2 = Grundy |first3 = Mike |last3 = Brown |first4 = Dale |last4 = Cruikshank |first5 = John |last5 = Spencer |first6 = David |last6 = Trilling |first7 = Jean-Luc |last7 = Margot |date = 2008 |chapter = Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from the Spitzer Space Telescope |chapter-url = https://www.lpi.usra.edu/books/ssbn2008/7017.pdf |title = The Solar System Beyond Neptune |pages = 161–179 |publisher = University of Arizona Press |isbn = 978-0-8165-2755-7 |arxiv = astro-ph/0702538 |bibcode = 2008ssbn.book..161S}}</ref> |- |{{мпв-|120132|2003 FY|128}}<br />{{мали|120132}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|230|11}} |align=center | – |align=center | – |ТРД |align=center | <ref name="TNOsCool4"/> |- |{{мпв-|84719|2002 VR|128}}<br />{{мали|84719}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|224|+24|-22}} |align=center | – |align=center | – |[[плутино]] |align=center | <ref name="TNOsCool5"/> |- |[[Вант (месечина)|Вант]]<br />{{мали|Орк I}} | style="background:#181818;"|[[Податотека:Orcus-vanth_hst2.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|221.3|5.1}} |align=center | {{вред|0.7|p=≈&nbsp;}} |align=center | {{вред|1.5|p=≈&nbsp;}} |месечина на [[90482 Орк]] |align=center |<ref name="Sickafoose2018">{{наведено списание |first1=A. A. |last1=Sickafoose |first2=A. S. |last2=Bosh |first3=S. E. |last3=Levine |first4=C. A. |last4=Zuluaga |first5=A. |last5=Genade |first6=K. |last6=Schindler |first7=T. A. |last7=Lister |first8=M. J. |last8=Person |title=A stellar occultation by Vanth, a satellite of (90482) Orcus |journal=Icarus |volume=319 |pages=657–668 |date=February 2019 |doi=10.1016/j.icarus.2018.10.016 |arxiv=1810.08977 |bibcode=2019Icar..319..657S|s2cid=119099266 }}</ref>{{·}}<ref name="Sickafoose2018"/> |- |[[10 Хигија|Хигија]]<br />{{мали|10}} |bgcolor=black| [[Податотека:SPHERE_image_of_Hygiea.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|217|7}} |align=center | {{вред|0.832|0.08}} |align=center | {{вред|1.944|0.25}} |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="Vernazza2019">{{наведено списание |title=A basin-free spherical shape as an outcome of a giant impact on asteroid Hygiea |url=https://www.eso.org/public/archives/releases/sciencepapers/eso1918/eso1918a.pdf |display-authors=etal |last1=Vernazza |first1=P. |last2=Jorda |first2=L. |last3=Ševeček |first3=P. |last4=Brož |first4=M. |last5=Viikinkoski |first5=M. |last6=Hanuš |first6=J. |journal=Nature Astronomy |volume=273 |issue=2 |doi=10.1038/s41550-019-0915-8 |bibcode=2020NatAs...4..136V |pages=136–141|year=2020 |hdl=10045/103308 |s2cid=209938346 |hdl-access=free }}</ref>{{·}}<ref name="Vernazza2019"/> |- |{{мпв-|444030|2004 NT|33}}<br />{{мали|444030}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|212|44|40}} |align=center | – |align=center | – |кубевано |align=center | <ref name="TNOsCool10"/> |- |[[Протеј (месечина)|Протеј]]<br />{{мали|Нептун VIII}} |bgcolor=black| [[Податотека:Proteus (Voyager 2).jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|210|7}} |align=center | {{вред|0.44}} |align=center | {{вред|1.3|p=≈&nbsp;}} |месечина на Нептун |align=center | <ref name="jplssd"/>{{·}}<ref name="jplssd"/> |- |{{мпв-|303775|2005 QU|182}}<br />{{мали|303775}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|208|37}} |align=center | – |align=center | – |ТРД |align=center | <ref name="TNOsCool4"/> |- |{{мпв-|119951|2002 KX|14}}<br />{{мали|119951}} | style="background:#3c3c3c;"| [[Податотека:119951-2002kx14 hst.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|207.5|0.5}} |align=center | – |align=center | – |кубевано |align=center |<ref name="2002KX14">{{наведено списание |title=Stellar occultation by (119951) 2002 KX14 on April 26, 2012 |url=https://www.aanda.org/articles/aa/pdf/2014/11/aa24648-14.pdf |display-authors=etal |first1=A. |last1=Alvarez-Candal |first2=J. L. |last2=Ortiz |first3=N. |last3=Morales |first4=Y. |last4=Jiménez-Teja |first5=R. |last5=Duffard |first6=B. |last6=Sicardy |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=571 |issue=A48 |page=8 |date=November 2014 |doi=10.1051/0004-6361/201424648 |bibcode=2014A&A...571A..48A |access-date=14 October 2019|doi-access=free }}</ref> |- |{{мпв-|469372|2001 QF|298}}<br />{{мали|469372}} |bgcolor=black| [[Податотека:469372-2001qf298.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|204|+20|-22}} |align=center | – |align=center | – |[[плутино]] |align=center | <ref name="TNOsCool5"/> |- |[[38628 Хуја|Хуја]]<br />{{мали|38628}} |bgcolor=black| [[Податотека:Huya_Hubble.png|50п|центар]] |align=center | {{вред|203|8}} |align=center | {{вред|0.5|p=>&nbsp;}} |align=center | {{вред|1.43|p=>&nbsp;}} |[[плутино]]; [[S/2012 (38628) 1|двојка]] |align=center | <ref name=TNOsCool8>{{наведено списание |first1=S. |last1=Fornasier |display-authors=etal. |arxiv=1305.0449 |title=TNOs are Cool: A survey of the trans-Neptunian region. VIII. Combined Herschel PACS and SPIRE observations of 9 bright targets at 70–500 ''μ''m |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=555 |pages=A15 |date=6 May 2013 |doi=10.1051/0004-6361/201321329 |bibcode=2013A&A...555A..15F }}</ref>{{·}}<ref name="Thirouin2014">{{наведено списание |title=Rotational properties of the binary and non-binary populations in the Trans-Neptunian belt |url=https://www.aanda.org/articles/aa/full_html/2014/09/aa23567-14/aa23567-14.html |first1=A. |last1=Thirouin |first2=K. S. |last2=Knoll |first3=J. L. |last3=Ortiz |first4=N. |last4=Morales |date=September 2014 |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=569 |number=A3 |page=20 |doi=10.1051/0004-6361/201423567 |arxiv=1407.1214|bibcode=2014A&A...569A...3T|s2cid=119244456 }}</ref> |- |{{мпв-|175113|2004 PF|115}}<br />{{мали|175113}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|203|+49|-38}} |align=center | – |align=center | – |[[плутино]] |align=center | <ref name="TNOsCool5"/> |- ! colspan=14 style="font-size: 0.9em; font-weight: normal; text-align: left; padding: 6px 4px" | Толкување: :ТРД — [[тело од Расеаниот Диск]] :кубевано — [[кубевано|класично тело од Кајперовиот Појас]] :плутино — [[орбитална резонанција]] 2:3 со Нептун |} === Од 100 до 199 км === Во овој оддел се опфатени тела со полупречник помеѓу 100 и 199&nbsp;км (200 и 399&nbsp;км во пречник). Најголемите од нив може да ја надминуваат границата за хидростатичка рамнотежа, но највеќето се неправилни. Највеќето [[заднептунец|заднептунци]] со полупречник под 200&nbsp;км имаат „''претпоставени големини'' според ''општонаменско'' [[албедо]] од 0@09“ бидејќи се предалеку за да се измерат со денешните инструменти. Масата се движи од 10<sup>21</sup> до 10<sup>18</sup> кг (Зг). [[Астероиден појас|Главнопојасните астероиди]] имаат орбитални елементи ограничени со (2.0 ае < a < 3.2 ае; q > 1.666 ае) согласно JPLSSD.<ref name="mainbelt">{{нмс |title=JPL definition of Main-belt Asteroid (MBA) |publisher=JPL Solar System Dynamics |url=http://ssd.jpl.ar.gov/sbdb_help.cgi?class=MBA |access-date=12 March 2009 }}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Многу заднептунци се изоставени од списоков бидејќи нивите големини се непознати.<ref name=johnston2011 /> {| class="wikitable sortable" |- ! style="font-weight:normal; width:110px;"| '''Тело'''{{БелешкаОзнака|name=а}} ! class="unsortable"| Слика ! data-sort- type="number" style="width:85px; font-weight:normal;"| '''Полупречник'''{{БелешкаОзнака|name=B}}<br />'''{{мали|([[километар|км]])}}''' ! data-sort- type="number" style="width:75px;"| Маса<br />{{мали|(10<sup>18</sup>&nbsp;кг)}} ! Type ! class="unsortable" style="font-weight: normal; width: 3.8em; text-align: center;" | '''Наводи'''{{БелешкаОзнака|name=Refs}}<br />'''{{крат|r|Навод за големината на телото}}'''{{·}}'''{{крат|M|Навод за масата на телото}}''' |- |{{мпв-|144897|2004 UX|10}}<br />{{мали|144897}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|199|19.5}} |align=center | {{вред|30|p=≈&nbsp;}} |[[плутино]] |align=center |<ref name="TNOsCool5"/>{{·}}<ref name="Thirouin2010">{{наведено списание | last1 = Thirouin | first1 = A. | last2 = Ortiz | first2 = J. L. | last3 = Duffard | first3 = R. | last4 = Santos-Sanz | first4 = P. | last5 = Aceituno | first5 = F. J. | last6 = Morales | first6 = N. | doi = 10.1051/0004-6361/200912340 | title = Short-term variability of a sample of 29 trans-Neptunian objects and Centaurs | journal = Astronomy & Astrophysics | volume = 522 | pages = A93 | year = 2010 | arxiv = 1004.4841|bibcode = 2010A&A...522A..93T | s2cid = 54039561 }}</ref> |- |[[Мимант (месечина)|Мимант]]<br />{{мали|Сатурн I}} |bgcolor=black| [[Податотека:Mimas Cassini.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|198.2|0.25}} |align=center | {{вред|37.49|0.03}} |[[Сатурнови месечини|месечина на Сатурн]] |align=center |<ref name="Roatsch et al. 2009"/>{{·}}<ref name=":0" /><ref name="Jacobson Antreasian et al. 2006"/> |- |{{мпв-|35671|1998 SN|165}}<br />{{мали|35671}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|196.5|19.5}} |align=center | |[[кубевано]] |align=center |<ref name="TNOsCool10"/> |- |{{мпв-|42301|2001 UR|163}}<br />{{мали|42301}} | style="background:#3c3c3c;"| [[Податотека:42301-2001ur163 hst.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|176|p=≈&nbsp;}} |align=center | |[[резонантен заднептунец]]&nbsp;{{мали|(4:9)}} |align=center | <ref name="johnston2011"/> |- |[[Нереида (месечина)|Нереида]]<br />{{мали|Нептун II}} | bgcolor="black" | [[Податотека:Nereid-Voyager2.jpg|50п|центар]] | align="center" | {{вред|170|25}} | align="center" | |[[Нептунови месечини|месечина на Нептун]] | align="center" |<ref name=":0" /> |- |{{мпв-|15874|1996 TL|66}}<br />{{мали|15874}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|169.5|10}} |align=center | |[[тело од Расеаниот Диск|ТРД]] |align=center |<ref name="TNOsCool4"/> |- |{{мпв-|230965|2004 XA|192}}<br />{{мали|230965}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|169.5|60|47.5}} |align=center | |ТРД |align=center |<ref name="TNOsCool5"/> |- |{{мпв-|119979|2002 WC|19}}<br />{{мали|119979}} | style="background:#3c3c3c;"| [[Податотека:2002 WC19.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|169|p=≈&nbsp;}} |align=center | {{вред|77|5}} |[[резонантен заднептунец]]&nbsp;{{мали|(1:2)}}; [[астероидна месечина|двојка]] |align=center |<ref name="johnston-119979">{{нмс |title = (119979) 2002 WC19 |publisher = Johnston's Archive |date = 27 May 2019 |first = Wm. Robert |last = Johnston |url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-119979.html |access-date = 14 June 2019}}</ref>{{·}}<ref name="johnston-119979"/> |- |[[704 Интерамнија|Интерамнија]]<br />{{мали|704}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|166|3}} |align=center | {{вред|38|13}} |појасен астероид [[астероид од типот F|тип F]] |align=center |<ref name="Interamnia">{{наведено списание |display-authors=etal |first1=J. |last1=Hanuš |first2=P. |last2=Vernazza |first3=M. |last3=Viikinkoski |first4=M. |last4=Ferrais |first5=N. |last5=Rambaux |first6=E. |last6=Podlewska-Gaca |title=(704) Interamnia: A transitional object between a dwarf planet and a typical irregular-shaped minor body |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=633 |pages=A65 |arxiv=1911.13049 |doi=10.1051/0004-6361/201936639 |bibcode=2020A&A...633A..65H |year=2020 |s2cid=208512707 }}</ref>{{·}}<ref name="Interamnia"/> |- |[[Илмаре (месечина)|Илмаре]]<br />{{мали|Варда I}} | style="background:#181818;"| [[Податотека:Varda-ilmare_hst.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|163|+19|-17}} |align=center | |месечина на [[174567 Варда]] |align=center |<ref name="johnston-450894">{{нмс |title = (450894) 2008 BT18 |work = Johnston's Archive |date = 31 January 2015 |author = Johnston, Wm. Robert |url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-174567.html |access-date = 28 April 2019}}</ref> |- |[[Хиијака (месечина)|Хиијака]]<br />{{мали|Хаумеја I}} |bgcolor=black| [[Податотека:Haumea_Hubble.png|50п|центар]] |align=center | {{вред|160|p=≈&nbsp;}} |align=center | {{вред|17.9|1.1}} |[[Хаумеини месечини|месечина на Хаумеја]] |align=center |<ref name="RagozzineBrown2009">{{наведено списание| doi = 10.1088/0004-6256/137/6/4766| last1 = Ragozzine| first1 = D.| last2 = Brown| first2 = M. E.| year = 2009| title = Orbits and Masses of the Satellites of the Dwarf Planet Haumea (2003 EL61)| journal = The Astronomical Journal| volume = 137| issue = 6| pages = 4766–4776| arxiv = 0903.4213| bibcode = 2009AJ....137.4766R| s2cid = 15310444}}</ref>{{·}}<ref name="RagozzineBrown2009"/> |- |[[52 Европа|Европа]]<br />{{мали|52}} |bgcolor=black| [[Податотека:52_Europa_Lightcurve_Inversion.png|50п|центар]] |align=center | {{вред|152.0|1.8}} |align=center | {{вред|23.8|5.8}} |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="Masiero-2012"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[511 Давида|Давида]]<br />{{мали|511}} |bgcolor=black| [[Податотека:511_Davida_dettaglio.png|50п|центар]] |align=center | {{вред|145.2|1.1}} |align=center | {{вред|33.8|10.2}} |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="WISE"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |{{мпв-|55636|2002 TX|300}}<br />{{мали|55636}} | style="background:#3c3c3c;"| [[Податотека:55636-2002tx300_hst.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|143|5}} |align=center | |[[кубевано]] |align=center |<ref name="Elliot2010">{{наведено списание |display-authors=6 |last1=Elliot|first1=J. L. |last2=Person|first2=M. J. |last3=Zuluaga|first3=C. A. |last4=Bosh|first4=A. S. |last5=Adams|first5=E. R. |last6=Brothers|first6=T. C. |last7=Gulbis|first7=A. A. S. |last8=Levine|first8=S. E. |last9=Lockhart|first9=M. |date=2010 |title=Size and albedo of Kuiper belt object 55636 from a stellar occultation |url=http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA541934&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf |journal=Nature |volume=465 |issue=7300 |pages=897–900 |doi=10.1038/nature09109 |pmid=20559381 |bibcode=2010Natur.465..897E|s2cid=4431420}}</ref> |- |[[87 Силвија|Силвија]]<br />{{мали|87}} |bgcolor=black| [[Податотека:CMSylvia.png|50п|центар]] |align=center | {{вред|143|5.5}} |align=center | {{вред|14.78|0.06}} |надворешнопојасен астероид [[астероид од типот X|тип X]]; [[астероидна месечина|тројка]] |align=center |<ref name="johnston-87">{{нмс |title=(87) Sylvia, Romulus, ''and'' Remus |url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-00087.html |first=Wm. Robert |last=Johnston |date=21 September 2014 |access-date=28 April 2019}}</ref>{{·}}<ref name="Marchis05">{{наведено списание |first1=Franck |last1=Marchis |first2=Pascal |last2=Decamps |first3=Daniel |last3=Hestroffer |first4=Jérome |last4=Berthier |title=Discovery of the triple asteroidal system 87 Sylvia |url=http://www.escholarship.org/uc/item/7nb376h |journal=Nature |volume=436 |pages=822–824 |date=2005 |bibcode=2005Natur.436..822M |doi=10.1038/nature04018 |pmid=16094362 |issue=7052 |s2cid=4412813 }}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[Актеја (месечина)|Актеја]]<br />{{мали|Салација I}} |bgcolor=black| [[Податотека:Salacia_Hubble.png|50п|центар]] |align=center | {{вред|143|12}} |align=center | |месечина на [[120347 Салација]] |align=center |<ref name="johnston-120347">{{нмс |title = (120347) Salacia ''and'' Actaea |publisher = Johnston's Archive |date = 20 September 2014 |first = Wm. Robert |last = Johnston |url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-120347.html |access-date = 13 June 2019}}</ref> |- |[[47171 Лемпо|Лемпо]]<br />{{мали|47171}} | style="background:#490405;"| [[Податотека:1999TC36-Trujillo-HST.png|50п|центар]] |align=center | {{вред|136|8.5|9.5}} |align=center | |[[плутино]]; [[астероидна месечина|тројка]] |align=center |<ref name="johnston-47171">{{нмс |title = (47171) Lempo, Paha, and Hiisi |publisher = Johnston's Archive |date = 8 October 2017 |first = Wm. Robert |last = Johnston |url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-47171.html |access-date = 10 June 2019}}</ref> |- |[[Хиперион (месечина)|Хиперион]]<br />{{мали|Сатурн VII}} | bgcolor="black" | [[Податотека:Hyperion true.jpg|50п|центар]] | align="center" | {{вред|135|4}} | align="center" | {{вред|5.62|0.05}} |[[Сатурнови месечини|месечина на Сатурн]] | align="center" |<ref name="Thomas2010">{{наведено списание| doi = 10.1016/j.icarus.2010.01.025| last1 = Thomas| first1 = P. C.| date = July 2010| title = Sizes, shapes, and derived properties of the saturnian satellites after the Cassini nominal mission| journal = Icarus| volume = 208| issue = 1| pages = 395–401| url = http://www.ciclops.org/media/sp/2011/6794_16344_0.pdf| bibcode = 2010Icar..208..395T| access-date = 2021-07-10| archive-date = 2018-12-23| archive-url = https://web.archive.org/web/20181223003125/http://www.ciclops.org/media/sp/2011/6794_16344_0.pdf| url-status = dead}}</ref>{{·}}<ref name=":0">{{нмс|title=Planetary Satelite Physical Parameters|url=https://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par|url-status=live|website=JPL, NASA}}</ref><ref name="Thomas2010" /> |- |{{мпв-|26308|1998 SM|165}}<br />{{мали|26308}} | style="background:#420001;"| [[Податотека:1998SM165-Trujillo-HST.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|134|14}} |align=center | {{вред|6.87|1.8}} |[[резонантен заднептунец]]&nbsp;{{мали|(1:2)}} |align=center |<ref name="johnston-26308">{{нмс |title = (26308) 1998 SM165 ''and'' S/2001 (26308) 1 |work = Johnston's Archive |date = 21 September 2014 |first = Wm. Robert |last = Johnston |url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-79360.html |access-date = 28 April 2019}}</ref>{{·}}<ref name="johnston-26308"/> |- |[[31 Евфросина|Евфросина]]<br />{{мали|31}} |bgcolor=black| [[Податотека:A643.M1067.shape.png|50п|центар]] |align=center | {{вред|134|2}} |align=center | {{вред|17|3}} |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]]; [[астероидна месечина|двојка]] |align=center |<ref name="Masiero-2012"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[10199 Харикло|Харикло]]<br />{{мали|10199}} |bgcolor=black| [[Податотека:10199 Chariklo Hubble.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|130|p=≈&nbsp;}} |align=center | |[[кентаур (астероид)|кентаур]]; има прстени |align=center |<ref name="lcdb-10199">{{нмс |title = LCDB Data for (10199) Chariklo |publisher = Asteroid Lightcurve Database (LCDB) |url = http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=10199%7CChariklo |access-date = 28 April 2019 |archive-date = 2021-07-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210710040733/http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=10199%7CChariklo |url-status = dead }}</ref> |- |[[15 Евномија|Евномија]]<br />{{мали|15}} |bgcolor=black| [[Податотека:15Eunomia_(Lightcurve_Inversion).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|128.2|1.5}} |align=center | {{вред|31.4|1.8}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="AKARI"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[Хиси (месечина)|Хиси]]<br />{{мали|Лемпо II}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|125.5|8|8.5}} |align=center | |придружник на [[47171 Лемпо]] |align=center |<ref name="johnston-47171"/> |- |[[624 Хектор|Хектор]]<br />{{мали|624}} |bgcolor=black| [[Податотека:624Hektor-LB1-mag15.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|125|13}} |align=center | {{вред|7.9|1.4}} |Јупитеров тројанец ({{L4}}) [[астероид од типот D|тип D]]; [[астероидна месечина|двојка]] |align=center |<ref name="Marchis-2014">{{наведено списание |display-authors = 6 |first1 = F. |last1 = Marchis |first2 = J. |last2 = Durech |first3 = J. |last3 = Castillo-Rogez |first4 = F. |last4 = Vachier |first5 = M. |last5 = Cuk |first6 = J. |last6 = Berthier |first7 = M. H. |last7 = Wong |first8 = P. |last8 = Kalas |first9 = G. |last9 = Duchene |first10 = M. A. |last10 = van Dam |first11 = H. |last11 = Hamanowa |first12 = M. |last12 = Viikinkoski |date = March 2014 |title = The Puzzling Mutual Orbit of the Binary Trojan Asteroid (624) Hektor |journal = The Astrophysical Journal Letters |volume = 783 |issue = 2 |page = 6 |bibcode = 2014ApJ...783L..37M |doi = 10.1088/2041-8205/783/2/L37 |arxiv = 1402.7336 |s2cid = 19868908 }}</ref>{{·}}<ref name="Marchis-2014"/> |- |[[79360 Сила–Нунам|Сила]]<br />{{мали|79360}} |bgcolor=black| [[Податотека:Sila-nunam.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|124.5|+15|-15.5}} |align=center | {{вред|10.8|0.22}} |[[кубевано]]; [[астероидна месечина|двојка]] |align=center |<ref name="johnston-79360">{{нмс |title = (79360) Sila-Nunam |work = Johnston's Archive |date = 20 September 2014 |first = Wm. Robert |last = Johnston |url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-79360.html |access-date = 28 April 2019}}</ref> |- |{{мпв-|309239|2007 RW|10}}<br />{{мали|309239}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|123.5|15}} |align=center | |[[квазимесечина]] на Нептун |align=center |<ref name="TNOsCool4"/> |- |[[3 Јунона|Јунона]]<br />{{мали|3}} |bgcolor=black| [[Податотека:Juno from Hooker telescope.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|123.3|5.9}} |align=center | {{вред|27.3|2.9}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016">{{наведено списание |display-authors = 6 |first1 = A. K. |last1 = Mainzer |first2 = J. M. |last2 = Bauer |first3 = R. M. |last3 = Cutri |first4 = T. |last4 = Grav |first5 = E. A. |last5 = Kramer |first6 = J. R. |last6 = Masiero |first7 = C. R. |last7 = Nugent |first8 = S. M. |last8 = Sonnett |first9 = R. A. |last9 = Stevenson |first10 = E. L. |last10 = Wright |date = June 2016 |title = NEOWISE Diameters and Albedos V1.0 |url = https://sbnarchive.psi.edu/pds3/non_mission/EAR_A_COMPIL_5_NEOWISEDIAM_V1_0/data/neowise_mainbelt.tab |journal = NASA Planetary Data System |pages = EAR–A–COMPIL–5–NEOWISEDIAM–V1.0 |bibcode = 2016PDSS..247.....M |access-date = 31 October 2018}}</ref>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[148780 Алчира|Алчира]]<br />{{мали|148780}} |bgcolor=black| [[Податотека:148780-altjira-hubble.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|123|19|70}} |align=center | |[[кубевано]]; двојка |align=center |<ref name="TNOsCool10" /> |- |[[65 Кибела|Кибела]]<br />{{мали|65}} |bgcolor=black| [[Податотека:65_Cybele.png|50п|центар]] |align=center | {{вред|118.6|2.1}} |align=center | {{вред|13.6|3.1}} |надворешнопојасен астероид [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="SIMPS"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[79360 Сила–Нунам|Нунам]]<br />{{мали|79360}} |bgcolor=black| [[Податотека:Sila-nunam.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|118|+14|-15}} |align=center | |придружник на [[79360 Sila–Nunam|79360 Sila]] |align=center |<ref name="johnston-79360" /> |- |[[451 Пациенција|Пациенција]]<br />{{мали|451}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|112.9|2.3}} |align=center | {{вред|10.9|5.3}} |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[65489 Кето|Кето]]<br />{{мали|65489}} | style="background:#181818;"| [[Податотека:ceto-phorcys hst.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|111.5|5}} |align=center | {{вред|5.4|0.4}} |проширен [[кентаур (астероид)|кентаур]]; [[астероидна месечина|двојка]] |align=center |<ref name="TNOsCool4"/>{{·}}<ref name="Grundy2007" /> |- |[[532 Херкулина|Херкулина]]<br />{{мали|532}} |bgcolor=black| [[Податотека:532Herculina_(Lightcurve_Inversion).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|111.2|2.4}} |align=center | |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="SIMPS"/> |- |[[16 Психа|Психа]]<br />{{мали|16}} |bgcolor=black| [[Податотека:Psyche asteroid eso crop.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|111|2}} |align=center | {{вред|24.1|3.2}} |појасен астероид [[астероид од типот M|тип M]] |align=center | <ref name=Farrais>Ferrais et al. (2020) 'Asteroid (16) Psyche's primordial shape: A possible Jacobi ellipsoid?, ''Astronomy and Astrophysics'' 638, L15. https://doi.org/10.1051/0004-6361/202038100</ref> |- |[[S/2007 (148780) 1]]<br />{{мали|Алчира I}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|110.5|17|62.5}} |align=center | |придружник на [[148780 Алчира]] |align=center |<ref name="TNOsCool10" /> |- |[[324 Бамберга|Бамберга]]<br />{{мали|324}} |bgcolor=black| [[Податотека:Potw1749a_Bamberga_crop.png|50п|центар]] |align=center | {{вред|110.35|0.72}} |align=center | {{вред|10|1}} |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[48 Дорида|Дорида]]<br />{{мали|48}} |bgcolor=black| [[Податотека:A570.M936.shape.png|50п|центар]] |align=center | {{вред|108.2|2.4}} |align=center | {{вред|6.1|3.0}} |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[2060 Хирон|Хирон]]<br />{{мали|2060 ''или'' 95P}} | style="background:#3c3c3c;"| [[Податотека:2060 Chiron Hubble.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|108|5}} |align=center | |[[кентаур (астероид)|кентаур]]; има прстени |align=center |<ref name="TNOsCool8"/> |- |[[13 Егерија|Егерија]]<br />{{мали|13}} |bgcolor=black| [[Податотека:13Egeria_(Lightcurve_Inversion).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|107|6}} |align=center | {{вред|8.8|4.2}} |појасен астероид [[астероид од типот G|тип G]] |align=center |<ref name="Carry2012"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[7 Ирида|Ирида]]<br />{{мали|7}} |bgcolor=black| [[Податотека:Iris asteroid eso.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|107|2.5}} |align=center | {{вред|13.8|1.3}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="Iris">{{наведено списание |title=The shape of (7) Iris as evidence of an ancient large impact? |first1=J. |last1=Hanuš |first2=M. |last2=Marsset |first3=P. |last3=Vernazza |first4=M. |last4=Viikinkoski |first5=A. |last5=Drouard |first6=M. |last6=Brož |first7=B. |last7=Carry |first8=R. |last8=Fetick |display-authors=6 |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=624 |pages=A121 |number=A121 |doi=10.1051/0004-6361/201834541 |arxiv=1902.09242 |bibcode=2018DPS....5040406H |date=24 April 2019|s2cid=119089163 }}</ref>{{·}}<ref name="Iris"/> |- |[[Феба (месечина)|Деба]]<br />{{мали|Сатурн IX}} |bgcolor=black| [[Податотека:Phoebe cassini.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|106.5|0.7}} |align=center | {{вред|8.29|0.01}} |[[Сатурнови месечини|месечина на Сатурн]] |align=center |<ref name="Thomas2010"/>{{·}}<ref name=":0" /><ref name="Thomas2010"/> |- |[[S/2012 (38628) 1]]<br />{{мали|Хуја I}} |bgcolor=black| [[Податотека:Huya_Hubble.png|50п|центар]] |align=center | {{вред|106|15}} |align=center | |месечина на [[38628 Хуја]] |align=center |<ref name="TNOsCool8"/> |- |[[107 Камила|Камила]]<br />{{мали|107}} |bgcolor=black| [[Податотека:107Camilla_(Lightcurve_Inversion).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|105|4}} |align=center | {{вред|11.2|0.3}} |надворешнопојасен астероид [[астероид од типот C|тип C]]; [[астероидна месечина|тројка]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[19 Фортуна|Фортуна]]<br />{{мали|19}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|103|3}} |align=center | {{вред|8.6|1.5}} |појасен астероид [[астероид од типот G|тип G]] |align=center |<ref name="Carry2012"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[88 Тизба|Тизба]]<br />{{мали|88}} |bgcolor=black| [[Податотека:88Thisbe_(Lightcurve_Inversion).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|102|5}} |align=center | {{вред|15.3|3.1}} |појасен астероид [[астероид од типот B|тип B]] |align=center |<ref name="Carry2012"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[45 Евгенија|Евгенија]]<br />{{мали|45}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|101|1}} |align=center | {{вред|5.7|0.1|fmt=none}} |појасен астероид [[астероид од типот F|тип F]]; [[астероидна месечина|тројка]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/>{{·}}<ref name="johnston-45"/> |- ! colspan=7 style="font-size: 0.9em; font-weight: normal; text-align: left; padding: 6px 4px" | Толкување: :кентаур — астероид кој кружи помеѓу надворешните планети :Јупитеров тројанец — астероид сместен во Јупитеровите [[Лагранжова точка|Лагранжови точки]] {{L4}} и {{L5}} |} === Од 50 до 99 км === На овој список се телата со полупречник од 50 до 99&nbsp;км (100&nbsp;км до 199&nbsp;км во пречник). Тука се опфатени највеќето тела од [[астероиден појас|астероидниот појас]] и и месечините на [[џиновска планета|џиновските планети]] од овој големински опсег, но недостасуваат многу новооткриени тела од надворешниот Сонечв Систем.<ref name="johnston2011"/> [[Спектрална класификација на астероидите|Спектралните типови]] се претежно според [[Толенова класификација|Толен]], но може да има некои според [[Класификација по SMASS|SMASS]]. {| class="wikitable sortable" |- ! style="font-weight:normal; width:110px;"| '''Тело'''{{БелешкаОзнака|name=а}} ! class="unsortable"| Слика ! data-sort- type="number" style="width:85px; font-weight:normal;"| '''Полупречник'''{{БелешкаОзнака|name=B}}<br />'''{{мали|([[километар|км]])}}''' ! data-sort- type="number" style="width:75px;"| Маса<br />{{мали|(10<sup>18</sup>&nbsp;кг)}} ! Тип ! class="unsortable" style="font-weight: normal; width: 3.8em; text-align: center;" | '''Наводи'''{{БелешкаОзнака|name=Refs|text=Наводи за полупречникот (r) и масата (M)}}<br />'''{{крат|r|Навод за големината на телото}}'''{{·}}'''{{крат|M|Навод за масата на телото}}''' |- |[[54598 Биенор|Биенор]]<br />{{мали|54598}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|99|3|3.5}} |align=center | |[[кентаур (астероид)|кентаур]] |align=center |<ref name="TNOsCool11"/> |- |[[24 Темида|Темида]]<br />{{мали|24}} |bgcolor=black| [[Податотека:A609.M1006.shape.png|50п|центар]] |align=center | {{вред|98|2}} |align=center | {{вред|5.9|1.9}} |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[Лариса (месечина)|Лариса]]<br />{{мали|Нептун VII}} |bgcolor=black| [[Податотека:Larissa 1.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|97|3}} |align=center | {{вред|4.2|p=≈&nbsp;}} |месечина на Нептун |align=center |<ref name=":0" /> |- |[[375 Урсула|Урсула]]<br />{{мали|375}} |bgcolor=black| [[Податотека:375Ursula-LB1.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|96.8|1.3}} |align=center | {{вред|8.4|5.3}} |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="AKARI">{{наведено списание |display-authors = 6 |first1 = Fumihiko |last1 = Usui |first2 = Daisuke |last2 = Kuroda |first3 = Thomas G. |last3 = Müller |first4 = Sunao |last4 = Hasegawa |first5 = Masateru |last5 = Ishiguro |first6 = Takafumi |last6 = Ootsubo |first7 = Daisuke |last7 = Ishihara |first8 = Hirokazu |last8 = Kataza |first9 = Satoshi |last9 = Takita |first10 = Shinki |last10 = Oyabu |first11 = Munetaka |last11 = Ueno |first12 = Hideo |last12 = Matsuhara |first13 = Takashi |last13 = Onaka |date = October 2011 |title = Asteroid Catalog Using Akari: AKARI/IRC Mid-Infrared Asteroid Survey |journal = Publications of the Astronomical Society of Japan |volume = 63 |issue = 5 |pages = 1117–1138 |bibcode = 2011PASJ...63.1117U |doi = 10.1093/pasj/63.5.1117 |doi-access= free }}</ref>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[29 Амфитрита|Амфитрита]]<br />{{мали|29}} |bgcolor=black| [[Податотека:Potw1749a_Amphitrite_crop.png|50п|центар]] |align=center | {{вред|94.8|0.6}} |align=center | {{вред|13|2}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[41 Дафна|Дафна]]<br />{{мали|41}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|94.5|0.5}} |align=center | {{вред|6.3|0.1}} |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]]; [[астероидна месечина|двојка]] |align=center |<ref name="Matter2011">{{наведено списание |last1=Matter |first1=Alexis |last2=Marco |first2=Delbo |last3=Sebastiano |first3=Ligori |last4=Nicolas |first4=Crouzet |last5=Paolo |first5=Tanga |title=Determination of physical properties of the asteroid (41) Daphne from interferometric observations in the thermal infrared |journal=Icarus |volume=215 |issue=1 |pages=47–56 |date=2011 |doi=10.1016/j.icarus.2011.07.012 |arxiv=1108.2616|bibcode = 2011Icar..215...47M |s2cid=118674450 }}</ref>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[94 Аврора|Аврора]]<br />{{мали|94}} |bgcolor=black| [[Податотека:94Aurora_(Lightcurve_Inversion).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|93.8|3.6}} |align=center | {{вред|6.2|3.6}} |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="WISE"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[121 Хермиона|Хермиона]]<br />{{мали|121}} |bgcolor=black| [[Податотека:121Hermione (Lightcurve Inversion).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|94|3}} |align=center | {{вред|5.0|0.3}} |надворешнопојасен астероид [[астероид од типот C|тип C]]; [[астероидна месечина|двојка]] |align=center | <ref name="johnston-121">{{нмс |first1 = Wm. Robert |last1 = Johnston |title = (121) Hermione ''and'' S/2002 (121) 1 ("LaFayette") |publisher = Johnston's Archive |date = 21 September 2014 |url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-00121.html |access-date = 5 June 2019}}</ref>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[154 Берта|Берта]]<br />{{мали|154}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|93.4|0.9}} |align=center | {{вред|9.2|5.2}} |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="Carry2012"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[6 Хеба|Хеба]]<br />{{мали|6}} |bgcolor=black| [[Податотека:6hebe.png|50п|центар]] |align=center | {{вред|92.6|1.4}} |align=center | {{вред|14|1}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="SIMPS"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[9 Метида|Метида]]<br />{{мали|9}} |bgcolor=black| [[Податотека:9Metis (Lightcurve Inversion).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|92|p=≈&nbsp;}} |align=center | {{вред|8.4|1.7}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[130 Електра|Електра]]<br />{{мали|130}} |bgcolor=black| [[Податотека:130Elektra (Lightcurve Inversion).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|90.3|1.3}} |align=center | {{вред|6.6|0.4}} |појасен астероид [[астероид од типот G|тип G]]; [[астероидна месечина|тројка]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/>{{·}}<ref name="Marchis2008">{{наведено списание |display-authors=6 |last=Marchis |first=Franck |author2=P. Descamps |author3=J. Berthier |author4=D. hestroffer |author5=F. vachier |author6=M. Baek |author7=A. Harris |author8=D. Nesvorny |title=Main Belt Binary Asteroidal Systems With Eccentric Mutual Orbits |journal=Icarus |volume=195 |issue=1 |pages=295–316 |date=2008 |arxiv=0804.1385 |doi=10.1016/j.icarus.2007.12.010 |bibcode=2008Icar..195..295M|s2cid=119244052 }}</ref> |- |[[Јанус (месечина)|Јанус]]<br />{{мали|Сатурн X}} |bgcolor=black| [[Податотека:PIA12714 Janus crop.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|89.5|1.4}} |align=center | {{вред|1.898|0.001}} |месечина на Сатурн |align=center |<ref name="Thomas2010"/>{{·}}<ref name="Thomas2010"/> |- |[[88611 Техаронхијавако|Техаронхијавако]]<br />{{мали|88611}} | style="background:#3c3c3c;"| [[Податотека:teharonhiawako-sawiskera hst.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|89|16|18}} |align=center | {{вред|2.44|0.03}} |[[кубевано]]; [[астероидна месечина|двојка]] |align=center |<ref name="TNOsCool10"/>{{·}}<ref name="johnston-88611">{{нмс |first1 = Wm. Robert |last1 = Johnston |title = (88611) Teharonhiawako ''and'' Sawiskera |publisher = Johnston's Archive |date = 20 September 2014 |url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-88611.html |access-date = 13 June 2019}}</ref> |- |[[96 Егла|Егла]]<br />{{мали|96}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|88.9|0.8}} |align=center | {{вред|6.4|6.3}} |појасен астероид [[астероид од типот T|тип T]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[Галатеја (месечина)|Галатеја]]<br />{{мали|Нептун VI}} | bgcolor="black" | [[Податотека:Galatea moon.jpg|50п|центар]] | align="center" | {{вред|88|4}} | align="center" | {{вред|2.12|0.08}} |месечина на Нептун | align="center" |<ref name="Showalter2019" />{{·}}<ref name="Porco1991"> {{наведено списание | doi = 10.1126/science.253.5023.995 | last = Porco | first = C.C. | year = 1991 | title = An Explanation for Neptune's Ring Arcs | journal = Science | volume = 253 | issue = 5023 | pages = 995–1001 | pmid = 17775342 | bibcode = 1991Sci...253..995P | s2cid = 742763 }} </ref><ref>{{нмс|title=Planetary Satelite Pysical Parameters|url=https://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par|url-status=live|website=JPL, NASA}}</ref> |- |[[Форкиј (месечина)|Форкиј]]<br />{{мали|Кето I}} | style="background:#181818;"| [[Податотека:ceto-phorcys hst.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|87|8|-9}} |align=center | {{вред|1.67|p=≈&nbsp;}} |придружник на [[65489 Кето]] |align=center |<ref name="Grundy2007"/>{{·}}<ref name="Grundy2007">{{наведено списание |last=Grundy |first=W.M. |author2=Stansberry, J.A. |author3=Noll K.S. |author4=Stephens, D.C. |display-authors= etal |title=The orbit, mass, size, albedo, and density of (65489) Ceto/Phorcys: A tidally-evolved binary Centaur |journal=Icarus |date=2007 |arxiv=0704.1523 |bibcode = 2007Icar..191..286G |doi = 10.1016/j.icarus.2007.04.004 |volume=191 |issue=1 |pages=286–297|s2cid=1532765 }}</ref> |- |[[372 Палма|Палма]]<br />{{мали|372}} |bgcolor=black| [[Податотека:372Palma (Lightcurve Inversion).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|86.8|1.4}} |align=center | {{вред|5.2|0.6}} |појасен астероид [[астероид од типот B|тип B]] |align=center |<ref name="Masiero-2012">{{наведено списание |first1 = Joseph R. |last1 = Masiero |first2 = A. K. |last2 = Mainzer |first3 = T. |last3 = Grav |first4 = J. M. |last4 = Bauer |first5 = R. M. |last5 = Cutri |first6 = C. |last6 = Nugent |first7 = M. S. |last7 = Cabrera |date = 10 October 2012 |title = Preliminary Analysis of ''WISE''/NEOWISE 3-Band Cryogenic and Post-cryogenic Observations of Main Belt Asteroids |journal = The Astrophysical Journal Letters |volume = 759 |pages = L8 |number = 1 |bibcode = 2012ApJ...759L...8M |doi = 10.1088/2041-8205/759/1/L8|arxiv= 1209.5794 |s2cid = 46350317 }}</ref>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[702 Алауда|Алауда]]<br />{{мали|702}} |bgcolor=black| [[Податотека:702Ala-mag13-occult.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|86|28}} |align=center | {{вред|6.06|0.36}} |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]]; [[астероидна месечина|двојка]] |align=center |<ref name="Masiero-2012"/>{{·}}<ref name="Rojo-2011">{{наведено списание |first1 = P. |last1 = Rojo |first2 = J. L. |last2 = Margot |date = February 2011 |title = Mass and Density of the астероид од типот B (702) Alauda |journal = The Astrophysical Journal |volume = 727 |issue = 2 |page = 5 |bibcode = 2011ApJ...727...69R |doi = 10.1088/0004-637X/727/2/69 |arxiv = 1011.6577|s2cid = 59449907 }}</ref> |- |[[153 Хилда|Хилда]]<br />{{мали|153}} | bgcolor="black" | [[Податотека:Hilda-LB1-mag14.jpg|50п|центар]] | align="center" | {{вред|85.3|1.6}} | align="center" | |надворешнопојасен астероид; [[Хилдино семејство|хилдин]] | align="center" |<ref name="SIMPS" /> |- |[[Хималија (месечина)|Хималија]]<br />{{мали|Јупитер VI}} | bgcolor="black" | [[Податотека:Cassini-Huygens Image of Himalia.png|50п|центар]] | align="center" | {{вред|85}} | align="center" | {{вред|4.2|0.6}} |месечина на Јупитер | align="center" | <ref name="jplssd" />{{·}}<ref name="Emelyanov2005">{{наведено списание |last=Emelyanov |first=N.V. |author2= Archinal, B. A. |author3=A'hearn, M. F. |display-authors=etal |title=The mass of Himalia from the perturbations on other satellites | url=https://www.aanda.org/articles/aa/pdf/2005/30/aahe201.pdf |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=438 |issue=3 |pages=L33–L36 |date=2005 |doi=10.1051/0004-6361:200500143|bibcode=2005A&A...438L..33E|doi-access=free}}</ref> |- |[[Намака (месечина)|Намака]]<br />{{мали|Хаумеја II}} | bgcolor="black" | [[Податотека:Haumea_Hubble.png|50п|центар]] | align="center" | {{вред|85|p=≈&nbsp;}} | align="center" | {{вред|1.8|1.5}} |месечина на Хаумеја | align="center" |<ref name="RagozzineBrown2009" />{{·}}<ref name="RagozzineBrown2009" /> |- |[[Вејвот (месечина)|Вејвот]]<br />{{мали|Квавар I}} | style="background:#181818;" | [[Податотека:quaoar-weywot hst.jpg|50п|центар]] | align="center" | {{вред|85|p=≈&nbsp;}} | align="center" | |месечина на [[50000 Квавар]] | align="center" | |- |[[76 Фреја|Фреја]]<br />{{мали|76}} | bgcolor="black" | [[Податотека:76Freia (Lightcurve Inversion).png|50п|центар]] | align="center" | {{вред|84.2|1.0}} | align="center" | {{вред|2.0|4.2}} |outer појасен астероид [[астероид од типот P|тип P]]/[[астероид од типот X|тип X]] | align="center" |<ref name="AKARI" />{{·}}<ref name="Carry2012" /> |- |[[22 Калиопа|Калиопа]]<br />{{мали|22}} | bgcolor="black" | | align="center" | {{вред|83.8|1.5}} | align="center" | {{вред|8.16|0.26}} |појасен астероид [[астероид од типот M|тип M]]; [[астероидна месечина|двојка]] | align="center" |<ref name="Mainzer-2016" />{{·}}<ref name="Descamps2008">{{наведено списание|last=Descamps|first=P.|title=New determination of the size and bulk density of the binary asteroid 22 Kalliope from observations of mutual eclipses|date=2008|journal=Icarus|volume=196|issue=2|pages=578–600|bibcode=2008Icar..196..578D|doi=10.1016/j.icarus.2008.03.014|arxiv=0710.1471|author2=Marchis, F.|last3=Pollock|first3=J.|display-authors=2|last4=Berthier|first4=J|last5=Vachier|first5=F|last6=Birlan|first6=M|last7=Kaasalainen|first7=M|last8=Harris|first8=A|last9=Wong|first9=M|s2cid=118437111}}</ref> |- |[[Амалтеја (месечина)|Амалтеја]]<br />{{мали|Јупитер V}} | bgcolor="black" | [[Податотека:Amalthea (moon).png|50п|центар]] | align="center" | {{вред|83.45|2.4}} | align="center" | {{вред|2.08|0.15}} |месечина на Јупитер | align="center" |<ref name="ThomasBurns1998">{{наведено списание| doi = 10.1006/icar.1998.5976| last1 = Thomas | first1 = P. C.| last2 = Burns | first2 = J. A.| last3 = Rossier | first3 = L.| last4 = Simonelli | first4 = D.| last5 = Veverka | first5 = J.| last6 = Chapman | first6 = C. R.| last7 = Klaasen | first7 = K.| last8 = Johnson | first8 = T. V.| last9 = Belton | first9 = M. J. S.| author10 = Galileo Solid State Imaging Team| date =September 1998| title = The Small Inner Satellites of Jupiter| journal = Icarus| volume = 135| issue = 1| pages = 360–371| bibcode = 1998Icar..135..360T}}</ref>{{·}}<ref name=":0" /><ref name="AndersonJohnson2005">{{наведено списание| doi = 10.1126/science.1110422| last1 = Anderson | first1 = J. D.| last2 = Johnson | first2 = T. V.| last3 = Schubert | first3 = G.| last4 = Asmar | first4 = S.| last5 = Jacobson | first5 = R. A.| last6 = Johnston | first6 = D.| last7 = Lau | first7 = E. L.| last8 = Lewis | first8 = G.| last9 = Moore | first9 = W. B.| date = 27 May 2005| last10 = Taylor | first10 = A.| last11 = Thomas | first11 = P. C.| last12 = Weinwurm | first12 = G.| title = Amalthea's Density is Less Than That of Water| journal = Science| volume = 308| issue = 5726| pages = 1291–1293| pmid = 15919987| bibcode = 2005Sci...308.1291A| s2cid = 924257 }}</ref> |- |[[911 Агамемнон|Агамемнон]]<br />{{мали|911}} | bgcolor="black" | | align="center" | {{вред|83.3|2.0}} | align="center" | |Јупитеров тројанец ({{L4}}) [[астероид од типот D|тип D]] | align="center" |<ref name="SIMPS" /> |- |[[59 Елпида|Елпида]]<br />{{мали|59}} | bgcolor="black" | | align="center" | {{вред|82.6|2.3}} | align="center" | {{вред|3|0.5}} |појасен астероид [[астероид од типот C|тип CP]]/[[астероид од типот B|тип B]] | align="center" |<ref name="Mainzer-2016" />{{·}}<ref name="Carry2012" /> |- |[[Пак (месечина)|Пак]]<br />{{мали|Уран XV}} | bgcolor="black" | [[Податотека:Puck, moon of Uranus (1986).png|50п|центар]] | align="center" | {{вред|81|2}} | align="center" | |месечина на Уран | align="center" | <ref name="UranusVoyager">{{наведено списание| doi = 10.1006/icar.2001.6597| last = Karkoschka| first = Erich| year = 2001| title = Voyager's Eleventh Discovery of a Satellite of Uranus and Photometry and the First Size Measurements of Nine Satellites| journal = Icarus| volume = 151| issue = 1| pages = 69–77| bibcode = 2001Icar..151...69K}}</ref> |- |[[S/2015 (136472) 1]]<br />{{мали|Макемаке I}} | bgcolor="black" | [[Податотека:Makemake_with_moon.JPG|50п|центар]] | align="center" | {{вред|80|p=≈&nbsp;}} | align="center" | |месечина на Макемаке | align="center" |<ref>{{нмс|title=In Depth {{!}} Makemake - NASA Solar System Exploration|url=https://solarsystem.nasa.gov/planets/dwarf-planets/makemake/in-depth/|url-status=live}}</ref> |- |[[Сикоракса (месечина)|Сикоракса]]<br />{{мали|Уран XVII}} |bgcolor=black| [[Податотека:Uranus-sycorax2.gif|50п|центар]] |align=center | {{вред|78.5|11.5|7.5}} |align=center | |месечина на Уран |align=center |<ref name="FarkasTakacs2017">{{наведено списание |title = Properties of the Irregular Satellite System around Uranus Inferred from K2, Herschel, and Spitzer Observations |display-authors = etal |first1 = A. |last1 = Farkas-Takács |first2 = Cs. |last2 = Kiss |first3 = A. |last3 = Pál |first4 = L. |last4 = Molnár |first5 = Gy. M. |last5 = Szabó |first6 = O. |last6 = Hanyecz |date = September 2017 |journal = The Astronomical Journal |volume = 154 |issue = 3 |id = 119 |pages = 13 |doi = 10.3847/1538-3881/aa8365 |arxiv = 1706.06837 |bibcode = 2017AJ....154..119F|s2cid = 118869078 }}</ref> |- |[[85 Ија|Ија]]<br />{{мали|85}} |bgcolor=black| [[Податотека:85Io (Lightcurve Inversion).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|77.4|1.9}} |align=center | {{вред|2.6|1.5}} |појасен астероид [[астероид од типот F|тип FC]]/[[астероид од типот B|тип B]] |align=center |<ref name="SIMPS"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[93 Минерва|Минерва]]<br />{{мали|93}} |bgcolor=black| [[Податотека:93Minerva (Lightcurve Inversion).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|77.08|0.65}} |align=center | {{вред|3.5|0.4}} |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]]; [[астероидна месечина|тројка]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[54 Александра|Александра]]<br />{{мали|54}} |bgcolor=black| [[Податотека:54Alexandra (Lightcurve Inversion).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|77.07|0.32}} |align=center | {{вред|6.2|3.5}} |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[39 Летиција|Летиција]]<br />{{мали|39}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|77|2}} |align=center | {{вред|4.7|1.1}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="Carry2012">{{наведено списание |first1 = B. |last1 = Carry |title = Density of asteroids |journal = Planetary and Space Science |volume = 73 |issue = 1 |pages = 98–118 |date = December 2012 |doi = 10.1016/j.pss.2012.03.009 |bibcode = 2012P&SS...73...98C |arxiv = 1203.4336|s2cid = 119226456 }}</ref>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[Деспина (месечина)|Деспина]]<br />{{мали|Нептун V}} | bgcolor="black" | [[Податотека:Despina.jpg|50п|центар]] | align="center" | {{вред|75|3}} | align="center" | |месечина на Нептун | align="center" |<ref name=":0" /> |- |[[11 Партенопа|Партенопа]]<br />{{мали|11}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|75|1}} |align=center | {{вред|5.91|0.45}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="AKARI"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[385446 Манве|Манве]]<br />{{мали|385446}} | style="background:#3c3c3c;"| [[Податотека:manwe-thorondor hst.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|75|p=≈&nbsp;}} |align=center | {{вред|1.41|p=≈&nbsp;}} |[[резонантен заднептунец]] {{мали|(4:7)}}; [[астероидна месечина|двојка]] |align=center |<ref name="Rabinowitz2019">{{наведен arXiv |title=The Complex Rotational Light Curve of (385446) Manwë-Thorondor, a Multi-Component Eclipsing System in the Kuiper Belt |first1=David L. |last1=Rabinowitz |first2=Susan D. |last2=Benecchi |first3=William M. |last3=Grundy |first4=Anne J. |last4=Verbiscer |first5=Audrey |last5=Thirouin |date=November 2019 |class=astro-ph.EP |eprint=1911.08546}}</ref>{{·}}<ref name="Rabinowitz2019"/> |- |[[49 Палес|Палес]]<br />{{мали|49}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|74.9|p=≈&nbsp;}} |align=center | {{вред|4.2|2.2}} |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="SIMPS">{{нмс |url=http://www.psi.edu/pds/resource/imps.html |author=Tedesco |display-authors=etal |title=Supplemental IRAS Minor Planet Survey (SIMPS) |access-date=29 December 2008 |work=IRAS-A-FPA-3-RDR-IMPS-V6.0 |publisher=Planetary Data System |date=2004 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090817051318/http://www.psi.edu/pds/resource/imps.html |archive-date=17 August 2009}}</ref>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[95 Аретуза|Аретуза]]<br />{{мали|95}} |bgcolor=black| [[Податотека:95Arethusa (Lightcurve Inversion).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|74.0|2.4}} |align=center | |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="WISE"/> |- |[[8 Флора|Флора]]<br />{{мали|8}} |bgcolor=black| [[Податотека:8Flora (Lightcurve Inversion).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|73.7|0.5}} |align=center | {{вред|9.2|1.8|p=≈&nbsp;}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[762 Пулкова|Пулкова]]<br />{{мали|762}} |bgcolor=black| <!-- Do not use a non-free file here, per WP:NFLISTS --> |align=center | {{вред|73.7|0.4}} |align=center | {{вред|1.4|0.1}} |појасен астероид [[астероид од типот F|тип F]]; [[астероидна месечина|двојка]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/>{{·}}<ref name="johnston-762">{{нмс |first1 = Wm. Robert |last1 = Johnston |title = (762) Pulcova |publisher = Johnston's Archive |date = 21 September 2014 |url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-00762.html |access-date = 10 June 2019}}</ref> |- |[[89 Јулија|Јулија]]<br />{{мали|89}} |bgcolor=black| [[Податотека:Potw1749a_Julia_crop.png|50п|центар]] |align=center | {{вред|72.7|0.6}} |align=center | {{вред|6.7|1.8}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[14 Ирена|Ирена]]<br />{{мали|14}} |bgcolor=black| [[Податотека:14Irene (Lightcurve Inversion).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|72|1}} |align=center | {{вред|2.9|1.9}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="AKARI"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[47 Аглаја|Аглаја]]<br />{{мали|47}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|71|4}} |align=center | {{вред|3.2|1.7}} |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="Carry2012"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[617 Патрокло|Патрокло]]<br />{{мали|617}} |bgcolor=black| [[Податотека:617 Patroclus Hubble.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|70.181|0.434}} |align=center | {{вред|1.36|0.11}} |Јупитеров тројанец ({{L5}}) [[астероид од типот P|тип P]]; [[астероидна месечина|двојка]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[18 Мелопмена|Мелопмена]]<br />{{мали|18}} |bgcolor=black| [[Податотека:A601.M993.shape.png|50п|центар]] |align=center | {{вред|69.797|1.226}} |align=center | {{вред|3}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/>{{·}}<ref name="Baer2007">{{наведено списание |last=Baer |first=James|author2=Steven R. Chesley |title=Astrometric masses of 21 asteroids, and an integrated asteroid ephemeris |journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |volume=100|issue=2008|pages=27–42 |doi=10.1007/s10569-007-9103-8 |date=2008|bibcode= 2008CeMDA.100...27B |doi-access=free}}</ref> |- |[[51 Немауза|Немауза]]<br />{{мали|51}} |bgcolor=black| [[Податотека:51Nemausa 20160903 (OccultationAndInversion).jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|69.079|0.483}} |align=center | {{вред|2.48|0.86}} |појасен астероид [[астероид од типот G|тип G]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[69 Хесперија|Хесперија]]<br />{{мали|69}} |bgcolor=black| [[Податотека:69Hesperia (Lightcurve Inversion).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|69.065|2.35}} |align=center | {{вред|5.86|1.18}} |појасен астероид [[астероид од типот M|тип M]] |align=center |<ref name="SIMPS"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[42355 Тифон|Тифон]]<br />{{мали|42355}} | style="background:#181818;"| [[Податотека:typhon-echidna hst.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|69|4.5}} |align=center | {{вред|0.87|0.03}} |[[Резонантен заднептунец|резонантно]] [[тело од Расеаниот Диск|ТРД]] (7:10); [[астероидна месечина|двојка]] |align=center |<ref name="TNOsCool11"/>{{·}}<ref name="johnston-42355">{{нмс |title = (42355) Typhon ''and'' Echidna |publisher = Johnston's Archive |date = 31 January 2015 |first = Wm. Robert |last = Johnston |url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-42355.html |access-date = 14 June 2019}}</ref> |- |[[20 Масалија|Масалија]]<br />{{мали|20}} |bgcolor=black| [[Податотека:A112.M119.shape.png|50п|центар]] |align=center | {{вред|67.84|1.837}} |align=center | {{вред|5|1.04}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="Masiero-2012"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[Порција (месечина)|Порција]]<br />{{мали|Уран XII}} | style="background:#7e7e7e;"| [[Податотека:Uranus-Portia-Cressida-Ophelia-NASA.gif|50п|центар]] |align=center | {{вред|67.6|4}} |align=center | |месечина на Уран |align=center |<ref name="jplssd"/> |- |[[283 Ема|Ема]]<br />{{мали|283}} |bgcolor=black| [[Податотека:283Emma (Lightcurve Inversion).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|66.193|0.129}} |align=center | {{вред|1.38|0.03}} |појасен астероид [[астероид од типот X|тип X]]; [[астероидна месечина|двојка]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[47171 Лемпо#Паха|Паха]]<br />{{мали|Лемпо I}} | style="background:#490405;"| [[Податотека:1999TC36-Trujillo-HST.png|50п|центар]] |align=center | {{вред|66|4|4.5}} |align=center | {{вред|0.746|0.001}} |месечина на [[47171 Лемпо]] |align=center | <ref name="johnston-47171"/>{{·}}<ref name="Lempo">{{наведено списание |last1=Benecchi |first1=S.D |last2=Noll |first2=K. S. |last3=Grundy |first3=W. M. |last4=Levison |first4=H. F. |title=(47171) 1999 TC36, A Transneptunian Triple |journal=Icarus |volume=207 |issue=2 |pages=978–991 |date=2010 |doi=10.1016/j.icarus.2009.12.017 |bibcode=2010Icar..207..978B |arxiv=0912.2074|s2cid=118430134 }}</ref> |- |[[146 Луџина|Луцина]]<br />{{мали|146}} |bgcolor=black| [[Податотека:146Lucina (Lightcurve Inversion).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|65.947}} |align=center | |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="Pravec2012">{{наведено списание | last1 = Pravec | first1 = P. | last2 = Harris | first2 = A. W. | last3 = Kusnirak | first3 = P. | last4 = Galad | first4 = A. | last5 = Hornoch | first5 = K. | title = Absolute Magnitudes of Asteroids and a Revision of Asteroid Albedo Estimates from WISE Thermal Observations | journal = Icarus | volume = 221 | issue = 1 | pages = 365–387 | year = 2012 | doi = 10.1016/j.icarus.2012.07.026 | bibcode = 2012LPICo1667.6089P}}</ref> |- |[[Савискера (месечина)|Савискера]]<br />{{мали|Техаронхијавако I}} | style="background:#3c3c3c;"| [[Податотека:teharonhiawako-sawiskera hst.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|65.5|12|13}} |align=center | |придружник на [[88611 Техаронхијавако]] |align=center | <ref name="TNOsCool10"/> |- |[[216 Клеопатра|Клеопатра]]<br />{{мали|216}} |bgcolor=black|[[Податотека:Kleopatra.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|65.333}} |align=center | {{вред|4.64|0.02}} |појасен астероид [[астероид од типот M|тип M]]; [[астероидна месечина|тројка]] |align=center |<ref name="Ostro-2000">{{наведено списание |display-authors = 6 |first1 = Steven J. |last1 = Ostro |first2 = R. Scott |last2 = Hudson |first3 = Michael C. |last3 = Nolan |first4 = Jean-Luc |last4 = Margot |first5 = Daniel J. |last5 = Scheeres |first6 = Donald B. |last6 = Campbell |first7 = Christopher |last7 = Magri |first8 = Jon D. |last8 = Giorgini |first9 = Donald K. |last9 = Yeomans |date = May 2000 |title = Radar Observations of Asteroid 216 Kleopatra |journal = Science |volume = 288 |issue = 5467 |pages = 836–839 |bibcode = 2000Sci...288..836O |doi = 10.1126/science.288.5467.836 |pmid = 10797000 |s2cid = 7589001 |url = https://semanticscholar.org/paper/37029bbb88c999f1f0b70f2d80015e3396115691 }}</ref>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[588 Ахил|Ахил]]<br />{{мали|588}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|65.049|0.277}} |align=center | |Јупитеров тројанец ({{L4}}) [[астероид од типот D|тип DU]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/> |- |[[70 Панопеја|Панопеја]]<br />{{мали|70}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|63.956|0.373}} |align=center | {{вред|4.33|1.09}} |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[279 Туле|Туле]]<br />{{мали|279}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|63.295|1.85}} |align=center | |појасен астероид [[астероид од типот D|тип D]] |align=center |<ref name="SIMPS"/> |- |[[66652 Борасизи|Борасизи]]<br />{{мали|66652}} | style="background:#181818;"| [[Податотека:borasisi-pabu hst.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|63|12.5|-25.5}} |align=center | {{вред|3.433|0.027}} |[[кубевано]]; [[астероидна месечина|двојка]] |align=center |<ref name="TNOsCool10"/>{{·}}<ref name="Grundy2011">{{наведено списание | last1 = Grundy | first1 = W. M. | last2 = Noll | first2 = K. S. | last3 = Nimmo | first3 = F. | last4 = Roe | first4 = H. G. | last5 = Buie | first5 = M. W. | last6 = Porter | first6 = S. B. | last7 = Benecchi | first7 = S. D. | last8 = Stephens | first8 = D. C. | last9 = Levison | first9 = H. F. | doi = 10.1016/j.icarus.2011.03.012 | last10 = Stansberry | first10 = J. A. | title = Five new and three improved mutual orbits of transneptunian binaries | journal = Icarus | volume = 213 | issue = 2 | page = 678 | date = 2011 | url = http://es.ucsc.edu/~fnimmo/website/Grundy_KBO.pdf|bibcode = 2011Icar..213..678G |arxiv = 1103.2751| s2cid = 9571163 }}</ref> |- |[[46 Хестија|Хестија]]<br />{{мали|46}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|62.07|1.7}} |align=center | {{вред|3.5}} |појасен астероид [[астероид од типот P|тип P]]/[[астероид од типот X|тип Xc]] |align=center |<ref name="SIMPS"/>{{·}}<ref name="Michalak2001">{{наведено списание |last=Michalak |first=G. |title=Determination of asteroid masses |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=374 |issue=2 |pages=703–711 |date=2001 |doi=10.1051/0004-6361:20010731 |bibcode=2001A&A...374..703M|doi-access=free}}</ref> |- |[[68 Лето|Лето]]<br />{{мали|68}} |bgcolor=black| [[Податотека:68Leto (Lightcurve Inversion).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|61.255|1.569}} |align=center | {{вред|3.28|1.9}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[92 Ундина|Ундина]]<br />{{мали|92}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|60.465|0.850}} |align=center | {{вред|4.43|0.25}} |појасен астероид [[астероид од типот X|тип X]] |align=center |<ref name="AKARI"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[28 Белона|Белона]]<br />{{мали|28}} |bgcolor=black| [[Податотека:28Bell-LB1-mag12.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|60.45|1.90}} |align=center | {{вред|2.62|0.15}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="jplssd-28">{{нмс |type=2018-10-18 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 28 Bellona |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=28 |access-date=30 April 2019}}</ref>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[78 Дијана|Дијана]]<br />{{мали|78}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|60.30|1.35}} |align=center | {{вред|1.27|0.13}} |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="jplssd-78">{{нмс |type=2018-10-22 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 78 Diana |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=78 |access-date=2 May 2019}}</ref>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[1173 Анхис|Анхис]]<br />{{мали|1173}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|60.245|1.455}} |align=center | |Јупитеров тројанец ({{L5}}) [[астероид од типот P|тип P]] |align=center |<ref name="AKARI"/> |- |[[74 Галатеја|Галатеја]]<br />{{мали|74}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|59.355|1.400}} |align=center | {{вред|6.13|5.36}} |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="jplssd-74">{{нмс |type=2018-05-22 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 74 Galatea |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=74 |access-date=2 May 2019}}</ref>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[1867 Дејфоб|Дејфоб]]<br />{{мали|1867}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|59.110|0.808}} |align=center | |Јупитеров тројанец ({{L5}}) [[астероид од типот D|тип D]] |align=center |<ref name="jplssd-1867">{{нмс |type=2018-06-21 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 1867 Deiphobus (1971 EA) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1867 |access-date=2 May 2019}}</ref> |- |- |[[1172 Енеј|Енеј]]<br />{{мали|1172}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|59.010|0.403}} |align=center | |Јупитеров тројанец ({{L5}}) [[астероид од типот D|тип D]] |align=center |<ref name="jplssd-1172">{{нмс |type=2018-07-03 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 1172 Aneas (1930 UA) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1172 |access-date=1 May 2019}}</ref> |- |[[1437 Диомед|Диомед]]<br />{{мали|1437}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|58.893|0.59}} |align=center | |Јупитеров тројанец ({{L4}}) [[астероид од типот D|тип D]] |align=center |<ref name="jplssd-1437">{{нмс |type=2018-10-22 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 1437 Diomedes (1937 PB) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1437 |access-date=30 April 2019}}</ref> |- |[[81 Терпсихора|Терпсихора]]<br />{{мали|81}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|58.864|0.367}} |align=center | {{вред|6.19|5.31}} |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="jplssd-81">{{нмс |type=2018-10-22 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 81 Terpsichore |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=81 |access-date=2 May 2019}}</ref>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[Леда (месечина)|Епиметеј]]<br />{{мали|Сатурн XI}} |bgcolor=black| [[Податотека:PIA09813 Epimetheus S. polar region.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|58.1|1.8}} |align=center | {{вред|5.266|0.006}} |месечина на Сатурн |align=center |<ref name="Thomas2010"/>{{·}}<ref name="Thomas2010"/> |- |[[34 Кирка|Кирка]]<br />{{мали|34}} |bgcolor=black| [[Податотека:34Circe (Lightcurve Inversion).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|57.745|0.989}} |align=center | {{вред|3.66|0.03|p=≈&nbsp;}} |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[38 Леда|Леда]]<br />{{мали|38}} |bgcolor=black| [[Податотека:38Leda (Lightcurve Inversion).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|57.705|0.665}} |align=center | {{вред|5.71|5.47}} |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="Carry2012"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[12 Викторија|Викторија]]<br />{{мали|12}} |bgcolor=black| [[Податотека:A517.M844.shape(1).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|57.544|0.599}} |align=center | {{вред|2.45|0.46}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="jplssd-12">{{нмс |type=2018-09-09 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 12 Victoria |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=12 |access-date=30 April 2019}}</ref>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[1143 Одисеј|Одисеј]]<br />{{мали|1143}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|57.312|0.296}} |align=center | |Јупитеров тројанец ({{L4}}) [[астероид од типот D|тип D]] |align=center |<ref name="jplssd-1143">{{нмс |type=2018-10-22 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 1143 Odysseus (1930 BH) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1143 |access-date=2 May 2019}}</ref> |- |[[2241 Алкатој|Алкатој]]<br />{{мали|2241}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|56.841|0.858}} |align=center | |Јупитеров тројанец ({{L5}}) [[астероид од типот D|тип D]] |align=center |<ref name="jplssd-2241">{{нмс |type=2018-06-17 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 2241 Alcathous (1979 WM) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2241 |access-date=2 May 2019}}</ref> |- |[[56 Мелета|Мелета]]<br />{{мали|56}} |bgcolor=black| [[Податотека:A666.M1106.shape(1).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|56.62|0.85}} |align=center | {{вред|4.61}} |појасен астероид [[астероид од типот P|тип P]] |align=center |<ref name="SIMPS"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[57 Мнемозина|Мнемосина]]<br />{{мали|57}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|56.295|1.4}} |align=center | {{вред|12.6|2.4|p=≈&nbsp;}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="jplssd-57">{{нмс |type=2018-06-25 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 57 Mnemosyne |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=57 |access-date=30 April 2019}}</ref>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[659 Нестор|Нестор]]<br />{{мали|659}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|56.16|0.925}} |align=center | |Јупитеров тројанец ({{L4}}) [[астероид од типот X|тип XC]] |align=center |<ref name="jplssd-659">{{нмс |type=2018-10-22 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 659 Nestor (A908 FE) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=659 |access-date=2 May 2019}}</ref> |- |[[40 Хармонија|Хармонија]]<br />{{мали|40}} |bgcolor=black| [[Податотека:40Harmonia (Lightcurve Inversion).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|55.626|0.196}} |align=center | |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="jplssd-40">{{нмс |type=2018-09-15 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 40 Harmonia |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=40 |access-date=3 May 2019}}</ref> |- |[[541132 Лелејакухонуа|Лелејакухонуа]]<br />{{мали|541132}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|55|7|5}} |align=center | |[[седноид]] |align=center |<ref>{{наведено списание |display-authors = etal |first1 = Marc W. |last1 = Buie |first2 = Rodrigo |last2 = Leiva |first3 = John M. |last3 = Keller |first4 = Josselin |last4 = Desmars |first5 = Bruno |last5 = Sicardy |first6 = J. J. |last6 = Kavelaars |date = April 2020 |title = A Single-chord Stellar Occultation by the Extreme Trans-Neptunian Object (541132) Leleākūhonua |journal = The Astronomical Journal |volume = 159 |issue = 5 |page = 230 |id = 230 |doi = 10.3847/1538-3881/ab8630 |bibcode = 2020AJ....159..230B|arxiv= 2011.03889 }}</ref> |- |[[27 Евтерпа|Евтерпа]]<br />{{мали|27}} |bgcolor=black| [[Податотека:27Euterpe_(Lightcurve_Inversion).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|54.895|0.77}} |align=center | {{вред|1.67|1.01}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="AKARI"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[1583 Антилох|Антилох]]<br />{{мали|1583}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|54.421|0.272}} |align=center | |Јупитеров тројанец ({{L4}}) [[астероид од типот D|тип D]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/> |- |[[Торондор (месечина)|Торондор]]<br />{{мали|Манве I}} | style="background:#3c3c3c;"| [[Податотека:manwe-thorondor hst.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|54}} |align=center | {{вред|0.5}} |придружник на [[385446 Манве]] |align=center |<ref name="Rabinowitz2019"/>{{·}}<ref name="Rabinowitz2019"/> |- |[[23 Талија|Талија]]<br />{{мали|23}} |bgcolor=black| [[Податотека:23Thalia (Lightcurve Inversion).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|53.765|1.1}} |align=center | {{вред|1.96|0.09}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="jplssd-23">{{нмс |type=2018-10-21 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 23 Thalia |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=23 |access-date=2 May 2019}}</ref>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[62 Ерато|Ерато]]<br />{{мали|62}} |bgcolor=black| [[Податотека:62Erato_(Lightcurve_Inversion).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|53.461|0.329}} |align=center | |појасен астероид [[астероид од типот B|тип BU]]/[[астероид од типот C|тип Ch]] |align=center |<ref name="jplssd-62">{{нмс |type=2018-05-24 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 62 Erato |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=62 |access-date=3 May 2019}}</ref> |- |[[5 Астреја|Астреја]]<br />{{мали|5}} |bgcolor=black| [[Податотека:5Astraea (Lightcurve Inversion).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|53.349|1.57}} |align=center | {{вред|2.9}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="jplssd-5">{{нмс |type=2018-09-16 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 5 Astraea |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=5 |access-date=30 April 2019}}</ref>{{·}}<ref name="Michalak2001"/> |- |[[Пабу (месечина)|Пабу]]<br />{{мали|Борасизи I}} | style="background:#181818;"| [[Податотека:borasisi-pabu hst.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|52.5|10|21}} |align=center | |придружник на [[66652 Борасизи]] |align=center |<ref name="TNOsCool10"/> |- |[[221 Еос|Еос]]<br />{{мали|221}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|51.76|2.8}} |align=center | {{вред|5.87|0.34|p=≈&nbsp;}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]]/[[астероид од типот K|тип K]] |align=center |<ref name="Carry2012"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[91 Егина|Егина]]<br />{{мали|91}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|51.701|0.242}} |align=center | |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="jplssd-91">{{нмс |type=2018-07-31 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 91 Aegina |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=91 |access-date=3 May 2019}}</ref> |- |[[35 Левкотеја|Левкотеја]]<br />{{мали|35}} |bgcolor=black| [[Податотека:A532.M868.shape.png|50п|центар]] |align=center | {{вред|51.528|0.601}} |align=center | |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="jplssd-35">{{нмс |type=2018-10-22 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 35 Leukothea |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=35 |access-date=3 May 2019}}</ref> |- |[[Менетиј (месечина)|Менетиј]]<br />{{мали|Патрокло I}} |bgcolor=black| [[Податотека:617 Patroclus Hubble.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|51.4|0.25}} |align=center | |придружник на [[617 Патрокло]] |align=center |<ref name="lcdb-617">{{нмс |title = LCDB Data for (617) |publisher = Asteroid Lightcurve Database (LCDB) |url = http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=617%7C |access-date = 1 May 2019 |archive-date = 2020-10-19 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201019075539/http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=617%7C |url-status = dead }}</ref> |- |[[42 Изида|Изида]]<br />{{мали|42}} |bgcolor=black| [[Податотека:42Isis (Lightcurve Inversion).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|51.365|1.365}} |align=center | {{вред|1.58|0.52}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="Carry2012"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[97 Клото|Клото]]<br />{{мали|97}} |bgcolor=black| [[Податотека:97Klotho_(Lightcurve_Inversion).png|50п|центар]] |align=center |{{вред|50.359|0.321}} |align=center |{{вред|1.33|0.13}} |појасен астероид [[астероид од типот M|тип M]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[1208 Троил|Троил]]<br />{{мали|1208}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|50.239|0.549}} |align=center | |Јупитеров тројанец ({{L5}}) [[астероид од типот F|тип FCU]] |align=center |<ref name="jplssd-1208">{{нмс |type=2018-07-22 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 1208 Troilus (1931 YA) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1208 |access-date=2 May 2019}}</ref> |} === Од 20 до 49 км === На овој список има ограничен број примери бидејќи постојат околу 589 [[астероид]]и во [[астероиден појас|астероидниот појас]] со измерен пречник помеѓу 20 и 49&nbsp;км.<ref name=diameter40-100>{{нмс|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb_query.cgi?obj_group=all;obj_kind=all;obj_numbered=all;ast_orbit_class=IMB;ast_orbit_class=MBA;ast_orbit_class=OMB;OBJ_field=0;ORB_field=0;combine_mode=AND;c1_group=OBJ;c1_item=Ap;c1_op=%3C=;c1_value=100;c2_group=OBJ;c2_item=Ap;c2_op=%3E=;c2_value=40;table_format=HTML;max_rows=50;format_option=comp;c_fields=AcBhBgBjBiBnBsAiAp;.cgifields=format_option;.cgifields=ast_orbit_class;.cgifields=combine_mode;.cgifields=table_format;.cgifields=obj_kind;.cgifields=obj_group;.cgifields=obj_numbered;.cgifields=com_orbit_class&query=1&c_sort=ApD|title=JPL Small-Body Database Search Engine|first=Alan|last=Chamberlin}}</ref> Многу илјадници тела со овој големински опсег треба допрва да се откријат во заднептунската област. Вредностите во табелата се движат од {{e|18}}&nbsp;кг до {{e|15}}&nbsp;кг ([[ексаграм|Ег]]). Највеќето од нив се претпоставени.<ref name="Carry2012"/><ref name="Baer2007"/> {| class="wikitable sortable" |- ! style="font-weight:normal; width:100px;"| '''Тело'''{{БелешкаОзнака|name=а}} ! class="unsortable" style="width:50px;"| Слика ! data-sort- type="number" style="width:85px; font-weight:normal;"| '''Полупречник'''{{БелешкаОзнака|name=B}}<br />'''{{мали|([[километар|км]])}}''' ! data-sort- type="number" style="width:75px;"| Маса<br />{{мали|(10<sup>15</sup>&nbsp;кг)}} ! Тип — белешки ! class="unsortable" style="font-weight: normal; width: 3.8em; text-align: center;" | '''Наводи'''{{БелешкаОзнака|name=Refs|text=Наводи за полупречникот (r) и масата (M)}}<br />'''{{крат|r|Навод за големината на телото}}'''{{·}}'''{{крат|M|Навод за масата на телото}}''' |- |[[233 Астеропа|Астеропа]]<br />{{мали|233}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|49.836|0.573}} |align=center | |појасен астероид [[астероид од типот T|тип T]]/[[астероид од типот K|тип K]] |align=center |<ref name="jplssd-233">{{нмс |type=2018-10-24 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 233 Asterope |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=233 |access-date=3 May 2019}}</ref> |- |[[5145 Фол|Фол]]<br />{{мали|5145}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|49.5|+7.5|-7}} |align=center | |[[кентаур (астероид)|кентаур]] |align=center |<ref name="TNOsCool11"/> |- |[[Теба (месечина)|Теба]]<br />{{мали|Јупитер XIV}} |bgcolor=black|[[Податотека:Thebe.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|49.3|2}} |align=center | |месечина на Јупитер |align=center |<ref name="ThomasBurns1998"/> |- |[[21 Лутеција|Лутеција]]<br />{{мали|21}} |bgcolor=black|[[Податотека:Rosetta triumphs at asteroid Lutetia.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|49|1}} |align=center |{{вред|1700|17}} |појасен астероид [[астероид од типот M|тип M]] |align=center |<ref name="Sierks2011">{{наведено списание | last1 = Sierks | first1 = H. | last2 = Lamy | first2 = P. | last3 = Barbieri | first3 = C. | last4 = Koschny | first4 = D. | last5 = Rickman | first5 = H. | last6 = Rodrigo | first6 = R. | last7 = a'Hearn | first7 = M. F. | last8 = Angrilli | first8 = F. | last9 = Barucci | first9 = M. A. | last10 = Bertaux | first10 = J. - L. | last11 = Bertini | first11 = I. | last12 = Besse | first12 = S. | last13 = Carry | first13 = B. | last14 = Cremonese | first14 = G. | last15 = Da Deppo | first15 = V. | last16 = Davidsson | first16 = B. | last17 = Debei | first17 = S. | last18 = De Cecco | first18 = M. | last19 = De Leon | first19 = J. | last20 = Ferri | first20 = F. | last21 = Fornasier | first21 = S. | last22 = Fulle | first22 = M. | last23 = Hviid | first23 = S. F. | last24 = Gaskell | first24 = R. W. | last25 = Groussin | first25 = O. | last26 = Gutierrez | first26 = P. | last27 = Ip | first28 = L. | first29 = M. | last30 = Keller | first30 = H. U. | last28 = Jorda | last29 = Kaasalainen | first27 = W. | title = Images of Asteroid 21 Lutetia: A Remnant Planetesimal from the Early Solar System | doi = 10.1126/science.1207325 | journal = Science | volume = 334 | issue = 6055 | pages = 487–490 | date = 2011 | pmid = 22034428 |bibcode = 2011Sci...334..487S | hdl = 1721.1/110553 | s2cid = 17580478 | url = https://dspace.mit.edu/bitstream/1721.1/110553/1/Sierks_2011_open_access.pdf | hdl-access = free }}</ref>{{·}}<ref>{{наведено списание |date=28 October 2011 |title=Asteroid 21 Lutetia: Low Mass, High Density |journal=Science Magazine |display-authors= 7 |author= M. Pätzold |author2= T. P. Andert |author3= S. W. Asmar |author4= J. D. Anderson |author5= J.-P. Barriot |author6= M. K. Bird |author7= B. Häusler |author8= M. Hahn |author9= S. Tellmann |author10= H. Sierks |author11= P. Lamy |author12= B. P. Weiss |volume=334 |number=6055 |pages=491–2 |doi=10.1126/science.1209389 |bibcode = 2011Sci...334..491P |pmid=22034429|url= https://dspace.mit.edu/bitstream/1721.1/103947/1/Paetzold_2011_open_access.pdf |hdl=1721.1/103947|s2cid=41883019 |hdl-access= free }}</ref> |- |[[53 Калипсо|Калипсо]]<br />{{мали|53}} |bgcolor=black| [[Податотека:A1012.M1732.shape.png|50п|центар]] |align=center | {{вред|48.631|13.299}} |align=center | {{вред|5630|5000|p=≈&nbsp;}} |појасен астероид [[астероид од типот X|тип XC]] |align=center |<ref name="jplssd-53">{{нмс |type=2018-10-18 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 53 Kalypso |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=53 |access-date=30 April 2019}}</ref>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[626 Нотбурга|Нотбурга]]<br />{{мали|626}} |bgcolor=black| [[Податотека:000626-asteroid shape model (626) Notburga.png|50п|центар]] |align=center | {{вред|48.42|2.335}} | |појасен астероид [[астероид од типот X|тип XC]] |align=center |<ref name="Carry2012" /> |- |[[26 Прозерпина|Прозерпина]]<br />{{мали|26}} |bgcolor=black| [[Податотека:A713.M1189.shape.png|50п|центар]] |align=center |{{вред|47.4|0.85}} |align=center |{{вред|748|895}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="jplssd-26">{{нмс |type=2018-10-22 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 26 Prosperina |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=26 |access-date=3 May 2019}}</ref>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[Јулија (месечина)|Јулија]]<br />{{мали|Уран XI}} |bgcolor=black| [[Податотека:Julietmoon.png|50п|центар]] |align=center |{{вред|46.8|4}} |align=center | |месечина на Уран |align=center |<ref name="jplssd"/> |- |[[30 Уранија|Уранија]]<br />{{мали|30}} |bgcolor=black| [[Податотека:30Urania (Lightcurve Inversion).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|46.394|1.02}} |align=center | {{вред|1740|490}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="jplssd-30">{{нмс |type=2018-09-11 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 30 Urania |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=30 |access-date=3 May 2019}}</ref>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[63 Авзонија|Авзонија]]<br />{{мали|63}} |bgcolor=black| [[Податотека:63Ausonia (Lightcurve Inversion).png|50п|центар]] |align=center | {{вред|45.816|2.181}} |align=center | {{вред|1530|150}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[83 Беатриса|Беатриса]]<br />{{мали|83}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|44.819|1.326}} |align=center | |појасен астероид [[астероид од типот X|тип X]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/> |- |[[58 Конкордија|Конкордија]]<br />{{мали|58}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|44.806|0.419}} |align=center | |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/> |- |[[Ехидна (месечина)|Ехидна]]<br />{{мали|Тифон I}} | style="background:#181818;"|[[Податотека:typhon-echidna hst.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|44.5|3}} |align=center | |месечина на [[42355 Тифон]] |align=center |<ref name="johnston-42355"/> |- |[[2920 Автомедон|Автомедон]]<br />{{мали|2920}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|44.287|0.898}} |align=center | |Јупитеров тројанец ({{L4}}) [[астероид од типот D|тип D]] |align=center |<ref name="jplssd-2920">{{нмс |type=2018-10-15 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 2920 Automedon (1981 JR) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2920 |access-date=2 May 2019}}</ref> |- |[[90 Антиопа|Антиопа]]<br />{{мали|90}} |bgcolor=black|<!-- Do not use a non-free file here, per WP:NFLISTS --> |align=center |{{вред|43.9|0.5}} |align=center |{{вред|828|22}} |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]]; [[астероидна месечина|двојка]] |align=center |<ref name="johnston-90">{{нмс |title = (90) Antiope ''and'' S/2000 (90) 1 |publisher = Johnston's Archive |date = 21 September 2014 |first = Wm. Robert |last = Johnston |url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-42355.html |access-date = 14 June 2019}}</ref>{{·}}<ref name="johnston-90"/> |- |[[Прометеј (месечина)|Прометеј]]<br />{{мали|Сатурн XVI}} |bgcolor=black|[[Податотека:Prometheus 12-26-09a.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|43.1|2.7}} |align=center |{{вред|159.5|1.5}} |месечина на Сатурн |align=center |<ref name="Thomas2010"/>{{·}}<ref name="Thomas2010"/> |- |[[61 Данаја|Данаја]]<br />{{мали|61}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|42.969|1.076}} |align=center |{{вред|2890|2780}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="jplssd-61">{{нмс |type=2018-07-13 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 61 Danae |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=61 |access-date=4 May 2019}}</ref>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[17 Тетида|Тетида]]<br />{{мали|17}} |bgcolor=black| [[Податотека:17Thetis-LB1.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|42.449|1.014}} |align=center |{{вред|1200}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="jplssd-17">{{нмс |type=2018-05-13 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 17 Thetis |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=17 |access-date=3 May 2019}}</ref>{{·}}<ref name="Baer2007"/> |- |[[55 Пандора|Пандора]]<br />{{мали|55}} |bgcolor=black| [[Податотека:55Pandora_(Lightcurve_Inversion).png|50п|центар]] |align=center |{{вред|42.397|1.251}} |align=center | |појасен астероид [[астероид од типот M|тип M]] |align=center |<ref name="jplssd-55">{{нмс |type=2018-10-22 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 55 Pandora |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=55 |access-date=4 May 2019}}</ref> |- |[[379 Хуена|Хуена]]<br />{{мали|379}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|42.394|0.779}} |align=center |{{вред|383|19}} |појасен астероид [[астероид од типот B|тип B]]/[[астероид од типот C|тип C]]; [[астероидна месечина|двојка]] |align=center |<ref name="jplssd-379">{{нмс |type=2018-08-30 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 379 Huenna (A894 AA) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=379 |access-date=3 May 2019}}</ref>{{·}}<ref name="Marchis2008"/> |- |[[50 Виргинија|Виргинија]]<br />{{мали|50}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|42.037|0.121}} |align=center | {{вред|2310|700}} |појасен астероид [[астероид од типот X|тип X]]/[[астероид од типот C|тип Ch]] |align=center |<ref name="jplssd-50">{{нмс |type=2018-10-19 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 50 Virginia |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=50 |access-date=3 May 2019}}</ref>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[72 Феронија|Феронија]]<br />{{мали|72}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|41.975|2.01}} |align=center |{{вред|3320|8490|p=≈&nbsp;}} |појасен астероид [[астероид од типот T|тип TDG]] |align=center |<ref name="Carry2012"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[90 Антиопа|S/2000 (90) 1]]<br />{{мали|Антиопа I}} |bgcolor=black|<!-- Do not use a non-free file here, per WP:NFLISTS --> |align=center |{{вред|41.9|0.5}} |align=center | |придружник на [[90 Антиопа]] |align=center |<ref name="johnston-90"/> |- |[[4348 Полидамант|Полидамант]]<br />{{мали|4348}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|41.016|0.313}} |align=center | |Јупитеров тројанец ({{L5}}) [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="jplssd-4348">{{нмс |type=2018-07-13 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 4348 Poulydamas (1988 RU) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=4348 |access-date=4 May 2019}}</ref> |- |[[58534 Логос|Логос]]<br />{{мали|58534}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|41|9}} |align=center |{{вред|458|6.9}} |[[кубевано]]; [[астероидна месечина|двојка]] |align=center |<ref name="johnston-58534">{{нмс |title = (58534) Logos and Zoe |work = Johnston's Archive |date = 20 September 2014 |author = Johnston, Wm. Robert |url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-58534.html |access-date = 4 May 2019}}</ref>{{·}}<ref name="johnston-58534"/> |- |[[Пандора (месечина)|Пандора]]<br />{{мали|Сатурн XVII}} |bgcolor=black|[[Податотека:Pandora PIA07632.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|40.7|1.5}} |align=center |{{вред|137.1|1.9}} |месечина на Сатурн |align=center |<ref name="Thomas2010"/>{{·}}<ref name="Thomas2010"/> |- |[[Таласа (месечина)|Таласа]]<br />{{мали|Нептун IV}} | style="background:#fffff8;"| [[Податотека:Neptune_Trio.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|40.7|2.8}} |align=center | |месечина на Нептун |align=center |<ref name="Showalter2019"/> |- |[[71 Ниоба|Ниоба]]<br />{{мали|71}} |bgcolor=black| [[Податотека:A614.M1014.shape.png|50п|центар]] |align=center |{{вред|40.43|0.4}} |align=center | |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="AKARI"/> |- |[[32 Помона|Помона]]<br />{{мали|32}} |bgcolor=black| [[Податотека:32Pomona_(Lightcurve_Inversion).png|50п|центар]] |align=center |{{вред|40.38|0.8}} |align=center | |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="jplssd-32">{{нмс |type=12 јуни 2018 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 32 Pomona |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=32 |access-date=4 May 2019}}</ref> |- |[[Белинда (месечина)|Белинда]]<br />{{мали|Уран XIV}} |bgcolor=black|[[Податотека:Belinda.gif|50п|центар]] |align=center |{{вред|40.3|8}} |align=center | |месечина на Уран |align=center |<ref name="jplssd"/> |- |[[Елара (месечина)|Елара]]<br />{{мали|Јупитер VII}} | style="background:#1e0316;"| [[Податотека:Elara2-LB1-mag17.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|39.95|1.7}} |align=center | |месечина на Јупитер |align=center |<ref name="Grav2015">{{наведено списание |display-authors = etal |first1 = T. |last1 = Grav |first2 = J. M. |last2 = Bauer |first3 = A. K. |last3 = Mainzer |first4 = J. R. |last4 = Masiero |first5 = C. R. |last5 = Nugent |first6 = R. M. |last6 = Cutri |date = August 2015 |title = NEOWISE: Observations of the Irregular Satellites of Jupiter and Saturn |journal = The Astrophysical Journal |volume = 809 |issue = 1 |id = 3 |pages = 9 |doi = 10.1088/0004-637X/809/1/3 |arxiv = 1505.07820 |bibcode = 2015ApJ...809....3G|s2cid = 5834661 }}</ref> |- |[[Кресида (месечина)|Кресида]]<br />{{мали|Уран IX}} |bgcolor=black| [[Податотека:Cressida, moon of Uranus, 1986.png|50п|центар]] |align=center |{{вред|39.8|2}} |align=center | |месечина на Уран |align=center |<ref name="jplssd"/> |- |[[55576 Амик|Амик]]<br />{{мали|55576}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|38.15|6.25}} |align=center | |[[кентаур (астероид)|кентаур]] |align=center |<ref name="Stansberry2008"/> |- |[[10370 Хилонома|Хилонома]]<br />{{мали|10370}} | style="background:#3c3c3c;"| [[Податотека:10370 Hylonome Hubble.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|37.545}} |align=center | |[[кентаур (астероид)|кентаур]] |align=center |<ref name="lcdb-10370">{{нмс |title = LCDB Data for (10370) |publisher = Asteroid Lightcurve Database (LCDB) |url = http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=10370%7C |access-date = 4 May 2019 |archive-date = 2021-07-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210710040734/http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=10370%7C |url-status = dead }}</ref> |- |[[3708 Сок|Сок]]<br />{{мали|3708}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|37.831|0.404}} |align=center | |Јупитеров тројанец ({{L5}}) [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/> |- |[[44 Ниса|Ниса]]<br />{{мали|44}} |bgcolor=black| [[Податотека:44Nysa_(Lightcurve_Inversion).png|50п|центар]] |align=center |{{вред|37.83|0.37}} |align=center | |појасен астероид [[астероид од типот E|тип E]] |align=center |<ref name="AKARI"/> |- |[[Розалинда (месечина)|Розалинда]]<br />{{мали|Уран XIII}} |bgcolor=black| [[Податотека:Rosalindmoon.png|50п|центар]] |align=center |{{вред|36|6}} |align=center | |месечина на Уран |align=center |<ref name="jplssd"/> |- |[[66 Маја|Маја]]<br />{{мали|66}} |bgcolor=black| [[Податотека:A737.M1234.shape(1).png|50п|центар]] |align=center |{{вред|35.895|0.46}} |align=center | |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="AKARI"/> |- |[[43 Аријадна|Аријадна]]<br />{{мали|43}} |bgcolor=black| [[Податотека:43Ariadne_(Lightcurve_Inversion).png|50п|центар]] |align=center |{{вред|35.67|0.627}} |align=center |{{вред|1210|220|p=≈&nbsp;}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="jplssd-43">{{нмс |type=2018-10-20 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 43 Ariadne |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=43 |access-date=4 May 2019}}</ref>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[112 Ифигенија|Ифигенија]]<br />{{мали|112}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|35.535|0.26}} |align=center |{{вред|1970|6780|p=≈&nbsp;}} |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="Carry2012"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[99 Дика|Дика]]<br />{{мали|99}} |bgcolor=black| [[Податотека:A688.M1144.shape.png|50п|центар]] |align=center |{{вред|33.677|0.208}} |align=center | |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="jplssd-99">{{нмс |type=2018-10-24 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 99 Dike |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=99 |access-date=4 May 2019}}</ref> |- |[[60558 Ехекло|Ехекло]]<br />{{мали|60558 ''или'' 174P}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|32.3|0.8}} |align=center | |[[кентаур (астероид)|кентаур]] |align=center |<ref name="TNOsCool11"/> |- |[[Дездемона (месечина)|Дездемона]]<br />{{мали|Уран X}} |bgcolor=black| [[Податотека:Desdemonamoon.png|50п|центар]] |align=center |{{вред|32|4}} |align=center | |месечина на Уран |align=center |<ref name="jplssd"/> |- |[[3548 Еврибат|Еврибат]]<br />{{мали|3548}} | style="background:#3f3f3f;"| [[Податотека:3548 Eurybates Hubble.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|31.943|0.149}} |align=center | |Јупитеров тројанец ({{L4}}) [[астероид од типот C|тип CP]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/> |- |[[79 Евринома|Евринома]]<br />{{мали|79}} |bgcolor=black| [[Податотека:79Eurynome_(Lightcurve_Inversion).png|50п|центар]] |align=center |{{вред|31.739|0.476}} |align=center | |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="jplssd-79">{{нмс |type=2018-08-18 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 79 Eurynome |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=79 |access-date=4 May 2019}}</ref> |- |[[75 Евридика|Евридика]]<br />{{мали|75}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|31.189|0.802}} |align=center | |појасен астероид [[астероид од типот M|тип M]] |align=center |<ref name="jplssd-75">{{нмс |type=2019-05-08 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 75 Eurydike |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=75 |access-date=3 June 2019}}</ref> |- |[[Халимеда (месечина)|Халимеда]]<br />{{мали|Нептун IX}} | style="background:#6d6d6c;"| [[Податотека:Halimede.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|31|p=≈&nbsp;}} |align=center | |месечина на Нептун |align=center |<ref name="jplssd"/> |- |[[25 Фокеја|Фокеја]]<br />{{мали|25}} |bgcolor=black| [[Податотека:25Phocaea_(Lightcurve_Inversion).png|50п|центар]] |align=center |{{вред|30.527|1.232}} |align=center |{{вред|599|60}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[Најада (месечина)|Најада]]<br />{{мали|Нептун III}} |bgcolor=black| [[Податотека:Naiad Voyager.png|50п|центар]] |align=center |{{вред|30.2|3.2}} |align=center | |месечина на Нептун |align=center |<ref name="Showalter2019"/> |- |[[29P/Швасман–Вахман|Швасман–<br>Вахман 1]]<br />{{мали|29P}} |bgcolor=black| [[Податотека:29P Schwassmann Wachmann.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|30.2|3.7}} |align=center | |[[комета]] |align=center |<ref name="jplssd-29P">{{нмс |type=2018-10-16 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 29P/Schwassmann-Wachmann 1 |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1000079 |access-date=4 May 2019}}</ref> |- |[[Несо (месечина)|Несо]]<br />{{мали|Нептун XIII}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|30|p=≈&nbsp;}} |align=center | |месечина на Нептун |align=center |<ref name="jplssd"/> |- |[[64 Ангелина|Ангелина]]<br />{{мали|64}} |bgcolor=black| [[Податотека:A990.M1696.shape(1).png|50п|центар]] |align=center |{{вред|29.146|0.541}} |align=center | |појасен астероид [[астероид од типот E|тип E]] |align=center |<ref name="jplssd-64">{{нмс |type=2019-05-09 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 64 Angelina |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=64 |access-date=3 June 2019}}</ref> |- |[[Пасифаја (месечина)|Пасифаја]]<br />{{мали|Јупитер VIII}} |bgcolor=black| [[Податотека:Pasiphaé.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|28.9|0.4}} |align=center | |месечина на Јупитер |align=center |<ref name="Grav2015"/> |- |[[82 Алкмена|Алкмена]]<br />{{мали|82}} |bgcolor=black| [[Податотека:82Alkmene_(Lightcurve_Inversion).png|50п|центар]] |align=center |{{вред|28.811|0.357}} |align=center | |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="jplssd-82">{{нмс |type=2019-05-09 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 82 Alkmene |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=82 |access-date=3 June 2019}}</ref> |- |[[7066 Нес|Нес]]<br />{{мали|7066}} | style="background:#3c3c3c;"| [[Податотека:7066 Nessus Hubble.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|28.5|8.5}} |align=center | |[[кентаур (астероид)|кентаур]] |align=center |<ref name="TNOsCool11">{{наведено списание |display-authors = 6 |first1 = R. |last1 = Duffard |first2 = N. |last2 = Pinilla-Alonso |first3 = P. |last3 = Santos-Sanz |first4 = E. |last4 = Vilenius |first5 = J. L. |last5 = Ortiz |first6 = T. |last6 = Mueller |first7 = S. |last7 = Fornasier |first8 = E. |last8 = Lellouch |first9 = M. |last9 = Mommert |first10 = A. |last10 = Pal |first11 = C. |last11 = Kiss |first12 = M. |last12 = Mueller |first13 = J. |last13 = Stansberry |first14 = A. |last14 = Delsanti |first15 = N. |last15 = Peixinho |first16 = D. |last16 = Trilling |date = April 2014 |title = "TNOs are Cool": A survey of the trans-Neptunian region. XI. A Herschel-PACS view of 16 Centaurs |journal = Astronomy and Astrophysics |volume = 564 |page = 17 |bibcode = 2014A&A...564A..92D |doi = 10.1051/0004-6361/201322377 |arxiv = 1309.0946|s2cid = 119177446 }}</ref> |- |[[142 Полана|Полана]]<br />{{мали|142}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|27.406|0.139}} |align=center | |појасен астероид [[астероид од типот F|тип F]] |align=center |<ref name="jplssd-142">{{нмс |type=2019-05-08 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 142 Polana |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=142 |access-date=4 May 2019}}</ref> |- |[[Бјанка (месечина)|Бјанка]]<br />{{мали|Уран VIII}} |bgcolor=black| [[Податотека:Biancamoon.png|50п|центар]] |align=center |{{вред|27|2}} |align=center | |месечина на Уран |align=center |<ref name="jplssd"/> |- |[[253 Матилда|Матилда]]<br />{{мали|253}} |bgcolor=black|[[Податотека:(253) mathilde crop.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|26.4}} |align=center |{{вред|103.3|4.4}} |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="jplssd-253">{{нмс |type=2018-10-22 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 253 Mathilde |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=253 |access-date=4 May 2019}}</ref>{{·}}<ref name="Yeomans 1997">{{наведено списание|author=D. K. Yeomans|title=Estimating the mass of asteroid 253 Mathilde from tracking data during the NEAR flyby|journal=Science|volume=278|issue=5346|date=1997|pages=2106–9|pmid=9405343|doi=10.1126/science.278.5346.2106|bibcode=1997Sci...278.2106Y|display-authors=etal}}</ref> |- |[[944 Идалго|Идалго]]<br />{{мали|944}} |bgcolor=black| [[Податотека:Hidalgoanimation2003.gif|50п|центар]] |align=center |{{вред|26.225|1.8}} |align=center | |[[кентаур (астероид)|кентаур]] |align=center |<ref name="AKARI"/> |- |[[21900 Ор|Ор]]<br />{{мали|21900}} |bgcolor=black| [[Податотека:21900 Orus Hubble.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|25.405|0.405}} |align=center | |Јупитеров тројанец ({{L4}}) [[астероид од типот C|тип C]]/[[астероид од типот D|тип D]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/> |- |[[113 Амалтеја|Амалтеја]]<br />{{мали|113}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|25.069|0.633}} |align=center | |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]]; [[астероидна месечина|двојка]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/> |- |[[Просперо (месечина)|Просперо]]<br />{{мали|Уран XVIII}} | style="background:#484848;"| [[Податотека:Prospero - Uranus moon.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|25|p=≈&nbsp;}} |align=center | |месечина на Уран |align=center |<ref name="jplssd"/> |- |[[Сетебос (месечина)|Сетебос]]<br />{{мали|Уран XIX}} | style="background:#626363;"| [[Податотека:Uranus - Setebos image.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|24|p=≈&nbsp;}} |align=center | |месечина на Уран |align=center |<ref name="jplssd"/> |- |[[Карма (месечина)|Карма]]<br />{{мали|Јупитер XI}} | style="background:#7d7d7a;"| [[Податотека:Carmé.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|23.35|0.45}} |align=center | |месечина на Јупитер |align=center |<ref name="Grav2015"/> |- |[[73 Клитија|Клитија]]<br />{{мали|73}} |bgcolor=black| [[Податотека:73Klytia_(Lightcurve_Inversion).png|50п|центар]] |align=center |{{вред|22.295|0.471}} |align=center | |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="jplssd-73">{{нмс |type=2019-05-11 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 73 Klytia |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=73 |access-date=5 June 2019}}</ref> |- |[[Сао (месечина)|Сао]]<br />{{мали|Нептун XI}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|22|p=≈&nbsp;}} |align=center | |месечина на Нептун |align=center |<ref name="jplssd"/> |- |[[60 Ехо|Ехо]]<br />{{мали|60}} |bgcolor=black| [[Податотека:A990.M1696.shape(1).png|50п|центар]] |align=center |{{вред|21.609|0.286}} |align=center |{{вред|315|32}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="jplssd-60">{{нмс |type=2019-05-11 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 60 Echo |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=60 |access-date=3 June 2019}}</ref>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[Метида (месечина)|Метида]]<br />{{мали|Јупитер XVI}} |bgcolor=black|[[Податотека:Metis.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|21.5|2}} |align=center |{{вред|119.893|p=≈&nbsp;}} |месечина на Јупитер |align=center |<ref name="ThomasBurns1998"/>{{·}}<ref name="metisnumbers">{{нмс|date=25 April 2019|title=Metis By the Numbers|publisher=NASA Solar System Exploration|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/jupiter-moons/metis/by-the-numbers/|access-date=3 May 2019|archive-date=2023-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230801045021/https://solarsystem.nasa.gov/moons/jupiter-moons/metis/by-the-numbers/|url-status=dead}}</ref> |- |[[Офелија (месечина)|Офелија]]<br />{{мали|Уран VII}} |bgcolor=black| [[Податотека:Opheliamoon.png|50п|центар]] |align=center |{{вред|21.4|4}} |align=center | |месечина на Уран |align=center |<ref name="jplssd"/> |- |[[Лизитеја (месечина)|Лизитеја]]<br />{{мали|Јупитер X}} | style="background:#e9e9e9;"| [[Податотека:Lysithea2.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|21.1|0.35}} |align=center | |месечина на Јупитер |align=center |<ref name="Grav2015"/> |- |[[Калибан (месечина)|Калибан]]<br />{{мали|Уран XVI}} |bgcolor=black| [[Податотека:Caliban_feat.png|50п|центар]] |align=center |{{вред|21|10|6}} |align=center | |месечина на Уран |align=center |<ref name="FarkasTakacs2017"/> |- |[[Лаомедеја (месечина)|Лаомедеја]]<br />{{мали|Нептун XII}} |bgcolor=black|[[Податотека:Laomedeia VLT-FORS1 2002-09-03 annotated.gif|центар|50x50px]] |align=center |{{вред|21|p=≈&nbsp;}} |align=center | |месечина на Нептун |align=center |<ref name="jplssd"/> |- |[[Корделија (месечина)|Корделија]]<br />{{мали|Уран VI}} |bgcolor=black| [[Податотека:Cordeliamoon.png|50п|центар]] |align=center |{{вред|20.1|3}} |align=center | |месечина на Уран |align=center |<ref name="jplssd"/> |- |[[Псамата (месечина)|Псамата]]<br />{{мали|Нептун X}} | style="background:#50524f;"| [[Податотека:Psmathe_feat.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|20|p=≈&nbsp;}} |align=center | |месечина на Нептун |align=center |<ref name="jplssd"/> |} === Од 1 до 19 км === Овде се вклучени некои примери за тела со полупречник од 1 до 19&nbsp;км. Ова е мошне честа големина за астероиди, комети и неправилни месечини. {| class="wikitable sortable" |- ! style="font-weight:normal; width:130px;"| '''Тело'''{{БелешкаОзнака|name=а}} ! class="unsortable" style="width:50px;"| Слика ! data-sort- type="number" style="width:85px; font-weight:normal;"| '''Полупречник'''{{БелешкаОзнака|name=B}}<br />'''{{мали|([[километар|км]])}}''' ! data-sort- type="number" style="width:75px;"| Маса<br />{{мали|(10<sup>15</sup>&nbsp;кг)}} ! Тип — белешки ! class="unsortable" style="font-weight: normal; width: 3.8em; text-align: center;" | '''Наводи'''{{БелешкаОзнака|name=Refs|text=Наводи за полупречникот (r) и масата (M)}}<br />'''{{крат|r|Навод за големината на телото}}'''{{·}}'''{{крат|M|Навод за масата на телото}}''' |- |[[167 Урда|Урда]]<br />{{мали|167}} |bgcolor=black| [[Податотека:167Urda_(Lightcurve_Inversion).png|50п|центар]] |align=center |{{вред|19.968|0.132}} |align=center | |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="jplssd-167">{{нмс |type=2018-05-11 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 167 Urda |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=167 |access-date=5 June 2019}}</ref> |- |[[Хидра (месечина)|Хидра]]<br />{{мали|Плутон III}} |bgcolor=black|[[Податотека:Hydra_Enhanced_Color.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|19.65}} |align=center |{{вред|48|42}} |месечина на Плутон |align=center |<ref name="phasecurves">{{наведено списание |last1=Verbiscer |first1=A. J. |last2=Porter |first2=S. B. |last3=Buratti |first3=B. J. |last4=Weaver |first4=H. A. |last5=Spencer |first5=J. R. |last6=Showalter |first6=M. R. |last7=Buie |first7=M. W. |last8=Hofgartner |first8=J. D. |last9=Hicks |first9=M. D. |last10=Ennico-Smith |first10=K. |last11=Olkin |first11=C. B. |last12=Stern |first12=S. A. |last13=Young |first13=L. A. |last14=Cheng |first14=A. |title=Phase Curves of Nix and Hydra from the ''New Horizons'' Imaging Cameras |journal=The Astrophysical Journal |date=2018 |volume=852 |issue=2 |pages=L35 |doi=10.3847/2041-8213/aaa486|bibcode=2018ApJ...852L..35V |doi-access=free }}</ref>{{·}}<ref name="scimag000">{{наведено списание|last1=Stern|first1=S. A.|last2=Bagenal|first2=F.|last3=Ennico|first3=K.|last4=Gladstone|first4=G. R.|title=The Pluto system: Initial results from its exploration by New Horizons|journal=Science|date=15 October 2015|volume=350|issue=6258|pages=aad1815|doi=10.1126/science.aad1815|pmid=26472913|display-authors=etal|arxiv = 1510.07704 |bibcode = 2015Sci...350.1815S |s2cid=1220226}}</ref> |- |[[Сијарнак (месечина)|Сијарнак]]<br />{{мали|Сатурн XXIX}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|19.65|2.95}} |align=center | |месечина на Сатурн |align=center |<ref name="Grav2015"/> |- |[[158 Коронида|Коронида]]<br />{{мали|158}} |bgcolor=black| [[Податотека:158Koronis_(Lightcurve_Inversion).png|50п|центар]] |align=center |{{вред|19.513|0.231}} |align=center | |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="jplssd-158">{{нмс |type=2018-05-08 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 158 Koronis |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=158 |access-date=12 June 2019}}</ref> |- |[[Никта (месечина)|Никта]]<br />{{мали|Плутон II}} |bgcolor=black|[[Податотека:Nix best view.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|19.017}} |align=center |{{вред|45|40}} |месечина на Плутон |align=center |<ref name="phasecurves"/>{{·}}<ref name="scimag000"/> |- |[[1036 Ганимед|Ганимед]]<br />{{мали|1036}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|18.838|0.199}} |align=center |{{вред|167|318|p=≈&nbsp;}} |[[аморски астероид]] [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/>{{·}}<ref name="Carry2012"/> |- |[[52872 Окироја|Окироја]]<br />{{мали|52872}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|18|0.6}} |align=center | |[[кентаур (астероид)|кентаур]] |align=center |<ref name="jplssd-52872">{{нмс |type=2018-08-18 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 52872 Okyrhoe (1998 SG35) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=52872 |access-date=4 May 2019}}</ref> |- |[[Елена (месечина)|Елена]]<br />{{мали|Сатурн XII}} | style="background:#616161;"|[[Податотека:Helene over Saturn.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|17.6|0.4}} |align=center | |месечина на Сатурн; [[Диона (месечина)|Дионин]] тројанец ({{L4}}) |align=center |<ref name="Thomas2010"/> |- |[[Синопа (месечина)|Синопа]]<br />{{мали|Јупитер IX}} | style="background:#3b3b36;"| [[Податотека:Sinopé.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|17.5|0.3}} |align=center | |месечина на Јупитер |align=center |<ref name="Grav2015"/> |- |[[Хипокамп (месечина)|Хипокамп]]<br />{{мали|Нептун XIV}} |bgcolor=black|[[Податотека:Hippocamp-heic1904b.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|17.4|1}} |align=center |{{вред|50|p=≈&nbsp;}} |месечина на Нептун |align=center |<ref name="Showalter2019">{{наведено списание|last1= Showalter|first1= M. R.|last2= de Pater|first2= I.|last3= Lissauer|first3= J. J.|last4= French|first4= R. S.|url= https://www.spacetelescope.org/static/archives/releases/science_papers/heic1904/heic1904a.pdf|title= The seventh inner месечина на Нептун|journal= Nature|volume= 566|issue= 7744|year= 2019|pages= 350–353|doi= 10.1038/s41586-019-0909-9|pmid= 30787452|pmc= 6424524|bibcode= 2019Natur.566..350S|access-date= 2021-07-10|archive-date= 2019-02-22|archive-url= https://web.archive.org/web/20190222152014/https://www.spacetelescope.org/static/archives/releases/science_papers/heic1904/heic1904a.pdf|url-status= dead}}</ref>{{·}}<ref name="Showalter2019"/> |- |[[11351 Левк|Левк]]<br />{{мали|11351}} | style="background:#3c3c3c;"| [[Податотека:11351 Leucus Hubble.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|17.078|0.323}} |align=center | |Јупитеров тројанец ({{L4}}) [[астероид од типот D|тип D]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/> |- |[[Стефано (месечина)|Стефано]]<br />{{мали|Уран XX}} | style="background:#4f5050;"|[[Податотека:Stephano_-_Uranus_moon.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|16|p=≈&nbsp;}} |align=center | |месечина на Уран |align=center |<ref name="jplssd"/> |- |[[486958 Арокот|Арокот]]<br />{{мали|486958}} |bgcolor=black|[[Податотека:UltimaThule_CA06_color_20190516.png|60п|центар]] |align=center |{{вред|15.85|0.25}} |align=center | |[[кубевано]]; [[допирна двојка]] |align=center |<ref>{{наведен arXiv |eprint=1901.02578 |title=Overview of initial results from the reconnaissance flyby of a Kuiper Belt planetesimal: 2014 MU69 |first1=S.A. |last1=Stern |display-authors=etal. |date=9 January 2019|class=astro-ph.EP }}</ref> |- |[[243 Ида|Ида]]<br />{{мали|243}} |bgcolor=black|[[Податотека:243 Ida large.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|15.7}} |align=center |{{вред|42|6}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]]; [[астероидна месечина|двојка]] |align=center |<ref>{{наведено списание |last=Britt |first=D. T. |author2=Yeomans, D. K.|author3= Housen, K.|author4= Consolmagno, G. |title=Asteroid Density, Porosity, and Structure |journal=Asteroids III |date=2002 |pages=485–500 |url=http://www.lpi.usra.edu/books/AsteroidsIII/pdf/3022.pdf |access-date=2008-10-27 |bibcode=2002aste.book..485B |ref=CITEREFBrittYeomansHousenConsolmagno2002}}</ref>{{·}}<ref name="BrittYeomansHousenConsolmagno2002p486">{{harvnb|Britt|Yeomans|Housen|Consolmagno|2002|p=486}}</ref> |- |[[Атлас (месечина)|Атлас]]<br />{{мали|Сатурн XV}} |bgcolor=black|[[Податотека:Atlas_2017-04-12_raw_preview.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|15.1|0.9}} |align=center |{{вред|6.6}} |месечина на Сатурн |align=center |<ref name="Thomas2010"/>{{·}}<ref name="Thomas2010"/> |- |[[Ананка (месечина)|Ананка]]<br />{{мали|Јупитер XII}} | style="background:#2c2c28;"| [[Податотека:Ananké.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|14.55|0.3}} |align=center | |месечина на Јупитер |align=center |<ref name="Grav2015"/> |- |[[Албиорикс (месечина)|Албиорикс]]<br />{{мали|Сатурн XXVI}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|14.3|2.7}} |align=center | |месечина на Сатурн |align=center |<ref name="Grav2015"/> |- |[[Пан (месечина)|Пан]]<br />{{мали|Сатурн XVIII}} |bgcolor=black|[[Податотека:Pan_by_Cassini,_March_2017.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|14.1|1.3}} |align=center |{{вред|4.95}} |месечина на Сатурн |align=center |<ref name="Thomas2010"/>{{·}}<ref name="Porco2007"> {{наведено списание |author=Porco, C. C. |title=Saturn's Small Inner Satellites: Clues to Their Origins |journal=Science |date=2007 |volume=318 |issue=5856 |pages=1602–1607 |pmid=18063794 |doi=10.1126/science.1143977 |bibcode=2007Sci...318.1602P |s2cid=2253135 |display-authors=etal |url=https://semanticscholar.org/paper/56285933651e6258c36900c45dbd51fb91967010 }}</ref> |- |[[Лин (месечина)|Лин]]<br />{{мали|Калиопа I}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|14|1}} |align=center |{{вред|60|p=≈&nbsp;}} |астероидна месечина на [[22 Калиопа]] |align=center |<ref name="Descamps2008"/>{{·}}<ref name="Marchis03">{{наведено списание |author=F. Marchis |display-authors=etal |title=A three-dimensional solution for the orbit of the asteroidal satellite of 22 Kalliope |journal=Icarus |date=2003 |volume=165 |issue=1 |pages=112–120 |bibcode=2003Icar..165..112M |doi=10.1016/S0019-1035(03)00195-7}}</ref> |- |[[20461 Диоретса|Диоретса]]<br />{{мали|20461}} |bgcolor=black| |align=center | {{вред|14|3}} |align=center | |[[кентаур (астероид)|кентаур]]; [[дамоклоид]] |align=center | <ref>{{наведено списание|title=Visible to Thermal-Infrared Spectrophotometry of a Possible Inactive Cometary Nucleus|first1=Alan W.|last1=Harris|first2=Marco|last2=Delbó|first3=Richard P.|last3=Binzel|first4=John K.|last4=Davies|first5=Julie|last5=Roberts|first6=David J.|last6=Tholen|first7=Robert J.|last7=Whiteley|date=1 October 2001|journal=Icarus|volume=153|issue=2|pages=332–337|doi=10.1006/icar.2001.6687|bibcode=2001Icar..153..332H}}</ref> |- |[[Пердита (месечина)|Пердита]]<br />{{мали|Уран XXV}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|13|1}} |align=center | |месечина на Уран |align=center |<ref name="jplssd"/> |- |[[Телесто (месечина)|Телесто]]<br />{{мали|Сатурн XIII}} |bgcolor=black|[[Податотека:Telesto cassini closeup.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|12.4|0.4}}  |align=center | |месечина на Сатурн; [[Тетида (месечина)|Тетидин]] тројанец ({{L4}}) |align=center | <ref name="Thomas2010"/> |- |[[Маб (месечина)|Маб]]<br />{{мали|Уран XXVI}} |bgcolor=black| [[Податотека:Mabmoon.png|50п|центар]] |align=center |{{вред|12|1}} |align=center | |месечина на Уран |align=center |<ref name="jplssd"/> |- |[[Фобос]]<br />{{мали|Марс I}} |bgcolor=black| [[Податотека:Phobos colour 2008.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|11.1|0.15}} |align=center |{{вред|10.659}} |месечина на Марс |align=center |<ref name="phobosindepth">{{нмс|date=25 April 2019 |title=Phobos In Depth|publisher=NASA Solar System Exploration |url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/mars-moons/phobos/in-depth/|access-date=3 May 2019}}</ref>{{·}}<ref name="phobosnumbers">{{нмс|date=25 April 2019 |title=Phobos By the Numbers|publisher=NASA Solar System Exploration |url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/mars-moons/phobos/by-the-numbers/|access-date=3 May 2019 }}</ref> |- |[[Палијак (месечина)|Палијак]]<br />{{мали|Сатурн XX}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|11|p=≈&nbsp;}} |align=center | |месечина на Сатурн |align=center |<ref name="jplssd"/> |- |[[Франциско (месечина)|Франциско]]<br />{{мали|Уран XXII}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|11|p=≈&nbsp;}} |align=center | |месечина на Уран |align=center |<ref name="jplssd"/> |- |[[Леда (месечина)|Леда]]<br />{{мали|Јупитер XIII}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|10.75|0.85}} |align=center | |месечина на Јупитер |align=center |<ref name="Grav2015"/> |- |[[Калипсо (месечина)|Калипсо]]<br />{{мали|Сатурн XIV}} | style="background:#171717;"|[[Податотека:N00151485 Calypso crop.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|10.7|0.7}}  |align=center | |Сатурнови месечини; [[ТЕтида (месечина)|Тетидин]] тројанец ({{L5}}) |align=center |<ref name="Thomas2010"/> |- |[[15094 Полимела|Полимела]]<br />{{мали|15094}} | style="background:#3b3b3b;"|[[Податотека:15094 Polymele Hubble.jpg|50п|центар]] |align=center | {{вред|10.548|0.068}} |align=center | |Јупитеров тројанец ({{L4}}) [[астероид од типот P|тип P]] |align=center |<ref name="SIMPS"/> |- |[[Маргарита (месечина)|Маргарита]]<br />{{мали|Уран XXIII}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|10|p=≈&nbsp;}} |align=center | |месечина на Уран |align=center |<ref name="jplssd"/> |- |[[Фердинанд (месечина)|Фердинанд]]<br />{{мали|Уран XXIV}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|10|p=≈&nbsp;}} |align=center | |месечина на Уран |align=center |<ref name="jplssd"/> |- |[[Купидон (месечина)|Купидон]]<br />{{мали|Уран XXVII}} |bgcolor=black|[[Податотека:Cupidmoon.png|50п|центар]] |align=center |{{вред|9|1}} |align=center | |месечина на Уран |align=center |<ref name="jplssd"/> |- |[[Имир (месечина)|Имир]]<br />{{мали|Сатурн XIX}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|9|p=≈&nbsp;}} |align=center | |месечина на Сатурн |align=center |<ref name="jplssd"/> |- |[[Тринкуло (месечина)|Тринкуло]]<br />{{мали|Уран XXI}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|9|p=≈&nbsp;}} |align=center | |месечина на Уран |align=center |<ref name="jplssd"/> |- |[[433 Ерос|Ерос]]<br />{{мали|433}} |bgcolor=black|[[Податотека:Eros - PIA02923 (color).jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|8.42|0.02}} |align=center |{{вред|6.687|0.003}} |[[аморски астероид]] [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="Yeomans-2000">{{наведено списание |display-authors = 6 |first1 = D. K. |last1 = Yeomans |first2 = P. G. |last2 = Antreasian |first3 = J.-P. |last3 = Barriot |first4 = S. R. |last4 = Chesley |first5 = D. W. |last5 = Dunham |first6 = R. W. |last6 = Farquhar |first7 = J. D. |last7 = Giorgini |first8 = C. E. |last8 = Helfrich |first9 = A. S. |last9 = Konopliv |first10 = J. V. |last10 = McAdams |first11 = J. K. |last11 = Miller |first12 = W. M. |last12 = Owen |first13 = D. J. |last13 = Scheeres |first14 = P. C. |last14 = Thomas |first15 = J. |last15 = Veverka |first16 = B. G. |last16 = Williams |date = September 2000 |title = Radio Science Results During the NEAR-Shoemaker Spacecraft Rendezvous with Eros |journal = Science |volume = 289 |issue = 5487 |pages = 2085–2088 |bibcode = 2000Sci...289.2085Y |doi = 10.1126/science.289.5487.2085 |pmid = 11000104 |issn = 0036-8075}}</ref>{{·}}<ref name="Yeomans-2000"/> |- |[[Адрастеја (месечина)|Адрастеја]]<br />{{мали|Јупитер XV}} |bgcolor=black|[[Податотека:Adrastea.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|8.2|2}} |align=center | |месечина на Јупитер |align=center |<ref name="jplssd"/> |- |[[Кивиук (месечина)|Кивиук]]<br />{{мали|Сатурн XXIV}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|8|p=≈&nbsp;}} |align=center | |месечина на Сатурн |align=center |<ref name="jplssd"/> |- |[[Тарвос (месечина)|Тарвос]]<br />{{мали|Сатурн XXI}} |bgcolor=black|[[Податотека:Tarvos from Cassini.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|7.5|p=≈&nbsp;}} |align=center | |месечина на Сатурн |align=center |<ref name="jplssd"/> |- |[[Кербер (месечина)|Кербер]]<br />{{мали|Плутон IV}} |bgcolor=black|[[Податотека:Kerberos (moon).jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|6.333|p=≈&nbsp;}} |align=center |{{вред|16|9}} |месечина на Плутон |align=center |<ref name="LPSC">{{нмс|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZtoLw0KWzsU?t=7470|title=Special Session: Planet 9 from Outer Space - Pluto Geology and Geochemistry|publisher=Lunar and Planetary Institute|website=[[YouTube]]|date=25 March 2016|access-date=27 May 2019}}</ref>{{·}}<ref name="johnston-pluto">{{нмс|last1=Johnston|first1=Robert|title=(134340) Pluto, Charon, Nix, Hydra, Kerberos, and Styx|url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-pluto.html|access-date=3 May 2019}}</ref> |- |[[951 Гаспра|Гаспра]]<br />{{мали|951}} |bgcolor=black|[[Податотека:951 Gaspra.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|6.266}} |align=center |{{вред|20|-|30}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="Thomas94">{{наведено списание | display-authors= 6 | author= P. C. Thomas | author2= J. Veverka | author3= D. Simonelli| author4= P. Helfenstein | author5= B. Carcich| author6= M. J. S. Belton | author7= M. E. Davies| author8= C. Chapman| title= The Shape of Gaspra| journal= Icarus| date= 1994| volume= 107|issue =1 |pages= 23–36|doi =10.1006/icar.1994.1004| bibcode=1994Icar..107...23T}}</ref>{{·}}<ref name="Krasinsky">{{наведено списание| first=G. A. | last= Krasinsky | author2=Pitjeva, E. V.|author3=Vasilyev, M. V.|author4=Yagudina, E. I. | bibcode=2002Icar..158...98K| title=Hidden Mass in the Asteroid Belt| journal=Icarus| volume=158| issue=1| pages=98–105|date=July 2002| doi=10.1006/icar.2002.6837}}</ref> |- |[[Дејмос (месечина)|Дејмос]]<br />{{мали|Марс II}} |bgcolor=black|[[Податотека:Deimos-MRO.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|6.2|0.18}} |align=center |{{вред|1.476}} |месечина на Марс |align=center |<ref name="jplssd"/>{{·}}<ref name="deimosnumbers">{{нмс|date=25 April 2019 |title=Deimos By the Numbers|publisher=NASA Solar System Exploration |url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/mars-moons/deimos/by-the-numbers/|access-date=3 May 2019}}</ref> |- |[[Скамандриј (месечина)|Скамандриј]]<br />{{мали|Хектор I}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|6|1.5}} |align=center | |астероидна месечина на [[624 Хектор]] |align=center |<ref name="Marchis-2014"/> |- |[[Ијирак (месечина)|Ијирак]]<br />{{мали|Сатурн XXII}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|6|p=≈&nbsp;}} |align=center | |месечина на Сатурн |align=center |<ref name="jplssd"/> |- |[[Халеева Комета]]<br />{{мали|1P}} | style="background:#1f0002;"|[[Податотека:Lspn comet halley.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|5.75}} |align=center |{{вред|0.22}} |[[комета]] |align=center |<ref>{{нмс |date=1986 |title=What Have We Learned About Halley's Comet? |publisher=Astronomical Society of the Pacific (No. 6 – Fall 1986) |url=http://www.astrosociety.org/education/publications/tnl/06/06.html |access-date=16 December 2008}}</ref>{{·}}<ref>{{наведено списание|title=Halley, comet's mass loss and age|author1=G. Cevolani |author2=G. Bortolotti |author3=A. Hajduk |date=1987|publisher=Italian Physical Society|journal=Il Nuovo Cimento C|volume=10|issue=5|pages=587–591|doi=10.1007/BF02507255|bibcode = 1987NCimC..10..587C |s2cid=120603847 }}</ref> |- |[[Стикс (месечина)|Стикс]]<br />{{мали|Плутон V}} |bgcolor=black|[[Податотека:Styx (moon).jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|5.5|p=≈&nbsp;}} |align=center |{{вред|7.65|p=≈&nbsp;}} |месечина на Плутон |align=center |<ref name="LPSC"/>{{·}}<ref name="johnston-pluto"/> |- |[[Ромул (месечина)|Ромул]]<br />{{мали|Силвија I}} |bgcolor=black|[[Податотека:CMSylvia.png|50п|центар]] |align=center |{{вред|5.4|2.8}} |align=center | |астероидна месечина на [[87 Силвија]] |align=center |<ref name="Fang-2012">{{наведено списание|first1=Julia|last1=Fang|first2=Jean-Luc|last2=Margot|first3=Patricio|last3=Rojo|title=Orbits, Masses, and Evolution of Main Belt Triple (87) Sylvia|journal=The Astronomical Journal|volume=144|page=70|number=2|doi=10.1088/0004-6256/144/2/70|arxiv=1206.5755|bibcode=2012AJ....144...70F|date=16 July 2012|s2cid=118516053}}</ref> |- |[[2685 Мазурски|Мазурски]]<br />{{мали|2685}} |bgcolor=black|[[Податотека:Asteroid 2685Masurky.png|50п|центар]] |align=center |{{вред|5.372|0.085}} |align=center | |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="jplssd-2685">{{нмс |type=2018-05-09 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 2685 Masursky (1981 JN) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2685 |access-date=5 June 2019}}</ref> |- |[[Еријап (месечина)|Еријап]]<br />{{мали|Сатурн XXVIII}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|5|p=≈&nbsp;}} |align=center | |месечина на Сатурн |align=center |<ref name="jplssd"/> |- |[[Калироја (месечина)|Калироја]]<br />{{мали|Јупитер XVII}} | style="background:#d1cece;"| [[Податотека:S1999j1.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|4.8|0.65}} |align=center | |месечина на Јупитер |align=center |<ref name="Grav2015"/> |- |[[216 Клеопатра#Месечини|Алексхелиј]]<br />{{мали|Клеопатра I}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|4.45|0.8}} |align=center | |астероидна месечина на [[216 Клеопатра]] |align=center |<ref name="johnston-216">{{нмс |first1 = Wm. Robert |last1 = Johnston |title = (216) Kleopatra, Alexhelios, ''and'' Cleoselene |publisher = Johnston's Archive |date = 21 September 2014 |url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-00216.html |access-date = 8 June 2019}}</ref> |- |[[1509 Есклангона|Есклангона]]<br />{{мали|1509}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|4.085|0.3}} |align=center | |inner појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]]; [[астероидна месечина|двојка]] |align=center |<ref name="jplssd-1509">{{нмс |type=2019-05-11 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 1509 Esclangona (1938 YG) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1509 |access-date=5 June 2019}}</ref> |- |[[Темисто (месечина)|Темисто]]<br />{{мали|Јупитер XVIII}} | style="background:#222342;"| [[Податотека:S_2000_J_1.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|4|p=≈&nbsp;}} |align=center | |месечина на Јупитер |align=center |<ref name="jplssd"/> |- |[[Дафнис (месечина)|Дафнис]]<br />{{мали|Сатурн XXXV}} |bgcolor=black| [[Податотека:Daphnis (Saturn's Moon).jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|3.8|0.8}} |align=center |{{вред|0.077|0.015}} |месечина на Сатурн |align=center |<ref name="Thomas2010"/>{{·}}<ref name="Thomas2010"/> |- |[[Малиот Принц (месечина)|Малиот Принц]]<br />{{мали|Евгенија I}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|3.5|1}} |align=center | |астероидна месечина на [[45 Евгенија]] |align=center |<ref name="johnston-45">{{нмс |date=21 September 2014 |title=(45) Eugenia, Petit-Prince, ''and'' S/2004 (45) 1 |publisher=Johnston's Archive |author=Wm. Robert Johnston |url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-00045.html |access-date=12 June 2019}}</ref> |- |[[Праксидика (месечина)|Праксидика]]<br />{{мали|Јупитер XXVII}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|3.5|0.35}} |align=center | |месечина на Јупитер |align=center |<ref name="Grav2015"/> |- |[[Бестла (месечина)|Бестла]]<br />{{мали|Сатурн XXXIX}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|3.5|p=≈&nbsp;}} |align=center | |месечина на Сатурн |align=center |<ref name="jplssd"/> |- |[[Рем (месечина)|Рем]]<br />{{мали|Силвија II}} |bgcolor=black|[[Податотека:CMSylvia.png|50п|центар]] |align=center |{{вред|3.5|p=≈&nbsp;}} |align=center | |астероидна месечина на [[87 Силвија]] |align=center |<ref name="Fang-2012"/> |- |[[Калика]]<br />{{мали|Јупитер XXIII}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|3.45|0.65}} |align=center | |месечина на Јупитер |align=center |<ref name="Grav2015"/> |- |[[216 Клеопатра#Месечини|Клеоселена]]<br />{{мали|Клеопатра II}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|3.45|0.8}} |align=center | |астероидна месечина на [[216 Клеопатра]] |align=center |<ref name="johnston-216"/> |- |[[31 Евфросина|S/2019 (31) 1]]<br />{{мали|Евфросина I}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|3.35|1.2}} |align=center | |астероидна месечина на [[31 Евфросина]] |align=center |<ref name="johnston-31">{{нмс |first1 = Wm. Robert |last1 = Johnston |title = (31) Euphrosyne |publisher = Johnston's Archive |date = 27 May 2019 |url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-00031.html |access-date = 15 June 2019}}</ref> |- |[[Темпел 1]]<br />{{мали|9P}} |bgcolor=black|[[Податотека:PIA02127.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|3|0.1}} |align=center | |[[комета|комета од Јупитеровото семејство]] |align=center |<ref name="jplssd-9P">{{нмс |type=2019-01-02 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 9P/Tempel 1 |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=9P |access-date=8 June 2019}}</ref> |- |[[3200 Фаетон|Фаетон]]<br />{{мали|3200}} | style="background:#3c3c3c;"|[[Податотека:PIA22185.gif|50п|центар]] |align=center |{{вред|2.9}} |align=center | |[[аполонски астероид]] [[астероид од типот F|тип F]] |align=center |<ref name="JPL20171222">{{нмс|url=https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=7030|title=Arecibo Radar Returns with Asteroid Phaethon Images|publisher=NASA|first1=D. C.|last1=Agle|first2=Dwayne |last2=Brown|first3=Suraiya|last3=Farukhi|date=22 December 2017|access-date=7 June 2019}}</ref> |- |{{мпв-|53319|1999 JM|8}}<br />{{мали|53319}} | style="background:#404040;"|[[Податотека:Asteroid 1999 JM8.gif|50п|центар]] |align=center |{{вред|2.7|0.6}} |align=center | |[[аполонски астероид]] [[астероид од типот X|тип X]] |align=center |<ref name="Reddy-2012">{{наведено списание |first1 = Vishnu |last1 = Reddy |first2 = Michael J. |last2 = Gaffey |first3 = Paul A. |last3 = Abell |first4 = Paul S. |last4 = Hardersen |date = May 2012 |title = Constraining albedo, diameter and composition of near-Earth asteroids via near-infrared spectroscopy |journal = Icarus |volume = 219 |issue = 1 |pages = 382–392 |bibcode = 2012Icar..219..382R |doi = 10.1016/j.icarus.2012.03.005}}</ref> |- |[[19P/Борели|Борели]]<br />{{мали|19P}} |bgcolor=black|[[Податотека:Comet Borrelly Nucleus.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|2.66}} |align=center | |[[комета|комета од Јупитеровото семејство]] |align=center |<ref name="19P">{{наведено списание |last=Weaver |first=H. A. |author2=Stern, S.A. |author3=Parker, J. Wm. |title=Hubble Space Telescope STIS Observations of Comet 19P/BORRELLY during the Deep Space 1 Encounter |journal=The Astronomical Journal|publisher=The American Astronomical Society |volume=126 |issue=1 |pages=444–451 |date=2003 |doi=10.1086/375752 |bibcode = 2003AJ....126..444W |doi-access=free }}</ref> |- |[[2867 Штејнс|Штејнс]]<br />{{мали|2867}} |bgcolor=black|[[Податотека:2867 Šteins by Rosetta (reprocessed).png|50п|центар]] |align=center |{{вред|2.58|0.084}} |align=center | |појасен астероид [[астероид од типот E|тип E]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/> |- |[[163693 Атира|Атира]]<br />{{мали|163693}} | style="background:#2c2c2c;"|[[Податотека:Atira.20jan17.u2.s1p0.gif|50п|центар]] |align=center |{{вред|2.4|0.25}} |align=center | |[[алтирски астероид]] [[астероид од типот S|тип S]]; [[астероидна месечина|двојка]] |align=center |<ref name="johnston-163693">{{нмс |first1 = Wm. Robert |last1 = Johnston |title = (163693) Atira |publisher = Johnston's Archive |date = 19 February 2017 |url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-163693.html |access-date = 8 June 2019}}</ref> |- |[[5535 Анафранк|Анафранк]]<br />{{мали|5535}} |bgcolor=black|[[Податотека:Annefrank 5535.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|2.4}} |align=center | |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="jplssd-5535">{{нмс |type=2018-05-24 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 5535 Annefrank (1942 EM) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=5535 |access-date=8 June 2019}}</ref> |- |[[3749 Балам|Балам]]<br />{{мали|3749}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|2.332|0.107}} |align=center |{{вред|0.51|0.02}} |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]]; [[астероидна месечина|тројка]] |align=center |<ref name="jplssd-3749">{{нмс |type=2019-05-11 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 3749 Balam (1982 BG1) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=3749 |access-date=5 June 2019}}</ref>{{·}}<ref name="johnston-3749">{{нмс |date = 2009-01-13 |title = (3749) Balam, S/2002 (3749) 1, and third component |publisher = Johnston's Archive |author = Wm. Robert Johnston |url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-03749.html |access-date = 15 July 2020}}</ref> |- |[[Палена (месечина)|Палена]]<br />{{мали|Сатурн XXXIII}} | style="background:#b5b5b5;"|[[Податотека:Pallene_N1665945513_1.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|2.22|0.07}} |align=center | |месечина на Сатурн |align=center |<ref name="Thomas2013">{{наведен научен собир | first = P. C. | last = Thomas |display-authors=4 | author2 = Burns, J. A. |author3=Tiscareno, M. S. |author4=Hedman, M. M. |author5=Helfenstein, P. | title = Saturn's Mysterious Arc-Embedded Moons: Recycled Fluff? | book-title = 44th Lunar and Planetary Science Conference | pages = 1598 | date = 2013 | url = http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2013/pdf/1598.pdf | access-date = 8 June 2019}}</ref> |- |[[3122 Флоренс|Флоренс]]<br />{{мали|3122}} |bgcolor=black|[[Податотека:Triple_asteroid_3122_Florence.gif|50п|центар]] |align=center |{{вред|2.201|0.015}} |align=center |{{вред|0.079|0.002}} |[[аморски астероид]] [[астероид од типот S|тип S]]; [[астероидна месечина|тројка]] |align=center |<ref name="WISE">{{наведено списание |first1 = A. |last1 = Mainzer |first2 = T. |last2 = Grav |first3 = J. |last3 = Masiero |first4 = E. |last4 = Hand |first5 = J. |last5 = Bauer |first6 = D. |last6 = Tholen |date = November 2011 |title = NEOWISE Studies of Spectrophotometrically Classified Asteroids: Preliminary Results |journal = The Astrophysical Journal |volume = 741 |issue = 2 |page = 25 |bibcode = 2011ApJ...741...90M |doi = 10.1088/0004-637X/741/2/90 |arxiv = 1109.6407|s2cid = 118700974 }}</ref>{{·}}<ref name="johnston-3122">{{нмс |first1 = Wm. Robert |last1 = Johnston |title = (3122) Florence |publisher = Johnston's Archive |date = 27 May 2019 |url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-03122.html |access-date = 9 June 2019}}</ref> |- |[[81P/Вилд|Вилд 2]]<br />{{мали|81P}} |bgcolor=black|[[Податотека:Wild2 3.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|2.133}} |align=center | |комета од Јупитеровото семејство |align=center |<ref name="81P">{{нмс |title=Comet 81P/Wild 2 |publisher=The Planetary Society |url=http://www.planetary.org/explore/topics/asteroids_and_comets/wild2.html |access-date=8 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090106004009/http://planetary.org./explore/topics/asteroids_and_comets/wild2.html |archive-date=6 January 2009 |url-status=dead }}</ref> |- |[[2577 Литва|Литва]]<br />{{мали|2577}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|2.115}} |align=center | |[[марсопресекувач]] [[астероид од типот E|тип EU]]; [[астероидна месечина|тројка]] |align=center |<ref name="lcdb-2577">{{нмс |title = LCDB Data for (2577) |publisher = Asteroid Lightcurve Database (LCDB) |url = http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=2577%7C |access-date = 11 June 2019 |archive-date = 2021-07-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210710040734/http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=2577%7C |url-status = dead }}</ref> |- |[[67P/Чурјумов-Герасименко|Чурјумов–Герасименко]]<br />{{мали|67P}} |bgcolor=black|[[Податотека:Comet 67P on 19 September 2014 NavCam mosaic.jpg|60п|центар]] |align=center |{{вред|2}} |align=center |{{вред|0.00998|fmt=none}} |[[комета|комета од Јупитеровото семејство]] |align=center |<ref name="jplssd-67P">{{нмс |type=2017-04-27 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 67P/Churyumov-Gerasimenko |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=67P |access-date=8 June 2019}}</ref>{{·}}<ref>{{наведено списание |title=A homogeneous nucleus for comet 67P/Churyumov–Gerasimenko from its gravity field |journal=Nature |date=4 February 2016 |last1=Pätzold |first1=M. |last2=Andert |first2=T. |volume=530 |issue=7588 |pages=63–65 |doi=10.1038/nature16535 |pmid=26842054 |display-authors=etal |bibcode=2016Natur.530...63P|s2cid=4470894 }}</ref> |- |[[52246 Доналдјохансон|Доналдјохансон]]<br />{{мали|52246}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|1.948|0.007}} |align=center | |појасен астероид [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="Masiero-2011">{{наведено списание |display-authors = 6 |first1 = Joseph R. |last1 = Masiero |first2 = A. K. |last2 = Mainzer |first3 = T. |last3 = Grav |first4 = J. M. |last4 = Bauer |first5 = R. M. |last5 = Cutri |first6 = J. |last6 = Dailey |first7 = P. R. M. |last7 = Eisenhardt |first8 = R. S. |last8 = McMillan |first9 = T. B. |last9 = Spahr |first10 = M. F. |last10 = Skrutskie |first11 = D. |last11 = Tholen |first12 = R. G. |last12 = Walker |first13 = E. L. |last13 = Wright |first14 = E. |last14 = DeBaun |first15 = D. |last15 = Elsbury |first16 = T., IV |last16 = Gautier |first17 = S. |last17 = Gomillion |first18 = A. |last18 = Wilkins |date = November 2011 |title = Main Belt Asteroids with WISE/NEOWISE. I. Preliminary Albedos and Diameters |journal = The Astrophysical Journal |volume = 741 |issue = 2 |page = 20 |bibcode = 2011ApJ...741...68M |doi = 10.1088/0004-637X/741/2/68 |arxiv = 1109.4096|s2cid = 118745497 }}</ref> |- |[[4183 Куно|Куно]]<br />{{мали|4183}} |bgcolor=black|[[Податотека:4183 cuno.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|1.826|0.051}} |align=center | |аполонски астероид [[астероид од типот S|тип S]]/[[астероид од типот Q|тип Q]] |align=center |<ref name="jplssd-4183">{{нмс |type=2018-11-06 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 4183 Cuno (1959 LM) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=4183 |access-date=12 June 2019}}</ref> |- |{{мпв-|6178|1986 DA}}<br />{{мали|6178}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|1.575}} |align=center | |[[аморски астероид]] [[астероид од типот M|тип M]] |align=center |<ref name="Pravec-2012b">{{наведено списание |first1 = Petr |last1 = Pravec |first2 = Alan W. |last2 = Harris |first3 = Peter |last3 = Kusnirák |first4 = Adrián |last4 = Galád |first5 = Kamil |last5 = Hornoch |date = September 2012 |title = Absolute magnitudes of asteroids and a revision of asteroid albedo estimates from WISE thermal observations |journal = Icarus |volume = 221 |issue = 1 |pages = 365–387 |bibcode = 2012Icar..221..365P |doi = 10.1016/j.icarus.2012.07.026 }}</ref> |- |[[Пичи унем]]<br />{{мали|Алауда I}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|1.55|0.45}} |align=center | |астероидна месечина на [[702 Алауда]] |align=center |<ref name="johnston-702">{{нмс |first1 = Wm. Robert |last1 = Johnston |title = (702) Alauda ''and'' Pichi unem |publisher = Johnston's Archive |date = 21 September 2014 |url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-00702.html |access-date = 15 June 2019}}</ref> |- |[[4179 Тевтат|Тевтат]]<br />{{мали|4179}} | style="background:#282828;"|[[Податотека:Toutatis.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|1.516}} |align=center |{{вред|0.0505}} |[[аполонски астероид]] [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="srep03411">{{наведено списание |title=The Ginger-shaped Asteroid 4179 Toutatis: New Observations from a Successful Flyby of Chang'e-2 |journal=Scientific Reports |publisher=Nature Research |volume=3 |page=3411 |number=3411 |doi=10.1038/srep03411 |doi-access=free |pmid=24336501 |pmc=3860288 |arxiv=1312.4329 |bibcode=2013NatSR...3E3411H |year=2013 |last1=Huang |first1=Jiangchuan |last2=Ji |first2=Jianghui |last3=Ye |first3=Peijian |last4=Wang |first4=Xiaolei |last5=Yan |first5=Jun |last6=Meng |first6=Linzhi}}</ref>{{·}}<ref name="srep03411"/> |- |[[Метона (месечина)|Метона]]<br />{{мали|Сатурн XXXII}} |bgcolor=black|[[Податотека:Methone PIA14633.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|1.45|0.03}} |align=center | |месечина на Сатурн |align=center |<ref name="Thomas2013"/> |- |{{мпв-|285263|1998 QE|2}}<br />{{мали|285263}} |bgcolor=black|[[Податотека:(285263) 1998 QE2, Goldstone, May 30, 2013.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|1.375}} |align=center | |[[аморски астероид]] [[астероид од типот S|тип S]]; [[астероидна месечина|двојка]] |align=center |<ref name="1998QE2">{{нмс |date=28 May 2013 |title=(285263) 1998 QE2 Goldstone Radar Observations Planning |publisher=NASA/JPL Asteroid Radar Research |author=Dr. Lance A. M. Benner |url=http://echo.jpl.nasa.gov/asteroids/1998QE2/1998QE2_planning.html |access-date=7 June 2019}}</ref> |- |[[Полидевк (месечина)|Полидевк]]<br />{{мали|Сатурн XXXIV}} |bgcolor=black|[[Податотека:Polydeuces.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|1.3|0.4}} |align=center | |месечина на Сатурн; [[Диона (месечина)|Дионин]] тројанец ({{L5}}) |align=center |<ref name="Thomas2010"/> |- |{{мпв-|153591|2001 SN|263}}<br />{{мали|153591}} |bgcolor=black|[[Податотека:2001sn263_arecibo.png|50п|центар]] |align=center |{{вред|1.315|0.2}} |align=center |{{вред|0.00951|0.00013|fmt=none}} |[[аморски астероид]] [[астероид од типот C|тип C]]; [[астероидна месечина|тројка]] |align=center |<ref name="Fang-2011">{{наведено списание |first1 = Julia |last1 = Fang |first2 = Jean-Luc |last2 = Margot |first3 = Marina |last3 = Brozovic |first4 = Michael C. |last4 = Nolan |first5 = Lance A. M. |last5 = Benner |first6 = Patrick A. |last6 = Taylor |date = May 2011 |title = Orbits of Near-Earth Asteroid Triples 2001 SN263 and 1994 CC: Properties, Origin, and Evolution |journal = The Astronomical Journal |volume = 141 |issue = 5 |page = 15 |bibcode = 2011AJ....141..154F |doi = 10.1088/0004-6256/141/5/154 |arxiv = 1012.2154 |s2cid = 119193346 }}</ref>{{·}}<ref name="johnston-153591">{{нмс |first1 = Wm. Robert |last1 = Johnston |title = (153591) 2001 SN263, "Beta", ''and'' "Gamma" |publisher = Johnston's Archive |date = 21 September 2014 |url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-153591.html |access-date = 9 June 2019}}</ref> |- |[[S/2003 (1509) 1]]<br />{{мали|Есклангона I}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|1.285}} |align=center | |астероидна месечина на [[1509 Есклангона]] |align=center |<ref name="johnston-1509">{{нмс |first1 = Wm. Robert |last1 = Johnston |title = (1509) Esclangona ''and'' S/2003 (1509) 1 |publisher = Johnston's Archive |date = 21 September 2014 |url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-01509.html |access-date = 5 June 2019}}</ref> |- |[[132524 APL|APL]]<br/>{{мали|132524}} |bgcolor=black|[[Податотека:132524 APL New Horizons.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|1.25|p=≈&nbsp;}} |align=center | |појасен астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="NH-2015">{{наведени вести |title = New Horizons Mission to Pluto |date = 18 July 2015 |work = Technology Org |url = https://www.technology.org/2015/07/18/new-horizons-mission-to-pluto/ |access-date = 4 December 2018}}</ref> |- |[[3752 Камило|Камило]]<br />{{мали|3752}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|1.153|0.044}} |align=center | |[[аполонски астероид]] [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="WISE"/> |- |[[3753 Круитне|Круитне]]<br />{{мали|3753}} | style="background:#2c2c2c;"|[[Податотека:Cruithne.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|1.036|0.053}} |align=center | |[[атонски астероид]] [[астероид од типот Q|тип Q]]; [[квазимесечина]] на Земјата |align=center |<ref name="jplssd-3753">{{нмс |type=2019-05-12 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 3753 Cruithne (1986 TO) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=3753 |access-date=8 June 2019}}</ref> |} === Под 1 км === На овој список се ставени примери за тела со полупречник помал од 1&nbsp;км. Ова значи дека неправилните тела може да имаат подолга тетива во некои правци, па така средниот полупречник се упросечува. Се проценува дека само во [[астероиден појас|астероидниот појас]] постојат помеѓу 1.1 и 1.9&nbsp;милиони тела со полупречник ''над'' 0@5&nbsp;км,<ref>{{наведена изјава за печат |first = Edward |last = Tedesco |author2 = Metcalfe, Leo |title = New study reveals twice as many asteroids as previously believed |publisher = European Space Agency |date = 4 April 2002 |url = http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=7925 |access-date = 20 October 2012 }} {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230306222828/https://spaceref.com/press-release/new-study-reveals-twice-as-many-asteroids-as-previously-believed/ |date=2023-03-06 }}</ref> од кои голем број имаат помеѓу 0@5–1.0&nbsp;км. Оние ''под'' 0@5&nbsp;км се небројано многу. Многу малку тела со ваква големина се истражени или сликани. Исклучок се оние посетени од сонда, или оние кои минале доволно близу до Земјата за да бидат сликани. Полупречикот е среден геометриски полупречник. Масениот размер се движи од × 10<sup>15</sup> до 10<sup>9</sup>&nbsp;кг, што е рамно на милијарда килограми или 10<sup>12</sup> грама (тераграм – Tг). Највеќето прикажани тела со маса од 10<sup>9</sup> до 10<sup>12</sup> [[килограм|кг]] (под 1000 [[јактограм|тераграми (Тг)]]) се [[близуземски астероид]]и. [[Атонски астероид|Атонскиот астероид]] {{мп|1994 WR|12}} има помала маса од [[Кеопсова пирамида|Кеопсовата пирамида]] во Гиза, 5.9&nbsp;×&nbsp;10<sup>9</sup>&nbsp;кг. {| class="wikitable sortable" |- ! style="font-weight:normal; width:130px;"| '''Тело'''{{БелешкаОзнака|name=а}} ! class="unsortable" style="width:50px;"| Слика ! data-sort- type="number" style="width:85px; font-weight:normal;"| '''Полупречник'''{{БелешкаОзнака|name=B}}<br />'''([[метар|м]])''' ! data-sort- type="number" style="width:75px;"| Маса<br />(10<sup>9</sup>&nbsp;кг) ! Тип — белешки ! class="unsortable" style="font-weight: normal; width: 3.8em; text-align: center;" | '''Наводи'''{{БелешкаОзнака|name=Refs|text=Наводи за полупречникот (r) и масата (M)}}<br />'''{{крат|r|Навод за големината на телото}}'''{{·}}'''{{крат|M|Навод за масата на телото}}''' |- |[[2100 Ра-Шалом|Ра-Шалом]]<br />{{мали|2100}} |bgcolor=black|[[Податотека:2100Ra-Shalom_(Lightcurve_Inversion).png|50п|центар]] |align=center |{{вред|990|25}} |align=center | |[[атонски астероид]] [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="AKARI"/> |- |[[1620 Географ|Географ]]<br />{{мали|1620}} |bgcolor=black|[[Податотека:Geographos.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|980|30}} |align=center | |[[аполонски астероид]] [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/> |- |[[1981 Мида|Мида]]<br />{{мали|1981}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|975|35}} |align=center | |аполонски астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="AKARI"/> |- |[[4486 Митра|Митра]]<br />{{мали|4486}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|924.5|11}} |align=center | |аполонски астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="WISE"/> |- |{{мпв-|12538|1998 OH}}<br />{{мали|12538}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|831.5|164.5}} |align=center | |[[аполонски астероид]] [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="WISE"/> |- |[[2102 Тантал|Тантал]]<br />{{мали|2102}} |bgcolor=black|[[Податотека:1862Apollo (Lightcurve Inversion).png|50п|центар]] |align=center |{{вред|824.5|22.5}} |align=center | |[[аполонски астероид]] [[астероид од типот Q|тип Q]] |align=center |<ref name="jplssd-2102">{{нмс |type=2017-06-28 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 2102 Tantalus (1975 YA) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2102 |access-date=8 June 2019}}</ref> |- |[[9969 Брај|Брај]]<br />{{мали|9969}} |bgcolor=black|[[Податотека:Braille3.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|820}} |align=center | |[[марсопресекувач]] [[астероид од типот Q|тип Q]] |align=center |<ref name="lcdb-9969">{{нмс |title = LCDB Data for (9969) Braille |publisher = Asteroid Lightcurve Database (LCDB) |url = http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=9969%7CBraille |access-date = 8 June 2019 |archive-date = 2021-07-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210710040737/http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=9969%7CBraille |url-status = dead }}</ref> |- |{{мпв-|308242|2005 GO|21}}<br />{{мали|308242}} |bgcolor=black|[[Податотека:2005GO21-20120617.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|780}} |align=center | |[[атонски астероид]] [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="lcdb-308242">{{нмс |title = LCDB Data for (308242) |publisher = Asteroid Lightcurve Database (LCDB) |url = http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=308242%7C |access-date = 9 June 2019 |archive-date = 2021-07-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210710040737/http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=308242%7C |url-status = dead }}</ref> |- |[[1862 Аполон|Аполон]]<br />{{мали|1862}} |bgcolor=black|[[Податотека:1862Apollo (Lightcurve Inversion).png|50п|центар]] |align=center |{{вред|750|p=≈&nbsp;}} |align=center | |[[аполонски астероид]] [[астероид од типот Q|тип Q]] |align=center |<ref name="jplssd-1862">{{нмс |type=2018-04-27 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 1862 Apollo (1932 HA) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1862 |access-date=8 June 2019}}</ref> |- |{{мпв-|85989|1999 JD|6}}<br />{{мали|85989}} | style="background:#646464;"|[[Податотека:Asteroid 1999 JD6.jpg|60п|центар]] |align=center |{{вред|731|10.5}} |align=center | |[[атонски астероид]] [[астероид од типот K|тип K]]; [[допирна двојка]] |align=center |<ref name="jplssd-85989">{{нмс |type=2019-06-08 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 85989 (1999 JD6) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=85989 |access-date=12 June 2019}}</ref> |- |[[1566 Икар|Икар]]<br />{{мали|1566}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|730}} |align=center | |[[аполонски астероид]] [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="Greenberg-2017">{{наведено списание |display-authors = 6 |first1 = Adam H. |last1 = Greenberg |first2 = Jean-Luc |last2 = Margot |first3 = Ashok K. |last3 = Verma |first4 = Patrick A. |last4 = Taylor |first5 = Shantanu P. |last5 = Naidu |first6 = Marina. |last6 = Brozovic |first7 = Lance A. M. |last7 = Benner |date = March 2017 |title = Asteroid 1566 Icarus's Size, Shape, Orbit, and Yarkovsky Drift from Radar Observations |journal = The Astronomical Journal |volume = 153 |issue = 3 |page = 16 |bibcode = 2017AJ....153..108G |doi = 10.3847/1538-3881/153/3/108 |arxiv = 1612.07434|s2cid = 28388555 }}</ref> |- |[[Дактил (месечина)|Дактил]]<br />{{мали|Ида I}} |bgcolor=black|[[Податотека:Dactyl-HiRes.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|700}} |align=center | |астероидна месечина на [[243 Ида]] |align=center |<ref>{{наведено списание|last=Chapman|first=Clark R.|title=астероид од типот Ss, Ordinary Chondrites, and Space Weathering: The Evidence from Galileo's Fly-bys of Gaspra and Ida|journal=Meteoritics|volume=31|issue=6|pages=699–725|date=October 1996|bibcode=1996M&PS...31..699C|doi = 10.1111/j.1945-5100.1996.tb02107.x}}</ref> |- |[[4769 Касталија|Касталија]]<br />{{мали|4769}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|700}} |align=center | |аполонски астероид [[астероид од типот S|тип S]]; [[допирна двојка]] |align=center |<ref name="jplssd-4769">{{нмс |type=2016-06-17 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 4769 Castalia (1989 PB) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=4769 |access-date=8 June 2019}}</ref> |- |{{мпв-|214869|2007 PA|8}}<br />{{мали|214869}} |bgcolor=black|[[Податотека:Pa8radar.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|675|70}} |align=center | |[[аполонски астероид]] [[астероид од типот Q|тип Q]] |align=center |<ref name="Brozovic-2017b">{{наведено списание |first1 = Marina |last1 = Brozovic |first2 = Lance A. M. |last2 = Benner |first3 = Christopher |last3 = Magri |first4 = Daniel J. |last4 = Scheeres |first5 = Michael W. |last5 = Busch |first6 = Jon D. |last6 = Giorgini |date = April 2017 |title = Goldstone radar evidence for short-axis mode non-principal-axis rotation of near-Earth asteroid (214869) 2007 PA8 |journal = Icarus |volume = 286 |pages = 314–329 |bibcode = 2017Icar..286..314B |doi = 10.1016/j.icarus.2016.10.016}}</ref> |- |[[66391 Мошап|Мошап]]<br />{{мали|66391}} |bgcolor=black|[[Податотека:1999kw4 vlt-eso1910.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|658.5|20}} |align=center |{{вред|2490|54}} |[[атонски астероид]] [[астероид од типот S|тип S]]; двојка |align=center |<ref name="jplssd-66391">{{нмс |type=2019-06-04 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 66391 Moshup (1999 KW4) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=66391 |access-date=8 June 2019}}</ref>{{·}}<ref name="johnston-66391">{{нмс |first1 = Wm. Robert |last1 = Johnston |title = (66391) Moshup ''and'' Squannit |publisher = Johnston's Archive |date = 20 September 2014 |url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-66391.html |access-date = 8 June 2019}}</ref> |- |{{мпв-|29075|1950 DA}}<br />{{мали|29075}} |bgcolor=black|[[Податотека:1950 DA (color).png|50п|центар]] |align=center |{{вред|653}} |align=center |{{вред|2000|p=≈&nbsp;}} |аполонски астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="Busch-2007b">{{наведено списание |first1 = Michael W. |last1 = Busch |first2 = Jon D. |last2 = Giorgini |first3 = Steven J. |last3 = Ostro |first4 = Lance A. M. |last4 = Benner |first5 = Raymond F. |last5 = Jurgens |first6 = Randy |last6 = Rose |date = October 2007 |title = Physical modeling of near-Earth Asteroid (29075) 1950 DA |url = https://echo.jpl.nasa.gov/asteroids/29075_1950DA/busch.etal.2007.1950da.pdf |journal = Icarus |volume = 190 |issue = 2 |pages = 608–621 |bibcode = 2007Icar..190..608B |doi = 10.1016/j.icarus.2007.03.032}}</ref>{{·}}<ref name="1950DA">{{нмс |title = Earth Impact Risk Summary: 29075 |publisher = NASA/JPL Near-Earth Object Program Office |url = https://cneos.jpl.nasa.gov/sentry/details.html#?des=29075 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190305035418/https://cneos.jpl.nasa.gov/sentry/details.html#?des=29075 |archive-date = 5 March 2019 |url-status = live |access-date = 14 June 2019 |df = dmy-all}}</ref> |- |{{мпв-|394130|2006 HY|51}}<br />{{мали|394130}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|609|114}} |align=center | |[[аполонски астероид]] |align=center |<ref name="jplssd-394130">{{нмс |type=2019-06-01 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 394130 (2006 HY51) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=394130 |access-date=12 June 2019}}</ref> |- |[[103P/Хартли|Хартли 2]]<br />{{мали|103P}} |bgcolor=black|[[Податотека:Comet Hartley 2 (super crop).jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|570|80}} |align=center |{{вред|300|p=≈&nbsp;}} |[[комета|комета од Јупитеровото семејство]] |align=center |<ref name="Lisse2009">{{наведено списание |last=Lisse |first=C. M. |author2=Fernandez |author3=Reach |author4=Bauer |author5=A'Hearn |author6=Farnham |display-authors= etal |title=Spitzer Space Telescope Observations of the Nucleus of Comet 103P/Hartley 2 |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=121 |issue=883 |pages=968–975 |date=2009 |doi=10.1086/605546 |jstor=10.1086/605546 |bibcode=2009PASP..121..968L |arxiv = 0906.4733|s2cid=17318657 }}</ref>{{·}}<ref name="Lisse2009"/> |- |{{мпв-|163899|2003 SD|220}}<br />{{мали|163899}} | style="background:#525252;"|[[Податотека:PIA20279.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|515}} |align=center | |[[атонски астероид]] [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="lcdb-163899">{{нмс |title = LCDB Data for (163899) |publisher = Asteroid Lightcurve Database (LCDB) |url = http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=163899%7C |access-date = 9 June 2019 |archive-date = 2021-07-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210710040738/http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=163899%7C |url-status = dead }}</ref> |- |[[3908 Никта|Никта]]<br />{{мали|3908}} |bgcolor=black|[[Податотека:3908 nyx-s02.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|500|75}} |align=center | |[[аморски астероид]] [[астероид од типот V|тип V]] |align=center |<ref name="jplssd-3908">{{нмс |type=2019-04-25 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 3908 Nyx (1980 PA) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=3908 |access-date=8 June 2019}}</ref> |- |{{мпв-|153814|2001 WN|5}}<br />{{мали|153814}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|466|5.5}} |align=center | |[[аполонски астероид]] |align=center |<ref name="jplssd-153814">{{нмс |type=2019-06-02 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 153814 (2001 WN5) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=153814 |access-date=10 June 2019}}</ref> |- |{{мпв|2017 YE|5}} |bgcolor=black|[[Податотека:PIA22559.gif|50п|центар]] |align=center |{{вред|450|25}} |align=center | |аполонски астероид [[астероид од типот S|тип S]]; [[астероидна месечина|двојка]] |align=center |<ref name="lcdb-2017YE5">{{нмс |title = LCDB Data for 2017 YE5 |publisher = Asteroid Lightcurve Database (LCDB) |url = http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=0%7C2017+YE5 |access-date = 9 June 2019 |archive-date = 2021-07-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210710040736/http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=0%7C2017+YE5 |url-status = dead }}</ref> |- |[[162173 Рјугу|Рјугу]]<br />{{мали|162173}} |bgcolor=black|[[Податотека:Ryugu colored.jpg|centre|50x50px]] |align=center |{{вред|432.5|7.5}} |align=center |{{вред|450|p=≈&nbsp;}} |[[аполонски астероид]] [[астероид од типот C|тип Cg]] |align=center |<ref name="Muller-2017a">{{наведено списание |first1 = T. G. |last1 = Müller |first2 = J. |last2 = Durech |first3 = M. |last3 = Ishiguro |first4 = M. |last4 = Mueller |first5 = T. |last5 = Krühler |first6 = H. |last6 = Yang |date = March 2017 |title = Hayabusa-2 mission target asteroid 162173 Ryugu (1999 JU3): Searching for the object's spin-axis orientation |journal = Astronomy and Astrophysics |volume = 599 |page = 25 |bibcode = 2017A&A...599A.103M |doi = 10.1051/0004-6361/201629134 |arxiv = 1611.05625 |s2cid = 73519172 }}</ref>{{·}}<ref>{{нмс |last1=Clark |first1=Stephen |title=Hayabusa 2 team sets dates for asteroid landings – Spaceflight Now |date=6 September 2018 |url=https://spaceflightnow.com/2018/09/06/hayabusa-2-team-sets-dates-for-asteroid-landings |website=spaceflightnow.com |access-date=7 September 2018}}</ref> |- |{{мпв-|162058|1997 AE|12}}<br />{{мали|162058}} |bgcolor=black|[[Податотека:Asteroid_1997_AE12.gif|50п|центар]] |align=center |{{вред|423.5|6.5}} |align=center | |[[аморски астероид]] [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="Nugent-2016">{{наведено списание |display-authors = 6 |first1 = C. R. |last1 = Nugent |first2 = A. |last2 = Mainzer |first3 = J. |last3 = Bauer |first4 = R. M. |last4 = Cutri |first5 = E. A. |last5 = Kramer |first6 = T. |last6 = Grav |first7 = J. |last7 = Masiero |first8 = S. |last8 = Sonnett |first9 = E. L. |last9 = Wright |date = September 2016 |title = NEOWISE Reactivation Mission Year Two: Asteroid Diameters and Albedos |journal = The Astronomical Journal |volume = 152 |issue = 3 |page = 12 |bibcode = 2016AJ....152...63N |doi = 10.3847/0004-6256/152/3/63 |arxiv = 1606.08923 |s2cid = 119289027 }}</ref> |- |{{мпв|2014 JO|25}} |bgcolor=black|[[Податотека:PIA21597_-_New_Radar_Images_of_Asteroid_2014_JO25_(cropped).gif|50п|центар]] |align=center |{{вред|409}} |align=center | |[[аполонски астероид]] [[астероид од типот S|тип S]]; [[допирна двојка]] |align=center |<ref name="lcdb-2014JO25">{{нмс |title = LCDB Data for 2014 JO25 |publisher = Asteroid Lightcurve Database (LCDB) |url = http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=0%7C2014+JO25 |access-date = 9 June 2019 |archive-date = 2021-07-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210710040733/http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=0%7C2014+JO25 |url-status = dead }}</ref> |- |[[69230 Хермес|Хермес]]<br />{{мали|69230}} | style="background:#646464;"|[[Податотека:Hermes_planetoid.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|400|50}} |align=center | |аполонски астероид [[астероид од типот S|тип Sq]] |align=center |<ref name="Marchis-2012">{{наведено списание |display-authors = etal |first1 = F. |last1 = Marchis |first2 = J. E. |last2 = Enriquez |first3 = J. P. |last3 = Emery |first4 = M. |last4 = Mueller |first5 = M. |last5 = Baek |first6 = J. |last6 = Pollock |date = November 2012 |title = Multiple asteroid systems: Dimensions and thermal properties from Spitzer Space Telescope and ground-based observations |journal = Icarus |volume = 221 |issue = 2 |pages = 1130–1161 |bibcode = 2012Icar..221.1130M |doi = 10.1016/j.icarus.2012.09.013 |arxiv = 1604.05384 |s2cid = 161887 }}</ref> |- |[[65803 Дидим|Дидим]]<br />{{мали|65803}} | style="background:#616161;"|[[Податотека:Didymos-Arecibo-radar-images.png|50п|центар]] |align=center |{{вред|390|4}} |align=center |{{вред|527}} |[[аполонски астероид]] [[астероид од типот X|тип Xk]]; [[астероидна месечина|двојка]] |align=center |<ref name="jplssd-65803">{{нмс |type=2018-04-24 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 65803 Didymos (1996 GT) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=65803 |access-date=8 June 2019}}</ref>{{·}}<ref name="johnston-65803">{{нмс |first1 = Wm. Robert |last1 = Johnston |title = (65803) Didymos |publisher = Johnston's Archive |date = 20 September 2014 |url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-65803.html |access-date = 8 June 2019}}</ref> |- |[[2062 Атон|Атон]]<!--познат и како Атен--><br />{{мали|2062}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|365|15}} |align=center | |[[атонски астероид]] [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/> |- |[[Егеон (месечина)|Егеон]]<br />{{мали|Сатурн LIII}} |bgcolor=black|[[Податотека:N1643264379_1.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|330|60}} |align=center | |[[Сатурнови месечини|месечина на Сатурн]] |align=center |<ref name="Thomas2013"/> |- |{{мпв|2015 TB|145}} |bgcolor=black|[[Податотека:Skull2015-TB145.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|325|15}} |align=center | |[[аполонски астероид]] [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="2015TB145">{{наведено списание | url=https://www.aanda.org/articles/aa/pdf/2017/02/aa29584-16.pdf | title=Large Halloween asteroid at lunar distance | last1=Müller|first1=T. G. | last2=Marciniak|first2=A. | last3=Butkiewicz-Bąk|first3=M. | last4=Duffard|first4=R. | last5=Oszkiewicz|first5=D. | last6=Käufl|first6=H. U. | last7=Szakáts|first7=R. | last8=Santana-Ros|first8=T. | last9=Kiss|first9=C. | last10=Santos-Sanz|first10=P. | journal=Astronomy & Astrophysics | volume=598 | pages=A63 | doi=10.1051/0004-6361/201629584 | arxiv=1610.08267 | bibcode=2017A&A...598A..63M | date=February 2017 | s2cid=119162848 | access-date=9 June 2019}}</ref> |- |{{мпв-|136617|1994 CC}}<br />{{мали|136617}} |bgcolor=black|[[Податотека:1994CC-with-moons.gif|50п|центар]] |align=center |{{вред|310|30}} |align=center |{{вред|266|32.9}} |аполонски астероид [[астероид од типот S|тип Sq]]; [[астероидна месечина|тројка]] |align=center |<ref name="1994CC">{{наведено списание |first1 = Marina |last1 = Brozovic |first2 = Lance A. M. |last2 = Benner |first3 = Patrick A. |last3 = Taylor |first4 = Michael C. |last4 = Nolan |first5 = Ellen S. |last5 = Howell |first6 = Christopher |last6 = Magri |date = November 2011 |title = Radar and optical observations and physical modeling of triple near-Earth Asteroid (136617) 1994 CC |journal = Icarus |volume = 216 |issue = 1 |pages = 241–256 |bibcode = 2011Icar..216..241B |doi = 10.1016/j.icarus.2011.09.002 |arxiv = 1310.2000 }}</ref>{{·}}<ref name="johnston-136617">{{нмс |first1 = Wm. Robert |last1 = Johnston |title = (136617) 1994 CC, "Beta", ''and'' "Gamma" |publisher = Johnston's Archive |date = 21 September 2014 |url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-136617.html |access-date = 9 June 2019}}</ref> |- |{{мпв-|172034|2001 WR|1}}<br />{{мали|172034}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|315.5|9}} |align=center | |[[аморски астероид]] [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="jplssd-172034">{{нмс |type=2019-05-21 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 172034 (2001 WR1) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=172034 |access-date=8 June 2019}}</ref> |- |[[6489 Голевка|Голевка]]<br />{{мали|6489}} |bgcolor=black|[[Податотека:Asteroid-golevka.jpeg|50п|центар]] |align=center |{{вред|265|15}} |align=center | |[[аполонски астероид]] [[астероид од типот Q|тип Q]] |align=center |<ref name="jplssd-6489">{{нмс |type=3 ноември 2015 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 6489 Golevka (1991 JX) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=6489 |access-date=8 June 2019}}</ref> |- |[[101955 Бену|Бену]]<br />{{мали|101955}} |bgcolor=black|[[Податотека:BennuAsteroid.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|262.5|37.5}} |align=center |{{вред|78|9}} |аполонски астероид [[астероид од типот B|тип B]] |align=center |<ref name="Nolan2013">{{наведено списание |last1=Nolan |first1=M. C. |last2=Magri |first2=C. |last3=Howell |first3=E. S. |last4=Benner |first4=L. A. M. |last5=Giorgini |first5=J. D. |last6=Hergenrother|first6=C. W. |last7=Hudson |first7=R. S. |last8=Lauretta |first8=D. S. |last9=Margot |first9=J. L. |last10=Ostro |first10=S. J. |last11=Scheeres |first11=D. J. |title=Shape model and surface properties of the OSIRIS-REx target Asteroid (101955) Bennu from radar and lightcurve observations |journal=Icarus|volume=226|issue=1|year=2013|pages=629–640 |issn=0019-1035|doi=10.1016/j.icarus.2013.05.028|bibcode=2013Icar..226..629N |url=http://www.escholarship.org/uc/item/6mh8b2t5}}</ref>{{·}}<ref name="ChesleyFarnocchia2014">{{наведено списание |last1=Chesley|first1=Steven R.|last2=Farnocchia|first2=Davide|last3=Nolan|first3=Michael C.|last4=Vokrouhlický|first4=David|last5=Chodas|first5=Paul W.|last6=Milani|first6=Andrea|last7=Spoto|first7=Federica|last8=Rozitis|first8=Benjamin|last9=Benner|first9=Lance A.M.|last10=Bottke|first10=William F.|last11=Busch|first11=Michael W.|last12=Emery|first12=Joshua P.|last13=Howell|first13=Ellen S.|last14=Lauretta|first14=Dante S.|last15=Margot|first15=Jean-Luc|last16=Taylor|first16=Patrick A.|title=Orbit and bulk density of the OSIRIS-REx target Asteroid (101955) Bennu|journal=Icarus|volume=235|date=2014|pages=5–22|issn=0019-1035|doi=10.1016/j.icarus.2014.02.020 | bibcode=2014Icar..235....5C|arxiv=1402.5573|s2cid=30979660}}</ref> |- |{{мпв-|153201|2000 WO|107}}<br />{{мали|153201}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|255|41.5}} |align=center | |[[атонски астероид]] [[астероид од типот X|тип X]] |align=center |<ref name="jplssd-153201">{{нмс |type=2018-10-13 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 153201 (2000 WO107) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=153201 |access-date=12 June 2019}}</ref> |- |{{мпв-|163132|2002 CU|11}}<br />{{мали|163132}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|230|8.5}} |align=center | |[[аполонски астероид]] |align=center |<ref name="jplssd-163132">{{нмс |type=2018-09-09 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 163132 (2002 CU11) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=163132 |access-date=8 June 2019}}</ref> |- ||[[66391 Мошап#Месечина|Скванит]]<br />{{мали|{{мп|1999 KW|4}} I}} |bgcolor=black|[[Податотека:1999kw4_vlt-eso1910.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|225.5|13.5}} |align=center | |астероидна месечина на [[66391 Мошап]] <!-- {{мпв|66391|1999 KW|4}} --> |align=center |<ref name="johnston-66391"/> |- |{{мпв|2014 HQ|124}} |bgcolor=black|[[Податотека:PIA18412-Asteroid2014HQ124-20140608.jpg|60п|центар]] |align=center |{{вред|204.5|84}} |align=center | |атонски астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="Mainzer-2016"/> |- |{{мпв|2013 YP|139}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|201|13}} |align=center | |[[аполонски астероид]] |align=center |<ref name="Nugent-2015"/> |- |{{мпв-|341843|2008 EV|5}}<br />{{мали|341843}} |bgcolor=black|[[Податотека:Asteroid-2008EV5-ShapeModel-20111006.gif|50п|центар]] |align=center |{{вред|200|7}} |align=center | |[[атонски астероид]] [[астероид од типот X|тип X]]/[[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="WISE"/> |- |{{мпв-|388188|2006 DP|14}}<br />{{мали|388188}} | style="background:#333;"|[[Податотека:Asteroid2006DP14.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|200|p=≈&nbsp;}} |align=center | |[[аполонски астероид]] [[астероид од типот S|тип S]]; [[допирна двојка]] |align=center |<ref name="2006DP14">{{нмс |title = Radar Images of near-Earth Asteroid 2006 DP14 |url = https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-060 |publisher = Jet Propulsion Laboratory |date = 25 February 2014 |access-date = 9 June 2019}}</ref> |- |{{мпв-|6037|1988 EG}}<br />{{мали|6037}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|199.5|1.35}} |align=center | |аполонски астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="Trilling-2008">{{наведено списание |display-authors = 6 |first1 = D. E. |last1 = Trilling |first2 = M. |last2 = Mueller |first3 = J. L. |last3 = Hora |first4 = G. |last4 = Fazio |first5 = T. |last5 = Spahr |first6 = J. A. |last6 = Stansberry |first7 = H. A. |last7 = Smith |first8 = S. R. |last8 = Chesley |first9 = A. K. |last9 = Mainzer |date = August 2008 |title = Diameters and Albedos of Three Subkilometer Near-Earth Objects Derived from Spitzer Observations |journal = The Astrophysical Journal Letters |volume = 683 |issue = 2 |pages = L199–L202 |bibcode = 2008ApJ...683L.199T |doi = 10.1086/591668 |arxiv = 0807.1717 |s2cid = 14319204 }}</ref> |- |{{мпв|2010 TK|7}} |bgcolor=black|[[Податотека:PIA14405-full_crop.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|189.5|61.5}} |align=center | |[[атонски астероид]]; [[Земјин тројанец]] ({{L4}}) |align=center |<ref name="jplssd-2010TK7">{{нмс |type=2017-10-30 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: (2010 TK7) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=3548081 |access-date=8 June 2019}}</ref> |- |{{мпв-|292220|2006 SU|49}}<br />{{мали|292220}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|188.5|p=≈&nbsp;}} |align=center |{{вред|73|p=≈&nbsp;}} |аполонски астероид |align=center |<ref name="2006SU49">{{нмс |title = 2006 SU49 Impact Risk |publisher = NASA/JPL Near-Earth Object Program Office |url = http://neo.jpl.nasa.gov/risk/2006su49.html |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20060928234147/http://neo.jpl.nasa.gov/risk/2006su49.html |archive-date= 28 September 2006}}</ref>{{·}}<ref name="2006SU49"/> |- |{{мпв-|308635|2005 YU|55}}<br />{{мали|308635}} |bgcolor=black|[[Податотека:2005YU55-20111107.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|180|20}} |align=center | |аполонски астероид [[астероид од типот C|тип C]] |align=center |<ref name="Busch">{{нмс |date=31 March 2012 |title=Shape and Spin of Near-Earth Asteroid 308635 (2005 YU55) From Radar Images and Speckle Tracking |publisher=Lunar and Planetary Institute |author=M.W. Busch |display-authors=etal |url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/acm2012/pdf/6179.pdf |access-date=9 April 2012}}</ref> |- |{{мпв-|419624|2010 SO|16}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|178.5|63}} |align=center | |аполонски астероид; [[коорбиталец]] на Земјата |align=center |<ref name="Nugent-2015">{{наведено списание |display-authors = 6 |first1 = C. R. |last1 = Nugent |first2 = A. |last2 = Mainzer |first3 = J. |last3 = Masiero |first4 = J. |last4 = Bauer |first5 = R. M. |last5 = Cutri |first6 = T. |last6 = Grav |first7 = E. |last7 = Kramer |first8 = S. |last8 = Sonnett |first9 = R. |last9 = Stevenson |first10 = E. L. |last10 = Wright |date = December 2015 |title = NEOWISE Reactivation Mission Year One: Preliminary Asteroid Diameters and Albedos |journal = The Astrophysical Journal |volume = 814 |issue = 2 |page = 13 |bibcode = 2015ApJ...814..117N |doi = 10.1088/0004-637X/814/2/117 |arxiv = 1509.02522 |s2cid = 9341381 }}</ref> |- |[[25143 Итокава|Итокава]]<br />{{мали|25143}} |bgcolor=black| [[Податотека:Artist’s impression of asteroid (25143) Itokawa (eso1405b) (cropped).jpg|50x50п|центар]] |align=center |{{вред|173}} |align=center |{{вред|35.1|1.05}} |аполонски астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="Fujiwara-2006">{{наведено списание |first1 = A. |last1 = Fujiwara |first2 = J. |last2 = Kawaguchi |first3 = D. K. |last3 = Yeomans |first4 = M. |last4 = Abe |first5 = T. |last5 = Mukai |first6 = T. |last6 = Okada |date = June 2006 |title = The Rubble-Pile Asteroid Itokawa as Observed by Hayabusa |url = https://www.researchgate.net/publication/7042075 |journal = Science |volume = 312 |issue = 5778 |pages = 1330–1334 |bibcode = 2006Sci...312.1330F |doi = 10.1126/science.1125841 |pmid = 16741107 |s2cid = 206508294 |access-date = 8 June 2019}}</ref>{{·}}<ref name="Fujiwara-2006"/> |- |[[99942 Апофис|Апофис]]<br />{{мали|99942}} |bgcolor=black|[[Податотека:99942_Apophis_shape.png|50п|центар]] |align=center |{{вред|162.5|7.5}} |align=center |{{вред|61|p=≈&nbsp;}} |[[атонски астероид]] [[астероид од типот S|тип Sq]] |align=center |<ref name="jplssd-99942">{{нмс |type=2015-01-03 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 99942 Apophis (2004 MN4) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=99942 |access-date=8 June 2019}}</ref>{{·}}<ref name="Apophis">{{нмс |title = Earth Impact Risk Summary: 99942 |publisher = NASA/JPL Near-Earth Object Program Office |url = https://cneos.jpl.nasa.gov/sentry/details.html#?des=99942 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190305035418/https://cneos.jpl.nasa.gov/sentry/details.html#?des=99942 |archive-date = 5 March 2019 |url-status = live |access-date = 14 June 2019 |df = dmy-all}}</ref> |- |[[S/2009 S 1]] | style="background:#868686;"|[[Податотека:PIA11665 moonlet in B Ring cropped.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|150|p=≈&nbsp;}} |align=center | |[[месечина на Сатурн]] |align=center |<ref>{{нмс | title = A Small Find Near Equinox | date = 7 August 2009 | work = Cassini Solstice Mission | publisher = Jet Propulsion Laboratory | url = http://saturn.jpl.nasa.gov/photos/imagedetails/index.cfm?imageId=3617 | access-date = 8 June 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20091010124459/http://saturn.jpl.nasa.gov/photos/imagedetails/index.cfm?imageId=3617 | archive-date = 10 October 2009 | url-status = dead }}</ref> |- |{{мпв-|277475|2005 WK|4}} |bgcolor=black|[[Податотека:Pia17406-full.jpg|60п|центар]] |align=center |{{вред|142}} |align=center | |[[аполонски астероид]] [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="lcdb-277475">{{нмс |title = LCDB Data for (277475) |publisher = Asteroid Lightcurve Database (LCDB) |url = http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=277475%7C |access-date = 11 June 2019 |archive-date = 2021-07-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210710040734/http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=277475%7C |url-status = dead }}</ref> |- |{{мпв-|357439|2004 BL|86}}<br />{{мали|357439}} |bgcolor=black|[[Податотека:Radar images of 2004 BL86 and its moon 2.gif|50п|центар]] |align=center |{{вред|131.5|13}} |align=center | |аполонски астероид [[астероид од типот V|тип V]]; [[астероидна месечина|двојка]] |align=center |<ref name="2004BL86">{{наведено списание |first1 = Vishnu |last1 = Reddy |first2 = Bruce L. |last2 = Gary |first3 = Juan A. |last3 = Sanchez |first4 = Driss |last4 = Takir |first5 = Cristina A. |last5 = Thomas |first6 = Paul S. |last6 = Hardersen |date = September 2015 |title = The Physical Characterization of the Potentially Hazardous Asteroid 2004 BL86: A Fragment of a Differentiated Asteroid |journal = The Astrophysical Journal |volume = 811 |issue = 1 |page = 10 |bibcode = 2015ApJ...811...65R |doi = 10.1088/0004-637X/811/1/65 |arxiv = 1509.07122|s2cid = 119260041 }}</ref> |- |{{мпв|2007 TU|24}} |bgcolor=black|[[Податотека:2007 TU24 radar image 20080128.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|125}} |align=center | |аполонски астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref>{{нмс |title=NASA Scientists Get First Images of Earth Flyby Asteroid |publisher=Jet Propulsion Laboratory |date=25 January 2008 |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2008-014 |accessdate=2021-07-10 |archive-date=2008-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080129062350/http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2008-014 |url-status=dead }}</ref> |- |{{мпв-|524522|2002 VE|68}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|118|p=≈&nbsp;}} |align=center | |[[атонски астероид]] [[астероид од типот X|тип X]]; [[коорбиталец]] на Венера |align=center |<ref name="lcdb-524522">{{нмс |title = LCDB Data for 2002 VE68 |publisher = Asteroid Lightcurve Database (LCDB) |url = http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=0%7C2002+VE68 |access-date = 12 June 2019 |archive-date = 2021-07-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210710040735/http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=0%7C2002+VE68 |url-status = dead }}</ref> |- |{{мпв-|436724|2011 UW|158}}<br />{{мали|436724}} |bgcolor=black|[[Податотека:2011UW158.jul14.p05us.p27Hz(1).gif|50п|центар]] |align=center |{{вред|110|20}} |align=center | |аполонски астероид [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="Gary-2016">{{наведено списание |first = Gary |last = Bruce L. |date = January 2016 |title = Unusual Properties for the NEA (436724) 2011 UW158 |journal = The Minor Planet Bulletin |volume = 43 |issue = 1 |pages = 33–38 |issn = 1052-8091 |bibcode = 2016MPBu...43...33G }}</ref> |- |[[Диморф]]<br />{{мали|Дидим I}} | style="background:#616161;"|[[Податотека:Didymos-Arecibo-radar-images.png|50п|центар]] |align=center |{{вред|85|15}} |align=center | |астероидна месечина на [[65803 Дидим]] |align=center |<ref name="johnston-65803"/> |- |{{мпв|2017 BQ|6}} |bgcolor=black|[[Податотека:2017_BQ6_radar_rotation.gif|50п|центар]] |align=center |{{вред|78}} |align=center | |[[аполонски астероид]] [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="lcdb-2017BQ6">{{нмс |title = LCDB Data for 2017 BQ6 |publisher = Asteroid Lightcurve Database (LCDB) |url = http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=0%7C2017+BQ6 |access-date = 9 June 2019 |archive-date = 2021-07-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210710040733/http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=0%7C2017+BQ6 |url-status = dead }}</ref> |- |[[54509 ЈОРП|ЈОРП]]<br />{{мали|54509}} |bgcolor=black|[[Податотека:54509_YORP_image_radar_and_3D_model.gif|50п|центар]] |align=center |{{вред|61.8}} |align=center | |[[аполонски астероид]] [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref name="YORP">{{наведено списание |title = Spin Rate of Asteroid (54509) 2000 PH5 Increasing Due to the YORP Effect |display-authors = etal |last = Taylor |first = Patrick A. |date = 13 April 2007 |journal = Science |volume = 316 |issue = 5822 |pages = 274–277 |doi = 10.1126/science.1139038 |url = http://www.astro.cornell.edu/~jlm/publications/Taylor07.science316.yorp.pdf |pmid = 17347415 |bibcode = 2007Sci...316..274T |s2cid = 29191700 }} {{Мртва_врска|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[469219 Камоалева|Камоалева]]<br />{{мали|469219}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|41}} |align=center | |аполонски астероид [[астероид од типот S|тип S]]; [[квазимесечина]] на Земјата |align=center |<ref name="lcdb-469219">{{нмс |title = LCDB Data for (469219) |publisher = Asteroid Lightcurve Database (LCDB) |url = http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=469219%7C |access-date = 8 June 2019 |archive-date = 2020-06-13 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200613003629/http://www.minorplanet.info/PHP/GenerateALCDEFPage_Local.php?AstInfo=469219%7C |url-status = dead }}</ref> |- |[[367943 Дуенде|Дуенде]]<br />{{мали|367943}} |bgcolor=black|[[Податотека:Radar-2012DA14-Goldstone.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|23.75}} |align=center | |[[атонски астероид]] [[астероид од типот L|тип L]] |align=center |<ref name="Duende">{{нмс |date=13 January 2013 |title={{мп|2012 DA|14}} Goldstone Radar Observations Planning |publisher=NASA/JPL Asteroid Radar Research |author=Dr. Lance A. M. Benner |url=http://echo.jpl.nasa.gov/asteroids/2012DA14/2012DA14_planning.html |access-date=15 January 2013}}</ref> |- |{{мпв|1998 KY|26}} |bgcolor=black|[[Податотека:Asteroid 1998 KY26.faces model.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|15|p=≈&nbsp;}} |align=center | |[[аполонски астероид]] [[астероид од типот X|тип X]] |align=center |<ref name="Ostro-1999">{{наведено списание |first1 = Steven J. |last1 = Ostro |first2 = Petr |last2 = Pravec |first3 = Lance A. M. |last3 = Benner |first4 = R. Scott |last4 = Hudson |first5 = Lenka |last5 = Sarounová |first6 = Michael D. |last6 = Hicks |date = June 1999 |title = Radar and Optical Observations of Asteroid 1998 KY26 |journal = Science |volume = 285 |issue = 5427 |pages = 557–559 (SciHomepage) |bibcode = 1999Sci...285..557O |doi = 10.1126/science.285.5427.557 |pmid = 10417379|s2cid = 5728247 |url = https://semanticscholar.org/paper/efdeff0f004699d76c15f327f147c12d999e5e05 }}</ref> |- |{{мпв|2012 TC|4}} |bgcolor=black|[[Податотека:2012_TC4_radar_animation_before_closest_approach.gif|50п|центар]] |align=center |{{вред|11.5}} |align=center | |аполонски астероид [[астероид од типот E|тип E]]/[[астероид од типот X|тип Xe]] |align=center |<ref name="2012TC4">{{нмс |title =The 2012 TC4 Observing Campaign – Radar observations UPDATE October 12, 2017 |publisher = University of Maryland |url = http://2012tc4.astro.umd.edu/References/TC4RadarUpdate.txt |access-date = 10 June 2019}}</ref> |- |[[2014 RC]] |bgcolor=black|[[Податотека:2014RC_Radar_Sep07.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|11|p=≈&nbsp;}} |align=center | |[[аполонски астероид]] [[астероид од типот S|тип Sq]] |align=center |<ref name="2014RC">{{нмс |title=Reports of Meteorite Strike in Nicaragua and Update on Asteroid 2014 RC |publisher=NASA/JPL Near-Earth Object Program Office |url=http://neo.jpl.nasa.gov/news/news185.html |access-date=10 June 2019 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141011215227/http://neo.jpl.nasa.gov/news/news185.html |archive-date=11 October 2014}}</ref> |- |{{мпв|2010 RF|12}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|3.5|p=≈&nbsp;}} |align=center |{{вред|0.0005|p=≈&nbsp;}} |аполонски астероид |align=center |<ref name="2010RF12">{{нмс |title = Earth Impact Risk Summary: 2010 RF12 |publisher = NASA/JPL Near-Earth Object Program Office |url = https://cneos.jpl.nasa.gov/sentry/details.html#?des=2010%20RF12 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170122151206/http://neo.jpl.nasa.gov/risk/2010rf12.html#?des=2010%20RF12 |archive-date = 22 January 2017 |url-status = live |access-date = 12 June 2019 |df = dmy-all}}</ref>{{·}}<ref name="2010RF12"/> |- |[[2011 MD]] | style="background:#300409;"|[[Податотека:PIA18453-Asteroid2011MD-SpitzerSpaceTelescope-IRAC-Feb2014.jpg|50п|центар]] |align=center |{{вред|3|2|1}} |align=center | |аполонски астероид/[[аморски астероид]] [[астероид од типот S|тип S]] |align=center |<ref>{{наведено списание |title=Physical properties of near-earth asteroid 2011 MD |last=Mommert |first=M. |display-authors=etal |date=19 June 2014 |journal=The Astrophysical Journal Letters |volume=789 |issue=1 |page=L22 |arxiv=1406.5253 |bibcode=2014ApJ...789L..22M |doi=10.1088/2041-8205/789/1/L22|s2cid=67851874 }}</ref> |- |{{мпв|2008 TC|3}} |bgcolor=black|[[Податотека:2008_TC3_Tumbling_(reduced).gif|50п|центар]] |align=center |{{вред|2.05}} |align=center |{{вред|0.00008|fmt=none}} |аполонски астероид [[астероид од типот F|тип F]]/[[астероид од типот M|тип M]] |align=center |<ref name="Jenniskens2009">{{наведено списание |last=Jenniskens |first=P. |date=2009 |volume=458 |issue=7237 |pages=485–488 |title=The impact and recovery of asteroid 2008 TC<sub>3</sub> |journal=Nature |bibcode=2009Natur.458..485J |doi=10.1038/nature07920 |pmid=19325630 |s2cid=7976525 |display-authors=etal}}</ref>{{·}}<ref name="Jenniskens2009"/> |- |{{мпв|2008 TS|26}} |bgcolor=black| |align=center |{{вред|0.49|p=≈&nbsp;}} |align=center | |[[аполонски астероид]] |align=center |<ref name="2008TS26">{{нмс |title = Asteroid 2008 TS26 |publisher = Asteroids Near Earth |url = https://www.asteroidsnear.com/asteroid-2008-ts26-1490 |access-date = 22 June 2019 |archive-date = 2019-06-22 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190622130639/https://www.asteroidsnear.com/asteroid-2008-ts26-1490 |url-status = dead }}</ref> |} == Поврзано == * [[Список на џуџести планети]] * [[Список на астероиди]] * [[Список на астрономски тела]] == Белешки == {{белешки}} {{reflist|group=а}} == Наводи == {{reflist|refs= <!-- <ref name="Karkoschka2001b">{{наведено списание | doi = 10.1006/icar.2001.6597 | bibcode=2001Icar..151...69K | volume=151 | title=Voyager's Eleventh Discovery of a Satellite of Uranus and Photometry and the First Size Measurements of Nine Satellites | year=2001 | journal=Icarus | pages=69–77 | last1 = Karkoschka | first1 = E}}</ref> --> }} == Надворешни врски == * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html Планетарни информативни листови] {{en}} * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/asteroidfact.html Астероидни информативни листови] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090714102242/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/asteroidfact.html |date=2009-07-14 }} {{en}} * [http://www.kokogiak.com/gedankengang/2007/03/all-known-bodies-in-solar-system.html Сите (познати) тела во Сончевиот Систем со пречник над 200&nbsp;милји (~322&nbsp;км)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120124144608/http://www.kokogiak.com/gedankengang/2007/03/all-known-bodies-in-solar-system.html |date=2012-01-24 }} — со слика, ставени напоредно {{en}} * [http://www.planetary.org/image/asteroids_comets_sc_0-000-100_2010.png Големинска споредба на астероиди и комети посетени од вселенска сонда] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110313051215/http://www.planetary.org/image/asteroids_comets_sc_0-000-100_2010.png |date=2011-03-13 }} ([http://www.planetary.org/blog/article/00001618/ матична статија на сликата] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120318214654/http://www.planetary.org/blog/article/00001618/ |date=2012-03-18 }}) {{en}} {{Сончев Систем}} [[Категорија:Списоци на тела во Сончевиот Систем| Големина]] k1o8tuikjakp3ac38f2jziv5epnzkxh Список на избори во 2020 година 0 1278418 5648383 5371958 2026-10-20T21:32:11Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648383 wikitext text/x-wiki Следните '''[[избори]]''' биле или требале да бидат одржани во 2020 година. Меѓународната фондација за изборни системи одржува сеопфатен список на претстојните избори на својата платформа на електронски водич. Националниот демократски институт исто така води календар на избори низ целиот свет во земјите во кои работи организацијата. Овој список ги содржи датумите и природата на различни федерални и државни избори во секоја земја. * Избори за Советот за безбедност на [[Обединетите нации]], 17-18 јуни 2020 година == Африка == * Законодавни избори во [[Комори]], 19 јануари и 23 февруари 2020 година * Парламентарни избори во [[Камерун]], 9 февруари 2020 година * Претседателски избори во [[Того]], 22 февруари 2020 година * [[Гвинеја]]: ** Законодавни избори во Гвинеја, 22 март 2020 година ** Уставен референдум во Гвинеја, 22 март 2020 година ** Претседателски избори во Гвинеја, 18 октомври 2020 година * Парламентарни избори во [[Мали]], 29 март и 19 април 2020 година * Општи избори во [[Бурунди]], 20 мај 2020 година * Претседателски избори во [[Малави]], 23 јуни 2020 година * Општи избори во [[Сејшелски Острови|Сејшелските Острови]], 22-24 октомври 2020 година * Парламентарни избори во [[Египет]], 24-25 октомври и 7-8 ноември 2020 година * Општи избори во [[Танзанија]], 28 октомври 2020 година * Претседателски избори во [[Брегот на Слоновата Коска]], 31 октомври 2020 година * Општи избори во [[Буркина Фасо]], 22 ноември 2020 година * Општи избори во [[Гана]], 7 декември 2020 година * [[Либерија]]: ** Сенаторски избори во Либерија, 8 декември 2020 година ** Уставен референдум во Либерија, 8 декември 2020 година * Општи избори во [[Нигерија]], 27 декември 2020 година * Општи избори во [[Централноафриканска Република|Централноафриканската Република]], 27 декември 2020 година == Азија == * Парламентарни избори во [[Узбекистан]], 22 декември 2019 година и 5 јануари 2020 година * [[Република Кина|Тајван]]: ** Општи избори во Тајван, 11 јануари 2020 година *** Претседателски избори во Тајван *** Законодавни избори во Тајван ** Дополнителни избори за градоначалник на Каосиунг, 15 август 2020 година * Избори за Националното собрание на [[Непал]], 23 јануари 2020 година * [[Индија]]: ** Избори за законодавно собрание на Делхи, 8 февруари 2020 година ** Избори за законодавно собрание на Бихар, 28 октомври, 3 и 7 ноември 2020 година * Парламентарни избори во [[Таџикистан]], 1 март 2020 година * Општи избори во Нагорно Карабах, 31 март и 14 април 2020 година * Законодавни избори во [[Јужна Кореја]], 15 април 2020 година * Законодавни избори во [[Монголија]], 24 јуни 2020 година * Општи избори во [[Сингапур]], 10 јули 2020 година * Парламентарни избори во [[Шри Ланка]], 5 август 2020 година * [[Малезија]]: ** Државни избори во Сабах, 26 септември 2020 година * Парламентарни избори во [[Киргистан]], 4 октомври 2020 година * Претседателски избори во Таџикистан, 11 октомври 2020 година * Општи избори во [[Мјанмар]], 8 ноември 2020 година * Локални избори во [[Индонезија]], 9 декември 2020 година == Европа == * [[Хрватска]]: ** Претседателски избори во Хрватска, 22 декември 2019 година и 5 јануари 2020 година ** Парламентарни избори во Хрватскa, 5 јули 2020 година * Претседателски избори во Грција, 22 јануари 2020 година * Општи избори во Ирска, 8 февруари 2020 година * Парламентарни избори во Азербејџан, 9 февруари 2020 година * Сојузнодржавни избори во Хамбург, 23 февруари 2020 година * Парламентарни избори во Словачка, 29 февруари 2020 година * [[Чешка]]: ** Дополнителни избори во Теплице, 5-6 и 12-13 јуни 2020 година ** Регионални избори во Чешка, 2-3 октомври 2020 година ** Сенаторски избори во Чешка, 2-3 октомври 2020 година * Парламентарни избори во Србија, 21 јуни, 2020 година * Претседателски избори во Исланд, 27 јуни 2020 година * Општински избори во Франција, 15 март и 28 јуни 2020 година * [[Шпанија]]: ** Регионални избори во Баскија, 12 јули 2020 година ** Регионални избори во Галисија, 12 јули 2020 година * Претседателски избори во Полска, 28 јуни и 12 јули 2020 година * [[Македонски парламентарни избори (2020)|Парламентарни избори во Македонија,]] 15 јули 2020 година * Претседателски избори во Белорусија, 9 август 2020 година * Парламентарни избори во Црна Гора, 30 август 2020 година * Референдум во Лихтенштајн, 30 август 2020 година * [[Италија]]: ** Регионални избори во Италија, 26 јануари и 20-21 септември 2020 година *** Регионални избори Емилија-Ромања, 26 јануари 2020 година *** Регионални избори во Калабрија, 26 јануари 2020 година *** Регионални избори во Валдостан, 20-21 септември 2020 година *** Регионални избори во Апулија, 20-21 септември 2020 година *** Регионални избори во Кампанија, 20-21 септември 2020 година *** Регионални избори во Лигурија, 20-21 септември 2020 година *** Регионални избори во Марке, 20-21 септември 2020 година *** Регионални избори во Тоскана, 20-21 септември 2020 година *** Регионални избори во Венеција, 20-21 септември 2020 година ** Уставен референдум во Италија, 20-21 септември 2020 година * [[Австрија]]: ** Сојузнодржавни избори во Виена, 11 октомври 2020 година * [[Турска Република Северен Кипар|Северен Кипар]]: ** Уставен референдум на Северен Кипар, 11 октомври 2020 година ** Претседателски избори во Северен Кипар, 11 и 18 октомври 2020 година * Парламентарни избори во Литванија, 11 и 25 октомври 2020 година * [[Португалија]]: ** Регионални избори во Азореја, 25 октомври 2020 година * Локални избори во Украина, 25 октомври 2020 година * Општински избори во Босна и Херцеговина, 15 ноември 2020 година * Претседателски избори во Молдавија, 1 и 15 ноември 2020 година * Парламентарни избори во Грузија, 31 октомври и 21 ноември 2020 година * Законодавни избори во Романија, 6 декември 2020 година * [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]]: ** Дополнителни избори за Домот на лордовите, 31 декември 2020 година == Северна Америка == * Општи избори во Синт Мартен, 9 јануари 2020 година * Општински избори во Костарика, 2 февруари 2020 година * Општински избори во Доминиканската Република, 15 март 2020 година * Општи избори за Свети Китс и Невис, 5 јуни 2020 година * Општи избори во Ангила, 29 јуни 2020 година * Општи избори во Доминиканската Република, 5 јули 2020 година * Општи избори во Тринидад и Тобаго, 10 август 2020 година <ref>{{Наведени вести|url=https://newsday.co.tt/2020/07/03/august-10-is-trinidad-and-tobago-election-day/|title=August 10 is Trinidad and Tobago election day|last=Kalifa|first=Clyne|date=3 July 2020|work=Trinidad and Tobago Newsday|access-date=11 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703210417/https://newsday.co.tt/2020/07/03/august-10-is-trinidad-and-tobago-election-day/|archive-date=2020-07-03|url-status=dead}}</ref> * Општи избори во Јамајка, 3 септември 2020 година * Општи избори во Бермуда, 1 октомври 2020 година * [[Соединетите Држави]]: ** Прелиминарни избори за претседател на Демократската партија, 3 февруари - 11 август 2020 година ** Прелиминарни избори за претседател на Републиканската партија, 3 февруари - 11 август 2020 година ** Гувернерски избори во Соединетите Држави, 3 ноември 2020 година ** Избори за Претставничкиот дом на Соединетите Држави, 3 ноември 2020 година ** Претседателски избори во Соединетите Држави, 3 ноември 2020 година ** Сенаторски избори во Соединетите Држави, 3 ноември 2020 година ** Законодавни избори во Соединетите Држави, 3 ноември 2020 година ** Гувернерски избори во Порторико, 3 ноември 2020 година<ref>[https://apnews.com/e0042ee7f1e5590efc33738ecad66b94 Puerto Rico governor to run in 2020 local elections] AP, Посетено на 16 октомври 2021</ref> * Општи избори во Свети Евстахиј, 21 октомври 2020 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.statiagovernment.com/documents/publications/2020/06/15/information-bulletin-of-the-public-entity-of-st.-eustatius--island-council-election-october-21-2020|title=Information Bulletin of the Public Entity of St. Eustatius- Island Council Election October 21, 2020 - Publication - St. Eustatius|last=Eustatius|first=Sint|date=15 June 2020|work=www.statiagovernment.com|accessdate=11 July 2020|archive-date=2020-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200711122845/https://www.statiagovernment.com/documents/publications/2020/06/15/information-bulletin-of-the-public-entity-of-st.-eustatius--island-council-election-october-21-2020|url-status=dead}}</ref> * [[Канада]] ** Претседателски избори во Нунацијавут, 6 октомври 2020 година ** Општи избори во Нов Бранзвик, 2020 14 септември 2020 година ** Општи избори во Британска Колумбија, 24 октомври 2020 година ** Општи избори во Саскачеван, 26 октомври 2020 година * Општи избори во Свети Винцент и Гренадини, 5 ноември 2020 година * Општи избори во Белиз, 11 ноември 2020 година == Јужна Америка == * Парламентарни избори во Перу, 26 јануари 2020 година * Општи избори во Гвајана, 2 март 2020 година * Општи избори во Суринам, 25 мај 2020 година * Референдум за изборен систем во Фокландските Острови 24 септември 2020 година <ref>{{Наведени вести|url=https://en.mercopress.com/2020/03/21/falklands-moves-to-next-covid-19-response-march-26-referendum-postponed-for-six-months|title=Falklands moves to next COVID-19 response; March 26 referendum postponed for six months|date=21 March 2020|work=MercoPress|access-date=26 March 2020}}</ref> * Општи избори во Боливија, 18 октомври 2020 година * Национален плебисцит на [[Чиле]], 25 октомври 2020 година * Општински избори во Бразил, 15 и 29 ноември 2020 година * Парламентарни избори во Венецуела, 6 декември 2020 година == Близок Исток == * Законодавни избори во [[Иран]], 21 февруари и 11 септември 2020 година * Законодавни избори во Израел, 2 март 2020 година * Парламентарни избори во Сирија, 19 јули 2020 година * Општи избори во Јордан, 10 ноември 2020 година * Општи избори во Кувајт, 5 декември 2020 година == Океанија == * Општи избори во Токелау, 23 јануари 2020 година * Општи избори во Вануату, 19-20 март 2020 година * Парламентарни избори во Кирибати, 14 и 21 април 2020 година * Уставен референдум во Палау, 1 мај 2020 година * Општи избори во Ниуе, 30 мај 2020 година * Претседателски избори во Кирибати, 22 јуни 2020 година * [[Австралија]]: ** Дополнителни избори во Еден-Монаро, 4 јули 2020 година ** Периодични избори за законодавно-правниот совет во Тасманија, 1 август 2020 година ** Општи избори на Северната Територија, 22 август 2020 година ** Општи избори во Територијата на Главниот Град на Австралија, 17 октомври 2020 година ** Сојузнодржавни избори во Квинсленд, 31 октомври 2020 година ** Дополнителни избори во Грум, 28 ноември 2020 година * [[Папуа Нова Гвинеја]]: ** Општи избори во Бугенвил, 12 август до 1 септември 2020 година * Референдум за независност во Нова Каледонија, 4 октомври 2020 година * Општи избори во Нов Зеланд, 17 октомври 2020 година ** Референдум за канабис во Нов Зеланд, 17 октомври 2020 година ** Референдум за евтаназија во Нов Зеланд, 17 октомври 2020 година * Општи избори во Палау, 3 ноември 2020 година ** Претседателски избори во Палау, 22 септември и 3 ноември 2020 година == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Избори во 2020 година]] pg33na7u9ediiqif2t5jwrqzjtxql6p Синиша Младеновиќ 0 1289415 5648268 5524551 2026-10-20T15:23:45Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648268 wikitext text/x-wiki '''Синиша Младеновиќ''' (роден на 5 јануари 1991 година) е [[Србија|српски]] [[фудбал]]ски [[Одбрана (фудбал)|дефанзивец]] кој моментално настапува за екипата на ФК Графичар од Белград. == Клупска кариера == === Слога од Краљево === Синиша е роден во [[Мостар]]. Тој ја минал младинската академија во екипата на Слога од Краљево. Својот прв натпревар за првиот тим на истиот клуб го имал во текот на сезоната 2008-09. Во таа сезона одиграл два натпревара во српската лига Запад.<ref name="srbijafudbal">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.srbijafudbal.com/radnik_surdulica/mladenovic_s.htm|title=Mladenovic, Sinisa|work=srbijafudbal.com|language=sr|accessdate=23 November 2016}}</ref> Бидејќи следната сезона екипата не настапувала во првата српска лига, шест месеци пред крајот на младинската кариера, тој бил позајмен во соседниот клуб, за пролетната половина од сезоната 2009-10, односно во клубот на Металац Трговачки кој настапувал во српската лига Запад.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.srbijasport.net/vest/2451/quotbeliquot-za-sada-bez-pojacanja/f|title="Beli" za sada bez pojačanja|date=10 January 2010|work=srbijasport.net|language=sr|accessdate=2 July 2016}}</ref> ==== Сезона 2010-11 ==== Откако екипата на Металац испаднала во Лигата на зоната Морава, Младеновиќ се вратил во составот на Слога за сезоната 2010–11. Тој во текот на сезоната најмногу се наоѓал на клупата за резервни играчи. По заминувањето на Јовица Василиќ од клубот како позајмен играч во екипата на Слобода од Ужице во паузата на полусезоната, Младеновиќ започнал неколку натпревари на теренот како стартер. Тој одиграл 13 натпревари, вклучувајќи натпревари против екипите на Полет од Љубиќ,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.srbijasport.net/vest/3463/slz-sloga---polet-20/f|title=SLZ: Sloga (K) - Polet 2:1|date=24 October 2010|work=srbijasport.net|language=sr|accessdate=2 July 2016}}</ref> Јединство Уб,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.srbijasport.net/vest/3918/srpska-liga-quotzapadquot-sloga-k-jedinstvo-ub-10/f|title=Srpska liga Zapad : Sloga (K) – Jedinstvo (Ub) 1:0|date=20 March 2011|work=srbijasport.net|language=sr|accessdate=2 July 2016}}</ref> Шумадија од Аранѓеловац,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.srbijasport.net/vest/3949/srpska-liga-zapad-sloga-k-sumadija-a-10/f|title=Srpska liga Zapad: Sloga (K) – Šumadija (A) 1:0|date=27 March 2011|work=srbijasport.net|language=sr|accessdate=2 July 2016}}</ref> Слобода од Чачак,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.srbijasport.net/vest/4031|title=Srpska liga Zapad: Sloga (K) – Sloboda (Č) 2:0|date=10 April 2011|work=srbijasport.net|language=sr|accessdate=2 July 2016}}</ref> Слога Петровац од Млав,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.srbijasport.net/vest/4175/slz-sloga-k---sloga-pm-10/f|title=SLZ: Sloga (K) - Sloga (PM) 1:0|date=1 May 2011|work=srbijasport.net|language=sr|accessdate=2 July 2016}}</ref> Мачва од Шабац. Тој одиграл и еден натпревар од полуфиналето на<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.srbijasport.net/vest/4341/srpska-liga-quotzapadquot-sloga-k-macva-20/f|title=Srpska liga "Zapad": Sloga (K) – Mačva 2:0|date=22 May 2011|work=srbijasport.net|language=sr|accessdate=2 July 2016}}</ref> куп натпреварот на зоната [[Шумадија и Западна Србија]] против екипата на Златар од Нова Варош.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.srbijasport.net/vest/4443/kup-fsrzs-polufinale-sloga-k-zlatar-21/f|title=Kup FSRZS polufinale: Sloga (K) – Zlatar 2:1|date=8 June 2011|work=srbijasport.net|language=sr|accessdate=2 July 2016}}</ref> Во текот на сезоната тој бил користен главно како [[Одбрана (фудбал)|десен бек]], но се појавувал и како [[Среден ред (фудбал)|поширок]] и [[Среден ред (фудбал)|централен играч за врска]]. Понекогаш играл на позицијата како [[Одбрана (фудбал)|централен бек]]. ==== Сезона 2011-12 ==== Синиша Младеновиќ првиот натпревар во сезоната 2011/12 го минал на клупата, но откако соиграчот Јовица Василиќ ја продолжил кариерата како позајмен играч во екипата на Слобода од Ужице, Младеновиќ ја добил можноста да настапува во првиот состав. Тоа се случило на вториот натпревар против екипата на Телеоптик, одигран на Градскиот стадион во Краљево. На наредниот натпревар против екипата на Младост од Лучани добил црвен картон<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.srbijasport.net/vest/5424/statisticki-prikaz-uspesne-jeseni-kraljevacke-sloge-u-znaku-bobana-dmitrovica/f|title=Statistički prikaz uspešne jeseni kraljevačke Sloge: U znaku Bobana Dmitrovića|date=6 December 2011|work=srbijasport.net|language=sr|accessdate=2 July 2016}}</ref> по само 20 минути игра и суспензија за наредниот натпревар. Подоцна, во текот на сезоната Младеновиќ главно бил стандарден на [[Одбрана (фудбал)|десната бековска]] позиција. Тој пропуштил неколку натпревари и тоа помеѓу 23 и 25 коло. На 26 натпревар на гостински терен кај екипата на Напредак од Крушевац, Младеновиќ бил заменет со соиграчот Рашо Бабиќ за време на полувремето. ==== Сезона 2012-13 ==== Младеновиќ ја започнал сезоната 2012-13 во првиот тим. По првиот натпревар против клубот на Колубара, одигран на гостински терен, тој го пропуштил домашниот натпревар против составот на Борац од Чачак, кога на таа позиција настапил [[Вељко Антонијевиќ]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.srbijasport.net/vest/7135/pls-sloga-borac-11/f|title=PLS: Sloga – Borac 1:1|date=18 August 2012|work=srbijasport.net|language=sr|accessdate=6 July 2016}}</ref> Подоцна, тој ги одиграл сите натпревари до крајот на првата полусезона, вклучувајќи го и куп натпреварот против екипата на [[ОФК Белград]], кога го заменил Душан Младеновиќ во второто полувреме.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ofkbeograd.co.rs/?tip=report&show=750|title=OFK Beograd – FK Sloga 5-0 (2-0)|date=26 September 2012|work=OFK Beograd official website|language=sr|accessdate=6 July 2016}}</ref> Младеновиќ започнал 2 натпревари од клупата, едниот против екипата Јединство Путеви<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.srbijasport.net/vest/7519/pls-sloga---jedinstvo-putevi-22/f|title=PLS: Sloga - Jedinstvo Putevi 2:2|date=13 October 2012|work=srbijasport.net|language=sr|accessdate=6 July 2016}}</ref> и вториот против клубот на Раднички од Нова Пазова.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.srbijasport.net/vest/7785/pls-sloga---radnicki-np-10/f|title=PLS: Sloga - Radnički (NP) 1:0|date=17 November 2012|work=srbijasport.net|language=sr|accessdate=6 July 2016}}</ref> Младеновиќ во првиот пролетен натпревар против составот на Колубара добил црвен картон по еден дуел со играчот Саша Јовановиќ. Претходно тој се преселил да игра на [[Одбрана (фудбал)|левата бековска]] позиција поради повредата на соиграчот Милош Миловановиќ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.srbijasport.net/vest/8533/pls-sloga-kolubara-31/f|title=PLS: Sloga – Kolubara 3:1|date=10 March 2013|work=srbijasport.net|language=sr|accessdate=6 July 2016}}</ref> Подоцна тренерот на екипата Нешко Миловановиќ го прекомандувал [[Марко Гобељиќ]] на позицијата [[Одбрана (фудбал)|десен бек]], па Синиша се преселил на клупата за резерви. Во остатокот од сезоната, тој одиграл 8 натпревари и само двапати бил на теренот цели 90 минути. ==== Сезона 2013-14 ==== Доаѓајќи Вељко Доведан за тренер на екипата на Слога од Краљево, Младеновиќ често ја менувал позицијата на теренот за сезоната 2013–14. [[Марко Гобељиќ|Гобељиќ]] продолжил да игра како [[Одбрана (фудбал)|десен бек]], па Младеновиќ ја започнал сезоната на клупата за резервни играчи, најчесто заменувајќи некои играчи во текот на натпреварот. Додека екипата на Слога ја започнала сезоната со два стандардни стопери, [[Немања Р. Милетиќ|Милетиќ]] и [[Стефан Драшковиќ|Драшковиќ]], Младеновиќ на неколку можности играл како [[Одбрана (фудбал)|централен бек.]] Првата сезона ја започнал на гостински терен против екипата на Радник од Сурдулица.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vranjske.co.rs/2013-10-17/%D0%B4%D1%80%D1%83%D0%B3%D0%B0-%D1%83%D0%B7%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%B4%D0%B0-%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%B0.html|title=Друга узастопна победа Сурдуличана|date=17 October 2013|work=srbijasport.net|language=sr|accessdate=6 July 2016|archive-date=2022-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20220129192248/http://www.vranjske.co.rs/2013-10-17/%D0%B4%D1%80%D1%83%D0%B3%D0%B0-%D1%83%D0%B7%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%B4%D0%B0-%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%B0.html|url-status=dead}}</ref> Подоцна, тој најчесто настапувал на позицијата на [[Среден ред (фудбал)|лево крило]]. Играјќи на таа позиција го постигнал својот единствен гол за тимот на последниот натпревар од првата полусезона, против екипата на Пролетер од Нови Сад.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.srbijasport.net/vest/11924/sloga-i-protiv-proletera-nastavila-pobednicki-niz-u-kraljevu/f|title=Sloga i protiv Proletera nastavila pobednički niz u Kraljevu|date=23 November 2013|work=srbijasport.net|language=sr|accessdate=6 July 2016}}</ref> На гостувањето кај екипата на Металац од Горњи Милановац, Младеновиќ бил во пар со Данијел Гашиќ на стоперските места, поради добиените жолти картони на соиграчот [[Немања Р. Милетиќ|Немања Милетиќ]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fkmetalac.rs/vestii/339-metalac-brojao-do-tri.html|title=Metalac brojao do tri|date=10 March 2014|work=FK Metalac official website|language=sr|accessdate=6 July 2016|archive-date=2016-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160822064108/http://www.fkmetalac.rs/vestii/339-metalac-brojao-do-tri.html|url-status=dead}}</ref> Тој, исто така, се појавил како [[Одбрана (фудбал)|лев бек]] на натпреварот против составот на Инѓија, на местото на казнетиот Милош Миловановиќ. По тој натпревар тренерот Доведан го напуштил клубот,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.srbijasport.net/vest/15711/kraljevacka-sloga-ostala-bez-trenera-dovedan-podneo-ostavku/f|title=Kraljevačka Sloga ostala bez trenera, Dovedan podneo ostavku|date=9 April 2014|work=srbijasport.net|language=sr|accessdate=6 July 2016}}</ref> а наследникот Игор Туфегџиќ го вратил Младеновиќ на неговата првобитна [[Одбрана (фудбал)|десна бековска]] позиција и тоа до крајот на сезоната. По капиталната грешка на натпреварот против екипата на Борац од Чачак, противничкиот играч Милан Јевтовиќ постигнал гол за гостинскиот тим, а Младеновиќ во вториот дел бил заменет со соиграчот [[Марко Гобељиќ]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.srbijasport.net/vest/16696/brdar-pogurao-borac-ka-barazu/f|title=Brdar pogurao Borac ka baražu|date=10 May 2014|work=srbijasport.net|language=sr|accessdate=6 July 2016}}</ref> На крајото од првата полусезона Младеновиќ го напуштил клубот. === Бокељ === Во летото 2014 година, Младеновиќ му се приклучил на составот на Бокељ од Котор. Првата сезона во клубот бил еден од најстандардните играчи со вкупно 32 натпревари во [[Прва црногорска фудбалска лига|црногорската прва лига]], колку што имале само соиграчите Милан Мијатовиќ и Мирко Тодоровиќ. Во наредната сезона тој продолжил да игра во екипата на Бокељ. Одиграл вкупно 30 натпревари во лигата и 6 во куповите. Постигнал еден гол од директен слободен удар против екипата на Младост од Подгорица.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sansasport.com/fudbal/domaci-fudbal/3471-kup-crne-gore-da-li-je-aktuelni-osvajac-bivsi-decic-se-vratio-za-120-sekundi-buducnost-i-lovcen-sigurni|title=KUP CRNE GORE: Da li je aktuelni osvajač bivši? Dečić se vratio za 120 sekundi, Budućnost i Lovćen sigurni!|date=4 November 2015|work=sansasport.com|language=sr|accessdate=6 July 2016|archive-date=2016-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160821062450/http://www.sansasport.com/fudbal/domaci-fudbal/3471-kup-crne-gore-da-li-je-aktuelni-osvajac-bivsi-decic-se-vratio-za-120-sekundi-buducnost-i-lovcen-sigurni|url-status=dead}}</ref> Најчесто настапувал на позицијата како [[Одбрана (фудбал)|десен бек]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mozzartsport.com/vesti/najlepsa-bajka-cg-fudbala-kako-su-bestije-cascavale-najbolje-igrace-sa-po-500-evra/138808|title=Najlepša priča CG fudbala: Kako su Beštije čašćavale najbolje igrače sa po 500 evra...|date=20 June 2016|work=mozzartsport.com|language=sr|accessdate=6 July 2016}}</ref> Младеновиќ, останал во клубот и за квалификациите за УЕФА Лигаата Европа 2016-17.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dan.co.me/?nivo=3&rubrika=Sport&clanak=551025&datum=2016-06-14&naslov=%A9%E6eki%E6%20u%20Gen%E8erbirligiju|title=Šćekić u Genčerbirligiju|date=14 June 2016|work=dan.co.me|language=sr|accessdate=6 July 2016}}</ref> Тој му асистирал на соиграчот Дејан Ѓениќ за гол во првото коло против екипата на [[ФК Војводина|Војводина]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kodex.me/clanak/120620/remi-bokelja-i-vojvodine|title=Remi Bokelja i Vojvodine|date=1 July 2016|work=kodex.me|language=sr|accessdate=6 July 2016}}</ref> По поразот од 5:0 на гостински терен во [[Нови Сад]], Младеновиќ го напуштил клубот на Бокељ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://cg-fudbal.com/bokelj-ostao-bez-defanzivca|title=Bokelj ostao bez defanzivca!|date=18 July 2016|work=fudbal.com|language=sr|accessdate=23 July 2016}}</ref> === Радник Сурдулица === На 22 јули 2016 година, Младеновиќ потпишал двегодишен договор со [[Српска Суперлига|српскиот Суперлигашки]] клуб Радник од Сурдулица.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fk-radnik.com/#!Siniša-Mladenović-novi-igrač-odbrane-Radnika/c193z/5791ce810cf2779eabf3c1c2|title=Siniša Mladenović, novi igrač odbrane Radnika|date=22 July 2016|work=FK Radnik Surdulica official website|language=sr|accessdate=23 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525000111/https://www.fk-radnik.com/#!Siniša-Mladenović-novi-igrač-odbrane-Radnika/c193z/5791ce810cf2779eabf3c1c2|archive-date=2021-05-25|url-status=dead}}</ref> == Статистика во кариерата == === Клупска статистика === {{Updated|4 април 2017}}<ref name="soccerway">{{Soccerway|sinia-mladenovi/201574}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;font-size:90%" ! rowspan="2" |Клуб ! rowspan="2" |Сезона ! colspan="3" |Лигашки натпревари ! colspan="2" |Куп натпревари ! colspan="2" |Континентални натпревари ! colspan="2" |Останати натпревари ! colspan="2" |Вкупно |- !Лига !Натпревари !Голови !Натпревари !Голови !Натпревари !Голови !Натпревари !Голови !Натпревари !Голови |- | rowspan="7" valign="center" |Слога од Краљево |2008–09<ref name="srbijafudbal"/> |Лига Запад |2 |0 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |2 |0 |- |2009–10<ref name="srbijafudbal" /> |Прва Лига |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |7 |0 |- |2010–11<ref name="srbijafudbal" /> |Лига Запад |13 |0 |0 |0 | colspan="2" |— |1 |0 |14 |0 |- |2011–12<ref name="srbijafudbal" /> | rowspan="3" |Прва Лига |29 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |29 |0 |- |2012–13<ref name="srbijafudbal" /> |26 |0 |1 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |27 |0 |- |2013–14<ref name="srbijafudbal" /> |17 |1 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |17 |1 |- ! colspan="2" |Вкупно !87 !1 !1 !0 ! colspan="2" |— !1 !0 !89 !1 |- |Меаталац Трговачки (како позајмен играч) |2009–10<ref name="srbijafudbal" /> |Лига Запад !11 !0 ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— !11 !0 |- | rowspan="4" valign="center" |Бокељ |2014–15 | rowspan="3" |[[Прва црногорска фудбалска лига|Прва Лига]] |32 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |32 |0 |- |2015–16 |30 |0 |6 |1 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |36 |1 |- |2016–17 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |2 |0 | colspan="2" |— |2 |0 |- ! colspan="2" |Вкупно !62 !0 !6 !1 !2 !0 ! colspan="2" |— !70 !1 |- |Радник од Сурдулица |2016–17 |[[Српска Суперлига|Суперлига]] |22 |0 |2 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |24 |0 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата !182 !1 !9 !1 !2 !0 !1 !0 !194 !2 |}   == Признанија == ; Слога Краљево * Освоена е Српската лига Запад: 2010–11<ref name="srbijafudbal"/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{UEFA player|250098310}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:М}} [[Категорија:Српски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалски дефанзивци]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1991 година]] 4r8f30xceijtkk0aqjax8cbg31mlf1r Слободан Нинковиќ 0 1290431 5648298 5240524 2026-10-20T17:14:43Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648298 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Micko Markovic Boda Ninkovic i Jovan Veljkovic.jpg|мини|Мицко Марковиќ, Слободан Нинковиќ и Јован Вељковиќ]] '''Слободан „Бода“ Нинковиќ''' (25 ноември 1956 година во Смедерево) е српски [[Глумец|актер]].<ref>{{Наведени вести|url=http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:231001-Boda-Ninkovic-Necemo---da-nas-niko-ucenjuje|title=Boda Ninković: Nećemo da nas niko ucenjuje|last=B. NIKOVIĆ|date=27 January 2009|work=Kompanija Novosti|access-date=30 January 2011|language=sr}}</ref> Тој е познат по неговата работа во филмовите ''Погледот на Улис'', ''Крстоносците'' и ''[[Ние не сме ангели (филм од 1992)|Ние не сме ангели]]''. Глумел во популарните телевизиски серии „ ''Отворена врата'' “, „ ''Наша мала клиника'' “ и ''[[Сенки над Балканот]]''“. Сметан за посветен глумец, Нинковиќ е познат и по неговата работна етика и плодниот став во театарот.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://rs.n1info.com/Kultura/a358295/Ninkovic-Kakve-su-okolnosti-mi-smo-odlicni.html |title=Ninković: Kakve su okolnosti, mi smo odlični |accessdate=2022-02-09 |archive-date=2020-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607162515/http://rs.n1info.com/Kultura/a358295/Ninkovic-Kakve-su-okolnosti-mi-smo-odlicni.html |url-status=dead }}</ref> Настапувал во [[Народен театар (Белград)|Народниот театар во Белград]], Ателје 212, театарот [[Бошко Буха]], театарот ''Звездара'' и Југословенскиот драмски театар. Во неговиот театарски репертоар, тој се појавил повеќе од три илјади пати на сцената,<ref>[http://www.casopiskus.rs/slobodan-boda-ninkovic-mnogo-lica-jednog-glumca-znamo-da-je-klise-ali-je-prikladan/ Slobodan Boda Ninković, mnogo lica jednog glumca (znamo da je kliše, ali je prikladan) (in Serbian)]</ref><ref name="bio">{{Наведена мрежна страница|url=https://opusteno.rs/biografije-poznatih-f151/biografija-glumac-slobodan-ninkovic-boda-t23403.html|title=Biografija: glumac Slobodan Ninković|date=16 July 2014|work=opusteno.rs}} {{Мртва_врска|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> вклучувајќи изведување во два различни театри две различни претстави во исто време ( ''Она воли Мамбо'' во театарот Битеф и ''Гробљанска'' во театарот Звездара).<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=_FMhs-g84MM Boda Ninković za jedno veče igrao u dve predstave, u različitim pozorištima]</ref>  Тој е нашироко наречен „легенда за [[Смедерево]] “ од критичарите, глумци, историчари, писатели и академици.  == Кариера == Поранешниот студент на Факултетот за драмски уметности во Белград, тој бил член на најуспешниот клас во историјата на Универзитетот, наречена „турбо-класа“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://noizz.rs/kultura/turbo-klasa-fdu-glumci/7p6zbl3|title=Turbo-klasa FDU: Prepoznajete li 12 veličanstvenih sa slike?|date=28 December 2019|work=noizz.rs}}</ref> Класот со дванаесет ученици од 1984 година, предводен од Владимир Јевтовиќ, ги родил еден од најафирмираните и најплодните глумци во српскиот театар, телевизија и филм, вклучувајќи ги [[Драган Бјелогрлиќ]], Весна Тривалиќ, Срѓан Тодоровиќ, Мирјана Јоковиќ, Милорад Вешнаќниќ, Стојановиќ, Драган Петровиќ, Бранка Пујиќ, Дарко Томовиќ, Татјана Венчеловски и Нинковиќ.<ref>[https://bulevar.net/najbolja-generacija-glumaca-ikada-12-velicanstvenih-izbaceni-u-orbitu-1984-godine/ Najbolja generacija glumaca ikada: 12 veličanstvenih izbačeni u orbitu 1984. godine]</ref><ref>[https://www.blic.rs/zabava/vesti/prepoznajete-li-ih-manda-bjela-zika-vesna-bili-su-turbo-klasa-fdu/b6hq2sn PREPOZNAJETE LI IH? Manda, Bjela, Žika, Vesna bili su "turbo klasa FDU"]</ref><ref>[https://m.facebook.com/radioaktivni.komarac/posts/1522055074570085 Prvaci, najveći... FDU Jevtović (in Serbian on Facebook)]</ref> Најпознат по својот разновиден и широк опсег во театарот, тој е истакнат и за неговите комични и драмски улоги во [[Народен театар (Белград)|Народниот театар во Белград]], Ателје 212, театарот [[Бошко Буха]], театарот Звездара и Југословенскиот драмски театар, вклучувајќи модерен репертоар и класичен дела од [[Жан Расин|Рацин]], [[Вилијам Шекспир|Шекспир]], [[Фјодор Михајлович Достоевски|Достоевски]], [[Лав Николаевич Толстој|Толстој]], [[Антон Павлович Чехов|А.П. Чехов]], [[Вилијам Фокнер|Фокнер]], [[Хомер]] и [[Жан Батист Поклен Молиер|Молиер]].  Се појавил во над педесет филмови, а глумел во над дваесет од нив. Меѓу неговите значајни заслуги се ''Погледот на Улис'', ''Крстоносците'', ''[[Ние не сме ангели (филм од 1992)|Ние не сме ангели]]'', ''Свети Георгије убива аждаху'' и ''Сан зимске ноќи''. Тој глумеше во комерцијално и критички успешните култни класични телевизиски серии како ''Отворена врата'', ''Наша мала клиника'' и ''[[Сенки над Балканот]]''. Се појави во споредни улоги во сериите ''Бољи живот'' и ''Фолк''. Бил и водител на Беовизија 2007 година . Работел и во радио и анимација. Тој е официјалниот српски глас синхронизација на [[Шиљо|Гуфи]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.telegraf.rs/vesti/732950-majstori-sinhronizacije-ko-se-krije-iza-duska-dugouska-silje-popaja-sundjera-boba-foto-video|title=MAJSTORI SINHRONIZACIJE: Ko se krije iza Duška Dugouška, Šilje, Popaja, Sunđera Boba? (FOTO) (VIDEO)|work=www.telegraf.rs}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://glossy.espreso.co.rs/zabava/film/23747/goran-jevtic-isidora-minic-i-lako-nikolic-o-filmu-ledeno-doba-4|title=Goran Jevtić, Isidora Minić i Lako Nikolić o filmu Ledeno Doba 4|date=29 June 2012|work=glossy.espreso.co.rs}}</ref> Тој исто така ги изразил Тантор во српскиот синхронизација на ''Тарзан'', Филоктет во српскиот синхронизација на ''Херкулес'', Ли Шан во српскиот синхронизација на ''Кунг Фу Панда 3'' и Смоки во ''автомобилите 3''.<ref>[https://www.b92.net/kultura/aktuelno.php?id=284 Vikler se pridružuje ekipi Hortona]</ref><ref>[https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&yyyy=2006&mm=08&dd=21&nav_id=208911 Zapocela Sezona lova, Branislav Trifunovic I Goran Jevtic]</ref> Неговата автобиографија ''Слушај сине ове велике'' речи, напишана од Јовица Тишма, излегла во февруари 2019 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.laguna.rs/n4182_knjiga_boda_-_slusaj_sine_ove_velike_reci_laguna.html|title=Boda - Slušaj, sine, ove velike reči|publisher=Laguna books}}</ref> Неговата книга ''Син мој'' треба да излезе во 2021 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraf.rs/jetset/vesti-jetset/3165451-boda-ninkovic-u-64-godini-ispunjava-svoju-zelju-iz-tinejdzerskih-dana-posle-40-godina-vreme-je|title=Boda Ninković u 64. godini ispunjava svoju želju iz tinejdžerskih dana: Posle 40 godina - vreme je!|date=14 March 2020|work=telegraf.rs}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Луѓе од Смедерево]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1956 година]] [[Категорија:Српски глумци]] jfrld108unpnuoxjvx710hl7px5c793 Себастијан Каваца 0 1307780 5648235 5625008 2026-10-20T12:19:05Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648235 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Sebastijan Cavazza.jpg | caption = Каваца во 2007 година | name = Себастијан Каваца | birth_date = {{Birth date and age|1973|3|19|df=y}} | birth_place = [[Крањ]], [[СР Словенија]], [[СФР Југославија]] | death_date = | death_place = | othername = | occupation = Филмски и театарски глумец | years active = 1991– }} '''Себастијан Каваца''' (изворно: Sebastian Cavazza; роден на [[19 март]] [[1973|1973 година]], [[Крањ]]) ― [[Словенија|словенечки]] [[театар]]ски, [[филм]]ски и [[Телевизија|телевизиски]] [[глумец]].<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mgl.si/sl/o-gledaliscu/ansambel/sebastian-cavazza/|title=Sebastian Cavazza|language=sl-SI|accessdate=15 октомври 2022}}</ref> Заедно со неговиот татко Борис, глумел во филмовите ''Нахрани ме со зборови'' ( [[2012]] ) и ''Ловец на облаците'' ([[2009]]). Во [[2016]] година биле главни глумци на летната рекламна кампања ''Двобој'' на [[Пивара Лашко|Пиварата Лашко]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://siol.net/trendi/svet-znanih/kdo-jo-bo-dobil-boris-ali-sebastian-420820|title=Kdo jo bo dobil: Boris ali Sebastian?|last=|first=|date=30 јуни 2016|publisher=|language=sl|accessdate=15 октомври 2022}}</ref> Во мај [[2018]] година станал првиот претседател на Здружението на словенечки аудиовизуелни глумци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rtvslo.si/kultura/film/sebastian-cavazza-bo-vodil-drustvo-ki-bo-zastopalo-slovenske-avdiovizualne-igralce/454773|title=Sebastian Cavazza bo vodil društvo, ki bo zastopalo slovenske avdiovizualne igralce|last=Štefančič|first=Nadina|date=13 мај 2018|publisher=|language=sl|accessdate=15 октомври 2022}}</ref> Израснал во [[Љубљана]].<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gloria.hr/arhiva/sebastian-cavazza-nije-brak-za-mene/5100314/|title=Sebastian Cavazza: Nije brak za mene - Gloria|last=|first=|date=6 април 2012|publisher=|language=hr|accessdate=15 октомври 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20200904135923/https://www.gloria.hr/arhiva/sebastian-cavazza-nije-brak-za-mene/5100314/|archive-date=2020-09-04|url-status=dead}}</ref> == Театар == По завршувањето на [[гимназија]]та во Пољане ([[1992]] година), се запишал на [[Академија за театар, радио, филм и телевизија|АТРФТ]] во [[Љубљана]], каде дипломирал во [[1999]] година. Следната година се запишал на последипломски студии по [[глума]] и [[филмска режија]].<ref name=":2"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://govorise.metropolitan.si/traci/domaci-traci/sebastian-in-boris-cavazza-razlika-je-samo-v-letih/|title=Sebastian in Boris Cavazza: Razlika je samo v letih|date=23 јули 2016|language=sl|accessdate=15 октомври 2022}}</ref> Од [[1998]] до [[2007]] година бил член на ансамблот на Словенечкиот младински театар Љубљана, а во [[2010]] година се вработил во Градскиот театар во Љубљана.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sigledal.org/geslo/Sebastijan_Cavazza|title=Sebastijan Cavazza|last=|first=|date=|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200811130617/https://sigledal.org/geslo/Sebastijan_Cavazza|archive-date=11 август 2020|accessdate=15 октомври 2022}}</ref> == Приватен живот == Негова партнерка е [[глумица]]та Ајда Смрекар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://govorise.metropolitan.si/traci/domaci-traci/sebastian-cavazza-in-ajda-smrekar-sanjski-gledaliski-par/|title=Sebastian Cavazza in Ajda Smrekar: Sanjski gledališki par|date=9 септември 2018|language=sl|accessdate=15 октомври 2022}}</ref> Со првата сопруга има два возрасни синови, а втора сопруга му била шминкерката и поранешна [[манекенка]] Тина (Мартина) Врховник, од која се развел во [[2010|2010 година]].<ref name=":0"/><ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.jutarnji.hr/kultura/film-i-tv/slovenski-george-clooney-na-snimanje-svojeg-novog-filma-dosao-sam-kao-indijanac-sav-depiliran-s-irokezicom-na-glavi/7658139/|title='SLOVENSKI GEORGE CLOONEY' Na snimanje svojeg novog filma došao sam kao Indijanac, sav depiliran, s irokezicom na glavi|last=Korljan|first=Zrinka|date=27 јулиh 2018|publisher=|language=hr|accessdate=15 октомври 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://fashion.si/lepota/trendi-licenja/lepotni-profil-martina-vrhovnik/|title=Lepotni profil: Martina Vrhovnik|last=|first=|date=5 октомври 2016|publisher=|accessdate=15 октомври 2022|archive-date=2019-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20191115130941/http://fashion.si/lepota/trendi-licenja/lepotni-profil-martina-vrhovnik/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.24ur.com/ekskluziv/domaca-scena/najbolj-seksi-slovenec-spet-samski.html|title=Najbolj seksi Slovenec spet samski|last=|first=|date=11 мај 2010|publisher=|accessdate=15 октомври 2022}}</ref> Неговиот постар брат Кристијан, бил повреден за време на снимање на [[Музичко видео|спот]] во [[1990|1990 година]] и починал една година подоцна. Неговиот брат близнак Дамијан починал во [[2009|2009 година]] поради [[срцев удар]].<ref name=":0"/><ref name=":1"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ljubki-nesmisel.si/2014/08/14/cavazza/|title=Cavazza|last=Marolt|first=Jure|date=26 септември 2015|publisher=|language=sl-SI|accessdate=15 октомври 2022}}</ref> Тој има и полубрат од бракот на татко му со Оријана Џирота.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slovenskenovice.si/bulvar/domaci-traci/foto-po-kapi-se-je-boris-cavazza-vrnil-na-gledaliski-oder-155975|title=FOTO: Kakšno lepo presenečenje so pripravili Borisu Cavazzi|last=Č|first=N.|date=3 март 2019|language=sl-si|accessdate=15 октомври 2022}}</ref> == Филмографија == === Словенија === ==== Серии ==== {| class="wikitable" ! Наслов ! Година ! Улога ! ТВ канал |- | ''Чоколадни соништа'' | [[2004]] | Егон | ТВ Словенија |- | ''Нашата мала клиника'' | [[2005]]-[[2007]] | Д-р Борис Врабец | ПОП ТВ |- | ''Мои, твои, наши'' | [[2010]] | Блаж Гром | ТВ Словенија |- | ''Езеро'' | [[2019|2019 година]] | Тарас Бирса | ТВ Словенија |} ==== Филмови ==== * ''Чамчатка'' (1996) - Јакоб Хуфнагел * ''Адријан'' (1998) - млад човек * ''Ника'' ([[2016]]) - Роберт Франко * ''Избришана'' ([[2018]]) - љубовник * ''Гајин свет'' ([[2018]]) - Петер Равникар * ''Гајин свет 2'' ([[2022]]) - Петер Равникар === Во странство === ==== Серии ==== * ''[[Сенки над Балканот]]'' ([[2017]]) - Габриел Махт * ''Беса'' - Агим Сокољи (2018 - 2019) * ''Нека почиваат во мир'' (2015 - [[Хрватска]]) - Бруно Вилински, помладиот * ''Нашата мала клиника'' (Хрватска), Пердо Пердец ==== Филмови ==== * ''Мажите не плачат'' ([[2017]]) - Иван * ''Винету - Последната битка'' ([[2016]]) - Токви-Кава * ''На пат'' ([[2010]]) - Дејо * ''Идила фотограф'' * ''Кралот Лав 2019'' (синхронизација; гласот на Кралот Лав) == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == * [https://bsf.si/sl/ime/sebastijan-cavazza/ Себастијан Каваца] во базата на податоци за словенечки филм * [https://sigledal.org/geslo/Sebastijan_Cavazza Себастијан Каваца] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200811130617/https://sigledal.org/geslo/Sebastijan_Cavazza |date=2020-08-11 }} архивирано на порталот на театарот Сигледал * {{Imdb име|0147003}}IMDb [[Категорија:Родени во 1973 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Филмски луѓе од Крањ]] [[Категорија:Словенечки машки филмски глумци]] [[Категорија:Словенечки машки сценски глумци]] [[Категорија:Словенечки машки телевизиски глумци]] [[Категорија:Никулци за словенечки уметници]] [[Категорија:Никулци за европски глумци]] 5q9axwlmafia80ooc8l66m4mvtaddf1 Сократес 0 1310923 5648326 5646980 2026-10-20T18:49:33Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648326 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Socrates87660.jpg|мини|Сократес во 2005]] '''Сократес Бразилеиро Сампајо де Соуза Виеира де Оливеира''' (19 февруари 1954 - 4 декември 2011 година), едноставно познат како '''Сократес''', бил бразилски [[фудбал]]ер кој играл како [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] . Неговата [[Лекар|медицинска]] диплома и неговата политичка свест, во комбинација со стилот и квалитетот на неговата игра, му го донеле прекарот „'''Доктор Сократ'''“. Лесно препознатлив по својата брада и лента за глава, Сократес стана „симбол на кул за цела генерација фудбалски поддржувачи“.<ref name="Obituary">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/16019637.stm|title=Obituary: Socrates|last=Jurejko|first=Jonathan|date=4 December 2011|access-date=4 December 2011|publisher=BBC Sport}}</ref> Тој се смета за еден од најголемите играчи од средниот ред на својата генерација.<ref name="bbc_dies_at_57">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/16017071.stm|title=Brazil football legend Socrates dies at 57|date=4 December 2011|access-date=4 December 2011|publisher=[[BBC Sport]]}}</ref> Во 1983 година, тој беше прогласен за јужноамерикански фудбалер на годината . Во 2004 година, тој бил именуван од [[Пеле]] на листата на ФИФА 100 на најголеми живи играчи во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3533891.stm|title=Pele's list of the greatest|date=4 March 2004|publisher=BBC Sport|accessdate=22 November 2013}}</ref> Сократес играл за [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] седум години, постигнувајќи 22 гола и претставувајќи ја нацијата на два [[Светско првенство во фудбал|Светски првенства]] . Тој бил капитен на тимот на [[Светско првенство во фудбал 1982|Светското првенство во фудбал во 1982 година]] ; играјќи во средниот ред заедно со Зико, Фалкао, [[Тонињо Серезо]] и Едер, кои се сметаат за една од најголемите бразилски репрезентации досега.<ref name="bbc_noflair">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/newsnight/4866312.stm|title=No flair please, he's Brazilian|last=Daniel Pearl|date=3 April 2006|access-date=3 July 2006|publisher=BBC|location=London}}</ref> Тој се појавил и на [[Копа Америка 1983|Копа Америка]] во [[Копа Америка 1979|1979]] и 1983 година. На клупско ниво, Сократес играл за Ботафого-СП пред да се приклучи [[ФК Коринтијанс|на Коринтијанс]] во 1978 година. Тој се преселил во Италија за да игра за [[ФК Фјорентина|Фјорентина]], враќајќи се во Бразил во 1985 година за да ја заврши кариерата. == Играчка кариера == === Клупска кариера === Сократ е роден во Белем до Пара .<ref name="Obituary"/> Професионално почнал да игра фудбал во 1974 година за Ботафого-СП во Рибеирао Прето, но поголемиот дел од својата кариера (1978 до 1984 година) го поминал во [[ФК Коринтијанс|Коринтијанс]], постигнувајќи 41 гол на 59 натпревари во бразилската Серија А и 172 гола на вкупно 297 натпревари.<ref name="formidable">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/football/2011/dec/04/socrates?INTCMP=ILCNETTXT3487|title=Sócrates: Formidable captain of the Brazilian team in the 1982 World Cup|last=Glanville|first=Brian|date=4 December 2011|work=[[The Guardian]]|access-date=4 December 2011|location=London}}</ref> Во 1984-85 година, на возраст од 30 години, Сократес го имал своето прво искуство во странство, играјќи во италијанската [[Серија А]] со [[ФК Фјорентина|Фјорентина]] . Тој се вратил во својата земја по таа единствена сезона, претставувајќи ги Фламенго, Сантос и поранешниот клуб Ботафого-СП, и се пензионирал во 1989 година <ref name="formidable"/> За време на неговиот период во Фламенго, тој одиграл 20 натпревари, постигнувајќи 5 гола и го освоил Campeonato Carioca : 1986 година . Во 2004 година, повеќе од една деценија по пензионирањето, 50-годишниот Сократес се согласил на едномесечен договор за тренер на играчи со Гарфорт Таун од Источната фудбалска лига на северните окрузи во Англија.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/funny_old_game/3957519.stm|title=Samba stars to join Garforth Town|date=27 October 2004|access-date=4 December 2011|publisher=BBC Sport}}</ref> Својот единствен настап за клубот го имал на 20 ноември, против Тадкастер Албион, влегувајќи како замена на дванаесет минути од времето.<ref name="factfile">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/football/2011/dec/04/brazil-midfielder-socrates-dies?intcmp=239|title=Brazil World Cup captain Sócrates: a factfile|date=4 December 2011|work=The Guardian|access-date=4 December 2011|location=London}}</ref> === Меѓународна кариера === Сократес одиграл 60 натпревари за [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] помеѓу мај 1979 и јуни 1986 година, постигнувајќи 22 гола.<ref name="factfile"/> Тој бил капитен на националниот тим на [[Светско првенство во фудбал 1982|Светското првенство во фудбал во 1982 година]], а исто така се појавил и на [[Светско првенство во фудбал 1986|Светското првенство]] во [[Мексико]] во 1986 година.<ref name="formidable"/> Во последното издание, тој постигна двапати, почнувајќи со единствениот гол на натпреварот против [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] во групната фаза.<ref>[http://www.planetworldcup.com/CUPS/1986/groupd_spa_v_bra.html Spain – Brazil 0–1 (0–0)]; Planet World Cup, 1 June 1986</ref> тој дал уште еден гол во осминафиналната победа со 4–0 над [[Фудбалска репрезентација на Полска|Полска]], шутирајќи го својот [[Пенал (фудбал)|пенал]] без да трча; во следниот натпревар, против [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]], тој се обидел да го претвори во гол на ист начин, но неговиот обид го одбранил [[Голман (фудбал)|голманот]] [[Жоел Батс]] ; Франција на крајот се пласирала во полуфиналето.<ref name="7SINS">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/football/2009/may/21/seven-deadly-sins-socrates-brazil|title=Seven deadly sins of football: Socrates, the smoking supremo|last=Henderson|first=Jon|date=21 May 2009|work=The Guardian|access-date=4 December 2011|location=London}}</ref> Сократес, исто така, ја претставувал својата земја на турнирите [[Копа Америка 1983|во Копа Америка]] во [[Копа Америка 1979|1979]] и 1983 година. Во вториот тој настапил на само еден натпревар, реваншот од [[Копа Америка 1983|финалето]] против [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]] (нерешено 1–1 дома, вкупен пораз 1–3).<ref>[http://www.rsssf.com/tables/83safull.html "Copa América 1983"].</ref> == Стил на игра == Поранешен [[Напад (фудбал)|центарфор]], кој подоцна се прославил како [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]], играјќи или како напаѓач или во [[Среден ред (фудбал)|централен среден ред]], Сократес бил елегантен, талентиран и технички плејмејкер, познат по одличните додавања, прецизните долги топки, врската. -игра, и неговата визија на теренот, како и неговата физичка сила; бил и играч со две нозе. Додека тој беше главно познат по неговата способност да оркестрира напаѓачки претстави, тој и самиот беше плоден голгетер, благодарение на неговиот моќен и прецизен удар со десната нога и неговата способност да изведува напади во областа одзади. Тој, исто така, беше прецизен изведувач на пенали, додека неговата висина, способност за удар со глава и височина му овозможија да се истакне во воздухот. Тој, сепак, беше познат и по тоа што честопати не учествуваше во прославите на неговите соиграчи кога и да даде гол. Иако не беше најбрз од играчите и претпочиташе да ја игра играта со побавно темпо, тој поседуваше добро забрзување. Неговата интелигенција и способност да ја чита играта, исто така, беа високо ценети, а неговиот потпис беше потегот на слепо или „без изглед“ на задната пета.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.xtratime.org/forum/showthread.php?t=246965|title=The Greatest Offensive Midfielders of All-Time – Xtratime Community|publisher=Xtratime|accessdate=4 December 2011}}</ref><ref name="Guardian-Obituary">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/football/2011/dec/04/socrates|title=Sócrates obituary|last=Brian Glanville|date=4 December 2011|work=The Guardian|accessdate=13 September 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.skysports.com/football/news/18621/6120878/brazils-greatest-midfielders|title=Brazil's greatest midfielders|date=2 July 2010|publisher=Sky Sports|accessdate=13 September 2018}}</ref><ref name="ricordo">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tuttobolognaweb.it/news/un-ricordo-del-dottore/|title=Un ricordo del "Dottore"|date=4 December 2013|publisher=www.tuttobolognaweb.it|language=it|accessdate=13 September 2018}}</ref><ref name="Addio a Socrates">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lastampa.it/2011/12/05/sport/addio-a-socrates-dottore-dai-piedi-buoni-segno-per-la-democrazia-VkJyuqKGghmuevpcxOfOfO/pagina.html|title=Addio a Socrates, Dottore dai piedi buoni: segnò per la democrazia|last=Paolo Manzo|date=5 December 2011|publisher=La Stampa|language=it|accessdate=13 September 2018|archive-date=2018-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20181027190006/https://www.lastampa.it/2011/12/05/sport/addio-a-socrates-dottore-dai-piedi-buoni-segno-per-la-democrazia-VkJyuqKGghmuevpcxOfOfO/pagina.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.magliarossonera.it/198182_albumond82.html|title=MONDIALI IN SPAGNA 1982|publisher=www.magliarossonera.it|language=it|accessdate=13 September 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lastampa.it/2011/12/04/sport/addio-socrates-campione-laureato-bVi7CqXs493uhVMYKUUXmM/pagina.html|title=Addio Socrates, campione laureato|date=4 December 2011|publisher=La Stampa|language=it|accessdate=13 September 2018|archive-date=2018-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20181027185827/https://www.lastampa.it/2011/12/04/sport/addio-socrates-campione-laureato-bVi7CqXs493uhVMYKUUXmM/pagina.html|url-status=dead}}</ref> Сократес бил клучен член на бразилската репрезентација од почетокот до средината на 1980-тите; Џонатан Вилсон рекол дека „Сократ беше мозокот на Бразил. Можеби не го имаше баш талентот на Зико, но тој беше централната интелигенција.“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fourfourtwo.com/features/top-10-players-spain-82#:dCHb_133GXTY3A|title=Top 10: Players of Spain '82|date=2 June 2014|work=FourFourTwo|accessdate=4 November 2015}}</ref> Поранешниот тренер на Фјорентина, Џанкарло Де Систи, рече: „Сократес бил многу интелигентен човек, имал одлична класа“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/8934764/Brazils-tears-at-death-of-Doctor-Socrates.html|title=Brazil's tears at death of 'Doctor' Socrates|publisher=The Telegraph|url-access=subscription|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/8934764/Brazils-tears-at-death-of-Doctor-Socrates.html|archive-date=12 January 2022|accessdate=5 November 2015}}</ref> Покрај играчката способност и интелигенцијата, тој бил познат и по неговото правилно однесување и харизматично присуство на теренот, како и неговото лидерство во соблекувалната, што го направи почитувана фигура меѓу соиграчите, додека неговата висина, лента за глава, фризура, и брадата го направиле многу препознатлива фигура на теренот. Тој, исто така, често се истакнувал по својата отвореност, хумор, ексцентрична личност, неговиот силен, бунтовен карактер и неговите левичарски политички ставови, честопати говорејќи против политичките прашања во неговата матична земја. Сепак, тој бил подеднакво познат по тоа што не беше особено напорен или дисциплиниран во неговиот личен живот, бидејќи пушеше и пиеше големи количини пиво, еднаш коментирајќи: „Јас сум против спортот. Не можам да си одречам одредени пропусти од строгиот режим на спортист. Мора да ме земете таков каков што сум.“ <ref name="Guardian-Obituary"/><ref name="ricordo"/><ref>{{Наведени вести|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2011/dicembre/05/Ciao_Socrates_Colpi_tacco_politica_ga_10_111205037.shtml|title=Ciao Socrates. Colpi di tacco e politica: ha vinto fuori dal coro|last=Germano Bovolenta|date=5 December 2011|work=La Gazzetta dello Sport|access-date=13 September 2018|page=19|language=it}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sport.ilmessaggero.it/calcio/socrates_firenze_film_calopresti-207030.html|title=Calopresti, lo sfondo di Firenze in un film per ricordare Socrates|last=Giacomo Perra|date=4 December 2011|publisher=Il Messaggero|language=it|accessdate=13 September 2018|archive-date=2018-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180913112506/https://sport.ilmessaggero.it/calcio/socrates_firenze_film_calopresti-207030.html|url-status=dead}}</ref> == Личен живот == Сократ бил првородено дете на Раимундо и Гиомар Виеира. Тој е роден во Белем, Пара, и се преселил со своето семејство во Рибеирао Прето, Саун Пауло, во јануари 1960 година, откако неговиот татко Раимундо заработил важна позиција како супервизор за приходи. Оваа работа му донела на таткото на Сократ статус на херој од мал град во Игарапе-Асу, каде што семејството живеело во тоа време. Новата плата на неговиот татко му дозволила на Сократ да го посетува најдоброто училиште во Рибеирао Прето, Колеџо Мариста. Во биографијата напишана од новинарот Том Кардосо, се открива дека малата библиотека што таткото на Сократ ја изградил во неговиот дом, која содржи филозофски книги и други дела, била под закана уште од државниот удар на 31 март 1964 година . Сократ го гледал својот татко како се ослободува од книгите што толку ги сакал; „Во 1964 година го видов татко ми како кине многу книги поради државниот удар. Мислев дека тоа е апсурдно, бидејќи библиотеката е она што најмногу му се допаѓа. Тогаш почувствував дека нешто не е во ред. Но, разбрав многу подоцна, на факултет“. На 10-годишна возраст, Сократ бил изложен на последиците од цензурата на воената диктатура. Неговото детство било обележано со овој настан што тој го сфатил како возрасен подоцна во животот.<ref>{{Наведени вести|url=http://socratesbrazilianfootballer.weebly.com/|title=Socrates: brief overview of how childhood experiences led to his later politics|last=Argueta|first=Laura|date=2016|work=Weebly|access-date=20 April 2016|location=US}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=http://www.objetiva.com.br/livro_ficha.php?id=1481|title=Sócrates|last=Cardoso|first=Tom|date=11 January 2014|publisher=Objetiva|isbn=9788539006212|location=São Paulo|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20161228045136/http://www.objetiva.com.br/livro_ficha.php?id=1481|archive-date=2016-12-28|access-date=2022-12-05|url-status=dead}}</ref> Сократ се оженил четири пати. Се разведувал трипати и умрел во четвртиот брак. Имал шест деца. Тој бил колумнист за голем број весници и списанија, пишувајќи не само за спортот, туку и за политиката и економијата. Тој често се појавувал на бразилските ТВ програми како фудбалски експерт. Во времето на неговата смрт, Сократес пишувал измислена книга за Светското првенство во Бразил во 2014 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/theobserver/2010/jun/13/socrates-brazil-football-world-cup|title=Sócrates: 'Everyone who comes to Brazil falls in love with someone'|last=Bellos|first=Alex|date=13 June 2010|work=The Guardian|access-date=7 June 2011|location=UK}}</ref> Сократ бил [[лекар]], ретко достигнување за професионален фудбалер (тој имал диплома по медицина на Факултетот за медицина на Рибеирао Прето, медицинското училиште на Универзитетот во Саун Пауло ).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.life.com/gallery/43621/image/1555549/greatest-who-never-won-a-world-cup#index/20|title=Greatest Who Never Won a World Cup|publisher=Life|accessdate=4 December 2011|archive-date=2011-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20111207001204/http://www.life.com/gallery/43621/image/1555549/greatest-who-never-won-a-world-cup#index/20|url-status=dead}}</ref> Уште поретко е фактот што ја стекнал дипломата додека истовремено играл професионален [[фудбал]] . По пензионирањето како играч, тој се занимавал со медицина во Рибеирао Прето .<ref name="Obituary"/> Бил забележан и по тоа што е интелектуалец, тежок алкохоличар и пушач.<ref name="7SINS"/> Неговиот помлад брат Раи исто така бил фудбалер и офанзивен играч за врска, како член на бразилскиот тим кој го освоил Светското првенство во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994 година]], особено играјќи за [[ФК Саун Пауло|Саун Пауло]] и за [[ФК Париз Сен Жермен|Пари Сен Жермен]] .<ref>{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/soccer-brazil-socrates-idINDEE7B301Z20111204|title=Former Brazil captain Socrates dies at 57|last=Ramil|first=Tatiana|date=4 December 2011|access-date=11 January 2012|agency=Reuters India|archive-date=2020-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20200630033455/https://in.reuters.com/article/soccer-brazil-socrates-idINDEE7B301Z20111204|url-status=dead}}</ref><ref name="RAI">[https://www.theguardian.com/football/2008/jun/22/brazil "Where are they now? ]</ref> == Политика == За време на неговото време во Коринтијанс, Сократ го основал движењето Демократија на Коринтјаните, во опозиција на тогашната владејачка воена влада .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://soundsandcolours.com/articles/brazil/the-role-of-the-corinthians-democracy-in-brazils-re-democratization-director-pedro-asbeg-discusses-black-and-white-democracy-26284/|title=The Role of the Corinthians' Democracy in Brazil's Re-democratization: Director Pedro Asbeg discusses Black and White Democracy|date=26 November 2014|work=Sounds and Colours}}</ref> Сократес и неговите соиграчи протестирале против односот на режимот кон фудбалерите и му покажале поддршка на поширокото движење за демократизација, носејќи дресови на кои пишувало „Демократија“ за време на натпреварите.<ref name="soc">{{Наведена мрежна страница|url=http://libcom.org/library/s-crates-midfielder-anti-dictatorship-resister|title=Sócrates – midfielder and anti-dictatorship resister|date=12 July 2007|publisher=Libcom|accessdate=7 June 2011}}</ref> На 16 април 1984 година тој зборувал за поддршка на Диретас Ја (Слободни избори сега), популарно движење кое повика на директни претседателски избори.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=63627/profile.html|title=Socrates, Brazil's swaggering revolutionary|work=FIFA (Fédération Internationale de Football Association)|access-date=19 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910154916/http://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=63627/profile.html|archive-date=10 September 2015}}</ref> Во ''Сократ и демократијата на Коринтјаните'' <ref>[https://www.aljazeera.com/program/football-rebels/2013/5/3/socrates-and-the-corinthians-democracy ''https://www.aljazeera.com/program/football-rebels/2013/5/3/socrates-and-the-corinthians-democracy''].</ref> Јука Кфури, бразилски новинар, се сеќава како, „Сократ го презеде ризикот да каже, пред два милиони луѓе собрани на плоштадот на катедралата, дека доколку директните претседателски избори не бидат прифатени од режимот, тој ќе оди да игра во Италија“. Со тоа што неговиот трансфер во странство зависел од исходот од уставниот амандман, политичкото наследство на Сократ почнал да се формира. Неговото осудување на воената диктатура и борбата за редемократизирање на Бразил го прошириле неговото наследство надвор од фудбалските терени. Сократ изјавил дека тројца негови херои од детството биле [[Фидел Кастро]], [[Че Гевара]] и [[Џон Ленон]] .<ref>{{Наведени вести|url=http://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/manchester_united/s/1193868_andy_mitten_column|title=Andy Mitten Column: Interview with Socrates|last=Mitten|first=Andy|date=25 February 2010|work=Manchester Evening News|access-date=4 December 2011}}</ref> Тој исто така рекол дека „ Лула бил добар“, но дека „заработил само седум од десет“ за неговиот начин на управување со Бразил.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.economist.com/node/21541371|title=Sócrates|date=10 December 2011|work=[[The Economist]]|access-date=30 August 2012}}</ref> == Смрт и почит == Во 2011 година, здравјето на Сократ почнало да се влошува. Неговата употреба на алкохол е поврзана со тоа.<ref>In the last four months, Socrates has been taken into intensive care three times, mainly due to his alcohol abuse.</ref><ref>https://www.independent.co.uk/sport/football/news/brazil-football-legend-socrates-dies-aged-57-6272174.html</ref> На 19 август 2011 година, тој бил примен на одделот за интензивна нега во болницата Алберт Ајнштајн во Саун Пауло со гастроинтестинално крварење секундарно на порталната хипертензија и бил отпуштен девет дена подоцна.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/14602583.stm|title=Former Brazil captain Socrates discharged from hospital|date=27 August 2011|access-date=4 December 2011|publisher=BBC Sport}}</ref> Следниот месец тој помина 17 дена во болница поради заболување на црниот дроб.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/football/2011/dec/04/brazil-socrates-dies-hospital-57?INTCMP=ILCNETTXT3487|title=Former Brazil captain Sócrates dies in hospital at the age of 57|date=4 December 2011|work=The Guardian|access-date=11 January 2012|agency=Reuters}}</ref> На 1 декември 2011 година, тој бил хоспитализиран со труење со храна што прерасна во септичен шок и бил ставен на апарати за одржување во живот.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/football/2011/dec/03/socrates-life-support-hospital-shock|title=Sócrates on life support in hospital after suffering from septic shock|date=3 December 2011|work=The Guardian|access-date=4 December 2011|location=London}}</ref> Починал на 4 декември 2011 година на 57-годишна возраст <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goal.com/en/news/584/brazil/2011/12/04/2787074/breaking-news-brazil-legend-socrates-dies-aged-57|title=Breaking news: Brazil legend Socrates dies aged 57|date=4 December 2011|work=Goal.com|accessdate=4 December 2011}}</ref> Ги оставил сопругата и шесте деца.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tsn.ca/soccer/story/?id=381947|title=Former Brazil Soccer Captain Socrates Dies at 57|date=4 December 2011|publisher=TSN|accessdate=4 December 2011}}</ref> Претседателката на Бразил, [[Дилма Русев|Дилма Русеф]], оддала почит, велејќи дека Бразил изгубил „еден од своите најценети синови“. „На теренот, со својот талент и софистицирани допири, тој беше генијалец. Надвор од теренот... тој беше политички активен, загрижен за својот народ и својата земја.“ <ref name="bbc_dies_at_57"/> Навивачите на Коринтијанс кренале знаци во знак на почит и имало момент на молк пред натпреварот на тимот против Палмеирас (реми 0-0 што Коринтијанс ја обезбедил првата бразилска титула по шест години).<ref name="bbc_dies_at_57"/> Резултатот се совпаднал со наведената желба на Сократ, кој еднаш изјавил дека сака „да умре во недела кога Коринтијанс би освоил трофеј“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sabotagetimes.com/football/socrates-i-want-to-die-on-a-sunday-corinthians-win-a-trophy|title=Socrates: "I Want To Die On A Sunday Corinthians Win A Trophy."|last=Savarese|first=Mauricio|work=Sabotage Times|accessdate=2022-12-05|archive-date=2016-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160425015645/http://sabotagetimes.com/football/socrates-i-want-to-die-on-a-sunday-corinthians-win-a-trophy|url-status=dead}}</ref> Фјорентина одржала едноминутно молчење пред нивниот првенствен натпревар против [[ФК Рома|Рома]], а играчите носеле црни ленти во знак на почит.<ref name="bbc_dies_at_57" /> Поранешниот бразилски напаѓач [[Роналдо]] на Твитер напишал: „Тажен почеток на денот. Почивај во мир д-р Сократ.“ <ref name="bbc_dies_at_57"/> Зико го нарече „уникатен“.<ref name="bbc_dies_at_57" /> Италијанецот [[Паоло Роси]] ја опишал смртта како „парче од нашата историја што е отсечено и исчезнато“.<ref name="bbc_dies_at_57" /> Претседателот на Гарфорт, Сајмон Клифорд, оддал почит на „големата благодат“ на Сократ. == Наследство == [[Пеле]] го именувал Сократес на листата на ФИФА 100 на најдобри живи играчи во светот во март 2004 година, а World Soccer го прогласи за еден од 100-те најдобри фудбалери во историјата. Во октомври 2008 година, тој бил примен во [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Куќата на славните на бразилскиот фудбалски музеј Пакаембу]] . == Статистика за кариера == === Клуб === === Меѓународни === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Настапи и голови по репрезентација и година <ref name="nft">{{Nfteams|17936}}</ref> !Репрезентација ! година ! Апликации ! Голови |- | rowspan="8" | [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] | 1979 година | 6 | 5 |- | 1980 година | 8 | 2 |- | 1981 година | 15 | 6 |- | 1982 година | 9 | 4 |- | 1983 година | 8 | 2 |- | 1984 година | 0 | 0 |- | 1985 година | 5 | 1 |- | 1986 година | 9 | 2 |- ! colspan="2" | Вкупно ! 60 ! 22 |} == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == * {{FIFA player|63627}} * [http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/photo_galleries/4032397.stm Garforth debut photo gallery] at BBC * {{Nfteams|17936}} * {{Soccerway|socrates-brasileiro-sampaio-de-souza-vieira-de-oliveira/105638}} [[Категорија:ФИФА 100]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фјорентина]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Фудбалери на Коринтијанс]] [[Категорија:Бразилски фудбалери]] [[Категорија:Починати во 2011 година]] [[Категорија:Родени во 1954 година]] j5tdle7vt8vr7mhf38ajlliag7jzobg Сона и Лоара 0 1327588 5648331 5410024 2026-10-20T18:59:23Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648331 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Сона и Лоара | native_name = Saône-et-Loire | native_name_lang = fr<!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | type = [[департмани во Франција|департман]] | image_skyline = Macon - Prefecture.JPG | image_alt = | image_caption = Префектурата во [[Макон]] | image_flag = Proposition de drapeau pour le département de Saône-et-Loire.svg | flag_alt = | image_shield = Blason département fr Saône-et-Loire.svg | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = Saône-et-Loire-Position.svg | map_alt = | map_caption = Location of Saône-et-Loire in France | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|46|40|N|04|42|E|region:FR_type:adm2nd_scale:1000000_source:frwiki|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави|Земја]] | subdivision_name = [[Франција]] | subdivision_type1 = [[Региони во Франција|Регион]] | subdivision_name1 = [[Бургундија-Франш Конт]] | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = [[Префектури во Франција|Префектура]] | seat = [[Макон]] | parts_type = [[Потпрефектури во Франција|Потпрефектури]] | parts_style = para | p1 = [[Отен]]<br/>[[Шалон на Сона]]<br/>[[Шарол]]<br/>[[Луан]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = Претседател на департманскиот совет | leader_name = Андре Акари<ref>{{нмс|title=Répertoire national des élus: les conseillers départementaux|url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/r/601ef073-d986-4582-8e1a-ed14dc857fba|website=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=4 мај 2022|language=fr}}</ref> | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = 8575 | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_min_m = | elevation_max_m = | population_total = {{France metadata Wikidata|population_total}} | population_as_of = {{France metadata Wikidata|population_as_of}} | population_footnotes = {{France metadata Wikidata|population_footnotes2}} | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | blank_name_sec1 = [[Департмани во Франција|Департман бр.]] | blank_info_sec1 = 71 | blank_name_sec2 = [[Окрузи во Франција|Окрузи]] | blank_info_sec2 = 5 | blank1_name_sec2 = [[Кантони во Франција|Кантони]] | blank1_info_sec2 = 29 | blank2_name_sec2 = [[Општини во Франција|Општини]] | blank2_info_sec2 = 565 | timezone1 = [[средноевропско време|CET]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = | website = | footnotes = }} [[Податотека:Carte de la Saône-et-Loire.svg|мини|десно|300п|Карта на департманот]] '''Сона и Лоара''' ({{langx|fr|Saône-et-Loire}}; {{langx|frp|Sona-et-Lêre}}) — [[департмани во Франција|департман]] во [[региони во Франција|регионот]] [[Бургундија-Франш Конт]], [[Франција]]. Наречен е по реките [[Сона]] и [[Лоара]], меѓу кои се наоѓа. Ова е најнаселениот департман во Регионот со населени од 55.,493 жители во 2019&nbsp;г.<ref name=pop2019>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/6011060/dep71.pdf Populations légales 2019: 71 Saône-et-Loire], INSEE</ref> Се наоѓа во нјјужниот дел на регионот, на границата со [[Оверњ-Рона-Алпи]]. [[Префектури во Франција|Префектура]] (седиште) е [[Макон]], а [[потпрефектури во Франција|потпрефектури]] се [[Отен]], [[Шалон На Сона]], [[Шарол]] и [[Луан]]. ==Историја== Департманот е основан за време на [[Француска револуција|Француската револуција]] на 4 март 1790 г. согласно законот од 1789 г. Бил составен од делови од тогашната [[покраини во Франција|покраина]] јужна [[Бургундија]] и покраината [[Брес]], обединувајќи краеви кои немале ништо заедничко во историски, политички или географски поглед. Места од историско значење се [[Отен]], [[Макон]], [[Шалон на Сона]], [[Шарол]] и [[Луан]]. ==Географија== Сона и Лоара е седми департман по големина во Франција. Во западниот дел се протегаат ридовите на Отенскиот крај (околу [[Отен]]), на југозапад е Шаролскиот, а на југ е Маконскиот крај. Средината на департманот го сече реката Сона која тече низ широна низина во правец север-југ. Сона е притока на [[Рона]] во која се влева кај [[Лион]], и така е поврзана со [[Средоземно Море|Средоземното Море]]. Изворот на [[Лоара]] се наоѓа јужно, во департманот [[Ардеш]]. Потоа реката тече во спротивна насока, образувајќи ја југозападната граница на департманот, па на крај се влева во [[Атлантски Океан|Атлантскиот Океан]]. Централниот Канал ги поврзува Сона и Лоара помеѓу [[Шалон на Сона]] и [[Дигоен]], притоа поврзувајќи го Средоземното Море со Атлантскиот Океан. На исток департманот го зазема северниот дел на низината на Брес. На запад се наоѓа индустриското подрачје во [[Ле Крезо]] и [[Монсо ле Мин]], некогаш познати по нивните рудници за јаглен и металургијата. ===Поголеми населени места=== Најнаселена општина е [[Шалон на Сона]]; префектурата [[Макон]] е втора по големина. Во 2019 г. имало 5 општини со повеќе од 10.000 жители:<ref name=pop2019/> {| class=wikitable ! Општина ! Население (2019) |- | [[Шалон на Сона]] | style="text-align: center;" | 45.056 |- | [[Макон]] | style="text-align: center;" | 33.908 |- | [[Ле Крезо]] | style="text-align: center;" | 21.269 |- | [[Монсо ле Мин]] | style="text-align: center;" | 17.678 |- | [[Отен]] | style="text-align: center;" | 12.987 |} ===Окрузи=== Департманот се остои од пет окрузи: * [[Луан (округ)|Луан]] * [[Макон (округ)|Макон]] * [[Отен (округ)|Отен]] * [[Шалон на Сона (округ)|Шалон на Сона]] * [[Шарол (округ)|Шарол]] Има 29 кантони и 565 општини. ==Знаменитости== * карпа Солитре — природна знаменитост * опатија [[Клини (опатија)|Клини]] * христијанска екуменска заедница „Тезе“ * [[Паре ле Монјал]] * [[Ла Клејет]] * [[Домпјер лез Орм]] (Европска галерија на шумите и горите, арборетум „Пезанен“). <gallery> Saône-et-Loire (septembre 2012) 032.JPG|Статуа на [[Алфонс де Ламартин]] во [[Макон]] Temple Janus angle.jpg|Храм на [[Јанус]] во [[Отен]] Abbaye Cluny Kreuzgang1.jpg|Опатијата [[Клини (опатија)|Клини]] Chalon-sur-Saône--place-du-marché.jpg|[[Шалон на Сона]] Tournus abbaye.jpg|[[Турни]] Arboretum, lac de Pezanin.jpeg|Езерото кај „Пезанен“ Château de la Clayette vu de la rive du lac.jpg|Замокот Ла Клејет </gallery> == Поврзано == * [[Општини во Сона и Лоара]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Saône-et-Loire}} * [https://www.saoneetloire71.fr/ Портал на департманскиот совет на Сона и Лоара] {{fr}} * [https://web.archive.org/web/20130824101101/http://www.saone-et-loire.gouv.fr/ Мрежно место на префектурата] {{fr}} * {{Curlie|Regional/Europe/France/Regions/Burgundy/Saone-et-Loire|Сона и Лоара}} {{Департмани во Франција}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Сона и Лоара| ]] [[Категорија:Департмани во Бургундија-Франш Конте]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1790 година]] r5o582ar6l1ic2yx9qdrutw8hq0of6q Светско собрание за исламско будење 0 1331132 5648227 5557777 2026-10-20T12:10:50Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648227 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Организација|name=Светско собрание за исламско будење|image=|image_size=|caption=|formation=2011|location=[[Техеран]], [[Иран]]|status=активно|purpose=Да се ​​обезбеди продолжение/развој на „Движењето за исламско будење“ преку зголемување на општењето, меѓудејствијата и преносот на искуства|membership=Меѓународно; 40 членови|language=[[Персиски јазик|Персиски]], [[Арапски јазик|арапски]], [[англиски]]|leader_name=[[Али Акбар Вејалати]]|website=}} [[Податотека:نشست_شورای_عالی_مجمع_بیداری_اسلامی.jpg|мини|230x230пкс| Седницата на врховниот совет на Светското собрание за исламско будење; преку предавањето на Велајати, генералниот секретар на Собранието.]] '''Светско собрание за исламско будење''' ({{Langx|fa|مجمع جهانی بیداری اسلامی}}) ― [[Ислам|исламско]] собрание кое е создадено со цел да биде обезбедено продолжение/развој на „Движењето за исламско будење“ преку зголемување на [[Општење|општењето]], меѓудејствијата и пренесувањето на искуства. Постојаниот секретаријат на собранието се наоѓа во [[Техеран]], [[Иран]]. Ова исламско собрание ги започнало своите активности во 2011 година. Али Акбар Велајати, вишиот советник на [[Врховен водач на Иран|Врховниот водач на Иран]] за меѓународни прашања е генерален секретар на конвенциите).<ref>[https://www.tasnimnews.com/en/news/2020/09/16/2350348/islamic-awakening-assembly-holds-extraordinary-meeting Islamic Awakening Assembly Holds Extraordinary Meeting] [[Tasnim News Agency|tasnimnews.com]], Посетено на 17 септември 2023</ref><ref>[https://www.mizanonline.com/fa/news/656602/ World Assembly of Islamic Awakening]{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} mizanonline.com, Посетено на 17 септември 2023</ref><ref>[https://www.bbc.com/persian/iran/2013/05/130515_l39_proifile_aar_ir92_velayati Candidates' Biographies: Ali Akbar Velayati (Secretary General of the World Islamic Awakening Association)] [[bbc.com]], Посетено на 17 септември 2023</ref> Светското собрание за исламско будење има<ref>[https://iranpress.com/content/15754 World Assembly of Islamic Awakening stresses importance of Muslim unity] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211003151427/https://iranpress.com/content/15754 |date=2021-10-03 }} iranpress.com</ref><ref>[https://www.magiran.com/article/2401619 Holding the first meeting of the Central Council of the World Assembly of Islamic Awakening] magiran.com, Посетено на 17 септември 2023</ref><ref>[https://en.irna.ir/news/82348919/Islamic-Awakening-Assembly-meeting-underlines-boosting-unity Islamic Awakening Assembly meeting underlines boosting unity, fighting extremism: Velayati] [[IRNA|irna.ir]], Посетено на 17 септември 2023</ref><ref>Secretary General of the World Assembly of Islamic Awakening, theiranproject.com, Посетено на 17 септември 2023</ref> 40 членови,<ref>[https://www.magiran.com/article/2356782 Velayati: In this meeting, thinkers will discuss the future of the Islamic Awakening and how to continue it] magiran.com, Посетено на 17 септември 2023</ref><ref>[https://www.isna.ir/news/9008-18209 The first meeting of the Central Council of the World Assembly of Islamic Awakening] [[Iranian Students News Agency|isna.ir]], Посетено на 17 септември 2023</ref> и е создадено<ref>[https://en.abna24.com/news//world-assembly-of-islamic-awakening-strongly-condemns-tie-normalization-with-zionist-regime_1074569.html "World Assembly of Islamic Awakening" strongly condemns tie normalization with Zionist regime] abna24.com</ref><ref>[http://www.taghribnews.com/en/gallery/442884/1/12th-session-of-the-supreme-council-world-assembly-islamic-awakening-photo 12th session of the Supreme Council of the World Assembly of Islamic Awakening (photo)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191127180819/http://www.taghribnews.com/en/gallery/442884/1/12th-session-of-the-supreme-council-world-assembly-islamic-awakening-photo |date=2019-11-27 }} taghribnews.com, Посетено на 17 септември 2023</ref> истовремено со бранот на исламското будење кој започнал во Техеран; со цел „спречување на регионалните случувања да отстапат од нивниот пат“ и „единство на исламската ума и зближување меѓу религиите“, покрај „проѕирност/информации/соочување со противисламските струи“ кои се обидуваат да го оспорат исламското будење.<ref>[https://avapress.com/fa/10797/- Why is the World conference of Ulema and Islamic Awakening important?] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211129102736/https://avapress.com/fa/10797/- |date=2021-11-29 }} avapress.com, Посетено на 17 септември 2023</ref><ref>[https://www.leader.ir/fa/content/8582 The first meeting of the Islamic Awakening] leader.ir, Посетено на 17 септември 2023</ref><ref>[https://aftabnews.ir/fa/news/134818 The beginning of the Islamic Awakening with the presence of the leadership] aftabnews.ir, Посетено на 17 септември 2023</ref><ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/190312 Details of the conference of the World Assembly of Islamic Awakening] tabnak.ir, Посетено на 17 септември 2023</ref> == Поврзано == * [[Светскиот форум за близина на исламските школи на мислата]] * [[Организација за исламска култура и општење]] * [[Светско собрание „Ахл Ал-Бајт“|Светско собрание „Ахл Ал-Бејт“]] == Наводи == {{Наводи|}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20211003151427/https://iranpress.com/content/15754 Светското собрание за исламско будење ја нагласува важноста на муслиманското единство] [[Категорија:Исламски држави]] [[Категорија:Меѓународни организации со седиште во Иран]] [[Категорија:Меѓународни исламски организации]] [[Категорија:Шиитско-сунитски односи]] [[Категорија:Исламот и политиката]] 9ana8jp08amsb5o5e27k6tkj3gpff65 Скачковски манастир 0 1340586 5648280 5149009 2026-10-20T16:00:23Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648280 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Манастир | name = Скачковски манастир | image = Скачковски манастир 17.jpg | caption = Воздушен поглед на манастирот | full = Скачковски манастир | other_names = Манастир „Св. Троица“ | order = [[МПЦ - ОА]] | established = | disestablished = | abbot = | diocese = [[Кумановско-осоговска епархија|Кумановско-осоговска]] | churches = [[Црква „Св. Троица“ - Скачковце|Црква „Св. Троица“]]<br/>[[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Скачковце|Црква „Рождество на Пресвета Богородица“]] | founder = Стојан Пајковски | dedication = [[Свето Тројство|Света Троица]] | people = | location = [[Скачковце]], [[Општина Куманово]] {{МКД}} | coord = {{Coord|42|2|44|N|21|49|37|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | oscoor = | remains = две цркви, параклис, чешма, конаци, помошни објекти | public_access = да | other_info = ([[Орашачка парохија]]) }} '''Скачковски манастир''' — [[манастир]] во северниот дел на [[Македонија]], во селото [[Скачковце]]. == Местоположба == Манастирот се наоѓа јужно од селото, на рид над селото, каде и во минатото имало крст кај кој се собирале селаните на собор.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Кумановска област|last= Трифуноски|first=Јован|publisher=САНУ|year=1974|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=150}}</ref> До манастирот води асфалтен пат, кој завршува со голем манастир во подножјето на ридот, од каде водат скали до самиот врв на ридот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tribuna.mk/manastirot-sv-troica-s-skachkovce-makedonskata-oaza-na-mirot/|title=МАНАСТИРОТ „СВ ТРОИЦА“ С. СКАЧКОВЦЕ-МАКЕДОНСКАТА ОАЗА НА МИРОТ|date=2020-06-11|work=Трибуна|language=mk-MK|accessdate=2024-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20240113174335/https://tribuna.mk/manastirot-sv-troica-s-skachkovce-makedonskata-oaza-na-mirot/|archive-date=2024-01-13|url-status=dead}}</ref> Манастирскиот комплекс зафаќа површина од 20 [[хектар]]и, уредени со патеки, места за седење, фонтана, мала зоолошка градина и игралиште за деца.<ref name="kumanovonews"/> == Градби == Во склоп на манастирот влегуваат две [[црква (градба)|цркви]], камбанарија, параклис, 12-метарски крст подигнат во 1996 година, библиотека, [[чешма]], конаци, споменици на [[Пресвета Богородица]] и [[Свети Климент Охридски]], 3-метарско велигденско јајце и помошни објекти.<ref name="kumanovonews">{{Наведена мрежна страница|url=https://kumanovonews.mk/reportazi/manastirot-sveta-troica-go-zazivea-skackovce|title=Манастирот „Света Троица“ го заживеа Скачковце|work=KumanovoNews|accessdate=2024-01-13}}</ref> === Црква „Св. Троица“ === {{главна|Црква „Св. Троица“ - Скачковце}} Оваа црква е подигната заедно со целиот манастир во 2000 година. === Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ === {{главна|Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Скачковце}} Оваа црква започнала да се гради во 2021 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mrt.com.mk/node/63178|title=Комплексот „Света Троица“ вистинско светилиште|last=Георгиевска|first=Елена|date=2 мај 2021|work=Македонска телевизија|accessdate=13 јануари 2024}}</ref> === Конаци === Манастирот поседува нови конаци. == Историја == Местото на кое е подигнат манастирот е познато како крстно место во селото. Како светилиште постои од {{римски|13}} век.<ref name="kumanovonews"/> Манастирот е изграден од познати вевчански мајстори по повод 2000 години од христијанството и осветен во 2001 година. Денес, во него се вршат крштевки, венчавки и молитви. Манастирот годишно го посетуваат над 5.000 ученици.<ref name="kumanovonews"/> Како ктитор на манастирот се јавува прота Стојан Пајковски.<ref name="kumanovonews"/> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Скачковски манастир 10.jpg|Камбанаријата Податотека:Скачковски манастир 11.jpg|Летниковец Податотека:Скачковски манастир 12.jpg|Фурна Податотека:Скачковски манастир 13.jpg|Молитвен простор Податотека:Скачковски манастир 14.jpg|Летниковци Податотека:Скачковски манастир 15.jpg|Конак Податотека:Скачковски манастир 16.jpg|Помошен објект Податотека:Скачковски манастир 2.jpg|Чешма Податотека:Скачковски манастир 3.jpg|Влезната порта Податотека:Скачковски манастир 4.jpg|Печка Податотека:Скачковски манастир 5.jpg|Споменик Податотека:Скачковски манастир 6.jpg|Споменик на [[Свети Климент Охридски]] Податотека:Скачковски манастир 7.jpg|Споменик на [[Богородица|Богородица]] Податотека:Скачковски манастир 8.jpg|Велигденско јајце Податотека:Скачковски манастир.jpg|Поглед на манастирскиот двор </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Skačkovce Monastery}} [[Категорија:Скачковски манастир| ]] [[Категорија:Скачковце]] [[Категорија:Манастири во Македонија]] [[Категорија:Манастири на МПЦ]] [[Категорија:Манастири во Кумановско-кратовското архијерејско намесништво]] [[Категорија:Манастири во Кумановско-осоговската епархија]] hcxw12odcp04iqaovr5fum5k6qxdvqf Рајанци 0 1340719 5648338 5646668 2026-10-20T19:24:03Z Ehrlich91 24281 5648338 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Рајанци | име2 = Раенци | слика = Место на Рајанци.jpg | големина на слика = 300п | опис = Местоположбата на историското село | општина = {{општинскигрб|Општина Василево}} | регион = {{грб|Југоисточен Регион}} | област = [[Струмичко Поле]] | население = нема | година = 2021 | поштенски број = | повикувачки број = | надморска височина = | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=34 | lat_sec=7.7 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=39 | lon_sec=10.31 | слава = | мрежно место = | карта = Нивичино во Општина Василево.svg }} '''Рајанци''' (или познато како '''Раенци''') — историско село на територијата на [[Општина Василево]], [[Струмичко]], денес во атарот на селото [[Нивичино]]. Денес, на местото на старото село нема никакви остатоци, туку само пчеларници и неколку објекти. == Географија и местоположба == Селото се наоѓало во северозападниот дел на [[Струмичко Поле|Струмичкото Поле]], во подножјето на [[Огражден]], на 4 километри северозападно од денешното село [[Доброшинци]].<ref name="Трифуноски">{{наведено списание|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|year=1976 |title=Расељена села у Струмичкој котлини|journal=Гласник српског географског друштва|volume=LVI|issue=2|pages=76|url= https://books.google.bg/books?id=MMaJo-4pZpwC&pg=RA3-PA77&dq=%D0%B1%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82+%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%BE&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjZgo3zo4v9AhXORPEDHYYsCBMQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%B1%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%BE&f=false|lang=sr}}</ref><ref name="Ген">{{Генштаб}}</ref> == Историја == На крајот од XIX век, Рајанци било македонско село во [[Струмичка Каза|Струмичката Каза]]. На почетокот на [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] во 1912 година, две лица од Рајанци биле доброволци в [[Македонско-одрински доброволни чети|Македонско-одринскиот полк]].<ref>{{МОО|873}}</ref> Од 1912 до 1915 година, селото се наоѓало на самата граница помеѓу [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]] и [[Кралство Србија|Кралството Србија]].<ref name="Трифуноски"/> Во 1913 година, селото било запалено од страна на бугарската војска и сите жители биле иселени<ref name="Трифуноски"/> во [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]], со исклучок на три семејства.<ref name="Галев-1-186">{{Галев|1|186}}</ref> Според [[Јован Трифуноски]] кој ги пренесува кажувањата на некогашните мештани, селото се наоѓало кај денешната брана на езерото [[Турија (езеро)|Турија]] и до 1970-тите години кога не било создадено езерото, таму се познавале остатоци од ѕидови на куќи, руините на црквата и некогашните гробишта.<ref name="Трифуноски"/> Сепак, според катастарски податоци, селото е забележано погоре од браната.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.openstreetmap.org/node/12985478338|title=Јазол: ‪Рајанци‬ (‪12985478338‬)|date=2025-07-07|work=OpenStreetMap|accessdate=2026-10-17}}</ref> == Стопанство == Селото било планинско сточарско село.<ref name="Трифуноски"/> == Население == Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ во 1873 година, ''Бајанци'' (Bayantzi) се води како село со 30 домаќинства, сочинети од 105 [[Македонци]].<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref>{{Етнография|188-189}}</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, ''Раенци'' има 160 жители, сите [[Македонци]] [[христијанство|христијани]].<ref name="БИМ" /><ref>{{МЕС|161}}</ref> На почетокот на XX век целото население на селото било под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]]. По податоци на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во ''Рајанци'' (Rayantzi) имало 96 Македонци под егзархијата.<ref name="БИМ" /><ref>{{Бранков|106-107}}</ref> === Родови === Во селото живееле следниве родови: ''Абанџици'' (9 к.) и ''Манилци'' (6 к.), заминале во [[Просениково]]; ''Рајанцали'' (5 к.) и ''Николовци'' (9 к.), заминале во [[Пиперево]]; ''Рајанчани'' (11 к.), живеат во [[Доброшинци]] и ''Димовци'' (5 к.), живеат во [[Седларци]].<ref name="Трифуноски"/> <!--== Општествени установи == == Самоуправа и политика == == Културни и природни знаменитости == == Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Рајанци * Ѓорѓи Донев ({{околу}} 1881 – ?) — борец во [[Македонско-одрински доброволни чети|Македонско-одринскиот полк]], чета на [[Дончо Златков]], ранет кај [[Кресна]]<ref name="Галев-1-186" /><ref>{{МОО|246}}</ref> * Ѓорѓи Иванов — борец во Македонско-одринскиот полк, чета на [[Михаил Думбалаков]], носител на орден „За храброст“ IV степен<ref>{{МОО|279}}</ref> <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode=packed heights=170px> Податотека:Место на Рајанци 2.jpg|Место на селото Податотека:Место на Рајанци 3.jpg|Место на селото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Василево]] * [[Огражден]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Rajanci}} {{Општина Василево}} [[Категорија:Рајанци| ]] [[Категорија:Струмички села|†]] [[Категорија:Села во Општина Василево|†]] [[Категорија:Историски села во Македонија]] [[Категорија:Нивичино]] 62ykw9wvwfnkz5r3yueyh758gxg1wqy Магалиново 0 1340723 5648337 5648133 2026-10-20T19:23:57Z Ehrlich91 24281 5648337 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Магалиново | име2 = Магулин | слика = Местото на Магалиново.jpg | големина на слика = 300п | опис = Местоположбата на историското село | општина = {{општинскигрб|Општина Василево}} | регион = {{грб|Југоисточен Регион}} | област = [[Струмичко Поле]] | население = нема | година = 2021 | поштенски број = | повикувачки број = | надморска височина = | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=31 | lat_sec=23 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=38 | lon_sec=25 | слава = | мрежно место = | карта = Сушево во Општина Василево.svg }} '''Магалиново''' (наречено и '''Магулин'''<ref>[https://makpetrol.com.mk/planinari/Maps/Berovo.tif Топографска карта лист 734 Berovo серия "ТК100" 1:100,000 на Vojnogeografski institut, JNA, 1989]</ref> или '''Маргулин'''<ref name="Трифуноски">{{наведено списание|last=Трифуноски|first=Јован Ф.|date=1976|title=Расељена села у Струмичкој котлини|url=https://books.google.mk/books?id=MMaJo-4pZpwC&pg=RA3-PA77&dq=%22%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjr-ZKihpP9AhXXS_EDHY9_CSEQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=%22%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%22&f=false|journal=Гласник Српског географског друштва|volume=LVI (2)|pages=74-75}}</ref>) — историско село на територијата на [[Општина Василево]], [[Струмичко]], денес во атарите на селата [[Доброшинци]] и [[Сушево (Струмичко)|Сушево]]. Денес, на местото на старото село нема никакви остатоци, туку само обработливи површини. == Географија и местоположба == Селото се наоѓало во северозападниот дел на [[Струмичко Поле|Струмичкото Поле]], источно од денешното село [[Сушево (Струмичко)|Сушево]]. На топографските карти се појавува месност '''Маргулин''', што денес е пусто селиште на некогашното село Магалиново.<ref name="Трифуноски"/> == Историја == Според [[Јован Трифуноски]] во 1906 година, селото имало 10 [[Македонци|македонски]] домаќинства. Во тоа време селото било [[чифлиг]] на Али-бег од [[Струмица]]. Негов намесник бил Чауш, по народност Турчин или Албанец.<ref name="Трифуноски"/> Кога во 1906 година, Чауш зел девојка од селото, селаните, потпомогнати од [[комити]], го вратиле и испратиле во [[Кнежевство Бугарија|Бугарија]]. Стравувајќи од одмазда, сите селани го напуштиле Магалиново. Дел од нив се населиле во [[Василево]]. Во ова село Трифуноски го нашол семејството Магалински, по потекло од ова село.<ref name="Трифуноски"/> Трифуноски го посетил местото и нашол остатоци од куќи и стар селски [[бунар]]. При неговата посета таму затекнал штала за крави на земјоделскиот комбинат ЗИК од Струмица.<ref name="Трифуноски"/> <!--== Стопанство == == Население == === Родови === == Општествени установи == == Самоуправа и политика == == Културни и природни знаменитости == == Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Магалиново == Култура и спорт ==--> == Поврзано == * [[Општина Василево]] * [[Огражден]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Magalinovo}} {{Општина Василево}} [[Категорија:Магалиново| ]] [[Категорија:Струмички села|†]] [[Категорија:Села во Општина Василево|†]] [[Категорија:Историски села во Македонија]] [[Категорија:Сушево (Струмичко)]] [[Категорија:Доброшинци]] m7itkf4x3mnrpkyfu65t7gesjmdzp3n Серфиџанско-кожанска епархија 0 1341317 5648257 5432419 2026-10-20T14:06:05Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648257 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Епархија | titleoverride = | archbishopric = | bishopric = | border = | jurisdiction = | name = Новочешминско-каламариска епархија | latin = <!-- Latin name of the diocese (or archdiocese) --> | local = Ιερά Μητρόπολη Σερβίων και Κοζάνης | image = Μητρόπολη 20190128 175829 HDR.jpg | image_size = | image_alt = | caption = Митрополијата во [[Кожани]] | coat = <!-- Coat of arms file name (excluding File: prefix) --> | coat_size = | coat_alt = | coat_caption = | flag = <!-- Flag file name (excluding File: prefix) --> | flag_size = | flag_alt = | incumbent = | incumbent_note = | style = <!---- Locations ----> | country = [[Егејска Македонија]], [[Грција]] | territory = | province = <!-- Ecclesiastical province --> | residence = | metropolitan = Павле | archdeaconries = | deaneries = | subdivisions = {{сбп|[[Кожани]]|[[Серфиџе]]|[[Караџилар (Кожанско)|Караџилар]]|[[Велвендо]]|[[Гоблица]]|[[Калјани (Кожанско)|Калјани]]}} | headquarters = [[Кожани]] | coordinates = <!-- Use {{coord}} --> <!---- Statistics ----> | area_km2 = <!-- Area in square kilometers, automatically converted --> | area_sqmi = <!-- Area in square miles, automatically converted --> | area_footnotes = | population = | population_as_of = | catholics = <!-- Number of Catholics in the diocese --> | catholics_percent = | parishes = <!-- Number of parishes in the diocese --> | churches = | congregations = <!-- Number of congregations in the diocese --> | schools = <!-- Number of church supported schools in the diocese --> | members = <!-- Number of members in the diocese --> <!---- Information ----> | first_incumbent = | date = | denomination = | sui_iuris_church = <!-- sui iuris Church, e.g., [[Latin Church]] or [[Ukrainian Greek Catholic Church]] or | particular_church = --> | rite = <!-- e.g., [[Roman Rite]] --> | established = IV век | dissolved = | archdiocese = | diocese = | cathedral = „[[Црква „Св. Никола“ - Кожани|Св. Никола]]“ | cocathedral = | patron = <!-- Patron saint(s) of the diocese (or archdiocese) --> | patron_title = <!-- Use to override the default label "Patron saint" --> | priests = <!-- Number of secular priests in the diocese --> | language = | calendar = | music = <!---- Current leadership ----> | parent_church = [[Цариградска патријаршија]]<br>(под управа на [[Грчка православна црква|Грчката православна црква]]) | governance = | pope = | patriarch = | major_archbishop = | bishop = <!-- Name and title of the current ordinary of the diocese --> | bishop_title = <!-- Type of ordinary: i.e. Bishop or Archbishop. Default is Bishop --> | metro_archbishop = <!-- Name of the Metropolitan Archbishop of the Ecclesiastical Province --> | coadjutor = | suffragans = <!-- List most senior first (usually reckoned by date of consecration); use | suffragan = for one --> | assistant_bishops = <!-- Mutually exclusive with | suffragans = ; use | assistant_bishop = for one --> | auxiliary_bishops = <!-- List most senior first (usually reckoned by date of consecration) --> | apostolic_admin = | vicar_general = | episcopal_vicar = | judicial_vicar = | dean = | archdeacons = <!-- List most senior first (usually reckoned by date of first collation); use | archdeacon = for one--> | emeritus_bishops = <!-- List most senior first (usually reckoned by date of consecration) --> <!---- Map ----> | map = | map_size = | map_alt = | map_caption = <!---- Website ----> | website = {{URL|https://imsk.gr/}} | footnotes = }} '''Серфиџанско-кожанска епархија''' ({{langx|el|Ιερά Μητρόπολη Σερβίων και Κοζάνης}}) — [[епархија]] на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]], управувана од [[Грчка православна црква|Грчката православна црква]], со седиште во градот [[Кожани]], [[Егејска Македонија]]. Од 2004 г. епархијата ја возглавува митрополитот Павле. == Историја == Епархијата за првпат се спомнува на мермерен натпис од V век како [[Кесарија|Кесариска епископија]] на чело со Македониј, под јурисдикцијата на [[Ларинско-трновска епархија|Лариската митрополија]]: „.­..προ­ε­δρί­αν έ­λα­χεν τη Εκ­κλη­σί­α Και­σά­ρων πό­λε­ως Μα­κε­δό­νιος έ­στιν ού­τος α­νήρ τα παντ’ εύ­φη­μος ος Ε­πι­σκο­πή­σας έ­τη εν μή­να έ­να του τή­δε βί­ου εκ­δη­μή­σας μη­νί Ι­α­νου­α­ρί­ω ΚΓ′ Ινδικτιώνος Ι­Α′ προς Θε­όν ε­νε­δή­μη­σεν.­.­.“.<ref>{{cite book |title= Ἐκκλησιαστικη ἱστορια της Ἑλλαδος. Ἀπο της ἱδρυσεως των ἐκκλησιων αὐτης ὑπο του Ἀποστολου Παυλου μεχρι σημερον, Vol. I |last= Κονιδάρης|first=Γεράσιμος |year=1954|location= Ἐν Ἀθηναις|pages=513-515 |langx|hide=1|lang=el}}</ref> Се смета дека епископијата е основана во [[IV век]], кога престануваат прогонствата на христијаните. Од ΙΧ век нејзиното седиште е преместено во [[Серфиџе|Србица]] — Србичката епископија за првпат се споменува во ''Notitia Episcopatuum'', припишана на царот [[Лав VI Мудриот]]. Во 1745 г. седиштето е преместено во [[Кожани]] и името е сменето во Серфиџанско-кожанска, под јурисдикција на [[Солунска епархија|Солунската митрополија]]. На 10 јуни 1882 г. епископијата е издигната во митрополија, потчинета на Вселенската патријаршија. == Јерарси == Ова се различните јерарси на епископијата со текот на времето:<ref>{{нмс | url = http://www.imsk.gr/?page_id=111 | title = ΔΙΑΤΕΛΕΣΑΝΤΕΣ ΑΡΧΙΕΡΕΙΣ | access-date = 6 јуни 2014 | publisher = Ιερά Μητρόπολη Σερβίων και Κοζάνης }}</ref> ; Кесариски епископи {| class="wikitable sortable" width="auto" |+ ! Име !! Грчки !! Години |- || Македониј || Μακεδόνιος || V – VI век |- |} ; Серфиџански епископи {| class="wikitable sortable" width="auto" |+ ! Име !! Грчки !! Години |- || Михаил || Μιχαήλ || 1200 |- || Илириј || Ιλλυριός || 1219 – 1235 |- || Леон || Λέων || 1235 |- || Дамаскин || Δαμασκηνός || |- || Јаков || Ιάκωβος || 1347 – 1355 |- || Гедеон || Γεδεών || 1376 |- || Јаков || Ιάκωβος || 1380 |- || Симеон || Συμεών || меѓу 1360 |- || Теофан || Θεοφάνης || |- || Кирил || Κύριλλος || |- || Неофит || Νεόφυτος || |- || Мелетиј || Μελέτιος || |- || Патрикиј || Πατρίκιος || и 1580 |- || Леонтиј || Λεόντιος || 1560 – 1566 |- || Макариј || Μακάριος || 1566 – 1567 |- || Јоасав Серфиџански || Ιωάσαφ || 1572 – 1584 и 1588 – 1594 |- || Јоаким || Ιωακείμ || 1584 – 1587 |- || Геронтиј || Γερόντιος || 1600 |- || Јоаникиј || Ιωαννίκιος || |- || Мелетиј || Μελέτιος || 1646 – 1649 |- || Теофан || Θεοφάνης || 1649 |- || Јоасаф || Ιωάσαφ || 1671 |- || Дионисиј || Διονύσιος || ? – 1673 |- || Григориј || Γρηγόριος || 1673 – 1677 |- || Теоклит || Θεόκλητος || 1677 |- || Григориј || Γρηγόριος || 1678 – 1687 |- || Герман || Γερμανός || 1690 |- || Рафаил || Ραφαήλ || 1699 |- || Дионисиј || Διονύσιος || 1700 – 1715 |- || Дамјан || Δαμιανός || 1720 |- || Јоаникиј || Ιωαννίκιος || 1727 – 1729 |- || Јаков || Ιάκωβος || 1728 – 1730 |- || Захариј || Ζαχαρίας || 1730 – 1734 |- || Мелетиј Катакалу || Μελέτιος || 1734 – 1745 |- || Еремија Серфиџански || Ιερεμίας || 1745 |- |} ; Серфиџанско-кожански епископи {| class="wikitable sortable" width="auto" |+ ! Име !! Грчки !! Години |- || Мелетиј Катакалу || Μελέτιος || 1745 – 1752 |- || Игнатиј Катакалу || Ιγνάτιος || 1752 – 1785 |- || Теофил Вериевс || Θεόφιλος Βεροιεύς || 1785 – 1811 |- || Дионисиј II Серфиџанско-кожански || Διονύσιος || 1811 – 1815 |- || Венијамин Карипоглу || Βενιαμίν Καρίπογλου || 1815 – 1849 |- |} ; Серфиџанско-кожански митрополити {| class="wikitable sortable" width="auto" |+ ! Име !! Грчки !! Години |- || Евгениј Патерас || Ευγένιος Πατέρας || 1849 – 1889 |- || Константиј Матулопулос || Κωνστάντιος Ματουλόπουλος || 1889 – 1892 |- || Герасим Танталидис || Γεράσιμος Τανταλίδης || 1892 – 1893 |- || Григориј Продрому || Γρηγόριος Προδρόμου || 1893 – 1894 |- || Константиј Матулопулос || Κωνστάντιος Ματουλόπουλος || 1894 – 1910 |- || Фотиј Маниатис || Φώτιος Μανιάτης || 1910 – 1923 |- || Јоаким Апостолидис || Ιωακείμ Αποστολίδης || 1923 – 1926 |- || Евгениј Христодулу || Ευγένιος Χριστοδούλου|| 1926 |- || Јоаким Апостолидис || Ιωακείμ Αποστολίδης || 1927 – 1945 |- || Константин Платис || Κωνσταντίνος Πλατής || 1945 – 1957 |- || Дионисиј Псарјанос || Διονύσιος Ψαριανός || 1957 – 1997 |- || Амвросиј Јакалис || Αμβρόσιος Γιακαλής || 1998 – 2004 |- || Павле Папалексиу || Παύλος Παπαλεξίου || 2004 – |- |} == Манастири == {| class="wikitable sortable" width="auto" |+ ! Име !! Грчки !! Нас. место || |- || „[[Света Троица Лариу]]“ || Αγ. Τριάδος Λαριούς || [[Калјани (Кожанско)|Калјани]] || Αιανή || машки |- || [[Грачански манастир|Грачански „Св. Нектариј“]] || Αγίου Νεκταρίου Παλαιογρατσάνου || [[Грачани]] || Παλαιογράτσανο || машки |- || [[Велвендски манастир|Велвендски манастир „Св. Троица“]] || Αγ. Τριάδος Βελβενδού || [[Велвендо]] || Βελβεντό || женски |- || [[Зидански манастир|Зидански манастир „Пресв. Богородица Елеуса“]] || Παναγίας Ζδανίου || [[Микровалто]] || Μικρόβαλτο || женски |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://imsk.gr/ Мрежно место на Серфиџанско-кожанската епархија] {{Мртва_врска|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{el}} {{Епархии во Егејска Македонија}} [[Категорија:Серфиџанско-кожанска епархија| ]] brdfr7djljslmhivaqxbvv8mbm8y5i5 Сети I 0 1342817 5648258 5636284 2026-10-20T14:10:17Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648258 wikitext text/x-wiki {{Infobox pharaoh|Name=Сети I|Image=Abydos sethi.jpg|Caption=Сети I|PrenomenHiero=|Prenomen=|NomenHiero=|Nomen=|GoldenHiero=|Golden=|NebtyHiero=|Nebty=|HorusHiero=|Horus=|Reign=1294/1290 — 1279 пр. н. е.|Predecessor=[[Рамзес I]]|Successor=[[Рамзес II]]|Spouse=|Children=|Dynasty=XIX династија|Father=[[Рамзес I]]|Mother=[[Ситре]]|Died=1279 пр. н. е.|Burial=|Alt=|Monuments=}}'''Сети I''' — вториот [[фараон]] од XIX династија на [[Стар Египет|Стариот Египет]]. Веројатно управувал околу 1290–1279 пр. н. е. или 1294–1279 пр. н. е., кои се најчесто прифатени датуми. Сети I бил еден од извонредните владетели на Стариот Египет, иако неговата слава и достигнувања подоцна биле надминати од неговиот син [[Рамзес II]]. За време на неговото релативно кратко владеење, тој успеал да се истакне и како војсководец и како градител. Главната заслуга на Сети I била обновувањето на египетското воено-политичко влијание во [[Левант|Левантот]], кое било изгубено во доцната XVIII династија. Обидот за заживување на агресивната империјална политика од времето на освојувачот на фараонот [[Тутмос III]] бил во голема мера успешен, иако последиците од победите не биле доволно одлучувачки и долготрајни. Сети I бил син на Рамзес I и кралицата Ситре, која немала кралска лоза.<ref>Aidan Dodson & Dyan Hilton: ''The Complete Royal Families of Ancient Egypt'', Thames & Hudson (2004), p. 160 – 163</ref> За време на владеењето на неговиот [[татко]], ја извршувал должноста прв везир и началник на војската.<ref name="NG">Nicolas Grimal: ''A History of Ancient Egypt'', Blackwell Publishing (2005), p. 246 – 250</ref> За должината на неговото владеење се расправа меѓу научниците. Според некои [[Египтологија|египтолози]], 11 година е последна потврдена со сигурност. Недостигаат убедливи докази за 15 или 17 година.<ref>Erik Hornung: ''The New Kingdom'', In: Ancient Egyptian Chronology ''(Handbook of Oriental studies: Section One, The Near and Middle East; Volume 83)''. Brill, Leiden/ Boston 2006, p. 210 – 211</ref><ref>Jürgen von Beckerath: ''Chronologie des Äegyptischen Pharaonischen'', Phillip von Zabern (1997), p. 190</ref> Поновите проучувања укажуваат на владеење од само 9 години.<ref>Jacobus Van Dijk: ''The date of the Gebel Barkal Stela of Seti I'', In: D. Aston, B. Bader, C. Gallorini, P. Nicholson & S. Buckingham (eds): ''Under the Potter's tree. Studies on Ancient Egypt presented to Janine Bourriau on the Occasion of her 70th Birthday'', Leuven: Peeters 2011, (Orientalia Lovaniensia Analecta; 204), p. 325 – 332</ref><ref>David A. Aston: ''Radiocarbon, Wine Jars and New Kingdom Chronology'', Ägypten und Levante Vol. 22/23 (2012/2013), p. 289 – 315</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|}} * [https://web.archive.org/web/20071228114155/http://www.archaeowiki.org/Seti_I Seti I - Archaeowiki.org] * [http://www.memphis.edu/hypostyle/ The Karnak Hypostyle Hall Project website] * [https://web.archive.org/web/20201031080639/https://pharaoh.se/pharaoh/Seti-I The complete titulary of Seti I] * [https://web.archive.org/web/20150930055132/http://cuicui.be/egypt-kings-valley-seti-i-tomb/ 360° full-screen photospheric visit of Seti I tomb] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Фараони од Деветнаесеттата египетска династија]] [[Категорија:Починати во 1279 година п.н.е.]] swb0yma19y04vy3lgvzaz3m2b4f74gu Сендвич 0 1342837 5648254 5432681 2026-10-20T13:30:40Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648254 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Sandwich.jpg|мини|252x252пкс|Сендвичи]] '''Сендвич'''<ref>{{ДРМЈ|сендвич}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|сендвич}}</ref> ({{langx|en|sandwich}}) — [[храна]] направена од една или две кришки [[леб]] со еден или повеќе слоеви намирници.<ref name="boston.com">{{cite news|url=http://www.boston.com/business/articles/2006/11/10/arguments_spread_thick/|title=Arguments spread thick|last=Abelson|first=Jenn|date=10 November 2006|work=[[The Boston Globe]]|access-date=27 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20081207062109/http://www.boston.com/business/articles/2006/11/10/arguments_spread_thick|archive-date=7 December 2008|url-access=subscription|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/sandwich|title=sandwich|work=Merriam-Webster|publisher=Merriam-Webster, Incorporated|accessdate=29 март 2012.}}</ref><ref>{{Cite book|title=Foundations of Restaurant Management & Culinary Arts Level Two|publisher=Pearson|year=2011|isbn=978-0-13-138022-6|pages=53}}</ref> Лебот може да се премачка со маст, [[путер]], [[сенф]] или нешто друго за да се подобри вкусот и текстурата. Во [[21 век|XXI век]], имало значителна расправа за точната определба на сендвичот, а особено дали [[хот-дог]]от или отворениот сендвич можат да се категоризираат како такви. Во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]], Одделот за земјоделство и Управата за храна и лекови се одговорните агенции. USDA ја користи определбата на „најмалку 35 % приготвено месо и не повеќе од 50 % леб“ за затворени сендвичи и „најмалку 50 % приготвено месо“ за отворени сендвичи.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=2ohgAwAAQBAJ|title=Living Words: Meaning Underdetermination and the Dynamic Lexicon|last=Ludlow|first=Peter|date=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-871205-3}}</ref> Во [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]], Британското здружение за сендвичи го определува сендвичот како „секаков вид леб со полнеж, обично разладен“.<ref>{{cite web|url=https://www.britishsandwichweek.com/what-is-a-sandwich/|title=What is a Sandwich? {{!}} British Sandwich Week|publisher=British Sandwich & Food to Go Association|quote=The British Sandwich Association defines a sandwich as: Any form of bread with a filling, generally assembled cold – to include traditional wedge sandwiches, as well as filled rolls, baguettes, pitta, bloomers, wraps and bagels. [...] There is much debate as to what constitutes a sandwich but burgers and other associate products are not considered to be a sandwich.|access-date=18 May 2022|archive-date=2024-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240525223301/https://www.britishsandwichweek.com/what-is-a-sandwich/|url-status=dead}}</ref> ==Галерија== <gallery> Податотека:Сендвич во џдин.jpg|мини|Сендвич во ресторанот „Џејмс Дин“ во [[Прага]] Податотека:Бургер во џдин.jpg|мини|Хамбургер во ресторанот „Џејмс Дин“ во Прага </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Sisterlinks}} * [https://web.archive.org/web/20190830053435/https://www.sandwich.org.uk/ The British Sandwich Association] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Британска кујна]] [[Категорија:Американска кујна]] [[Категорија:Храна]] 7epgmqnkvj4on4289dzx4d14w2r2bq7 Скајлар Греј 0 1353249 5648281 5524559 2026-10-20T16:00:41Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648281 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Скајлар Греј | image = Skylar Grey 2016 (cropped).jpg | caption = Скајлар Греј на настап во 2016 година | birth_name = Холи Брук Хаферман<ref>{{cite news|last1=Otter|first1=Charlotte|title=String of hits gives Da Kid a break|url=http://business.highbeam.com/411456/article-1G1-231594918/talent-string-hits-gives-da-kid-break|access-date=January 17, 2015|work=Music Week|issue=28|date=July 17, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217062331/http://business.highbeam.com/411456/article-1G1-231594918/talent-string-hits-gives-da-kid-break|url-status=dead|archive-date=February 17, 2015|page=10}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1986|02|23|df=yes}} | birth_place = Мазомани, Висконсин, САД | occupation = {{hlist|пејачка|текстописец|музички продуцент}} | home_town = | years_active = 2004–денес | instrument = {{hlist|Пеење|пијано|гитара}} | genre = {{hlist|[[Поп-музика|Поп]]<ref>{{Cite web |url=http://articles.washingtonpost.com/2013-07-05/entertainment/40382699_1_grey-s-release-debut |title=Skylar Grey's solo debut finally set to see the light of day - Washington Post |date=July 12, 2013 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20130712080341/http://articles.washingtonpost.com/2013-07-05/entertainment/40382699_1_grey-s-release-debut |archive-date=12 July 2013 |url-status=dead}}</ref>|[[Хип-хоп музика|хип-хоп]]<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/stevebaltin/2019/03/06/premiere-skylar-greys-live-shame-on-you-first-taste-of-stunning-new-album/|title=Premiere: Skylar Grey's Live 'Shame On You' First Taste Of Stunning New Album|first=Steve|last=Baltin|website=Forbes}}</ref>}} | label = {{hlist|[[Kidinakorner]]|[[Interscope Records|Interscope]]|[[Machine Shop Records|Machine Shop]]|[[Warner Records|Warner Bros.]]}} | website = {{URL|skylargreymusic.com}} | alias = Холи Брук<ref>{{cite web |title=BEFORE SKYLAR GREY, THERE WAS HOLLY BROOK (AND FORT MINOR'S 'WHERE'D YOU GO') |url=http://www.mtv.com/news/2580596/skylar-grey-holly-brook-fort-minor/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200703091111/http://www.mtv.com/news/2580596/skylar-grey-holly-brook-fort-minor/ |url-status=dead |archive-date=July 3, 2020 |publisher=MTV News |access-date=11 May 2020}}</ref> }} '''Холи Брук Хаферман''' (англ. ''Holly Brook Hafermann''; родена на 23 февруари 1986), професионално позната како '''Скајлар Греј''' (англ. ''Skylar Grey'') ― американска пејачка, текстописец и музички продуцент. Во 2004 година потпишала договор за снимање под името '''Холи Брук'''. Нејзината популарност значително се зголемила откако во 2010 година, заедно со англискиот продуцент [[Алекс да Кид]], Греј ја компонирала песната „[[Love the Way You Lie]]“ изведена од [[Еминем]] и [[Ријана]] и која станала огромен светски хит. Скајлар Греј е позната и по тоа што била гостин-пејач на неколку хит-песни, како: „Where'd You Go“ од [[Fort Minor]], „Coming Home“ од [[Шон Комбс|Диди]], „I Need a Doctor“ од [[Др. Дре|д-р Дре]], „Bed of Lies" од [[Ники Минаж]] и „Glorious“ од [[Macklemore|Меклмор]]. Исто така, напишала песни за многу истакнати изведувачи, како: [[Кехлани|Келани]], [[G-Eazy|Џи-Изи]], [[Алиша Кис]], [[Сиара]], [[Кристина Агилера]], [[Зед]], [[Ник Џонас]], [[Селин Дион]] и [[CeeLo Green|Сило Грин]]. == Живот и кариера == Холи Брук Хаферман, позната како Скајлар Греј, е родена на 23 февруари 1986 година во Мазомани, Висконсин. Започнала да се занимава со музика уште од најмала возраст. Во 2004 година, под името Холи Брук, Греј потпишала договор за издавање со Universal Music Publishing Group и договор за снимање со Machine Shop Recordings, издавачка куќа на [[Linkin Park]]. Нејзиниот прв студиски албум, ''Like Blood Like Honey'', бил издаден во 2006 година. На 10 јуни 2010 година, самостојно го објавила [[EP|ЕР]]-то со седум песни, ''O'Dark:Thirty''. [[Податотека:Skylar_Grey_at_Tibet_Talk_for_World_Peace_(cropped).jpg|десно|мини| Скајлар Греј пее на фестивал на Тибет во јули 2011 година]] Во 2010 година, таа го променила професионалното име во Скајлар Греј и започнала да соработува со англискиот продуцент Алекс да Кид. Тие заедно ја компонирале песната „[[Love the Way You Lie]]“.<ref name="CHANGLEING">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.spin.com/2011/06/skylar-grey-changeling/|title=Skylar Grey: The Changeling|date=June 10, 2011|work=SPIN|accessdate=March 9, 2015}}</ref><ref>{{Cite episode|title=Chic, "Good Times"|url=https://soundcloud.com/theklossessions/chic-good-times}}</ref> Песната ја добиле американскиот рапер [[Еминем]] (кој ги напишал стиховите) и [[Ријана]]. Песната станала светски хит, искачувајќи се на прво место на 26 топ-листи и била номинирана за четири [[Награди Греми|Греми награди]]. Греј била номинирана за Греми за [[Греми награда за песна на годината|песна на годината]] за „Love the Way You Lie“.<ref>[http://www.billboard.com/articles/news/949954/eminem-bruno-mars-lady-gaga-lead-grammy-nominations Eminem, Bruno Mars, Lady Gaga Lead Grammy Nominations] via Billboard</ref> Алекс да Кид потпишал договор со Греј со неговата издавачка куќа Kidinakorner, подружница на [[Interscope Records]]. Во 2013 година, Греј го издала нејзиниот втор студиски албум "Don't Look Down", кој бил продуциран од Алекс да Кид и Еминем, кој исто така бил извршен продуцент на албумот. Албумот содржел соработки со музичари како [[Биг Шон]] и Еминем и од него биле издадени сингловите: "C'mon Let Me Ride" и "Final Warning". Третиот албум, ''Natural Causes'' (2016) бил пофален од критичарите но не успеал да се пласира на топ-листите. Песната „Last One Standing“ од 2021 година (во соработка со Polo G, Mozzy и Еминем) станала прва нејзина песна со која како изведувач која се пласирала на [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]]; стигнала до 78-мо место. Следната година го издала нејзиниот четврти студиски албум, ''Skylar Grey'' (2022). === Соработки и други проекти === Покрај нејзината соло-кариера, Греј е позната и по нејзините соработки со други музичари и продуценти. Во септември 2012 година, песната од Греј „Building a Monster“ била вклучена на саундтракот од филмот ''[[Франкенвини (филм од 2012)|Frankenweenie]]'' од [[Тим Бартон]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://thewolfmorningshow.blogspot.com/2012/02/band-perry-toast-latest-1-hit-and-look.html|title=The WOLF Morning Show: The Band Perry Toast Latest #1 Hit and Look Forward to Sophomore Project!|date=February 28, 2012|accessdate=March 9, 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://abcnewsradioonline.com/music-news/2012/2/28/the-band-perry-collaborating-with-sheryl-crow-love-the-way-y.html|title=The Band Perry Collaborating with Sheryl Crow & "Love the Way You Lie" Writer - ABC News Radio, February 28, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130823105514/http://abcnewsradioonline.com/music-news/2012/2/28/the-band-perry-collaborating-with-sheryl-crow-love-the-way-y.html|archive-date=August 23, 2013}}</ref> Во 2012 година, Греј била котекстописец на песната „Clarity“ во исполнение од руско-германскиот продуцент [[Зед]], која во 2014 година освоила Греми за најдобар денс запис.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.grammy.com/nominees/search?artist=Zedd&field_nominee_work_value=Clarity&year=All&genre=49|title=Past Winners Search|work=The GRAMMYs|accessdate=March 9, 2015}}</ref> Во февруари 2013 година, американскиот музичар Сило Грин објавил сингл под наслов „Only You“, кој го напишал заедно со Греј.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://itunes.apple.com/us/album/only-you-feat.-lauriana-mae/id597078240|title=iTunes - Music - Only You (feat. Lauriana Mae) - Single by Cee Lo Green|date=January 2013|work=iTunes|accessdate=March 9, 2015}}</ref> Греј, исто така, придонела со песна, насловена „Slowly Freaking Out“, за саундтрак-албумот од филмот ''Домаќин'' од 2013 година, заснован на романот од [[Стефани Мајер]].<ref>[http://www.marketwatch.com/story/the-host-choose-to-listen-to-be-released-march-26th-on-kidinakornerinterscope-records-2013-03-18 THE HOST. ]</ref> Во септември 2013 година, Греј објавила музичко видео за нејзината [[Преработка на песна|преработка]] на песната од [[Дафт Панк]], „Get Lucky“.<ref>[https://blogs.wsj.com/corporate-intelligence/2013/09/25/in-the-new-media-economy-one-music-video-to-rule-them-all/ Media's Future, As Seen Through One Clunky ‘Get Lucky’ Cover] - [[The Wall Street Journal]], September 25, 2013.</ref> Во октомври 2013 година, Греј соработувала со [[Моби]] на песната „The Last Day“ за неговиот единаесетти албум, ''Innocents''. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.moby.com/innocents|title=innocents - new album from moby - moby.com|work=moby.com|accessdate=March 9, 2015|archive-date=2013-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130704221510/http://www.moby.com/innocents|url-status=dead}}</ref> На 17 октомври 2013 година, Греј ја објавила преработката на „Adicted to Love“ од [[Роберт Палмер]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mtv.com/videos/movie-trailers/966010/endless-love.jhtml|title='Endless Love'|work=MTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017140213/http://www.mtv.com/videos/movie-trailers/966010/endless-love.jhtml|archive-date=October 17, 2013|accessdate=March 9, 2015}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=tYZrq3jESxQ|title=Addicted To Love - Skylar Grey Version|date=February 7, 2014|work=YouTube|archive-url=https://web.archive.org/web/20231102015151/https://www.youtube.com/watch?v=tYZrq3jESxQ|archive-date=2023-11-02|accessdate=March 9, 2015|url-status=bot: unknown}}</ref> Во ноември 2013 година, пеела на песната „Asshole“ од осмиот студиски албум на Еминем, ''The Marshall Mathers LP 2''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eminem.com/new-album/mmlp2_tracklisting|title=EMINEM - MMLP2 Tracklisting|work=www.eminem.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131014191657/http://www.eminem.com/new-album/mmlp2_tracklisting|archive-date=October 14, 2013|accessdate=March 9, 2015}}</ref> На 20 јануари 2014 година, Греј објавила песна под наслов „Shot Me Down“, во соработка со [[Давид Гета|Дејвид Гета]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.beatport.com/release/shot-me-down/1224915|title=David Guetta, Skylar Grey — Shot Me Down [Jack Back Records] :: Beatport|work=[[Beatport]]|accessdate=March 9, 2015}}</ref> Во март 2014 година, била објавена песната „Hero“, во која Греј соработува со американскиот музичар [[Кид Кади]], а која била снимена за филмот ''[[Потреба за брзина (филм)|Потреба за брзина]]'' и била објавена на официјалниот саундтрак од филмот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://play.google.com/store/music/album?id=B3jodkvubdcyvgzwg3rdgxmdd2m&tid=song-T2sbgbhe5th2rdjwzjxcbcud67y|title=Various Artists: Need For Speed - Original Motion Picture Soundtrack - Music on Google Play|accessdate=March 9, 2015}}</ref> Во август 2014 година, Греј пеела во песната од американскиот рапер [[T.I.|Т.I.]], „New National Anthem“, од неговиот деветти албум, ''Paperwork''. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rap-up.com/2014/08/20/new-music-ti-f-skylar-grey-new-national-anthem/|title=NEW MUSIC: T.I. F/ SKYLAR GREY – 'NEW NATIONAL ANTHEM'|date=August 20, 2014|work=[[Rap-Up]]|accessdate=August 21, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140821141431/http://www.rap-up.com/2014/08/20/new-music-ti-f-skylar-grey-new-national-anthem/|archive-date=2014-08-21|url-status=dead}}</ref> Во ноември 2014 година, Греј се појавила на ''Shady XV'', [[компилациски албум]] од различни изведувачи издаден од [[Шејди Рекордс|Shady Records]]; заедно со [[Еминем]] и [[Yelawolf|Јелаволф]] ја испеала песната „Twisted“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://shadyrecords.com/2014/10/29/shadyxv-tracklist-revealed-new-merch-colorways-released/|title=SHADYXV Tracklist Revealed + New Merch Colorways Released|work=Shady Records|accessdate=November 27, 2014}}</ref> Во 2014 година, Греј и американската раперка [[Ники Минаж]] ја напишале песната „Bed of Lies“, од третиот албум на Минаж, ''The Pinkprint''. Во февруари 2015 година, Греј објавила песна од саундтракот на ''[[Педесет нијанси сиво (филм)|Педесет нијанси сиво]]'' под наслов „I Know You“. Во 2017 година, Греј ја испеала песната „Wreak Havoc“ и ја напишала песната „Gangsta“ од [[Келани]] за саундтракот од ''[[Одредот на отпишаните (филм од 2016)|Одредот на отпишаните]]''.  Греј подоцна ја напишала песната од Келани и G-Eazy „Good Life“ за саундтракот од ''[[Брзи и бесни 8]]''. Греј повторно соработувала со G-Eazy и ја напишала песната „Pick Me Up“ за неговиот албум ''The Beautiful & Damned''. На 31 март 2017 година, американската рок-група [[Papa Roach]] ја објавила песната „Periscope“, на која како гостин-пејачка пеела Греј. Греј била вклучена и во синглот на американскиот рапер [[Macklemore|Меклмор]] „Glorious“, објавен на 25 јуни 2017 година. Синглот се нашол на врвот на топ листите во многу земји.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ariacharts.com.au/charts/singles-chart|title=ARIA Australian Top 50 Singles|date=November 6, 2017|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|accessdate=November 9, 2017}}</ref> Греј соработувала со Еминем за неговиот албум ''Revival'', пишувајќи ги соработките: „Walk On Water“ со [[Бијонсе Ноулс|Бијонсе]], „Like Home“ со [[Алиша Кис]], „Need Me“ со [[Пинк (пејачка)|Пинк]] и „Tragic Endings“ со самата Греј.<ref>[https://listen.tidal.com/album/82119363 "Revival / Eminem TIDAL"]. </ref> На 25 јануари 2018 година, Греј објавила преработка на „Stand by Me“ од [[Бен Е. Кинг]].<ref>[https://listen.tidal.com/track/83645227 "Stand By Me / Skylar Grey TIDAL"]. </ref> Подоцна истата година, Греј го напишала и го извела синглот „Everything I Need“, за филмот од [[Џејмс Ван]], ''[[Аквамен (филм)|Аквамен]].<ref>{{Cite web|url=https://leosigh.com/listen-to-skylar-greys-everything-i-need-from-aquaman-end-credits/|title=Listen to Skylar Grey's 'Everything I Need' from Aquaman end credits –it's beautiful|last=Topham|first=Michelle|date=December 15, 2018|accessdate=2024-08-10|archive-date=2024-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240806151612/https://leosigh.com/listen-to-skylar-greys-everything-i-need-from-aquaman-end-credits/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.express.co.uk/entertainment/films/1058534/Aquaman-ending-song-everything-i-need-lyrics-skylar-grey-elliott-taylor|title=Aquaman ending song: Who wrote Aquaman ending song Everything I Need?|last=Geisinger|first=Gabriella|date=December 15, 2018|website=Express.co.uk}}</ref>'' На 7 август 2019 година, Греј објавила нова песна под наслов „New Kind Of Love“ која била вклучена на римејкот од филмот ''[[Четири свадби и погреб (минисерија)|Четири свадби и погреб]]''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://skylargreynews.com/2019/08/07/skylar-grey-mcxciii-new-kind-of-love-now-available-buy/|title=Skylar Grey MCXCIII :: 'New Kind of Love' – from Hulu's 'Four Weddings and a Funeral', Now Available {{!}} Buy {{!}} SKYLAR GREY NEWS|accessdate=2019-08-23}}</ref> Во изданието на ''[[Билборд (магазин)|Билборд]]'' од 24 август, Греј открила дека ја напуштила [[Interscope Records]] поради „креативни разлики, дека нејзиното заминување било „пријателско“, и дека во 2017 година потпишала со Crush Music.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=2019-08-26}}</ref> Во 2019 година, Греј и нејзиниот вереник Елиот Тејлор, за [[Селин Дион]] ја напишале песната „Falling In Love Again“. Групата [[Train (група)|Тrain]] објавила песна со Греј под наслов „Mai Tais“.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=2020-01-25}}</ref> На 17 јануари 2020 година, Еминем го издал неговиот единаесетти студиски албум, ''Music to Be Murdered By'', кој содржел песна со Греј насловена како „Leaving Heaven“. Греј ја напишала и ја продуцирала песната, со што станала прва соло-музичарка која продуцирала песна на Еминем.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://meaww.com/singer-skylar-grey-hitmakers-secret-weapon-release-sultry-brooding-new-single-dark-thoughts-song|title=Skylar Grey aka the hitmakers' secret weapon releases 'Dark Thoughts', a brooding and sensual new single &#124; MEAWW|work=meaww.com}}</ref> На 30 септември 2021 година, песната од Греј „Last One Standing“ била вметната во саундтракот за филмот ''[[Веном 2|Venom: Let There Be Carnage]],'' во песната покрај неа пеат: [[Еминем]], Поло Џи и Мози.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.revolt.tv/article/2021-09-30/107720/skylar-grey-polo-g-mozzy-and-eminem-join-forces-on-last-one-standing/|title=Skylar Grey, Polo G, Mozzy, and Eminem join forces on "Last One Standing"|work=REVOLT}}</ref> На 15 јули 2022 година, песната од Греј „My Heart Has Teeth“, била вклучена во саундтракот за серијата ''[[Притаено зло (ТВ-серија)|Resident Evil]]''. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://edm.com/.amp/music-releases/deadmau5-skylar-grey-resident-evil-soundtrack|title=deadmau5 to Reunite With Skylar Grey For Music On "Resident Evil" Soundtrack|last=Sunkel|first=Cameron|date=July 9, 2022|work=Edm|accessdate=July 9, 2022}}</ref> На 27 октомври 2022 година, песната од Греј „Walking On Fire“, била вметната во саундтракот од серијата ''[[Академија за вампири (ТВ серија)|Академија за вампири]]''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eminem.news/skylar-grey-walking-on-fire.html|title=Skylar Grey Presents New Single "Walking On Fire"|last=Khaly Monchik|first=Natalia|date=October 27, 2022|work=Eminem News|accessdate=February 3, 2023}}</ref> Греј била коавтор и пеела во песната од Еминем „Temporary“ од неговиот албум од 2024 година, ''The Death of Slim Shady (Coup De Grâce).'' == Дискографија == * ''Like Blood Like Honey'' (2006) * ''Don't Look Down'' (2013) * ''Natural Causes'' (2016) * ''Skylar Grey'' (2022) == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична}} * {{Allmusic}} * On [https://web.archive.org/web/20120825235313/http://www.interscope.com/skylargrey Interscope.com] * Catalog record for Holly Brook at the United States Library of Congress {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Американски џез-пејачи]] [[Категорија:Американски пејачки од 21 век]] [[Категорија:Добитници на MTV Video музички награди]] [[Категорија:Американски хип-хоп пејачки]] [[Категорија:Американски кантавторки]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1986 година]] [[Категорија:Американски фолк пејачи]] [[Категорија:Пејачи од Висконсин]] [[Категорија:Американски гитаристки]] [[Категорија:Американски текстописци]] [[Категорија:Американски рок-пејачки]] [[Категорија:Американски пијанистки]] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Греј, Скајлар}} [[Категорија:Американски поп-пејачки]] mhvvv53xq3vry85ugrgagdq0gjzgftq Список на дипломатски односи на Хрватска 0 1356768 5648369 5281462 2026-10-20T21:02:09Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648369 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Diplomatic_relations_of_Croatia.svg|алт=Countries which Croatia has diplomatic relations with|мини|450x450пкс| Црвено: Хрватска; сино: држави со кои Хрватска има дипломатски односи; сиво: држави со кои Хрватска нема дипломатски односи]] Следното е '''список на земји со кои Хрватска има воспоставено дипломатски односи''' од прогласувањето независност од страна на [[Парламент на Хрватска|хрватскиот парламент]] на 25 јуни 1991 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sabor.hr/25-lipnja-dan-drzavnosti-republike-hrvatske|title=Hrvatski sabor|work=www.sabor.hr|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117025333/http://www.sabor.hr/25-lipnja-dan-drzavnosti-republike-hrvatske|archive-date=2015-11-17|accessdate=2017-10-10}}</ref> == Историја == Хрватска и Словенија прогласиле независност од [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФР Југославија]] на 25 јуни 1991 година. Следниот ден, новонезависните земји меѓусебно се признале. Во времето на [[Распад на СФРЈ|распадот на Југославија]], се случувал и [[Распад на Советскиот Сојуз|распадот на Советскиот Сојуз]]. [[Украина]] и балтичките земји, од кои прва била [[Литванија]], ја признала Хрватска во 1991 година. Сепак, Украина во тоа време била само делумно признаена. И покрај тоа, Украина е првата земја-членка на [[Обединети нации|ОН]] што ја признала Хрватска. Меѓународната заедница веднаш не го признале распадот на Југославија или независноста на нејзините конститутивни републики, а во текот на 1991 година започнала [[Хрватска војна за независност|Хрватската војна за независност]]. Двете земји кои преовладале во дипломатските напори за меѓународно признавање на Хрватска биле [[Света Столица|Светата столица]] и [[Германија]]. Ватиканската дипломатија како прва во светот на 3 октомври 1991 година објавила дека работела на хрватското меѓународно признавање.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vecernji.hr/vijesti/tri-rodjendana-svaki-datum-ima-povijesno-znacenje-za-hrvatsku-303723|title=Tri rođendana: Svaki datum ima povijesno značenje za Hrvatsku|publisher=}}</ref> [[Исланд]] ја признала хрватската независност на 19 декември 1991 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravst.unist.hr/zbornik.php?p=40&s=386|title=Pravni fakultet Split - Zbornik radova Pravnog fakulteta u Splitu|last=Erceg|first=Artur|work=www.pravst.unist.hr|publisher=Faculty of Law, University of Split}} {{Мртва_врска|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Истиот ден, Германија ја објавила својата намера да ја признае Хрватска која требала да стапи на сила на 15 јануари 1992 година. [[Италија]], [[Шведска]] и Светата столица, исто така, ги објавиле своите намери за признавање. Светата столица ја признала Хрватска на 13 јануари, а [[Сан Марино]] на 14 јануари 1992 година. На 15 јануари 1992 година, Хрватска била призната од сите 12 членки на [[Европска економска заедница|Европската економска заедница]] (претходникот на [[Европска Унија|Европската унија]]), како и од [[Австрија]], [[Канада]], [[Бугарија]], [[Унгарија]], [[Полска]], [[Малта]], [[Норвешка]] и [[Швајцарија]]. До крајот на јануари 1992 година, Хрватска била призната од 44 земји. Затоа, 15 јануари во Хрватска се слави како ''Ден на меѓународно признавање''. [[Русија]] ја признала Хрватска во февруари, [[Јапонија]] во март, [[Соединети Американски Држави|САД]] во април и [[Индија]] во мај 1992 година. На седницата на [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]] одржано на 22 мај 1992 година, со која претседавал саудискиот амбасадор Синан Шихаби, Хрватска, заедно со Словенија и [[Босна и Херцеговина]], била примена за членка во Обединетите нации. Хрватската делегација на ОН ја предводел хрватскиот претседател [[Фрањо Туѓман]]. По свечената седница, генералниот секретар на Обединетите нации, [[Бутрос Бутрос-Гали|Бутрос Бутрос-Гали,]] испратил делегации од новите земји-членки на ОН до главниот влез на [[Седиште на Обединетите нации|седиштето на ОН]], каде на јарболите биле поставени хрватското, словенечкото и босанско-херцеговското знаме. Многу дипломати и илјадници хрватски емигранти присуствувале на церемонијата на подигнување на знамето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://vijesti.hrt.hr/38953/hrvatska-primljena-u-punopravno-clanstvo-un-a-2|title=Hrvatska primljena u punopravno članstvo UN-a|publisher=}}</ref> До 31 декември 1995 година, Хрватска била призната од 124 земји.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.centardomovinskograta.hr/1992.html|title=Hrvatski memorijalno-dokumentacijski centar Domovinskog rata|work=www.centardomovinskograta.hr|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304024347/http://www.centardomovinskograta.hr/1992.html|archive-date=2016-03-04|accessdate=2017-10-10}}</ref> На 9 септември 1995 година, Хрватска и [[Србија и Црна Гора|СР Југославија]] склучиле Договор за меѓусебно помирување кој вклучувал меѓусебно признавање и воспоставиле дипломатски односи на 23 август 1996 година.<ref name="hnv">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hnv.org.rs/docs/ZAKON%20normalizaciji%20HR.pdf|title=ZAKON &#124; O POTVRĐIVANJU SPORAZUMA O NORMALIZACIJI ODNOSA IZMEĐU REPUBLIKE HRVATSKE I SAVEZNE REPUBLIKE JUGOSLAVIJE|last=Zlatko|date=2010-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130435/http://www.hnv.org.rs/docs/ZAKON%20normalizaciji%20HR.pdf|archive-date=2016-03-04|accessdate=2017-10-10}}</ref> Меѓу нив се и сите земји-членки на [[Г-20|Г20]] кои ја признале Хрватска. == Хронологија == Хронолошки преглед на земјите кои воспоставиле дипломатски односи со Хрватска:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mvep.gov.hr/foreign-policy/bilateral-relations/date-of-recognition-and-establishment-od-diplomatic-relations/22800|title=Bilateral relations - Date of Recognition and Establishment of Diplomatic Relations|work=Ministry of Foreign Affairs of Croatia|accessdate=30 April 2022}}</ref> {| class="wikitable sortable" align="center" bgcolor="dddddd" ! !Држава ! class="unsortable" |Дата |- |1 |{{Знаме|Germany}} |15 јануари 1992 |- |2 |{{Знаме|Austria}} |15 јануари 1992 |- |3 |{{Знаме|Italy}} |17 јануари 1992 |- |4 |{{Знаме|Hungary}} |18 јануари 1992 |- |5 |{{Знаме|Sweden}} |29 јануари 1992 |- |6 |{{Знаме|Switzerland}} |30 јануари 1992 |- |7 |{{Знаме|Denmark}} |1 февруари 1992 |- |8 |{{Знаме|Portugal}} |3 февруари 1992 |- |9 |{{Знаме|Liechtenstein}} |4 февруари 1992 |- |10 |{{Знаме|Slovenia}} |6 февруари 1992 |- |– |{{Знаме|Holy See}} |8 февруари 1992 |- |11 |{{Знаме|Netherlands}} |11 февруари 1992 |- |12 |{{Знаме|Australia}} |13 февруари 1992 |- |13 |{{Знаме|Latvia}} |14 февруари 1992 |- |14 |{{Знаме|Ukraine}} |18 февруари 1992 |- |15 |{{Знаме|Finland}} |19 февруари 1992 |- |16 |{{Знаме|Norway}} |20 февруари 1992 |- |17 |{{Знаме|New Zealand}} |25 февруари 1992 |- |18 |{{Знаме|Estonia}} |2 март 1992 |- |19 |{{Знаме|Spain}} |9 март 1992 |- |20 |{{Знаме|Belgium}} |10 март 1992 |- |21 |{{Знаме|Paraguay}} |13 март 1992 |- |22 |{{Знаме|Lithuania|1988}} |18 март 1992 |- |23 |{{Простознаме|SR Macedonia}} [[Македонија]] |30 март 1992 |- |24 |{{Знаме|Poland}} |11 април 1992 |- |25 |{{Знаме|Argentina}} |13 април 1992 |- |26 |{{Знаме|Chile}} |15 април 1992 |- |27 |{{Знаме|Iran}} |18 април 1992 |- |28 |{{Знаме|France}} |24 април 1992 |- |29 |{{Знаме|Luxembourg}} |29 април 1992 |- |30 |{{Знаме|Malaysia}} |4 мај 1992 |- |31 |{{Знаме|People's Republic of China}} |13 мај 1992 |- |32 |{{Знаме|Russia|1991}} |25 мај 1992 |- |33 |{{Знаме|United Arab Emirates}} |23 јуни 1992 |- |34 |{{Знаме|United Kingdom}} |24 јуни 1992 |- |35 |{{Знаме|Morocco}} |26 јуни 1992 |- |36 |{{Знаме|Iceland}} |30 јуни 1992 |- |37 |{{Знаме|Malta}} |30 јуни 1992 |- |38 |{{Знаме|India}} |9 јули 1992 |- |39 |{{Знаме|Sudan}} |17 јули 1992 |- |40 |{{Знаме|Greece}} |20 јули 1992 |- |41 |{{Знаме|Moldova}} |20 јули 1992 |- |42 |{{Државнознаме|Republic of Bosnia and Herzegovina}} |21 јули 1992 |- |43 |{{Знаме|United States}} |11 август 1992 |- |44 |{{Знаме|Bulgaria}} |13 август 1992 |- |45 |{{Знаме|Albania|1992}} |25 август 1992 |- |46 |{{Знаме|Turkey}} |26 август 1992 |- |47 |{{Знаме|Romania}} |29 август 1992 |- |48 |{{Знаме|Indonesia}} |3 септември 1992 |- |49 |{{Знаме|Thailand}} |9 септември 1992 |- |50 |{{Знаме|Cuba}} |23 септември 1992 |- |51 |{{Знаме|Belarus|1991}} |25 септември 1992 |- |52 |{{Знаме|Egypt}} |1 октомври 1992 |- |53 |{{Знаме|Algeria}} |15 октомври 1992 |- |54 |{{Знаме|Kazakhstan}} |20 октомври 1992 |- |55 |{{Знаме|South Korea}} |18 ноември 1992 |- |56 |{{Знаме|South Africa|1928}} |19 ноември 1992 |- |57 |{{Знаме|Singapore}} |23 ноември 1992 |- |58 |{{Знаме|Bolivia}} |26 ноември 1992 |- |59 |{{Знаме|North Korea}} |30 ноември 1992 |- |60 |{{Знаме|Qatar}} |5 декември 1992 |- |61 |{{Знаме|Mexico}} |6 декември 1992 |- |62 |{{Знаме|Guatemala}} |22 декември 1992 |- |– |{{Знаме|Sovereign Military Order of Malta}} |22 декември 1992<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mfa.hr/MVP.asp?pcpid%3D1177|title=MVPEI|archive-url=https://web.archive.org/web/20100813073120/http://www.mfa.hr/MVP.asp?pcpid=1177|archive-date=2010-08-13|accessdate=2011-12-18}}</ref> |- |63 |{{Знаме|Brazil}} |23 декември 1992 |- |64 |{{Знаме|Czech Republic}} |1 јануари 1993{{Efn|Predecessor state [[Czech and Slovak Federative Republic|Czechoslovakia]] recognized Croatia on 16 January 1992.}} |- |65 |{{Знаме|Slovakia}} |1 јануари 1993{{Efn}} |- |66 |{{Знаме|Nigeria}} |7 јануари 1993 |- |67 |{{Знаме|Peru}} |12 јануари 1993 |- |68 |{{Знаме|Yemen}} |17 јануари 1993 |- |69 |{{Државнознаме|State of Bahrain}} |18 јануари 1993 |- |70 |{{Знаме|Tunisia}} |18 јануари 1993 |- |71 |{{Знаме|Georgia|1990}} |1 февруари 1993 |- |72 |{{Знаме|Cyprus|1960}} |4 февруари 1993 |- |73 |{{Државнознаме|Republic of Venezuela}} |8 февруари 1993 |- |74 |{{Знаме|San Marino|1862}} |11 февруари 1993 |- |75 |{{Знаме|Ghana}} |17 февруари 1993 |- |76 |{{Знаме|Philippines}} |25 февруари 1993 |- |77 |{{Знаме|Japan|1870}} |5 март 1993 |- |78 |{{Знаме|Mongolia}} |10 март 1993 |- |79 |{{Знаме|Canada}} |14 април 1993 |- |80 |{{Знаме|Uruguay}} |4 мај 1993 |- |81 |{{Знаме|Sao Tome and Principe}} |23 мај 1993 |- |82 |{{Знаме|Tanzania}} |2 јули 1993 |- |83 |{{Знаме|Togo}} |20 декември 1993 |- |84 |{{Знаме|Western Samoa}} |8 март 1994 |- |85 |{{Знаме|Jordan}} |29 јуни 1994 |- |86 |{{Знаме|Vietnam}} |1 јули 1994 |- |87 |{{Знаме|Pakistan}} |20 јули 1994 |- |88 |{{Знаме|Cape Verde}} |19 август 1994 |- |89 |{{Знаме|Saint Vincent and the Grenadines}} |7 октомври 1994 |- |90 |{{Знаме|Kuwait}} |8 октомври 1994 |- |91 |{{Знаме|Angola}} |16 ноември 1994 |- |92 |{{Знаме|Lebanon}} |5 декември 1994 |- |93 |{{Знаме|Azerbaijan}} |26 јануари 1995 |- |94 |{{Знаме|Ireland}} |27 јануари 1995 |- |95 |{{Знаме|Uzbekistan}} |6 февруари 1995 |- |96 |{{Знаме|Colombia}} |25 април 1995 |- |97 |{{Знаме|Andorra}} |28 април 1995 |- |98 |{{Знаме|Burkina Faso}} |18 мај 1995 |- |99 |{{Знаме|Saudi Arabia}} |8 јуни 1995 |- |100 |{{Знаме|Zambia}} |20 септември 1995 |- |101 |{{Знаме|Ethiopia|1991}} |17 октомври 1995 |- |102 |{{Знаме|Ivory Coast}} |17 октомври 1995 |- |103 |{{Знаме|Costa Rica}} |19 октомври 1995 |- |104 |{{Знаме|Guinea-Bissau}} |19 октомври 1995 |- |105 |{{Државнознаме|Islamic State of Afghanistan}} |3 јануари 1996 |- |106 |{{Знаме|Belize|1981}} |23 јануари 1996 |- |107 |{{Знаме|Ecuador}} |22 февруари 1996 |- |108 |{{Знаме|Laos}} |4 март 1996 |- |109 |{{Знаме|Nicaragua}} |29 март 1996 |- |110 |{{Знаме|Panama}} |12 јуни 1996 |- |111 |{{Знаме|Turkmenistan|1992}} |2 јули 1996 |- |112 |{{Знаме|Armenia}} |8 јули 1996 |- |113 |{{Знаме|Mozambique}} |23 август 1996 |- |114 |{{Знаме|FR Yugoslavia}} |9 септември 1996 |- |115 |{{Знаме|Cambodia}} |10 септември 1996 |- |116 |{{Знаме|Jamaica}} |9 октомври 1996 |- |117 |{{Знаме|Kyrgyzstan}} |23 декември 1996 |- |118 |{{Знаме|Sri Lanka}} |14 февруари 1997 |- |119 |{{Знаме|Maldives}} |8 април 1997 |- |120 |{{Знаме|Oman}} |30 јуни 1997 |- |121 |{{Знаме|Barbados}} |11 јули 1997 |- |122 |{{Знаме|Fiji}} |14 јули 1997 |- |123 |{{Знаме|El Salvador}} |24 јули 1997 |- |124 |{{Знаме|Syria}} |29 август 1997 |- |125 |{{Знаме|Mauritius}} |3 септември 1997 |- |126 |{{Знаме|Israel}} |4 септември 1997 |- |127 |{{Знаме|Seychelles}} |30 септември 1997 |- |128 |{{Знаме|Senegal}} |1 октомври 1997 |- |129 |{{Знаме|Papua New Guinea}} |5 декември 1997 |- |130 |{{Знаме|Guinea}} |8 декември 1997 |- |131 |{{Знаме|Saint Lucia|1979}} |10 декември 1997 |- |132 |{{Знаме|Suriname}} |17 декември 1997 |- |133 |{{Знаме|Bangladesh}} |18 декември 1997 |- |134 |{{Знаме|Nepal}} |6 февруари 1998 |- |135 |{{Знаме|Brunei}} |1 мај 1998 |- |136 |{{Знаме|Namibia}} |22 јуни 1998 |- |137 |{{Знаме|Gambia}} |16 октомври 1998 |- |138 |{{Знаме|Lesotho}} |6 ноември 1998 |- |139 |{{Знаме|Malawi}} |13 ноември 1998 |- |140 |{{Знаме|Zimbabwe}} |12 февруари 1999 |- |141 |{{Знаме|Uganda}} |10 март 1999 |- |142 |{{Знаме|Tajikistan}} |1 април 1999 |- |143 |{{Знаме|Eritrea}} |4 јуни 1999 |- |144 |{{Знаме|Antigua and Barbuda}} |15 јуни 1999 |- |145 |{{Знаме|Comoros|1996}} |29 јуни 1999 |- |146 |{{Државнознаме|Union of Myanmar}} |3 септември 1999 |- |147 |{{Знаме|Chad}} |17 септември 1999 |- |148 |{{Знаме|Honduras|1949}} |20 септември 1999 |- |149 |{{Знаме|Federated States of Micronesia}} |29 септември 1999 |- |150 |{{Знаме|Haiti}} |15 октомври 1999 |- |151 |{{Државнознаме|Libyan Arab Jamahiriya}} |30 март 2000 |- |152 |{{Знаме|Vanuatu}} |18 април 2000 |- |153 |{{Знаме|Grenada}} |19 мај 2000 |- |154 |{{Знаме|Nauru}} |4 декември 2000 |- |155 |{{Знаме|Dominican Republic}} |5 февруари 2001 |- |156 |{{Знаме|Benin}} |26 март 2001 |- |157 |{{Знаме|Mali}} |13 септември 2001 |- |158 |{{Знаме|Gabon}} |22 октомври 2001 |- |159 |{{Знаме|Cameroon}} |18 октомври 2002 |- |160 |{{Знаме|Timor-Leste}} |5 февруари 2003 |- |161 |{{Знаме|Guyana}} |25 февруари 2003 |- |162 |{{Знаме|Sierra Leone}} |23 јули 2003 |- |163 |{{Знаме|Mauritania|1959}} |24 ноември 2004 |- |164 |{{Знаме|Kenya}} |1 декември 2004 |- |165 |{{Знаме|Iraq}} |4 јануари 2005 |- |166 |{{Знаме|Botswana}} |9 септември 2005 |- |167 |{{Знаме|Montenegro}} |7 јули 2006 |- |168 |{{Знаме|Madagascar}} |27 септември 2006 |- |169 |{{Знаме|Republic of the Congo}} |10 мај 2007 |- |170 |{{Знаме|Democratic Republic of the Congo}} |18 октомври 2007 |- |171 |{{Знаме|Equatorial Guinea}} |19 октомври 2007 |- |172 |{{Знаме|Monaco}} |14 декември 2007 |- |– |{{Знаме|Kosovo}} |30 јуни 2008 |- |173 |{{Знаме|Trinidad and Tobago}} |14 декември 2011 |- |174 |{{Знаме|Solomon Islands}} |18 април 2012 |- |175 |{{Знаме|Dominica}} |30 април 2013 |- |176 |{{Знаме|Palau}} |26 септември 2015 |- |177 |{{Знаме|Saint Kitts and Nevis}} |27 мај 2016 |- |178 |{{Знаме|Kiribati}} |26 август 2016 |- |179 |{{Знаме|Bahamas}} |31 јануари 2017 |- |180 |{{Знаме|Djibouti}} |22 мај 2017 |- |181 |{{Знаме|Rwanda}} |15 февруари 2018 |- |182 |{{Знаме|Eswatini}} |5 април 2019 |- |183 |{{Знаме|Marshall Islands}} |24 септември 2019 |- |184 |{{Знаме|Tuvalu}} |2 ноември 2020 |- |185 |{{Знаме|Burundi}} |14 мај 2021 |- |186 |{{Знаме|South Sudan}} |16 ноември 2021<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://digitallibrary.un.org/record/3949622?ln=en|title=Diplomatic Relations Between Croatia and South Sudan as of 16 Nov. 2021|last=Sudan|first=South|date=16 November 2021|accessdate=1 December 2021}}</ref> |- |187 |{{Знаме|Somalia}} |4 февруари 2022 |- |188 |{{Знаме|Central African Republic}} |18 септември 2023 |- |189 |{{Знаме|Liberia}} |26 септември 2024 |} == Нема односи == Суверени држави кои не одржуваат дипломатски односи со Хрватска: * {{Знаме|Bhutan}} * {{Знаме|Niger}} * {{Знаме|Tonga}} == Поврзано == * [[Надворешни односи на Хрватска]] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Надворешни односи на Хрватска]] kuhq8plyq3kvo5zmzioma1fhk3afrml Сораксан 0 1359783 5648340 5305875 2026-10-20T19:24:45Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648340 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина|name=Сораксан|photo=Dinosaur_Ridge_of_Seoraksan.jpg|photo_caption=Сртот на диносаурусите во Сораксан|elevation=1,708 м|coordinates={{coord|38|7|10|N|128|27|56|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}}}} '''Сораксан''' или '''планината Сорак''' - највисоката планина во планинскиот венец Тебеек во провинцијата Гангвон во источна [[Јужна Кореја]] . Се наоѓа во националниот парк Сораксан, во близина на градот Сокчо. По вулканот [[Халасан]] на [[Чеџу|островот Чеџу]] и Јирисан на југ, Сораксан е третата највисока планина во Јужна Кореја. ''Врвот Дечонгбонг'' на Сораксан е висок 1.708 метри. Планината се смета како столб на Јужна Кореја.<ref>{{Наведени вести|url=https://terms.naver.com/entry.nhn?docId=575310&cid=46617&categoryId=46617|title=설악산|access-date=2018-06-14|language=ko}}</ref> [[Податотека:Korea_kumgang-san_seorak_san_locmap.png|десно|мини|220x220пкс| Локација на Сораксан.]] == Географија == Сораксан е поделен на Несорак (Внатрешен Сорак), Оасорак (Надворешен Сеорак) и Намсорак (Јужен Сорак). === Насорак (Внатрешен Сорак) === Областа што припаѓа на Инџе-гун на северозапад. Врвот Дечеонг - бонг или Дечеонг се нарекува Несолак. Несорак има голем број на разновидни карактеристики, меѓу кои спаѓаат долината Бекдам, долината Гаја-донг, долината Гугокдам, 12 Сонјонданг, водопадите Десеунг и Џонга-јангсонг (Тврдина на змејовите заби).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.cha.go.kr/chaen/search/selectGeneralSearchDetail.do;jsessionid=mLkzQd5OQIBAcRLt1pSr7AJoRuj0lsweHQYcWOqQW8QqTdeHztr1fZ8099WcFACS.cha-was02_servlet_engine4?mn=EN_02_02&sCcebKdcd=15&ccebAsno=01020000&sCcebCtcd=32&pageIndex=316&region=&canAsset=&ccebPcd1=&searchWrd=&startNum=&endNum=&stCcebAsdt=&enCcebAsdt=&canceled=&ccebKdcd=&ccebCtcd=|title=Yongajangseong Ridge in Seoraksan Mountain|work=english.cha.go.kr|publisher=Korea Heritage Service|archive-url=|archive-date=|accessdate=Oct 21, 2024}}</ref> Со додатокот на долината Чонбул-донг, станува лесно пристапна карпата Улсан, тврдината Гвонгумсонг, пештерата Гумганг, водопадите Бирџонг и водопадите Тосонг.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://seorak.knps.or.kr/front/portal/visit/visitCourseSubMain.do?parkId=120400&parkNavGb=guide&menuNo=|title=설악산}}</ref> === Оезорак (надворешен Сорак) === Оезорак е област која припаѓа на градот Сокчо наоѓајки се од источната страна. Се одликува со полесни патеки за пешачење и е една од најпристапните области во паркот.<ref name=":0" /> Во Оесорак се наоѓа водопадот Товангсонг, највисокиот водопад во Јужна Кореја. == Планинска географија, флора и фауна == Планината е прогласена за дел од книнизата на природни споменици како како Природен Споеник бр.171 во 1965 година, а како национален парк (национален парк планината Сорак) на 24 март 1970 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://theme.archives.go.kr/next/common/viewEbook.do?singleData=N&archiveEventId=0028035908|title=국가기록원 기록물뷰어|work=theme.archives.go.kr|language=ko|accessdate=2019-06-07}}</ref> Во август 1982 година, УНЕСКО ја означи областа како биосферен резерват.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://theme.archives.go.kr/next/common/viewEbook.do?singleData=N&archiveEventId=0028009856#1|title=국가기록원 기록물뷰어|work=theme.archives.go.kr|language=ko|accessdate=2019-06-07}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://theme.archives.go.kr/next/common/viewEbook.do?singleData=N&archiveEventId=0028035908|title=국가기록원 기록물뷰어|work=theme.archives.go.kr|language=ko|accessdate=2018-03-24}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gwanbo.mois.go.kr/gwanbo/ebookFileDownload.gz?ebookSeq=00000000000000001319089754191000&fileType=PT001|title=문화재청고시제2011-87호 (국가지정문화재<천연기념물> 관리단체 변경)|date=2011-04-29|work=Gazette No. 17498|page=122|trans-title=National Cultural Property Administration Notification No. 2011-87 (Change of management organization of national cultural property <Natural Monument>)|accessdate=2016-10-14}}{{Мртва врска|date=October 2019}}</ref> Во зависност од климата и карактеристиките, планината се одликува со голема варијација на екосистеми. Додека климата во внатрешноста е составена од благи падини и дебели слоеви почва, шумата е изобилна, а животинската зачестеност е изобилна. Планината е дом на ретки видови на растенија и животни кои можат да се сретнат во нејзината дивина. == Пешачки патеки == === Надворешената област на Сорак === Водопадот ''Јукдам'' и водопадот ''Бирџеонг''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.cha.go.kr/chaen/search/selectGeneralSearchDetail.do?mn=EN_02_02&sCcebKdcd=15&ccebAsno=00950000&sCcebCtcd=32&pageIndex=1&region=&canAsset=&ccebPcd1=&searchWrd=SEORAKSAN+MOUNTAIN&startNum=&endNum=&stCcebAsdt=&enCcebAsdt=&canceled=&ccebKdcd=&ccebCtcd=|title=Biryongpokpo Falls and Surroundings in Seoraksan Mountain|work=english.cha.go.kr|publisher=Korea Heritage Service|archive-url=|archive-date=|accessdate=Oct 21, 2024}}</ref> можат да се пронајдат на јужната страна на долината на реката Сангчонг,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.visitkorea.or.kr/svc/whereToGo/locIntrdn/rgnContentsView.do?vcontsId=95405|title=Yukdampokpo Falls (육담폭포)|date=|work=|archive-url=|archive-date=|accessdate=Oct 21, 2024}}</ref> на околу четириесет минути пешачење од главниот паркинг. ==== Улсанбави ==== [[Податотека:Seoraksan_National_Park_Korea_21.jpg|мини| Улсан-бави]] ''Улсанбави'' е карпеста формација лоцирана во националниот парк Сораксан.<ref>{{Наведени вести|url=https://terms.naver.com/entry.nhn?docId=1392955&cid=40942&categoryId=33365|title=설악산 울산바위|access-date=2018-06-14|language=ko}} {{Мртва_врска|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Нејзиниот облик е единственито со таква формација во таа област. За да се стигне до карпестите предели од планината потребно е да се следи планинската патека и да се искачат 800 скалила (потточно 888 кои се направени за да им се помогне на локалните жители). На патот до таму, има два храма и сферична карпа која се наоѓа на врвот на поголема карпа.<ref>{{Наведени вести|url=https://terms.naver.com/entry.nhn?docId=1392954&cid=40942&categoryId=33365|title=설악산 흔들바위|access-date=2018-06-14|language=ko}} {{Мртва_врска|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Оваа карпа е околу 5 метри висока и може да се помести со одреден напор. Илјадници луѓе веќе се обиделе да го урнат Хундулбави, но нокој не може повеќе од мало мрднување на карпата. Според легендата, Улсанбави потекнува од градот Улсан во југоисточниот дел на Јужна Кореја. Како што бил изграден Кумгангсан. Името поттекнува од митот на Улсанбави, ловек кој отишол кн север како претставник на градот. Но,за жал, бидејќи пристигнал многу касно, немало повеќе место за него. Поради ова тој се засрамил и полека се навратил кон југ. На пат наназад, тој легнал да се одмори на една карпа и си помислил дека е многу убава, па поради тоа одлучил таму да остане да живее.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.culturecontent.com/content/contentView.do?content_id=cp052110910001|title=The legend of Ulsanbawi (in Korean)}}</ref> На крајот од главната долина има карпеста платформа која се претвора во поток. Над потокот е тешко пристапна пештера, која нуди јасен поглед на околните карпести формации. Малку подалеку од влезот е Долината на Илјадите Буди, основната долина на планината Сорак. Долината била наречена така затоа што карпестите формации што ги обложуваат нејзините страни личат на статуи на Буда. === Гребенот на диносаурусите === Гребенот на диносаурусите во Сораксан се протега од Мадунгџеонг до Синсонам.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Index?contents_id=E0074971|title=설악산 공룡능선(雪嶽山恐龍稜線)|work=[[Encyclopedia of Korean Culture]]|accessdate=2019-08-09}}</ref> Тоа е едно од културните богатства на Јужна Кореја, означено како 103-то богатство во 2013 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.heritage.go.kr/heri/cul/culSelectDetail.do?VdkVgwKey=15,01030000,32|title=명승 제103호 설악산 공룡능선 (Scenic Location no.103, the dinosaur ridge in Seoroksan)|work=www.heritage.go.kr|accessdate=2019-08-09}}</ref> Врвовите на гребенот личат на грб на диносаурус со шилести форми на задниот дел.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kormt.co.kr/gongryng.html|title=설악산 공룡능선 (the dinosaur ridge at Seoroksan)|work=kormt.co.kr|accessdate=2024-12-11|archive-date=2023-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230615001318/http://www.kormt.co.kr/gongryng.html|url-status=dead}}</ref> Патот е напорен, започнувајќи од Хуивонгак, што пак значи дека самиот притап до грмбенот е напорен и опасен. Искачувањето на гребенот е проченето дека ќе биде завршено за околу 5 часа со помината далечина од 5,1 километри.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mk.co.kr/news/culture/view/2008/02/85541/|title=사방이 장관인 설악 중의 진짜 설악…설악산 공룡능선|date=15 February 2008|work=[[Maeil Business Newspaper]]|language=ko|accessdate=2019-08-09}}</ref> Гребенот Диносаурус е наведен меѓу најтешките планински терени во Кореја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ohmynews.com/nws_web/view/at_pg.aspx?CNTN_CD=A0000265011|title=설악산 공룡 능선을 넘다|date=2005-06-29|work=[[OhmyNews]]|accessdate=2019-08-09}}</ref> Со својата непристапна локација, стрмните падини и областите за кои е потребно претходно припремање, несреќите поради исцрпеност се многу зачестени, особено во за време на зимските месеци и за време на дождливото време. Еден инцидент во декември 1993 година остави мртви 2 студенти откако ноќе се изгубија патот и доживеаа хипотермија.<ref>{{Наведени вести|title=설악산등반 대학생 1명 사망 1명 실종|last=김|first=정수|date=December 19, 1993|work=[[The Hankyoreh]]}}</ref> == Галерија == <gallery mode="packed" caption="Националниот парк Сеораксан"> Податотека:Korea-Seoraksan-Mount_Gwongeumseong-01.jpg|алт=Mount Gwonggeumseong| Планината Гвонгеумсонг Податотека:Tong-il_Daebul_02.jpg|алт=Bronze Buddha of Sinheungsa (Buddhist Temple) near the main entrance to the park.| Бронзен Буда од Синхеунгса (будистички храм) во близина на главниот влез во паркот. Податотека:Geungnakbojeon_at_Sinheungsa_01.jpg|алт=Sinheungsa (Buddhist Temple)| Синхеунгса (будистички храм) Податотека:Seoraksan_National_Park_panorama_3.jpg|алт=Ulsanbawi (peak)| Улсанбави (врв) Податотека:Korea-Seoraksan-Biryong_Falls-01.jpg|алт=Biryong (Flying Dragon) Waterfalls| Водопади Бирџонг (Летечки змеј). Податотека:Korea-Seoraksan-Kyejoam-Heundeulbawi-01.jpg|алт=Trying to shake Heundeulbawi (Rocking Rock) at Kyejo-am| Пробувањето да се помрдне Хеунделбави (Клупка карпа) во Кџејо - ам Податотека:Cheondang_Waterfall_at_Seoraksan.jpg|алт=Cheondang Waterfall| Водопад Чонданг Податотека:Footbridge_at_Seoraksan_National_Park.jpg|алт=Footbridge| Пешачки мост Податотека:Seoraksan_National_Park_05.jpg|алт=Trail in the park| Патека во паркот Податотека:Seoraksan_Cable_Car_03.jpg|алт=Seoraksan Cable Car| Жичарница Сораксан </gallery> == Поврзано == * [[Географија на Јужна Кореја]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://seorak.knps.or.kr/front/portal/visit/visitCourseMain.do?parkId=120400&menuNo=7020093 Seoraksan National Park] * [https://www.youtube.com/watch?v=LGvuWMaTTkM YouTube Seoraksan National Park Video] [[Категорија:Биосферни резервати во Јужна Кореја]] [[Категорија:Планини во Јужна Кореја]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] f8nphdu7c5ct6l5824o8npxvxdj4s3q Корисник:Gurther/Песок 2 2 1361645 5648301 5647188 2026-10-20T17:40:39Z Gurther 105215 5648301 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Тоде Бисин|birth_name=Тодор Бисинов|birth_date=[[5 март]] [[1912]]|birth_place=[[Велес]], [[Скопски Вилает]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=после [[1999|1999 г.]]|death_place=[[Велес]], [[Македонија]]|alias=''Гоце''|years active=1935-1945|organization=[[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]] {{мали|(1935-1937)}}{{нр}}[[Комунистичка партија на Југославија]]{{мали|(1937-1943)}}{{нр}}[[Комунистичка партија на Македонија]]{{мали|(1943-1989)}}|relatives=[[Стојна Бисинова]]}} '''Тодор (Тоде) Бисинов (Бисин)''', познат по неговиот партизански псевдоним '''Гоце''' ([[Велес]], [[5 март]] [[1912]] — после [[1999|1999 година]]) — [[Македонци|македонски]] партизан и деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] и [[Комунистичката партија на Македонија]]. Учесник во [[Народноослободителната борба]]. s9t4647ofp5oscclqdt0n2huda8ozd5 Синагога Лендава 0 1366108 5648267 5497618 2026-10-20T15:16:12Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648267 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Sinagoga lendava 3.JPG|200px|мини|Синагогата во 2010 година]] '''Синагогата Лендава''' ({{langx|sl|Sinagoga Lendava}}, {{langx|hu|Lendvai Zsinagóga}}, {{langx|de|Synagoge von Lindau}}) — поранешна православна [[Јудаизам|еврејска]] конгрегација и [[синагога]], сместена во малиот град [[Лендава]], [[Словенија]], во близина на унгарската граница. Поранешното собрание било [[Ашкенази]] и било основано во 1773 година. Поранешната синагога била завршена во 1866 година и била користена како синагога до 1944 година, кога членовите на заедницата загинале во [[Холокауст|Холокаустот]].<ref>{{cite book |author=Gruber, Ruth Ellen |title=Jewish Heritage Travel: A Guide to Eastern Europe |publisher=[[National Geographic Books]] |year=2007 |isbn=978-1426200465 |pages=284-285 |url=https://books.google.com/books?id=2Ae-e3MUVjkC&dq=lendava+synagogue&pg=PA284 |via=[[Google Books]] (excerpts only)}}</ref> Оставена празна долги години, поранешната синагога била пренаменета како еврејски музеј, наречен '''Галерија-Музеј Лендава''', во средината на 1990-тите. Музејот има постојана изложба за локалната еврејска историја. == Историја == [[Податотека:Lendava-Judenfriedhof.jpg|лево|мини| Гробишта]] Евреите од Унгарија се населиле во Лендава во 1773 година. Локалните Евреи на крајот на 18 век се собрале да се молат во домот на гостилницата Бодог Вајс. Во 1837 година, заедницата изнајмила куќа за користење како сала за молитва, која имала 50 седишта. Во 1843 година, заедницата изнајмила, а потоа купила друга зграда, која била првата синагога во сопственост на заедницата. Градбата на новата синагога започнала во 1866 година, а оваа зграда сè уште стои во центарот на градот на адресата Сподња улица 5. Таа е правоаголна зграда од тули со кров во форма на врв, дизајнирана во стилот на Класичната ренесанса или Биедермајер.<ref>{{cite web |url=https://cja.huji.ac.il/browser.php?mode=set&id=33971 |title=Synagogue in Lendava, Slovenia |work=The Center for Jewish Art |publisher=Foundation for Jewish History and The [[Hebrew University of Jerusalem]] |date=2020 |access-date=21 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601222216/http://cja.huji.ac.il/browser.php?mode=set&id=33971 |archive-date=2023-06-01 |url-status=dead }}</ref> Аглите се декорирани со малку подигнати, рамни лажни пиластри. Тешко оштетена од Германците, зградата била продадена на градот по Втората светска војна од страна на Јеврејската федерација на Југославија и била користена како складиште.<ref>{{cite web |url=https://www.gml.si/en/synagogue-lendava/ |title=Synagogue Lendava |work=Galerija-Muzej Lendava |date=2008 |access-date=21 May 2024 }}</ref> Работата започнала во 1994 година за реновирање на синагогата за користење како културен центар, кој ќе има и изложба за локалната еврејска историја во женската галерија. Единствените оригинални декоративни елементи во ентериерот што останале во зградата се шест флутирани челични столбови кои го поддржуваат обновеното галериско катче, плус рамки за скалите и мала ниша во скалиштето. Некогашниот кружен (роза) прозорец над Арката бил променет во аркиран прозорец, а два од аркираните прозорци на страната (кои постојат само на јужната страна) биле продолжени и проширени. Третиот (левиот) прозорец на јужната страна останал во, изгледа, неговата оригинална форма и големина. Има и аркиран прозорец над вратата на западната страна.<ref>{{cite journal |journal=Jewish Heritage Report |volume=II |number=1-2 |date=1998 |edition=Spring-Summer |archive-url=https://web.archive.org/web/20060903115415/http://www.isjm.org/jhr/IInos1-2/slovenia.htm |title=Jewish Monuments in Slovenia |url=http://www.isjm.org/jhr/IInos1-2/slovenia.htm |archive-date=3 September 2006 |access-date= }}</ref> Близу на поранешната синагога се наоѓала еврејска школа која функционирала од 1850 до 1921 година и била срушена на крајот на 1990-те години за да се овозможи изградба на унгарски културен центар.<ref name="inv">{{Cite web |title=Jews and antisemitism in Slovenia |url=http://www.inv.si/psja/spomin/elendava.htm |access-date=14 December 2023 |website=Task Force on Jewish Studies and Antisemitism |archive-date=October 5, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005195347/http://www.inv.si/psja/spomin/elendava.htm |url-status=dead }}</ref> Покрај тоа, постојат и гробишта со 176 надгробни камења, околу 40 од втората половина на 19-тиот век, а остатокот од 20-тиот век, близу до селото Долга Вас, надвор од градот. == Поврзано == * [[Историја на Евреите во Словенија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Еврејски музеи]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со текст на германски]] i8e1uldbugiogzak3ihcn2s5ijrbx03 Севасти Кирјази 0 1368811 5648236 5619260 2026-10-20T12:23:12Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648236 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Севасти Кирјази-Дако<br /><small>(Севастија Д. Киријас)</small>|image=Sevasti Qiriazi (portrait).jpg|alt=|caption=Севасти Кирјази-Дако|birth_name=|birth_date=ок. 1870|birth_place=Битола, Манастирскиот вилает, Отоманската Империја|death_date={{датум на смрт и возраст|1949|08|30|1871}}|death_place=[[Тирана]], [[Албанија]]|body_discovered=|death_cause=|resting_place=Тирана, Гробишта Шара|resting_place_coordinates=|monuments=|nationality=Албанка|citizenship=|other_names=Севасти Д. Киријас, Севасти Киријас-Дако, Севасти Киријас|known_for=|television=|education=Диплома од областа на општествените науки|alma_mater=Американски колеџ за девојки во Константинопол (Б.А.)|employer=|organization=|notable works=|style=|occupation=Просветител, мисионер|years_active=|height=|title=|term=|predecessor=|successor=|party=|movement=|opponents=|boards=|criminal_charge=|criminal_penalty=|criminal_status=|spouse=Кристо Дако|partner=|children=Александар Дако, Ѓерѓ Дако|parents=Дмитер Кирјази, Марија Кирјази (Водика)|relations=Ѓерасим Кирјази, Ѓерѓ Кирјази, Кристо Кирјази, Парашќеви Кирјази|callsign=|awards=[[File:Order of Skanderbeg 4.png|17px]] Орден на Скендербег<br> [[File:Urdhëri i Lirisë (Klasi I).png|17px]] Орден на слободата<br> Орден за патриотска дејност<br> [[File:Titulli "Mësues i Popullit".png|17px]] Народен учител [[File:Dekorata "Nderi i Kombit".jpg|17px]] Честа на нацијата<br> Симбол на градот (Тирана)<ref>{{cite web |title=Jeta e Sevasti Qiriazit, vjen në shqip jetëshkrimi i "Mësueses së Popullit" |url=https://www.oranews.tv/article/jeta-e-sevasti-qiriazit-vjen-ne-shqip-jeteshkrimi-i-mesueses-se-popullit |access-date=12 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312185030/https://www.oranews.tv/article/jeta-e-sevasti-qiriazit-vjen-ne-shqip-jeteshkrimi-i-mesueses-se-popullit |archive-date=2023-03-12 |url-status=dead}}</ref><br><br>|signature=Sevasti Qiriazi (nënshkrim).svg|website=|footnotes=}} '''Севасти Кирјази-Дако''' (Севасти Д. Киријас) (околу 1871–1949 година) била [[Албанци|албанска]] патриотка, просветителка, протестантска мисионерка, авторка, пионерка на албанското женско образование и активистка на [[Албанска преродба|Албанската преродба]]. == Животот и раната кариера == === Раниот живот === Севасти била родена околу 1870 година во патриотското [[семејство Ќиријази|семејство Кирјази]] од [[Трново (Битолско)|Трново]], [[Битола]], во денешна [[Македонија]], тогашна [[Отоманско Царство|Отоманска Империја]].<ref name="de Haan">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=hsgQjbgBOAkC&q=parashqevi+qiriazi&pg=PA454|title=A Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms in Central, Eastern, and South Eastern Europe, 19th and 20th Centuries|last=de Haan|first=Francisca|last2=Daskalova Krasimira|last3=Loutfi Anna|publisher=Central European University Press|year=2006|isbn=9789637326394|pages=454–457|access-date=2014-10-22}}</ref> Таа била шестото од десетте деца.<ref name="My Life">{{Наведена книга|title=My Life: the Autobiography of the Pioneer of Female Education in Albania|last=Kyrias-Dako|first=Sevasti|date=2022|publisher=IAPS|isbn=978-1946244420|edition=2nd|location=Tirana}}</ref>{{Rp|41}} Религиозното потекло на нејзиното семејство било православно, а таа почнала да посетува основно училиште на грчки јазик на четиригодишна возраст.<ref name="My Life" />{{Rp|43}} Во младоста научила повеќе јазици ([[Албански јазик|албански]], [[Грчки јазик|грчки]], [[Бугарски јазик|бугарски]], влашки, [[Турски јазик|турски]], [[Англиски јазик|англиски]]).<ref name="My Life" /> Таа и нејзиното семејство стапиле во близок контакт со албанските патриоти и американските протестантски мисионери кои управувале со училиште и држеле верски служби во близина на нивниот дом.<ref name="My Life" /> Севасти била запишана во Американското училиште и дипломирала со еквивалент на средно образование во јули 1888 година. === Образование === Севасти учела на [[Роберт колеџ|Роберт колеџ за девојки во Константинопол]] од 1888-1891 година. Нејзиниот упис го договорил нејзиниот брат, [[Ѓерасим Кирјази|свештеникот Ѓерасим Кирјази]].<ref name="My Life"/>{{Rp|63–64}} Таа била примена како студент во втора година и дипломирала во 1891 година со класа од осум жени и добила диплома за уметности, со што станала првата Албанка која завршила високо образование.<ref name="My Life" />{{Rp|63–64}} Нејзината цел за посетување на колеџот била да се подготви да му помогне на нејзиниот брат Ѓерасим да отвори училиште за девојки во Албанија.<ref name="My Life" />{{Rp|66}} Севасти ги идентификувала нејзините клучни влијателни лица на колеџот како: Клара Хамлин (директорката на колеџот и ќерката на Сајрус Хамлин), Флоренс А. Феншам, Мери Милс Патрик, Ајда Прајм, Каролин Борден и бугарското семејство Грандинаров.<ref name="My Life" />{{Rp|68–70}} Ѓерасим Кирјази ги поканил влијателните албански браќа Фрашери (Абдил Фрашери, Сами Фрашери и [[Наим Фрашери]]) да присуствуваат на дипломирањето на Севасти. Наим Фрашери ја искористил својата улога во османлиската влада за официјално да ја регистрира својата диплома и да добие ''ирада'' (официјален декрет) за отворање на првото албанско училиште за девојки во [[Горица (Албанија)|Горица]].<ref name="My Life" />{{Rp|79}} === Протестантска мисионерска дејност === Иако по потекло била православна христијанка, Севасти се приклучила на протестантската заедница основана од нејзиниот брат Ѓерасим.<ref>{{Наведено списание|date=March 12, 1893|title=Albania|journal=Missionary News from Bulgaria|issue=43|pages=8}}</ref> Во Горица водела библиски студии и молитвени состаноци за жени. Таа била „Библиска жена“ и била финансирана од Женскиот одбор на мисии на ABCFM и Здружението за помош на мисиите на Библиските земји.<ref>{{Наведено списание|date=Jul 1899|title=Grants and Payments to Special Objects|journal=Star in the East|issue=67|page=32}}</ref> Таа се нарекувала себеси мисионерка кога патувала во САД за да ги посети [[Афера мис Стон|Елен Стоун]] и Џон Хенри Хаус во 1904 година. === Женското училиште во Горица (1891–1914 г.) === ==== Основање и работење ==== По завршувањето на колеџот, Севасти се вратила во Монастир, а потоа во Горица, каде се придружила на нејзиниот брат Ѓерасим во отворањето на училиште за девојки на албански јазик. Севасти била директорка на училиштето. Училиштето работело под тешки услови, поради сиромаштија, предрасуди за женското образование, тешкотии при набавка на книги, политичко противење од локалните османлиски власти и политичко и црковно противење од Грчката православна црква.<ref name="School for Girls">{{Наведена книга|title=The School for Girls, Kortcha Albania|last=Kyrias|first=Paraskevi D.|date=1913|publisher=Woman's Board of Missions of the Interior|location=Chicago}}</ref>{{Rp|4–6}} И покрај овие неповолни околности, училиштето одржувало просечен годишен упис од 47 ученици во текот на 1891-1913 година.<ref>{{Наведено списание|date=1931|title=Përmbledhje Historike 1891-1931|journal=Foleja Kombëtare: Broshurë komemorative botuar me rastin e dyzetvjetorit të Institutit Kyrias 1891–1931|location=Tirana|publisher=Gutenberg|pages=83–85}}</ref> Училиштето примило значајни посетители како Едит Дурам во 1901 година и [[Хенри Ноел Брејлсфорд|Хенри Брејлсфорд]] во 1904 година.<ref name="My Life"/>{{Rp|102, 106–107}} ==== Веронаука ==== Во времето на своето постоење, училиштето било познато како протестантско христијанско училиште. Нејзините основачи биле евангелисти, било поддржано од протестантски организации,<ref>{{Наведено списание|last=Kyrias|first=Sevasti|date=October 1896|title=Albanian Girls' School Report|journal=The Star in the East|publisher=Bible Lands or Turkish Missions' Aid Society|issue=56|page=3}}</ref> нејзината образовна програма вклучувала религиозни предмети со библиски текстови, а неговите простории биле користени за евангелско неделно училиште и богослужби. Меѓутоа, училиштето ги примало учениците од сите религии и неговите наставници не барале преминување во протестантство. Тоа било пофалено од Албанците од сите религии и класи како „национално гнездо“ (''fole kombëtare''). ==== Лидерство ==== [[Податотека:Girls_School_Staff_Kortcha_Albania_1894.jpg|мини|Вработените во женското училиште и евангелистичката работа во Горица Албанија во 1894 година]] Кога Ѓерасим Кирјази починал во 1894 година, Севасти Кирјази (на околу 23 години) ја презела целосната одговорност за женското училиште.<ref name="My Life"/>{{Rp|93–95}} Го споделила лидерството во следните години со Лука Тира, Фанка Ефтим, Танас Сина, Григор Цилка, [[Ѓерѓ Кирјази]] и Ѓон Цико,<ref name="My Life" />{{Rp|92}} и на крајот побарала помош од американските протестантски мисионери Финеас и Вајолет Бонд Кенеди, кои пристигнале во Горица во 1908 година (Вајолет била ќерка на американски протестантски мисионер во Монастир, Луис Бонд, и била блиска пријателка на Севасти во текот на детството и факултетот).<ref name="My Life" />{{Rp|64}}<ref name="School for Girls"/>{{Rp|6}} ==== Затворање ==== Училиштето продолжило да функционира до 1914 година, кога воените услови и грчките непријателства во Горица го принудиле неговото затворање.<ref name="My Life"/>{{Rp|155–165}} === Прва посета на САД === Во летото 1904 година, откако поминала 13 години како директорка на албанското училиште за девојки во Горица, Севасти Кирјази отпатувала за Соединетите Држави.<ref name="My Life"/>{{Rp|109}} Парашќеви Кирјази станала директорка на училиштето во нејзино отсуство. Севасти пристигнала во Њујорк во август 1904 година, и ги посетила пријателите во Њујорк, Бостон и Чикаго, зборувајќи за Албанија во различни женски општества. Таа престојувала еден месец со [[Афера мис Стон|Елен Стоун]] и ги посетила Џејн Адамс и Хал Хаус. Својата посета на САД ја нарекла „поглед на слободата“.<ref name="My Life" />{{Rp|109–112}} За време на нејзиното враќање во Албанија во мај 1905 година, таа ги посетила Лондон, Париз и Виена пред да застане во Букурешт, каде ги запознала Пандели Еванѓели и нејзиниот иден сопруг Кристо Дако (1880-1941 г.), неодамна дипломиран на Универзитетот во Букурешт и генерален секретар на албанското друштво „Дитурија“. Севасти го регрутирала Дако да ги подготви првите албански учебници по математика.<ref name="My Life" />{{Rp|113–114}} === Рано национално влијание === Во 1908 година, Севасти била поканета да го претставува нејзиното училиште за девојки на [[Битолски конгрес|конгресот во Монастир]], кој имал за цел да го реши прашањето за [[Албанска азбука|албанската азбука]]. Севасти не можела да присуствува, но на нејзино место присуствувала нејзината сестра Парашќеви.<ref>{{Наведено списание|last=Grameno|first=Mihal|date=May–June 1918|title=I pari Kongres Kombëtar|journal=Yll'i Mëngjezit|volume=3|issue=2–3|page=42}}</ref> Делегација од Конгресот по завршувањето на Конгресот го посетила женското училиште во Горица, меѓу кои биле Луиѓ Гуракуќи, Фехим Завалани и Нижет Вриони. Во 1909 година, Севасти била поканета во улога на директор на училиштето да учествува на Конгресот во Елбасан кој имал за цел да се осврне на националното образование во Албанија. Таа присуствувала со нејзиниот брат Ѓерѓ Кирјази.<ref name="My Life"/>{{Rp|121–128}} === Брак и деца === Севасти била во брак со Кристо Дако на 4 август 1910 година. Церемонијата ја извршил протестантскиот мисионер, свештеникот Чарлс Телфорд Ериксон. Имале две деца, Александер „Скендер“ Дако (1910–1995 г.) и Ѓерѓ Дако (1913–1949 г.). Целосниот англиски превод на нивните имиња бил Александар Герасим Дако и Џорџ Чарлс Дако (имењаци на нејзините двајца починати браќа Ѓерасим и Ѓерѓ). И двете момчиња студирале осум години на [[Роберт колеџ|колеџот Роберт]]. === Пријателство со Чарлс Крејн === Во 1911 година, Севасти и нејзиниот сопруг Кристо Дако биле посетени во Монастир од американскиот бизнисмен Чарлс Ричард Крејн, кој бил член на одборот на Американскиот колеџ за девојки во Константинопол и се обидел да дознае повеќе за Албанија и Блискиот Исток. Крејн дознал за Севасти и Кристо преку Едвард И. Босворт, декан на семинаријата Оберлин и поранешен професор на К. Дако во Оберлин.<ref name="My Life"/>{{Rp|139–140}} Тие одржувале пријателски и работни односи многу години,<ref>{{Наведена книга|title=Albania, the Master Key to the Near East|last=Dako|first=Christo|date=1919x|publisher=E.L. Grimes|location=Boston|page=Dedication, 92–93, 215–223}}</ref> подоцна поминале неколку летни одмори во летниот дом на г-дин и г-ѓа Крејн во Вудс Хол, Масачусетс.<ref name="My Life" />{{Rp|171, 184–185}} === Прогонување од Албанија и второ патување во САД === Во 1914 година, поради непријателствата со грчките сили во Горица, Севасти, нејзиниот сопруг и нивните две деца биле принудени да ја напуштат Албанија, а женското училиште се затворило. Поминале речиси 12 месеци живеејќи во [[Букурешт]] и [[Софија]] пред да емигрираат во Соединетите Држави во 1915 година и да се населат во Натик и Саутбриџ, Масачусетс, каде му помогнала на својот сопруг да го отвори првото албанско училиште во Америка во локалната ИМКА.<ref name="My Life"/>{{Rp|173–174}} Тие се преселиле во Бостон каде Севасти ѝ помагала на нејзината сестра во издавањето на полумесечниот период ''Yll'i Mengjezit / Утринска ѕвезда'' (1917–1920 г.), и каде таа и нејзиниот сопруг станале повеќе вклучени во Ватра и албанската национална кауза.<ref name="My Life" />{{Rp|175–180}} == Враќање во Албанија и подоцнежните години == На крајот на 1921 година, Севасти Кирјази-Дако и нејзините деца се вратиле во Албанија, каде нејзиниот сопруг претходно се вратил со цел да работи со албанската влада. Во своите мемоари, Севасти ги опишала условите во Албанија како „примитивни“ и навела дека била инспирирана да го помине остатокот од својот живот за да помогне во обновата на нејзината нација.<ref name="My Life"/>{{Rp|186–193}} === Институтот Киријас (1922–1933 г.) === Заедно со нејзиниот сопруг Кристо Дако и нејзината сестра Парашќеви Кирјази, Севасти основала нова институција за женско образование во Тирана. Иако приватно финансирано, се сметало за национално училиште, кое ги опфаќало сите области, класи и религиозни верувања. Во 1926 година започнале изградба на нов објект во [[Камза]]. Објектот бил употреблив до 1927 година и бил завршен во 1929 година. [[Ахмед Зогу|Кралот Зогу I]], чии сестри принцезата Мизејен Зогу и принцезата Маџиде Зогу го посетувале училиштето во Тирана, го посетил новиот кампус. Училиштето било забележително по својата библиотека, атлетската програма, настаните за ликовни уметности, системот на студентска влада и успехот на дипломираните студенти.<ref name="My Life"/>{{Rp|201–216}} Во 1931 година училиштето ја прославило 40-годишнината од своето основање, сметајќи се себеси како продолжение на училиштето за девојки основано во Горица во 1891 година. На церемонијата присуствувале многу државници, албански и странски.<ref>{{Наведена книга|title=Foleja Kombëtare: broshurë komemorative botuar me rastin e dyzetvjetorit të Institutit Kyrias 1891-1931|date=1931|publisher=Shtypshkronja "Gutenberg"|location=Tiranë}}</ref> Во 1933 година, со национализацијата на приватното образование, Институтот Киријас бил принуден да се затвори и не бил повторно отворен и покрај постојаните барања на сестрите Кирјази до владата.<ref name="Dishnica">{{Наведена книга|title=Motrat Qiriazi|last=Dishnica|first=Dhimitër|date=1997|publisher=Shtëpia Botuese "Enciklopedike"|location=Tirana}}</ref>{{Rp|184–191}} Севасти не дозволила просториите на училиштето да бидат изнајмени од [[Црвен крст и Црвена полумесечина|Црвениот крст]] за хуманитарна работа или да се користат за нешто друго освен неговата првична намена за образование на жените.<ref name="Dishnica" />{{Rp|186–187}} По затворањето на училиштето Севасти почнала да ги пишува своите мемоари на англиски јазик.<ref name="Dishnica"/>{{Rp|188}} === Под италијанска инвазија и окупација === Италијанската инвазија на Албанија во 1939 година довела до создавање на [[Италијански протекторат на Албанија (1939–1943)|италијанскиот протекторат на Албанија (1939–1943 г.)]]. Во овој временски период, сопругот на Севасти, Кристо Дако, починал<ref>{{Наведено списание|date=Dec 1941|title=Kristo Dako-ja, pioneri i shqipes dhe i Shqiptarismit, ndroj jetë|journal=Vatra Shqiptare|issue=25–26|pages=7–8}}</ref> и училишниот имот бил пренаменет од италијанската војска како складиште за оружје.<ref name="Dishnica"/>{{Rp|188}} === Интернирање по германската инвазија === Германската инвазија и окупација на Албанија ги ставиле Севасти-Кирјази Дако и нејзината сестра Парашќеви во понатамошна опасност, а нивниот дом и поранешните училишни објекти се користеле, како што биле, како складиште за оружје во време на интензивен конфликт меѓу италијанските сили, албанските [[Антифашизам|антифашистички]] и ослободителни сили и германските освојувачи. Во 1943 година Германците пукале во училиштето, при што биле убиени другарката на Севасти и нејзиниот син. Севасти и нејзиното семејство биле затворени и депортирани во концентрациониот логор Бањица во близина на [[Белград]]<ref name="My Life"/>{{Rp|217–220}} од пронацистичките единици предводени од Џафер Дева.<ref name="Keçmezi-Basha">{{citation|access-date=2014-10-22|language=sq|url=http://www.kosova-sot.info/kulture/parashqevi-qiriazi-diplomatja-e-vetme-grua-ne-konferencen-e-paqes-ne-paris|author=Sabile Keçmezi-Basha|publisher=kosova-sot.info|title=Parashqevi Qiriazi, diplomatja e vetme grua në Konferencën e Paqes në Paris|trans-title=Parashqevi Qiriazi, the only woman diplomat in the Paris Peace Conference|quote=Parashqevi Qiriazi, u kthye në atdhe më 1921, edhe më tej ajo ndoqi me interes dhe mbështeti zhvillimet politike në Shqipëri, pa pushuar së shkruari për çështjen kombëtare. Në ndërkohë u bë një nga themelueset dhe drejtueset kryesore të Institutit Femëror "Kyrias" në Tiranë e Kamëz (1922-1933), duke e shndërruar institucionin në një nga shkollat e mesme më serioze në Shqipëri. Për shkak të qëndrimit të saj antifashist, më 15 tetor 1943 u internua nga Gestapoja në kampin Anhalt (Banjicë). I mbijetoi vdekjes dhe pas mbarimit të luftës u kthye në atdhe. Më 17 dhjetor 1970, vdiq në Tiranë.|archive-date=2015-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20150927111419/http://www.kosova-sot.info/kulture/parashqevi-qiriazi-diplomatja-e-vetme-grua-ne-konferencen-e-paqes-ne-paris|url-status=dead}}</ref><ref name="Luarasi">{{Наведување|language=sq|publisher=PrishtinaPress|url=http://prishtinapress.info/familja-atdhetare-qiriazi-dhe-mjeshtri-i-madh-i-turpit-t-b/|title=Familja atdhetare Qiriazi dhe mjeshtri i madh i turpit (T.B.)|last=Luarasi|first=Petro|quote=Si rezultat i kësaj të motrat dhe familjet e tyre u bënë object përndjekjesh nga ana e regjimit. Dy djemtë e Sevastisë u burgosën si spiunë. Djali i vogël, Gjergji, duke mos u bërë dot ballë torturave, vrau veten më 1949. Pak më vonë vdiq edhe Sevastia, nga hidhërimi i thellë për humbjen e të birit.[As a result of this both sisters and their families became target of persecution from the regime. Both sons of Sevasti were imprisoned as "spies". The younger son, Gjergj, not resisting to the tortures, killed himself in 1949. Soon after Sevasti died, from the big despair of losing her son...]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140201223055/http://prishtinapress.info/familja-atdhetare-qiriazi-dhe-mjeshtri-i-madh-i-turpit-t-b/|archivedate=February 1, 2014}}</ref><ref>{{Наведување|last=Luarasi|first=Skender|title=Parashqevi Qiriazi|journal=[[Drita (magazine)|Drita]]|date=1980-12-14|page=12}}</ref> === Повоени години под комунизмот === Кон крајот на 1944 година, по бомбардирањето на концентрациониот логор од [[Сојузници во Втората светска војна|сојузничките сили]], Севасти и нејзиното семејство биле ослободени и вратени во Албанија. Дознале дека нивниот дом бил ограбен, па почнале да го обновуваат. Различни фактори - како припадноста на Кристо Дако со [[Ахмед Зогу|кралот Зог]]<ref>{{Наведена книга|title=Zogu the First, King of the Albanians: a Sketch of His Life and Times|last=Dako|first=Christo A.|date=1937|publisher=Kristo Luarasi|location=Tirana}}</ref> и неговото служење како министер во еден од неговите кабинети,<ref name="Elsiem">{{Наведена книга|title=Historical Dictionary of Albania|last=Robert Elsie|date=2010-03-19|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0810861886|edition=II|series=Historical Dictionaries of Europe|volume=75|pages=97–98}}</ref> и поврзаноста на Кирјазите и Дакос со американските училишта, политичките фигури и протестантските мисионери, кои владата ги сметала за шпиони<ref>{{Наведена книга|title=The Anglo-American Threat to Albania|last=Hoxha|first=Enver|date=1982|publisher=8 Nëntori|location=Tirana|pages=12–13}}</ref> - ги оставиле наклонети кон [[Народна Социјалистичка Република Албанија|комунистичкиот режим во Албанија]]. Во 1946 година, тие биле иселени од нивниот дом, а училишните објекти биле претворени во училиште на комунистичката партија. Коските на Кристо Дако биле ископани, сквернавени и изгубени. Во 1946 година, синовите на Севасти, Александер и Ѓерѓ, биле уапсени и затворени, обвинети за бунт, шпионирање и антидржавни активности.<ref name="My Life"/>{{Rp|220–221}}<ref name="Luarasi"/> Во февруари 1949 година, Ѓерѓ умрел во затвор, за време на неколкудневно интензивно испрашување и [[мачење]]. Во август 1949 година, по неуспешните обиди за лоцирање на телото на Ѓерѓ и со Александер сè уште во затвор, Севасти починала во сиромаштија и со скршено срце.<ref name="My Life" />{{Rp|217–223}} Од 1959 година и понатаму, главно благодарение на напорите на Скендер Луараши,<ref>{{Наведена книга|title=The Kyrias Sisters|last=Luarasi|first=Skënder|date=1962|location=Tirana}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Gjerasim Qiriazi: jeta dhe vepra|last=Luarasi|first=Skënder|date=1962|publisher=N.SH. Botimeve "Naim Frashëri"|location=Tirana}}</ref> Севасти Кирјази и нејзиното семејство почнале повторно да го добиваат признанието во Албанија за нивниот придонес во албанското образование и еманципацијата на жените, постхумно одликувани со Орден на слободата (1960 г.), Медалот за „Наставник на народот“ (1987 г.).<ref name="Dishnica"/>{{Rp|192–194}} == Наследство == === Кино и литература === * Училиштето за девојчиња во Горица било овековечено во албанската кинематографија со саканиот филм „''Месоњаторја''“ (1979 г.). Името на главниот лик, Севасти Кирјази, било сменето во Дафина (ја игра Роза Анагности). Во согласност со официјалната атеистичка и цензурална политика на [[Народна Социјалистичка Република Албанија]], целата религија била прикажана како антиалбанска, а училиштето било идентификувано како целосно нерелигиозно (''laike'').<ref>{{Наведена книга|title=The Albanian Book and Protestant Enterprise: a 200-year Cultural Journey|last=Asllani|first=Persida|last2=Hosaflook|first2=David|date=2017|publisher=National Library of Albania and IAPS|isbn=978-9928-4202-7-5|location=Tirana|pages=160–161}}</ref> * Драма со наслов Националното гнездо (''Foleja Kombëtare'') за женското училиште и Севасти Кирјази била напишана од персоналот и студентите на институцијата Киријас во околу. 1931 година.<ref name="My Life"/>{{Rp|215}} Оваа драма била објавена како книга во 2008 година<ref>{{Наведена книга|title=Foleja kombëtare: dramë historike me katër akte|last=Skëndo|first=Lumo|date=2008|publisher=Onufri|isbn=978-99943-42-67-9|editor-last=Delvina|editor-first=Sherif|location=Tirana|editor-last2=Malltezi|editor-first2=Luan}}</ref> со вовед на [[Исмаил Кадаре]], но погрешно авторството му се припишало на Лумо Скендо. [[Податотека:2017_Sola_Reformation_Stamp_Luther_Qiriazi_Family.jpg|мини|Косовска поштенска марка 2017 година на годишнината од протестантската реформација]] === Комеморативни предмети === * Во 2017 година, сликата на Севати Кирјази била меѓу оние што биле прикажани на [[Поштенска марка|поштенската марка]] на Поштата на Косово во чест на 500-годишнината од протестантската реформација и нејзиниот албански колега.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kultplus.com/trashegimia/promovohet-pulla-postare-500-vjet-reformacion/|title=Promovohet pulla postare "500 vjet reformacion"|date=22 October 2017|accessdate=12 March 2023|archive-date=2023-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312182450/https://www.kultplus.com/trashegimia/promovohet-pulla-postare-500-vjet-reformacion/|url-status=dead}}</ref> * Во 2022 година, [[Банка на Албанија|Банката на Албанија]] ја објавила својата одлука да кова комеморативна монета со ликот на Севасти Кирјази-Дако, која била објавена во 2023 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bankofalbania.org/Shtypi/Njoftimet_per_shtyp/Vendimmarrja_e_Keshillit_Mbikeqyres_ne_mbledhjen_e_dates_7_shtator_2022.html|title=Vendimmarrja e Këshillit Mbikëqyrës në mbledhjen e datës 7 shtator 2022|work=www.bankofalbania.org|accessdate=2024-01-11}}</ref> === Во академската средина === * На 26 октомври 2016 година, Универзитетот во Горица бил домаќин на академска конференција во чест на Севасти Кирјази и Училиштето за девојки на 125-годишнината од нејзиното основање.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.itsh.edu.mk/itshksh-bashkeorganizuese-e-simpoziumit-ne-korce/|title=ITSHKSH bashkëorganizuese e simpoziumit në Korçë|work=ITSHKSH|accessdate=17 March 2023}}</ref> * На 7-11 ноември 2016 година, [[Национална библиотека на Албанија|Националната библиотека на Албанија]] и Институтот за албански и протестантски студии ко-спонзорирале симпозиум и изложба со наслов „Севасти Кирјази: 125-годишнината од образованието на Албанките“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.academia.edu/36850172|title=Exhibit: Sevasti Qiriazi, përvjetori i 125-të i arsimit të gruas shqiptare|last=Hosaflook|first=David|accessdate=19 March 2023}}</ref> * На 21 мај 2021 година, [[Албанска академија на науките|Академијата на науките на Албанија]] била домаќин на комеморативен настан за животот и делото на Севасти на 150-годишнината од нејзиното раѓање.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://akad.gov.al/ash/746-akademia-e-shkencave-e-shqiperise-organizoi-veprimtarine-jubilare-ne-150-vjetorin-e-veprimtares-sevasti-qiriazi|title=Akademia e Shkencave e Shqipërisë organizoi veprimtarinë jubilare në 150-vjetorin e veprimtares Sevasti Qiriazi|archive-url=https://web.archive.org/web/20230319153449/http://akad.gov.al/ash/746-akademia-e-shkencave-e-shqiperise-organizoi-veprimtarine-jubilare-ne-150-vjetorin-e-veprimtares-sevasti-qiriazi|archive-date=19 March 2023|accessdate=19 March 2023}}</ref> * На 25 ноември 2022 година, колеџот Кирјази (Колеџи Универзитет Кириази) бил домаќин на историски симпозиум по повод 100-годишнината од основањето на Институтот Киријас во Камез.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kohajone.com/kolegji-universitar-qiriazi-festoi-pervjetorin-e-tij-te-arte-duke-glorifikuar-vazhdimesine-100-vjecare-foto/|title=Kolegji Universitar "Qiriazi" festoi përvjetorin e Tij të artë, duke glorifikuar vazhdimësinë 100 vjeçare|date=26 November 2022|work=Koha jonë|accessdate=19 March 2023}}</ref> === Во евангелистичката протестантска заедница === * За нејзината улога како христијанска мисионерка и „Библиска жена“ во Горица, албанската протестантска заедница ја почестила Севасти Кирјази како еден од првите членови на албанската евангелистичка заедница основана од нејзиниот брат Ѓерасим Кирјази.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://evangelicalfocus.com/culture/2031/albanians-celebrate-125th-anniversary-of-the-first-school-for-girls-started-by-evangelicals|title=Albanians celebrate 125th anniversary of the first girls' school, started by evangelicals|work=Evangelical Focus|language=en|accessdate=2024-01-11}}</ref> === Источни училишта, институции итн. === * Училиште „Севасти Кирјази“ во Горица. * Училиште „Мотрат Кирјази“ во [[Клина]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kk.rks-gov.net/kline/news/shkolla-fillore-e-mesme-e-ulet-motrat-qiriazi-ne-kline-shenoi-diten-e-shkolles/|title=Shkolla Fillore e Mesme e Ulët "Motrat Qiriazi", në Klinë, shënoi ditën e shkollës}}</ref> * Гимназијата „Севасти Кирјази“ во Тирана.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gazetatema.net/sociale/perurohen-dy-shkolla-te-reja-kico-blushi-dhe-sevasti-qiriazi-veliaj-bizh-i374624|title=Përurohen dy shkolla të reja, 'Kiço Blushi' dhe 'Sevasti Qiriazi'|date=24 January 2023|work=Tema|accessdate=10 March 2023}}</ref> * Универзитетскиот колеџ Кирјази бил основан во 2016 година на имотот на оригиналниот институт Киријас (1922–1933 г.) во [[Камза|Камез]], Албанија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://qiriazi.edu.al/|title=Kolegji Universitar Qiriazi|archive-url=https://web.archive.org/web/20160916124331/http://qiriazi.edu.al:80/|archive-date=2016-09-16|accessdate=2025-02-15}}</ref> * Албанско-американска женска организација (AAWO–Motrat Qiriazi) во Њујорк.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://aawomq.org/|title=AAWO "Motrat Qiriazi" PO Box 1881, New York NY 10021 Phone: 212-244-8440 motratqiriaziaawo@gmail.com|work=AAWO "Motrat Qiriazi"}}</ref> * Во 1990 година во Приштина било основано Здружението „Мотрат Кирјази“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://womensnetwork.org/30-years-since-the-founding-of-the-association-motrat-qiriazi/|title=30 Years Since the Founding of the Association 'Motrat Qiriazi'|date=20 July 2020|work=Women's Network}}</ref> * Во Тирана има мал пат со нејзино име <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.google.com/maps/place/Rruga+Sevasti+Qirjazi,+Tirana,+Albania/@41.317455,19.792075,19z/am=t/data=!4m6!3m5!1s0x1350304e798438c3:0x6cd72d9e1fe9dde9!8m2!3d41.3174076!4d19.7925582!16s%2Fg%2F11c63svsdp?coh=164777&entry=tt|title=Rruga Sevasti Qirjazi · Rruga Sevasti Qirjazi, Tirana, Albania}}</ref> * Во 2023 година, владата на [[Македонија]] го одобрила формирањето на регионален оддел на Институтот за духовно и културно наследство на Албанците во Битола, кој го носи името на семејството Кирјази.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.itsh.edu.mk/itshksh-se-i-shtohen-edhe-gjashte-departamente-rajonale-te-trashegimise-kulturore/|title=ITSHKSH-së i shtohen edhe gjashtë Departamente rajonale të trashëgimisë kulturore|date=21 March 2023|language=Albanian|accessdate=23 March 2023}}</ref> === Разно === * Севасти Кирјази и нејзината сестра [[Парашќеви Ќиријази|Парашќеви Кирјази]] се познати во Албанија како „сестрите Кирјази“ (албански: Motrat Qiriazi). Тие се сметаат за „мајки на албанското образование“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botasot.info/speciale/161342/p6KXlqv/|title=Nënat e kombit, historia e motrave Sevasti dhe Parashqevi Qiriazi|date=2012-03-30|publisher="Bota Sot" Online|language=sq|trans-title=Mothers of the nation: History of sisters Parashqevi and Sevasti Qiriazi}}</ref> == Митови, неточности и недоследности == * Прецизната година и датумот на раѓањето на Севасти се спорни. На нејзиниот надгробен споменик во Шаре е означена 1870 година. Дхимитер Дишница го пријавил февруари 1870 година, но овој датум не го потврдил со извор.<ref>{{Наведена книга|title=Motrat Qiriazi|last=Dishnica|first=Dhimitër|date=1997|publisher=Shtëpia Botuese "Enciklopedike"|location=Tirana|page=25}}</ref> Роберт Елси го навел 24 февруари 1871 година како нејзин датум на раѓање, но не навел никаков извор.<ref>{{Наведена книга|title=A Biographical Dictionary of Albanian History|last=Elsie|first=Robert|date=2013|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-1-78076-431-3|location=New York|page=379}}</ref> Додека, манифестот за имиграција на Соединетите Држави од август 1904 година ја содржи изјавата на Севасти дека има 32 години, што сугерира дека била родена во 1872 година. Некои владини документи од Народна Република Албанија дури ја запишуваат 1876 година како нејзина раѓање, што нашироко се смета за очигледна грешка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://peizazhe.com/2024/06/20/fotografia-e-fundit-e-sevasti-qiriazi-dakos/|title=Fotografia e fundit e Sevasti Qiriazi-Dakos: Analiza e disa të dhënave në një letërnjoftim të sapozbuluar|last=Hosaflook|first=David|date=20 June 2024|work=Peizazhe|accessdate=30 June 2024}}</ref> * Често се известува без цитат дека Наим Фрашери и дал можност на Севасти Кирјази да посетува колеџ во Истанбул,<ref>{{Наведена книга|title=A Biographical Dictionary of Albanian History|last=Elsie|first=Robert|date=2013|publisher=I.B. Tauris|isbn=9781780764313|location=New York|page=379}}</ref> но нејзиниот брат Ѓерасим го организирал нејзиното образование со помош на протестантски мисионери како Александар Томсон.<ref name="My Life"/>{{Rp|63–65}} * Често се пишува дека Севасти Кирјази дипломирала на колеџот Роберт. Поточно, таа дипломирала на нејзината сестринска институција, „Американски колеџ за девојки во Константинопол“, основана од Женскиот одбор на мисии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://findingaids.library.columbia.edu/ead/nnc-ut/ldpd_4492681|title=Woman's Board of Missions records, 1862 -- 1927 &#124; Burke Library at Union Theological Seminary &#124; Columbia University Libraries Finding Aids}}</ref> Овој колеџ се споил со Роберт колеџ во 1971 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://website.robcol.k12.tr/en/about-rc/history|title=History of RC|work=Robert College Official Website|accessdate=20 March 2023|quote=In 1971, Robert Academy (the high school division on the Bebek campus) and ACG merged as a co-ed high school on the Arnavutköy campus as Robert College.}}</ref> 80 години по нејзиното дипломирање. * Се тврди дека Севасти не била Албанка, туку Влавка, но нејзината автобиографија тоа јасно го побива („Јас сум Албанка“<ref name="My Life" />{{Rp|9}}), како и други извори. * За време на цензура во комунизмот, Севастиевото училиште за девојчиња во Горица се велело дека било целосно нерелигиозно (''laike''), но овој мит бил разоткриен со архивско истражување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://instituti.org/wp-content/uploads/2023/02/20230226_Qiriazet_a_ishin_protestante.pdf|title="Dëshmi që Shkolla e Vashave e Korçës ishte protestante" in "Vëllezërit dhe Motrat Qiriazi, Kristo Dako dhe Shkolla e Vashave e Korçës, a ishin protestantë?"|last=Quanrud|first=John|last2=Hosaflook|first2=David|work=Dëshmi që Shkolla e Vashave e Korçës ishte protestante|pages=48–53|archive-url=https://web.archive.org/web/20230302132237/https://instituti.org/wp-content/uploads/2023/02/20230226_Qiriazet_a_ishin_protestante.pdf|archive-date=2 March 2023|accessdate=2 March 2023}}</ref> * Вообичаено се известува дека Севасти го организирала и присуствуваал на првиот [[Битолски конгрес]] во 1908 година. Всушност, нејзиниот брат Ѓерѓ бил примарен организатор на Конгресот;<ref>{{Наведена книга|title=Gjergj Qiriazi: Veprimtaria dhe veprat|last=Lloshi|first=Xhevat|date=2022|publisher=ISSHP|isbn=978-9928-4519-9-6|location=Tirana}}</ref> таа не можела да присуствува поради нејзините обврски во Горица, па нејзината сестра Парашќеви отишла како претставничка на женското училиште во Горица. * На споменикот покрај нејзиниот гроб (Шаре, Тирана, Албанија) се известува дека таа заедно со нејзината сестра Парашќеви учествувала на Париската мировна конференција (1919 г.). Нема запис дека учествувала Севасти. == Поврзано == * [[Албанска азбука]] == Наводи == {{Наводи}} == Понатамошно читање == * Киријас-Дако, Севасти. ''Мојот живот: Автобиографијата на пионерот на женското образование во Албанија'' . Тирана: IAPS, 2022 година,{{ISBN|978-1-946244-43-7}} . * Кирјази-Дако, Севасти (заг. Теута Тоска). ''„Kujtime të paharruara“ и пишуваат други'' . Тирана: ISSHP, 2022 година,{{ISBN|978-9928-4730-5-9}} . * Хосафлук, Дејвид. ''Lëvizja Protestante te Shqiptart, 1816–1908'' . Скопје: Institut i Trashëgimisë Shpirtërore e Kulturore të Shqiptarëve, 2019,{{ISBN|978-608-4897-08-8}} . * Кириази-Дако, Севасти (зак. Холгер Даши). ''Јета време'' . Shkup: Instituti i Trashëgimisë Shpirtërore e Kulturore të Shqiptarëve, 2016,{{ISBN|978-608-4653-41-7}} . * Кванруд, Џон и Дејвид Хосафлук. „ [https://instituti.org/were-the-kyrias-siblings-kristo-dako-and-the-kortcha-girls-school-protestant-a-response-to-the-re-emergence-of-a-communist-era-narrative/ Дали браќата и сестрите Киријас, Кристо Дако, и Девојското училиште Горица беа протестанти? Одговор на повторното појавување на наративот од комунистичката ера] “. IAPS, 2023 (или на албански – [https://instituti.org/vellezerit-dhe-motrat-qiriazi-kristo-dako-dhe-shkolla-e-vashave-e-korces-a-ishin-protestante A ishin protestantë vëllezërit dhe motrat Qiriazi, Kristo Dako dhe Shkolla e Vashave e Korçës? Përgjigje ndaj rishfaqjes së një narrative të erës komuniste | Институт за албански и протестантски студии] ) * Дишница, Димитер. ''Мотрат Кирјази'' . Тирана: Shtëpia Botuese „Enciklopedike“, 1997 г. {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Кирјази, Севасти}} [[Категорија:Луѓе од Битола]] [[Категорија:Починати во 1949 година]] [[Категорија:Родени во 1871 година]] [[Категорија:Албански учители]] [[Категорија:Кирјази]] fn1jxygd7ted21pqlduzfvt45cesexp Спиритуал 0 1378766 5648366 5460149 2026-10-20T20:25:40Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648366 wikitext text/x-wiki [[Податотека:MotherlessChild1899.jpg|мини|Ноти од 1899 г. за спиритуалот ''Sometimes I Feel Like a Motherless Child'' ]] '''Спиритуал'''<ref>{{ДРМЈ|спиритуал}}</ref> ({{Langx|en|Spiritual, Spiritual music}}) или '''црнечка духовна песна''' — духовна песна на Афроамериканците протестанти. Како жанр, спиритуалот се појавил околу 60-те и 70-те години на [[19 век|XIX век]] во [[Соединети Американски Држави|САД]].<ref>{{Cite web|url=https://www.loc.gov/item/ihas.200197495/|title=African American Spirituals|website=Library of Congress}}</ref> Тој се појавил како преработена песна на робови од Афроамериканците на американскиот Југ (во тие години бил користен поимот „џубилиз“). == Историја == Извор на афроамериканските спиритуали се духовните химни донесени во [[Северна Америка]] од белите доселеници. Европските емигранти од шкотско-гелско потекло со себе ја донеле [[Традиција|традицијата]] на изведување риспонс (од [[Англиски јазик|англ]]. response — „одговор“) — хорски пеења карактеристични за [[Методизам|Методистичката црква]]. Овој вокален облик им се пренел на афроамериканските изведувачи на спиритуали во голема мера благодарение на делото на англискиот проповедник [[Исак Вотс]], чие издание од 1820 г. било многу популарно на југот на [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]]. Тематиката на спиритуалите ја сочинувале библиски [[Стар завет|старозаветни]] приказни, особено оние поврзани со темата на ослободување ([[Мојсеј]], Даниил). Честопати се користеле и сцени од [[Книгата на Откровението]]. Песните биле приспособувани кон конкретните услови на секојдневието и бит на Афроамериканците и биле подложени на фолклорна обработка. == Стилистички особености == Спиритуалите сврзуваат карактеристични елементи на африканските изведувачки традиции (колективна импровизација, карактеристична ритмика со изразена полиритмија, глисандови звуци, нетемперирани акорди, особена емоционалност) со стилските црти на американските пуритански химни, кои потекнуваат од англо-келтска основа. Спиритуалите имаат прашално-одговорна (респонсорна) структура во дијалог меѓу проповедникот и парохијаните: проповедникот, изведувајќи ја вокалната партија, ја „прашува“ паствата; паствата, пак, хорски му „одговара“ на проповедникот, исто така со вокална партија (ова е познато како ''call and response'' или на македонски „повик и одговор“). Честопати, пеењето било придружено со плескање со дланките, тропање со нозете, а поретко и со танци. Спиритуалите значително влијаеле на зародишот, обликувањето и развојот на [[Џез|џезот]]. Многу од нив, џез-музичарите ги користат како теми за импровизација. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20150714160231/http://www.spiritualsproject.org/sweetchariot/ Sweet Chariot: the story of the spirituals] * [https://web.archive.org/web/20160204005555/http://www.tnstate.edu/library/digital/FISK.HTM Fisk Jubilee Singers] * [http://www.library.upenn.edu/special/gallery/anderson/av/index.html Marian Anderson: A Life in Song] * [http://imslp.org/wiki/User:Clark_Kimberling/Historical_Notes_1 Historical Notes on African American melodies] * [https://www.partitions-domaine-public.fr/partitions/themes/gospel.html Free Gospel sheet music] * [http://www.spirituals-database.com/ The Spirituals Database] [[Категорија:Американска народна музика]] [[Категорија:Видови песни]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ g7kz84ee1b17k1hg8teins32f0yqv4n Сино-линеста риба хирург 0 1381170 5648269 5560081 2026-10-20T15:23:57Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648269 wikitext text/x-wiki {{Taxobox|name=''Сино-линеста риба хирург''|image=Acanthurus lineatus Reunion.jpg|status=LC|status_system=IUCN3.1|regnum=[[Животни]]|phylum=[[Хордати]]|classis=[[Зракоперки]]|ordo=[[Акантуриформи]]|familia=[[Хирургови]]|genus=''[[Хирурзи]]''|species='''''Сино-линеста риба хирург'''''|binomial=''Acanthurus lineatus''|binomial_authority=(Линеј, 1758)|synonyms=}}'''Сино-линеста риба хирург''', '''риба хирург кловн''', '''зебреста риба хирург''', '''пругаста риба хирург''' или '''риба хирург во пижами''' ({{науч|Acanthurus lineatus}}) — морска [[Зракоперки|зракоперкаста]] риба која припаѓа на семејството ''Acanthuridae'', хируршки риби, риби еднорози и танг риби. Овој вид се наоѓа во Индо-Пацифичкиот регион. == Таксономија == Сино-линестата риба хирург првпат формално била опишана како ''Chaetodon lineatus'' од [[Карл Линеј|Линеј]] во 10-то издание на ''[[Систем на природата]]'' објавено во 1758 година со неговата типска локација дадена како „Инди“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://researcharchive.calacademy.org/research/ichthyology/catalog/fishcatget.asp?tbl=species&genus=Acanthurus|title=CAS - Eschmeyer's Catalog of Fishes|work=researcharchive.calacademy.org|accessdate=2025-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20260211083036/https://researcharchive.calacademy.org/research/ichthyology/catalog/fishcatget.asp?genus=Acanthurus&tbl=species|archive-date=2026-02-11|url-status=dead}}</ref> Родот ''Acanthurus'' е еден од двата рода во племето ''Acanthurini'', кое е едно од трите племиња во потсемејството ''Acanthurinae'', кое е едно од двете потсемејства во семејството ''Acanthuridae''.<ref>J. S. Nelson; T. C. Grande; M. V. H. Wilson (2016). ''Fishes of the World'' (5th ed.). Wiley. pp. 497–502. ISBN <bdi>978-1-118-34233-6</bdi>.</ref> == Етимологија == Сино-линестата риба хирург го има специфичното име ''lineatus'', што значи „обрабен“, што се однесува на жолтите и црните линии на телото на оваа риба.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://etyfish.org/acanthuriformes2/|title=Order ACANTHURIFORMES (part 2): Families EPHIPPIDAE, LEIOGNATHIDAE, SCATOPHAGIDAE, ANTIGONIIDAE, SIGANIDAE, CAPROIDAE, LUVARIDAE, ZANCLIDAE and ACANTHURIDAE|date=2020-07-21|work=The ETYFish Project|language=en-US|accessdate=2025-11-26}}</ref> == Карактеристики == Овој вид достигнува околу 38 сантиметри во должина. Голем дел од телото има црни сини и жолти ленти, а врвот на главата е шарен со жолта боја. Стомакот е сивкаст. Градните перки имаат потемнети зраци, а карличните перки се жолто-кафеави со црни рабови. Единките од Филипините се разликуваат по боја.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fishbase.us/summary/Acanthurus-lineatus.html|title=Acanthurus lineatus summary page|work=FishBase|language=en|accessdate=2025-11-26}}</ref> Сино-линестата риба хирург, како и другите хируршки риби, поседува остра боцка од двете страни на основата на опашката, но за разлика од другите хируршки риби, боцките се отровни и способни да нанесат болни рани на оние што ги дресерираат. {{Multiple image|image1=Striped surgeonfish (Acanthurus lineatus) (46864395325) (cropped).jpg|image2=NijiHG.jpg|image3=Acanthurus lineatus, Kisite, Lungalunga, KE-KW, KE imported from iNaturalist photo 28716595.jpg|total_width=600|align=center|caption1=Возрасна единка|caption2=Младинче|caption3=Сино-линестата риба хирург во [[Кенија]]}} == Распространетост == Сино-линестата риба хирург се јавува во [[Индиски Океан|Индискиот Океан]] од [[Источна Африка]] до западниот [[Тихи Океан]] до [[Голем Корален Гребен|Големиот Корален Гребен]], [[Јапонија]], [[Полинезија]] и [[Хаваи]].<ref name=":0" /> == Ареал == Рибата со обрабени хирурзи е поврзана со гребени, живеејќи во морски води длабоки само неколку метри. Таа е бентопелагична.<ref name=":0" /> == Однесување == Рибата е територијална, со голем мажјак кој ја брани територијата за хранење и [[харем]] од женки. Возрасните единки може да се собираат и масовно за време на мрестење. Младенецот е осамен. Рибата е претежно тревојадна, но понекогаш може да јаде ракообразни животни.<ref name=":0" /> Поголемиот дел од нејзината исхрана се алги. Се исхранува во текот на денот. Видот сино-линеста риба хирург кој се наоѓа во [[Австралија]], во [[Индиски Океан|Индискиот Океан]], има поголема стапка на одбрана од натрапници. Рибите со обрабени хирурзи во Индискиот Океан имаат помала големина на телото, што им овозможува поголем пристап и изобилство на храна, поради оштетувањето од урагани на гребените, подобрувајќи ја целокупната алгална трева со која се храни сино-линеста риба хирург. == Човечка употреба == Овој вид има комерцијална и украсна вредност. Особено е важен меѓу гребенските риби на [[Американска Самоа]]. Во некои области е интензивно експлоатиран, но живее во многу заштитени зони и генерално е широко распространет и чест. == Наводи == <references /> [[Категорија:Риба хирург]] [[Категорија:Морски риби]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] 90h5iwspnfc2ru5ikwad1hucnfj8zd6 Список на глаголични ракописи (1300–1399) 0 1392069 5648368 5557982 2026-10-20T20:51:44Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648368 wikitext text/x-wiki Ова е список на глаголични ракописи во периодот од 1300–1399. == 1300–1399 == {| class="wikitable sortable" style="text-align:left" !Тип ! Кратенка ! Датум ! Ознака ! Библиотека ! Потекло ! Бр. на листови ! Димензии ! Колони и редови ! Забелешка ! Скенови |- | miscellany | FgPis | 1300s (early) | Fragm. glag. 89, 90 a-j | [[Хрватска академија на науките и уметностите]] | Хрватска | 17 | | | Pazinski odlomci (Pazin fragments). [[Ivan Kukuljević Sakcinski]] found 11 fragments, while 6 were found in 2005 in the Franciscan Monastery of [[Pazin]].<ref name="Gadžijeva et al. 2014" /> | |- | Legent of Saint Eustachius | Fg(Leg)NM | 1300s (early) | 63 R/5 | Kapiteljski arhiv, [[Novo Mesto]] | Хрватска | 1 | 29 x 24.5&nbsp;cm | | odlomak Legende o svetom Eustahiju iz Novoga Mesta (fragment of the Legend of Saint Eustachius from Novo Mesto).<ref name="Gadžijeva et al. 2014" /> | |- | Homily of Saint [[John Chrysostom]] on the Beheading of [[John the Baptist]] | FgLab<sub>2</sub> | 1300s (first half) | Glagolitica 16/I Gč 48. Fg. glag. hom. | [[Национална и универзитетска библиотека на Словенија]] | Хрватска | 2 | 23.5 x 17–21.5&nbsp;cm | | Ljubljanski odlomak homilije (Ljubljana homily fragment).<ref name="Gadžijeva et al. 2014" /> | |- | требник | BrPad | 1300s (middle) | MS 2282 | Library of the [[University of Padua]] | Хрватска | 308 | 14 x 21.5&nbsp;cm | 2 co x 29 ro | Padovanski brevijar (Padua breviary).<ref name="Gadžijeva et al. 2014" /><ref name="Tandarić 1977">{{cite journal |last=Tandarić |first=Josip |date=1977 |title=Hrvatskoglagoljski Padovanski brevijar |trans-title=The Croato-Glagolitic Padua Breviary |language=hr |journal=Slovo |volume=27 |pages=129–147}}</ref> | |- | псалтир, book of hours | PsLob | 1359 | XXIII G 67 | [[Национална библиотека на Чешка]] | [[Сењ]] | 160 | 12 x 10&nbsp;cm | | Lobkovićev psaltir (Lobković’s psalter). Written by a deacon named Kirin.<ref name="Gadžijeva et al. 2014" /> | bgcolor=#F2CEEC | [https://glagoljica.hr/?pr=i&id=19273 GHR] | |- | мисал | [[Missal of duke Novak|MNov]] | 1368 | Codex slave 8 | [[Австриска национална библиотека]] | [[Краварже]] | 271 | 32 x 24&nbsp;cm | 2 co x 29 ro | Misal kneza Novaka (Novak's Missal). Written and illuminated by [[knez (title)|knez]] Peter I Novak of clan Mogorović, a knight from [[Kravaře]] in the court of king [[Louis I of Hungary]]. It later served as the type for the [[Missale Romanum Glagolitice]].<ref name="Gadžijeva et al. 2014" /><ref name="Milčetić 1911" /><ref name="Vajs 1948" /> | |- | требник | BrVat<sub>5</sub>+BrVat<sub>6</sub> | ~1350-1375 | Borgiano illirico 5+6 | [[Ватиканска библиотека]] | Трибиховиќи, [[Лика]] | 248+212 | 31 x 22&nbsp;cm | | Vatikanski brevijar Illirico 5+6 (Vatican breviary Illirico 5+6). Ransomed from the Turks in 1487. At one point, this manuscript was split in two. The second half was written by a scribe named Fabijan.<ref name="Gadžijeva et al. 2014" /><ref name="Vajs 1910" /><ref name="Milčetić 1911" /><ref name="Hamm 1953">{{cite journal |last=Hamm |first=Josip |date=1953 |title=Varijante u prijepisima hrvatskih glagoljaša |trans-title=Variants in the Copies of Хрватскаn Glagolites |language=hr |journal=Slovo |volume=2 |pages=13–35}}</ref><ref name="Hamm 1958">{{cite journal |last=Hamm |first=Josip |date=1958 |title=Judita u hrvatskim glagoljskim brevijarima |trans-title=Judith in Croato-Glagolitic Breviaries |language=hr |journal=Radovi Staroslavenskog Instituta |volume=1 |pages=5–72}}</ref><ref name="Džurova et al. 1985">{{cite book |last1=Džurova |first1=Axinia |last2=Japundžić |first2=Marko |last3=Stančev |first3=Krasimir |date=1985 |title=Catalogo dei manoscritti slavi della Biblioteca Vaticana |trans-title=Catalogue of Slavic Manuscripts in the Ватиканска библиотека |language=it |location=Sofia |publisher=Svjat}}</ref><ref name="Damjanović 2001">{{cite journal |last=Damjanović |first=Stjepan |date=2001 |title=Muka kao nepresušno nadahnuće kulture |trans-title=Suffering as an Unquenchable Inspiration of Culture |language=hr |journal=Pasionska baština |pages=89–95}}</ref><ref name="Badurina Stipčević 2004a">{{cite journal |last=Badurina Stipčević |first=Vesna |date=2004 |title=The Old Testament Book of Esther in Хрватскаn Glagolitic Vatican Illirico 5 Breviary from 14th century |journal=Palaeoslavica |volume=XXII/2 |pages=5–39}}</ref> | |- | требник | Fg(Br)Foj | 1300s (middle) | n/a | n/a | Хрватска | 1 | 17.5 x 23&nbsp;cm | | Fojnički glagoljski odlomak brevijara (Fojnica Glagolitic breviary fragment). It was found in 1950 by [[Josip Hamm]] in the [[Fojnica Franciscan Monastery]], and for some time it was kept in the library of the Franciscan Monastery of Sants Peter and Paul on the Hill in [[Livno]], but today it is lost.<ref name="Gadžijeva et al. 2014" /> | |- | требник | BrVnd | 1380 | Cod. slav. 121 | [[Австриска национална библиотека]] | Хрватска | 22 | | | Bečki odlomak brevijara (Vienna breviary fragment). | bgcolor=#F2CEEC | [https://onb.digital/result/10022C7D ÖNB] |- | мисал | MLab<sub>1</sub> | 1380-1420 | Ms 162 (C 162a/2) | [[Национална и универзитетска библиотека на Словенија]] | [[Крбава]] | 245 | 34.5 x 25.5&nbsp;cm | | Prvi ljubljanski (beramski) misal (First Ljubljana (Beram) missal). Written and illuminated by Bartol Krbavac. Used in Beram, [[Istria]].<ref name="Gadžijeva et al. 2014" /><ref name="Milčetić 1911" /><ref name="Vajs 1948" /> | bgcolor=#F2CEEC | [http://dlib.si/details/URN:NBN:SI:IMG-LHTTHYHC/?euapi=1&query=%27keywords%3dmisal%27&sortDir=ASC&sort=date&pageSize=50 dlib.si], [https://digitalna.nsk.hr/pb/?object=info&id=19395 NSK] |- | псалтир, мисал, требник | PsPar | 1380 (?) | Slave 11 | [[Bibliothèque nationale de France]] | [[Прага]], Чешка Република | 200 | 11 x 17&nbsp;cm | | Pražski psaltir: „Legenda o sv. Václavu a sv. Ludmile” (Прага psalter: Legend of Saint Václav and Saint Ludmila). It also contains 9 hymns.<ref name="Gadžijeva et al. 2014" /> | bgcolor=#F2CEEC | [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10077285j?rk=21459;2 BnF] |- | требник | BrAc | 1384 (?) | III c 12 | [[Хрватска академија на науките и уметностите]] | [[Истра]] | 70 | 29.2 x 20.5&nbsp;cm | 2 co x 42 ro | Akademijin brevijar (Academy Breviary). It includes a psalter.<ref name="Gadžijeva et al. 2014" /><ref>{{cite journal |last=Šimić |first=Marinka |date=2006 |title=Grafijske i fonološke osobitosti ''Akademijina brevijara'' (III c 12) |trans-title=Graphical and Phonological Qualities of the ''Academy Breviary'' (III c 12) |language=hr |journal=Rasprave Instituta Za Hrvatski Jezik I Jezikoslovlje |volume=32 |pages=249–267}}</ref><ref>{{cite journal |last=Šimić |first=Marinka |date=2008 |title=Leksik psaltira ''Akademijina brevijara'' (III c 12) |trans-title=Lexicology of the Psalter in the ''Academy Breviary'' (III c 12) |language=hr |journal=Slovo |volume=56-57 |pages=531–544}}</ref> | |- | codex | CodRms | 1395 | Manuscrits. Ms. 255 | [[Карнегиева библиотека во Ремс]] | [[Прага]], Чешка Република | 32 | 23.5 x 17.6&nbsp;cm | | Codex written in the [[Emmaus monastery]] in [[Прага]], commonly known as the Emmaus Evangelie or Remis Gospel.<ref name="Gadžijeva et al. 2014" /> | bgcolor=#F2CEEC | [https://www.bm-reims.fr/PATRIMOINE/doc/SYRACUSE/1866490/liber-evangeliarum-et-epistolarum-ad-usum-ecclesiae-ss-hieronymi-et-procopii-pragensis-vulgo-texte-d BM-Remis] | |- | требник | BrVO | 1396 | Codex slave 3 | [[Австриска национална библиотека]] | [[Омишаљ]] | 468 | 35 x 27&nbsp;cm | 2 co | Brevijar Vida Omišljanina (Breviary of Vid of Omišalj). The first part, until page 379, was written by a scribe named Vid of Omišalj, for the church of [[Roč]].<ref name="Gadžijeva et al. 2014" /><ref name="Milčetić 1911" /><ref name="Birkfellner 1975">{{cite book |last=Birkfellner |first=Gerhard |date=1975 |title=Glagolitische und kyrillische Handschriften in Österreich |trans-title=Glagolitic and Cyrillic Manuscripts in Austria |language=de |location=Vienna |publisher=Austrian Academy of Sciences}}</ref><ref>{{cite journal |last=Mihaljević |first=Milan |date=1997 |title=Jezična slojevitost Brevijara Vida Omišljanina iz 1396. godine |trans-title=Linguistic Layering in the Breviary of Vitus of Omišalj from 1396 |language=hr |journal=Suvremena Lingvistika |volume=43-44 |pages=191–209}}</ref><ref>{{cite journal |last=Badurina Stipčević |first=Vesna |date=2009 |title=''Knjige o Makabejcima'' u hrvatskoglagolkskoj književnosti: ''Druga knjiga o Makabejcima'' u hrvatskoglagoljskim brevijarima |trans-title=''The Books of Maccabees'' in Croato-Glagolitic Literature: ''The Second Book of Maccabees'' in Croato-Glagolitic Breviaries |language=hr |journal=Slovo |volume=59 |pages=1–75}}</ref> | |- | требник | Fg(Br)Bein | 1390-1410 | Beinecke MS 749 | [[Хрватска академија на науките и уметностите]] | Хрватска | 2 | | | Beinecke bifolium. | bgcolor=#F2CEEC | [https://collections.library.yale.edu/catalog/10613748 Yale] |- | требник | Fg(Br)Apost | 1300s (late) | Fragm. glag. 54 | [[Хрватска академија на науките и уметностите]] | Хрватска | 1 | | | Dvolist apostola (brevijara).<ref name="Gadžijeva et al. 2014" /> | |- | bulla | | 1300s (after 1371) | | [[Национална и универзитетска библиотека во Загреб]] | | 1 | | | Bula pape Grgura XI. izdana Pavlinima. Translation of the papal bull of 1371. | bgcolor=#F2CEEC | [https://digitalna.nsk.hr/pb/?object=info&id=572725 NSK] |- | требник | Fg(Br)Dub<sub>2</sub> | 1300s (late) | | [[Хрватска академија на науките и уметностите]] | | 1 | | | Drugi dubašljanski odlomak brevijara<ref name="Galović 2017" /> | |- | требник | BrLab<sub>1</sub> | 1300s (late) | Ms 161 (C 161a/2) | [[Национална и универзитетска библиотека на Словенија]] | Хрватска | 180 | 32 x 22&nbsp;cm | | Prvi ljubljanski brevijar (First Ljubljana breviary). From Beram in [[Istria]].<ref name="Gadžijeva et al. 2014" /><ref name="Vajs 1910" /><ref name="Milčetić 1911" /><ref name="Badurina Stipčević 2008">{{cite journal |last=Badurina Stipčević |first=Vesna |date=2008 |title=Još jedna glagoljska verzija ''Protevanđelja Jakovljeva'' |trans-title=Another Glagolitic Version of the ''Protevangelium of James'' |language=hr |journal=Slovo |volume=56-57 |pages=75–92}}</ref> [http://dlib.si/details/URN:NBN:SI:IMG-RYDYCFUG/?euapi=1&query=%27keywords%3dmisal%27&sortDir=ASC&sort=date&pageSize=50 Scan at dLib]. | bgcolor=#F2CEEC | [https://digitalna.nsk.hr/pb/?object=info&id=19406 NSK] [https://glagoljica.hr/?pr=i&id=19406 GHR] |- | мисал | MKop | 1300s (late) | NY kongelig Samling 41 b, 2 | [[Royal Library, Denmark]] | [[Роч]] (пронајден таму во 1499) | 263 | 29.5 x 19&nbsp;cm | | Kopenhagenski misal (Copenhagen missal).<ref name="Gadžijeva et al. 2014" /> [https://hrcak.srce.hr/13867 Description]. | |- | [[Rule of Saint Benedict]] | RegBen | 1300s (late) | I a 74 | [[Хрватска академија на науките и уметностите]] | Хрватска | | | | Regula svetoga Benedikta.<ref name="Gadžijeva et al. 2014" /> | |- | требник | Fg(Br)Dub<sub>1</sub> | 1300s | | [[Хрватска академија на науките и уметностите]] | | 1 | | | Prvi dubašljanski odlomak brevijara.<ref name="Galović 2017">{{cite journal |last=Galović |first=Tomislav |date=1 March 2004 |title=Inventar i stanje glagoljskih rukopisa u arhivu župe Sv. Apolinara mučenika - Дубашница na otoku Krku |trans-title=Inventory and Status of Glagolitic Manuscripts in the Archive of the Parish of St. Apollinaris the Martyr - Дубашница on the Island of Krk |url=https://hrcak.srce.hr/file/11128 |language=hr |journal=Arhivski Vjesnik |volume=46 |issue=1 |pages=209–220 |access-date=13 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250712165339/https://hrcak.srce.hr/file/11128 |archive-date=2025-07-12 |url-status=dead}}</ref> | |- | требник | BrVb<sub>2</sub> | 1300s | n/a | [[Врбник|Врбничка]] парохиска библиотека | [[Врбник (Крк)|Врбник]] | 295 | 36 x 27&nbsp;cm | 2 co x 28-29 ro | Drugi vrbnički brevijar. Written by 3-4 hands.<ref name="Gadžijeva et al. 2014" /><ref name="Vajs 1910" /><ref name="Milčetić 1911" /><ref name="Štefanić 1960" /><ref>{{cite journal |last=Hamm |first=Josip |author-link=Josip Hamm |date=1952 |title=Datiranje glagoljskih tekstova |trans-title=Dating Glagolitic Texts |language=hr |journal=Radovi Staroslavenskog Instituta |issue=1 |pages=5–72}}</ref> | |- | требник | BrVb<sub>4</sub> | 1300s | n/a | [[Врбник|Врбничка]] парохиска библиотека | Хрватска | 112 | 35 x 27&nbsp;cm | | Četvrti vrbnički brevijar. Kept in Vrbnik from 1605 on.<ref name="Gadžijeva et al. 2014" /><ref name="Milčetić 1911" /><ref name="Štefanić 1960" /> | |- | требник | BrOxf | 1300s | Ms. Canon. Lit. 172 | [[Бодлеанска библиотека]] | Хрватска | 410 | 15 x 10.2&nbsp;cm | 2 co x 28 ro | Oxfordski brevijar (Oxford breviary). It includes a missal and a Roman Ritual.<ref name="Gadžijeva et al. 2014" /><ref name="Vajs 1948">{{cite book |last=Vajs |first=Josef |date=1948 |title=Najstariji hrvatskoglagoljski misal |trans-title=The Oldest Croato-Glagolitic Missal |language=hr |location=Zagreb |publisher=Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti}}</ref><ref name="Vajs 1915b">{{cite journal |last=Vajs |first=Josef |date=1915 |title=Hlaholské kodexy v Bodlejaně v Oxfordě |trans-title=Glagolitic Codices in the Bodleian in Oxford |language=cs |journal=Časopis katol. Duhovenstva v Praze |volume=55/81 |pages=561–574}}</ref><ref name="Tadin 1954">{{cite journal |last=Tadin |first=Martin |date=1954 |title=Glagolitic Manuscripts in the Bodleian Library |journal=Oxford Slavonic Papers |volume=5 |pages=133–144}}</ref><ref name="Franolić 1994">{{cite book |last=Franolić |first=Branko |date=1994 |title=Хрватскаn Glagolitic Printed Texts (Recorded in the British Library General Catalogue) |location=London |publisher=ХрватскаnInformation Centre}}</ref><ref name="Petrović 2004">{{cite journal |last=Petrović |first=Ivanka |date=2004 |title=''Djela apostola Ivana'' (''Acta Iohannis'') u hrvatskoglagoljskoj književnosti srednjega vijeka |trans-title=''The Acts of the Apostle John'' (''Acta Iohannis'') in Medieval Croato-Glagolitic Literature |language=hr |journal=Glagoljica I Hrvatski Glagolizam |location=Zagreb |publisher=Staroslavenski institut i Krčka biskupija |pages=1999–227}}</ref><ref name="Mihaljević 2006a">{{cite book |last=Mihaljević |first=Milan |date=2006 |title=Sintaktička svojstva najstarijih hrvatskoglagoljskih tekstova |trans-title=Syntactical Properties of the Oldest Croato-Glagolitic Texts |language=hr |location=Sofia |publisher=I. k. Goreks Pres |pages=221–238}}</ref> | bgcolor=#F2CEEC | [https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/ca8348cf-b991-415f-ab8e-ca96b654c322/ DB] |- | требник | BrMed | 1300s | Plut. 1.10 | [[Библиотека Лауренцијана]] | Хрватска | 124 | 22 x 16&nbsp;cm | 2 co 31 ro | Medicejski brevijar (Medici breviary).<ref name="Gadžijeva et al. 2014" /><ref>{{cite journal |last=Gajdoš |first=Vševlad Jozef |date=1966 |title=Medicejský glagolský kódeks |trans-title=The Medici Glagolitic Codex |language=cs |journal=Slavia |volume=XXXV |pages=36–56}}</ref> | |- | мисал | MVat<sub>4</sub> | 1300s | Borgiano illirico 4 | [[Ватиканска библиотека]] | [[Omišalj]] (possibly) | 278 | 31.2 x 24&nbsp;cm | 2 co x 31 ro | Vatikanski misal Illirico 4.<ref name="Gadžijeva et al. 2014"/><ref name="Milčetić 1911"/><ref name="Vajs 1948"/> | |- | требник | | 1300s | | [[Национална и универзитетска библиотека во Загреб]] | Хрватска | 2 | 33 x 26&nbsp;cm | 2 co | Ulomak brevijara. | bgcolor=#F2CEEC | [https://digitalna.nsk.hr/pb/?object=info&id=580097 NSK] |- | требник | BrPm | 1300s-1400s | III b 10 | [[Хрватска академија на науките и уметностите]] | Хрватска | 414 | 27.5 x 20.5&nbsp;cm | | Pašmanski brevijar. From the beginning of the 15th century kept in the [[Zadar]] area.<ref name="Gadžijeva et al. 2014" /><ref name="Vajs 1910" /><ref name="Milčetić 1911" /><ref name="Štefanić 1969">{{cite book |last=Štefanić |first=Vjekoslav |date=1969–1970 |title=Glagoljski rukopisi Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti |trans-title=Glagolitic Manuscripts of the Yugoslav Academy of Sciences and Arts |language=hr |location=Zagreb |publisher=[[Yugoslav Academy of Sciences and Arts]]}}</ref> | |- | miscellany | MisIvan | 1300s-1400s | | Saint Francis Xavier Monastery in Zagreb | Хрватска | | | | Ivančićev zbornik.<ref name="Gadžijeva et al. 2014" /> | |- | gospels | FgKrt | 1375 | SNKJ 4118 | [[Словачка народна библиотека]] | [[Прага]], Чешка Република | 1 | | | Emmaus Gospels. Gospels of [[Emmaus monastery]] in Прага. | bgcolor=#F2CEEC | [https://www.wdl.org/en/item/14214/#languages=chu WDL]{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | Codex | FgCzk | 1300s/1400s | XVII.J.17/6 | [[Национална библиотека на Чешка]] | Чешка Република | 1 | 1,5 x 2,5&nbsp;cm, 2,5 x 4,5&nbsp;cm, 8,5 x 6&nbsp;cm | | Hlaholské zlomky. Codex fragments. | bgcolor=#FFE6FB | [http://www.manuscriptorium.com/apps/index.php?direct=record&pid=AIPDIG-NKCR__XVII_J_17_6_34OG6NC-cs MANUSCR] |- | мисал | | 1300s/1400s | R 7843 | [[Национална и универзитетска библиотека во Загреб]] | Хрватска | 1 | 29.8 x 21.2&nbsp;cm | | Glagoljski misal-ulomak. | bgcolor=#FFE6FB | [https://digitalna.nsk.hr/pb/?object=info&id=578972 NSK] - correct scan? |- | требник | | 1300s/1400s | | [[Национална и универзитетска библиотека во Загреб]] | Хрватска | 2 | 31 x 23&nbsp;cm | 2 co | Ulomak brevijara. | bgcolor=#F2CEEC | [https://digitalna.nsk.hr/pb/?object=info&id=580101 NSK] |- | мисал | Fg(Ms)J37/a | 1300s/1400s | Sign. Fragm. glag. 37/a | [[Национална и универзитетска библиотека во Загреб]] | Хрватска | 2 | 24.5 x 21.5/13.5&nbsp;cm | 2 co | Krnji dvolist misala JAZU 37/a. | bgcolor=#FFE6FB | [https://digitalna.nsk.hr/pb/?object=info&id=578977 NSK] - correct scan? |- | мисал | | 1300s/1400s | | [[Национална и универзитетска библиотека во Загреб]] | Хрватска | 1 | 20 x 22&nbsp;cm | 2 co 31 ro | Odlomak misala. | bgcolor=#F2CEEC | [https://digitalna.nsk.hr/pb/?object=info&id=580600 NSK] |- | мисал | | 1300s/1400s | R 3753 | [[Национална и универзитетска библиотека во Загреб]] | Хрватска | 1 | 20.3 x 14.5&nbsp;cm | 2 co | Ulomak misala. | bgcolor=#F2CEEC | [https://digitalna.nsk.hr/pb/?object=info&id=580438 NSK] |- | abecedary | [[Codex Gigas|Fg(Ab)Gig]] | 1300s/1400s (Glagolitic part) | A 148 | [[Кралска библиотека на Шведска]] | [[Silesia]], [[Бохемија]] | 1 | | | Azbukva Ogromne knjige. Glagolitic abecedary from Silesia in Codex Gigas. Folio 1 only. | bgcolor=#F2CEEC | [https://www.wdl.org/en/item/3042/ WDL] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210504225212/https://www.wdl.org/en/item/3042/ |date=2021-05-04 }} |} == Наводи == {{наводи}} {{DEFAULTSORT:Глаголични ракописи}} [[Категорија:Старословенска книжевност]] [[Категорија:Глаголица]] tek87fg0ous8olq3vjgc3v93ezka9hk Евровизија 2027 0 1395209 5648265 5648171 2026-10-20T15:14:40Z BT405 9277 5648265 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision|name=Избор за песна на Евровизија 2027|semi1=11 мај 2027|semi2=13 мај 2027|final=15 мај 2027|host=Бургас <br> {{знамеикона|Бугарија}} [[Бугарија]]|entries=33 <small>(заклучно со {{TODAY}})</small>|map=ESC 2027 Map.svg|previous=2026|image=Eurovision Song Contest 2027 logo.svg |director=Мартин Грин|emiter=[[Податотека:Logo of BNT (2018-).svg|30px]] [[Бугарска национална телевизија|БНТ]]|vote=секоја држава доделува по 12, 10, 8–1 бода за нивните 10 најдобри песни. Поените се поделени на два дела: 50% телевоутинг и 50% жири|next=|confirmed=1|past=1|returning={{знамеикона|Македонија}} [[Македонија]]<br> {{знамеикона|Холандија}} [[Холандија]]|{{знамеикона|Холандија}} [[Холандија]]debuting={{знамеикона|Канада}} [[Канада]]|venue=„Арена Бургас“|edition=2027|website=https://www.eurovision.tv|url=www.eurovision.tv|slogan=United by Music - Обединети од музика|дебитанти={{знамеикона|Канада}} [[Канада]]|не_учествуваат={{знамеикона|Чешка}} [[Чешка]]|executive_producer=Симеон Касабов Атанас Генов|producer=Герт Карк}} '''Избор за песна на Евровизија 2027 година''' ќе биде 71-во издание на [[Евровизија]]. Ќе биде организиран од [[Европски радиодифузен сојуз|Европската радиодифузна унија]] (EBU) и ќе се одржува во [[Бургас]], [[Бугарија]], после победата на Дара<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurovision.com/stories/dara-wins-the-eurovision-song-contest-2026-for-bulgaria/|title=DARA wins the Eurovision Song Contest 2026 for Bulgaria|date=2026-05-17|work=Eurovision Song Contest|language=en|accessdate=2026-05-17}}</ref> со песната „[[:en:Bangaranga|Бангаранга]]“ <small>(англиски)</small> на [[Евровизија 2026|изданието во 2026 година]]. Натпреварот ќе се одржи на 11, 13 и 15 [[мај]] [[2027]] година. == Местоположба == Ова ќе биде прво издание на натпреварот чиј домаќин е Бугарија и втор евровизиски настан одржан во земјата, по [[Детска Евровизија|Детскиот избор за песна на Евровизија во 2015]] година во [[Софија]]. Избраната локација за натпреварот е „Арена Бургас“ со капацитет од 15.000 седишта, која служи како простор за спортски и концертни настани во затворен простор. ===== Градови што изразиле интерес за домаќинство на натпреварот: ===== {{Location map many|Бугарија|width=200px|float=left|caption=Местоположба на бугарските градови што изразиле интерес. Градот домаќин е означен со сина боја, а второпласираниот со зелена. |places= | label1='''[[Бургас]]'''|lat1=42.502965|long1=27.470179|position1=left|mark1=Blue pog.svg | label2=[[Софија]]|lat2=42.7|long2=23.33|position2=right|mark2=Green pog.svg | label3=[[Пловдив]]|lat3=42.1354|long3=24.7453|position3=left|mark3=Red pog.svg | label4=[[Варна]]|lat4=43.2166|long4=27.9166|position4=left|mark4=Red pog.svg }} {| class="wikitable" !Град !Место на одржување !Капацитет |- style="background:#90D5FF" !scope="row" style="background:#90D5FF" |Бургас |Арена Бургас |15.000<ref>{{Наведено списание|date=2026-05-18|title=Eurovision Song Contest 2027|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Eurovision_Song_Contest_2027&oldid=1354800649|journal=Wikipedia|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lifestyle.bg/stories/eto-koy-artist-shte-predstavi-balgariya-na-evroviziya-2026.html|title=Ето кой артист ще представи България на Евровизия 2026|last=Нонова|first=Магдалена|date=2026-01-31|work=Lifestyle.bg|language=bulgarian|accessdate=2026-05-18}}</ref> |- ! colspan="3" |Второ место |- style="background:#D0F0C0" ! scope="row" style="background:#D0F0C0" |Софија |Арена Софија |17.906<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/17/eurovision-2027-sofia-will-bid-to-host-eurovision/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Mayor Confirms Sofia Will Bid to Host Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-17|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}</ref> |- ! colspan="3" |Останати дисквалификувани кандидати |-style="background:#F4B8B8" !scope="row" style="background:#F4B8B8"|Варна |Конгресна сала |6.000<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/18/%F0%9F%87%A7%F0%9F%87%AC-eurovision-2027-varna-expresses-interest-in-hosting/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Varna Expresses Interest in Hosting|last=Vecic|first=Tamara|date=2026-05-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}</ref> |-style="background:#F4B8B8" !scope="row" style="background:#F4B8B8"|Пловдив |Колодрума |7.500<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/17/eurovision-2027-plovdiv-intends-to-bid-to-host/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Plovdiv Intends to Bid to Host Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-17|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}</ref> |} Правилникот за организирање на натпреварот се состои од 200 страници. Правилата бараат салата да биде климатизирана и да има капацитет од 7.000 до 10.000 гледачи. Тоа е бројот на седишта што треба да останат достапни по поставувањето на сцената и сите дополнителни простори поврзани со неа. Местото треба да се наоѓа во близина на меѓународен аеродром и да располага со доволен број хотелски капацитети за сместување. Исто така, треба да обезбеди доволно слободен простор за голем прес-центар, простории за артистите и нивните тимови. === Трошоци === Бугарската влада најавила дека планира да го финансира Изборот за песна на Евровизија 2027 година од државниот буџет. Формирана е меѓуинституционална работна група предводена од вицепремиерот Иво Христов за поддршка на подготовките за натпреварот. Христов очекува трошоците за организирање на Евровизија 2027 во Бугарија да изнесуваат помеѓу 20 и 30 милиони евра. == Список на учесници == За да се учествува на Евровизискиот натпревар, потребно е национален радиодифузер со [[Европски радиодифузен сојуз|активно членство во ЕБУ]], способен да го прима натпреварот преку Евровизиската мрежа и да го емитува во живо низ целата земја. ЕБУ испраќа покана за учество на натпреварот до сите активни членови. Според состојбата на {{TODAY}}, 32 членки на ЕБУ веќе потврдија дека би учествувале на ова издание на Евровизија, и покрај што официјално не е објавена листата на учесници од страна на ЕБУ. Радиодифузерите имаат рок до '''15 септември 2026 година''' да поднесат пријава за учество, а до '''средината на октомври''' можат да се повлечат без да се соочат со финансиска казна. Сепак, тие не се обврзани јавно да го објават својот интерес за учество пред истекот на тие рокови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/205685/eurovision-2027-how-many-countries-will-compete-in-bulgaria/|title=Eurovision 2027: How many countries will compete in Bulgaria?|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-09-08|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-09-08}}</ref> {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" |+ ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Радиодифузер ! scope="col" | Изведувач ! scope="col" | Песна ! scope="col" | Јазик ! scope="col" | Автор(и) ! scope="col" | Наводи |- |{{Esc|Австралија}} |SBS | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/09/01/australia-sbs-eurovision-2027-participation/|title=🇦🇺 Australia: SBS Confirms Eurovision 2027 Participation|last=Granger|first=Anthony|date=2026-09-01|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-09-01}}</ref> |- |{{Esc|Австрија}} |ORF | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/07/28/austria-begins-search-for-eurovision-2027-representative/|title=🇦🇹 Austria: Begins Search for Eurovision 2027 Representative|last=Shepherd|first=Em|date=2026-07-28|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-07-29}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Албанија}} | RTSH ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" | декември 2026 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/08/04/albania-applications-festivali-i-kenges-open-in-september/}}</ref> |- |scope="row" |{{Esc|Белгија}} |VRT | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/09/23/belgium-eurovision-2027-participation-confirmed/|title=🇧🇪 Belgium: Eurovision 2027 Participation Confirmed|last=Farren|first=Neil|date=2026-09-23|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-09-26}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Бугарија}} | [[Бугарска национална телевизија|БНТ]] | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.euromix.co.il/2026/01/31/surprise-bulgaria-confirms-participation-in-eurovision-2027/|title=Surprise: Bulgaria Confirms Participation in Eurovision 2027!|last=Gaist|first=Ilay|date=2026-01-31|work=EuroMix|language=en-US|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |{{Esc|Велика Британија}} |[[BBC]] | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/06/18/united-kingdom-eurovision-2027-participation/|title=🇬🇧 United Kingdom: Eurovision 2027 Participation Confirmed|last=Shepherd|first=Em|date=2026-06-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-06-21}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Германија}} | SWR ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" | февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/04/18/germany-confirms-national-selection-for-eurovision-2027/|title=🇩🇪 Germany: SWR Confirms National Selection for Eurovision 2027|last=Granger|first=Anthony|date=2026-04-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |{{Esc|Грузија}} |GPB | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/206416/georgia-gpb-confirms-participation-at-eurovision-2027/|title=Georgia: GPB confirms participation at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-09-24|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-09-26}}</ref> |- |{{Esc|Грција}} |EPT | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://escspot.pl/2026/06/09/grecja-eurowizja-2027-sing-for-greece/|title=EXCLUSIVE: 🇬🇷 Grecja potwierdza udział w 🇧🇬 Eurowizji 2027 i kolejną edycję „Sing for Greece”|last=Ignatiuk|first=Szymon|date=2026-06-09|work=ESCSpot|language=pl-PL|accessdate=2026-06-09}}</ref> |- | scope="row" | {{Esc|Данска}} |DR ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" | 13. февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/16/eurovision-2027-what-do-we-know-already/|title=Eurovision 2027: What Do We Know Already?|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-16|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |{{Esc|Естонија}} |ERR ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" |30. јануари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurovision.com/stories/estonia-opens-song-submissions-for-burgas-2027/|title=Estonia opens song submissions for Burgas 2027|date=2026-09-04|work=Eurovision Song Contest|language=en|accessdate=2026-09-26}}</ref> |- |{{Esc|Италија}} |RAI ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" |19. февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.corriere.it/spettacoli/26_luglio_03/stefano-de-martino-il-mio-sanremo-meno-canzoni-piu-internazionalita-una-serata-per-decidere-chi-andra-all-eurovision-27d83dfa-03f8-4920-9fe1-26d06ad4dxlk.shtml|title=Stefano De Martino: «Il mio Sanremo? Meno canzoni, più internazionalità, una serata per decidere chi andrà all’Eurovision»|date=2026-07-03|work=Corriere della Sera|language=it-IT|accessdate=2026-07-03}}</ref> |- |{{Esc|Израел}} |IPBC | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kan.org.il/content/kan-news/culture/1075098/|title=נציג ישראל לאירוויזיון 2027 ייבחר בתוכנית "הכוכב הבא"|last=הררי|first=דורית אסרף מזרחי, עמית|work=www.kan.org.il|language=he|accessdate=2026-07-13}}</ref> |- |{{Esc|Канада}} |CBC |style="background:#DDDEFC" | 2026 | |[[Англиски јазик|англиски]], [[Француски јазик|француски]] | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Eurovision_Song_Contest_2027#cite_note-canada-15|title=}}</ref> |- |{{Esc|Кипар}} |CyBC | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/206220/cyprus-cybc-confirms-participation-at-eurovision-2027/|title=Cyprus: CyBC confirms participation at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-09-24|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-09-26}}</ref> |- |{{Esc|Латвија}} |LSM ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" | 06. февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/07/24/latvia-eurovision-2027-participation/|title=🇱🇻 Latvia: Eurovision 2027 Participation Confirmed|last=Granger|first=Anthony|date=2026-07-24|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-07-25}}</ref> |- |{{Esc|Литванија}} |LRT ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" |20. февруари 2027 |<ref>{{Наведено списание|date=2026-08-11|title=Eurovision Song Contest 2027|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Eurovision_Song_Contest_2027&oldid=1368898426|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> |- |{{Esc|Луксембург}} |RTL ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" | 30. јануари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/205390/luxembourg-intends-to-participate-at-eurovision-2027/|title=Luxembourg intends to participate at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-05-21|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-05-23}}</ref> |- |{{Esc|Македонија}} |[[Македонска радио-телевизија|МРТ]] | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lider.mk/makedonija-se-vraka-na-evrovizija/|title=Македонија се враќа на „Евровизија“|last=Petrovski|first=Aleksandar|date=2026-05-21|work=Радио Лидер|language=mk-MK|accessdate=2026-05-21}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/21/north-macedonia-return-eurovision-confirmed-2027/|title=🇲🇰 North Macedonia: Return to Eurovision Confirmed for 2027|last=Brown|first=Alistair|date=2026-05-21|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-21}}</ref> |- |{{Esc|Малта}} |PBS | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/206240/malta-pbs-confirms-participation-at-eurovision-2027/|title=Malta: PBS confirms participation at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-08-14|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-08-14}}</ref> |- |{{Esc|Молдавија}} | | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://escspot.pl/2026/10/15/exclusive-moldawia-udzial-eurowizja-2027/|title=EXCLUSIVE: Mołdawia potwierdza udział w Eurowizji 2027!|last=Ignatiuk|first=Szymon|date=2026-10-15|work=ESCSpot|language=pl-PL|accessdate=2026-10-15}}</ref> |- |{{Esc|Норвешка}} |NRK | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/205780/norway-nrk-confirms-participation-at-eurovision-2027/|title=Norway: NRK confirms participation at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-06-18|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-06-21}}</ref> |- |{{Esc|Полска}} |TVP ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" |јануари или февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eska.pl/rozrywka/gwiazdy/tylko-u-nas-polska-potwierdza-udzial-w-eurowizji-2027-znamy-decyzje-tvp-aa-Dv3T-9sWV-GvKX.html|title=Tylko u nas! Polska potwierdza udział w Eurowizji 2027. Znamy decyzję TVP|work=www.eska.pl|language=pl|accessdate=2026-08-27}}</ref> |- |{{Esc|Романија}} |TVR | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tvr.ro/ca-al-tvr-a-aprobat-participarea-romaniei-la-eurovision-song-contest-2027_55716.html}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Сан Марино}} | SMRTV ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" | 6. март 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/13/san-marino-eurovision-2027-starts-today/|title=🇸🇲 San Marino: Work on Eurovision 2027 Starts Today|last=De-re|first=Julien|date=2026-05-13|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |{{Esc|Србија}} |[[РТС|РТС]] | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esc-kompakt.de/exklusiv-serbien-bestaetigt-teilnahme-am-esc-2027-in-burgas/|title="Exclusive: Serbia confirms participation in the ESC 2027 in Burgas"}}</ref> |- |{{Esc|Украина}} |Суспилне ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" |февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovision.ua/holovni-novyny/8606-ofitsijno-ukrayina-vizme-uchast-u-yevrobachenni-2027/|title=Офіційно: Україна візьме участь у Євробаченні – 2027 - Головні новини|last=Євробачення|first=Суспільне|date=2026-09-14|work=Євробачення|language=uk|accessdate=2026-09-14}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Финска}} | Yle ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" |20. февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/12/uuden-musiikin-kilpailu-2027-on-february-20/|title=🇫🇮 Finland: Uuden Musiikin Kilpailu 2027 on February 20|last=Heap|first=Steven|date=2026-05-12|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |scope="row" |{{Esc|Холандија}} |NPO | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://npo.nl/pers/persberichten-en-publicaties/nederlandse-publieke-omroep-doet-weer-mee-aan-het-eurovisie-songfestival|title=Nederlandse publieke omroep doet weer mee aan het Eurovisie Songfestival|work=npo.nl|language=nl|accessdate=2026-09-26}}</ref> |- |{{Esc|Хрватска}} |[[ХРТ]] ! colspan="4" style="background:#DDDEFC"|февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/206257/croatia-hrt-confirms-participation-at-eurovision-2027/|title=Croatia: HRT confirms participation at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-09-28|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-09-28}}</ref> |- |{{Esc|Црна Гора}} |[[Радиотелевизија Црна Гора|РТЦГ]] | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.instagram.com/montesong.rtcg/p/DdQ3eUPiHxk/|title=Instagram|work=www.instagram.com|accessdate=2026-09-14}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Швајцарија}} | SRG SSR | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.srf.ch/sendungen/eurovision-song-contest/eurovision-song-contest-2027-schweizer-esc-saison-startet-song-einreichung-im-august}}</ref> |- |scope="row" |{{Esc|Шведска}} |SVT !colspan="4" style="background:#DDDEFC" |март 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovisionfun.com/en/2026/08/melodifestivalen-2027-svt-unveils-the-rules-for-swedens-eurovision-selection/|title="Melodifestivalen 2027: SVT Unveils the Rules for Sweden's Eurovision Selection"}}</ref> |} === Други земји === '''{{Esc|Ерменија}}– На 19 октомври 2025 година, Patrick Fiori, кој ја претставуваше Франција во 1993 година, објави дека има намера да ја претставува Ерменија на натпреварот во 2027 година. Ерменскиот радиодифузер AMPTV сè уште нема јавно одговорено на оваа најава. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Србија}}– На 15 септември 2025 година, српскиот радиодифузер RTS ги објави правилата за нивниот национален избор за натпреварот во 2026 година, „Pesma za Evroviziju ’26“ (PzE ’26). Документот вклучуваше правило кое експлицитно наведува дека победникот на PzE ’26 мора да му го предаде трофејот на PzE ’27 на победникот на изданието во 2027 година, со што практично се обезбедува српски претставник за Евровизија 2027. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Словенија}}– На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во словенечкиот радиодифузер RTVSLO, изработи документ со план за враќање на изборот на словенечки претставници преку националниот избор „Evrovizijska Melodija“ од 2025 до 2028 година. И покрај оваа стратегија, RTVSLO одлучи да не учествува во изданието во 2026 година поради учеството на Израел, наведувајќи дека доколку Израел победел во 2026 година, Словенија немало да се врати во 2027 година. '''{{Esc|Унгарија}}– Пред Петер Маѓар да победи на парламентарните избори во Унгарија во 2026 година, тој јавно изјави дека ќе ја врати земјата на Евровизија, предвидувајќи враќање најрано во 2027 година. Официјална одлука сè уште нема; Унгарија последен пат учествуваше во 2019 година. ==== Држави кои нема да учествуваат на ова издание: ==== '''{{Esc|Андора}}<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/07/06/andorra-eurovision-2027/|title=🇦🇩 Andorra: RTVA Will Not Participate in Eurovision 2027|last=Granger|first=Anthony|date=2026-07-06|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-07-13}}</ref>, '''{{Esc|Босна и Херцеговина}}<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/206051/bosnia-herzegovina-bhrt-will-not-return-to-eurovision-in-2027/|title=Bosnia & Herzegovina: BHRT will not return to Eurovision in 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-07-03|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-07-03}}</ref>, '''{{Esc|Монако}}<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/06/14/tvmonaco-has-not-yet-considered-eurovision-2027-participation/|title=🇲🇨 Monaco: TVMonaco Has Not Yet Considered Eurovision 2027 Participation|last=Granger|first=Anthony|date=2026-06-14|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-07-21}}</ref> и '''{{Esc|Словачка}}и '''{{Esc|Чешка}}'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/10/06/czechia-ct-withdraws-from-eurovision-2027/|title=🇨🇿 Czechia: ČT Withdraws from Eurovision 2027|last=Farren|first=Neil|date=2026-10-06|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-10-06}}</ref> ==== Останати држави кои сеуште не се изјасниле: ==== {{Esc|Азербејџан}},{{Esc|Малта}}''', '''{{Esc|Португалија}}''и'' {{Esc|Франција}} === '''Придружни членки на ЕБУ''' === {{Esc|Австралија}}– Откако Изборот за песна на Евровизија Азија беше најавен на 31 март 2026 година, SBS не изрази интерес за приклучување на натпреварот. На 11 мај 2026 година, ЕБУ изјави дека „ниту еден радиодифузер што зема учество на Изборот за песна на Евровизија нема да учествува на Изборот за песна на Евровизија Азија“, што значи дека на SBS нема да му биде дозволено да учествува на двете манифестации. На 1 септември 2026 беше потврдено нивно учество. '''{{Esc|Канада}}– Во ноември 2025 година, Канада изрази интерес за приклучување кон Евровизија, а CBC Television изјави дека ги разгледува можните начини за учество. Откако CBC Television испрати персонал да го следи натпреварот во 2026 година, директорот на натпреварот Мартин Грин јавно ја поздрави можноста Канада да се приклучи на шоуто. На 01 јули 2026 се потврди нивното учество. === '''Земји кои не се членки на ЕБУ''' === {{знамеикона|Косово}} [[Република Косово|Косово]]– РТК активно се стреми кон членство во ЕБУ за да овозможи деби на земјата на натпреварот, потег кој е поддржан од косовското Министерство за култура. Официјални претставници на радиодифузерот присуствуваа на генералното собрание на ЕБУ во Прага на 25 и 26 јуни 2026 година. Дополнително, РТК го оживува фестивалот „Akordet e Kosovës“ за да послужи како национален избор и за Евровизија и за Детска Евровизија. === '''Израелско учество''' === Шпанскиот радиодифузер RTVE одлучи да не учествува на натпреварот во 2026 година, протестирајќи заедно со радиодифузерите од Исланд, Ирска, Холандија и Словенија поради продолженото учество на Израел во услови на војната во Газа. На 25 февруари 2026 година, RTVE формално побара дискусии во рамките на EBU во врска со можноста земји кои активно учествуваат во воени конфликти да не можат да се натпреваруваат во 2027 година. На 3 мај, директорот на ESC, Мартин Гриин, изрази надеж за време на интервју за холандската информативна програма „Nieuwsuur“ дека радиодифузерите кои го бојкотираа изданието во 2026 година ќе се вратат во 2027 година. Како одговор, RTVE наведе дека ќе процени „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година. Слично на тоа, холандскиот радиодифузер AVROTROS изјави дека чека целосна евалуација на натпреварот во 2026 година пред да коментира за можното учество во 2027 година. На 11 мај, Ynet објави дека биле одржани прелиминарни разговори за можно преместување на Израел во Азиската Евровизија; сепак, Грин категорично го негираше овој глас во интервју за „Het Parool“. За време на програмата пред финалето во 2026 година, портпарол на фламанскиот радиодифузер VRT изјави дека е многу малку веројатно радиодифузерот да учествува во 2027 година во име на Белгија, освен ако EBU не спроведе директно гласање во врска со учеството на Израел. Портпаролот ги опиша шансите VRT да испрати претставник во 2027 година како „мали“, повикувајќи ја EBU да „даде јасна изјава против војната и насилството и во корист на почитувањето на човековите права“. Учеството на Белгија на натпреварот се менува секоја година помеѓу VRT и франкофонскиот радиодифузер RTBF. Израел го потврди своето учество на 12.07.2026. ==== Радиодифузерите на следните земји објавија официјални изјави во врска со Израел и натпреварот во 2027 година: ==== {{Esc|Белгија}}– За време на воведната програма пред финалето во 2026 година, Јасмин Ван дер Борхт, портпаролка на фламанскиот радиодифузер VRT (кој треба да учествува во 2027 година како дел од годишната ротација со франкофонскиот RTBF), изјави дека е малку веројатно радиодифузерот да го стори тоа освен ако ЕБУ (EBU) не одржи директно гласање за учеството на Израел. Ван дер Борхт изјави дека шансите VRT да испрати свој претставник во 2027 година се „мали“ и ја повика ЕБУ да „даде јасна изјава против војната и насилството и за почитување на човековите права“. На 23 септември беше потврдено учество. {{Esc|Ирска}}– На 19 мај, генералниот директор на RTÉ, Кевин Бакхерст, изјави дека „во моментов нема причина да ја промениме нашата одлука, но ќе ја преиспитаме во наредните месеци“ {{Esc|Словенија}}– На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во RTVSLO, изготви документ во кој една од точките беше план за враќање кон избор на словенечки претставници за Евровизија преку националното финале ''Evrovizijska Melodija'' од 2025 до 2028 година. И покрај ова, RTVSLO одлучи да не учествува во 2026 година поради учеството на Израел. Радиодифузерот исто така изјави дека доколку Израел победи во 2026 година, тие нема да се вратат во 2027 година. {{Esc|Холандија}}– На 24 август 2026 година, AVROTROS објави дека нема да се врати на натпреварот во 2027 година, истакнувајќи дека континуираното учество на Израел го нарушува неутралниот карактер на настанот. NPO, чадор-организацијата на холандскиот јавен радиодифузен систем, разгледува дали ќе учествува во разговори за учество преку друг радиодифузер. Omroep Max изрази подготвеност да го преземе учеството на Холандија на натпреварот доколку NPO обезбеди финансиска поддршка, но подоцна се откажа од својот интерес. BNNVARA, EO, KRO-NCRV и PowNed, исто така, ја отфрлија можноста за учество. На 23 септември беше потврдено учество. {{Esc|Шпанија}}– Како одговор на изјавите на Грин за време на интервјуто за ''Nieuwsuur'', RTVE изјави дека ќе испита „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година. == Преглед на натпреварот == Изборот за песна на Евровизија 2027 година ќе биде во продукција на бугарскиот национален сервисер БНТ. Во јули 2026 година, бугарската влада усвои акциски план за организација на натпреварот. Според планот, извршниот продуцент и креативниот директор треба да бидат назначени до 30 август, а договорот со избраната арена да се потпише до 10 септември, со тоа што просторот ќе биде ставен на располагање до крајот на истиот месец. Предлог-буџетот треба да биде подготвен до 10 октомври, додека креативниот концепт и визуелниот идентитет треба да се комплетираат до 15 декември. Изборот на водителите и сценаристите е предвиден за периодот меѓу ноември 2026 и април 2027 година, а изградбата на сцената и техничките проби ќе се одвиваат од средината на март до крајот на април. Евровизиското село ќе работи од 13 април до 31 мај, додека враќањето на арената во нејзината редовна намена е планирано за периодот меѓу 18 и 24 мај.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/23158481|title=Вижте всички важни дати за "Евровизия"|work=www.24chasa.bg|language=en|accessdate=2026-08-13}}</ref> === '''Систем на гласање и структура на натпреварот''' === На 12 август 2026 година, ЕБУ објави прелиминарен преглед на правилата за изданието во 2027 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurovision.com/newsroom/release/eurovision-song-contest-updates-rules-for-2027/|title=Eurovision Song Contest updates rules for 2027|date=2026-08-12|work=Eurovision Song Contest|language=en|accessdate=2026-08-13}}</ref>. Меѓу најважните промени е тоа што телевизијата на земјата победничка автоматски ја губи можноста да го организира следниот натпревар доколку „вооружен конфликт, чувствителна геополитичка ситуација или каков било друг настан сериозно ја загрозува безбедноста или стабилноста на земјата или нејзиниот регион“. Воведени се и дополнителни мерки за ограничување на прекумерното користење на однапред снимени придружни вокали. Покрај тоа, изведувачите мора да имаат наполнето најмалку 18 години на денот на нивната прва проба, за разлика од досегашното правило за минимум 16 години кое важеше од [[Евровизија 1990|1990 година]]. На крајот, во зависност од конечното одобрение, победниците во полуфиналињата ќе се одлучуваат или целосно со гласање од публиката, или со комбинација од жиро и публика во сооднос кој дополнето ќе се дефинира.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurovision.com/newsroom/rules-of-the-contest/|title=Rules of the Eurovision Song Contest|work=Eurovision Song Contest|language=en|accessdate=2026-08-13}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/08/12/eurovision-2027-ebu-updates-contest-rules/|title=Eurovision 2027: EBU Updates Contest Rules|last=Farren|first=Neil|date=2026-08-12|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-08-13}}</ref> === Полуфиналиња === Планирани се две полуфинални вечери на 11 и 13 мај, каде што ќе учествуваат следните држави: {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Изведувач !Песна !Јазик !Поени !Место |- |{{Esc|Австралија}} | | | | | |- |{{Esc|Австрија}} | | | | | |- |{{Esc|Албанија}} | | | | | |- |{{Esc|Белгија}} | | | | | |- |{{Esc|Грузија}} | | | | | |- |{{Esc|Грција}} | | | | | |- | scope="row" | {{Esc|Данска}} | | | | | |- |{{Esc|Естонија}} | | | | | |- |{{Esc|Израел}} | | | | | |- |{{Esc|Канада}} | | | | | |- |{{Esc|Кипар}} | | | | | |- |{{Esc|Латвија}} | | | | | |- |{{Esc|Литванија}} | | | | | |- |{{Esc|Луксембург}} | | | | | |- |{{Esc|Македонија}} | | | | | |- |{{Esc|Малта}} | | | | | |- |{{Esc|Молдавија}} | | | | | |- |{{Esc|Норвешка}} | | | | | |- |{{Esc|Полска}} | | | | | |- |{{Esc|Романија}} | | | | | |- | scope="row" |{{Esc|Сан Марино}} | | | | | |- |{{Esc|Србија}} | | | | | |- |{{Esc|Украина}} | | | | | |- | scope="row" |{{Esc|Финска}} | | | | | |- |{{Esc|Холандија}} | | | | | |- | | | | | | |- |{{Esc|Хрватска}} | | | | | |- |{{Esc|Црна Гора}} | | | | | |- | scope="row" |{{Esc|Швајцарија}} | | | | | |- |{{Esc|Шведска}} | | | | | |} === Финале === Финалето ќе се одржи на 15 мај 2027 година. Во финалето ќе учествуваат земјата домаќин, членовите на големата 5-ка, сите тие се автоматски квалификувани и 10 пласирани од првото и 10 пласирани од второ8то полуфинале. {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Изведувач ! scope="col" | Песна ! scope="col" | Јазик ! scope="col" | Поени !Место |- | scope="row" |{{Esc|Бугарија}} | | | | | |- |{{Esc|Велика Британија}} | | | | | |- | scope="row" |{{Esc|Германија}} | | | | | |- |{{Esc|Италија}} | | | | | |} == Емитувања == Сите емитувачи кои учествуваат можат да изберат да имаат коментатори на лице место или од далечина кои ќе им обезбедат увид и информации за гласањето на нивната локална публика. Иако се обврзани да го емитуваат финалето и полуфиналето во кое гласа нивната земја, повеќето емитувачи ги покриваат сите три емисии. Некои емитувачи кои не учествуваат, исто така, го емитуваат натпреварот. YouTube каналот на Евровизискиот натпревар обезбедува меѓународни преноси во живо без коментари за сите емисии. {| class="wikitable" |+Планирани емитувања и коментатори во земјите учеснички !Држава !Емитувач !Канал(и) !Емисии !Коментатор(и) !Наводи |- !{{flagu|Холандија}} |NOS |NPO 1 |Сите емисии| Сите | |<ref name=":11" /> |} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.eurovision.tv Официјална страница] {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Австриска музика]] [[Категорија:Музиката во 2026 година]] 9ior6295ro8irhoew4tg43rxmzyr3se 5648266 5648265 2026-10-20T15:16:12Z BT405 9277 /* Список на учесници */ 5648266 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision|name=Избор за песна на Евровизија 2027|semi1=11 мај 2027|semi2=13 мај 2027|final=15 мај 2027|host=Бургас <br> {{знамеикона|Бугарија}} [[Бугарија]]|entries=33 <small>(заклучно со {{TODAY}})</small>|map=ESC 2027 Map.svg|previous=2026|image=Eurovision Song Contest 2027 logo.svg |director=Мартин Грин|emiter=[[Податотека:Logo of BNT (2018-).svg|30px]] [[Бугарска национална телевизија|БНТ]]|vote=секоја држава доделува по 12, 10, 8–1 бода за нивните 10 најдобри песни. Поените се поделени на два дела: 50% телевоутинг и 50% жири|next=|confirmed=1|past=1|returning={{знамеикона|Македонија}} [[Македонија]]<br> {{знамеикона|Холандија}} [[Холандија]]|{{знамеикона|Холандија}} [[Холандија]]debuting={{знамеикона|Канада}} [[Канада]]|venue=„Арена Бургас“|edition=2027|website=https://www.eurovision.tv|url=www.eurovision.tv|slogan=United by Music - Обединети од музика|дебитанти={{знамеикона|Канада}} [[Канада]]|не_учествуваат={{знамеикона|Чешка}} [[Чешка]]|executive_producer=Симеон Касабов Атанас Генов|producer=Герт Карк}} '''Избор за песна на Евровизија 2027 година''' ќе биде 71-во издание на [[Евровизија]]. Ќе биде организиран од [[Европски радиодифузен сојуз|Европската радиодифузна унија]] (EBU) и ќе се одржува во [[Бургас]], [[Бугарија]], после победата на Дара<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurovision.com/stories/dara-wins-the-eurovision-song-contest-2026-for-bulgaria/|title=DARA wins the Eurovision Song Contest 2026 for Bulgaria|date=2026-05-17|work=Eurovision Song Contest|language=en|accessdate=2026-05-17}}</ref> со песната „[[:en:Bangaranga|Бангаранга]]“ <small>(англиски)</small> на [[Евровизија 2026|изданието во 2026 година]]. Натпреварот ќе се одржи на 11, 13 и 15 [[мај]] [[2027]] година. == Местоположба == Ова ќе биде прво издание на натпреварот чиј домаќин е Бугарија и втор евровизиски настан одржан во земјата, по [[Детска Евровизија|Детскиот избор за песна на Евровизија во 2015]] година во [[Софија]]. Избраната локација за натпреварот е „Арена Бургас“ со капацитет од 15.000 седишта, која служи како простор за спортски и концертни настани во затворен простор. ===== Градови што изразиле интерес за домаќинство на натпреварот: ===== {{Location map many|Бугарија|width=200px|float=left|caption=Местоположба на бугарските градови што изразиле интерес. Градот домаќин е означен со сина боја, а второпласираниот со зелена. |places= | label1='''[[Бургас]]'''|lat1=42.502965|long1=27.470179|position1=left|mark1=Blue pog.svg | label2=[[Софија]]|lat2=42.7|long2=23.33|position2=right|mark2=Green pog.svg | label3=[[Пловдив]]|lat3=42.1354|long3=24.7453|position3=left|mark3=Red pog.svg | label4=[[Варна]]|lat4=43.2166|long4=27.9166|position4=left|mark4=Red pog.svg }} {| class="wikitable" !Град !Место на одржување !Капацитет |- style="background:#90D5FF" !scope="row" style="background:#90D5FF" |Бургас |Арена Бургас |15.000<ref>{{Наведено списание|date=2026-05-18|title=Eurovision Song Contest 2027|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Eurovision_Song_Contest_2027&oldid=1354800649|journal=Wikipedia|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lifestyle.bg/stories/eto-koy-artist-shte-predstavi-balgariya-na-evroviziya-2026.html|title=Ето кой артист ще представи България на Евровизия 2026|last=Нонова|first=Магдалена|date=2026-01-31|work=Lifestyle.bg|language=bulgarian|accessdate=2026-05-18}}</ref> |- ! colspan="3" |Второ место |- style="background:#D0F0C0" ! scope="row" style="background:#D0F0C0" |Софија |Арена Софија |17.906<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/17/eurovision-2027-sofia-will-bid-to-host-eurovision/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Mayor Confirms Sofia Will Bid to Host Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-17|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}</ref> |- ! colspan="3" |Останати дисквалификувани кандидати |-style="background:#F4B8B8" !scope="row" style="background:#F4B8B8"|Варна |Конгресна сала |6.000<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/18/%F0%9F%87%A7%F0%9F%87%AC-eurovision-2027-varna-expresses-interest-in-hosting/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Varna Expresses Interest in Hosting|last=Vecic|first=Tamara|date=2026-05-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}</ref> |-style="background:#F4B8B8" !scope="row" style="background:#F4B8B8"|Пловдив |Колодрума |7.500<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/17/eurovision-2027-plovdiv-intends-to-bid-to-host/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Plovdiv Intends to Bid to Host Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-17|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}</ref> |} Правилникот за организирање на натпреварот се состои од 200 страници. Правилата бараат салата да биде климатизирана и да има капацитет од 7.000 до 10.000 гледачи. Тоа е бројот на седишта што треба да останат достапни по поставувањето на сцената и сите дополнителни простори поврзани со неа. Местото треба да се наоѓа во близина на меѓународен аеродром и да располага со доволен број хотелски капацитети за сместување. Исто така, треба да обезбеди доволно слободен простор за голем прес-центар, простории за артистите и нивните тимови. === Трошоци === Бугарската влада најавила дека планира да го финансира Изборот за песна на Евровизија 2027 година од државниот буџет. Формирана е меѓуинституционална работна група предводена од вицепремиерот Иво Христов за поддршка на подготовките за натпреварот. Христов очекува трошоците за организирање на Евровизија 2027 во Бугарија да изнесуваат помеѓу 20 и 30 милиони евра. == Список на учесници == За да се учествува на Евровизискиот натпревар, потребно е национален радиодифузер со [[Европски радиодифузен сојуз|активно членство во ЕБУ]], способен да го прима натпреварот преку Евровизиската мрежа и да го емитува во живо низ целата земја. ЕБУ испраќа покана за учество на натпреварот до сите активни членови. Според состојбата на {{TODAY}}, 32 членки на ЕБУ веќе потврдија дека би учествувале на ова издание на Евровизија, и покрај што официјално не е објавена листата на учесници од страна на ЕБУ. Радиодифузерите имаат рок до '''15 септември 2026 година''' да поднесат пријава за учество, а до '''средината на октомври''' можат да се повлечат без да се соочат со финансиска казна. Сепак, тие не се обврзани јавно да го објават својот интерес за учество пред истекот на тие рокови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/205685/eurovision-2027-how-many-countries-will-compete-in-bulgaria/|title=Eurovision 2027: How many countries will compete in Bulgaria?|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-09-08|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-09-08}}</ref> {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" |+ ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Радиодифузер ! scope="col" | Изведувач ! scope="col" | Песна ! scope="col" | Јазик ! scope="col" | Автор(и) ! scope="col" | Наводи |- |{{Esc|Австралија}} |SBS | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/09/01/australia-sbs-eurovision-2027-participation/|title=🇦🇺 Australia: SBS Confirms Eurovision 2027 Participation|last=Granger|first=Anthony|date=2026-09-01|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-09-01}}</ref> |- |{{Esc|Австрија}} |ORF | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/07/28/austria-begins-search-for-eurovision-2027-representative/|title=🇦🇹 Austria: Begins Search for Eurovision 2027 Representative|last=Shepherd|first=Em|date=2026-07-28|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-07-29}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Албанија}} | RTSH ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" | декември 2026 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/08/04/albania-applications-festivali-i-kenges-open-in-september/}}</ref> |- |scope="row" |{{Esc|Белгија}} |VRT | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/09/23/belgium-eurovision-2027-participation-confirmed/|title=🇧🇪 Belgium: Eurovision 2027 Participation Confirmed|last=Farren|first=Neil|date=2026-09-23|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-09-26}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Бугарија}} | [[Бугарска национална телевизија|БНТ]] | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.euromix.co.il/2026/01/31/surprise-bulgaria-confirms-participation-in-eurovision-2027/|title=Surprise: Bulgaria Confirms Participation in Eurovision 2027!|last=Gaist|first=Ilay|date=2026-01-31|work=EuroMix|language=en-US|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |{{Esc|Велика Британија}} |[[BBC]] | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/06/18/united-kingdom-eurovision-2027-participation/|title=🇬🇧 United Kingdom: Eurovision 2027 Participation Confirmed|last=Shepherd|first=Em|date=2026-06-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-06-21}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Германија}} | SWR ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" | февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/04/18/germany-confirms-national-selection-for-eurovision-2027/|title=🇩🇪 Germany: SWR Confirms National Selection for Eurovision 2027|last=Granger|first=Anthony|date=2026-04-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |{{Esc|Грузија}} |GPB | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/206416/georgia-gpb-confirms-participation-at-eurovision-2027/|title=Georgia: GPB confirms participation at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-09-24|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-09-26}}</ref> |- |{{Esc|Грција}} |EPT | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://escspot.pl/2026/06/09/grecja-eurowizja-2027-sing-for-greece/|title=EXCLUSIVE: 🇬🇷 Grecja potwierdza udział w 🇧🇬 Eurowizji 2027 i kolejną edycję „Sing for Greece”|last=Ignatiuk|first=Szymon|date=2026-06-09|work=ESCSpot|language=pl-PL|accessdate=2026-06-09}}</ref> |- | scope="row" | {{Esc|Данска}} |DR ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" | 13. февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/16/eurovision-2027-what-do-we-know-already/|title=Eurovision 2027: What Do We Know Already?|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-16|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |{{Esc|Естонија}} |ERR ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" |30. јануари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurovision.com/stories/estonia-opens-song-submissions-for-burgas-2027/|title=Estonia opens song submissions for Burgas 2027|date=2026-09-04|work=Eurovision Song Contest|language=en|accessdate=2026-09-26}}</ref> |- |{{Esc|Италија}} |RAI ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" |19. февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.corriere.it/spettacoli/26_luglio_03/stefano-de-martino-il-mio-sanremo-meno-canzoni-piu-internazionalita-una-serata-per-decidere-chi-andra-all-eurovision-27d83dfa-03f8-4920-9fe1-26d06ad4dxlk.shtml|title=Stefano De Martino: «Il mio Sanremo? Meno canzoni, più internazionalità, una serata per decidere chi andrà all’Eurovision»|date=2026-07-03|work=Corriere della Sera|language=it-IT|accessdate=2026-07-03}}</ref> |- |{{Esc|Израел}} |IPBC | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kan.org.il/content/kan-news/culture/1075098/|title=נציג ישראל לאירוויזיון 2027 ייבחר בתוכנית "הכוכב הבא"|last=הררי|first=דורית אסרף מזרחי, עמית|work=www.kan.org.il|language=he|accessdate=2026-07-13}}</ref> |- |{{Esc|Канада}} |CBC |style="background:#DDDEFC" | 2026 | |[[Англиски јазик|англиски]], [[Француски јазик|француски]] | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Eurovision_Song_Contest_2027#cite_note-canada-15|title=}}</ref> |- |{{Esc|Кипар}} |CyBC | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/206220/cyprus-cybc-confirms-participation-at-eurovision-2027/|title=Cyprus: CyBC confirms participation at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-09-24|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-09-26}}</ref> |- |{{Esc|Латвија}} |LSM ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" | 06. февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/07/24/latvia-eurovision-2027-participation/|title=🇱🇻 Latvia: Eurovision 2027 Participation Confirmed|last=Granger|first=Anthony|date=2026-07-24|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-07-25}}</ref> |- |{{Esc|Литванија}} |LRT ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" |20. февруари 2027 |<ref>{{Наведено списание|date=2026-08-11|title=Eurovision Song Contest 2027|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Eurovision_Song_Contest_2027&oldid=1368898426|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> |- |{{Esc|Луксембург}} |RTL ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" | 30. јануари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/205390/luxembourg-intends-to-participate-at-eurovision-2027/|title=Luxembourg intends to participate at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-05-21|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-05-23}}</ref> |- |{{Esc|Македонија}} |[[Македонска радио-телевизија|МРТ]] | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lider.mk/makedonija-se-vraka-na-evrovizija/|title=Македонија се враќа на „Евровизија“|last=Petrovski|first=Aleksandar|date=2026-05-21|work=Радио Лидер|language=mk-MK|accessdate=2026-05-21}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/21/north-macedonia-return-eurovision-confirmed-2027/|title=🇲🇰 North Macedonia: Return to Eurovision Confirmed for 2027|last=Brown|first=Alistair|date=2026-05-21|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-21}}</ref> |- |{{Esc|Малта}} |PBS | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/206240/malta-pbs-confirms-participation-at-eurovision-2027/|title=Malta: PBS confirms participation at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-08-14|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-08-14}}</ref> |- |{{Esc|Молдавија}} | | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://escspot.pl/2026/10/15/exclusive-moldawia-udzial-eurowizja-2027/|title=EXCLUSIVE: Mołdawia potwierdza udział w Eurowizji 2027!|last=Ignatiuk|first=Szymon|date=2026-10-15|work=ESCSpot|language=pl-PL|accessdate=2026-10-15}}</ref> |- |{{Esc|Норвешка}} |NRK | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/205780/norway-nrk-confirms-participation-at-eurovision-2027/|title=Norway: NRK confirms participation at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-06-18|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-06-21}}</ref> |- |{{Esc|Полска}} |TVP ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" |јануари или февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eska.pl/rozrywka/gwiazdy/tylko-u-nas-polska-potwierdza-udzial-w-eurowizji-2027-znamy-decyzje-tvp-aa-Dv3T-9sWV-GvKX.html|title=Tylko u nas! Polska potwierdza udział w Eurowizji 2027. Znamy decyzję TVP|work=www.eska.pl|language=pl|accessdate=2026-08-27}}</ref> |- |{{Esc|Романија}} |TVR | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tvr.ro/ca-al-tvr-a-aprobat-participarea-romaniei-la-eurovision-song-contest-2027_55716.html}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Сан Марино}} | SMRTV ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" | 6. март 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/13/san-marino-eurovision-2027-starts-today/|title=🇸🇲 San Marino: Work on Eurovision 2027 Starts Today|last=De-re|first=Julien|date=2026-05-13|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |{{Esc|Србија}} |[[Радио-телевизија Србија|РТС]] | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esc-kompakt.de/exklusiv-serbien-bestaetigt-teilnahme-am-esc-2027-in-burgas/|title="Exclusive: Serbia confirms participation in the ESC 2027 in Burgas"}}</ref> |- |{{Esc|Украина}} |Суспилне ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" |февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovision.ua/holovni-novyny/8606-ofitsijno-ukrayina-vizme-uchast-u-yevrobachenni-2027/|title=Офіційно: Україна візьме участь у Євробаченні – 2027 - Головні новини|last=Євробачення|first=Суспільне|date=2026-09-14|work=Євробачення|language=uk|accessdate=2026-09-14}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Финска}} | Yle ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" |20. февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/12/uuden-musiikin-kilpailu-2027-on-february-20/|title=🇫🇮 Finland: Uuden Musiikin Kilpailu 2027 on February 20|last=Heap|first=Steven|date=2026-05-12|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |scope="row" |{{Esc|Холандија}} |NPO | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://npo.nl/pers/persberichten-en-publicaties/nederlandse-publieke-omroep-doet-weer-mee-aan-het-eurovisie-songfestival|title=Nederlandse publieke omroep doet weer mee aan het Eurovisie Songfestival|work=npo.nl|language=nl|accessdate=2026-09-26}}</ref> |- |{{Esc|Хрватска}} |[[ХРТ]] ! colspan="4" style="background:#DDDEFC"|февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/206257/croatia-hrt-confirms-participation-at-eurovision-2027/|title=Croatia: HRT confirms participation at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-09-28|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-09-28}}</ref> |- |{{Esc|Црна Гора}} |[[Радиотелевизија Црна Гора|РТЦГ]] | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.instagram.com/montesong.rtcg/p/DdQ3eUPiHxk/|title=Instagram|work=www.instagram.com|accessdate=2026-09-14}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Швајцарија}} | SRG SSR | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.srf.ch/sendungen/eurovision-song-contest/eurovision-song-contest-2027-schweizer-esc-saison-startet-song-einreichung-im-august}}</ref> |- |scope="row" |{{Esc|Шведска}} |SVT !colspan="4" style="background:#DDDEFC" |март 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovisionfun.com/en/2026/08/melodifestivalen-2027-svt-unveils-the-rules-for-swedens-eurovision-selection/|title="Melodifestivalen 2027: SVT Unveils the Rules for Sweden's Eurovision Selection"}}</ref> |} === Други земји === '''{{Esc|Ерменија}}– На 19 октомври 2025 година, Patrick Fiori, кој ја претставуваше Франција во 1993 година, објави дека има намера да ја претставува Ерменија на натпреварот во 2027 година. Ерменскиот радиодифузер AMPTV сè уште нема јавно одговорено на оваа најава. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Србија}}– На 15 септември 2025 година, српскиот радиодифузер RTS ги објави правилата за нивниот национален избор за натпреварот во 2026 година, „Pesma za Evroviziju ’26“ (PzE ’26). Документот вклучуваше правило кое експлицитно наведува дека победникот на PzE ’26 мора да му го предаде трофејот на PzE ’27 на победникот на изданието во 2027 година, со што практично се обезбедува српски претставник за Евровизија 2027. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Словенија}}– На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во словенечкиот радиодифузер RTVSLO, изработи документ со план за враќање на изборот на словенечки претставници преку националниот избор „Evrovizijska Melodija“ од 2025 до 2028 година. И покрај оваа стратегија, RTVSLO одлучи да не учествува во изданието во 2026 година поради учеството на Израел, наведувајќи дека доколку Израел победел во 2026 година, Словенија немало да се врати во 2027 година. '''{{Esc|Унгарија}}– Пред Петер Маѓар да победи на парламентарните избори во Унгарија во 2026 година, тој јавно изјави дека ќе ја врати земјата на Евровизија, предвидувајќи враќање најрано во 2027 година. Официјална одлука сè уште нема; Унгарија последен пат учествуваше во 2019 година. ==== Држави кои нема да учествуваат на ова издание: ==== '''{{Esc|Андора}}<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/07/06/andorra-eurovision-2027/|title=🇦🇩 Andorra: RTVA Will Not Participate in Eurovision 2027|last=Granger|first=Anthony|date=2026-07-06|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-07-13}}</ref>, '''{{Esc|Босна и Херцеговина}}<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/206051/bosnia-herzegovina-bhrt-will-not-return-to-eurovision-in-2027/|title=Bosnia & Herzegovina: BHRT will not return to Eurovision in 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-07-03|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-07-03}}</ref>, '''{{Esc|Монако}}<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/06/14/tvmonaco-has-not-yet-considered-eurovision-2027-participation/|title=🇲🇨 Monaco: TVMonaco Has Not Yet Considered Eurovision 2027 Participation|last=Granger|first=Anthony|date=2026-06-14|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-07-21}}</ref> и '''{{Esc|Словачка}}и '''{{Esc|Чешка}}'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/10/06/czechia-ct-withdraws-from-eurovision-2027/|title=🇨🇿 Czechia: ČT Withdraws from Eurovision 2027|last=Farren|first=Neil|date=2026-10-06|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-10-06}}</ref> ==== Останати држави кои сеуште не се изјасниле: ==== {{Esc|Азербејџан}},{{Esc|Малта}}''', '''{{Esc|Португалија}}''и'' {{Esc|Франција}} === '''Придружни членки на ЕБУ''' === {{Esc|Австралија}}– Откако Изборот за песна на Евровизија Азија беше најавен на 31 март 2026 година, SBS не изрази интерес за приклучување на натпреварот. На 11 мај 2026 година, ЕБУ изјави дека „ниту еден радиодифузер што зема учество на Изборот за песна на Евровизија нема да учествува на Изборот за песна на Евровизија Азија“, што значи дека на SBS нема да му биде дозволено да учествува на двете манифестации. На 1 септември 2026 беше потврдено нивно учество. '''{{Esc|Канада}}– Во ноември 2025 година, Канада изрази интерес за приклучување кон Евровизија, а CBC Television изјави дека ги разгледува можните начини за учество. Откако CBC Television испрати персонал да го следи натпреварот во 2026 година, директорот на натпреварот Мартин Грин јавно ја поздрави можноста Канада да се приклучи на шоуто. На 01 јули 2026 се потврди нивното учество. === '''Земји кои не се членки на ЕБУ''' === {{знамеикона|Косово}} [[Република Косово|Косово]]– РТК активно се стреми кон членство во ЕБУ за да овозможи деби на земјата на натпреварот, потег кој е поддржан од косовското Министерство за култура. Официјални претставници на радиодифузерот присуствуваа на генералното собрание на ЕБУ во Прага на 25 и 26 јуни 2026 година. Дополнително, РТК го оживува фестивалот „Akordet e Kosovës“ за да послужи како национален избор и за Евровизија и за Детска Евровизија. === '''Израелско учество''' === Шпанскиот радиодифузер RTVE одлучи да не учествува на натпреварот во 2026 година, протестирајќи заедно со радиодифузерите од Исланд, Ирска, Холандија и Словенија поради продолженото учество на Израел во услови на војната во Газа. На 25 февруари 2026 година, RTVE формално побара дискусии во рамките на EBU во врска со можноста земји кои активно учествуваат во воени конфликти да не можат да се натпреваруваат во 2027 година. На 3 мај, директорот на ESC, Мартин Гриин, изрази надеж за време на интервју за холандската информативна програма „Nieuwsuur“ дека радиодифузерите кои го бојкотираа изданието во 2026 година ќе се вратат во 2027 година. Како одговор, RTVE наведе дека ќе процени „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година. Слично на тоа, холандскиот радиодифузер AVROTROS изјави дека чека целосна евалуација на натпреварот во 2026 година пред да коментира за можното учество во 2027 година. На 11 мај, Ynet објави дека биле одржани прелиминарни разговори за можно преместување на Израел во Азиската Евровизија; сепак, Грин категорично го негираше овој глас во интервју за „Het Parool“. За време на програмата пред финалето во 2026 година, портпарол на фламанскиот радиодифузер VRT изјави дека е многу малку веројатно радиодифузерот да учествува во 2027 година во име на Белгија, освен ако EBU не спроведе директно гласање во врска со учеството на Израел. Портпаролот ги опиша шансите VRT да испрати претставник во 2027 година како „мали“, повикувајќи ја EBU да „даде јасна изјава против војната и насилството и во корист на почитувањето на човековите права“. Учеството на Белгија на натпреварот се менува секоја година помеѓу VRT и франкофонскиот радиодифузер RTBF. Израел го потврди своето учество на 12.07.2026. ==== Радиодифузерите на следните земји објавија официјални изјави во врска со Израел и натпреварот во 2027 година: ==== {{Esc|Белгија}}– За време на воведната програма пред финалето во 2026 година, Јасмин Ван дер Борхт, портпаролка на фламанскиот радиодифузер VRT (кој треба да учествува во 2027 година како дел од годишната ротација со франкофонскиот RTBF), изјави дека е малку веројатно радиодифузерот да го стори тоа освен ако ЕБУ (EBU) не одржи директно гласање за учеството на Израел. Ван дер Борхт изјави дека шансите VRT да испрати свој претставник во 2027 година се „мали“ и ја повика ЕБУ да „даде јасна изјава против војната и насилството и за почитување на човековите права“. На 23 септември беше потврдено учество. {{Esc|Ирска}}– На 19 мај, генералниот директор на RTÉ, Кевин Бакхерст, изјави дека „во моментов нема причина да ја промениме нашата одлука, но ќе ја преиспитаме во наредните месеци“ {{Esc|Словенија}}– На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во RTVSLO, изготви документ во кој една од точките беше план за враќање кон избор на словенечки претставници за Евровизија преку националното финале ''Evrovizijska Melodija'' од 2025 до 2028 година. И покрај ова, RTVSLO одлучи да не учествува во 2026 година поради учеството на Израел. Радиодифузерот исто така изјави дека доколку Израел победи во 2026 година, тие нема да се вратат во 2027 година. {{Esc|Холандија}}– На 24 август 2026 година, AVROTROS објави дека нема да се врати на натпреварот во 2027 година, истакнувајќи дека континуираното учество на Израел го нарушува неутралниот карактер на настанот. NPO, чадор-организацијата на холандскиот јавен радиодифузен систем, разгледува дали ќе учествува во разговори за учество преку друг радиодифузер. Omroep Max изрази подготвеност да го преземе учеството на Холандија на натпреварот доколку NPO обезбеди финансиска поддршка, но подоцна се откажа од својот интерес. BNNVARA, EO, KRO-NCRV и PowNed, исто така, ја отфрлија можноста за учество. На 23 септември беше потврдено учество. {{Esc|Шпанија}}– Како одговор на изјавите на Грин за време на интервјуто за ''Nieuwsuur'', RTVE изјави дека ќе испита „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година. == Преглед на натпреварот == Изборот за песна на Евровизија 2027 година ќе биде во продукција на бугарскиот национален сервисер БНТ. Во јули 2026 година, бугарската влада усвои акциски план за организација на натпреварот. Според планот, извршниот продуцент и креативниот директор треба да бидат назначени до 30 август, а договорот со избраната арена да се потпише до 10 септември, со тоа што просторот ќе биде ставен на располагање до крајот на истиот месец. Предлог-буџетот треба да биде подготвен до 10 октомври, додека креативниот концепт и визуелниот идентитет треба да се комплетираат до 15 декември. Изборот на водителите и сценаристите е предвиден за периодот меѓу ноември 2026 и април 2027 година, а изградбата на сцената и техничките проби ќе се одвиваат од средината на март до крајот на април. Евровизиското село ќе работи од 13 април до 31 мај, додека враќањето на арената во нејзината редовна намена е планирано за периодот меѓу 18 и 24 мај.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/23158481|title=Вижте всички важни дати за "Евровизия"|work=www.24chasa.bg|language=en|accessdate=2026-08-13}}</ref> === '''Систем на гласање и структура на натпреварот''' === На 12 август 2026 година, ЕБУ објави прелиминарен преглед на правилата за изданието во 2027 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurovision.com/newsroom/release/eurovision-song-contest-updates-rules-for-2027/|title=Eurovision Song Contest updates rules for 2027|date=2026-08-12|work=Eurovision Song Contest|language=en|accessdate=2026-08-13}}</ref>. Меѓу најважните промени е тоа што телевизијата на земјата победничка автоматски ја губи можноста да го организира следниот натпревар доколку „вооружен конфликт, чувствителна геополитичка ситуација или каков било друг настан сериозно ја загрозува безбедноста или стабилноста на земјата или нејзиниот регион“. Воведени се и дополнителни мерки за ограничување на прекумерното користење на однапред снимени придружни вокали. Покрај тоа, изведувачите мора да имаат наполнето најмалку 18 години на денот на нивната прва проба, за разлика од досегашното правило за минимум 16 години кое важеше од [[Евровизија 1990|1990 година]]. На крајот, во зависност од конечното одобрение, победниците во полуфиналињата ќе се одлучуваат или целосно со гласање од публиката, или со комбинација од жиро и публика во сооднос кој дополнето ќе се дефинира.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurovision.com/newsroom/rules-of-the-contest/|title=Rules of the Eurovision Song Contest|work=Eurovision Song Contest|language=en|accessdate=2026-08-13}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/08/12/eurovision-2027-ebu-updates-contest-rules/|title=Eurovision 2027: EBU Updates Contest Rules|last=Farren|first=Neil|date=2026-08-12|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-08-13}}</ref> === Полуфиналиња === Планирани се две полуфинални вечери на 11 и 13 мај, каде што ќе учествуваат следните држави: {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Изведувач !Песна !Јазик !Поени !Место |- |{{Esc|Австралија}} | | | | | |- |{{Esc|Австрија}} | | | | | |- |{{Esc|Албанија}} | | | | | |- |{{Esc|Белгија}} | | | | | |- |{{Esc|Грузија}} | | | | | |- |{{Esc|Грција}} | | | | | |- | scope="row" | {{Esc|Данска}} | | | | | |- |{{Esc|Естонија}} | | | | | |- |{{Esc|Израел}} | | | | | |- |{{Esc|Канада}} | | | | | |- |{{Esc|Кипар}} | | | | | |- |{{Esc|Латвија}} | | | | | |- |{{Esc|Литванија}} | | | | | |- |{{Esc|Луксембург}} | | | | | |- |{{Esc|Македонија}} | | | | | |- |{{Esc|Малта}} | | | | | |- |{{Esc|Молдавија}} | | | | | |- |{{Esc|Норвешка}} | | | | | |- |{{Esc|Полска}} | | | | | |- |{{Esc|Романија}} | | | | | |- | scope="row" |{{Esc|Сан Марино}} | | | | | |- |{{Esc|Србија}} | | | | | |- |{{Esc|Украина}} | | | | | |- | scope="row" |{{Esc|Финска}} | | | | | |- |{{Esc|Холандија}} | | | | | |- | | | | | | |- |{{Esc|Хрватска}} | | | | | |- |{{Esc|Црна Гора}} | | | | | |- | scope="row" |{{Esc|Швајцарија}} | | | | | |- |{{Esc|Шведска}} | | | | | |} === Финале === Финалето ќе се одржи на 15 мај 2027 година. Во финалето ќе учествуваат земјата домаќин, членовите на големата 5-ка, сите тие се автоматски квалификувани и 10 пласирани од првото и 10 пласирани од второ8то полуфинале. {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Изведувач ! scope="col" | Песна ! scope="col" | Јазик ! scope="col" | Поени !Место |- | scope="row" |{{Esc|Бугарија}} | | | | | |- |{{Esc|Велика Британија}} | | | | | |- | scope="row" |{{Esc|Германија}} | | | | | |- |{{Esc|Италија}} | | | | | |} == Емитувања == Сите емитувачи кои учествуваат можат да изберат да имаат коментатори на лице место или од далечина кои ќе им обезбедат увид и информации за гласањето на нивната локална публика. Иако се обврзани да го емитуваат финалето и полуфиналето во кое гласа нивната земја, повеќето емитувачи ги покриваат сите три емисии. Некои емитувачи кои не учествуваат, исто така, го емитуваат натпреварот. YouTube каналот на Евровизискиот натпревар обезбедува меѓународни преноси во живо без коментари за сите емисии. {| class="wikitable" |+Планирани емитувања и коментатори во земјите учеснички !Држава !Емитувач !Канал(и) !Емисии !Коментатор(и) !Наводи |- !{{flagu|Холандија}} |NOS |NPO 1 |Сите емисии| Сите | |<ref name=":11" /> |} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.eurovision.tv Официјална страница] {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Австриска музика]] [[Категорија:Музиката во 2026 година]] 8cic1fjjuvew6hl5n092ljxii2tf29k Се случуваше цела ноќ 0 1402294 5648231 5624650 2026-10-20T12:16:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648231 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}'''''Се случуваше цела ноќ''''' (на француски: ''Affaire d'une nuit'') — француски филм од 1960 година, режиран од Анри Вернеј, со [[Паскал Петит]], [[Роже Ханин]], [[Пјер Монди]] во главните улоги, а во филмот учествува и [[Брижит Бардо]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6e8c1d2e|title=L' AFFAIRE D'UNE NUIT (1960)|work=BFI|archive-url=https://web.archive.org/web/20171203161105/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6e8c1d2e|archive-date=December 3, 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mubi.com/films/it-happened-all-night|title=It Happened All Night}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.frenchfilms.org/review/l-affaire-d-une-nuit-1960.html|title=Review of the film L'Affaire d'une nuit (1960)|last=Travers|first=James|date=April 30, 2012|work=frenchfilms.org|accessdate=2026-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20251017001641/http://www.frenchfilms.org/review/l-affaire-d-une-nuit-1960.html|archive-date=2025-10-17|url-status=dead}}</ref><ref name="bar">{{Наведен нестручен часопис|access-date=29 December 2025}}</ref> == Улоги == * Паскале Петит како Кристин Фиеско * Роџер Ханин како Мишел Фереол * Пјер Монди како Антоан Фиеско * Роберт Далбан како Ленорман * Габриел Гобин како водник * Емил Женевоа како пијаница * Мишелин Лучиони како Миреј Лучони * Бернард Мусон како фармацевт * Клод Пјеплу како продавач * Жизел Превил како Госпоѓа Ленорман * [[Брижит Бардо]] како жена во ресторанот (ненаведена) * Жак Шариер како човек во ресторанот (ненаведен) * Анри Вернеј како човек во ресторанот (ненаведен) * Кристин Гузе-Ренал како жена во ресторанот (ненаведена) * [[Guy Henry (actor, born 1922)|Гај Хенри]] како библиотекар (ненаведен) * Феликс Мартен како човек во ресторанот (ненаведен) * Дарио Морено како самиот (ненаведен) == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|tt0053572}} [[Категорија:Филмови од 1960 година]] [[Категорија:Краток опис различен од Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Филмови со Брижит Бардо]] [[Категорија:Француски филмови]] 3dsum6dpwitkgfwjk1idqhtrw1dqs3e Семјуел Кертис 0 1403080 5648253 5637149 2026-10-20T13:27:59Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648253 wikitext text/x-wiki [[File:Oftia_africana04.jpg|мини|]] '''Семјуел Кертис''' (29 август 1779 година, Волворт, Сари - 6 јануари 1860 година, Ла Шер, Розел Беј, [[Џерси]] <ref>[http://jersey.com/English/aboutjersey/environment/inbloom/LaChaireGardens/Pages/default.aspx La Chaire Gardens on jersey.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111109212048/http://www.jersey.com/english/aboutjersey/environment/inbloom/lachairegardens/pages/default.aspx|date=2011-11-09}}</ref>) бил англиски ботаничар и издавач кој се специјализирал за [[Семени растенија|сперматофити]]. == Живот == Во 1801 година се оженил со единствената ќерка на Вилијам Кертис, автор на ''Флора Лондинензис'' и основач на ''списанието Ботаникал“на Кертис'', и така го наследил сопствеништвото на списанието; таа починала во 1827 година. Недолго по тоа се преселил во Глејзенвуд, во близина на Когешал во Есекс. Џон Симс се откажал од уредувањето на списанието во 1826 година, по што го наследил Вилијам Хукер. Околу 1846 година, Кертис ги продал своите права во списанието, кога литографијата била на прагот да го замени печатењето на плочи. Се пензионирал на имот што го купил, Ла Шер, во Розел во Џерси, каде што починал на 6 јануари 1860 година.{{Ботаничар|S.Curtis|Curtis, Samuel|border=0}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Викивидови}} * [http://www.parksandgardens.ac.uk/component/option,com_parksandgardens/task,person/id,355/Itemid,292/ Биографијата на Семјуел Кертис на www.parksandgardens.ac.uk] {{Мртва_врска|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Кертис, Семјуел }} [[Категорија:Починати во 1860 година]] [[Категорија:Родени во 1779 година]] [[Категорија:Англиски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] lhwdp3xtsxd6ha0ojkytw1wxi3uwpfx Убава киселица 0 1403579 5648250 5630681 2026-10-20T13:00:14Z BosaFi 115936 /* Опис */ 5648250 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Rumex pulcher01062002inflorescence.JPG|genus=Rumex |species=pulcher|authority=[[L.]]|name= Убава киселица|classification status=}} '''''Убава киселица''''' ([[науч.]]: ''Rumex pulcher'') е вид цветно растение од фамилијата [[Подворки|подворки]] == Опис == Многугодишно растение високо 30-60 цм. Одделни делови на растението честопати се папилозни. Стеблото вертикално, најчесто поединечно, надолжно набраздено, честопати разгрането уште во долната половина. Многубројните странични гранчиња странично асперени, честопати повеќе пати разгранети. Приосновните листови здолжени, трипати подолги отколку широки, до 15 цм долги, во сновата срцевидни, по работ набрчкани, со долги дршки, со широк тап врв. Горните листови приседнати; во основата на секој прешлен има по ден линејно-ланцетен лист. Цветовите хермафродитни, собрани по неколку во прешлени кои се оддалечени еден од друг, ливчињата на надворешниот перијант налегнуваат на валвите. Валвите јазиковидни, 4-5 мм долги, со силно испакната мрежеста нерватура, по работ со по 6-8 долги, шиловидни и јаки запци кои се подолги од половината на валвите. Секоја валва со по една голема, издолжена и на врвот заострена брадавичка или пак едната брадавичка е голема а другите две се помали. Целата површина на брадавичката со мали израстоци (крастава); дршките на плодот дебели, покуси или еднакви со должината на валвите. Соцветието за време на зреењето на плодовите сиво-зелено. Оревчето триаглесто, 2-2,5 мм долго, темнокафеаво, светликаво.<ref name=":02" /> Растението потекнува од [[Евроазија]] и [[Северна Африка]], а може да се најде и на други места, вклучително и делови од [[Северна Америка]], како воведен вид и како [[плевел]] покрај патот. == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте во потоплите делови, покрај патишта, ѓубришта, по суви и богати со хранливи материи. песокливи или камени почви, на надморска височина до 1100 метри.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=469-470}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-вметнато}} * {{PFAF|Rumex pulcher}} * {{CalPhotos|Rumex|pulcher}} * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?5936,6293,6305 Jepson Manual Treatment] * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=242417185 Flora of North America] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Штавеј (род)]] q6u6rbehph4zr7ltrj3715k3u117xyo Уметност од периодот на преселбата на народите 0 1403588 5648408 5630107 2026-10-21T06:04:20Z Тиверополник 1815 5648408 wikitext text/x-wiki [[File:Sutton.Hoo.ShoulderClasp2.RobRoy.jpg|десно|мини|Рамени спојки од [[Англосаксонци|англосаксонското]] бродско погребување од 7 век во Сатон Ху. [[Британски музеј]].]] '''Уметноста од периодот на Големата преселба на народите''' го означува уметничкото дело на [[Германи|германските народи]] за време на [[Голема преселба на народите|големата преселба на народите]] (околу 300 – 800). Периодот ја вклучува '''миграциската уметност''' на германските племиња на континентот, како и почетокот на [[Островска уметност|островската уметност]] или хиберносаксонската уметност на [[Англосаксонци|англосаксонското]] и келтското поврзување во [[Велика Британија (остров)|Британија]] и [[Ирска (остров)|Ирска]]. Опфаќа многу различни стилови на уметност, вклучувајќи го '''полихромниот стил''' и [[Животински стил|животинскиот стил]]. По [[Христијанизација|христијанизацијата]], уметноста од периодот на преселба се развила во различни школи на [[Средновековна уметност|раносредновековна уметност]] во Западна Европа, кои вообичаено се класифицираат по региони, како што се [[Англосаксонска уметност|англосаксонската уметност]] и [[Каролиншка уметност|каролиншката уметност]], пред да се развијат континенталните стилови на [[Романика|романската уметност]] и конечно [[Готска уметност|готската уметност]]. == Позадина == [[File:Paar_Prunkfibeln.jpg|мини| Готски ''[[Фибула (брош)|фибули]]'', почеток на 5 век]] Во текот 3 век од нашата ера, [[Римско Царство|Римското Царство]] речиси се распаднало, а составот на неговата војска станувал сè повеќе [[Германи|германски]]. Во 4 век, кога [[Хуни|Хуните]] ги потиснале разните германски племиња кон запад, некои германски групи се префрлиле преку границите на царството и почнале да се населуваат таму. [[Визиготи|Визиготите]] се населиле во Италија, а потоа во [[Хиспанија]] ([[Шпанија]]), на север [[Франки|Франките]] се населиле во [[Галија]] и западна Германија, а во 5 век [[Англи|Англите]], [[Саси|Саксонците]] и [[Јути|Јутите]] ја нападнале Британија, додека [[Остроготи|Остроготите]] се населиле во Италија. До крајот на 6 век[[Западно Римско Царство|, Западното Римско Царство]] било речиси целосно заменето со помали, помалку политички организирани, но енергични германски кралства. Иако овие кралства никогаш не биле еднородни, тие споделувале одредени заеднички културни карактеристики. Новодојдените се населиле на своите нови земјишта и станале земјоделци и рибари. Археолошките докази не откриле традиција на монументално уметничко дело, како што се архитектурата или големата скулптура во трајни материјали, туку претпочитање на „мобилна“ уметност за лично прикажување, обично и со практична функција, како што се оружје, коњски запреги, алатки и накит со кој се прицврстувала облеката. Преживеаната уметност на германските народи е речиси целосно личен украс. Пред преобраќањето во христијанство, уметничките дела биле закопувани заедно со нивните сопственици. Голем дел од уметноста изработена од органски материјали несомнено не е зачувана. Три стила доминираат во германската уметност. ''Полихромниот стил'' потекнува од [[Готи|Готите]] кои се населиле во областа на [[Црно Море|Црното Море]]. ''Животинскиот стил'', веројатно и од источно потекло, <ref> {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=g2ULEAAAQBAJ|title=Craftsmen and Jewelers in the Middle and Lower Danube Region (6th to 7th Centuries)|last=Tănase|first=Daniela|date=23 November 2020|publisher=Brill|isbn=9789004436930|series=East Central and Eastern Europe in the Middle Ages, 450-1450, volume 67|publication-place=Leiden|page=209|chapter=7.2: Ornamental Styles and Decorative Motifs of Germanic Origin|quote=Much has been written on the origin of the animal style – Celtic, nomadic (with influences from Iran), or Hellenistic. Whatever its origin, the style is regarded as typical for the Germanic view of the world.|access-date=18 June 2025}} </ref> се појавил во Скандинавија, северна Германија и Англија. Конечно, [[Островска уметност|островската уметност]], или ''хиберно-саксонскиот стил'', во краток, но просперитетен период по христијанизацијата, доживеал спој на животински стил со [[Келтска уметност|келтски]], средоземноморски и други мотиви и техники. == Миграциска уметност == === Полихроматски стил === Во текот на 2 век, Готите во регионот на денешна [[Украина]] откриле нов вкус за златни фигурини и предмети украсени со скапоцени камења. Овој стил, позајмен од [[Скити|Скитите]] и [[Сармати|Сарматите]], имал некои грчко-римски влијанија, а бил популарен и кај [[Хуните]]. Можеби најпознатите примери се наоѓаат во [[Петроаско богатство|Петроаското богатство]] од 4 век ([[Романија]]), кое вклучува голем златен [[брош]] со орел ([https://web.archive.org/web/20070114030307/http://www.hp.uab.edu/image_archive/ujg/metalwork02.jpg слика]). Мотивот со орел потекнува од Источна Азија и е резултат на учеството на предците на Готите во [[Хуни|Хунското Царство]], како на пример во готската полихромна копча за ремен со глава на орел од 4 век ([https://web.archive.org/web/19991018233910/http://www.hp.uab.edu/image_archive/ujg/metalwork12.jpg слика]) од Украина. Готите го пренеле овој стил во Италија, јужна Франција и Шпанија. Еден добро познат пример е [[Остроготи|остроготскиот]] орел ([[Фибула (брош)|фибула]]) од [[Чезена]], Италија, кој денес се наоѓа во [[Нирнбершки музеј|Нирнбершкиот музеј]]. Друга е визиготската полихромна вотивна круна ([https://web.archive.org/web/19991010193109/http://www.hp.uab.edu/image_archive/ujg/crown01.jpg слика]) на [[Рекесвинт]], крал на Толедо, пронајдена во богатство од вотивна круна од {{Околу|670}} во Фуенте де Гуаразар, во близина на [[Толедо]]. Популарноста на стилот може да се потврди со откривањето на полихромен меч ([https://web.archive.org/web/19991014043050/http://www.hp.uab.edu/image_archive/ujg/metalwork05.jpg слика] ) во гробницата на франкскиот крал [[Хилдерик I]] (починал {{Околу|481}}) во Турне (во денешна Белгија), далеку северно од Алпите. === Животински стил === [[File:Sutton.Hoo.PurseLid.RobRoy.jpg|мини| Капак за паричник од Сатон Ху, околу 625 година]] Проучувањето на северноевропското, или „германско“, зооморфно украсување го започнал Бернхард Салин во дело објавено во 1904 година.<ref>''Die altgermanische Thierornamentik'', Stockholm 1904, [https://openlibrary.org/works/OL4889930W/Die_altgermanische_Thierornamentik The Open Library online text], written in German and heavily illustrated.</ref> Тој ја класифицирал животинската уметност од периодот приближно од 400 до 900 година во три фази: стилови I, II и III. Потеклото на овие различни фази сè уште претставува предмет на значителна дебата; развојот на трендовите во доцноримската популарна уметност во провинциите е еден елемент, а постарите традиции на номадските азиски степски народи друг. Првите два стила се среќаваат многу широко низ [[Европа]] во уметноста на „варварските“ народи од периодот на [[големата преселба на народите]]. '''Стил I'''. Овој стил за првпат се појавил во северозападна Европа, а станал забележлив како нов стил со воведувањето на техниката на резбање со струготини применета на бронза и сребро во 5 век. Се карактеризира со животни чии тела се поделени на делови и обично се појавуваат на рабовите на дизајни чиј главен акцент е на апстрактни шари. '''Стил II'''. Овој стил за првпат се појавил околу 560-570 година, Стилот I бил во опаѓање и Стилот II на Салин почнал да го заменува. Животните од Стил II се цели ѕверови, но нивните тела се издолжени во „ленти“ кои се испреплетени во симетрични форми без поголема желба за натурализам, а ретко имаат и нозе, така што тие имаат стремеж да се опишат како змии, иако главите често имаат карактеристики на други видови животни. Животното се вклучува во украсни шари, обично со преплетување. Така, две мечки се свртени една кон друга во совршена симетрија („соочени“), формирајќи облик на срце. Примери од Стил II може да се најдат на златниот капак на чантата. Откако ќе се развијат околу 700 локализирани стилови, веќе не е многу корисно да се зборува за општ германски стил.<ref>[https://books.google.com/books?id=yZVeZnUXMiAC&dq=Salin+animal+style&pg=PA43 Rituals of power: from late antiquity to the early Middle Ages], By Frans Theuws, Janet L. Nelson, p. 45</ref> '''Стил III''' се наоѓа главно во Скандинавија, а може да се нарече и викиншка уметност. === Христијанско влијание === Византиското емајлирање било под големо влијание на металоделството од периодот на преселбите. Црквата во раниот период на преселбите се појавила како единствена наднационална сила во Европа по [[Распад на Римското Царство|распадот на Римското Царство]]. Тоа обезбедувало обединувачки елемент и станала единствената преостаната институција која можела да зачува одбрани рудименти на класичната цивилизација. Како што преобраќањето на германските народи до крајот на 7 век во Западна Европа се приближувало кон крајот, црквата станала главен покровител на уметноста, нарачувајќи [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]] и други литургиски предмети. Записот покажува постојан пад на германските форми и зголемено средоземноморско влијание. Овој процес се одвивал брзо кај Готите од Италија и Шпанија, а побавно оние што се движеле подалеку на север. Оваа промена може да се забележи во [[Меровинзи|меровиншкиот]] кодекс Гелазиски сакраментар од 8 век, кој не содржел елементи од стил II, туку прикажува медитерански примери на риби што се користат за конструирање големи букви на почетокот на поглавјата. == Островска уметност == [[Островска уметност|Островската уметност]], честопати позната и како хиберносаксонска уметност, особено во однос на [[Илуминиран ракопис|илуминираните ракописи]], била ограничена на [[Велика Британија]] и [[Ирска]] и претставувала спој на германските традиции (преку [[Англосаксонци|Англосаксонците]]) со келтските традиции (преку ирските монаси). Првпат се развила кон крајот на 7 век, а стилот во Британија продолжил во следните околу 150 години, сè до викиншките инвазии во 9 век (по што се појавила [[Англосаксонска уметност|англосаксонската уметност]]), а во Ирска сè до 12 век (по што следела [[Романика|романиката]]). === Историја === [[File:Ireland_2010_etc_029_(2).jpg|мини| Брош од Тара, преден поглед, почеток на 8 век]] Ирска била преобратена во христијанство преку мисии од Британија и континентот, почнувајќи од средината на 5 век, додека истовремено паганските [[Англи]], [[Саси|Саксонци]] и [[Јути]] се населувале во [[Англија]]. Екстремната политичка фрагментација на Ирска и нејзиниот целосен недостаток на урбан развој го спречиле појавувањето на силна епископска структура. Монаштвото последователно се појавило како доминантна сила во [[Христијанството во Ирска|ирското христијанство]], а со тоа и во ирската христијанска уметност. [[Келтско христијанство|Келтското христијанство]], исто така, развило силен акцент на мисионерската активност. Околу 563 година, [[Свети Колумба]] основал база на шкотскиот остров Јона, од која ги преобратил пиктските пагани во [[Шкотска]]; оваа манастирска населба долго време останала клучно седиште на христијанската култура во северна Британија. Колумбуските монаси потоа заминале во [[Нортамбрија]] во 635 година и основале манастир на островот [[Линдисфарн]], од кој го преобратиле северниот дел на Англија. Сепак, Рим веќе го започнал преобраќањето на [[Англосаксонци|Англосаксонците]] од југ со мисија во [[Кент]] во 597 година. Дошло до судир меѓу ирските монаси и Рим на датумот за прославување на [[Велигден]], што довело до повлекување на ирската мисија од Линдисфарн во Јона. Сепак, широката употреба на ирски украсни форми во уметноста произведена во Англија, и обратно, сведочи за постојана важност на заемното дејство меѓу двете култури. Англија потпаднала под зголемено медитеранско влијание, но не пред ирската келтска и англосаксонската уметност профитабилно да се спојат. Првото поголемо дело кое може да се нарече чисто островско е „Книгата од Дуроу“ од крајот на 7 век. Следело златно време во обработката на метали, ракописите и камената скулптура. Во 9 век, најславниот период на хиберносаксонскиот стил се приближил кон својот крај, со прекините на викиншките напади и зголемената доминација на медитеранските форми. === Илуминирани ракописи === [[File:BookOfDurrowBeginMarkGospel.jpg|лево|мини|309x309пкс| Книга од Дуроу, Ирска од 7 век. Едно од најраните дела на хиберносаксонската уметност. Библиотека на колеџот Тринити, Даблин.]] Помеѓу преживеаните докази за ирско- [[келтска уметност]] од железното време доминираат металните изработки во [[Келтска уметност|стилот на Ла Тене]]. Висечките чинии како оние кои се наоѓаат во Сатон Ху се меѓу најважните од овие занаети. Кога ирските мисионери започнале да го шират зборот на евангелијата, им биле потребни книги и речиси од самиот почеток почнале да ги разубавуваат своите текстови со уметнички дела црпејќи од дизајните на овие традиции на обработка на метал. Спиралите и свитоците во зголемените воведни букви &#x2014; кои се наоѓаат во најраните ракописи како што е ракописот на [[Катах на Свети Колумба|Катахот на Свети Колумба]] од 7 век &#x2014; позајмуваат стил директно од келтските емајли и мотивите за обработка на метал од Ла Тене. По Катахот на Свети Колумба, украсувањето на книги станало сè посложено и биле воведени нови стилови од други култури. Страници како тепих &#x2014; цели страници со орнаменти без текст &#x2014; биле вметнати, обично на почетокот на секое Евангелие. Геометриските мотиви и испреплетените шари можеби биле влијанија од [[Копти|коптски]] Египет или од други места во византискиот [[Блиски Исток]]. Зголемената употреба на животински орнаменти бил англосаксонски придонес на нивниот животински стил. Сите овие влијанија и традиции се споиле во она што може да се нарече нов хиберносаксонски стил, при што Книгата од Дуроу од крајот на 7 век е прва од ваков тип. Евангелијата од Линдисфарн се уште еден познат пример. [[Книга од Келс|Книгата од Келс]] веројатно е создадена во Јона во 8 век. Кога монасите побегнале во Ирска поради викиншките напади во 807 година, тие веројатно го донеле со себе во Келс во Ирска. Тој е најбогато украсениот од хиберносаксонските ракописи и претставува голем број техники и мотиви создадени во текот на 8 век. === Металообработка === Во 7 век се појавило оживување на [[Металообработка|металообработката]] со нови техники како што е златниот [[филигран]], што овозможило сè помали и подетални орнаменти, особено на петнануларните и псевдоненануларните [[Келтски брош|келтски брошеви]], кои биле важни симболи на статусот на елитата, а ги носеле и свештенството како дел од нивните [[Одежда|облеки]]. Брошот од Тара и Ардагското богарство се меѓу највеличествените островски примери, додека кралскиот накит од 7 век од бродските погребувања во Сатон Ху покажува претхристијански англосаксонски стил. Тие ги собрале сите расположиви вештини на златарот во едно парче: орнаментација применета на различни техники и материјали, резбање во струготини, [[филигран]], клоизон и [[Кварц|горен кристал]]. === Камена скулптура === Вештините прикажани во обработката на метал може да се видат во камените [[Вајарство|скулптури]]. Со векови во Ирска имало обичај да се изложува голем дрвен крст во рамките на манастирската зграда. Потоа овие биле претворени во камени крстови наречени високи крстови и покриени со истите сложени шари што ги употребувале златарите, а честопати и фигурни скулптури. == Наводи == {{наводи}} ==Извори== *Martin Werner, "Migration and Hiberno-Saxon Art", ''[[Dictionary of the Middle Ages]]'', vol-8, {{ISBN|0-684-18274-2}} *[http://www.britannica.com/ebc/article-9367062 "Hiberno-Saxon style"]. In ''[[Encyclopædia Britannica]]'' Online. *Boltin, Lee, ed.: ''Treasures of Early Irish Art, 1500 B.C. to 1500 A.D.: From the Collections of the National Museum of Ireland, Royal Irish Academy, Trinity College, Dublin'', [[Metropolitan Museum of Art]], 1977, {{ISBN|0-87099-164-7}}. *{{cite book | author= Bunker, Emma C. | title= ''Nomadic art of the eastern Eurasian steppes: the Eugene V. Thaw and other New York collections'' | location=New York | publisher=The Metropolitan Museum of Art | year=2002 | isbn=9780300096880 | url=http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/96120/rec/302}} *[[Malcolm Todd (archaeologist)|Malcolm, Todd]], ''The Early Germans'' == Надворешни врски == *[https://web.archive.org/web/20071221050922/http://www.thewalters.org/works_of_art/itemdetails.aspx?aid=116 Eagle Fibula] at the Walters Art Museum {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Уметноста по период]] [[Категорија:Уметноста во 10 век]] [[Категорија:Уметноста во 9 век]] [[Категорија:Уметноста во 8 век]] [[Категорија:Уметноста во 7 век]] [[Категорија:Уметноста во 6 век]] [[Категорија:Уметноста во 5 век]] [[Категорија:Голема преселба на народите]] ixmwwu4chqhg7543mavh6b0wjv12qqe Англосаксонска уметност 0 1403644 5648409 5641075 2026-10-21T06:13:32Z Тиверополник 1815 5648409 wikitext text/x-wiki [[File:Sutton.Hoo.ShoulderClasp2.RobRoy.jpg|мини|Рамени спојки од [[Сатон Ху]], почеток на VII век]] [[File:CroixCelteReliquaireIvoireMorse.jpg|мини| Реликвијар од слонова коска од 11 век ([[Музеј Викторија и Алберт]])]] '''Англосаксонската уметност''' — уметност која е создадена во [[Англосаксонци|англосаксонскиот]] период од [[Историја на Англија|англиската историја]], почнувајќи со [[Уметност од периодот на преселбата на народите|стилот на]] [[Уметност од периодот на преселбата на народите|периодот на преселба]] што Англосаксонците го донеле со себе од континентот во 5 век, а завршувајќи во 1066 година со [[Норманско освојување на Англија|норманското освојување]] на Англија, чија софистицирана уметност била влијателна во поголемиот дел од [[Северна Европа]]. Двата периоди на извонредни достигнувања биле 7 и 8 век, со металните изработки и накитот од Сатон Ху и серијата прекрасни [[илуминирани ракописи]], и последниот период по околу 950 година, кога имало оживување на [[англиската култура]] по завршувањето на [[Викинзи|викиншките]] инвазии. До времето на освојувањето, преминот кон [[Романика|романскиот]] стил е речиси завршен. Важните уметнички центри, доколку можат да се воспостават, биле концентрирани во крајните делови на Англија, во [[Нортамбрија]], особено во раниот период, и [[Весекс]] и [[Кент]] во близина на јужниот брег. Англосаксонската уметност преживува главно во [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]], [[англосаксонска архитектура]], голем број многу фини резби од [[слонова коска]] и некои дела од метал и други материјали. „[[Opus Anglicanum]]“ („англиско дело“) веќе бил признат како најфиниот вез во Европа, иако се зачувани единствено неколку дела од англосаксонскиот период - [[Таписерија од Бајо|таписеријата од Бајо]], прилично поинаков вид вез, во многу поголем обем. Како и во поголемиот дел од Европа во тоа време, металоделството била најценетата форма на уметност од страна на Англосаксонците, но речиси ништо не преживеало - имало огромно ограбување на англосаксонските цркви, манастири и имотот на обесправеното благородништво од страна на новите нормански владетели во нивните први децении, како и Нордијците пред нив и [[Англиска реформација|англиската реформација]] по нив, а повеќето преживеани некогаш биле на континентот.<ref>Dodwell (1982)'s Chapter 1 gives a detailed analysis of the various causes of destruction of works of art, especially metalwork</ref> Англосаксонскиот вкус ја фаворизирал светлината и бојата, и честопати е потребен напор на имагинацијата за да се видат ископаните и истрошени остатоци кои преживеале какви што некогаш биле.<ref>Wilson, 10–11; Dodwell (1982), chapter 2</ref> Можеби најпознатото дело на англосаксонската уметност е [[Таписерија од Бајо|таписеријата од Бајо]], која била нарачана од нормански патрон од англиски уметници кои работеле во традиционалниот англосаксонски стил. Англосаксонските уметници работеле и со [[Фрескопис|фреска]], [[Каменорезачки занает|камен]], слонова коска и китова коска (особено Франковиот ковчег), [[Металообработка|метални изработки]] (на пример, брош од Фулер), стакло и [[емајл]], од кои многу примери се пронајдени преку [[Археологија|археолошки]] ископувања, а некои едноставно се зачувани низ вековите, особено во црквите на континентот, бидејќи [[Иконоборство|иконоборството]] меѓу [[Викинзи|Викинзите]], [[Нормани|Норманите]] и [[Англиска реформација|Реформацијата]] не оставило практично ништо во Англија освен книги и археолошки наоди. == Преглед == [[File:Brit_Mus_17sept_079.jpg|мини| Птица на штитот во Сатон Ху (делумна реплика)]] Металната изработка е речиси единствената форма во која преживеала најраната англосаксонска уметност, главно во накит во германски стил (вклучувајќи додатоци за облека и оружје) кој, пред [[Христијанизација на англосаксонска Англија|христијанизацијата на англосаксонска Англија]], најчесто се поставувал во погребите. По преобраќањето, кое траело во поголемиот дел од 7 век, спојувањето на германските англосаксонски, [[Келтска уметност|келтски]] и доцноантички техники и мотиви, заедно со потребата од книги, го создало [[Островска уметност|хиберносаксонскиот стил]], или островска уметност, кој се среќава и во [[илуминирани ракописи]] и во некои резбани камења и слонова коска, веројатно главно црпејќи од украсни мотиви од метал, а со понатамошни влијанија од британските Келти на запад и [[Франки|Франките]]. [[Нортамбрија|Кралството Нортамбрија]] на далечниот север на Англија било место на почетокот на островскиот стил во Британија, во центри како [[Линдисфарн]], основан во 635 како огранок на ирскиот манастир на Јона и опатија Монквеармут-Јароу (674) што гледал кон континентот. Речиси во исто време кога се правеле евангелијата на островот Линдисфарн во почетокот на 8 век, Веспазијанскиот псалтир од [[Кантербери|Кентербери]] на далечниот југ, кој мисионерите од Рим го направиле своето седиште, покажува една сосема поинаква, класично заснована уметност. Овие два стила се измешале и се развиле заедно и до следниот век, добиениот англосаксонски стил достигнал зрелост. Сепак, англосаксонското општество било во голема мера нарушено во текот на 9 век, особено во втората половина, од инвазиите на [[Викинзи|Викинзите]], а бројот на значајни преживеани предмети значително се намалил, а нивното датирање станало уште понејасно од оние од еден век претходно. Поголемиот дел од манастирите на север биле затворени со децении, ако не и засекогаш, а по Кентербериската Библија од пред 850 година, можеби и многу порано, „ниту еден поголем [[илуминиран ракопис]] не е познат сè до 10 век“.<ref>Wilson, 142 (quote), 60</ref> Кралот [[Алфред Велики]] (владеел 871–899) ги држел Викинзите назад до линија што се протегала дијагонално низ средината на Англија, над која се населиле во Данело, и постепено биле интегрирани во она што денес било обединето англосаксонско кралство. Последната фаза на англосаксонската уметност е позната како Винчестерска школа или стил, иако била создадена во многу центри на југот на Англија, а можеби и во Мидлендс. Елементи од ова започнале да се забележуваат од околу 900 година, но првите поголеми ракописи се појавиле дури околу 930-тите. <ref>{{Cite journal |last=Deshman |first=Robert |date=June 1974 |title=Anglo-Saxon Art after Alfred |url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00043079.1974.10790031 |journal=The Art Bulletin |language=en |volume=56 |issue=2 |pages=176–200 |doi=10.1080/00043079.1974.10790031 |issn=0004-3079|url-access=subscription }}</ref>Стилот комбинирал влијанија од континенталната уметност на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] со елементи од постарата англиска уметност, како и некои посебни елементи, вклучувајќи повознемирен стил на драперија, понекогаш усогласен со фигури, особено во линиските цртежи, кои се единствените слики во многу ракописи, и останале особено истакнати во средновековната англиска уметност. == Илустрирани ракописи == [[File:CodexAureusCanterburyFolios9v10r.jpg|мини| Евангелисктички портрет и „ Инципитот до Матеј“ од Стокхолмскиот кодекс, еден од „Тиберијската група“, ги прикажуваат северумбриските островски и класицистичките континентални стилови кои се комбинирале и се натпреварувале во раните англосаксонски ракописи. Веројатно е направено во [[Кантербери]].]] Раната англосаксонска илуминација на ракописи е дел од [[Островска уметност|островската уметност]], комбинација од влијанија од средоземноморски, [[Келтска уметност|келтски]] и [[Уметност од периодот на преселбата на народите|германски]] стилови кои се појавиле кога Англосаксонците се сретнале со ирска мисионерска активност во [[Нортамбрија]], особено во Линдисфарн и Јона. Во исто време, грегоријанската мисија од Рим и нејзините наследници увезувале континентални ракописи како што се италијанските [[евангелија на Свети Августин]], и подолг период двата стила се појавуваат измешани во различни пропорции во англосаксонските ракописи. Во Евангелијата од Линдисфарн, од околу 700–715 година, има страници и островски иницијали со невидена сложеност и софистицираност, но Евангелисктичките портрети, јасно следејќи ги италијанските модели, во голема мера ги поедноставуваат, погрешно ги разбираат некои детали од околината и им даваат рамка со испреплетени агли. Портретот на Свети Матеј е основан на истиот италијански модел, или еден исклучително сличен, употребен за фигурата на [[Ездра]], што е една од двете големи минијатури во Кодексот Амијатинус (пред 716 година), но стилот таму е многу различен; многу поилузионистички третман и „обид за воведување чист средоземноморски стил во англосаксонска Англија“, кој не успеал, како „можеби премногу напреден“, оставајќи ги овие слики очигледно како единствен доказ. [[File:Meister_des_Evangeliums_des_Grimbald_001.jpg|мини| Евангелисктички портрет од Гримбалдовите евангелија, почеток на 11 век, во доцниот Винчестерски стил.]] Различна мешавина се гледа на почетокот од [[Стокхолмски златен кодекс|Стокхолмскиот златен кодекс]] (средината на 8 век, горе лево) каде што евангелисктичкиот портрет лево е во доследно приспособување на италијански стил, веројатно тесно следејќи некој изгубен модел, иако додава преплетување на рамката на столот, додека страницата со текст десно е главно во островски стил, особено во првиот ред, со неговите енергични келтски спирали и преплетување. Следните редови се враќаат на потивок стил, потипичен за [[Франки|франкските]] ракописи од тој период. Сепак, истиот уметник речиси сигурно ги создал двете страници и е многу уверен во двата стила; евангелистичкиот портрет на Јован вклучува кружни елементи со келтско спирално украсување веројатно извлечено од емајлираните штитници на висечките чинии. Ова е еден од т.н. „Тиберијска група“ ракописи, кој се насочува кон италијанскиот стил и се смета дека е поврзан со Кент, или можеби со кралството [[Мерсија]] во најславниот период на мерсиската надмоќ. Според вообичаената хронологија, тоа е последниот англиски ракопис во кој се наоѓаат „развиени спирални модели на труба“. Од 9 век, а особено од неговата втора половина, се зачувани многу малку значајни дела изработени во Англија; сепак, тоа бил период кога влијанието на островскиот и англосаксонскиот стил врз [[Каролиншка уметност|каролиншките]] ракописи го достигнало својот врв. Ова влијание потекнувало од скрипториуми како оние во Ехтернаховата опатија (основана од [[Англосаксонска мисија|англосаксонската мисија]], иако значајното [[Евангелие од Ехтернах]] било создадено во [[Нортумбрија]]) и во големиот манастир во Тур, каде што по Алкуин од Јорк на чело дошол уште еден англосаксонски игумен, при што тие двајцата го покриле периодот од 796 до 834 година. Иако библиотеката во Тур била уништена од [[Нормани|Норманите]], сепак се зачувани повеќе од 60 илуминирани ракописи од 9 век изработени во тамошниот скрипториум; нивниот стил покажува бројни елементи преземени од англиски модели, особено на почетните страници, каде што островското влијание останало видливо во северна Франција сè до 12 век. Англосаксонската обработка на метал, изработувана во областа околу [[Салцбург]] во денешна Австрија, има свој пандан во ракописот „Евангелието на Кутберхт“ што се чува во Виена.<ref>Wilson, 131–133; Henderson, 63–71</ref> До 10 век, островските елементи биле сведени на декоративни украси во Англија, како што се развивала првата фаза од „[[Винчестер|винчестерскиот]] стил“. Првиот растителен украс, со лисја и грозје, веќе бил виден во иницијал во [[Санктпетерсбуршка беда|санктпетерсбуршката беда]], кој веројатно може да се датира од 746 година. Другиот голем иницијал во ракописот е првиот историски иницијал (кој содржи портрет или сцена, Христос или светец) во цела Европа. Класично изведениот свиток со лоза или растение во голема мера го истиснал преплетувањето како доминантен пополнувач на украсните простори во англосаксонската уметност, исто како што тоа се случило во поголемиот дел од Европа почнувајќи од [[Каролиншка уметност|каролиншката уметност]], иако во Англија животните во свитоците останале многу почести отколку во странство. Долго време свитоците, особено од метал, коска или слонова коска, имале склонетост да имаат животинска глава на едниот крај и растителен елемент на другиот. [[File:Meister_der_Paraphrasen_des_Pentateuch_001.jpg|мини| Илустрација на [[Вавилонска кула|Вавилонската кула]] во староанглиското шестокнижие.]] Сите овие промени не биле ограничени единствено на ракописи и можеби не биле предизвикани од стилот на ракописот, но денес има поголем број на зачувани ракописи отколку дела во други медиуми, дури и доколку во повеќето случаи илуминациите се ограничени на иницијали и можеби неколку минијатури. Неколку амбициозни проекти на илуминација се недовршени, како што е [[Староанглиско шестокнижие|староанглиското шестокнижие]], кој има околу 550 сцени во различни фази на завршување, давајќи увид во методите на работа. Илустрациите им даваат на сцените од [[Стариот завет]] целосно современа атмосфера и се вредни слики од англосаксонскиот живот.<ref>Dodwell (1993), 118–120</ref> Ракописите од Винчестерската школа или стил се зачувани единствено од околу 930-тите години па наваму; ова се совпаднало со бенедиктискиот бран на преродба и реформи во рамките на англиското монаштво, охрабрен од кралот [[Етелстан]] (владеел 924/5-939) и неговите наследници. Тој го унапредил Данстан (909–988), практикувачки илуминатор, на крајот во надбискуп на Кентербери, а исто така и Етелволд и Нордиецот обучен во Франција Освалд. Осветлувањето во нов стил се појавува во ракопис на биографиите на Беда од Свети Катберт, кои Етелстан ги дал на манастирот во Честер околу 937 година. Постои посветен портрет на кралот како му ја подарува својата книга на светецот, двајцата стојат пред голема црква. Ова е првиот вистински портрет на англиски крал, и е силно под влијание на каролиншкиот стил, со елегантен населен раб од акант. Сепак, иницијалите во текстот ги комбинираат каролиншките елементи со животинските форми на инвентивен начин. Минијатурите додадени во Англија на континенталниот Псалтир од Етелстан почнуваат да покажуваат англосаксонска живост во цртањето фигури во композициите изведени од каролиншките и византиските модели, а во текот на следните децении се развива препознатливиот стил на Винчестер со разбранети драперии и сложени рабови од акант. <ref>Dodwell (1993), 96–104</ref> Благословниот молитвеник на Свети Етелволд претставува ремек-дело на подоцнежниот стил од [[Винчестер]], кој се потпирал на островската, каролиншката и [[Византиска уметност|византиската уметност]] за да создаде потежок и пограндиозен стил, каде што широките класифицирачки лисја од [[акант]]<nowiki/>понекогаш изгледаат прераскошни. Англосаксонската илустрација вклучувала голем број на живописни цртежи со перо, на кои каролиншкиот [[Утрехтски псалтир]], во [[Кентербери]] од околу 1000 година, бил многу влијателен; [[Харлиски псалтир|Харлискиот псалтир]] претставува негова копија. [[Ремзиев псалтир|Ремзиевиот псалтир]] (околу 990) содржи страници и во сликарски и во нијансиран стил на цртање, вклучувајќи го и првиот Беатов иницијал со „лавовска маска“, додека [[Тибериев псалтир|Тибериевиот псалтир]], од последните години пред освојувањето, го употребува главно нијансираниот. Англосаксонската култура доаѓала во сè поголем допир и разменувала влијанија со пошироката латинска средновековна Европа. Англосаксонското цртање имало големо влијание во [[Северна Франција]] во текот на 11 век, во таканаречената „Каналска школа“, а островските украсни елементи како што е преплетувањето останале популарни до 12 век во француско-саксонски стил. {{Галерија|File:LindisfarneFol27rIncipitMatt.jpg|[[Инципит]] на Матеј од [[Евангелие од Линдисфарн|Евангелието од Линдисфарн]], островско ремек дело|File:DurhamCassiodorusDavidVictor.JPG|[[Давид]] од Дарамскиот Касиодор Cassiodorus, редок нелитургиски илуминиран ракопис од раниот период.|File:Meister des Benedictionale des Heiligen Aethelwold 001.jpg|„Крштевањето на Христос“ од Бенедикционалот на свети Етелволд, 970-ти години.|File:CaedmonManuscriptPage46Illust.jpg|На оваа илустрација од страница 46 на Ракописот од Кедмон е прикажан ангел кој ги чува портите на Рајот, откако Адам и Ева биле протерани.}} <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="5"> File:2004_sutton_hoo_01.JPG|алт=Replica helmet from Sutton Hoo in Suffolk| Реплика на шлем од Сатон Ху во Сафолк File:Alfred_Jewel.jpg|алт=The Alfred Jewel, probably (with a shaft affixed in its socket) a pointer for reading. The name AELFRED can be seen.| Алфредовиот скапоцен камен, веројатно (со дршка прицврстена во неговата вдлабнатина) покажувач за читање. Може да се види името AELFRED. File:BLW_Silver_Anglo-Saxon_ring.jpg|алт=Ring, 775-850, in Trewhiddle style| Прстен, 775-850, во стилот на Тревидл File:The_Sutton_on_the_Forest_Mount_YORYM_2009_24.jpg|алт=The Sutton-on-the-Forest Mount from North Yorkshire. An unusual strap mount in the form of an animal head| Планината Сатон-он-д-Форест од [[Северен Јоркшир]]. Невообичаена ремен-монтажа во форма на животинска глава. File:Escrick_Ring_YORYM_2011_262.jpg|алт=The Escrick ring of gold with a sapphire and glass inset| Златен прстен „Ескрик“ со вметнат сафир и стакло </gallery> == Металообработка == [[File:Sutton_Hoo_belt_buckle.jpg|лево|мини|Сатон Ху, тока за појас од злато и нијело]] Паганските англосаксонски метални изработки првично го употребуваат германскиот животински стил I и II, украсување кое би се очекувало од неодамнешните имигранти, но постепено развиваат препознатлив англосаксонски карактер. [[Англосаксонски брош|Англосаксонските брошеви]] се најчестите преживеани парчиња фина метална изработка од претходниот период, кога биле закопувани како гробни прилози. Брошевите со тркалезни дискови биле претпочитани за најграндиозните парчиња, во однос на континенталните стилови на ''[[Фибула (брош)|фибули]]'' и римско-британските полукружни брошеви, конзистентен англосаксонски стил во текот на целиот период; брошевите „Кингстон“ и „Харфорд Фарм“ се примери од 7 век. Декорацијата вклучувала клоазон („клеточна изработка“), во злато и [[гранат]] за високостатусни парчиња. И покрај значителниот број други наоди, откривањето на бродската погребна останка во [[Сатон Ху]], веројатно од 620-тите години, ја преобразила историјата на англосаксонската уметност, покажувајќи ниво на софистицираност и квалитет кој бил сосема неочекувано за тој датум. Најпознатите наоди се шлемот и соодветниот комплет од капак на чантата, ременот и другите додатоци на кралот кој бил закопан таму, што јасно го покажа изворот на многу елементи од стилот на островските ракописи во англосаксонската уметност, претходно многу оспорувана. [[File:Brit_Mus_Fuller_Brooch.jpg|мини| Фулеров брош, денес во [[Британски музеј|Британскиот музеј]]]] До 10 век, англосаксонската метална изработка имала позната репутација дури до Италија, каде што англиските златари работеле на плочи за олтарот на старата базилика „Свети Петар“,<ref>Wilson, 135 for St Peter's; Dodwell (1982) as next ref. for the reputation.</ref> но речиси и да немало парчиња кои ги преживеале ограбувањата од [[Норманско освојување на Англија|норманското освојување]] во 1066 година и [[Англиска реформација|англиската реформација]], а ниту едно од големите, светилишта, врати и статуи, за кои е познато дека постоеле, а од кои преживеале неколку современи континентални примери.<ref>Dodwell (1982):10–11, 44–47, 61–83, 216ff</ref> Наводи за специфични дела од манастирскиот уметник Спирхафоц од 11 век, од кои ниту едно не е зачувано, се однесуваат на дела од скапоцен метал, а тој е еден од малиот број уметници кои работат со метал од периодот чие име е познато и чие дело е опишано на кој било начин. Според неколку извори, вклучувајќи го и [[Нормани|норманскиот]] хроничар Госелин, кој го познавал лично, Спирхафок „бил извонреден во сликарството и златарството“, сликајќи најверојатно главно во [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]]. Веројатно токму неговата уметничка работа го довела во допир со кралското семејство и го започнала неговиот брз напредок во црквата. Дури и непрецизните детали дадени, главно од Госелин, се затоа вреден доказ за тоа каква била англосаксонската металопреработувачка индустрија. Англосаксонската вештина во гравирањето злато, дизајните и фигурите гравирани на златни предмети, е спомената во многу странски извори, а малкуте преостанати гравирани фигури се блиску до многу побројните фигури нацртани со пенкало во ракописите, што е исто така англосаксонска специјалност. Ѕидните слики, кои понекогаш се смета дека содржеле злато, очигледно често биле изработени од ракописни илуминатори, а описот на Госелин за неговите таленти затоа сугерира дека станува збор за уметник кој бил вешт во сите главни англосаксонски медиуми за фигуративна уметност - од кои златарот тогаш се сметал за најпрестижна гранка. Еден лаички златар од 11 век дури бил и ''[[Тен (титула)|тен]]''. [[File:Brit_Mus_17sept_005-crop.jpg|лево|мини|Брош од Пентни, во стилот Трухидл.]] Голем број на монашки уметници достигнале високи позиции; кариерата на Спирхафок во металоделството била паралелна на помалку сензационален начин со неговиот современик Маниг, игумен од Евешам (игумен 1044–58, починал 1066), а на крајот од претходниот век Свети Данстан станал многу успешен надбискуп од Кентербери. Како и Спирхафок, биографијата на Маниг, со некои прецизни детали, е дадена во хрониката која ја води неговата опатија. Неговата работа била поврзана и со чудо – лаичкиот златар Годрик си ја прободел раката со шило за време на работата на големото светилиште во Евешам, кое чудесно било излекувано преку ноќ. Спирхафок и Маниг се „единствените двајца златари за денес постојат проширени сведоштва“, а дополнителните информации дадени за Годрик, водачот на тимот што го довел Маниг за светилиштето, се исто така единствени меѓу преживеаните докази. Околу дваесет години по чудото, тој се приклучил на Евешамската опатија, веројатно во пензија, а неговиот син подоцна станал игумен таму. Во последниот век од периодот се забележани неколку големи фигури од скапоцен метал; веројатно тие биле направени од тенки листови врз дрвено јадро како [[Златна Мадона од Есен|Златната Мадона од Есен]], најголемиот примерок на овој тип фигура од раниот средновековен век кој преживеал од било каде во Европа. Се смета дека овие биле во природна големина, или приближно таква, и претежно биле распнувања, понекогаш со фигури на Марија и Јован Евангелистот од двете страни. Покровителството од страна на големите личности од земјата и најголемите манастири станало необично во овој период, а најголемите доцноанглосаксонски цркви сигурно претставувале заслепувачки спектакл, донекаде во стилот на [[Православие|источните православни]] цркви. Англосаксонскиот вкус уживал во скапите материјали и ефектите на светлината врз скапоцените метали, кои исто така биле везени во ткаенини и употребувани на ѕидни слики. Делови од украсени елементи од некои големи ограбени дела, како што се реликвијари, биле исечени од викиншките напаѓачи и однесени дома кај своите жени за да ги носат како накит, а голем број од нив денес се зачувани во скандинавските музеи. [[File:Anglo-Saxon_Disc_Brooch_from_Monkton_on_display_at_the_Ashmolean_Museum.jpg|мини| Брош во облик на диск од Монктон, изложена во музејот Ашмолијан]] Иако поголемите дела денес се изгубени, неколку мали предмети и фрагменти успеале да се зачуват, речиси сите закопани; во последниве децении професионалната археологија, како и детекторите за метал и длабокото орање значително го зголемиле бројот на познати предмети. Помеѓу ретките непогребани исклучоци се секуларниот [[Фулеров брош]] и две дела изработени во англосаксонски стил донесени во Австрија од [[Англосаксонска мисија|англосаксонската мисија]], Тасило Чалис (крајот на 8 век) и Рупертовиот крст. Особено во 9 век, англосаксонските стилови, понекогаш изведени од ракописи, а не од метални примери, се наоѓаат во голем број помали парчиња накит и други мали додатоци од цела северна Европа. Од самата Англија, Алфредовиот скапоценет камен, со емајлирано лице, е најпознат од групата фино изработени литургиски накити, а постојат и голем број висококвалитетни брошеви со диск. Најукрасените од постарите се шарени и комплицирани со инкрустации и филиграни, но Пентнејската ризница од 9 век, која била откриена во 1978 година, содржела шест прекрасни брошеви во рамна сребрена ажурна изработка во „ Тревидлски стил“. Кај овие мали, но целосно формирани животни, од кои не се препознаваат, се извиткуваат во лисја и преплетувачки ластари, но без нагласената геометрија на претходниот стил на „лента“. Едвенскиот брош, англоскандинавски сребрен брош во форма на диск од 11 век, покажува влијание од [[Викиншка уметност|викиншката уметност]] и отстапување од највисоките претходни стандарди на изработка. Во 2009 година, детектор за метал во Стафордшир, тогаш во Мерсија, бил пронајден голем ризник од над 1.500 фрагменти од метални парчиња од 7 и 8 век, претежно златни и воени по природа, многу од нив со инкрустирани златни и гранатни клоазонски елементи од висок квалитет. Накитот многу почесто се наоѓа од погребувања од раниот пагански период, бидејќи христијанството ги обесхрабрувало гробните предмети, дури и личните предмети на починатите. Раниот англосаксонски накит вклучува различни видови ''фибули'' кои се блиску до нивните континентални германски еквиваленти, но до Сатон Ху ретко со извонреден квалитет, поради што тој наод го преобразил размислувањето за раната англосаксонска уметност. Предмети од кралската англосаксонска гробница во Притлвел во Есекс, кои датираат од крајот на 6 век и биле откриени во 2003 година, вбиле изложени во Централниот музеј Саутенд во 2019 година. Најраниот англосаксонски тип на монети, сребрениот [[скеат]], ги принудил занаетчиите, од кои несомнено се барало да копираат римски и современи континентални стилови, да работат надвор од нивните традиционални форми и конвенции во однос на главите на аверсот, со резултати кои се разновидни и честопати убедливи. Подоцнежните сребрени пени, со претежно линеарни релјефни глави на кралеви во профил на предната страна, се подобро унифицирани, како претставници на она што претставувало стабилна и почитувана валута според современите европски стандарди. Голем број комплетни ''сеакс'' ножеви биле зачувани со натписи и некои украси, а додатоците за мечеви и други воени парчиња претставуваат важна форма на накит. Во еден трактат за општествениот статус требало да се каже дека самото поседување позлатен меч не го прави човекот ''ceorle'', најнискиот ранг на слободни луѓе. <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="5"> File:2004_sutton_hoo_01.JPG|алт=Replica helmet from Sutton Hoo in Suffolk| Реплика на шлем од Сатон Ху во Сафолк File:Alfred_Jewel.jpg|алт=The Alfred Jewel, probably (with a shaft affixed in its socket) a pointer for reading. The name AELFRED can be seen.| Алфредовиот скапоцен камен, веројатно (со дршка прицврстена во неговата вдлабнатина) покажувач за читање. Може да се види името AELFRED. File:BLW_Silver_Anglo-Saxon_ring.jpg|алт=Ring, 775-850, in Trewhiddle style| Прстен, 775-850, во стилот на Тревидл File:The_Sutton_on_the_Forest_Mount_YORYM_2009_24.jpg|алт=The Sutton-on-the-Forest Mount from North Yorkshire. An unusual strap mount in the form of an animal head| Планината Сатон-он-д-Форест од [[Северен Јоркшир]]. Невообичаена ремен-монтажа во форма на животинска глава. File:Escrick_Ring_YORYM_2011_262.jpg|алт=The Escrick ring of gold with a sapphire and glass inset| Златен прстен „Ескрик“ со вметнат сафир и стакло </gallery> == Монументална скулптура и ѕидно сликарство == [[File:The_7th_C_Bewcastle_Cross_-_geograph.org.uk_-_1833413.jpg|лево|мини| Бјукаслски крст (алтернативен поглед) во [[Камбрија]]]] Освен [[Англосаксонска архитектура|англосаксонската архитектура]], која преживеала целосно во црквите, со само неколку во голема мера непроменети примери, монументалната камена скулптура преживеала во големи камени крстови, еквивалент на високите крстови во келтските области на [[Британија]]. Поголемиот дел од скулптурите веројатно некогаш биле насликани, со што се разјаснуваат дизајните, кои се претежно во релативно низок релјеф и не се завршени со голема прецизност, а денес речиси сите се многу истрошени и оштетени главно поради временските услови. Запознавањето со нив е обично потешко. Скулптурата од дрво најверојатно била почеста, но речиси единствениот значаен голем зачуван примерок е [[Ковчег на Свети Катберт|ковчегот на Свети Катберт]] во [[Дарамска катедрала|Дарамската катедрала]], веројатно направен во 698 година, со бројни линеарни слики изрезбани или врежани во техника што е еден вид гравура во голем обем. Материјалот на најраните забележани крстови е непознат, но можно е да бил дрво. Од разни упатувања (за неговото уништување од страна на христијаните) се смета дека постоела традиција на англосаксонска паганска монументална скулптура, веројатно од дрво, од која не се зачувани никакви примери (за разлика од подоцнежните англоскандинавски пагански слики), и со која крстовите првично се натпреварувале. Англосаксонските крстови преживеале помалку добро од оние во Ирска, бидејќи биле повеќе подложни на [[иконоборство]] по [[Англиска реформација|англиската реформација]]. Некои содржеле голема фигуративна скулптура со значителен квалитет, како на Рутвеловскиот крст и Бјукаслскиот крст (и двата веројатно околу 800 година). Украсувањето и преплетување на свитоци од лоза се гледаат на наизменични панели на раните Нортумбриски крстови Рутвел, Бјукасл и Исби, иако свитокот од лоза е веќе поизразен и има свои лица. Подоцнежните јужумбриски крстови често користат само лозови свитоци. Може да има натписи, на рунски или римски писма, и на латински или [[староанглиски јазик]], најпознат во Рутвел, каде што дел од поемата „''Сонот на крстот“'' е испишан заедно со латински текстови; почесто се одбележуваат дарителите. Исто така, се претпоставува дека покрај боја, тие можеби биле украсени со метални предмети и скапоцени камења. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sandbach.gov.uk/Guide/Crosses.htm|title=Sanbach crosses|archive-url=https://web.archive.org/web/20120330232749/http://sandbach.gov.uk/Guide/Crosses.htm|archive-date=30 March 2012|accessdate=2 October 2010}}</ref> Типично, англосаксонските крстови се високи и тенки во споредба со ирските примери, голем дел од нив со речиси квадратен пресек и повеќе простор отстапен на украс отколку на фигури. Сепак, постојат исклучоци, како што се масивните [[Сандбахови крстови]] од Мерсија, со издолжени делови претежно покриени со фигури на пошироките страни, како некои ирски крстови. [[Госфортски крст|Госфортскиот крст]], од 930–950 година, претставува редок примерок кој е зачуван целосен; поголемиот број преживеани остатоци се само дел од дршката, а иконоборците биле повеќе загрижени да ги уништат сликите отколку украсите. Многу крстови сигурно паднале по неколку векови; капите се најмалку вообичаени преживеани, а Изби-крстот бил поправен со олово на начин опишан во раните документи. Како и многу споменици од областа на Данело, Госфортскиот крст ги комбинира христијанските слики со оние од паганската митологија; освен сцената на распнувањето, а можеби и сцените од [[Страшниот суд]], сите други слики се смета дека припаѓаат на нордискиот мит за ''[[Рагнарок]]'', уништувањето на боговите, тема откриена во други христијански споменици во Британија и Скандинавија, и која би можела да се искористи во христијанска корист. [[File:St_Oswald's_Priory_Anglo-Saxon_cross.jpg|мини| Фрагмент од крстосница од приоратот „Св. Освалд“ во Глостер; десно со додадена, но можеби не неавтентична, боја.]] Англоскандинавците со голем ентузијазам ги прифатиле англосаксонските скулпторски форми, а единствено во [[Јоркшир]] има фрагменти од повеќе од 500 монументални скулптури од 10 и 11 век. Сепак, квантитетот не бил споредлив со квалитетот, па дури и производите од главниот град, Јорк, се опишани од Дејвид М. Вилсон како „генерално мизерни и небрежни“. Во раните фази, во Англија се појавиле последователни стилови на [[Нордиска уметност|нордиската уметност]], но постепено, како што ослабуваат политичките и културните врски, англоскандинавците не успеале да ги следат трендовите во татковината. Значи, се гледаат елементи од стилот на Боре, на пример во преплетувањето „прстенест-синџир“ на крстот Госфорт, а потоа сложените животни од Џелинговиот стил се претежно некомпетентно прикажани во Англија, но трагите од следниот Маменов стил се тешко да се откријат; тие се многу појасни на [[Ман (остров)|островот Ман]]. Тие се „можеби, слабо“ видливи во попречниот отвор од приоратот „Св. Освалд“ во Глостер (илустрирано горе десно). Генерално, трагите од овие стилови во другите медиуми се уште побледи. Единствена англоскандинавска форма е „хогбек“ (hogback) – низок надгробен споменик кој има форма на долга куќа со покрив на две води, на чии краеви понекогаш се прикажани мечки со брници кои се држат за самата градба. Орнаментиката може да се состои од груби врежани шари или елементи кои имаат форма на крлушки (кои веројатно ги претставуваат покривните ќерамиди), но може да вклучува и испреплетени мотиви и фигуративни прикази.<ref>Wilson, 149; Laing's typology is shown in 3 pages of drawings [http://www.dur.ac.uk/sculpturecorpus/Corpus_Website_Main_Folder/grammar_pages/Chapter2/Hogbacks.htm here] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121015224136/http://www.dur.ac.uk/sculpturecorpus/Corpus_Website_Main_Folder/grammar_pages/Chapter2/Hogbacks.htm|date=15 October 2012}} from the ''AS Sculpture Corpus'' website; [http://www.nrk.no/kanal/nrk_p2/1.6781563 photo of good examples from Brompton, Yorkshire]</ref> Археолошките ископувања откриле многу фрагменти, делови од фризови и панели со фигури и украсни резби, обично откако биле повторно искористени во обновени цркви. Најголемата група англосаксонски скулптури е од поранешна опатија во Бридон-он-д-Хил во Мерсија, со голем број елементи од различни датуми, вклучувајќи живи тесни украсни лентести фризови, од кои голем дел вклучуваат човечки фигури, и панели со светци и Богородица. Најинтригантните фрагменти се прво група, која денес се наоѓа во [[Кантербериска катедрала|Кентербериската катедрала]], од црквата „Света Марија“ во Рекулвер, во Кент, од голема композиција со многу сцени со фигури и групи на закривена површина, очигледно со висок квалитет, иако непознат датум (можеби почетокот на 10 век). Може да се распознаат ''жртвувањето на Исак'' и ''Вознесението'', како и делови од стоечки групи светци, пророци или апостоли. На еднаква оддалеченост од другите преживеани е една доцна плоча од Стар Минстер, Винчестер, која се смета дека прикажува дел од голем фриз со приказната од германската митологија за Зигмунд, за кој се претпоставува дека можеби бил долг осумдесет стапки широк и над четири стапки висок. Постојат книжевни наоди за секуларни наративни таписерии, традиција од која таписеријата Баје е единствениот преживеан, а ова можеби бил камен еквивалент, во чест на Зигмунд, за кој се верувало дека е предок на меѓубрачните кралски куќи и на [[Англија]] и на [[Данска]], од кои голем број биле погребани во тогашната најголема црква во Англија. Исто така, од книжевни извори е познато дека ѕидните слики не биле невообичаени, иако не биле престижна форма, а биле пронајдени фрагменти од обоен малтер, како и насликано лице на повторно употребен камен во [[Винчестер]], кое датира од пред 903 година, и затоа денес претставува важен ран пример за стилот на фигури во Винчестер. Метафора во едно писмо од Алкуин зборува за „ѕвезди, како насликаниот таван на куќата на голем човек“. Сепак, ниедна целосна слика не е зачувана ниту на ѕидот ниту на панелот.<gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:Bewcastle_cross_-_south_and_east_faces.jpg|алт=Bewcastle Cross – south and east faces| Бјукаслов крст – јужна и источна страна File:Ruthwell_Cross_-_South_face.jpg|алт=The Ruthwell Cross, Dumfries and Galloway, Scotland| Рутвелов крст, Дамфрис и Галовеј, Шкотска File:Cross_jun_26_01.jpg|алт=The Gosforth Cross, Cumbria| Госфортов крст, Камбрија File:Irton_Cross,_Irton,_Cumbria.JPG|алт=Irton Cross, Cumbria| Иртонов крст, Камбрија File:Eyam_Celtic_Cross,_west_side.jpg|алт=8th-century cross at Eyam in Derbyshire (section missing) with interlace; see here for face with vine-scrolls| Крст од 8 век кај Ејам во Дербишир (недостасува дел) со преплетување File:Peterborough_Cathedral_Hedda_Stone.jpg|алт=The Hedda Stone in Peterborough Cathedral, a rare example of 8th-century Anglo-Saxon stone carving not from a cross.| Каменот Хеда во катедралата во Питерборо, редок пример за англосаксонска резба во камен од 8 век, кој не е од крст. File:Anglo_Saxon_stone_carving_015.jpg|алт=Worn relief of an angel from St Mary's Church, Reculver in Kent| Излитена релјефна слика на ангел од црквата „Света Марија“, Рекулвер во Кент File:Gosforth_hogsback_tombs.jpg|алт=Hogback tombs at Gosforth, Cumbria| Гробници од коњи во Госфорт, Камбрија </gallery> == Резба од слонова коска == [[File:Brit_Mus_17sept_010-crop.jpg|мини| Глава од тау крст, со ''Христос како гази по ѕверовите'', особено популарна тема во Англија]] Како и во остатокот од христијанскиот свет, додека монументалната скулптура полека се враќала од своето практично отсуство во раниот христијански период, скулптурата во мал обем во метални изработки, резба од слонова коска, а исто така и резба од коски била поважна отколку во подоцнежните периоди и во никој случај не претставувала „мала уметност“. Поголемиот дел од англосаксонската слонова коска била од морски животни, особено [[Морж|моржот]], увезен од подалеку на север. Невообичаениот ран ковчег на Франкс е изрезбан од китова коска, на што алудира [[Гатанка|загатката]] на него. Содржи уникатна мешавина од пагански, историски и христијански сцени, очигледно обидувајќи се да опфати општа историја на светот, и натписи на [[Рунска азбука|руни]] на латински и [[староанглиски јазик]]. Во споредба со оние од [[каролиншка уметност|каролиншката уметност]] и [[отонска уметност|отонската уметност]], преживеале мал број англосаксонски плочи од корици на книги, но биле зачувани голем број фигури со многу висок квалитет, изработени во висок релјеф или целосно во тродимензионална форма. Во последната фаза на англосаксонската уметност биле забележливи два стила: едниот бил потежок и формален, произлегувајќи од каролиншките и отонските извори, а другиот бил винчестерскиот стил, кој произлегувал од [[Утрехтски псалтир]] и од една алтернативна каролиншка традиција.<ref>Golden Age, 88</ref> Многу доцната ковчежна кутија од [[шимшир]]ово дрво, која денес се наоѓала во [[Кливленд]], Охајо, била целосно украсена со сцени од ''[[Животот на Христос во уметноста|Животот на Христос]]'' во провинциска, но вешто изработена верзија на винчестерскиот стил, веројатно потекнувала од [[Западен Мидлендс (регион)|Западен Мидлендс]] и претставувала единствен зачуван пример на доцната англосаксонска фина резба во дрво.<ref>Golden Age, 125–126;[http://www.clevelandart.org/collections/collection%20online.aspx?pid={91ADCD8F-992A-45A5-8599-70835467DF5E}&coid=5870087&clabel=highlights Cleveland Museum of Art] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120320003553/http://www.clevelandart.org/collections/collection%20online.aspx?pid=%7B91ADCD8F-992A-45A5-8599-70835467DF5E%7D&coid=5870087&clabel=highlights |date=2012-03-20 }}, Accession No.: 1953.362</ref> <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:Franks Casket back panel.jpg|Задната плоча на [[Френксов ковчег|Френксовиот ковчег]]; [[Тит]] го освојува Ерусалим. File:Himmelfahrt Christi 8 Jh.jpg|Плоча од 8 век од ?корицата на книга File:Brit Mus 17sept 008-crop.jpg|''Крштевање на Христос'', винчестерски стил File:BLW Reliquary Cross crop.jpg|„Корпус“ од [[англосаксонски крст-реликвијар]] од 10 век, поставен на германски крст </gallery> ==Текстилна уметност== [[File:Fleeing bayeux tapestry.png|thumb|left|Бегство на англиската војска, последната зачувана сцена од Бајеовскиот таписериски покров.]] Текстилните уметности на везењето и „таписеријата“, ''[[Opus Anglicanum]]'', очигледно биле оние по кои англосаксонска Англија била позната низ цела Европа до крајот на периодот, но преживеале само неколку примероци, веројатно делумно поради англосаксонската наклонетост кон употребата на метални нишки од благородни метали, што ги правело изработките вредни за рециклирање. Бајеовскиот таписериски покров бил извезен со волна на [[лен]] и ја прикажувал приказната за [[Норманско освојување на Англија|норманското освојување на Англија]]; тој несомнено бил најпознатото англосаксонско уметничко дело, и иако бил изработен по освојувањето, бил направен во Англија и цврсто се потпирал на англосаксонската традиција, што денес го прифаќале француските историчари на уметноста.<ref>Golden Age, 195; Dodwell (1982), 138–139. However a number of fringe theories persist – see the article. See also Henderson, 168–177 for an extended appreciation.</ref> Таквите таписерии ги украсувале и црквите и богатите куќи во Англија, иако со димензии од 0,5 на 68,38 метри (1,6 на 224,3 стапки, и очигледно нецелосен), Бајеовскиот таписериски покров морал да бил исклучително голем. Само фигурите и украсите биле извезени, на позадина која била оставена еднобојна, што ја прикажувало темата многу јасно и било неопходно за покривање на многу големи површини. Сите видови текстилна уметност ги изработувале жени, и калуѓерки и мирјанки, но многу од нив веројатно биле дизајнирани од уметници кои работеле во други медиуми. [[Византиска свила|Византиските свили]] биле достапни во англосаксонска Англија, иако несомнено биле скапи, а голем број парчиња биле пронајдени употребени во погребувања и реликвијари. Веројатно, како и кај подоцнежните одежди, тие често биле комбинирани со локално извезени рабови и панели. Ако имавме повеќе зачувани англосаксонски примероци, византиските влијанија несомнено би биле очигледни.<ref>Dodwell (1982), Chapter V; Dodwell (1993), Chapter 2</ref> Највисоко ценетите везови биле многу поинакви, целосно изработени од свила и златна или сребрена нишка, а понекогаш во нив биле сошиени и скапоцени камења од различни видови. Тие се користеле за одежди, олтарски покривки и други црковни намени, како и за слични намени во домовите на елитата. Преживеале само неколку парчиња, меѓу кои биле и три парчиња во [[Дарам]], поставени во ковчегот на Свети Катберт, веројатно во 930-тите години, откако биле подарени од кралот [[Етелстан]]; тие биле изработени во Винчестер помеѓу 909 и 916 година. Според Вилсон, тие биле дела „со восхитувачки сјај и квалитет“, со фигури на светци и важни рани примери на винчестерскиот стил, иако потеклото на нивниот стил било загатка; тие биле најблиски до фрагментот од ѕидна слика од Винчестер споменат погоре и претставувале ран пример на акантусова декорација.<ref>Wilson, 154–156, quote 155; Dodwell (1993), 26; Golden Age, 19, 44, though neither these nor any textiles could be lent for the exhibition; [https://trc-leiden.nl/trc-needles/individual-textiles-and-textile-types/religious-vestments-and-other-textiles/st-cuthbert-embroideries St. Cuthbert Embroideries], from Textile Research Centre, Leiden</ref> Најраната група на зачувани примероци, кои денес биле повторно распоредени и од кои најголемиот дел од нишките од благороден метал биле извадени, се ленти или рабови од одежди, во кои биле вметнати бисери и стаклени мониста, со различни видови спирални и животински украси. Тие веројатно биле од 9 век и денес се наоѓале во црква во [[Масејк]] во Белгија.<ref>Wilson, 108; Dodwell (1993), 27, who gives details of further fragments.</ref> Друг стил на текстил бил одежда илустрирана во минијатурниот портрет на [[Свети Етелволд]] во неговиот Бенедикционал (види погоре), на кој бил прикажан работ на нешто што изгледало како огромен „цвет“ од акантус (термин употребуван во неколку документарни записи), кој го покривал грбот и рамената на оној што ја носел одеждата. Други пишани извори споменувале и други композиции со големи размери.<ref>Dodwell (1982), 183–185; [https://web.archive.org/web/20081016150403/http://img49.imageshack.us/img49/5295/benedictional1am1.jpg portrait of Saint Aethelwold]</ref> ==Други материјали== [[File:Claw beaker from Ringmere Farm BM 2005.12-5.1.jpg|thumb|upright|Стаклен пехар со канџести израстоци]] [[Англосаксонско стакло]] најчесто било изработувано во едноставни форми, при што садовите секогаш биле во една боја, или проѕирни, зелени или кафеави, но преживеале и некои украсни [[пехар со канџести израстоци|пехари со канџести израстоци]], украсени со големи „канџести“ форми; овие форми биле пронајдени и во северна континентална Европа. Монистата, кои биле вообичаени во раните женски погребувања, како и дел од црковното прозорско стакло, биле посветло обоени, а неколку монашки локалитети содржеле докази за производство на стакло. Производството на садови и мониста веројатно продолжило, на многу пониско ниво, од романо-британската индустрија, но Беда забележал дека Бенедикт донел стаклари од [[Галија]] за изработка на прозорско стакло во неговите манастири. Не било јасно колку англосаксонско стакло било увезувано; обоените стаклени прачки од [[милифиори]] речиси сигурно биле увезувани; една од нив се наоѓала во торбичката од Сатон Ху. Во спротивно, рециклирањето на римското стакло можеби ја избегнувало потребата од увоз на сурово стакло; доказите за неговото производство биле скудни. Стаклото понекогаш се користело како замена за гранат во накитот, како кај некои предмети од Сатон Ху. [[Емајл|Стаклениот емајл]] бил употребуван, најпознат кај Алфредовиот накит, каде што сликата се наоѓала под издлабен [[Кварц|кристал]]; двата материјали биле исклучително ретки во зачуваните англосаксонски дела. Уникатната украсена кожна корица на малото нортамбриско [[Евангелие на Свети Катберт]], најстарата непроменета западна [[Повез|книговрзана корица]] што преживеала, можела да се датира во 698 година или непосредно пред тоа. Таа користела врежани линии, неколку бои и релјефна декорација изградена врз врвка и [[гипс|гипсена основа]] или кожни парчиња. Поголемите престижни ракописи имале метални [[богато украсено книговрзување|богато украсени корици]], од кои неколку биле споменати, но можело да постоело и многу украсена кожна изработка за секуларни торби, ќесички, ремени и слично, која современиците не се потрудиле да ја споменат и која претставувала празнина во нашето знаење за раниот средновековен период низ цела Европа. ==Последици== [[File:The St Cuthbert Gospel of St John. (formerly known as the Stonyhurst Gospel) is the oldest intact European book. - Upper cover (Add Ms 89000) (cropped).jpg|thumb|left|upright|Предната корица на [[Евангелие на Свети Катберт|Евангелието на Свети Катберт]], 690-ти години; оригиналната корица од обработена црвена козја кожа била најстарата зачувана западна [[книговрзување|книговрзана корица]]]] Релативно малку уметнички дела преживеале од остатокот на векот по 1066 година, или барем биле сигурно датирани во тој период. Уметноста на Нормандија веќе била под силно англосаксонско влијание, но периодот бил време на масовно ограбување на црквите од страна на малата нова владејачка класа, која речиси целосно ја лишила старата англосаксонска елита од нејзините имоти. Во такви околности биле создадени малку значајни уметнички дела, но кога биле создадени, стилот често покажувал бавен развој на англосаксонските стилови кон целосно романескна верзија.<ref>Zarnecki, 17–23, 83–84, 232</ref> Припишувањето на многу поединечни предмети се менувало во текот на границата на норманското освојување, особено кај скулптурата, вклучувајќи ги и слоновите коски. Голем број предмети биле припишувани на нивниот период и од каталозите на изложбите „„Златното време на англосаксонската уметност“ и „Англиска романескна уметност: 1066–1200““, и покрај тоа што и двете биле објавени во 1984 година. Меѓу нив биле триаголниот украсен елемент од слонова коска со ангели и фрагментот од камен релјеф со „Сигурд“ (дискутирани погоре), и двата од Винчестер, како и „кутијата за перо“ од слонова коска и ''Крштевање'' (прикажани погоре), и двата во Британскиот музеј.<ref>Respectively numbers: Golden Age: 114, 140, 132, 117, and Zarnecki: 190, 97, 185, 180. There are many other examples.</ref> Енергијата, наклонетоста кон сложени испреплетени орнаменти и одбивањето целосно да се почитува достоинствената класична декоративна воздржаност, кои биле прикажани и во уметноста на Инсуларната и на Винчестерската школа, веќе влијаеле врз континенталниот стил, како што било разгледано погоре, при што обезбедиле алтернатива на тешката монументалност што [[отонска уметност|отонската уметност]] ја прикажувала дури и кај малите предмети. Овој начин на размислување бил суштинска компонента и на романескниот и на [[готика|готичкиот]] стил, каде што формите на англосаксонска иновација, како што биле населените и историјатните иницијали, станале поважни отколку што некогаш биле во самата англосаксонска уметност, а делата како Глостерскиот свеќник (околу 1110 година) го покажувале овој процес и во други медиуми.<ref>Henderson, 63–71</ref> Англосаксонските [[иконографија|иконографски]] иновации го вклучувале животинските [[Порти на пеколот]], [[Вознесение Христово|Христово Вознесение]], прикажан само како пар нозе и стапала што исчезнувале на врвот од сликата, рогатиот [[Мојсеј]], Свети [[Јован Евангелист]] кој стоел во подножјето на крстот и пишувал, како и [[Господ-Отецот]] кој го создавал светот со [[шестар]]. Сите овие подоцна биле употребувани низ Европа.<ref>Dodwell (1993), 117; Mellinkoff, 18-21</ref> Најраната развиена претстава на ''[[Страшен суд]]'' на Западот исто така се наоѓала на англосаксонска слонова коска, а една доцна англосаксонска евангелска книга можеби го прикажувала најраниот пример на [[Марија Магдалена]] во подножјето на крстот во сцена на ''Распнување''.<ref>It is the earliest cited by Schiller, II, 117</ref> [[Јуниусов ракопис]] започнувал со најраната позната слика на [[Пад на ангелот|Падот на бунтовните ангели]].<ref>Broderick, Herbert, ''Moses the Egyptian in the Illustrated Old English Hexateuch (London, British Library Cotton MS Claudius B.iv)'', Chapter 2, 2017, University of Notre Dame Press, ISBN 0268102058 / 9780268102050, [https://books.google.com/books?id=n7E4DwAAQBAJ google books]</ref> Се сметало дека неколку слики во [[Староанглиски хексатеух]] биле најраните зачувани визуелни претстави на [[ Мојсееви рогови|роговите на Мојсеј]], иконографска конвенција која се развивала низ остатокот од средниот век.<ref>Mellinkoff, 13-15</ref> == Наводи == {{наводи}} == Извори == * {{Cite book |last=Bailey |first=Richard N. |editor-last=Barnes |editor-first=Geraldine |editor2-last=Ross |editor2-first=Margaret Clunies |contribution=Scandinavian Myth on Viking-period Stone Sculpture in England |title=Old Norse Myths, Literature, and Society |publisher=University of Sydney |year=2002 |location=Sydney |pages=15–23 |url=http://www.arts.usyd.edu.au/departs/medieval/saga/pdf/015-bailey.pdf |isbn=1-86487-316-7 |access-date=3 October 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090914122533/http://www.arts.usyd.edu.au/departs/medieval/saga/pdf/015-bailey.pdf |archive-date=14 September 2009 |url-status=dead }} *"Dodwell (1982)": Dodwell, C. R., ''Anglo-Saxon Art, A New Perspective'', 1982, Manchester UP, {{ISBN|0-7190-0926-X}} *"Dodwell (1993)": Dodwell, C. R., ''The Pictorial arts of the West, 800–1200'', 1993, Yale UP, {{ISBN|0-300-06493-4}} *"Golden Age": [[Janet Backhouse|Backhouse, Janet]], [[D. H. Turner|Turner, D.H.]], and [[Leslie Webster (art historian)|Webster, Leslie]], eds.; ''The Golden Age of Anglo-Saxon Art, 966–1066'', 1984, British Museum Publications Ltd, {{ISBN|0-7141-0532-5}} *Henderson, George. ''Early Medieval'', 1972, rev. 1977, Penguin. *"History": ''[https://books.google.com/books?id=ABFDooFmNBkC&dq=Spearhafoc&pg=PR105 Historia Ecclesie Abbendonensis]: The History of the Church of Abingdon'', Translated by John Hudson, Oxford University Press, 2002, {{ISBN|0-19-929937-4}} * {{cite book|first1=Ruth |last1=Mellinkoff |url=https://books.google.com/books?id=44DCt8_1QCAC |title=The Horned Moses in Medieval Art and Thought |series=California Studies in the History of Art |volume=14 |publisher=University of California Press |date=1970 |isbn=0520017056}} *Nordenfalk, Carl. ''Celtic and Anglo-Saxon Painting: Book illumination in the British Isles 600–800''. Chatto & Windus, London (New York: George Braziller), 1977. *[[Gertrud Schiller|Schiller, Gertrud]], ''Iconography of Christian Art, Vol. II'', 1972 (English trans from German), Lund Humphries, London, {{ISBN|0853313245}} *[[David M. Wilson|Wilson, David M.]]; ''Anglo-Saxon: Art From The Seventh Century to the Norman Conquest'', Thames and Hudson (US edn. Overlook Press), 1984. *Zarnecki, George and others; ''English Romanesque Art, 1066–1200'', 1984, Arts Council of Great Britain, {{ISBN|0-7287-0386-6}} ==Дополнително читање== * [[Michelle P. Brown|Brown, Michelle]], ''The Lindisfarne Gospels and the Early Medieval World'' (2010) * [[Leslie Webster (art historian)|Webster, Leslie]], ''Anglo-Saxon Art'', 2012, British Museum Press, {{ISBN|9780714128092}} * Karkov, Catherine E., ''The Art of Anglo-Saxon England'', 2011, Boydell Press, {{ISBN|1843836289}}, {{ISBN|9781843836285}} * Coatsworth, Elizabeth; Pinder, Michael, ''The Art of the Anglo-Saxon Goldsmith; Fine Metalwork in Anglo-Saxon England: its Practice and Practitioners'', 2002, Boydell Press * {{cite book |author=Holcomb, M.| title=''Pen and Parchment : Drawing in the Middle Ages'' | location=New York | publisher=The Metropolitan Museum of Art | year=2009 | url=http://cdm16028.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/95658}} == Надворешни врски == {{Commons category|Anglo-Saxon art}} *[http://www.dur.ac.uk/sculpturecorpus/ Corpus of Anglo-Saxon Stone Sculpture] hosted by Durham University *[https://web.archive.org/web/20070331215645/http://www.fathom.com/course/10701049/index.html An Introduction to Anglo-Saxon Manuscripts -online seminar] {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Средновековна уметност]] [[Категорија:Англиска уметност]] [[Категорија:Англосаксонска уметност| ]] awtdcvzxq9z1n23wfzscztgnm2vtmfj Островска уметност 0 1403670 5648411 5640046 2026-10-21T06:21:14Z Тиверополник 1815 5648411 wikitext text/x-wiki [[File:KellsFol292rIncipJohn.jpg|мини|399x399пкс|Оваа страница (фолио 292r) од [[Книга од Келс|Книгата од Келс]] го содржи раскошно украсениот текст што го отвора [[Евангелие според Јован|Евангелието според Јован]].]] [[File:DurhamCassiodorusDavidVictor.JPG|мини| [[Давид]] од Дарам Касиодор, почеток на 8 век (?), Џароу ]] '''Островската уметност''', позната и како '''хиберносаксонска уметност''' — [[уметност]] која била создадена во постримскиот период на [[Велика Британија (остров)|Велика Британија]] и [[Ирска (остров)|Ирска]]. Терминот потекнува од ''insula'', [[Латински јазик|латинскиот]] термин за „остров“; во овој период Британија и Ирска делеле во голема мера заеднички стил различен од оној на остатокот од Европа. Историчарите на уметноста обично ја групираат островската уметност како дел од [[Уметност од периодот на преселбата на народите|уметничкото движење од периодот на големите преселби]], како и од западната уметност од [[Ран среден век|раниот средновековен период]], а токму комбинацијата на овие две традиции му дава на стилот посебен карактер.<ref>Honour & Fleming, 244–247; Pächt, 65–66; Walies & Zoll, 27–30</ref> Поголемиот дел од островската уметност потекнува од ирското монашко движење на [[Келтско христијанство|келтското христијанство]], или [[Металообработка|металообработката]] за секуларната елита, а периодот започнува околу 600 година со комбинирање на [[Келтска уметност|келтските]] и [[Англосаксонска уметност|англосаксонските]] стилови. Една главна карактеристична црта е преплетеното украсување, особено преплетената декорација каква што е пронајдена во Сатон Ху, во Источна Англија. Тоа денес се применува за украсување на нови видови предмети, претежно копирани од средоземноморскиот свет, пред сè [[Кодекс|кодексот]] или книгата. <ref>Општо земено, не постојат ракописи што датираат од пред 600 година, но одреден накит, главно ирски, се датира во VI век (Youngs 20–22). Раната историја на англосаксонската обработка на метал е обележана со наодите од почетокот на VII век во Сатон Ху (Sutton Hoo), но јасно е дека тие се производ на добро воспоставена традиција, од која се зачувани само помали предмети (Wilson, 16–27). Сепак, најраните пиктски камења можеби потекнуваат уште од V век (Laing, 55–56).</ref> Најдобриот период на стилот завршил со нарушувањето на манастирските центри и аристократскиот живот предизвикано од [[Викиншка експанзија|викиншките напади]] кои започнале кон крајот на 8 век. Се претпоставува дека ие напади ја прекинале работата на [[Книга од Келс|Книгата од Келс]]; ниедно подоцнежно евангелие не е толку обилно или фино прикажано како ремек-делата од 8 век.<ref>Dodwell (1993), 85, 90; Wilson, 141</ref> Во Англија стилот се споил во [[Англосаксонска уметност|англосаксонската уметност]] околу 900 година, додека во Ирска стилот продолжил до 12 век, кога се споил во [[Романика|романската уметност]].<ref>Ryan</ref> Ирска, [[Шкотска]] и кралството [[Нортамбрија]] во [[Северна Англија]] се најважните центри, но примери се пронајдени и во [[јужна Англија]], Велс и во континентална Европа, особено [[Галија]] (денешна Франција), во центри основани од хиберношкотската мисија и англосаксонските мисии. Влијанието на островската уметност влијаело врз целата подоцнежна европска средновековна уметност, особено во украсните елементи на романските и готските ракописи. <ref>Henderson, 63–71</ref> Преживеани примери на островска уметност се главно [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]], метални изработки и резби во камен, особено камени крстови. Површините се во голема мера украсени со сложени шари, без обид да се создаде впечаток на длабочина, волумен или вдлабнатина. Најдобри примери се [[Книга од Келс|Книгата од Келс]], [[Евангелија на Линдисфарн|Евангелијата на Линдисфарн]], [[Книга од Дароу|Книгата од Дароу]], брошеви како што се брошот Тара и Рутвелскиот крст. Украсите на тепих се карактеристична црта на островските ракописи, иако вообичаени се и илустрираните иницијали (изолски изум), канонските табели и фигуративните минијатури, особено евангелистичките портрети. == Поим == Ова значење на терминот како ''островски'' (кое се однесува на еден или повеќе острови) произлегува од фразата ''островски ракопис'', првпат цитиран од ''Оксфордскиот англиски речник'' во 1908 година, иако од нивниот цитат од 1908 година се смета јасно дека употребата веќе била воспоставена; Карола Хикс го датира првото користење од 1901 година. Исто така, лингвистите го употребуваат за [[Островски келтски јазици|островските келтски јазици]] <ref>Apparently a more recent usage from the ?1970s on, in works such as {{Наведена книга|title=Flexion und Wortbildung: Akten der V. Fachtagung der Indogermanischen Gesellschaft, Regensburg, 9.–14. September 1973|last=Cowgill|first=Warren|publisher=Reichert|year=1975|isbn=978-3-920153-40-7|editor-last=H. Rix|location=Wiesbaden|pages=40–70|chapter=The origins of the Insular Celtic conjunct and absolute verbal endings|author-link=Warren Cowgill}}</ref> Првично се употребувал главно за да се опише стилот на украсување на илуминирани ракописи, кои секако се најбројниот вид на главни зачувани предмети што го употребуваат стилот, а денес терминот се употребува пошироко во сите уметности, па дури и за народите, како во „Островски Келти“. Има предност што го признава единството на стиловите низ Британија и Ирска, избегнувајќи ја употребата на терминот ''[[Британски Острови|Британски острови]]'', чувствителна тема во Ирска, а исто така ги заобиколува аргументите за потеклото на стилот и местото на создавање на специфични дела, кои честопати беа жестоки во 20 век<ref>Schapiro, 225–241, Nordenfalk, 11–14, Wailes & Zoll, 25–38, Wilson, 32–36, give accounts of some of these scholarly controversies; [[Oxford Art Online]] "Insular art", [http://www.enotes.com/oxford-art-encyclopedia/insular-art The Oxford Dictionary of Art] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090905081448/http://www.enotes.com/oxford-art-encyclopedia/insular-art |date=5 September 2009 }}</ref> и можеби ќе се обноват во 21 век. <ref name="Hendersons">Hendersons</ref> Некои извори прават разлика помеѓу „поширок период помеѓу 5 и 11 век, од заминувањето на Римјаните до почетоците на романскиот стил“ и „поспецифична фаза од 6 до 9 век, помеѓу преобраќањето во христијанство и појавата на викиншките населби“. Од друга страна, Ц.Р. Додвел напишал дека во Ирска „островскиот стил продолжил речиси неоспорен сè до англо-норманската инвазија во 1170 година; всушност, примери за него се јавуваат дури и во 13 и 14 век“. <ref>Dodwell (1993), 90.</ref> == Островско украсување == [[File:KellsDecoratedInitial.jpg|десно|мини| Еден од стотиците мали иницијали од ''Книгата од Келс'']] Островскиот стил е најпознат според својата многу густ, сложен и имагинативен украс, која зема елементи од неколку претходни стилови. Келтската уметност од доцното [[железно време]] или „Ultimate [[Келтска уметност|La Tène]]“, ја дала љубовта кон спиралите, [[Трискелион|трискелионите]], круговите и другите геометриски мотиви. Овие биле комбинирани со животински форми кои веројатно главно произлегуваат од германската верзија на општиот [[Евроазија|евроазиски]] [[животински стил]], иако и од келтската уметност, каде што главите што завршуваат со свитоци биле вообичаени. Преплетувањето го користеле обете традиции, како и римската уметност (на пример, кај подните [[Мозаик|мозаици]]) и други можни влијанија како што е [[Коптска уметност|коптската уметност]], а неговата употреба била подигната на нови нивоа во островската уметност, каде што била комбинирана со другите веќе споменати елементи. Не постои обид да се претстави длабочината во ракописното сликарство, со целиот акцент на брилијантно шарена површина. Во раните дела, човечката фигура била прикажана на ист геометриски начин како и животинските фигури, но рефлексиите на класичниот стил на фигури се ширеле со текот на периодот, веројатно главно од јужните англосаксонски региони, иако северните области имале и директни допири со континентот.<ref>Grove, Wilson, 38–40, Nordenfalk, 13–26, Calkins Chapter 1, Laing 346–351</ref> Потеклото на целокупниот формат на теписонската декорација честопати се поврзува со римски мозаици на подови<ref>Henderson, 97–100</ref>, коптски теписи и ракописни слики<ref>Nordenfalk, 19–22, Schapiro, 205–206</ref>, без да се постигне општа согласност меѓу научниците. == Позадина == [[File:Sutton.Hoo.ShoulderClasp2.RobRoy.jpg|мини| Рамени спојки од [[Сатон Ху]], почеток на VII век,]] [[File:Saint_Manchan’s_Shrine_front_plate.jpg|мини| Предна плоча од светилиштето на Свети Манчан од 12 век]] За разлика од современата [[византиска уметност]] и од поголемиот број на поголеми периоди, островската уметност не потекнува од општество каде што заедничките стилски влијанија биле распространети низ голем број видови предмети во уметноста, [[Применета уметност|применетата уметност]] и [[Украсна уметност|урасната уметност]]. Низ сите острови општеството било ефикасно целосно рурално, зградите биле рудиментирани, а архитектурата немала островски стил. Иако сродни предмети во многу попропадливи медиуми сигурно постоеле и не преживеале, познато е дека и религиозните и секуларните островски патрони очекувале индивидуални предмети со блескава виртуозност, кои биле уште поблескави поради недостатокот на визуелна софистицираност во светот во кој биле видени. Особено во Ирска, свештеничките и световните елити честопати биле тесно поврзани помеѓу себе, а некои ирски опатии биле одржувани со генерации меѓу мала сродна група. Ирска била поделена на многу мали „кралства“, речиси премногу за историчарите да ги следат, додека во Британија постоел помал број на генерално поголеми кралства. И келтската (ирската и пиктската) и англосаксонската елита имале долга традиција на метална изработка од највисок квалитет, голем дел од која се употребувала за лично украсување на двата пола од елитата. Островскиот стил произлегува од спојот на нивните два стила, келтскиот и англосаксонскиот животински стил, во христијански контекст и со одредена свест за доцноантичкиот стил. Ова особено било случај во нивната примена во книгата, која била нов вид предмет и за двете традиции, како и за [[Металообработка|металообработката]]. Улогата на [[Нортамбрија|Кралството Нортамбрија]] во формирањето на новиот стил се смета дека била клучна. Најсеверното англосаксонско кралство продолжило да се шири во области кое било населено со келтско население, но честопати оставајќи го тоа население во голема мера недопрено во области како што се Дал Ријата, Елмет и Кралството Стратклајд Ирскиот манастир во Јона бил основан од [[Свети Колумба]] (Колум Киле) во 563 година, кога Јона била дел од Дал Ријата што вклучувала територија и во Ирска и во денешна Шкотска. Иако првото преобраќање на нортамбриски крал, односно на Едвин во 627 година, било извршено од свештенството од Грегоријанската мисија во Кент, [[Келтско христијанство|келтското христијанство]] од Јона првично било повлијателно во Нортамбрија, основајќи го [[Линдисфарн]] на источниот брег во 635 година. [[Нортамбрија]] пстварувала директен контакт со Рим и други важни манастирски центри каде биле основани од Вилфрид и Бенедикт Бископ, кои се потпирале на Рим, а на Синодот во Витби биле поддржани римските практики, додека контингентот од Јона си заминал, не прифаќајќи го датирањето на Римскиот Велигден сè до 715 година. Она што конечно се сведело на широк консензус за потеклото на стилот може да биде нарушено од постојаната проценка на големиот број наоди од украсени метални дела во [[Стафордширска ризница|Стафордширската ризница]], пронајдена во 2009 година, и во помала мера кралското погребување во Притлвел од Есекс, пронајден во 2003 година. == Металообработка == [[File:NMSHunterstonBrooch1_(cropped).jpg|алт=Hunterston Brooch front view|мини| Хантерстонски брош, Ирска околу 700 година, е излиен од сребро, украсен со злато, сребро и килибарна декорација.]] Христијанството го обесхрабрувало погребувањето на гробни предмети, така што, барем од Англосаксонците, постојат поголем број на претхристијански остатоци отколку оние од подоцнежните периоди. Поголемиот дел од примерите кои преживеале од христијанскиот период биле пронајдени преку археолошки контексти што укажуваат дека биле брзо скриени, изгубени или напуштени. Постојат неколку исклучоци, особено реликвијари во облик на рака, како што е Светилиштето на раката на Свети Лахтин, и преносни светилишта во облик на книга („кумдах“) и во облик на куќа за книги или [[Мошти|реликвии]], од кои неколку биле постојано во сопственост, главно од цркви на континентот - иако реликвијарот Монимуск отсекогаш се наоѓал во Шкотска. Општо земено, познато е дека поголемиот дел од преживеаните предмети се само случајни и дека постојат единствено фрагменти од некои видови предмети - особено најголемите и најмалку преносливите. Најквалитетните преживеани предмети се или секуларен накит, најголемите и најраскошните парчиња веројатно за мажи кои ги носат, или садови или олтарски прибор во она што очигледно биле многу слични стилови - некои парчиња не можат со сигурност да се поврзат помеѓу олтарот и кралската трпезариска маса. Се чини можно, дури и веројатно, дека најдобрите црковни предмети биле изработени од световни работилници, честопати поврзани со кралско семејство, иако други предмети биле изработени од манастирски работилници. Доказите покажуваат дека ирските металопреработувачи ги произведувале повеќето од најдобрите парчиња, меѓутоа наодите од кралските погреби во Сатон Ху, од далечниот исток на Англија и на почетокот на периодот, се со ист квалитет во дизајнот и изработката како и сите ирски парчиња. Дури и доколку се исклучи постоењето на работилници во средниот и доцниот средновековен период, мајсторот можеби не бил секогаш одговорен за целосниот дизајн на делата, на пример, изведбата на делови од чашата од Ардаг Чалисот укажува на недостаток на вештина во споредба со остатокот од делото. Постојат голем број големи полукружни брошеви, вклучувајќи неколку со споредлив квалитет како Тара брошот. Речиси сите од нив се наоѓаат во [[Британски музеј|Британскиот музеј]], [[Национален музеј на Ирска|Националниот музеј на Ирска]], [[Национален музеј на Шкотска|Националниот музеј на Шкотска]] или во местните музеи на островите. Секој од нивните дизајни е целосно индивидуален во детали, а изработката е разновидна во техниката и врвен по квалитет. Голем број на елементи од дизајните можат да бидат директно поврзани со елементи што се употребуваат во ракописите. Речиси сите од многуте техники познати во металопреработувачката индустрија можат да се најдат во островските дела. Преживеаните камења што се употребуваат во украсувањето се полускапоцени, а меѓу најчестите се [[Килибар|килибарот]] и [[Кварц|камениот кристал]], а некои се и [[Гранат|гранатите]]. Исто така се користат обоено стакло, [[емајл]] и милефиори стакло, веројатно увезено, како што се гледа на Балиндерискот брош од крајот на 6 век. Позлатената бронзена ринеганска плоча на распнувањето (крајот на 7 или почетокот на 8 век) е најпознатата од групата од девет регистрирани ирски метални плочи на распнувањето и е споредлива по стил со фигурите на многу високи крстови; можеби потекнува од корица на книга или била дел од поголем олтарски фронтален дел или висок крст. <ref>Johnson, Ruth. ''Irish Crucifixion Plaques: Viking Age or Romanesque?'', The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland, Vol. 128, (1998), pp. 95–106. [https://www.jstor.org/stable/25549845 JSTOR]. [http://gravelwalks.com/files/Bronze_Plaque_from_Athlone.jpg Image] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110711123122/http://gravelwalks.com/files/Bronze_Plaque_from_Athlone.jpg|date=11 July 2011}}</ref> [[File:Ardagh_chalice.jpg|мини| Чаша од Ардаг, околу? 750]] Чашата од Ардаг и Деринафлан (откриени дури во 1980 година) се најистакнатите парчиња црковен метален прибор кои преживеале (преживеале единствено три други пехари и ниедна друга патента). Се смета дека овие парчиња потекнуваат од 8 или 9 век, но датирањето на поголемиот дел од металните изработки е непознато и главно се должи на споредба со ракописи. Само фрагменти останале од она што веројатно биле големи парчиња црковен мебел, веројатно со метални делови на дрвени рамки, како што се светилишта, крстови и други предмети. Островскиот крозиер имал карактеристичен облик; преживеаните, како што се Келсскиот крозиер и Лизморскиот крозиер, се смета дека се ирски или шкотски и од прилично доцниот период на островите. Овие подоцнежни дела, кои исто така ги вклучуваат и крозиерите од реката Лон и Клонмакноаз од 11 век, се силно под влијание на [[Викиншка уметност|викиншката уметност]] и имаат испреплетени шари во стиловите Рингерикскиот или Урнескиот стил. [[Крст од Конг|Крстот од Конг]] претставува ирски процесиски крст и [[Кивор|реликвијар]] од 12 век кој покажува островско украсување, веројатно додаден во намерно преродбенски дух. Опремата на една голема манастирска црква во островскиот период е тешко да се замисли; едно нешто кое изгледа познато е дека најцелосно украсените ракописи биле третирани како укасни предмети за изложување, а не како книги за учење. Најцелосно украсената од сите, Книгата од Келс, има неколку грешки кои не се поправени, насловите на текстот потребни за да се направат употребливи Канонските табели не се додадени, а кога била украдена во 1006 година за нејзината корица од скапоцени метали, била земена од [[Сакристија|сакристијата]], а не од библиотеката. Книгата била пронајдена, но не и корицата, како што се случило и со Книгата од Линдисфарн. Ниту еден од главните островски ракописи не ги зачувал своите елаборирани метални корици украсени со скапоцени камења, но од документарни докази е познато дека тие биле исто толку спектакуларни како и неколкуте преостанати континентални примери. Повторно употребениот метален заден корик на евангелијата од Линдау (денес во библиотеката Морган, Њујорк <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.themorgan.org/collections/collections.asp?id=70|title=Gospel Book|date=13 July 2017|work=themorgan.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140709172139/http://www.themorgan.org/collections/collections.asp?id=70|archive-date=9 July 2014|accessdate=9 May 2018}}</ref>) е направен во јужна Германија кон крајот на 8 или почетокот на 9 век, под силно островско влијание, и е можеби најдобриот показател за изгледот на оригиналните корици на големите островски ракописи, иако еден златен и гранатен артикал од англосаксонската стафордширска ризница, пронајден во 2009 година, може да биде аголот на корицата на книгата. Дизајнот на Линдау е доминиран од крст, но целата површина на корицата е украсена, со испреплетени панели меѓу краците на крстот. Клоизонскиот емајлот покажува италијанско влијание и не се среќава во делата од островските дела, но целокупниот ефект е многу сличен на декоративните теписи. <ref>Lasko, 8–9, and plate 2; [http://www.themorgan.org/collections/collections.asp?id=67 Lindau Gospels cover] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100613042530/http://themorgan.org/collections/collections.asp?id=67|date=13 June 2010}}, from Morgan Library</ref><gallery widths="200px" heights="160px" perrow="4"> File:Ireland_2010_etc_028_(2).jpg|алт=The Tara Brooch, c. 710 to 750 AD| Тара брошот, околу 710 до 750 година од н.е. File:Placca_della_crocifissione,_in_bronzo,_da_st._john's_rinnagan,_contea_di_roscommon,_viii_secolo.jpg|алт=Rinnegan Crucifixion Plaque, 8th century| Ринеганска плоча на распнувањето, 8 век File:NMSMonymuskReliquary1.jpg|алт=Monymusk Reliquary, 8th century| Монимуски реликвијар, 8 век File:Derrynaflan_chalice.jpg|алт=The Derrynaflan Chalice, 8th or 9th century| Деринафлански пехар, 8 или 9 век File:Stowe_Missal_Shrine_Front.jpg|алт=Cumdach for the Stowe Missal, c. 1026| Камдах за Стоу Мисал, околу 1026 година File:Shrine_of_Saint_Lachtin's_Arm_NMI.jpg|алт=Shrine of Saint Lachtin's Arm, early 10th century| Светилиште на Лахтиновата рака, почеток на 10 век File:Clonmacnoise_Crozier_(b).jpg|алт=The Clonmacnoise Crozier, 11th century| Клонмакнојс, 11 век File:Soiscél_Molaisse_(A).jpg|алт=Soiscél Molaisse, metalwork added in 11th century| Евангелие на Свети Моласе, метална работа додадена во 11 век </gallery> == Илуминирани ракописи == [[File:CathachOfStColumba.jpg|мини| Катах на Свети Колумба, 7 век]] '''[[Катах на Свети Колумба]]'''. Ирски латински [[псалтир]] од почетокот на 7 век, ова е можеби најстариот познат ирски ракопис од кој било вид. Содржи единствено украсени букви, на почетокот на секој Псалм, но тие веќе покажуваат посебни црти. Не само почетната буква, туку и првите неколку букви се украсени, во сè помала големина. Украсувањето влијае на обликот на буквите, а разни украсни форми се мешаат на многу некласичен начин. Линиите се веќе склонети кон спирала и метаморфоза, како во прикажаниот пример. Освен црната боја, за точкасто украсување се употребува и малку портокалово мастило. Класичната традиција доцна воопшто користела големи букви за иницијали (во римските текстови често е многу тешко дури и да се одвојат зборовите), и иако дотогаш тие биле во општа употреба во Италија, тие често биле ставани во левата маргина, како да се отсечат од остатокот од текстот. Изолираната практика, украсувањето да се провлекува во текстот и да зафаќа сè повеќе и повеќе од него, станала радикална иновација. Скулптурата на Бобио Џероним, која според еден натпис датира пред 622 година, од опатијата Бобио, ирски мисионерски центар во северна Италија, има пораскошен иницијал со боење, покажувајќи островски карактеристики уште поразвиени, дури и во таков предградие. Од истиот скрипториум и со сличен датум, Бобио го има најраната страница со тепиховиден орнамент, иако релативно едноставна. [[File:BookOfDurrowBeginMarkGospel.jpg|лево|мини| Почетокот на Евангелието според Марко од Книгата од Дароу.]] '''[[Фрагмент од Дарамското евангелие]]'''. Најраниот насликан островски ракопис кој е зачуван, направен во [[Линдисфарн]] околу 650 година, но со само седум преостанати страници од книгата, не сите со илуминации. Ова воведува преплетување, а исто така употребува и келтски мотиви извлечени од метални изработки. Дизајнот на две од зачуваните страници ги поврзува како раздел од две страници. '''[[Книга од Дуроу]]'''. Најраното зачувано евангелие со целосно украсување (иако не се зачувани сите): шест постоечки страници од тепиховиден орнамент, минијатура на цела страница од симболите на четирите евангелисти, четири минијатури на цела страница од симболите на евангелистите, четири страници со многу големи иницијали и украсен текст на другите страници. Многу помали почетни групи се исто така украсени. <ref name=":0">{{Наведена книга|title=The Book of Durrow: Official Guide|last=Moss|first=Rachel|publisher=Thames and Hudson|year=2018|isbn=978-0-500-29460-4|location=London}}</ref> Неговиот датум и место на потекло остануваат предмет на дебата, при што вообичаено се 650–690 година и Дуроу во Ирска, Јона или Линдисфарн. Влијанијата врз украсувањето се исто така многу спорно, особено во однос на [[Копти|коптското]] или друго блискоисточно влијание. Ракописот е украсен со мотиви на крст, испреплетени ленти, решеткасти дела, тепиховидни орнаменти и евангелистички симболи. По големите иницијали, следните букви на истиот ред, или за некои редови понатаму, продолжуваат да бидат украсени со помала големина. <ref name=":1">{{Наведена книга|title=The Book of Durrow: A medieval manuscript at Trinity College Dublin|last=Meehan|first=Bernard|publisher=Town House and Country House|year=1996|isbn=1-57098-053-5|location=Dublin, Ireland}}</ref> Точките околу надворешната страна на големите иницијали се многу употребувани. Фигурите се високо стилизирани, а на некои страници се употребува германски испреплетени животински орнаменти, додека на други се користи целиот репертоар на келтски геометриски спирали. Секоја страница употребува различен и кохерентен сет на украсни мотиви. Користени се само четири бои, но гледачот тешко е свесен за какво било ограничување од ова. Сите елементи на островскиот ракописен стил се веќе на место. Изведбата, иако е со висок квалитет, не е толку рафинирана како во најдобрите подоцнежни книги, ниту пак обемот на детали е толку мал. [[File:Meister_des_Book_of_Lindisfarne_002.jpg|десно|мини| Страница со тепиховиден орнамент од евангелијата од Линдисфарн]] '''[[Евангелија од Линдисфарн]]'''. Тие биле создадени во [[Линдисфарн]] од Едфрит, епископ од Линдисфарн, помеѓу околу 690 и неговата смрт во 721 година (можеби кон крајот на овој период), ова е Евангелие во стилот на Книгата од Дароу, но посложено и посложено. Сите букви на страниците кои ги започнуваат евангелијата се многу украсени во една композиција, а многу отвори од две страници се дизајнирани како единица, со страници обложени со тепиховидни орнамент свртени кон ''инципит'' („Овде почнува...“) почетна страница на почетокот на секое евангелие. Едфрит речиси сигурно бил писар, како и уметник. Постојат четири портрети на евангелисти, јасно изведени од класичната традиција, но третирани без никакво чувство за длабочина; границите околу нив се многу појасни од украсувањето на страниците со текст, и јасно е дека постои чувство на два стила кои Едфрит не се обидува целосно да ги интегрира. Страниците со тепиховиден орнамент се енормно сложени и одлично изведени. [[Евангелијата од Личфилд|'''Личфилдски евангелија''']]. Веројатно биле изработени во Личфилд околу 730 година. Ова луксузно евангелие содржи осум главни украсени страници, вклучувајќи прекрасна страница со вкрстен тепиховиден орнамент и портрети на евангелистите Марко и Лука. Евангелијата според Матеј и Марко и почетокот на Лука преживеале. Од своето време во Велс, страниците содржат маргиналии што претставуваат некои од најраните примери на старовелшко писмо. Ракописот се наоѓа во [[Личфилдска катедрала|Личфилдската катедрала]] од крајот на 10 век, освен во краток период за време на Англиската граѓанска војна. '''[[Санктпетербуршки Беде]]'''. Припишано на опатијата Монквирмут-Џароу во Нортамбрија помеѓу околу 730–746 година, ова содржи поголеми воведни букви на кои јасно може да се видат метални стилови на украси. Во рамките на членовите на буквите има тенки испреплетени ленти. Исто така, го содржи и најраниот историски запишан иницијал, веројатно биста на [[Папа Григориј I|папата Григориј I]], која како и некои други елементи од украсите, јасно произлегува од средоземноморски модел. Бојата е употребена, иако на релативно воздржан начин. '''[[Книга од Келс|Книгата од Келс]]''' обично датира од околу 800 година, иако понекогаш и до еден век порано, местото на потекло е спорно помеѓу Јона и Келс, или други места. Исто така, често се смета дека започнала во Јона, а потоа продолжила во Ирска, по прекините од [[Викинзи|викиншките]] напади; книгата е зачувана речиси недопрена, но украсувањето не е завршено, со некои делови само во контури. Тој е далеку поопфатно украсен од кој било претходен ракопис во која било традиција, при што секоја страница (освен две) има многу мали украсени букви. Иако има само една страница од тепиховиден орнамент, иницијалите ''на incipit'' се толку густо украсени, со само неколку букви на страницата, што тие повеќе ја преземаат оваа функција. Човечките фигури се побројни од порано, иако обработени на темелно стилизиран начин и тесно опкружени, дури и опкружени, со украси преполни како на почетните страници. Сепак, книгите се најдиректно прикажаните предмети во илустрациите. Вклучени се неколку сцени како што се ''Искушението'' и ''Апсењето на Христос'', како и Мадона и Детето, опкружени со ангели (најраната Мадона во западна книга). Можеби биле планирани или извршени повеќе минијатури, а потоа изгубени. Боите се многу светли, а украсувањето има огромна енергија, со преовладување на спиралните форми. Златото и среброто не се употребуваат. <ref>{{Наведена книга|title=Making and Meaning in Insular Art: Proceedings of the fifth international conference on Insular art held at Trinity College Dublin, 25-28 August 2005|last=Meehan|first=Bernard|publisher=Four Courts Press|year=2007|isbn=978-1-85182-986-6|editor-last=Moss|editor-first=Rachel|location=Dublin, Ireland|pages=268–274|chapter=Looking the Devil in the eye: the figure of Satan in the Book of Kells folio 202V}}</ref> <ref>{{Наведена книга|title=The Book of Kells|last=Meehan|first=Bernard|publisher=Thames and Hudson|year=2012|isbn=978-0-500-23894-3|location=London, UK}}</ref> Книгата на Келс се одржува во колеџот Тринити во Даблин. Помалку познат островски ракопис во библиотеката на колеџот Тринити во Даблин е Венецот од Хаут, кој е во оштетена состојба. Две од неговите осветлени страници се зачувани, украсени со вообичаените мотиви на островскиот стил. <ref>{{Наведена книга|title=An Insular Odyssey: Manuscript culture in early Christian Ireland and beyond|url=https://archive.org/details/insularodysseyma0000unse|last=Moss|first=Rachel|publisher=Four Courts Press|year=2017|isbn=978-1-84682-633-7|editor-last=Moss|editor-first=Rachel|location=Dublin, Ireland|pages=[https://archive.org/details/insularodysseyma0000unse/page/260 260]–282|chapter=The Garland of Howth (TCD MS 56)|editor-last2=O'Mahoney|editor-first2=Felicity|editor-last3=Maxwell|editor-first3=Jane}}</ref> === Други книги === [[File:BookMullingFol193StJohnPortrait.jpg|лево|мини| Свети Јован од Книгата на Мулинг]] Карактеристичен островски тип на книга е '''џебното евангелие''', неизбежно многу помалку украсено, но во неколку случаи со портрети на евангелисти и други украси. Примери за тоа се Книгата на Мулинг, Дирската книга, Дима, Арма и најмалото од сите, Стонихерстовото евангелие (денес во[[Британска библиотека|Британската библиотека]]), англосаксонски текст на Евангелието по Јован од 7 век, кое му припаѓало на Свети Катберт и било погребано со него. Негоата прекрасно изработена корица од козја кожа е најстариот западен книговез што е зачуван и практично уникатен пример за островска кожна изработка, во одлична состојба. <ref>Bloxham & Rose, and [http://faculty.luther.edu/~martinka/art43/daily/2nd/ston.jpg images] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20051125092823/http://faculty.luther.edu/~martinka/art43/daily/2nd/ston.jpg|date=25 November 2005}}.</ref> И англосаксонските и ирските ракописи имаат карактеристична погруба завршница на пергаментот, во споредба со мазно полираната површина на современиот континентален и целиот доцносредновековен пергамент. Се смета дека, за разлика од подоцнежните периоди, писарите кои го препишувале текстот честопати биле и уметници на илуминациите, а можеби ги вклучувале и највисоките личности од нивниот манастир. === Движење кон англосаксонска уметност === Во [[Англија]] привлечноста на континенталниот стил дејствувала уште од многу рано; грегоријанската мисија од Рим ги донела [[Евангелија на Свети Августин|евангелијата на Свети Августин]] и други ракописи кои денес се изгубени, а други книги биле увезени од континентот уште порано. Памучниот кодекс од 8 век покажува мешани елементи во украсувањето, како и Стокхолмскиот златен кодекс од сличен период, веројатно напишан во [[Кантербери|Кентербери]]. Во Веспазијановиот псалтир е јасно кој елемент почнува да доминира. Сите овие и други членови на групата ракописи „Тибериј“ биле напишани јужно од реката Хамбер, но Кодексот Амијатинус, од пред 716 година од Џароу, е напишан со убаво [[Унцијално писмо|унцијално]] писмо, а неговата единствена илустрација е замислена во италијански стил, без островско украсување; се претпоставува дека ова е само затоа што томот бил направен за претставување на папата. Датирањето е делумно познато од доделувањето на дополнително земјиште обезбедено за одгледување на генерации добиток, во износ од вкупно 2.000 грла, што било потребно за да се направи [[Велум|пергаментот]] за три комплетни, но неилустрирани Библии, што ги покажува ресурсите потребни за изработка на големите книги од тој период. Многу англосаксонски ракописи напишани на југот, а подоцна и на северот од Англија покажуваат силни островски влијанија до 10 век или понатаму, но преовладувачкиот стилски импулс доаѓа од европскиот континент; страници со тепиховиден орнамент не се пронајдени, но се пронајдени многу големи фигуративни минијатури. Панелите од преплетени и други островски мотиви продолжуваат да се употребуваат како еден елемент во границите и рамките, кои во крајна линија имаат класично потекло. Голем број на континентални ракописи, особено во областите под влијание на келтските мисии, исто така покажуваат такви карактеристики и во раниот романски период. „Франко-саксонски“ е термин за школа на доцнокаролиншка илуминација во североисточна Франција која користела украси во островски стил, вклучувајќи супер големи иницијали, понекогаш во комбинација со фигуративни слики типични за современите француски стилови. „Најупорниот од сите каролиншки стилови“, тој продолжил сè до крајот на 11 век. == Скулптура == [[File:Muiredach_s_Cross.jpg|мини| Високиот крст на Муиредах во Монастербоис, 10 век]] Големи камени високи крстови, обично подигнати надвор од манастири или цркви, првпат се појавиле во 8 век во Ирска, можеби во Карндона, [[Донегол (грофовија)|Донегол]], манастирско место со јонски темели, очигледно подоцна од најраните [[Англосаксонска уметност|англосаксонски крстови]], кои можеби датираат од 7 век. Подоцнежните островски резби кои биле пронајдени низ цела Британија и Ирска биле речиси целосно геометриски, како и украсувањето на најраните крстови. До 9 век фигурите се веќе резбани, а најголемите крстови имаат многу фигури во сцени на сите површини, често од [[Стар завет|Стариот завет]] на источната страна и од Новиот на западната, со [[Распнување на крст|Распетието]] во средината на крстот. Високиот крст на Мујредах од 10 век во Монастербоис обично се смета за врв на ирските крстови. Во подоцнежните примери фигурите стануваат помалку и поголеми, а нивниот стил почнува да се спојува со романскиот, како на пример кај Дајсертскиот крст во Ирска. [[Нортамбрија|Нортамбрискиот]] рутвелов крст од 8 век, за жал оштетен од [[Презвитеријанство|презвитеријанското]] [[иконоборство]], е најимпресивниот преостанат [[Англосаксонска уметност|англосаксонски]] крст, иако како и кај поголемиот дел од англосаксонските крстови, оригиналната глава на крстот недостасува. Многу англосаксонски крстови биле многу помали и потенки од ирските, и затоа имале простор само за резба, но Бјукаслскиот, Избискиот и Сандбахскиот крст се други преживеани крстови со значителни области на фигуративни [[Релјеф (вајарство)|релјефи]], со фигури во поголем размер од кои било рани ирски примери. Дури и раните англосаксонски примери мешаат украсување во форма на лоза од континентално потекло со испреплетени панели, а во подоцнежните првиот тип станува норма, исто како и во ракописите. Постојат книжевни докази за значителен број на резбани камени крстови низ цела Англија, честопати како надгробни обележја, но повеќето преживеани се во најсеверните окрузи. Постојат остатоци од други дела од монументална скулптура во англосаксонската уметност, дури и од претходните периоди, но ништо споредливо од Ирска. [[File:HiltonofCadboll01.JPG|мини| Реплика на Хилтон од Кадбол Стоун, изрезбана во пиктски стил на Истер Рос, 800–900 година од н.е.]] == Пиктски стоечки камења == Камените споменици подигнати од [[Пикти|Пиктите]] од [[Шкотска]] северно од линијата Клајд-Форт помеѓу 6 и 8 век се особено впечатливи по дизајн и конструкција, изрезбани во типичниот стил на Истер Рос поврзан со оној на островската уметност, иако со многу помалку класично влијание. Особено, формите на животните често се тесно споредливи со оние кои се наоѓаат во островските ракописи, каде што тие обично ги претставуваат симболите на евангелистот, кое може да укажува на пиктишко потекло за овие форми или на друг вообичаен извор. Резбите потекнуваат и од паганскиот и од раниот христијански период, а пиктските симболи, кои сè уште се слабо разбрани, се смета дека не им пречеле на христијаните. Намената и значењето на камењата се само делумно разбрани, иако некои сметаат дека тие служеле како лични споменици, симболите означуваат припадност на [[Клан|кланови]], лози или роднини и прикажуваат древни церемонии и ритуали <ref>Laing, 53–56. See also [http://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=17730 C. Michael Hogan, ''Eassie Stone'', The Megalithic Portal, editor: Andy Burnham, 2007] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304085342/http://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=17730|date=4 March 2016}}</ref> Примери за тоа се Каменот Иси и Каменот Хилтон од Кадбол. Можно е тие да имале споредни намени, како што е означување на племенски или лозови територии. Исто така, се претпоставува дека [[Симбол|симболите]] можеби биле некаков [[Пиктографи|пиктографски]] систем на пишување. <ref>{{Наведување|last=Forsyth|first=Katherine|author-link=Katherine Forsyth|year=1997|chapter=Some thoughts on Pictish Symbols as a formal writing system|title=The Worm, the Germ and the Thorn. Pictish and related studies presented to Isabel Henderson|editor-first=David|editor-last=Henry|place=Balgavies, Forfar|publisher=Pinkfoot Press|pages=85–98|chapter-url=http://eprints.gla.ac.uk/3447/1/pictish_symbols_forsyth.pdf|access-date=10 December 2010|isbn=978-1-874012-16-0|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110929110801/http://eprints.gla.ac.uk/3447/1/pictish_symbols_forsyth.pdf|archivedate=29 September 2011}}</ref> Исто така, постојат неколку примери на слично украсување на пиктски сребрен накит, особено Нориевата ризница на законите, од 7 век или можеби порано, од која голем дел била стопена при нејзиното откривање, и Островската ризница на Свети Нинијан од 8 век, со голем број на брошеви и чинии. Преживеаните предмети денес се чуваат во [[Национален музеј на Шкотска|Националниот музеј на Шкотска]]. == Наследство == [[File:Meister_der_Franko-Sächsischen_Gruppe_001.jpg|мини| [[Каролиншка уметност|Каролиншкиот]] франко-саксонски иницијал ''на Инципитот'' од 9 век комбинира островска декорација со класицистички портрети на евангелистите.]] Вистинското наследство на островската уметност не се наоѓа толку во специфичните стилски карактеристики кои се напишани погоре, туку во нејзиното фундаментално отстапување од класичниот пристап кон украсување, без разлика дали станува збор за книги или други уметнички дела. Едвај контролираната енергија на островското украсување, која се врти низ формалните прегради, станува карактеристика на подоцнежната [[средновековна уметност]], особено [[Готска уметност|готската уметност]], во области каде што специфичните островски мотиви ретко се употребуваат, како што е архитектурата. Мешањето на фигуративното со орнаменталното, исто така, останало карактеристично за сите подоцнежни средновековни илуминации; всушност, по сложеноста и густината на мешавината, островските ракописи се натпреваруваат единствено со некои дела од доцната фламанска илуминација од 15 век. Исто така, забележливо е дека овие карактеристики се секогаш поизразени на север од Европа отколку на југ; италијанската уметност, дури и во готскиот период, секогаш задржува одредена класична јасност во формата. Непогрешливо островско влијание може да се види во [[Каролиншка уметност|каролиншките]] ракописи, иако и тие правиле обиди да ги копираат царските стилови на [[Рим]] и [[Византија]]. Задржани се значително зголемени иницијали, како и многу поапстрактно украсување отколку што се наоѓа во класичните модели. Овие карактеристики продолжуваат во отонската и современата француска илуминација и метална изработка, пред романскиот период дополнително да ги отстрани класичните ограничувања, особено во ракописите и капителите на столбовите. == Наводи == {{наводи}} === Извори === {{refbegin|40em}} * Alexander, Jonathan J.G.. ''Medieval Illuminators and their Methods of Work'', Yale UP, 1992, {{ISBN|978-0-300-05689-1}} * Bloxham, Jim & Rose, Krisine. [https://web.archive.org/web/20110726074901/http://www.gbwny.org/news/2007/11/st-cuthbert-gospel-of-st-john-formerly-known-as-the-stonyhurst-gospel/ ''St. Cuthbert Gospel of St. John, Formerly Known as the Stonyhurst Gospel''] * Brown, Michelle P. [https://books.google.com/books?id=H8Ke9acHFm4C&dq=%22Tiberius+group%22&pg=PA279 ''Mercian Manuscripts? The "Tiberius" Group and its Historical Context''], in Michelle P. Brown, Carol Ann Farr: ''Mercia: an Anglo-Saxon kingdom in Europe'', Continuum International Publishing Group, 2005, {{ISBN|978-0-8264-7765-1}} * Calkins, Robert G. ''Illuminated Books of the Middle Ages''. Ithaca, New York: Cornell University Press, 1983, {{ISBN|978-0-8014-1506-7}} * Dodwell, C.R. (1982). ''Anglo-Saxon Art, a new perspective'', 1982, Manchester UP, {{ISBN|978-0-7190-0926-6}} * Dodwell, C.R. (1993). ''The Pictorial arts of the West, 800–1200'', 1993, Yale UP, {{ISBN|978-0-300-06493-3}} * [[Ernst Gombrich|Gombrich, E.H.]] ''The Story of Art'', Phaidon, 13th edn. 1982. {{ISBN|978-0-7148-1841-2}} * [[Raghnall Ó Floinn|Ó Floinn, Raghnal]]; Wallace, Patrick (eds). ''Treasures of the National Museum of Ireland: Irish Antiquities''. Dublin: [[National Museum of Ireland]], 2002. {{isbn|978-0-7171-2829-7}} * Forbes, Andrew; Henley, David (2012). ''Pages from the Book of Kells''. Chiang Mai: Cognoscenti Books. ASIN: B00AN4JVI0 * [[Grove Art Online]]. "Insular Art", accessed 18 April 2010, see also Ryan, Michael. * Henderson, George. ''Early Medieval Art'', 1972, {{ISBN|978-0-14-021420-8}}, rev. 1977, Penguin, * "Hendersons": Henderson, George and Henderson, Isabel, [https://finds.org.uk/staffshoardsymposium/papers/georgeandisabelhenderson "The implications of the Staffordshire Hoard for the understanding of the origins and development of the Insular art style as it appears in manuscripts and sculpture"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230116212152/https://finds.org.uk/staffshoardsymposium/papers/georgeandisabelhenderson |date=16 January 2023 }}, ''Papers from the Staffordshire Hoard Symposium'' (online), 2010, [[Portable Antiquities Scheme]], [[British Museum]] * [[Carola Hicks|Hicks, Carola]]. Insular – The Age of Migrating Ideas: Early Medieval Art in Northern Britain and Ireland * [[Hugh Honour]] and John Fleming. "A World History of Art", 1st edn. 1982 & later editions, Macmillan, London, page refs to 1984 Macmillan 1st edn. paperback. {{ISBN|978-0-333-37185-5}} * Laing, Lloyd Robert. [https://books.google.com/books?id=mdwOAAAAQAAJ&dq=Pictish+Stones+purposes&pg=PA53 The archaeology of late Celtic Britain and Ireland, c. 400–1200 AD], Taylor & Francis, 1975, {{ISBN|978-0-416-82360-8}} * Lasko, Peter. ''Ars Sacra, 800–1200'', Penguin History of Art (now Yale), 1972 (nb, 1st edn.) {{ISBN|978-0-14-056036-7}} * [[Rachel Moss (art historian)|Moss, Rachel]]. ''Medieval c. 400—c. 1600'', "Art and Architecture of Ireland" series. CT: Yale University Press, 2014. {{ISBN|978-03-001-7919-4}} * [[George Francis Mitchell|Mitchell, G. F.]] "The Cap of St Lachtin's Arm". ''The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland'', volume 114, 1984. {{JSTOR|25508863}} * Moss, Rachel. ''The Book of Durrow''. Dublin: Trinity College Library; London: Thames and Hudson, 2018. {{isbn|978-0-5002-9460-4}} * [[Griffin Murray|Murray, Griffin]]. "[https://www.academia.edu/4638094/The_Makers_of_Church_Metalwork_in_Early_Medieval_Ireland_Their_Identity_and_Status The Makers of Church Metalwork in Early Medieval Ireland: Their Identity and Status]". ''Making Histories: Proceedings of the Sixth International Insular Art Conference''. York, 2011 * Murray, Griffin. "The Medieval Treasures of County Kerry".Tralee: Kerry County Museum, 2010. {{isbn|978-0-956-5714-0-3}} * Nordenfalk, Carl. ''Celtic and Anglo-Saxon Painting: Book illumination in the British Isles 600–800''. New York: George Braziller, 1976, {{ISBN|978-0-8076-0825-8}} * Pächt, Otto. ''Book Illumination in the Middle Ages'' (trans fr German), 1986, Harvey Miller Publishers, London, {{ISBN|978-0-19-921060-2}} * Rigby, Stephen Henry. ''A companion to Britain in the later Middle Ages'', Wiley-Blackwell, 2003, {{ISBN|978-0-631-21785-5}}. [https://books.google.com/books?id=H4gfZGPDuu8C&dq=Cross+of+Cong&pg=PA563 Google books] * Ryan, Michael, and others, in [[Grove Art Online]], ''Insular art'' (Ryan is also a major contributor to Youngs below) * [[Meyer Schapiro|Schapiro, Meyer]], ''Selected Papers, volume 3, Late Antique, Early Christian and Mediaeval Art'', 1980, Chatto & Windus, London, {{ISBN|978-0-7011-2514-1}} * Wailes, Bernard and Zoll, Amy L., in Philip L. Kohl, Clare P. Fawcett, ''[https://books.google.com/books?id=2GZ1mx397g4C&q=Nationalism,+politics,+and+the+practice+of+archaeology Nationalism, politics, and the practice of archaeology]{{Dead link|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', Cambridge University Press, 1995, {{ISBN|978-0-521-55839-6}} * [[David M. Wilson|Wilson, David M.]] ''Anglo-Saxon Art: From The Seventh Century To The Norman Conquest'', Thames and Hudson (US edn. Overlook Press), 1984, {{ISBN|978-0-87951-976-6}} * Susan Youngs (ed.). ''"The Work of Angels", Masterpieces of Celtic Metalwork, 6th–9th centuries AD'', 1989, British Museum Press, London, {{ISBN|978-0-7141-0554-3}} {{refend}} ==Дополнително читање== * {{cite book | title=Treasures of Early Irish Art, 1500 B.C. to 1500 A.D.: From the Collections of the National Museum of Ireland, Royal Irish Academy, Trinity College, Dublin | location=New York | publisher=The Metropolitan Museum of Art | year=1977 | isbn=9780870991646 | url=https://archive.org/details/treasuresofearly00bolt }} == Надворешни врски == * [http://www.bl.uk/onlinegallery/sacredtexts/lindisfarne.html "Lindisfarne Gospels" - images from the British Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180717174134/http://www.bl.uk/onlinegallery/sacredtexts/lindisfarne.html |date=17 July 2018 }} * [http://www.unc.edu/celtic/catalogue/brooches/index.html ''Irish Brooches of the Early Medieval Celtic Period '' - exhibition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160423200154/http://www.unc.edu/celtic/catalogue/brooches/index.html |date=23 April 2016 }} * [http://lichfield.ou.edu ''Lichfield Gospels '' - instructive Features page for the manuscript; interactive 3D renderings; interactive Reflectance Transformation Imaging (RTI) for viewing dry-point; overlaid historical images (going back 125 years) to examine how the manuscript is aging] * [https://www.youtube.com/watch?v=ebr0HNnNNrs 3D for Presenting Insular Manuscripts ]- Explains 3D modeling for the 8th-century illuminated St Chad Gospels * ''[https://digitalcollections.tcd.ie/concern/works/3j333696h?locale=en Book of Armagh]''. Trinity College Digital Collections. MS 52 * [https://www.tcd.ie/library/exhibitions/directors-choice/armagh-satchel/ The Armagh Satchel] held at [[Trinity College Dublin]] * [https://digitalcollections.tcd.ie/concern/works/9019s695d?locale=en The Book of Mulling], digitised at the [[Library of Trinity College Dublin]] [MS 60] * [http://www.tcd.ie/library/exhibitions/durrow/ The Library of Trinity College Online Exhibition on the Book of Durrow] * [https://digitalcollections.tcd.ie/concern/works/wm117t53k?locale=en The Library of Trinity College full digitised Book of Durrow] * [https://digitalcollections.tcd.ie/collections/ks65hc20t?locale=en Trinity College Digital Collections, Book of Kells] (full collection with images) * Exhibition information about [https://www.visittrinity.ie/book-of-kells-experience/ Book of Kells at Trinity College Library] * [https://digitalcollections.tcd.ie/concern/works/9306t370s?locale=en The Book of Dimma] digitised at the Library of Trinity College Dublin [MS 59] * [https://digitalcollections.tcd.ie/concern/works/7d278x98k?locale=en The Garland of Howth] digitised at the Library of Trinity College Dublin [MS 56] {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Голема преселба на народите]] [[Категорија:Средновековна уметност]] [[Категорија:Англосаксонско христијанство]] [[Категорија:Англосаксонска уметност]] [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] [[Категорија:Островска уметност| ]] [[Категорија:Келтска уметност]] q5kz3a31bbbc3pek2u3geszhvqej3qx Визиготска уметност и архитектура 0 1403681 5648414 5630752 2026-10-21T08:06:05Z Тиверополник 1815 5648414 wikitext text/x-wiki [[File:San_Juan_de_Baños.jpg|десно|мини| Црквата Сан Хуан Баутиста од 7 век во Бањос де Серато, [[Шпанија]]]] [[Визиготи|Визиготите]] навлегле во [[Хиспанија]] (денешна [[Шпанија]] и [[Португалија]]) во текот на 415 година и станале доминантен народ таму сè додека [[Арапско освојување на Пиринејскиот Полуостров|умајадското освојување на Хиспанија]] во 711 година и крај на [[Визиготско Кралство|нивното кралство]]. Овој период во [[Пиринејски Полуостров|пиринејската]] уметност е доминиран од нивниот стил. Визиготската уметност генерално се смета во [[Англиски јазик|англофонскиот]] свет за вид на [[Уметност од периодот на преселбата на народите|уметност од периодот на големите преселби]], додека португалските и шпанските земји генерално ја класифицираат како предроманска. Гранки на визиготската уметност вклучуваат архитектура, занаети (особено накит) и визиготско писмо. == Визиготска уметност == Раната визиготска уметност е зачувана во функционални предмети, особено оние за личен украс. <ref> {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ|title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture|publisher=Oxford University Press|year=2012|isbn=9780195395365|editor-last=Hourihane|editor-first=Colum|editor-link=Colum Hourihane|volume=1|page=316|chapter=Visigothic art|quote=[...] the art of the Visigoths had consisted mainly of elements of personal adornment: belt buckles, fibulae (dress pins), and horse trappings.|access-date=13 July 2025}} </ref> Уметноста на Визиготите во Иберија се одликувала со живи бои, геометриски шари и стилизирани фигури. <ref> {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=SppNEQAAQBAJ|title=The Iberian Chronicle|last=De Marco|first=Pasquale|year=2025|page=9|chapter=The Iberian Crucible: The Visigothic Legacy|quote=Visigothic art is characterized by its use of geometric patterns, stylized figures, and vibrant colors.|access-date=13 July 2025}} </ref> Стилот бил под влијание на местните римски традиции, византиската уметност и германските техники на обработка на метал. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/art/Visigothic-art|title=Encyclopedia Britannica - Visigothic art|date=25 April 2016|work=Encyclopedia Britannica|accessdate=21 December 2025}}</ref> Визиготската уметност обично се поврзувала со предмети за физичка употреба, како што се копчиња за ремени, [[Брош|брошеви]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search?q=visigothic-art|title=Results for "visigothic-art" - The Metropolitan Museum of Art|work=The Metropolitan Museum of Art|language=en|accessdate=2025-12-21}}</ref> === Галерија === <gallery mode="packed"> File:Belt_Buckle,_about_520-560_AD,_Visigothic,_Spain,_bronze_with_garnets,_glass,_mother_of_pearl,_gold_foil_-_Cleveland_Museum_of_Art_-_DSC08476.JPG|алт=Belt buckle, c. 520-560 CE| Тока за ремен, околу 520-560 година од н.е. File:Visigothic_-_Pair_of_Eagle_Fibula_-_Walters_54421,_54422_-_Group.jpg|алт=Pair of Eagle Fibula, 6th century| Пар орелски [[Фибула (брош)|фибули]], 6 век File:Placa_decorada,_Museo_Arqueológico_y_Etnológico_de_Córdoba.jpg|алт=Ceramic decorated plate, 7th century| Керамичка украсна чинија, 7 век File:Tesoro_de_Guarrazar_(M.A.N._Inv._71208_&_71209)_01.jpg|алт=Visigothic votive crown| Визиготска вотивна круна </gallery> == Визиготска архитектура == [[File:Capela_de_S._Frutuoso.JPG|десно|мини| Капелата Сао Фрутуозо во [[Брага]], [[Португалија]]]] Визиготската архитектура ги одразува корените на доцната антика и [[Ранохристијанска архитектура|ранохристијанската архитектура]]. Визиготите постепено ја окупирале [[Галија]] и [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]] од 5 до 6 век. Во текот на 6 век, тие создале стабилен државен ентитет, кој го достигнал својот врв во втората половина на 7 век. Кратката византиска окупација помеѓу 554 и 626 година на југоисточниот регион (''Provincia Spaniae'') на Иберискиот Полуостров ги зајакнала односите со [[Византија|Византиското Царство]], [[Средоземно Море|Средоземното Море]] и [[Северна Африка]]. <ref name=":12">{{Наведена книга|title=L'art du Haut Moyen Âge: L'art européen du VIe au IXe siècle|last=Skubiszewski Piotr|year=1998|isbn=978-2-253-13056-7|editor-last=Livre de Poche|location=Paris|page=480}}</ref> Од преобраќањето на визиготскиот крал Рекаред I во православна (католичка) вера во [[589|589 година]], па сè до арапската инвазија во [[711|711 година]], пишаните и археолошките наоди сведочат за постоењето до 60 или повеќе цркви на Пиринејскиот Полуостров. Визиготските цркви биле градени од многу фино обработен камен. Пример се руралните цркви во областите северно од [[Дуеро|реката Дуеро]] кои преживеале до денешниот период. Други важни цркви веројатно постоеле во големи центри на југот од полуостровот, како што се [[Севиља]] или [[Толедо]]. <ref name=":13">{{Наведена книга|title=Routledge Revivals: Medieval Iberia|last=Gerli E Michael|last2=David Raizman|year=2003|isbn=978-0-203-95364-8|editor-last=Routledge Encyclopedias of the Middle Ages|location=New York|page=586{{--}}711: The Visigoths to the Muslim Invasion}}</ref> Археолошките наоди, особено од типот на базилика, ја потврдуваат нивната разлика од селската архитектура. Архитектурата на градските храмови била потесно поврзана со меровиншката или [[Византиска архитектура|византиската архитектура]]. Храмовите од различни работилници се разликувале во техниките на градење и украсување. Скулпторската декорација одразува интерес за сложена орнаментација и растенија, што мора да ги одразува, до одреден степен, визиготските традиции. [[File:Cripta_Visigoda_Palencia.JPG|десно|мини| Визиготски остатоци во криптата Сан Антолин во катедралата во Паленсија, Шпанија]] Визиготите постепено биле протерани од јужните региони на Галија од страна на [[Франки|Франките]]. Тие го држеле главниот град [[Тулуза|Тулуз]] до [[508|508 година]], кога франкискиот крал [[Лудвиг I (Баварија)|Лудвиг I]] ги победил и ги потиснал назад преку [[Пиринеи|Пиринеите]]. Освен регионот Септиманија, кој останал дел од [[Визиготско Кралство|Визиготското Кралство]]. Иако речиси ништо од визиготскиот период не е зачувано во Тулуз, гравура од 1727 година ја прикажува црквата Нотр Дам де ла Дорад, веројатно изградена за време на визиготскиот период. Храмот бил срушен во 1761 година и претставувал осумаголна тулена зграда со засводен манастир покриен со мозаичен украс, што ѝ го дало на црквата нејзиното име. Функцијата на црквата е нејасна. Веројатно станува збор за палатална капела, бидејќи слични згради биле изградени на римските царски дворови. Без оглед на нејзината оригинална функција, тип и украс, градбата може да се датира кон крајот на 5 век. Храмот многу потсетувал на Сан Витале во [[Равена]]. <ref name=":14">{{Наведена книга|title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture|last=Colum Hourihane|year=2012|isbn=978-0-19-539536-5|editor-last=Oxford University Press|volume=6. Stave to Zyvele|location=Oxford|page=316{{--}}318}}</ref> Неколку други градби биле изменети или изградени во [[Аквитанија]], како што се [[Параклис|капелата]] на Свети Кристол од Нисан-лез-Енсерун или капелата на Нотр-Дам-де-ла-Мизерикорд во близина на Безје. <ref name=":8">{{Наведена книга|title=Arte Romana, Arte Cristã Primitiva, Arte Visigótica, Arte Asturiana|last=Blas Taracena|year=1947|editor-last=Plus-Ultra|volume=2|location=Madrid|pages=225{{--}}250|chapter=Ars Hispaniae: Historia Universal del Arte Hispanico}}</ref> [[File:Carranque-basilica.JPG|десно|мини| Урнатините на базиликата Санта Марија де Батрес во Каранке, Шпанија]] Потковица на порталот на црквата Сан Хуан де Бањос, [[661]], Вента де Бањос, [[Шпанија]] На Пиринејскиот Полуостров, објектите од типот на [[базилика]] биле градени со грчки крстен план, затворени со цилиндрични сводови во [[Трговија|занаетите]]. Просторот на црквата бил поделен на заедничка површина за верниците со две спротивни пастофории и [[апсида]] одделена со исклучоци (''cancelli'') или ѕидови. <ref name=":2">{{Наведена книга|title=Dictionary of the Middle Ages|last=Jerrilynn D. Dodds|publisher=Sons of Charles Scribner|year=1988|isbn=9780684182780|volume=12|location=New York|pages=465{{--}}467|chapter=VISIGOTHIC ART}}</ref> Архитектонското решение ги одделува лаиците од светилиштето. Исто така, било вообичаено да се употребуваат тенки и високи аркади во средишниот [[Брод (архитектура)|брод]] и потковицаста форма на апсидите, некои архиволти или сводови. Целосна поделба може да се види во малата црква Сао Џао, во близина на Назаре, Португалија. Имало тесни врати и отвори во ѕидот што им спречувале на лаиците да ја видат церемонијата во апсидата. Во црквите Сан Петар де ла Наве во Замора, Сан Комба де Банде во Оренсе, Санта Марија де Лара во Квинтанила де лас Вињас, во близина на Бургос и Сао Фрутуозо де Монтелиос во [[Брага]], Португалија, преовладува решението на посебен простор, во кој преминот е означен со низа коњи. Иако сè уште не е сосема јасно дали ова било елемент на хиспано-римската архитектура или пристигнало на Пиринејскиот Полуостров со ориентални влијанија, потковицата веројатно била усвоена подоцна од Арапите од Визиготите. До ден-денес, многу експерти дебатираат дали потковичниот лак е древен елемент на локалните уметности или визиготска иновација. Оваа теорија е во спротивност со фактот дека другите германски народи не ја користеле. Лакот не само што формирал декоративен премин од конвенционалниот полукружен лак, туку и ја проширил идејата за хиерархиски одделен простор на храмот. Лакот во облик на потковица бил поставен во затворен простор, но и на отворено, како што се западниот портал и аркадата на Сан Хуан де Бањос. Неговиот развој се случил во време кога на соборите на Хиспано-римската црква биле изразени загрижености за тајност и поделба. Постепеното одвојување на храмовиот простор веројатно било несвесен израз на одбранбениот став на Хиспано-римската црква против угнетувањето на аријанските визиготски владетели. Овој систем на поделба на просторот, исто така, имал ефект на подобрување на статусот на свештенството. Одвојувањето и покривањето на таинствените делови го зголемило авторитетот на свештеникот во неговата улога како посредник помеѓу лаиците и Бога. <ref name=":2" /> Голем број цркви од 5 и 6 век, денес претежно урнатини или археолошки локалитети, претставувале извор на хиспано-визиготската архитектура, како што се базиликата Кабеза дел Гриего во Куенка и базиликата Алхезарес во Мурсија. Првата базилика датира според епитафот на епископите Хигин и Сефронија од околу 550 година. Тоа било трикорабна базилика со трансепт, странични простории одвоени од светилиштето и апсида во облик на потковица, слична на северноафриканските базилики. Базиликата Алхезарес во Мурсија имала сличен распоред, освен што страничниот брод бил поврзан со соседната кружна крстилница. Други цркви се базиликата Сан Педро де Алкантара во Мурсија, базиликата Алкаречехос во [[Кордоба]], базиликата Каса Херера во [[Мерида (Шпанија)|Мерида]], базиликата Вила Фортунатус во Фрага и базиликата Зорита де лос Канес во Рекополис. <ref name=":0">{{Наведено списание|last=González-García|first=Antonio César|last2=Belmonte|first2=Juan Antonio|date=2015-07-01|title=The Orientation of Pre-Romanesque Churches in the Iberian Peninsula|journal=Nexus Network Journal|language=en|volume=17|issue=2|pages=353–377|doi=10.1007/s00004-014-0231-7|issn=1522-4600|doi-access=free}}</ref> [[File:Monestir_de_Sant_Cugat.jpg|мини| Манастирот Сан Кугат дел Ваљес]] === Сант Кугат дел Валес === Малата црква на манастирот Сант Кугат дел Ваљес во [[Барселона]], од 6 век претставува забележителна визиготска градба. Тоа е [[Брод (архитектура)|еднокорабна]] црква со полукружна апсида одвнатре и правоаголна апсида однадвор. Планот на црквата ја следи ранохристијанската типологија и подоцна е повторен во мозарабската уметност и архитектура. Повеќето од зачуваните визиготски цркви датираат од втората половина на 7 век. Визиготската архитектура исто така примила надворешни влијанија. Варијанти на грчкиот или латинскиот крст се употребуваат во црквите Сан Педро де Ла Наве во близина на Замора, Сан Комба де Банде во Оренсе, Сао Фрутуозо де Монтелиос во Брага и Сан Педро де Ла Мата во Толедо. <ref name=":2" /> Некои згради, како што е Санта Комба де Банде во Оренсе, одразуваат формални сличности со доцноантичките објекти во [[Равена]]. Според историчарите на уметноста, популарноста на крстовидниот план произлегува од интересот за источноримската (византиска) архитектура, како што е надворешноста на капелата ([[Мавзолеј|мавзолејот]]) на Сао Фрутуосо де Монтелиос во Брага. Зградата одразува источно влијание и сличности со Мавзолејот на Гала Пласидија во Равена. Капелата е во форма на грчки крст и е изградена од фино обработен камен и геометриски шари што може да се однесуваат на денес исчезнатите визиготски градби во Толедо. Архитектурата на голем дел од зградите го покажува влијанието на византиската уметност во периодот на [[Јустинијан]] и [[Ираклиј I|Ираклиј]]. Поради блискиот допир и честите војни меѓу Визиготите и Византијците, се одразува директна инспирација од Византија, како што истакнува Исидор Севилски во своето дело ''„De laude Hispaniae“''. === Сан Хуан де Бањос === Храмот Сан Хуан де Бањос, изграден од визиготскиот крал [[Рекесвинт]] во [[661|661 година]], <ref group="note." name=":3">Самото име на храмот „Бањос“ (Baños) укажува на тоа дека на ова место постоеле римски лековити бањи. Според легендата, една жена требало да го излекува кралот Рекесвинт со вода од ова место, а тој ветил дека таму ќе изгради храм посветен на Свети Јован Крстител.</ref> е трикорабна базилика со трансепт и предворје широко колку главниот [[Брод (архитектура)|брод]]. Според археолошките истражувања, базиликата првично имала две странични простории (''ѓаконикон'' и ''протезис'') со сводови во облик на буре одвоени од светилиштето, слично на ранохристијанските храмови. Богатото скулпторско украсување на храмот, порталот, триумфалната арка, корнизот и сводот во облик на буре на светилиштето потсетува на украс на коптските и сириските храмови. Врвот на порталот што води до храмот се однесува на сириските катедрали Турманин и Калб Луз.<ref name=":3">PIJOAN, José. 175.</ref> === Црквата Сан Педро де ла Наве === Црквата Сан Педро де ла Наве, изградена за време на владеењето на кралот Егика, е добро зачуван пример за црква од типот на базилика од крајот на 7 век во близина на Замора. Планот е во форма на грчки крст впишан во правоаголник формиран од соседните простории. Црквата е изградена од камени блокови, со тули и каменолом кои повремено се користат за сводови и горни делови од ѕидовите. Внатрешноста има тенденција да биде темна, со масивни ѕидови и засводени површини што го ограничуваат директното осветлување на минимум. Носечкиот систем е формиран од квадратни столбови, на кои, на посебни и значајни места како што се преминот или триумфалната капија, се прицврстени столбови со богати релјефни декорации. Декорацијата е илустрирана главно со сцени од [[Стариот завет]]. Декоративните елементи на импостите се слични на оние што се наоѓаат на надворешниот ѕид од апсидата на пустината Санта Марија де Лара во Кинтанила де лас Вињас. === Ермитаж на Санта Марија де Лара === Неколку цркви во северна Шпанија кои потекнуваат од 8 век сè уште можат да се сметаат за визиготски. Најинтересен е испосникот Санта Марија де Лара, која се наоѓа во близина на Бургос. Зачувани се единствено трансептот и квадратното олтарство на црквата. Црквата е изградена од сино-сиви камени блокови. Внатрешноста содржи неколку релјефи што ги претставуваат Христос, Дева Марија, ангели и сонцето. Скулпторското украсување на црквата е илустрирано главно со ранохристијански мотиви, како што е лозата. === Каталонски цркви === Последната група се состои од згради во Каталонија. Овде особено спаѓаат црквите во Тераса (Свети Петар, кој бил само капела), Свети Михаил и Света Марија и катедралата со крстилницата во Егара. Црквата „[[Богородица|Пресвета Марија“]] несомнено била трикорабна базилика со греди на таванот. Црквата [[Архангел Михаил|Свети Михаил]] претставува мала градба во форма на грчки крст впишан во [[Квадрат|четириаголник]] со апсида на исток. Краците на преминот се засводени со ребрест свод, а над средишниот дел има [[купола]]. Капелите на аглите се засводени со полусвод. <ref name=":15">{{Наведена книга|title=Encyklopedie světové architektury od menhiru k dekonstruktivismu - VIZIGÓTSKA ARCHITEKTURA|last=Dudák Vladislav|last2=Pošva Rudolf|last3=Neškudla Bořek|isbn=80-86223-08-6|editor-last=Baset|location=2000|pages=981 e 982}}</ref> Во секуларната архитектура, Визиготите употребувале постојни римски јавни згради, кои ги поправале или граделе нови, имитирајќи го истиот стил. Кралот Леовигилд е познат по изградбата на утврдениот град Рекополе, северно од [[Толедо]], во [[568|568 година]]. Градските утврдувања, палатата, храмот и станбената зона биле изградени според римскиот план за шаховска табла. Подоцна, во [[10 век]], градот бил напуштен. Археолошките ископувања откриле темели на [[палата]] и соседен храм. Визиготското кралство било соборено од Арапите, кои го освоиле целиот Пиринејски Полуостров набргу по нивната инвазија во 711 година. Арапската инвазија не ја уништила целосно визиготската архитектура. Христијанското (мозарабско) население го зачувало визиготското наследство во мозарабската архитектура под арапска власт. Сепак, на северозапад од Пиринејскиот Полуостров, во малото [[Кралство Астурија]], под власта на Пелагиј било основано местно училиште. <ref name=":JP3">{{Наведена книга|title=History of Art|last=Pijoan, José|publisher=[[Odeon (publisher)|Odeon]]|year=1978|edition=World Art|location=Prague|pages=177|ref=hereinafter referred to as PIJOAN, Joseph. History of Art}}</ref> Наследството на визиготската архитектура продолжува во [[Астурска архитектура|астурската архитектура]], која продолжила да се развива таму помеѓу 8 и 10 век. Единствените преостанати примери на визиготска архитектура од 6 век се црквата Сан Кугат дел Валес во [[Барселона]], пустината и црквата Санта Марија де Лара во Бургос, капелата Свети Фрутуозо во [[Брага]], црквата Сао Џао во Назаре и неколкуте остатоци од црквата во Кабеза де Гриего во Куенка. Сепак, нивниот стил се развил во текот на следните векови, иако главните преостанати примери за него се претежно рурални и честопати запуштени. Некои од карактеристиките на нивната архитектура се: * Генерално [[Базилика|базиликански]] по распоред, понекогаш грчки крстообразен план или, поретко, комбинација од двете. Просторите се многу компартментализирани. * Потковичести [[Лак (архитектура)|лакови]] без клучни камења. * Правоаголна, надворешна [[апсида]]. * Употреба на [[Столб|столбови]] со коринтски [[Капител|капители]] со уникатен дизајн. * Цевчести сводови со куполи на крстовите. * Честа употреба на мермер како материјал. <ref>{{Наведено списание|last=Domingo Magaña|first=J. A.|date=2015|title=The use of marble in Hispanic Visigothic architectural decoration|url=https://www.torrossa.com/en/resources/an/3070637|journal=The Use of Marble in Hispanic Visigothic Architectural Decoration|language=en|pages=527–535}}</ref> * Ѕидови од камени блокови, повремено наизменично со римска тула. * Украсување најчесто со животински или растителни мотиви. Примерите вклучуваат: * Црквата Сан Хуан Баутиста, [[Паленсија (покраина)|провинција Паленсија]], Шпанија. <ref name=":0" /> * [[Крипта на Сан Антолин]] во катедралата Паленсија, [[Паленсија (покраина)|провинција Паленсија]], Шпанија. * [[Црква Санта Комба]] во Банде, [[Оуренсе (покраина)|покраина Оренсе]], Шпанија. <ref>{{Наведено списание|last=Sánchez-Pardo|first=José C.|last2=Blanco-Rotea|first2=Rebeca|last3=Sanjurjo-Sánchez|first3=Jorge|date=August 2017|title=The church of Santa Comba de Bande and early medieval Iberian architecture: new chronological results|journal=Antiquity|language=en|volume=91|issue=358|pages=1011–1026|doi=10.15184/aqy.2017.83|issn=0003-598X|doi-access=free}}</ref> * [[Капела Сан Ксес (или Сан Жинес) де Франчелос]] во Рибадавија, [[Оуренсе (покраина)|провинција Орензе]], Шпанија. * Црквата Сан Педро де ла Мата (во урнатини) во Сонсека, [[Толедо (покраина)|покраина Толедо]], Шпанија. * Црквата Санта Марија де Мелке во Сан Мартин де Монталбан, [[Толедо (покраина)|провинција Толедо]], Шпанија. * Манастирот Сусо во Сан Милан де ла Когола, [[Ла Риоха]], Шпанија. * [[Базилика Санта Марија де Батрес]] во Каранке, [[Толедо (покраина)|провинција Толедо]], Шпанија. * Ермитаж на Санта Марија во [[Квинтанила де лас Вињас]], [[Бургос (покраина)|провинција Бургос]], Шпанија. <ref name=":0" /> * [[Црква Санта Лусија дел Трампал]] во близина на провинцијата Алкуескар [[Касерес (покраина)|Касерес]], Шпанија. * Крипта на манастирот Сан Салвадор де Лејр, [[Навара]], Шпанија. * [[Црква Сан Мигел де лос Фреснос]] (во урнатини) во [[Фрехенал де ла Сиера]], [[Бадахос (покраина)|провинција Бадахоз]], Шпанија. * Внатрешност на црквата Сан Педро де ла Наве, покраина Замора, Шпанија. <ref name=":0" /> * Капелата Свети Фрутуозо во [[Брага]], [[Португалија]]. * Црквата Сао Џао во Назаре, [[Португалија]]. * Црквата Сан Педро де ла Наве во Сан Педро де ла Наве-Алмендра. * [http://www.britannica.com/eb/article-9075523/Visigothic-art "Visigothic art"]. In ''[[Encyclopædia Britannica]]'' Online. * Diego Marin, La Civilizacion Espanola, pp.&nbsp;34 –47, 1969, Holt, Rinehart and Winston, New York. *Bradley Smith, Spain: A History In Art, pp.&nbsp;52–56, Doubleday & Company, Garden City, NY, no publication date given, about 1971. ==Белешки== <references group="note."/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{commons category|Visigothic art}} * ''[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/156533 Age of spirituality : late antique and early Christian art, third to seventh century]'' from The Metropolitan Museum of Art * [https://web.archive.org/web/20071116022655/http://www.circuloromanico.com/ El portal del Arte Románico; Visigothic, Mozarabic and Romanesque art in Spain.] {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Историја на архитектурата]] [[Категорија:Визиготска уметност| ]] nwca4h18915zo1cwkkbdyxeqmw09bbi Дарителски портрет 0 1403686 5648415 5630891 2026-10-21T08:28:13Z Тиверополник 1815 5648415 wikitext text/x-wiki [[File:Rogier_van_der_Weyden_-_Bladelin_Triptych_-_The_Nativity.jpg|мини|303x303пкс| Оваа слика од Рогиер ван дер Вајден, од 15 век, го прикажува современо облечениот донатор интегриран во главната сцена, централниот панел на [[триптих]].]] '''Дарителски портрет''' — [[портрет]] на поголема слика или друго дело на којa се прикажува лицето или член на неговото или (многу поретко) нејзиното семејство, кое ја нарачало и платило сликата. Дарителскиот портрет обично се однесува на портретот или портретите само на дарителите, како дел од поголемо дело, додека ''заветниот портрет'' често може да се однесува на целото уметничко дело наменето како [[Заветни предмети|заветен предмет]], вклучувајќи ја на пример [[Богородица|Мадона]], особено доколку дарителот е многу познат. Термините не се употребуваат многу доследно од страна на историчарите на уметноста, како што истакнува Анџела Марисол Робертс, и може да се користат и за помали религиозни теми<ref>Roberts, pp. 1–3, 22</ref> кои веројатно биле направени за да ги задржи нарачателот, а не да бидат донирани на црква. Дарителските портрети се многу чести во религиозните уметнички дела, особено во сликите од [[Среден век|средниот век]] и [[Ренесанса|ренесансата]], при што дарителот обично е прикажан клекнат на едната страна, во преден план на сликата. Честопати, дури и доцна во ренесансата, портретите на дарителите, особено кога се работи за целото семејство, биле изработувани во многу помал размер од главните фигури, спротивно на линеарната перспектива. До средината на 15 век, дарителите започнале да се прикажуваат интегрирани во главната сцена, како набљудувачи, па дури и како учесници. == Поставување == [[File:Hans_Memling_069.jpg|лево|мини|447x447пкс| Машка странична плоча од ''Триптихот на Вилхелм Морел од'' [[Ханс Мемлинг]]; таткото е поддржан од неговиот [[Светец заштитник|светец-заштитник]], а неговите пет сина се зад него. Централниот панел може да се погледне [[c:Image:Hans_Memling_070.jpg|овде]].]] Целта на портретите на дарителите била да се оддаде почит на дарителот и неговата фамилија, а особено да се побараат молитви за нив по нивната смрт.<ref>Видете особено Roberts, 22–24, за преглед на историографијата во однос на мотивите на донаторите.</ref> Подарувањата за црквата во форма на објекти, [[Олтарник|олтарски фигури]] или големи површини од [[витраж]] честопати биле придружени со завештание или услов мисите за дарителот да се одржуваат засекогаш, а се сметало дека портретите на засегнатите лица поттикнуваат молитви во нивно име за време на овие и во други времиња. Изложувањето портрети на јавно место претставувало исто така израз на општествениот статус; дарителските портрети се преклопувале со надгробните споменици во црквите, што бил другиот главен начин за постигнување на овие цели, иако портретите на дарителите имале предност што дарителот можел да ги види изложени за време на својот живот. [[File:Hans_Memling_071.jpg|десно|мини|448x448пкс| Женската страна од Мемлинговиот ''триптих на Вилхелм Морел'', мајката, Барбара ван Хертсвелде, е поддржана од нејзината [[Светец заштитник|светица-заштитничка]], а зад неа се нејзините единаесет ќерки. Централниот панел може да се погледне [[c:Image:Hans_Memling_070.jpg|овде]].]] Понатаму, дарителските портрети во [[Ранофламанско сликарство|раното холандско сликарство]] сугерираат дека нивната дополнителна намена била да послужат како модели на однесување за гледачот кој се моли за време на неговата сопствена емоционална медитација и молитва - не за да бидат имитирани како идеални личности како насликаните светци, туку да послужат како огледало за примателот да размисли за себе и за својот грешен статус, идеално водејќи го до познавање на себеси и Бога. Да се прави тоа за време на молитвата е во согласност со доцносредновековните концепти за молитва, целосно развиени од современата побожност. Овој процес може да се засили доколку молителниот гледач е самиот дарител. Кога се финансирал цел објект, скулптура на дарителот можела да биде вклучена на фасадата или на друго место во објектот. ''[[Мадона на канцеларот Ролен|„Мадона на канцеларот Ролен“]]'' од [[Јан ван Ејк]] е мала слика каде што донаторот Николас Ролин го дели просторот за сликање подеднакво со „Мадона со детето“, но Ролин дал големи суми на неговата парохиска црква, каде што била закачена, што е претставено со црквата над неговите раце што се молат во градскиот пејзаж зад него. <ref>Harbison, Craig, ''Jan van Eyck, The Play of Realism'', pp.112, Reaktion Books, London, 1991, {{ISBN|0-948462-18-3}}</ref> Понекогаш, како во [[Гентски олтар|Гентскиот олтар]], донаторите биле прикажани на затворен поглед на олтар со подвижни крила, или на двете странични панели, како во [[Портинарски олтар и|Портинарскиот олтар]] и кај Мемлинзите погоре, или само од едната страна, како во [[Меродски олтар|Меродскиот олтар]]. Доколку се на различни страни, мажите обично се лево за гледачот, почесното место на десната рака во просторот на сликата. Во семејните групи бројките обично се поделени според полот. Исто така, се среќаваат групи членови на братства, понекогаш со нивните сопруги. Дополнителни членови на семејството, од раѓања или бракови, можеле да се додадат подоцна, а смртните случаи можеле да се евидентираат со додавање на мали крстови држени во стиснати раце. Барем во [[Северна Италија]], покрај големите олтарски слики и фрески од водечки мајстори кои привлекуваат најголемо внимание од историјата на уметноста, имало и побројна група мали фрески со еден светец и дарител на страничните ѕидови, кои биле подложни на пребојување штом бројот на свеќи запалени пред нив ќе се намалил, или на богат дарител му бил потребен простор за голем циклус фрески, како што е прикажано во приказна од 15 век од Италија: <blockquote>И шетајќи наоколу со мајсторот ѕидар, испитувајќи кои фигури да ги остави, а кои да ги уништи, свештеникот го забележа Свети Антониј и рече: „Зачувајте го овој.“ Потоа најде фигура на Свети Сано и рече: „Овој треба да се отстрани, бидејќи откако сум Свештеник овде, никогаш не сум видел некој да запали свеќа пред него, ниту пак ми се чинеше корисно; затоа, ѕидару, откачи се од него.“</blockquote> == Историја == [[File:9656 - Milano - Sant'Ambrogio - Madonna, S. Amrbogio, Bonamico taverna - sec. XIII - Foto Giovanni Dall'Orto 25-Apr-2007.jpg|thumb|250px|Фрески од XIII век од Милано: Богородица со Младенецот, Свети Амвросиј и донаторот Бонамико Таверна)]] Дарителските портрети имаат непрекината историја уште од [[Доцна антика|доцната антика]], а портретот во ракописот од VI век, [[Виенски Диоскорид ]], можеби добро ја одразувал долгогодишната класична традиција, исто како што се сметало дека тоа го правеле и портретите на авторите пронајдени во истиот ракопис. Сликата во [[Римски катакомби|Катакомбите на Комодила]] од 528 година прикажувала [[Мадона (уметност)|Богородица со Дете]] на престол, опкружена со двајца светци, со Туртура, жена-донатор, пред светецот од левата страна, кој ја држел раката на нејзиното рамо; многу слични композиции биле создадени и илјада години подоцна.<ref>Handbook, 67</ref> Друга традиција, која имала претхристијански претходници, била традицијата на кралски или царски слики на кои владетелот бил прикажуван со религиозна фигура, обично Христос или Богородица во христијанските примери, при што божествените и кралските фигури на некој начин биле прикажани како да комуницираат меѓусебно. Иако ниту една таква слика не била зачувана, постоеле литературни докази за портрети на донатори во мали капели од периодот на [[Рано христијанство|раните христијани]],<ref>[https://books.google.com/books?id=H-Fngn-m6-0C&dq=%22donor+portrait%22&pg=PA97 ''Early Christian Chapels in the West: Decoration, Function and Patronage''], pp. 97–99; Gillian Vallance Mackie, Gillian Mackie; University of Toronto Press, 2003, {{ISBN|0-8020-3504-3}}</ref> кои веројатно ги продолжувале традициите на паганските храмови. Мозаичните панели од VI век во [[Базилика Сан Витале|базиликата Сан Витале]] во [[Равена]], на кои биле прикажани царот [[Јустинијан I]] и [[Теодора (царица)|царицата Теодора]] со дворјани, не се од типот што го прикажува владетелот како прима божествена потврда, туку секој од царската двојка е прикажан како самоуверено стои со група придружници, гледајќи кон гледачот. Нивната големина и композиција се единствени меѓу големите зачувани дела. Исто така во Равена постои мал мозаик на Јустинијан, кој можеби првично бил наменет за [[Теодорих Велики]], во базиликата Сант'Аполинаре Нуово. Во [[Ран среден век|раниот среден век]], група мозаични портрети во [[Рим]] на папи кои го нарачале изградбата или повторната изградба на црквите во кои се наоѓале, прикажуваат стоечки фигури кои држат модели на објектите, обично меѓу група светци. Постепено овие традиции се прошириле и кон пониските општествени слоеви, особено во [[илуминирани ракописи|илуминираните ракописи]], каде што често станува збор за портрети на сопствениците, бидејќи ракописите биле задржувани за употреба од лицето што ги нарачало. На пример, една капела во [[Малс]] во [[Јужен Тирол]] има две дарителски фигури во [[фреска|фрески]] од периодот пред 881 година, од кои едната е световна, а другата е [[Постриг|пострижен]] свештеник кој држи модел на објект.<ref>Dodwell, 46</ref> Во следните векови епископите, игумените и другите свештеници биле донаторите кои најчесто биле прикажувани, покрај членовите на кралските семејства, и тие останале истакнато претставени и во подоцнежните периоди.<ref>Roberts, 5–19 reviews the tradition</ref> Портретите на дарители од редовите на благородниците и богатите трговци станувале вообичаени во нарачките до XV век, истовремено кога оваа класа започнала да нарачува и портрети на панели — иако можеби повеќе донаторски портрети имало во поголемите дела од цркви што биле зачувани од периодот пред 1450 година отколку портрети на панели. Многу вообичаен холандски формат од средината на векот бил мал [[диптих]] со Богородица и Дете, обично на левото крило, и „донатор“ на десното — при што донаторот во овој случај бил сопственик, бидејќи овие дела обично биле наменети да се чуваат во домот на прикажаното лице. Во овие дела портретот можел да биде прикажан во молитвена поза,<ref>{{Cite web |url=http://www.nga.gov/exhibitions/2006/diptych/diptych1.shtm |title=example from NGA WAshington |access-date=2008-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918162135/http://www.nga.gov/exhibitions/2006/diptych/diptych1.shtm |archive-date=2008-09-18 |url-status=dead }}</ref> или можел да биде поставен повеќе како прикажаното лице во чисто световен портрет.<ref>[http://www.nga.gov/cgi-bin/pinfo?Object=56+0+none Example from NGA Washington] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20081018055246/http://www.nga.gov/cgi-bin/pinfo?Object=56+0+none |date=October 18, 2008 }}</ref> [[Вилтонски диптих|Вилтонскиот диптих]] на [[Ричард II]] претставува претходник на овие дела. Кај некои од овие диптиси, портретот на првобитниот сопственик бил пресликан со портрет на подоцнежен сопственик.<ref>[https://books.google.com/books?id=xT9w9uHtyWwC&dq=%22donor+portrait%22&pg=PA302 John Oliver Hand, Catherine Metzger, Ron Spronk; ''Prayers and Portraits: Unfolding the Netherlandish Diptych''], cat no 40, (National Gallery of Art (U.S.), Koninklijk Museum voor Schone Kunsten (Belgium)), Yale University Press, 2006, {{ISBN|0-300-12155-5}} - a diptych in the Fogg Museum Harvard</ref> Посебна конвенција во илуминираните ракописи е „претставителен портрет“, каде што ракописот започнува со фигура, често клекната, која му го предава ракописот на неговиот сопственик, или понекогаш на лицето што ја нарачало книгата. Лицето што го предавало ракописот можело да биде дворјанин кој му подарувал нешто на својот владетел, но често бил авторот или писарот, а во такви случаи примателот всушност го платил ракописот.<ref>[http://employees.oneonta.edu/farberas/arth/arth214_folder/burgundian_frontispieces.html Burgundian frontispieces]</ref> ==Иконографија на насликани донаторски фигури== [[File:Albrecht Altdorfer - Christus am Kreuz mit Maria und Johannes (Gemäldegalerie Alte Meister Kassel).jpg|250px|thumb|''Распетие'' од [[Албрехт Алтдорфер]], околу 1514 година, со мал донаторски пар меѓу стапалата на главните фигури. Алтдорфер бил еден од последните големи уметници кои ја задржале оваа конвенција.]] Во текот на средниот век, донаторските фигури често се прикажувани во многу помал размер од светите фигури; Дирк Кокс ја датирал оваа промена во XIV век, иако и порано можеле да се најдат примери во ракописите.<ref>King, 129. See further reading for Kocks.</ref> Подоцнежна конвенција била фигурите да бидат прикажувани со околу три четвртини од големината на главните фигури. Од XV век, [[Ранофламанско сликарство|раните холандски сликари]] како [[Јан ван Ајк]] ги интегрирале, со различен степен на суптилност, донаторските портрети во просторот на главната сцена на олтарните слики, во ист размер како и главните фигури. Споредлив стил можел да се најде во фирентинското сликарство од истиот период, како во [[Мазачо]]овото дело ''[[Света Троица (Мазачо)|Света Троица]]'' (1425–28) во [[Санта Марија Новела]], каде што, сепак, донаторите се прикажани како клечат на полицата надвор и под главниот архитектонски простор.<ref>King, 131</ref> Сепак, оваа иновација не се појавила во венецијанското сликарство сè до почетокот на следниот век.<ref>Penny, 110, discussing [http://www.nationalgalleryimages.co.uk/imagedetails.aspx?q=Headscarfs&start=26&num=12&mode=&ng=NG803&title=The+Naming+of+Saint+John+the+Baptist&artist=Barent+FABRITIUS&view=sm&frm=1 this]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170116161108/http://www.nationalgalleryimages.co.uk/imagedetails.aspx?q=Headscarfs&start=26&num=12&mode=&ng=NG803&title=The+Naming+of+Saint+John+the+Baptist&artist=Barent+FABRITIUS&view=sm&frm=1 |date=2017-01-16 }} and another example by [[Marco Marziale]]</ref> Обично главните фигури го игнорираат присуството на натрапниците во наративните сцени, иако светците кои стојат настрана можат поддржувачки да ја стават раката на рамото. Но, кај побожните теми како [[Богородица (уметност)|Богородица со Дете]], кои почесто биле наменети за домот на донаторот, главните фигури можеле да гледаат во донаторот или да го благословуваат, како кај прикажаното дело на Мемлинг. Пред XV век, физичката сличност можеби не била често барана или постигнувана; прикажаните лица во секој случај често не му биле достапни на уметникот, па дури можело и да не биле живи.<ref>Memling seems to have replaced a generalized portrait of the wife of [[Sir John Donne]] with a more personal one, perhaps after Lady Donne travelled to Bruges, or a drawing was made in Calais for him. See the entry for the painting in ''National Gallery Catalogues: The Fifteenth Century Netherlandish Paintings'' by Lorne Campbell, 1998, {{ISBN|1-85709-171-X}}, {{OL|392219M}}, {{OCLC|40732051}}, {{LCCN|98066510}}, (also titled ''The Fifteenth Century Netherlandish Schools'') </ref> До средината на XV век тоа веќе не било така, и донаторите за кои биле зачувани други сличности често можеле да се видат внимателно прикажани, иако, како кај Мемлинг погоре, ќерките особено често се појавувале како стандардизирани убавици во стилот на времето.<ref>The elder sons also seem very like younger versions of their father's portrait</ref> [[File:The Presentation in the Temple A22018.jpg|thumb|left|[[Presentation of Christ|Претставување на Христос]], околу 1470 година. Стоејќи покрај Светото семејство, двете модерно облечени девојки, а веројатно и младиот човек од десната страна, биле дарителски портрети.<ref>J.O. Hand & M. Wolff, ''Early Netherlandish Painting'', pp. 155–161, National Gallery of Art, Washington(catalogue)/Cambridge UP, 1986, {{ISBN|0-521-34016-0}}. The girls' mother may be in a ''Nativity'' in Birmingham, if it is indeed from the same altarpiece. Washington attribute the work to the "[[Master of the Prado Adoration of the Magi|Master of the Prado ''Adoration of the Magi'']]", but note that many attribute the girls alone to [[Rogier van der Weyden]], the other's master.</ref>]] Во наративните сцени тие започнале да се вклопуваат во фигурите од прикажаната сцена, можеби како иновација на [[Рохир ван дер Вејден]], при што често можеле да се разликуваат по нивната скапа современа облека. Во [[Фиренца]], каде што веќе постоела традиција на вклучување портрети на истакнати граѓани во сцените со толпа (спомената од [[Леон Батиста Алберти]]), ''[[Капела на мудреците|Процесијата на мудреците]]'' од [[Беноцо Гоцоли]] (1459–61), која се наоѓала во приватната капела на [[Палацо Медичи Рикарди]], била доминирана од гламурозната поворка што содржела повеќе портрети на Медичи и нивните сојузници отколку што денес можело да се идентификуваат. До 1490 година, кога бил завршен големиот циклус на фрески во капелата Торнабуони од [[Доменико Гирландајо]], членовите на семејството и политичките сојузници на Торнабуони во значителен број ги населувале неколку сцени, покрај конвенционалните клечечки портрети на [[Џовани Торнабуони]] и неговата сопруга.<ref>Paola Tinagli, ''Women in Italian Renaissance Art: Gender, Representation, Identity'', Manchester University Press, pp. 64–72 1997, {{ISBN|0-7190-4054-X}}, discusses the donor portraits in the cycle in detail (especially the female ones)</ref> Во често цитираниот пасус, [[Џон Поуп Хенеси]] ги карикирал италијанските донатори од XVI век:<ref>John Pope-Hennessy (see Further reading), 22–23, quoted in Roberts, 27, note 83. Sentence on Suzannah from [https://books.google.com/books?id=VJIu-8dCpPkC&dq=%22donor+portrait%22+Italian+Renaissance&pg=PA29 M1 Berger & Berger, here]</ref> {{Quote|text=модата на колективниот портрет растеше и растеше... статусот и портретот станаа нераскинливо испреплетени, и немаше речиси ништо што патроните не би направиле за да се навлезат во сликите; ќе ги каменуваа жените земени во прељуба, ќе чистат по мачеништвото, ќе служат на трпезата во Емаус или во куќата на фарисејот. Старешините во приказната за [[Сузана (Книга на Даниел)|Сузана]] беа некои од ретките личности кои угледните Венецијанци не сакаа да ги имитираат.... единствената непредвидена ситуација што тие не ја предвидуваа беше она што всушност се случи, дека нивните лица ќе преживеат, но нивните имиња ќе залутаат.}} Во Италија донаторите, или сопствениците, ретко биле прикажувани како главни религиозни фигури, но на дворците во Северна Европа постоеле неколку примери за тоа во доцниот XV и почетокот на XVI век, главно во мали панели кои не биле наменети за јавно гледање.<ref name="met" /><ref>Campbell, 3–4, & 137</ref> Најпознат од овие примери било прикажувањето на [[Агнес Сорел]] (починала во 1450 година), љубовницата на [[Шарл VII Победникот]], како ''Богородица доилка'' во панел од [[Жан Фуке]].<ref>Campbell, 3–4</ref> [[File:Santa Maria della Vittoria - 4.jpg|thumb|250px|[[Џан Лоренцо Бернини]]евата „[[Екстаза на Света Тереза]]“, [[Црква Санта Марија Дела Виторија]].]] Дарителските портрети во делата за цркви и претерано истакнатата [[хералдика]] биле неодобрувани од страна на црковните толкувачи на нејасните декрети за уметноста на [[Трентскиот собор|Трентскиот собор]], како што бил Свети [[Карло Боромео]],<ref>Penny, 108</ref> но преживеале длабоко во барокниот период и развиле световен еквивалент во историското сликарство, иако таму често главните фигури ги добивале цртите на нарачателот. Многу доцен пример на стариот холандски формат на триптих со донатори на крилните панели бил [[Рубенс|рубенсовиот]] [[Неверниот Тома (Рубенс)|''Неверниот Тома'']] од 1613–15 година, некогаш во црква над надгробната плоча на донаторите, а денес во Кралскиот музеј за ликовни уметности во [[Антверпен]]. Централниот панел го прикажувал Неверувањето на Тома, а делото во целина било двосмислено во однос на тоа дали донаторите биле прикажани како да го заземаат истиот простор како светата сцена, со различни показатели во двете насоки.<ref>Jacobs, 311–312</ref> Понатамошен световен развој бил ''portrait historié'', каде што групи портретирани лица позирале како историски или митолошки фигури. Една од најпознатите и впечатливи групи барокни донаторски портрети се оние на машките членови на семејството [[Корнаро]], кои седат во ложи како во театар од двете страни на извајаниот олтар на [[Џан Лоренцо Бернини]]евата ''[[Екстаза на Света Тереза]]'' (1652). Тие биле изведени според [[фреска|фрески]] од [[Пелегрино Тибалди]] создадени еден век порано, кои ја користеле истата замисла.<ref>Shearman, 182. The frescoes are in the Poggi Chapel, in [[San Giacomo Maggiore, Bologna]].</ref> Иако дарителските портрети релативно малку биле проучувани како посебен жанр, во последниве години постои поголем интерес за нив, како и дебата за нивната поврзаност, во Италија, со подемот на индивидуализмот во [[рана ренесанса|раната ренесанса]], како и за промените во нивната иконографија по [[црна смрт|црната смрт]] од средината на XIV век.<ref>Roberts, 20–24</ref> ==Галерија== <gallery widths="170" heights="200"> File:Pope Honorius I - Apse mosaic - Sant'Agnese fuori le mura - Rome 2016.jpg|[[Папа Хонориј I]] (починал во 638.), мозаик во црквата „Света Агнеза надвор од ѕидините“ (Sant'Agnese fuori le Mura) во Рим, на кој е прикажан како држи модел на црквата што ја изградил. File:ViennaDioscoridesFolio6vDonorPortrait.jpg|Донаторски портрет од 6 век на [[Аниција Јулијана]], византиската принцеза која го нарачала илуминираниот ракопис познат како [[Виенски диоскуриди]]. File:Nordenskirker Stehag(57).jpg|Фреска од XII век со портрет на ктиторот, данскиот крал Кнут VI, во црквата во Стехаг, Шведска. File:Beatrice of Falkenburg.jpg|Обоеното стакло што ја прикажува [[Беатрис Фалкенбуршка]] (починала во 1277 година) како добродетелка на Францисканците, е најраниот преживеан портрет на донатори од витраж ([[Бурелова збирка]]). File:The-Madonna-and-Child-with-a-Donor-176-mid.jpg|Мала фигура на донатор со Мадона на престолот и Детето, околу 1335 г. File:Giovanni di Paolo Crucifixion with donor Jacopo di Bartolomeo.jpg|„Распетието“ на [[Џовани ди Паоло]] со дарителот Јакопо ди Бартоломео, чие име е наведено во натписот, а неговиот грб е прикажан лево. File:Meister von Hohenfurth 002.jpg|Мајсторот од Виши Брод, бохемски мајстор (околу 1350 г.), со портрет на дарителот – светиот римски цар [[Карло IV (Свето Римско Царство)|Карло IV]] – кој држи минијатурен модел на црква, бидејќи веројатно ја финансирал изградбата на целиот објект за кој била наменета сликата. File:Hans Memling 037.jpg|Ханс Мемлинг; Мадона благонаклонето гледа кон донаторот, кој е претставен од свети Антониј Велики и благословен од Младенецот Христос. File:Saint-Jean, Gérard de - La Résurrection de Lazare, avec un couple de donateurs et leur fille, RF 1285.jpg|[[Гертген тот Синт Јанс]], ''[[Лазар Четвородневниот|Воскресението на Лазар]]'', со пет клекнати портрети на дарителот (а можеби и кучето на дарителот). File:Madonna della Vittoria by Mantegna.jpg| ''[[Мадона дела Виторија]]'' (околу 1496) од [[Андреа Мантења|]], со [[Франческо II Гонзага]]. File:Peter Paul Rubens - The Incredulity of St Thomas - WGA20193.jpg|''[[Rockox family|Rockox Triptych]]'' од [[Петер Паул Рубенс]], 1613–15 File:Glasmacherfamilie Familie Friedrich mit Kreuz 1596.jpg|Успешниот стаклар и неговото семејство, 1596 година. Петте деца што држат крстови биле починати; оние две во бела облека со црни рабови – очигледно пред да биде изработена сликата, додека кај другите крстовите веројатно биле додадени подоцна.<ref>Walter A. Friedrich: ''Die Wurzeln der nordböhmischen Glasindustrie und die Glasmacherfamilie Friedrich'' (only available in German), p. 233, Fuerth 2005, {{ISBN|3-00-015752-2}}</ref> </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Извори == *Campbell, Lorne, ''Renaissance Portraits, European Portrait-Painting in the 14th, 15th and 16th Centuries'', p.&nbsp;151, 1990, Yale, {{ISBN|0-300-04675-8}} *[[Charles Reginald Dodwell|Dodwell, C.R.]]; ''The Pictorial arts of the West, 800–1200'', 1993, Yale UP, {{ISBN|0-300-06493-4}} *"Handbook". ''Art in the Christian World, 300–1500; A Handbook of Styles and Forms'', by Yves Christe and others, Faber and Faber, 1982, {{ISBN|0-571-11941-7}} *Jacobs, Lynn F., "Rubens and the Northern Past: The Michielsen Triptych and the Thresholds of Modernity", ''[[The Art Bulletin]]'', Vol. 91, No. 3 (September 2009), pp.&nbsp;302–24, JSTOR [https://www.jstor.org/stable/40645509 40645509] *King, Catherine. [https://books.google.com/books?id=I8AFWHCEMU0C&dq=%22Donor+portrait%22&pg=PA129 Renaissance Women Patrons], Manchester University Press, 1998, {{ISBN|0-7190-5289-0}}. Donor portraits are discussed on pp.&nbsp;129–144 *[[Nicholas Penny|Penny, Nicholas]], National Gallery Catalogues (new series): ''The Sixteenth Century Italian Paintings, Volume I'', 2004, National Gallery Publications Ltd, {{ISBN|1-85709-908-7}} *Roberts, Angela Marisol; [https://qspace.library.queensu.ca/handle/1974/674 ''Donor Portraits in Late Medieval Venice c.1280–1413''], PhD thesis, 2007, Queens University, Canada (Large File) *[[Johanna Scheel]], ''Das altniederländische Stifterbild. Emotionsstrategien des Sehens und der Selbsterkenntnis'', Gebr. Mann, Berlin, 2013, {{ISBN|978-3-7861-2695-9}} *[[John Shearman|Shearman, John]]. ''Mannerism'', 1967, Pelican, London, {{ISBN|0-14-020808-9}} == Надворешни врски == {{Commons category|Donor portraits}} *Dirk Kocks, ''Die Stifterdarstellung in der italienischen Malerei des 13.-15. Jahrhunderts'' (The Donor Portrait in Italian Painting of the 13th to 15th centuries), Cologne, 1971 *[[John Pope-Hennessy]]; ''The Portrait in Renaissance Art'', London, 1966 *Johanna Scheel, ''Das altniederländische Stifterbild. Emotionsstrategien des Sehens und der Selbsterkenntnis'', Berlin, 2013 {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Портретна уметност]] [[Категорија:Христијанска иконографија]] lu4c7czef70u7asfwiww59af62zh1jf 5648416 5648415 2026-10-21T08:29:33Z Тиверополник 1815 5648416 wikitext text/x-wiki [[File:Rogier_van_der_Weyden_-_Bladelin_Triptych_-_The_Nativity.jpg|мини|303x303пкс| Оваа слика од Рогиер ван дер Вајден, од 15 век, го прикажува современо облечениот донатор интегриран во главната сцена, централниот панел на [[триптих]].]] '''Дарителски портрет''' — [[портрет]] на поголема слика или друго дело на којa се прикажува лицето или член на неговото или (многу поретко) нејзиното семејство, кое ја нарачало и платило сликата. Дарителскиот портрет обично се однесува на портретот или портретите само на дарителите, како дел од поголемо дело, додека ''заветниот портрет'' често може да се однесува на целото уметничко дело наменето како [[Заветни предмети|заветен предмет]], вклучувајќи ја на пример [[Богородица|Мадона]], особено доколку дарителот е многу познат. Термините не се употребуваат многу доследно од страна на историчарите на уметноста, како што истакнува Анџела Марисол Робертс, и може да се користат и за помали религиозни теми<ref>Roberts, pp. 1–3, 22</ref> кои веројатно биле направени за да ги задржи нарачателот, а не да бидат донирани на црква. Дарителските портрети се многу чести во религиозните уметнички дела, особено во сликите од [[Среден век|средниот век]] и [[Ренесанса|ренесансата]], при што дарителот обично е прикажан клекнат на едната страна, во преден план на сликата. Честопати, дури и доцна во ренесансата, портретите на дарителите, особено кога се работи за целото семејство, биле изработувани во многу помал размер од главните фигури, спротивно на линеарната перспектива. До средината на 15 век, дарителите започнале да се прикажуваат интегрирани во главната сцена, како набљудувачи, па дури и како учесници. == Поставување == [[File:Hans_Memling_069.jpg|лево|мини|447x447пкс| Машка странична плоча од ''Триптихот на Вилхелм Морел од'' [[Ханс Мемлинг]]; таткото е поддржан од неговиот [[Светец заштитник|светец-заштитник]], а неговите пет сина се зад него. Централниот панел може да се погледне [[c:Image:Hans_Memling_070.jpg|овде]].]] Целта на портретите на дарителите била да се оддаде почит на дарителот и неговата фамилија, а особено да се побараат молитви за нив по нивната смрт.<ref>Видете особено Roberts, 22–24, за преглед на историографијата во однос на мотивите на донаторите.</ref> Подарувањата за црквата во форма на објекти, [[Олтарник|олтарски фигури]] или големи површини од [[витраж]] честопати биле придружени со завештание или услов мисите за дарителот да се одржуваат засекогаш, а се сметало дека портретите на засегнатите лица поттикнуваат молитви во нивно име за време на овие и во други времиња. Изложувањето портрети на јавно место претставувало исто така израз на општествениот статус; дарителските портрети се преклопувале со надгробните споменици во црквите, што бил другиот главен начин за постигнување на овие цели, иако портретите на дарителите имале предност што дарителот можел да ги види изложени за време на својот живот. [[File:Hans_Memling_071.jpg|десно|мини|448x448пкс| Женската страна од Мемлинговиот ''триптих на Вилхелм Морел'', мајката, Барбара ван Хертсвелде, е поддржана од нејзината [[Светец заштитник|светица-заштитничка]], а зад неа се нејзините единаесет ќерки. Централниот панел може да се погледне [[c:Image:Hans_Memling_070.jpg|овде]].]] Понатаму, дарителските портрети во [[Ранофламанско сликарство|раното холандско сликарство]] сугерираат дека нивната дополнителна намена била да послужат како модели на однесување за гледачот кој се моли за време на неговата сопствена емоционална медитација и молитва - не за да бидат имитирани како идеални личности како насликаните светци, туку да послужат како огледало за примателот да размисли за себе и за својот грешен статус, идеално водејќи го до познавање на себеси и Бога. Да се прави тоа за време на молитвата е во согласност со доцносредновековните концепти за молитва, целосно развиени од современата побожност. Овој процес може да се засили доколку молителниот гледач е самиот дарител. Кога се финансирал цел објект, скулптура на дарителот можела да биде вклучена на фасадата или на друго место во објектот. ''[[Мадона на канцеларот Ролен|„Мадона на канцеларот Ролен“]]'' од [[Јан ван Ејк]] е мала слика каде што донаторот Николас Ролин го дели просторот за сликање подеднакво со „Мадона со детето“, но Ролин дал големи суми на неговата парохиска црква, каде што била закачена, што е претставено со црквата над неговите раце што се молат во градскиот пејзаж зад него. <ref>Harbison, Craig, ''Jan van Eyck, The Play of Realism'', pp.112, Reaktion Books, London, 1991, {{ISBN|0-948462-18-3}}</ref> Понекогаш, како во [[Гентски олтар|Гентскиот олтар]], донаторите биле прикажани на затворен поглед на олтар со подвижни крила, или на двете странични панели, како во [[Портинарски олтар и|Портинарскиот олтар]] и кај Мемлинзите погоре, или само од едната страна, како во [[Меродски олтар|Меродскиот олтар]]. Доколку се на различни страни, мажите обично се лево за гледачот, почесното место на десната рака во просторот на сликата. Во семејните групи бројките обично се поделени според полот. Исто така, се среќаваат групи членови на братства, понекогаш со нивните сопруги. Дополнителни членови на семејството, од раѓања или бракови, можеле да се додадат подоцна, а смртните случаи можеле да се евидентираат со додавање на мали крстови држени во стиснати раце. Барем во [[Северна Италија]], покрај големите олтарски слики и фрески од водечки мајстори кои привлекуваат најголемо внимание од историјата на уметноста, имало и побројна група мали фрески со еден светец и дарител на страничните ѕидови, кои биле подложни на пребојување штом бројот на свеќи запалени пред нив ќе се намалил, или на богат дарител му бил потребен простор за голем циклус фрески, како што е прикажано во приказна од 15 век од Италија: <blockquote>И шетајќи наоколу со мајсторот ѕидар, испитувајќи кои фигури да ги остави, а кои да ги уништи, свештеникот го забележа Свети Антониј и рече: „Зачувајте го овој.“ Потоа најде фигура на Свети Сано и рече: „Овој треба да се отстрани, бидејќи откако сум Свештеник овде, никогаш не сум видел некој да запали свеќа пред него, ниту пак ми се чинеше корисно; затоа, ѕидару, откачи се од него.“</blockquote> == Историја == [[File:9656 - Milano - Sant'Ambrogio - Madonna, S. Amrbogio, Bonamico taverna - sec. XIII - Foto Giovanni Dall'Orto 25-Apr-2007.jpg|thumb|250px|Фрески од XIII век од Милано: Богородица со Младенецот, Свети Амвросиј и донаторот Бонамико Таверна)]] Дарителските портрети имаат непрекината историја уште од [[Доцна антика|доцната антика]], а портретот во ракописот од VI век, [[Виенски Диоскорид ]], можеби добро ја одразувал долгогодишната класична традиција, исто како што се сметало дека тоа го правеле и портретите на авторите пронајдени во истиот ракопис. Сликата во [[Римски катакомби|Катакомбите на Комодила]] од 528 година прикажувала [[Мадона (уметност)|Богородица со Дете]] на престол, опкружена со двајца светци, со Туртура, жена-донатор, пред светецот од левата страна, кој ја држел раката на нејзиното рамо; многу слични композиции биле создадени и илјада години подоцна.<ref>Handbook, 67</ref> Друга традиција, која имала претхристијански претходници, била традицијата на кралски или царски слики на кои владетелот бил прикажуван со религиозна фигура, обично Христос или Богородица во христијанските примери, при што божествените и кралските фигури на некој начин биле прикажани како да комуницираат меѓусебно. Иако ниту една таква слика не била зачувана, постоеле литературни докази за портрети на донатори во мали капели од периодот на [[Рано христијанство|раните христијани]],<ref>[https://books.google.com/books?id=H-Fngn-m6-0C&dq=%22donor+portrait%22&pg=PA97 ''Early Christian Chapels in the West: Decoration, Function and Patronage''], pp. 97–99; Gillian Vallance Mackie, Gillian Mackie; University of Toronto Press, 2003, {{ISBN|0-8020-3504-3}}</ref> кои веројатно ги продолжувале традициите на паганските храмови. Мозаичните панели од VI век во [[Базилика Сан Витале|базиликата Сан Витале]] во [[Равена]], на кои биле прикажани царот [[Јустинијан I]] и [[Теодора (царица)|царицата Теодора]] со дворјани, не се од типот што го прикажува владетелот како прима божествена потврда, туку секој од царската двојка е прикажан како самоуверено стои со група придружници, гледајќи кон гледачот. Нивната големина и композиција се единствени меѓу големите зачувани дела. Исто така во Равена постои мал мозаик на Јустинијан, кој можеби првично бил наменет за [[Теодорих Велики]], во базиликата Сант'Аполинаре Нуово. Во [[Ран среден век|раниот среден век]], група мозаични портрети во [[Рим]] на папи кои го нарачале изградбата или повторната изградба на црквите во кои се наоѓале, прикажуваат стоечки фигури кои држат модели на објектите, обично меѓу група светци. Постепено овие традиции се прошириле и кон пониските општествени слоеви, особено во [[илуминирани ракописи|илуминираните ракописи]], каде што често станува збор за портрети на сопствениците, бидејќи ракописите биле задржувани за употреба од лицето што ги нарачало. На пример, една капела во [[Малс]] во [[Јужен Тирол]] има две дарителски фигури во [[фреска|фрески]] од периодот пред 881 година, од кои едната е световна, а другата е [[Постриг|пострижен]] свештеник кој држи модел на објект.<ref>Dodwell, 46</ref> Во следните векови епископите, игумените и другите свештеници биле донаторите кои најчесто биле прикажувани, покрај членовите на кралските семејства, и тие останале истакнато претставени и во подоцнежните периоди.<ref>Roberts, 5–19 reviews the tradition</ref> Портретите на дарители од редовите на благородниците и богатите трговци станувале вообичаени во нарачките до XV век, истовремено кога оваа класа започнала да нарачува и портрети на панели — иако можеби повеќе донаторски портрети имало во поголемите дела од цркви што биле зачувани од периодот пред 1450 година отколку портрети на панели. Многу вообичаен холандски формат од средината на векот бил мал [[диптих]] со Богородица и Дете, обично на левото крило, и „донатор“ на десното — при што донаторот во овој случај бил сопственик, бидејќи овие дела обично биле наменети да се чуваат во домот на прикажаното лице. Во овие дела портретот можел да биде прикажан во молитвена поза,<ref>{{Cite web |url=http://www.nga.gov/exhibitions/2006/diptych/diptych1.shtm |title=example from NGA WAshington |access-date=2008-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918162135/http://www.nga.gov/exhibitions/2006/diptych/diptych1.shtm |archive-date=2008-09-18 |url-status=dead }}</ref> или можел да биде поставен повеќе како прикажаното лице во чисто световен портрет.<ref>[http://www.nga.gov/cgi-bin/pinfo?Object=56+0+none Example from NGA Washington] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20081018055246/http://www.nga.gov/cgi-bin/pinfo?Object=56+0+none |date=October 18, 2008 }}</ref> [[Вилтонски диптих|Вилтонскиот диптих]] на [[Ричард II]] претставува претходник на овие дела. Кај некои од овие диптиси, портретот на првобитниот сопственик бил пресликан со портрет на подоцнежен сопственик.<ref>[https://books.google.com/books?id=xT9w9uHtyWwC&dq=%22donor+portrait%22&pg=PA302 John Oliver Hand, Catherine Metzger, Ron Spronk; ''Prayers and Portraits: Unfolding the Netherlandish Diptych''], cat no 40, (National Gallery of Art (U.S.), Koninklijk Museum voor Schone Kunsten (Belgium)), Yale University Press, 2006, {{ISBN|0-300-12155-5}} - a diptych in the Fogg Museum Harvard</ref> Посебна конвенција во илуминираните ракописи е „претставителен портрет“, каде што ракописот започнува со фигура, често клекната, која му го предава ракописот на неговиот сопственик, или понекогаш на лицето што ја нарачало книгата. Лицето што го предавало ракописот можело да биде дворјанин кој му подарувал нешто на својот владетел, но често бил авторот или писарот, а во такви случаи примателот всушност го платил ракописот.<ref>[http://employees.oneonta.edu/farberas/arth/arth214_folder/burgundian_frontispieces.html Burgundian frontispieces]</ref> ==Иконографија на насликани донаторски фигури== [[File:Albrecht Altdorfer - Christus am Kreuz mit Maria und Johannes (Gemäldegalerie Alte Meister Kassel).jpg|250px|thumb|''Распетие'' од [[Албрехт Алтдорфер]], околу 1514 година, со мал донаторски пар меѓу стапалата на главните фигури. Алтдорфер бил еден од последните големи уметници кои ја задржале оваа конвенција.]] Во текот на средниот век, донаторските фигури често се прикажувани во многу помал размер од светите фигури; Дирк Кокс ја датирал оваа промена во XIV век, иако и порано можеле да се најдат примери во ракописите.<ref>King, 129. See further reading for Kocks.</ref> Подоцнежна конвенција била фигурите да бидат прикажувани со околу три четвртини од големината на главните фигури. Од XV век, [[Ранофламанско сликарство|раните холандски сликари]] како [[Јан ван Ајк]] ги интегрирале, со различен степен на суптилност, донаторските портрети во просторот на главната сцена на олтарните слики, во ист размер како и главните фигури. Споредлив стил можел да се најде во фирентинското сликарство од истиот период, како во [[Мазачо]]овото дело ''[[Света Троица (Мазачо)|Света Троица]]'' (1425–28) во [[Санта Марија Новела]], каде што, сепак, донаторите се прикажани како клечат на полицата надвор и под главниот архитектонски простор.<ref>King, 131</ref> Сепак, оваа иновација не се појавила во венецијанското сликарство сè до почетокот на следниот век.<ref>Penny, 110, discussing [http://www.nationalgalleryimages.co.uk/imagedetails.aspx?q=Headscarfs&start=26&num=12&mode=&ng=NG803&title=The+Naming+of+Saint+John+the+Baptist&artist=Barent+FABRITIUS&view=sm&frm=1 this]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170116161108/http://www.nationalgalleryimages.co.uk/imagedetails.aspx?q=Headscarfs&start=26&num=12&mode=&ng=NG803&title=The+Naming+of+Saint+John+the+Baptist&artist=Barent+FABRITIUS&view=sm&frm=1 |date=2017-01-16 }} and another example by [[Marco Marziale]]</ref> Обично главните фигури го игнорираат присуството на натрапниците во наративните сцени, иако светците кои стојат настрана можат поддржувачки да ја стават раката на рамото. Но, кај побожните теми како [[Богородица (уметност)|Богородица со Дете]], кои почесто биле наменети за домот на донаторот, главните фигури можеле да гледаат во донаторот или да го благословуваат, како кај прикажаното дело на Мемлинг. Пред XV век, физичката сличност можеби не била често барана или постигнувана; прикажаните лица во секој случај често не му биле достапни на уметникот, па дури можело и да не биле живи.<ref>Memling seems to have replaced a generalized portrait of the wife of [[Sir John Donne]] with a more personal one, perhaps after Lady Donne travelled to Bruges, or a drawing was made in Calais for him. See the entry for the painting in ''National Gallery Catalogues: The Fifteenth Century Netherlandish Paintings'' by Lorne Campbell, 1998, {{ISBN|1-85709-171-X}}, {{OL|392219M}}, {{OCLC|40732051}}, {{LCCN|98066510}}, (also titled ''The Fifteenth Century Netherlandish Schools'') </ref> До средината на XV век тоа веќе не било така, и донаторите за кои биле зачувани други сличности често можеле да се видат внимателно прикажани, иако, како кај Мемлинг погоре, ќерките особено често се појавувале како стандардизирани убавици во стилот на времето.<ref>The elder sons also seem very like younger versions of their father's portrait</ref> [[File:The Presentation in the Temple A22018.jpg|thumb|left|[[Presentation of Christ|Претставување на Христос]], околу 1470 година. Стоејќи покрај Светото семејство, двете модерно облечени девојки, а веројатно и младиот човек од десната страна, биле дарителски портрети.<ref>J.O. Hand & M. Wolff, ''Early Netherlandish Painting'', pp. 155–161, National Gallery of Art, Washington(catalogue)/Cambridge UP, 1986, {{ISBN|0-521-34016-0}}. The girls' mother may be in a ''Nativity'' in Birmingham, if it is indeed from the same altarpiece. Washington attribute the work to the "[[Master of the Prado Adoration of the Magi|Master of the Prado ''Adoration of the Magi'']]", but note that many attribute the girls alone to [[Rogier van der Weyden]], the other's master.</ref>]] Во наративните сцени тие започнале да се вклопуваат во фигурите од прикажаната сцена, можеби како иновација на [[Рохир ван дер Вејден]], при што често можеле да се разликуваат по нивната скапа современа облека. Во [[Фиренца]], каде што веќе постоела традиција на вклучување портрети на истакнати граѓани во сцените со толпа (спомената од [[Леон Батиста Алберти]]), ''[[Капела на мудреците|Процесијата на мудреците]]'' од [[Беноцо Гоцоли]] (1459–61), која се наоѓала во приватната капела на [[Палацо Медичи Рикарди]], била доминирана од гламурозната поворка што содржела повеќе портрети на Медичи и нивните сојузници отколку што денес можело да се идентификуваат. До 1490 година, кога бил завршен големиот циклус на фрески во капелата Торнабуони од [[Доменико Гирландајо]], членовите на семејството и политичките сојузници на Торнабуони во значителен број ги населувале неколку сцени, покрај конвенционалните клечечки портрети на [[Џовани Торнабуони]] и неговата сопруга.<ref>Paola Tinagli, ''Women in Italian Renaissance Art: Gender, Representation, Identity'', Manchester University Press, pp. 64–72 1997, {{ISBN|0-7190-4054-X}}, discusses the donor portraits in the cycle in detail (especially the female ones)</ref> Во често цитираниот пасус, [[Џон Поуп Хенеси]] ги карикирал италијанските донатори од XVI век:<ref>John Pope-Hennessy (see Further reading), 22–23, quoted in Roberts, 27, note 83. Sentence on Suzannah from [https://books.google.com/books?id=VJIu-8dCpPkC&dq=%22donor+portrait%22+Italian+Renaissance&pg=PA29 M1 Berger & Berger, here]</ref> {{Quote|text=модата на колективниот портрет растеше и растеше... статусот и портретот станаа нераскинливо испреплетени, и немаше речиси ништо што патроните не би направиле за да се навлезат во сликите; ќе ги каменуваа жените земени во прељуба, ќе чистат по мачеништвото, ќе служат на трпезата во Емаус или во куќата на фарисејот. Старешините во приказната за [[Сузана (Книга на Даниел)|Сузана]] беа некои од ретките личности кои угледните Венецијанци не сакаа да ги имитираат.... единствената непредвидена ситуација што тие не ја предвидуваа беше она што всушност се случи, дека нивните лица ќе преживеат, но нивните имиња ќе залутаат.}} Во Италија донаторите, или сопствениците, ретко биле прикажувани како главни религиозни фигури, но на дворците во Северна Европа постоеле неколку примери за тоа во доцниот XV и почетокот на XVI век, главно во мали панели кои не биле наменети за јавно гледање..<ref name="met">[http://www.metmuseum.org/toah/hd/neth/hd_neth.htm Ainsworth, Maryan W. "Intentional Alterations of Early Netherlandish Painting"]. In Timeline of Art History. New York: The Metropolitan Museum of Art, 2000–. Accessed September 10, 2008</ref><ref>Campbell, 3–4, & 137</ref> Најпознат од овие примери било прикажувањето на [[Агнес Сорел]] (починала во 1450 година), љубовницата на [[Шарл VII Победникот]], како ''Богородица доилка'' во панел од [[Жан Фуке]].<ref>Campbell, 3–4</ref> [[File:Santa Maria della Vittoria - 4.jpg|thumb|250px|[[Џан Лоренцо Бернини]]евата „[[Екстаза на Света Тереза]]“, [[Црква Санта Марија Дела Виторија]].]] Дарителските портрети во делата за цркви и претерано истакнатата [[хералдика]] биле неодобрувани од страна на црковните толкувачи на нејасните декрети за уметноста на [[Трентскиот собор|Трентскиот собор]], како што бил Свети [[Карло Боромео]],<ref>Penny, 108</ref> но преживеале длабоко во барокниот период и развиле световен еквивалент во историското сликарство, иако таму често главните фигури ги добивале цртите на нарачателот. Многу доцен пример на стариот холандски формат на триптих со донатори на крилните панели бил [[Рубенс|рубенсовиот]] [[Неверниот Тома (Рубенс)|''Неверниот Тома'']] од 1613–15 година, некогаш во црква над надгробната плоча на донаторите, а денес во Кралскиот музеј за ликовни уметности во [[Антверпен]]. Централниот панел го прикажувал Неверувањето на Тома, а делото во целина било двосмислено во однос на тоа дали донаторите биле прикажани како да го заземаат истиот простор како светата сцена, со различни показатели во двете насоки.<ref>Jacobs, 311–312</ref> Понатамошен световен развој бил ''portrait historié'', каде што групи портретирани лица позирале како историски или митолошки фигури. Една од најпознатите и впечатливи групи барокни донаторски портрети се оние на машките членови на семејството [[Корнаро]], кои седат во ложи како во театар од двете страни на извајаниот олтар на [[Џан Лоренцо Бернини]]евата ''[[Екстаза на Света Тереза]]'' (1652). Тие биле изведени според [[фреска|фрески]] од [[Пелегрино Тибалди]] создадени еден век порано, кои ја користеле истата замисла.<ref>Shearman, 182. The frescoes are in the Poggi Chapel, in [[San Giacomo Maggiore, Bologna]].</ref> Иако дарителските портрети релативно малку биле проучувани како посебен жанр, во последниве години постои поголем интерес за нив, како и дебата за нивната поврзаност, во Италија, со подемот на индивидуализмот во [[рана ренесанса|раната ренесанса]], како и за промените во нивната иконографија по [[црна смрт|црната смрт]] од средината на XIV век.<ref>Roberts, 20–24</ref> ==Галерија== <gallery widths="170" heights="200"> File:Pope Honorius I - Apse mosaic - Sant'Agnese fuori le mura - Rome 2016.jpg|[[Папа Хонориј I]] (починал во 638.), мозаик во црквата „Света Агнеза надвор од ѕидините“ (Sant'Agnese fuori le Mura) во Рим, на кој е прикажан како држи модел на црквата што ја изградил. File:ViennaDioscoridesFolio6vDonorPortrait.jpg|Донаторски портрет од 6 век на [[Аниција Јулијана]], византиската принцеза која го нарачала илуминираниот ракопис познат како [[Виенски диоскуриди]]. File:Nordenskirker Stehag(57).jpg|Фреска од XII век со портрет на ктиторот, данскиот крал Кнут VI, во црквата во Стехаг, Шведска. File:Beatrice of Falkenburg.jpg|Обоеното стакло што ја прикажува [[Беатрис Фалкенбуршка]] (починала во 1277 година) како добродетелка на Францисканците, е најраниот преживеан портрет на донатори од витраж ([[Бурелова збирка]]). File:The-Madonna-and-Child-with-a-Donor-176-mid.jpg|Мала фигура на донатор со Мадона на престолот и Детето, околу 1335 г. File:Giovanni di Paolo Crucifixion with donor Jacopo di Bartolomeo.jpg|„Распетието“ на [[Џовани ди Паоло]] со дарителот Јакопо ди Бартоломео, чие име е наведено во натписот, а неговиот грб е прикажан лево. File:Meister von Hohenfurth 002.jpg|Мајсторот од Виши Брод, бохемски мајстор (околу 1350 г.), со портрет на дарителот – светиот римски цар [[Карло IV (Свето Римско Царство)|Карло IV]] – кој држи минијатурен модел на црква, бидејќи веројатно ја финансирал изградбата на целиот објект за кој била наменета сликата. File:Hans Memling 037.jpg|Ханс Мемлинг; Мадона благонаклонето гледа кон донаторот, кој е претставен од свети Антониј Велики и благословен од Младенецот Христос. File:Saint-Jean, Gérard de - La Résurrection de Lazare, avec un couple de donateurs et leur fille, RF 1285.jpg|[[Гертген тот Синт Јанс]], ''[[Лазар Четвородневниот|Воскресението на Лазар]]'', со пет клекнати портрети на дарителот (а можеби и кучето на дарителот). File:Madonna della Vittoria by Mantegna.jpg| ''[[Мадона дела Виторија]]'' (околу 1496) од [[Андреа Мантења]], со [[Франческо II Гонзага]]. File:Peter Paul Rubens - The Incredulity of St Thomas - WGA20193.jpg|''[[Rockox family|Rockox Triptych]]'' од [[Петер Паул Рубенс]], 1613–15 File:Glasmacherfamilie Familie Friedrich mit Kreuz 1596.jpg|Успешниот стаклар и неговото семејство, 1596 година. Петте деца што држат крстови биле починати; оние две во бела облека со црни рабови – очигледно пред да биде изработена сликата, додека кај другите крстовите веројатно биле додадени подоцна.<ref>Walter A. Friedrich: ''Die Wurzeln der nordböhmischen Glasindustrie und die Glasmacherfamilie Friedrich'' (only available in German), p. 233, Fuerth 2005, {{ISBN|3-00-015752-2}}</ref> </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Извори == *Campbell, Lorne, ''Renaissance Portraits, European Portrait-Painting in the 14th, 15th and 16th Centuries'', p.&nbsp;151, 1990, Yale, {{ISBN|0-300-04675-8}} *[[Charles Reginald Dodwell|Dodwell, C.R.]]; ''The Pictorial arts of the West, 800–1200'', 1993, Yale UP, {{ISBN|0-300-06493-4}} *"Handbook". ''Art in the Christian World, 300–1500; A Handbook of Styles and Forms'', by Yves Christe and others, Faber and Faber, 1982, {{ISBN|0-571-11941-7}} *Jacobs, Lynn F., "Rubens and the Northern Past: The Michielsen Triptych and the Thresholds of Modernity", ''[[The Art Bulletin]]'', Vol. 91, No. 3 (September 2009), pp.&nbsp;302–24, JSTOR [https://www.jstor.org/stable/40645509 40645509] *King, Catherine. [https://books.google.com/books?id=I8AFWHCEMU0C&dq=%22Donor+portrait%22&pg=PA129 Renaissance Women Patrons], Manchester University Press, 1998, {{ISBN|0-7190-5289-0}}. Donor portraits are discussed on pp.&nbsp;129–144 *[[Nicholas Penny|Penny, Nicholas]], National Gallery Catalogues (new series): ''The Sixteenth Century Italian Paintings, Volume I'', 2004, National Gallery Publications Ltd, {{ISBN|1-85709-908-7}} *Roberts, Angela Marisol; [https://qspace.library.queensu.ca/handle/1974/674 ''Donor Portraits in Late Medieval Venice c.1280–1413''], PhD thesis, 2007, Queens University, Canada (Large File) *[[Johanna Scheel]], ''Das altniederländische Stifterbild. Emotionsstrategien des Sehens und der Selbsterkenntnis'', Gebr. Mann, Berlin, 2013, {{ISBN|978-3-7861-2695-9}} *[[John Shearman|Shearman, John]]. ''Mannerism'', 1967, Pelican, London, {{ISBN|0-14-020808-9}} == Надворешни врски == {{Commons category|Donor portraits}} *Dirk Kocks, ''Die Stifterdarstellung in der italienischen Malerei des 13.-15. Jahrhunderts'' (The Donor Portrait in Italian Painting of the 13th to 15th centuries), Cologne, 1971 *[[John Pope-Hennessy]]; ''The Portrait in Renaissance Art'', London, 1966 *Johanna Scheel, ''Das altniederländische Stifterbild. Emotionsstrategien des Sehens und der Selbsterkenntnis'', Berlin, 2013 {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Портретна уметност]] [[Категорија:Христијанска иконографија]] r50c6667slqgeb2pjba5k0euv3n7srz 5648417 5648416 2026-10-21T08:31:36Z Тиверополник 1815 /* Галерија */ 5648417 wikitext text/x-wiki [[File:Rogier_van_der_Weyden_-_Bladelin_Triptych_-_The_Nativity.jpg|мини|303x303пкс| Оваа слика од Рогиер ван дер Вајден, од 15 век, го прикажува современо облечениот донатор интегриран во главната сцена, централниот панел на [[триптих]].]] '''Дарителски портрет''' — [[портрет]] на поголема слика или друго дело на којa се прикажува лицето или член на неговото или (многу поретко) нејзиното семејство, кое ја нарачало и платило сликата. Дарителскиот портрет обично се однесува на портретот или портретите само на дарителите, како дел од поголемо дело, додека ''заветниот портрет'' често може да се однесува на целото уметничко дело наменето како [[Заветни предмети|заветен предмет]], вклучувајќи ја на пример [[Богородица|Мадона]], особено доколку дарителот е многу познат. Термините не се употребуваат многу доследно од страна на историчарите на уметноста, како што истакнува Анџела Марисол Робертс, и може да се користат и за помали религиозни теми<ref>Roberts, pp. 1–3, 22</ref> кои веројатно биле направени за да ги задржи нарачателот, а не да бидат донирани на црква. Дарителските портрети се многу чести во религиозните уметнички дела, особено во сликите од [[Среден век|средниот век]] и [[Ренесанса|ренесансата]], при што дарителот обично е прикажан клекнат на едната страна, во преден план на сликата. Честопати, дури и доцна во ренесансата, портретите на дарителите, особено кога се работи за целото семејство, биле изработувани во многу помал размер од главните фигури, спротивно на линеарната перспектива. До средината на 15 век, дарителите започнале да се прикажуваат интегрирани во главната сцена, како набљудувачи, па дури и како учесници. == Поставување == [[File:Hans_Memling_069.jpg|лево|мини|447x447пкс| Машка странична плоча од ''Триптихот на Вилхелм Морел од'' [[Ханс Мемлинг]]; таткото е поддржан од неговиот [[Светец заштитник|светец-заштитник]], а неговите пет сина се зад него. Централниот панел може да се погледне [[c:Image:Hans_Memling_070.jpg|овде]].]] Целта на портретите на дарителите била да се оддаде почит на дарителот и неговата фамилија, а особено да се побараат молитви за нив по нивната смрт.<ref>Видете особено Roberts, 22–24, за преглед на историографијата во однос на мотивите на донаторите.</ref> Подарувањата за црквата во форма на објекти, [[Олтарник|олтарски фигури]] или големи површини од [[витраж]] честопати биле придружени со завештание или услов мисите за дарителот да се одржуваат засекогаш, а се сметало дека портретите на засегнатите лица поттикнуваат молитви во нивно име за време на овие и во други времиња. Изложувањето портрети на јавно место претставувало исто така израз на општествениот статус; дарителските портрети се преклопувале со надгробните споменици во црквите, што бил другиот главен начин за постигнување на овие цели, иако портретите на дарителите имале предност што дарителот можел да ги види изложени за време на својот живот. [[File:Hans_Memling_071.jpg|десно|мини|448x448пкс| Женската страна од Мемлинговиот ''триптих на Вилхелм Морел'', мајката, Барбара ван Хертсвелде, е поддржана од нејзината [[Светец заштитник|светица-заштитничка]], а зад неа се нејзините единаесет ќерки. Централниот панел може да се погледне [[c:Image:Hans_Memling_070.jpg|овде]].]] Понатаму, дарителските портрети во [[Ранофламанско сликарство|раното холандско сликарство]] сугерираат дека нивната дополнителна намена била да послужат како модели на однесување за гледачот кој се моли за време на неговата сопствена емоционална медитација и молитва - не за да бидат имитирани како идеални личности како насликаните светци, туку да послужат како огледало за примателот да размисли за себе и за својот грешен статус, идеално водејќи го до познавање на себеси и Бога. Да се прави тоа за време на молитвата е во согласност со доцносредновековните концепти за молитва, целосно развиени од современата побожност. Овој процес може да се засили доколку молителниот гледач е самиот дарител. Кога се финансирал цел објект, скулптура на дарителот можела да биде вклучена на фасадата или на друго место во објектот. ''[[Мадона на канцеларот Ролен|„Мадона на канцеларот Ролен“]]'' од [[Јан ван Ејк]] е мала слика каде што донаторот Николас Ролин го дели просторот за сликање подеднакво со „Мадона со детето“, но Ролин дал големи суми на неговата парохиска црква, каде што била закачена, што е претставено со црквата над неговите раце што се молат во градскиот пејзаж зад него. <ref>Harbison, Craig, ''Jan van Eyck, The Play of Realism'', pp.112, Reaktion Books, London, 1991, {{ISBN|0-948462-18-3}}</ref> Понекогаш, како во [[Гентски олтар|Гентскиот олтар]], донаторите биле прикажани на затворен поглед на олтар со подвижни крила, или на двете странични панели, како во [[Портинарски олтар и|Портинарскиот олтар]] и кај Мемлинзите погоре, или само од едната страна, како во [[Меродски олтар|Меродскиот олтар]]. Доколку се на различни страни, мажите обично се лево за гледачот, почесното место на десната рака во просторот на сликата. Во семејните групи бројките обично се поделени според полот. Исто така, се среќаваат групи членови на братства, понекогаш со нивните сопруги. Дополнителни членови на семејството, од раѓања или бракови, можеле да се додадат подоцна, а смртните случаи можеле да се евидентираат со додавање на мали крстови држени во стиснати раце. Барем во [[Северна Италија]], покрај големите олтарски слики и фрески од водечки мајстори кои привлекуваат најголемо внимание од историјата на уметноста, имало и побројна група мали фрески со еден светец и дарител на страничните ѕидови, кои биле подложни на пребојување штом бројот на свеќи запалени пред нив ќе се намалил, или на богат дарител му бил потребен простор за голем циклус фрески, како што е прикажано во приказна од 15 век од Италија: <blockquote>И шетајќи наоколу со мајсторот ѕидар, испитувајќи кои фигури да ги остави, а кои да ги уништи, свештеникот го забележа Свети Антониј и рече: „Зачувајте го овој.“ Потоа најде фигура на Свети Сано и рече: „Овој треба да се отстрани, бидејќи откако сум Свештеник овде, никогаш не сум видел некој да запали свеќа пред него, ниту пак ми се чинеше корисно; затоа, ѕидару, откачи се од него.“</blockquote> == Историја == [[File:9656 - Milano - Sant'Ambrogio - Madonna, S. Amrbogio, Bonamico taverna - sec. XIII - Foto Giovanni Dall'Orto 25-Apr-2007.jpg|thumb|250px|Фрески од XIII век од Милано: Богородица со Младенецот, Свети Амвросиј и донаторот Бонамико Таверна)]] Дарителските портрети имаат непрекината историја уште од [[Доцна антика|доцната антика]], а портретот во ракописот од VI век, [[Виенски Диоскорид ]], можеби добро ја одразувал долгогодишната класична традиција, исто како што се сметало дека тоа го правеле и портретите на авторите пронајдени во истиот ракопис. Сликата во [[Римски катакомби|Катакомбите на Комодила]] од 528 година прикажувала [[Мадона (уметност)|Богородица со Дете]] на престол, опкружена со двајца светци, со Туртура, жена-донатор, пред светецот од левата страна, кој ја држел раката на нејзиното рамо; многу слични композиции биле создадени и илјада години подоцна.<ref>Handbook, 67</ref> Друга традиција, која имала претхристијански претходници, била традицијата на кралски или царски слики на кои владетелот бил прикажуван со религиозна фигура, обично Христос или Богородица во христијанските примери, при што божествените и кралските фигури на некој начин биле прикажани како да комуницираат меѓусебно. Иако ниту една таква слика не била зачувана, постоеле литературни докази за портрети на донатори во мали капели од периодот на [[Рано христијанство|раните христијани]],<ref>[https://books.google.com/books?id=H-Fngn-m6-0C&dq=%22donor+portrait%22&pg=PA97 ''Early Christian Chapels in the West: Decoration, Function and Patronage''], pp. 97–99; Gillian Vallance Mackie, Gillian Mackie; University of Toronto Press, 2003, {{ISBN|0-8020-3504-3}}</ref> кои веројатно ги продолжувале традициите на паганските храмови. Мозаичните панели од VI век во [[Базилика Сан Витале|базиликата Сан Витале]] во [[Равена]], на кои биле прикажани царот [[Јустинијан I]] и [[Теодора (царица)|царицата Теодора]] со дворјани, не се од типот што го прикажува владетелот како прима божествена потврда, туку секој од царската двојка е прикажан како самоуверено стои со група придружници, гледајќи кон гледачот. Нивната големина и композиција се единствени меѓу големите зачувани дела. Исто така во Равена постои мал мозаик на Јустинијан, кој можеби првично бил наменет за [[Теодорих Велики]], во базиликата Сант'Аполинаре Нуово. Во [[Ран среден век|раниот среден век]], група мозаични портрети во [[Рим]] на папи кои го нарачале изградбата или повторната изградба на црквите во кои се наоѓале, прикажуваат стоечки фигури кои држат модели на објектите, обично меѓу група светци. Постепено овие традиции се прошириле и кон пониските општествени слоеви, особено во [[илуминирани ракописи|илуминираните ракописи]], каде што често станува збор за портрети на сопствениците, бидејќи ракописите биле задржувани за употреба од лицето што ги нарачало. На пример, една капела во [[Малс]] во [[Јужен Тирол]] има две дарителски фигури во [[фреска|фрески]] од периодот пред 881 година, од кои едната е световна, а другата е [[Постриг|пострижен]] свештеник кој држи модел на објект.<ref>Dodwell, 46</ref> Во следните векови епископите, игумените и другите свештеници биле донаторите кои најчесто биле прикажувани, покрај членовите на кралските семејства, и тие останале истакнато претставени и во подоцнежните периоди.<ref>Roberts, 5–19 reviews the tradition</ref> Портретите на дарители од редовите на благородниците и богатите трговци станувале вообичаени во нарачките до XV век, истовремено кога оваа класа започнала да нарачува и портрети на панели — иако можеби повеќе донаторски портрети имало во поголемите дела од цркви што биле зачувани од периодот пред 1450 година отколку портрети на панели. Многу вообичаен холандски формат од средината на векот бил мал [[диптих]] со Богородица и Дете, обично на левото крило, и „донатор“ на десното — при што донаторот во овој случај бил сопственик, бидејќи овие дела обично биле наменети да се чуваат во домот на прикажаното лице. Во овие дела портретот можел да биде прикажан во молитвена поза,<ref>{{Cite web |url=http://www.nga.gov/exhibitions/2006/diptych/diptych1.shtm |title=example from NGA WAshington |access-date=2008-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918162135/http://www.nga.gov/exhibitions/2006/diptych/diptych1.shtm |archive-date=2008-09-18 |url-status=dead }}</ref> или можел да биде поставен повеќе како прикажаното лице во чисто световен портрет.<ref>[http://www.nga.gov/cgi-bin/pinfo?Object=56+0+none Example from NGA Washington] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20081018055246/http://www.nga.gov/cgi-bin/pinfo?Object=56+0+none |date=October 18, 2008 }}</ref> [[Вилтонски диптих|Вилтонскиот диптих]] на [[Ричард II]] претставува претходник на овие дела. Кај некои од овие диптиси, портретот на првобитниот сопственик бил пресликан со портрет на подоцнежен сопственик.<ref>[https://books.google.com/books?id=xT9w9uHtyWwC&dq=%22donor+portrait%22&pg=PA302 John Oliver Hand, Catherine Metzger, Ron Spronk; ''Prayers and Portraits: Unfolding the Netherlandish Diptych''], cat no 40, (National Gallery of Art (U.S.), Koninklijk Museum voor Schone Kunsten (Belgium)), Yale University Press, 2006, {{ISBN|0-300-12155-5}} - a diptych in the Fogg Museum Harvard</ref> Посебна конвенција во илуминираните ракописи е „претставителен портрет“, каде што ракописот започнува со фигура, често клекната, која му го предава ракописот на неговиот сопственик, или понекогаш на лицето што ја нарачало книгата. Лицето што го предавало ракописот можело да биде дворјанин кој му подарувал нешто на својот владетел, но често бил авторот или писарот, а во такви случаи примателот всушност го платил ракописот.<ref>[http://employees.oneonta.edu/farberas/arth/arth214_folder/burgundian_frontispieces.html Burgundian frontispieces]</ref> ==Иконографија на насликани донаторски фигури== [[File:Albrecht Altdorfer - Christus am Kreuz mit Maria und Johannes (Gemäldegalerie Alte Meister Kassel).jpg|250px|thumb|''Распетие'' од [[Албрехт Алтдорфер]], околу 1514 година, со мал донаторски пар меѓу стапалата на главните фигури. Алтдорфер бил еден од последните големи уметници кои ја задржале оваа конвенција.]] Во текот на средниот век, донаторските фигури често се прикажувани во многу помал размер од светите фигури; Дирк Кокс ја датирал оваа промена во XIV век, иако и порано можеле да се најдат примери во ракописите.<ref>King, 129. See further reading for Kocks.</ref> Подоцнежна конвенција била фигурите да бидат прикажувани со околу три четвртини од големината на главните фигури. Од XV век, [[Ранофламанско сликарство|раните холандски сликари]] како [[Јан ван Ајк]] ги интегрирале, со различен степен на суптилност, донаторските портрети во просторот на главната сцена на олтарните слики, во ист размер како и главните фигури. Споредлив стил можел да се најде во фирентинското сликарство од истиот период, како во [[Мазачо]]овото дело ''[[Света Троица (Мазачо)|Света Троица]]'' (1425–28) во [[Санта Марија Новела]], каде што, сепак, донаторите се прикажани како клечат на полицата надвор и под главниот архитектонски простор.<ref>King, 131</ref> Сепак, оваа иновација не се појавила во венецијанското сликарство сè до почетокот на следниот век.<ref>Penny, 110, discussing [http://www.nationalgalleryimages.co.uk/imagedetails.aspx?q=Headscarfs&start=26&num=12&mode=&ng=NG803&title=The+Naming+of+Saint+John+the+Baptist&artist=Barent+FABRITIUS&view=sm&frm=1 this]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170116161108/http://www.nationalgalleryimages.co.uk/imagedetails.aspx?q=Headscarfs&start=26&num=12&mode=&ng=NG803&title=The+Naming+of+Saint+John+the+Baptist&artist=Barent+FABRITIUS&view=sm&frm=1 |date=2017-01-16 }} and another example by [[Marco Marziale]]</ref> Обично главните фигури го игнорираат присуството на натрапниците во наративните сцени, иако светците кои стојат настрана можат поддржувачки да ја стават раката на рамото. Но, кај побожните теми како [[Богородица (уметност)|Богородица со Дете]], кои почесто биле наменети за домот на донаторот, главните фигури можеле да гледаат во донаторот или да го благословуваат, како кај прикажаното дело на Мемлинг. Пред XV век, физичката сличност можеби не била често барана или постигнувана; прикажаните лица во секој случај често не му биле достапни на уметникот, па дури можело и да не биле живи.<ref>Memling seems to have replaced a generalized portrait of the wife of [[Sir John Donne]] with a more personal one, perhaps after Lady Donne travelled to Bruges, or a drawing was made in Calais for him. See the entry for the painting in ''National Gallery Catalogues: The Fifteenth Century Netherlandish Paintings'' by Lorne Campbell, 1998, {{ISBN|1-85709-171-X}}, {{OL|392219M}}, {{OCLC|40732051}}, {{LCCN|98066510}}, (also titled ''The Fifteenth Century Netherlandish Schools'') </ref> До средината на XV век тоа веќе не било така, и донаторите за кои биле зачувани други сличности често можеле да се видат внимателно прикажани, иако, како кај Мемлинг погоре, ќерките особено често се појавувале како стандардизирани убавици во стилот на времето.<ref>The elder sons also seem very like younger versions of their father's portrait</ref> [[File:The Presentation in the Temple A22018.jpg|thumb|left|[[Presentation of Christ|Претставување на Христос]], околу 1470 година. Стоејќи покрај Светото семејство, двете модерно облечени девојки, а веројатно и младиот човек од десната страна, биле дарителски портрети.<ref>J.O. Hand & M. Wolff, ''Early Netherlandish Painting'', pp. 155–161, National Gallery of Art, Washington(catalogue)/Cambridge UP, 1986, {{ISBN|0-521-34016-0}}. The girls' mother may be in a ''Nativity'' in Birmingham, if it is indeed from the same altarpiece. Washington attribute the work to the "[[Master of the Prado Adoration of the Magi|Master of the Prado ''Adoration of the Magi'']]", but note that many attribute the girls alone to [[Rogier van der Weyden]], the other's master.</ref>]] Во наративните сцени тие започнале да се вклопуваат во фигурите од прикажаната сцена, можеби како иновација на [[Рохир ван дер Вејден]], при што често можеле да се разликуваат по нивната скапа современа облека. Во [[Фиренца]], каде што веќе постоела традиција на вклучување портрети на истакнати граѓани во сцените со толпа (спомената од [[Леон Батиста Алберти]]), ''[[Капела на мудреците|Процесијата на мудреците]]'' од [[Беноцо Гоцоли]] (1459–61), која се наоѓала во приватната капела на [[Палацо Медичи Рикарди]], била доминирана од гламурозната поворка што содржела повеќе портрети на Медичи и нивните сојузници отколку што денес можело да се идентификуваат. До 1490 година, кога бил завршен големиот циклус на фрески во капелата Торнабуони од [[Доменико Гирландајо]], членовите на семејството и политичките сојузници на Торнабуони во значителен број ги населувале неколку сцени, покрај конвенционалните клечечки портрети на [[Џовани Торнабуони]] и неговата сопруга.<ref>Paola Tinagli, ''Women in Italian Renaissance Art: Gender, Representation, Identity'', Manchester University Press, pp. 64–72 1997, {{ISBN|0-7190-4054-X}}, discusses the donor portraits in the cycle in detail (especially the female ones)</ref> Во често цитираниот пасус, [[Џон Поуп Хенеси]] ги карикирал италијанските донатори од XVI век:<ref>John Pope-Hennessy (see Further reading), 22–23, quoted in Roberts, 27, note 83. Sentence on Suzannah from [https://books.google.com/books?id=VJIu-8dCpPkC&dq=%22donor+portrait%22+Italian+Renaissance&pg=PA29 M1 Berger & Berger, here]</ref> {{Quote|text=модата на колективниот портрет растеше и растеше... статусот и портретот станаа нераскинливо испреплетени, и немаше речиси ништо што патроните не би направиле за да се навлезат во сликите; ќе ги каменуваа жените земени во прељуба, ќе чистат по мачеништвото, ќе служат на трпезата во Емаус или во куќата на фарисејот. Старешините во приказната за [[Сузана (Книга на Даниел)|Сузана]] беа некои од ретките личности кои угледните Венецијанци не сакаа да ги имитираат.... единствената непредвидена ситуација што тие не ја предвидуваа беше она што всушност се случи, дека нивните лица ќе преживеат, но нивните имиња ќе залутаат.}} Во Италија донаторите, или сопствениците, ретко биле прикажувани како главни религиозни фигури, но на дворците во Северна Европа постоеле неколку примери за тоа во доцниот XV и почетокот на XVI век, главно во мали панели кои не биле наменети за јавно гледање..<ref name="met">[http://www.metmuseum.org/toah/hd/neth/hd_neth.htm Ainsworth, Maryan W. "Intentional Alterations of Early Netherlandish Painting"]. In Timeline of Art History. New York: The Metropolitan Museum of Art, 2000–. Accessed September 10, 2008</ref><ref>Campbell, 3–4, & 137</ref> Најпознат од овие примери било прикажувањето на [[Агнес Сорел]] (починала во 1450 година), љубовницата на [[Шарл VII Победникот]], како ''Богородица доилка'' во панел од [[Жан Фуке]].<ref>Campbell, 3–4</ref> [[File:Santa Maria della Vittoria - 4.jpg|thumb|250px|[[Џан Лоренцо Бернини]]евата „[[Екстаза на Света Тереза]]“, [[Црква Санта Марија Дела Виторија]].]] Дарителските портрети во делата за цркви и претерано истакнатата [[хералдика]] биле неодобрувани од страна на црковните толкувачи на нејасните декрети за уметноста на [[Трентскиот собор|Трентскиот собор]], како што бил Свети [[Карло Боромео]],<ref>Penny, 108</ref> но преживеале длабоко во барокниот период и развиле световен еквивалент во историското сликарство, иако таму често главните фигури ги добивале цртите на нарачателот. Многу доцен пример на стариот холандски формат на триптих со донатори на крилните панели бил [[Рубенс|рубенсовиот]] [[Неверниот Тома (Рубенс)|''Неверниот Тома'']] од 1613–15 година, некогаш во црква над надгробната плоча на донаторите, а денес во Кралскиот музеј за ликовни уметности во [[Антверпен]]. Централниот панел го прикажувал Неверувањето на Тома, а делото во целина било двосмислено во однос на тоа дали донаторите биле прикажани како да го заземаат истиот простор како светата сцена, со различни показатели во двете насоки.<ref>Jacobs, 311–312</ref> Понатамошен световен развој бил ''portrait historié'', каде што групи портретирани лица позирале како историски или митолошки фигури. Една од најпознатите и впечатливи групи барокни донаторски портрети се оние на машките членови на семејството [[Корнаро]], кои седат во ложи како во театар од двете страни на извајаниот олтар на [[Џан Лоренцо Бернини]]евата ''[[Екстаза на Света Тереза]]'' (1652). Тие биле изведени според [[фреска|фрески]] од [[Пелегрино Тибалди]] создадени еден век порано, кои ја користеле истата замисла.<ref>Shearman, 182. The frescoes are in the Poggi Chapel, in [[San Giacomo Maggiore, Bologna]].</ref> Иако дарителските портрети релативно малку биле проучувани како посебен жанр, во последниве години постои поголем интерес за нив, како и дебата за нивната поврзаност, во Италија, со подемот на индивидуализмот во [[рана ренесанса|раната ренесанса]], како и за промените во нивната иконографија по [[црна смрт|црната смрт]] од средината на XIV век.<ref>Roberts, 20–24</ref> ==Галерија== <gallery widths="170" heights="200"> File:Pope Honorius I - Apse mosaic - Sant'Agnese fuori le mura - Rome 2016.jpg|[[Папа Хонориј I]] (починал во 638.), мозаик во црквата „Света Агнеза надвор од ѕидините“ (Sant'Agnese fuori le Mura) во Рим, на кој е прикажан како држи модел на црквата што ја изградил. File:ViennaDioscoridesFolio6vDonorPortrait.jpg|Донаторски портрет од 6 век на [[Аниција Јулијана]], византиската принцеза која го нарачала илуминираниот ракопис познат како [[Виенски диоскуриди]]. File:Nordenskirker Stehag(57).jpg|Фреска од XII век со портрет на ктиторот, данскиот крал Кнут VI, во црквата во Стехаг, Шведска. File:Beatrice of Falkenburg.jpg|Обоеното стакло што ја прикажува [[Беатрис Фалкенбуршка]] (починала во 1277 година) како добродетелка на Францисканците, е најраниот преживеан портрет на донатори од витраж ([[Бурелова збирка]]). File:The-Madonna-and-Child-with-a-Donor-176-mid.jpg|Мала фигура на донатор со Мадона на престолот и Детето, околу 1335 г. File:Giovanni di Paolo Crucifixion with donor Jacopo di Bartolomeo.jpg|„Распетието“ на [[Џовани ди Паоло]] со дарителот Јакопо ди Бартоломео, чие име е наведено во натписот, а неговиот грб е прикажан лево. File:Meister von Hohenfurth 002.jpg|Мајсторот од Виши Брод, бохемски мајстор (околу 1350 г.), со портрет на дарителот – светиот римски цар [[Карло IV (Свето Римско Царство)|Карло IV]] – кој држи минијатурен модел на црква, бидејќи веројатно ја финансирал изградбата на целиот објект за кој била наменета сликата. File:Hans Memling 037.jpg|Ханс Мемлинг; Мадона благонаклонето гледа кон донаторот, кој е претставен од свети Антониј Велики и благословен од Младенецот Христос. File:Saint-Jean, Gérard de - La Résurrection de Lazare, avec un couple de donateurs et leur fille, RF 1285.jpg|[[Гертген тот Синт Јанс]], ''[[Лазар Четвородневниот|Воскресението на Лазар]]'', со пет клекнати портрети на дарителот (а можеби и кучето на дарителот). File:Madonna della Vittoria by Mantegna.jpg| ''[[Мадона дела Виторија]]'' (околу 1496) од [[Андреа Мантења]], со [[Франческо II Гонзага]]. File:Peter Paul Rubens - The Incredulity of St Thomas - WGA20193.jpg|''[[Rockox family|Rockox Triptych]]'' од [[Петер Паул Рубенс]], 1613–15 File:Glasmacherfamilie Familie Friedrich mit Kreuz 1596.jpg|Просперитетен стаклар и неговото семејство, 1596 година. Петте деца што држат крстови биле починати; оние две во бела облека со црни рабови – очигледно пред да биде изработена сликата, додека кај другите крстовите веројатно биле додадени подоцна.<ref>Walter A. Friedrich: ''Die Wurzeln der nordböhmischen Glasindustrie und die Glasmacherfamilie Friedrich'' (only available in German), p. 233, Fuerth 2005, {{ISBN|3-00-015752-2}}</ref> </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Извори == *Campbell, Lorne, ''Renaissance Portraits, European Portrait-Painting in the 14th, 15th and 16th Centuries'', p.&nbsp;151, 1990, Yale, {{ISBN|0-300-04675-8}} *[[Charles Reginald Dodwell|Dodwell, C.R.]]; ''The Pictorial arts of the West, 800–1200'', 1993, Yale UP, {{ISBN|0-300-06493-4}} *"Handbook". ''Art in the Christian World, 300–1500; A Handbook of Styles and Forms'', by Yves Christe and others, Faber and Faber, 1982, {{ISBN|0-571-11941-7}} *Jacobs, Lynn F., "Rubens and the Northern Past: The Michielsen Triptych and the Thresholds of Modernity", ''[[The Art Bulletin]]'', Vol. 91, No. 3 (September 2009), pp.&nbsp;302–24, JSTOR [https://www.jstor.org/stable/40645509 40645509] *King, Catherine. [https://books.google.com/books?id=I8AFWHCEMU0C&dq=%22Donor+portrait%22&pg=PA129 Renaissance Women Patrons], Manchester University Press, 1998, {{ISBN|0-7190-5289-0}}. Donor portraits are discussed on pp.&nbsp;129–144 *[[Nicholas Penny|Penny, Nicholas]], National Gallery Catalogues (new series): ''The Sixteenth Century Italian Paintings, Volume I'', 2004, National Gallery Publications Ltd, {{ISBN|1-85709-908-7}} *Roberts, Angela Marisol; [https://qspace.library.queensu.ca/handle/1974/674 ''Donor Portraits in Late Medieval Venice c.1280–1413''], PhD thesis, 2007, Queens University, Canada (Large File) *[[Johanna Scheel]], ''Das altniederländische Stifterbild. Emotionsstrategien des Sehens und der Selbsterkenntnis'', Gebr. Mann, Berlin, 2013, {{ISBN|978-3-7861-2695-9}} *[[John Shearman|Shearman, John]]. ''Mannerism'', 1967, Pelican, London, {{ISBN|0-14-020808-9}} == Надворешни врски == {{Commons category|Donor portraits}} *Dirk Kocks, ''Die Stifterdarstellung in der italienischen Malerei des 13.-15. Jahrhunderts'' (The Donor Portrait in Italian Painting of the 13th to 15th centuries), Cologne, 1971 *[[John Pope-Hennessy]]; ''The Portrait in Renaissance Art'', London, 1966 *Johanna Scheel, ''Das altniederländische Stifterbild. Emotionsstrategien des Sehens und der Selbsterkenntnis'', Berlin, 2013 {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Портретна уметност]] [[Категорија:Христијанска иконографија]] 3qcqszoilze03awjeteab1g8q4k32uh Итало-византиска уметност 0 1403699 5648418 5632977 2026-10-21T08:33:19Z Тиверополник 1815 5648418 wikitext text/x-wiki [[File:Berlinghiero_Berlinghieri_005.jpg|десно|мини|''Мадона и дете'', Берлингиеро, околу 1230 година, темпера на дрво, со златна основа, [[Метрополитен (музеј)|Метрополитен музеј на уметноста]]. ]] '''Итало-византиска уметност''' — стилски термин во историјата на уметноста, кој најчесто се употребува за средновековни слики создадени во [[Италија]] под силно влијание на [[Византиска уметност|византиската уметност]]. Првично опфаќа религиозни слики кои ги копираат или имитираат стандардните византиски типови на [[Икона|икони]], но насликани од уметници без обука за византиски техники. Ова се варијанти на византиски икони, поголемиот дел од [[Мадона|Мадона со Детето]], но и од други теми; во суштина тие ја вовеле релативно малата пренослива слика со рамка во [[Западна Европа]]. Многу често тие се на златна позадина. Тоа бил доминантен стил во италијанското сликарство сè до крајот на 13 век, кога [[Чимабуе]] и [[Џото]] почнале да го водат италијанското, или барем фирентинското, сликарство на нова територија. Но, стилот продолжил до 15 век и понатаму во некои области и контексти. '''''„Maniera greca“''''' („грчки стил/манир“) претставувал италијански термин што се употребувал во тоа време, а од [[Џорџо Вазари|Вазари]] и други; тој е еден од првите посткласични европски термини за стил во уметноста. Вазари не бил обожавател, дефинирајќи ја ренесансата како отфрлање на „тој несмасен грчки стил“ („quella greca goffa maniera“); други ренесансни писатели биле слично критични. <ref>Voulgaropoulou, 201–203; Omissi, Adrastos, [https://www.torch.ox.ac.uk/article/byzantium-and-italian-renaissance-art "Byzantium and Italian Renaissance Art"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250912192844/https://www.torch.ox.ac.uk/article/byzantium-and-italian-renaissance-art |date=2025-09-12 }}; Vasari, [http://vasari.sns.it/cgi-bin/vasari/Vasari-all?code_f=print_page&work=le_vite&volume_n=2&page_n=97 "Life of Giotto"] {{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=September 2024}}: "Là dove venuto, in poco tempo, aiutato dalla natura et ammaestrato da Cimabue, non solo pareggiò il fanciullo la maniera del maestro suo, ma divenne così buono imitatore della natura che sbandì affatto quella goffa maniera greca, e risuscitò la moderna e buona arte della pittura, introducendo il ritrarre bene di naturale le persone vive, il che più di dugento anni non s'era usato; e se pure si era provato qualcuno, come si è detto di sopra, non gli era ciò riuscito molto felicemente né così bene a un pezzo come a Giotto."</ref> Овој стил исто така ги опфаќал и вистинските византиски икони во Италија; до ренесансата тие биле увезени во голем обем од [[Крит]], во тоа време дел од Венеција. Особено во подоцнежните периоди, термините опфаќаат и слики направени во Италија од грчки или уметници обучени на [[грчки јазик]]; некои од нив тешко се разликуваат од делата на [[Критска школа|Критската школа]], главниот извор на грчки увоз во Европа. Во средината на 20 век, многу од нив ѝ се припишувале на венецијанска [[Далмација]], која денес е помалку популарна меѓу научниците. '''Венето-критски''' е современ термин за вакви слики. [[File:Triptych_of_Madonna_and_Child,_Annunciation,_Flagellation,_Crucifixion,_Italian,_mid_1200s,_tempera_on_wood_panel_-_Princeton_University_Art_Museum_-_DSC06668.jpg|мини| Мадона и Детето, со Благовештението, камшикувањето и распнувањето, средината на 13 век]] Според Џон Стир, „до 13 век... сите италијански местни школи [на сликарство] биле провинциски варијанти на средишната византиска традиција“. Поголемиот дел од уметниците на итало-византиското сликарство се непознати, иако се познато некои факти за подоцнежните преодни фигури како што се [[Копо ди Марковалдо]] во [[Фиренца]] (активен кон средината на 13 век), и [[Берлингиеро]] од [[Лука (град)|Лука]] (активен околу 1228–42). Златниот стил поттикнувал силни контури во насликаните форми, а „фигурите се формирани од апстрактни, но експресивни форми дизајнирани да распознаваат различни делови од телото или парчиња облека, а воедно создаваат прекрасни шари.“ == Термини == [[File:Maestro_di_san_gaggio_(forse_grifo_di_tancredi),_trittico,_1275-85_ca.JPG|мини| Триптих од крајот на 13 век, веројатно од [[Грифо ди Танкреди]]]] Терминот „италовизантиски“ се употребува за скулптура многу поретко, бидејќи [[Византијците]] не обезбедиле големи модели за следење за таа скулптура. Може да се користи за слонова коска, мозаици и слично. Во архитектурата, тоа е речиси неизбежен термин што се употребува за [[Базилика Свети Марко (Венеција)|Свети Марко, Венеција]] и неколку други многу стари објекти во Венеција (на пример, [[Фондако деи Турки]]) и на малите острови [[Торчело]] ([[Торчелска катедрала|Торчелската катедрала]] ) и [[Мурано]] во лагуната, но не се користи често за други згради (сè до преродбите во 19 век, како што се Вестминстерската катедрала и Бристолско-византискиот стил). Дури и остатокот од [[Венецијанска готска архитектура|венецијанската готска архитектура]] не ѝ должи многу на [[Византион|Византија]]. <ref>Mack, Rosamond E., ''Bazaar to Piazza'', 2002, 8-14, University of California Press, {{ISBN|978-0520221314}}, {{OCLC|45958231}}, [https://books.google.com/books?id=09sA4SNG2dYC&pg=PA8 google books]; Mack instead emphasizes architectural influences from the Islamic world.</ref> Луѓето од деловите на јужна Италија и [[Сицилија]] управувани од [[Византијците]] за време на [[Развиен среден век|развиениот среден век]] честопати продолжиле да зборуваат грчки сè до околу 16 век и имале грчко-православни религиозни обичаи. Тие и работите поврзани со нив може да се наречат итало-византиски, или алтернативно „итало-грчки“ или „итало-албански“. Источнокатоличката италијанско-византиска или италијанско-албанска католичка црква била основана за да им овозможи да ги задржат православните традиции во рамките на Католичката црква; денес има околу 70.000 членови, не сите во Италија. Варијанти на ''„maniera greca“'' во современи извори, како што се инвентарите, вклучуваат ''„alla greca“'', ''„more greco“'', ''„grechescha“'' и ''„pittura greca'' “, како и оние што го употребуваат „Критски“ или „Candia“, венецијанското име за [[Ираклион]], тогашен, а и денешен главен град на [[Крит]]. Овде спаѓаат ''„квадро а ла кандиота“'' и ''„квадро кандиота пиколо“'' („мала слика од Кандија“); тие веројатно најдобро се сметаат за карактеризација според стилот, а не запис за местото на потекло. Особено за [[Венецијанско сликарство|венецијанските слики]], современата историја на уметност може да употребува местни термини како што се ''scuola veneto-bizantina'' („Венецијанско-византиска школа“) или „Византиска (грчко-венецијанска) школа“, особено на италијански јазик. === Барокна скулптура === ''„Maniera greca“'' имала поинакво значење од 17 век, кога опишувала тренд во [[Барокно вајарство|барокното вајарство]] особено поврзан со Франсоа Дикесноа, фламански скулптор кој работел во [[Рим]] и неговите ученици како што е Ромбо Пауелс. Неговата ''Света Сузана'' (1633) во Санта Марија ди Лорето, Рим претставува таков пример. Во тоа време дури и уметниците во Рим можеле да видат многу малку вистинска античка грчка скулптура, а нивната идеја за „грчкост“ е прилично суптилна и тешка за реконструкција денес; во голема мера таа се однесува на хеленистичката скулптура отколку на онаа од претходните периоди, и дава повоздржан и помалку драматичен стил на барок од оној на [[Џан Лоренцо Бернини|Бернини]]. == Историја == [[File:Cambrai,_Cathédrale_Notre-Dame_de_Grâce,_icône_F_581.jpg|мини|411x411пкс| [[Камбрeјска Богородица]], италијанска, околу 1340 година. [[Темпера]] на кедрова плоча. 35,7&nbsp;см x 25,7&nbsp;см. Денес во Камбрејска катедралата, Франција.]] Се вели дека итало-византискиот стил на икони станал вообичаен по [[Опсада на Цариград (1204)|ограбувањето на Цариград]] во 1204 година од страна на крстоносците во текот на [[Четврта крстоносна војна|Четвртата крстоносна војна]]. Пленот донесен во Европа вклучувал голем број на икони, што веројатно ја стимулирало побарувачката за повеќе и им обезбедило модели на местните уметници. Преносното [[таблосликарство]] не било вообичаена форма на Западот пред грабежот, иако пристигнале неколку византиски примери и честопати биле многу почитувани, а неколку биле местно произведени, како што е веројатно Богородица на милосрдието од 7 век. Во 13 век, исто така, се забележува голем пораст на поклонението кон Дева Марија, предводено од Францисканскиот ред, основан пет години по грабежот. Во овој момент, повеќето примери веројатно биле направени за цркви или за големи домаќинства; тие подоцна имале тенденција да бидат оставени на црквите. Причините и силите кои довеле до развојот на олтарските живописи не се генерално согласни. Поставувањето украсени [[Кивор|кивори]] на светци на или зад олтарот, како и традицијата на украсување на предниот дел од олтарот со скулптури или текстил, им претходеле на првите олтарски фигури. <ref name="grove">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ&q=The+Grove+Encyclopedia+of+Medieval+Art+and+Architecture&pg=PA44|title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture, Volume 1|date=2012|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-539536-5|editor-last=Hourihane|editor-first=Colum|pages=44–48}}</ref> Во текот на 13 век, литургиските промени (кои биле поништени дури во 20 век) го сместиле свештеникот да ја служи миса на истата страна од [[Олтар|олтарот]] како и собранието, па со грбот свртен кон нив поголемиот дел од времето. Ова го поттикнало создавањето [[Олтарник|олтарски слики]] зад и над олтарот кои претставувале визуелен побожен фокус. Повеќето поголеми итало-византиски слики биле олтарски слики, за кои наскоро се развила елаборирано врамената [[полиптих]] или „композитна олтарска слика“. Овие биле особено чести во Венеција, каде што големите мурални модели во [[Фрескопис|фреска]] биле ретки; [[Мозаик|мозаикот]] бил многу претпочитан, но премногу скап за поголемиот дел од црквите. [[Паоло Венецијано]] (активен приближно од 1321 до 1360 година) го предводел развојот, со стил кој е „сè уште византиски“, но сè повеќе под влијание на [[Готска уметност|готската уметност]] што се развивала северно од [[Алпите]] и лични елементи. Сепак, влијанието од Џото станало „речиси целосно отсутно“. Во подоцнежниот дел од 13 век, двајцата водечки сликари во северна Италија, [[Чимабуе]] во [[Фиренца]] (активен околу 1270–1303) и [[Дучо ди Буонинсења|Дучо]] во [[Сиена]] (активен околу 1268–1311) биле обучени и високо вешти во итало-византискиот стил, но исто така го развивале во нови насоки во однос на претставувањето на цврстината и длабочината, и олабавувајќи ги вековните византиски пози. Овој пристап, и неговиот понатамошен развој од страна на Џото, полека го прифатиле главните работилници во другите градови, но многу помалку познати фигури во помалите или подалечните градови и места го продолжиле стариот стил подолго време. [[Камбрeјска Богородица]] е релативно доцно дело, веројатно насликано околу 1340 година во Италија, можеби во [[Пиза]], во никој случај не целосно во стариот итало-византиски стил. Еден грчки научник го опишал како „дело кое најверојатно ниту еден Византиец од тој период не би го препознал како грчка икона“. Ова дело има особена значајност бидејќи до времето кога еден каноник од катедралата во Камбре го купил за катедралата во 1450 година, се верувало дека е оригиналниот портрет на [[Богородица]] насликан од Свети [[Апостол Лука (Евангелист)|Лука Евангелистот]] и бил многу копиран од [[Ранофламанско сликарство|раните холандски сликари]]. Некои копии се очигледно холандски по стил, иако ја зачувуваат позата и деталите од оригиналот, но други за кои претходно се сметало дека се направени во Италија, всушност, можеби биле направени во [[Холандија]] од местни уметници. ''Маниера грека'' преживеала и била заменета од врвните италијански сликари, всушност станала почеста, бидејќи зголемениот просперитет и евтиниот критски увоз ја прошириле можноста за поседување икона за домот на економска скала. До 16 век, како што било откриено од инвентарите, поседувањето икони ''„ала грек“'' било многу честа појава во благородничките домаќинства и кај постарите свештеници, и се ширело во домовите на средната класа, а со текот а времето и кај работничката класа. [[File:Italian_(Tuscan)_School_-_The_Virgin_and_Child_with_Two_Angels_-_NG4741_-_National_Gallery.jpg|лево|мини| 1260-ти, од [[Пиза]], украдена од [[Национална галерија (Лондон)|Националната галерија]]]] До 1615 година, едно истражување покажало дека извонредни 81% од домаќинствата на венецијанските работници поседувале уметнички дела од некаков вид; кога станува збор за икони, тие најчесто биле многу мали, а можеби претежно од критски увоз. Сепак, до овој период иконите ''„ала грка“'' започнале да изгледаат старомодни, иако некои останале до 18 век. Критската индустрија за икони веќе усвојувала посовремени западни стилови, со одреден успех, а бавното [[Отоманско-венецијанска војна (1645–1669)|губење на Крит од страна на Османлиите]] од 1645 до 1669 година сериозно ги прекинало снабдувањето. Како што стилскиот јаз помеѓу современото италијанско сликарство и италовизантиските (или грчките [[Критска школа|поствизантиски]]) икони се зголемувал, постојат докази дека барем некои Италијанци ја сметале ''maniera greca'' за супериорна од молитвена гледна точка. Ова делумно се должело на перцепираната автентичност на композициите или позите на византиските икони, за кои се верувало и биле прогласувани од православните, дека останале непроменети од самиот почеток на христијанството, а во неколку случаи произлегуваат или од чудотворна ''ахеиропоета'' или „икони ненаправени од човечки раце“, или од наводни портретни слики на Христос или Богородица насликани од житието, од Свети Лука или други. Некои, особено меѓу свештенството, сметале дека убавината и поголемиот натурализам на поновите италијански стилови го одвлекуваат вниманието од побожноста. Грчките оригинали добиле доцен пораст на популарноста во децениите по [[Пад на Цариград (1453)|падот на Цариград]] во 1453 година, кој донел нов прилив на Грци и икони во Италија. Помеѓу истакнатите колекционери бил и [[Папа Павле II|папата Павле II]] (починал во 1471 година), кој до 1457 година имал 23 микромозаични икони и 13 насликани или релјефни. Некои подоцна му припаднале на [[Лоренцо де Медичи]], кој поседувал 11 мозаични икони по неговата смрт во 1492 година. Грчкиот кардинал [[Василиј Висарион|Висарион]] подарил неколку икони на [[Базилика Свети Петар|црквата „Свети Петар“ во Рим]], а му позајмил грчки ракописи на Франческо д'Есте за да ги копира; многумина од д'Есте имале некои од иконите на Павле II. === Западно сликарство пред околу 1200 година === Италијанското сликарство до околу 1200 година се употребувало за [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]], [[Фрескопис|фрески]] и на дрво, големи насликани распетија за крстови во црквите, како и за разни парчиња мебел. Распетијата во природна големина не биле византиска форма и веројатно во Италија се сметале за поевтина варијанта на крстовите со ''вајано'' тело. Познати варијанти на вајарскиот тип ги вклучуваат [[Геронов крст|Героновиот крст]] ([[Келн]], 10 век), [[Светото лице на Лука]] (првично 11 век или порано) и каталонскиот [[Батљо Величество]] од 12 век. Насликаните распетија обично вклучувале многу помали фигури во делови на четирите краја од крстот, изградени од страните под хоризонталните краци, на ниво со торзото и нозете на Христос, како на крстот во катедралата Сарзана, датиран од 1138 година, најраното датирано [[Тоскана|тосканско]] сликарство. Од насликаните варијанти, [[Крст на Сан Дамијано|крстот на Сан Дамијано]] од околу 1100 година е еден од ретките рани преживеани; можеби останал недопрен единствено затоа што [[Франциск Асишки]] имал откровение пред него околу 1206 година. Постојат повеќе остатоци од подоцнежниот век; некои не се целосно рамни, но имаат лице и ореол кои малку штрчат од главната рамнина, за да се подобри видливоста одоздола. Италијанските сликари на панели веројатно биле обучени за изработка на вакви дела, како и за комбинации од фрески, сликање скулптури во дрво и камен и илустрирање на ракописи. Главните мајстори на новата [[Италијанско ренесансно сликарство|проторенесанса]], вклучувајќи ги [[Чимабуе]] и [[Џото]], за чие дело постојат подобри информации, најчесто сликале и панели и фрески, а понекогаш дизајнирале и [[Мозаик|мозаици]], како што се „[[Навичела (мозаик)|Навичела]]“ на Џото пред Старата базилика Свети Петар во Рим и „Берлингеро“ на фасадата на базиликата Сан Фредијано во Лука. [[Дучо ди Буонинсења|Дучо]] бил исклучок овде, главно сликајќи единствено панели. == Критско сликарство == [[File:Scuola_veneto-cretese,_maodnna_del_latte_tra_le_ss._caterina_e_lucia,_xvi_secolo.jpg|мини| [[Млекопитателница (икона)|Млекопитателница]] од 16 век со светци, опишани како „ ''scuola veneto-cretese'' “ (Венецијанско-критска школа). Местото каде што биле насликани ваквите дела може да биде тешко да се одреди. ]] Венецијански [[Крит]] имал голема сликарска индустрија, со критски, италијански и (особено по 1453 година) грчки уметници од континенталниот дел на земјата кои работеле. Постојат примери и за уметници од различно потекло кои заедно имале работилници, и за италијански и критски покровители кои нарачувале дела од сликар со различно потекло. Барем до крајот на 15 век, италијанските увозници го употребувале и ''изразот maniera greca'' (или ''in forma greca'', ''alla greca'') во своите договори за да опишат еден од двата стила на мали и евтини побожни слики од работилници на [[Критска школа|Критската школа]], кои биле масовно произведувани на [[Крит]] (тогаш под власта на [[Венеција]]) за извоз на Запад. Алтернативниот стил бил ''ала латина'' („латински стил“), претежно конзервативен романски или готски стил, каде што делата во грчки стил го следеле традиционалниот византиски стил до степен до кој нивната ниска цена дозволувала. Венецијанските архиви поседуваат значителна документација за трговијата со уметнички икони помеѓу Венеција и Крит, која до крајот на 15 век станала трговија со икони за масовно производство. Постои документација за специфична нарачка во 1499 година, на 700 икони на [[Богородица|Дева Марија]], 500 во западен стил и 200 во византиски стил. Нарачката им била дадена на тројца уметници од двајца дилери, еден венецијанец и еден од континентална [[Грција]], а времето помеѓу датумот на договорот и испораката било утврдено на само четириесет и пет дена. Веројатно квалитетот на многу такви нарачани икони бил прилично низок, а отфрлачкиот термин ''„Мадонери“'' бил измислен за да ги опише таквите сликари на големо, кои подоцна работеле и во Италија, честопати употребувајќи квазивизантиски стил, а очигледно честопати биле Грци или Далматинци. Производството на икони на овие нивоа се смета дека довело до презаситеност на пазарот, а во следните две децении постојат многу докази дека критската трговија значително се намалила, бидејќи европската побарувачка се намалила. Исто така, постоело и работилници водени од мајстори со многу подобар углед, кои произведувале дела со многу повисок квалитет. [[Ел Греко]] бил обучен во овој дел од критската индустрија, водејќи своја работилница неколку години пред да се пресели во Италија во 1567 година, на возраст од околу 26 години. Неговиот многу индивидуален подоцнежен италијански стил би можел со право да се окарактеризира како „итало-византиски“, иако всушност терминот не се употребува често за него. <ref>Panagiōtakēs, Nikolaos, ''El Greco: The Cretan Years'', 99 (and generally), 2009, Ashgate, {{ISBN|9780754668978}}, 0754668975, [https://books.google.com/books?id=mil9uHNqVpIC&dq=El+Greco&pg=PA99 google books]</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Извори== {{commonscat|Italo-Byzantine paintings}} *Bacci, Michele. "Veneto-Byzantine 'Hybrids': Towards a Reassessment", ''Studies in Iconography'', vol. 35, 2014, pp. 73–106., [https://www.jstor.org/stable/23924788 JSTOR], Accessed 6 Mar. 2021. *[[Miklos Boskovits|Boskovits, Miklós]], Labriola, Ada, & Tartuferi, Angelo, ''The Origins of Florentine Painting, 1100–1270'', Volume 1, 1993, Giunti, [https://books.google.com/books?id=LDg4AQAAIAAJ google books] *Christiansen, Keith, ''Madonna and Child'', by Berlinghiero, [https://www.metmuseum.org/art/collection/search/435658 Metropolitan Museum of Art catalogue page], 2011 *Dodwell, C.R.; ''The Pictorial arts of the West, 800–1200'', 1993, Yale UP, {{ISBN|0300064934}} *Drandaki, Anastasia, "A Maniera Greca: content, context and transformation of a term" ''Studies in Iconography'' 35, 2014, pp. 39–72, [https://www.academia.edu/7439723/_A_Maniera_Greca_content_context_and_transformation_of_a_term_Studies_in_Iconography_35_2014_39_72 online] * [[Helen C. Evans|Evans, Helen C.]] (ed.), [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/58371/rec/3 ''Byzantium, Faith and Power (1261–1557)''], 2004, Metropolitan Museum of Art/Yale University Press, {{ISBN|1-58839-114-0}} (the relevant entries on pp.&nbsp;582–588 are by [[Maryan Wynn Ainsworth]]) *Keck, Andrew S. "A Group of Italo-Byzantine Ivories." ''[[The Art Bulletin]]'', vol. 12, no. 2, 1930, pp. 147–162, [https://www.jstor.org/stable/3050770 JSTOR]. Accessed 3 Mar. 2021. *Lingo, Estelle Cecile, ''François Duquesnoy and the Greek Ideal'', 2007, Yale University Press, {{ISBN|9780300124835}}, [https://books.google.com/books?id=Wlq67ikF0OEC google books] *Matthews, Karen Rose, ''Conflict, Commerce, and an Aesthetic of Appropriation in the Italian Maritime Cities, 1000–1150'', 2018, BRILL, [https://books.google.com/books?id=psZKDwAAQBAJ google books] *Meagher, Jennifer. "Italian Painting of the Later Middle Ages." In Heilbrunn Timeline of Art History. New York: The Metropolitan Museum of Art, 2000–. [https://www.metmuseum.org/toah/hd/iptg/hd_iptg.htm online], September 2010 *Nagel, Alexander, and [[Christopher S. Wood|Wood, Christopher S.]], ''Anachronic Renaissance'', 2020, Zone Books, MIT Press, {{ISBN|9781942130345}}, [https://books.google.com/books?id=tVzbDwAAQBAJ&dq=Margarito+Arezzo&pg=PA387 google books] *[[Erwin Panofsky|Panofsky, Erwin]], ''Renaissance and Renascences in Western Art'' (1960), 1972, Icon/Harper & Row, {{ISBN|0064300269}} *Shrimplin, Valerie, [https://s3-eu-west-1.amazonaws.com/content.gresham.ac.uk/data/binary/3483/2021-02-16-1300_SHRIMPLIN_Giotto-T.pdf ''Giotto and the Early Italian Resistance''], 2021, Online lecture from [[Gresham College]] * [[John Steer (art historian)|Steer, John]], ''Venetian painting: A concise history'', 1970, London: Thames and Hudson (World of Art), {{ISBN|0500201013}} *"Virgin and Child", ''Italian Renaissance Learning Resources'', Oxford Art Online In collaboration with the National Gallery of Art, [http://www.italianrenaissanceresources.com/units/unit-1/essays/icons-and-panel-painting-in-the-west/ online] *Voulgaropoulou, Margarita, "From Domestic Devotions to the Church Altar: Venerating Icons in the Late Medieval and Early Modern Adriatic", in Ryan, Salvador (ed), ''Domestic Devotions in Medieval and Early Modern Europe'', 2020, MDPI Books, (reprint from ''Religions'' in 2019), [https://books.google.com/books?id=R8HnDwAAQBAJ online] {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Богородица во уметноста]] [[Категорија:Италијански уметнички правци]] [[Категорија:Средновековна уметност]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] m4fgkl3y1egwiivd2msuxz83eaactu5 Предроманика 0 1403719 5648419 5630991 2026-10-21T08:35:43Z Тиверополник 1815 5648419 wikitext text/x-wiki [[File:Santa_María_del_Naranco,_Oviedo_edited.jpg|десно|мини| Кралската палата, подоцна црква, [[Санта Марија дел Наранко]], пример на астуриската архитектура од периодот Рамиренсе]] [[File:PM_33256_P_Lourosa.jpg|мини| Внатрешноста на црквата Сао Педро да Луроса во Луроса, Португалија]] [[File:Kopčany_kostol_-_sever.JPG|десно|мини| Црква Света Маргарет Антиохиска, Копчани во Копчани, Словачка, 9-10 век]] '''Предроманика''' — период од европската историја на уметноста кој се протега од подемот на [[Меровинзи|меровиншката династија]] (околу 500 година) или од [[Каролиншка ренесанса|каролиншката ренесанса]] од крајот на 8 век, па сè до почетокот на [[Романика|романскиот стил]] во 11 век. Честопати се однесува конкретно на [[Архитектура|архитектурата]] и монументалната скулптура, но оваа статија ги опфаќа сите уметности од тој период. == Историја == Примарниот развој во овој период е воведувањето и примањето на [[Старовековна уметност|класичните]] средоземноморски и [[Ранохристијанска уметност и архитектура|ранохристијански]] форми со [[Уметност од периодот на преселбата на народите|германските]], што довело до иновативни нови форми. Ова, пак, довело до подемот на романиката во 11 век. На предроманскиот стил му претходела [[Уметност од периодот на преселбата на народите|уметноста од периодот на големите преселби]] на [[Варвари|варварските]] народи: [[Островска уметност|хиберносаксонските]] на [[Британски Острови|Британските Острови]] и претежно [[Меровиншка уметност|меровиншките]] во [[континентална Европа]]. Во поголемиот дел од [[Западна Европа]], римската архитектонска традиција го преживеала [[Распад на Римското Царство|распадот на Римското Царство]]. [[Франки|Франките]] од меровиншкиот народ продолжиле да градат големи камени објекти како [[Манастир|манастирски]] цркви и дворци. Обединувањето на франкиското кралство на чело со [[Хлодовик I]] ({{Владеел|481|511}}) и неговите наследници се совпаѓа со период на градење цркви, а особено манастирски цркви, бидејќи тие во тој период веќе биле моќни средини на меровиншката црква. Двесте манастири постоеле јужно од [[Лоара]] кога [[Свети Колумбан]], ирски мисионер, пристигнал во Европа во 585 година. Само 100 години подоцна, до крајот на 7 век, само во меровиншкото кралство работеле над 400 манастири. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.all-art.org/history128-2.html|title=History of Art:Barbarian Art}}</ref> Градежните планови честопати ја продолжувале традицијата на римските базилики. Голем број на меровиншки планови се реконструирани од археологијата. „''Историја на Франките''“ од [[Епископ|епископот]] [[Григориј Турски]] пишува за базиликата Свети Мартин, изградена во [[Тур]] од Свети Перпетуј (епископ во периодот 460–490) на почетокот на периодот и во тоа време на работ на франкската територија, дека имала 120 мермерни столбови, кули на источниот крај и неколку мозаици: „Свети Мартин го прикажал вертикалниот акцент и комбинацијата од блокови што формирале сложен внатрешен простор и соодветно богата надворешна силуета, кои требало да бидат обележја на романиката“. <ref>V.I. Atroshenko and Judith Collins, ''The Origins of the Romanesque'' (Lund Humphries, London) 1985, p. 48. {{ISBN|0-85331-487-X}}.</ref> Меровиншката династија отстапила место на [[Каролинзи|каролиншката династија]] во 752 година, кое довело до појава на [[каролиншка архитектура]] од 780 до 900 година, и до [[Отонова архитектура|отонска архитектура]] во [[Источна Франкија]] ([[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]]) од средината на 10 век до средината на 11 век. Овие последователни франкиски династии имале голем придонес во [[Романска архитектура|романската архитектура]]. [[File:Baptistere_Saint_Sauveur_by_Malost.JPG|десно|мини| Крстилницата на катедралата во Екс, изградена од [[Меровинзи|Меровинзите]], 500 година од н.е.]] == Примери за франкиски градби == [[Меровиншка уметност|меровингски]], [[Каролиншка архитектура|каролиншки]] и [[Отонова архитектура|отонски]] [[File:Digitale_Rekonstruktion_-_Geometrische_Ausmalung,_Innenansicht.jpg|десно|мини| Дигитална реконструкција на Царскиот дворец во Ингелхајм, околу 790 година]] [[File:St_Michaels_Church_Hildesheim.jpg|мини| Црквата „Свети Михаил“ во [[Хилдесхајм]], Германија, 1031 година]] [[File:Palais_d'Aix-la-Chapelle.svg|десно|мини| Реконструкција на палатата на [[Карло Велики]] во [[Ахен]], Германија, 800]] * Крстилница де Риез изградена во 4, 5 и 7 век * [[Фрежиска катедрала]], околу 450 г * Криптата на Сен Лоран Гренобл околу 500 година * Катедрала во Екс околу 500 година, крстилница изградена од [[Меровинзи|Меровинзите]] * Крстилница Сен-Жан 507 * Крстилница де Ванаске околу 500 г * Опатија Сен Жермен-де-Пре околу 540 година * Радегонде де Поатје Гробот на Свети Радегунда 587 година * Манастир Жуар, 630, меровиншка крипта * Манастир во Рајхенау 724 * Бенедиктински манастир Свети Јован, Мистер 780 * Грануштурм, 788, кула висока 20 метри во Архен * [[Лоршки манастир]], порта, (околу 800) * Палатинска капела во Ахен (Aix-la-Chapelle) (792-805) * Царска палата, Ингелхајм 800 * Ораториум на епископот Теодулф во Жермињи де Пре 806 * Колегиумската црква „Св. Урсмар “, во Лобес, [[Белгија]] (819–823) * Свети Михаил, Фулда, ротонда и крипта (822) * Базиликата „Ејнхард“, Штајнбах (827) * Црквата Свети Јустин, Франкфурт-Хохст (830) * Катедрала во Хилдесхајм, оригинална градба (872) * Замок во Броих 883–884, каролиншка тврдина * Замокот Бројх, Милхајм на Рур (884) * [[Корвеј|Опатијата Корвеј]] (885) * Сент Џорџ, Оберцел на [[Рајхенау|островот Рајхенау]] (888) * Свети Ѓорѓи (Рајхенау-Оберцел) 900 * Свети Јохан(Мајнц) 910 * Црквата Свети Филиберт, Турнус 950 * Св. Киријак, Гернроде 969 [[Отонова архитектура|Отонска]] и [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] * катедрала во Мајнц, чја изградба започнала во 991 и 994 година и задржала дел од структурата од овој период. * Црквата „Свети Михаил“ Хилдесхајм, 1031 == Царски стилови == === Каролиншка уметност === [[File:Ebbo_Gospels_St_Mark.jpg|лево|мини| Свети Марко, од таканареченото Ебонско Евангелие, каролиншка илустрација]] [[Каролиншка уметност|Каролиншката уметност]] претставува период од приближно 120 години од околу 780 до 900 година, за време на владеењето на [[Карло Велики]] и неговите непосредни наследници, популарно познат како [[Каролиншка ренесанса]]. Иако периодот бил краткотрен, тој оставил голем белег; северноевропските кралеви за прв пат ги промовирале класичните медитерански римски уметнички форми, а истовремено создавале и иновативни нови форми како што се натуралистичките цртежи со линии на фигури кои ќе имаат трајно влијание. Каролиншките цркви генерално се [[Базилика|базилики]], како [[Ранохристијанска уметност и архитектура|ранохристијанските]] цркви во Рим, и најчесто се соединети западни ѕидини, што е веројатно преседан за западните фасади на подоцнежните средновековни катедрали. Оригинална западна изработка е зачувана денес во [[Корвеј|опатијата Корвеј]], изградена во 885 година. По прилично хаотичен интервал по каролиншкиот период, новата отонска династија ја оживеала царската уметност од околу 950 година, градејќи го и понатаму развивајќи го каролиншкиот стил во [[Отонска уметност|отонската уметност]]. === Отонска уметност === [[Германи|Германската]] предроманска уметност во текот на 120-годишниот период од 936 до 1056 година е вообичаено наречена отонска уметност според името на тројцата саксонски цареви по име Отон ([[Отон I (Свето Римско Царство)|Отон I]], [[Отон II (Свето Римско Царство)|Отон II]] и Отон III) кои владееле со [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] од 936 до 1001 година. По падот на [[Каролиншко Царство|Каролиншкото Царство]], [[Светото Римско Царство]] било повторно воспоставено под водство на саксонската (отонска) династија. Во тој период се појавила обновена вера во идејата за Царство и реформирана Црква, создавајќи период на зголемен културен и уметнички жар. Во оваа атмосфера билње создадени ремек-дела што ги споиле традициите од кои отонските уметници ја црпеле својата инспирација: модели од доцноантичко, каролиншко и византиско потекло. Голем дел од отонската уметност ја одразувал желбата на династијата да воспостави визуелна врска со христијанските владетели од доцната антика, како што се [[Константин Велики]], [[Теодорих I]] и [[Јустинијан I|Јустинијан I,]] како и со нивните каролиншки претходници, особено [[Карло Велики]]. Отонските манастири создале некои од највеличествените средновековни илуминирани ракописи. Тие биле главна уметничка форма во тоа време, а манастирите добивале директно спонзорство од цареви и епископи, имајќи ја најдобрата достапна опрема и талент. == Регионални стилови == === Британски Острови === [[File:Meister_des_Benedictionale_des_Heiligen_Aethelwold_001.jpg|десно|мини| Благослов на Свети Етелволд, [[илуминиран ракопис]]]] Пред кралот Алфред, доминантен уметнички стил во Англија била [[Островска уметност|хиберно-саксонската]] култура, која во [[Островска уметност|островската уметност]] создала спој на англосаксонски и келтски техники и мотиви, која во голема мера престанала во Ирска и Северна Англија преку [[Викинзи|викиншките]] напади. Периодот од времето на кралот [[Алфред Велики]] (885) е познат како вистински англосаксонски период, со оживувањето на [[англиската култура]] по завршувањето на викиншките напади, до почетокот на 12 век, кога [[Романика|романската уметност]] станала ново движење. Англосаксонската уметност денес е главно позната преку [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]] и метални изработки. === Хрватска === [[File:Zadar2.jpg|десно|мини| Црквата Свети Донат во [[Задар]], Хрватска, 9 век. <ref name="Ivancevic1999">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/croatiainearlymi0000unse|title=Croatia in the Early Middle Ages: A Cultural Survey|last=Ivančević|first=Radovan|date=1999|publisher=Philip Wilson Publishers, AGM & [[HAZU]]|isbn=0856674990|editor-last=Ivan Supičić|location=London, Zagreb|pages=417–444|language=en|chapter=The Pre-Romanesque in Croatia - A question of interpretation}}</ref>]] [[File:Plutej_iz_Sv._Nediljice.jpg|мини|250x250пкс| Монументален плутеј (98 x 183) од црквата Света Недиљица, Задар, средината на 11 век, на кој се прикажани „[[Колеж на витлеемските младенци|Колежот на витлеемските младенци]]“, „ [[Бегство во Египет]]“, „ [[Јован Крстител|Крштевање]]“. <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/croatiainearlymi0000unse|title=Croatia in the Early Middle Ages: A Cultural Survey|last=Petricioli|first=Ivo|date=1999|publisher=Philip Wilson Publishers, AGM & [[HAZU]]|isbn=0856674990|editor-last=Ivan Supičić|location=London, Zagreb|pages=475–492|language=en|chapter=Sculpture from the 8th to the 12th century}}</ref>]] Во 7 век [[Хрвати|Хрватите]], заедно со други [[Словени]] и [[Авари]], пристигнале од [[Источна Европа]] во регионот каде што живеат и денес. Првите хрватски цркви биле изградени како кралски светилишта, а влијанието на римската уметност било најголемо во [[Далмација]], каде што урбанизацијата била најгуста. Постепено тоа влијание било занемарено и се појавиле одредени поедноставувања и измени на наследените форми, па дури и создавање на оригинални градби. Сите тие (големи и стотици мали објекти) биле изградени во различни типографски форми, со грубо делкан камен обложен со дебел слој малтер однадвор. Големите цркви се лонгитудинални со еден или три [[Брод (архитектура)|бродови]] како Црквата Свети Спас ({{Langx|hr|Crkva Sv. Spasa}}) на изворот на реката [[Цетина]], изградена во 9 век, заедно со црквата на Светиот крст во [[Нин]]. Најголемата и најсложената централна црква од 9 век е посветена на Свети Донат во [[Задар]]. [[Олтар|Олтарските]] огради и прозорците на тие цркви биле во голема мера украсени со проѕирен плиток [[орнамент]] во облик на конец, наречен ''[[Хрватски преплет|плетер]]'' (што значи да се плеви), бидејќи жиците биле навојувани и повторно навојувани низ нив. Мотивите на тие релјефи биле земени од римската уметност; понекогаш фигури од [[Библијата]] се појавувале покрај оваа украсување, како што е ''релјефот во Света Недељица'' во Задар, а потоа биле пригушени од нивниот шар. Ова се случувало и со гравурите на ранохрватско писмо – [[глаголица]]. Наскоро, глаголските списи биле заменети со [[Латински јазик|латински]] на олтарските огради и [[Архитрав|архитравите]] на старите хрватски цркви. Од ''Крунската црква на [[Дмитар Звонимир|кралот Звонимир]]'' (т.н. ''Шуплива црква'' во Солин) доаѓа олтарната табла со ''фигура на хрватски крал'' на престолот со [[Каролинзи|каролиншка]] круна, слуга покрај него и поданик поклонет пред кралот. Со приклучувањето кон [[Унгарија|унгарската]] круна во 12 век, Хрватска ја изгубила својата целосна независност, но не ги изгубила своите врски со југот и западот, туку тоа го обезбедило почетокот на нова ера на [[Средна Европа|централноевропско]] културно влијание. === Франција === По пропаѓањето на Каролиншкото Царство, Франција била поделена на голем број спорни провинции, така што, без организирано царско покровителство, француската уметност од 10 и 11 век се локализирала околу големите манастири и ѝ недостасувала софистицираноста на стил насочен од дворот. Повеќе регионални стилови се развиле врз основа на случајната достапност на каролиншки ракописи (како модели од кои може да се црпи) и достапноста на патувачки уметници. Манастирот Свети Бертин станал важно средиште под водство на неговиот игумен Одберт (986–1007), кој создал нов стил кој се основал на англосаксонски и каролиншки форми. Блиската опатија Свети Васт создала голем број дела. Во југозападна Франција, во манастирот Свети Марсијал во Лимож, биле напишани голем број ракописи околу 1000 година, како и во [[Алби]], Фижек и Сен-Север-де-Рустан во Гасконија. Во [[Париз]] се развил стил во опатијата Сен Жермен де Пре. Во Нормандија се развил нов стил од 975 година па наваму. === Италија === Јужна Италија имала корист од присуството и вкрстеното оплодување на [[Византијците]], [[Арапите]] и [[Нормани|Норманите]], додека северот бил претежно контролиран прво од [[Каролинзите]]. [[Нормани|Норманите]] на [[Сицилија]] одлучиле да повикат византиски работилници за украсување на нивните цркви, како што се катедралите Монреале и Чефалу, каде што се зачувани целосни иконографски програми на [[Мозаик|мозаици]]. Биле создадени важни фрески и илуминирани ракописи. === Шпанија и Португалија === [[File:Arcos_de_herradura_en_la_iglesia_de_Santiago_de_Peñalba.jpg|мини| Сантијаго де Пењалба, пример за мосарабска ибериска уметност]] Првата форма на предромански стил во [[Шпанија]] и [[Португалија]] била [[Визиготска уметност и архитектура|визиготската уметност]], која ги донела потковичните лакови во подоцнежната [[Мавританс архитектура|мавританска архитектура]] и го развила накитот. По маварската окупација, предроманската уметност најорвин била сведена на [[Кралство Астурија|Кралството Астурија]], единственото христијанско царство во областа во тоа време, кое достигнало високи нивоа на уметничка рафинираност. (Погледнете: [[астурска уметност]]). Христијаните кои живееле на маварска територија, Мосарабите, создале свој архитектонски и илуминационен стил, мосарабска уметност. Најдобро зачуваниот визиготски споменик во [[Португалија]] е капелата „Свети Фрутуозо“ во [[Брага]]. == Наводи == {{наводи}} ==Извори== * Joachim E. Gaehde (1989). "Pre-Romanesque Art". ''[[Dictionary of the Middle Ages]]''. {{ISBN|0-684-18276-9}} * Jacques Fontaine (1995) ''L'art pré-roman hispanique'', Nuit des temps, [[Editions zodiaque]] {{ISBN|2-7369-0215-7}} == Надворешни врски == * [http://www.circulo-romanico.com El Portal del Arte Románico Visigothic, Mozarabe and Romanesque art in Spain.] {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Западна уметност]] [[Категорија:Романска архитектура]] [[Категорија:Историја на архитектурата]] [[Категорија:Средновековна уметност]] [[Категорија:Средновековна архитектура]] ml45y1t4nddsmw0ddoyt1ucppan9koz Мезанска уметност 0 1403779 5648420 5644743 2026-10-21T08:38:53Z Тиверополник 1815 5648420 wikitext text/x-wiki [[File:MaastrichtOLV11.jpg|десно|мини| [[Мастрихт]], Базилика на Пресвета Богородица (12 век)]] [[File:École_mosane_-_Tympan_d'Apollon.jpg|десно|мини| Музеј Курциус, Лиеж. Релјеф ''од Пјер Будон'' или ''Аполон'' (12 век)]] [[File:Renier_de_Huy_JPG01.jpg|десно|мини| Лиеж, црквата „Свети Вартоломеј“]] [[File:Sint_Odiliënberg_Basilika2.JPG|десно|мини| Свети Одилјенберг. Базиликата Свети Виро, Плехелм и Отгер]] '''Мезанска уметност''' — регионален стил на уметност кој се развил по долината на реката [[Меза]] во денешна [[Белгија]], [[Холандија]] и [[Германија]]. Иако во поширока смисла терминот се однесува на уметноста од овој регион од сите периоди, генерално се однесува на [[Романика|романската уметност]], при што мозанската [[романска архитектура]], [[Каменорезачки занает|каменорезбата]], металоделството, [[емајл]]ирањето и [[Илуминиран ракопис|илуминацијата на ракописи]] достигнале високо ниво на развој во текот на 11, 12 и 13 век. Долината на реката [[Меза]] се наоѓала во срцето на поранешното [[Каролиншко Царство]] и затоа стилот во голема мера се темели на наследството на [[Каролиншка уметност|каролиншката уметничка]] традиција. Така, мозанската уметност содржи силни класични елементи, која ја одделува од меѓународниот романски стил што се среќава на други места во тој период, на пример во Франција,<ref>[http://www.musee-moyenage.fr/ang/pages/page_id18376_u1l2.htm www.musee-moyenage.fr] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20051017230516/http://www.musee-moyenage.fr/ang/pages/page_id18376_u1l2.htm|date=2005-10-17}}</ref> Германија <ref>[http://www.musee-moyenage.fr/ang/pages/page_id18362_u1l2.htm www.musee-moyenage.fr] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20051017081429/http://www.musee-moyenage.fr/ang/pages/page_id18362_u1l2.htm|date=2005-10-17}}</ref> Шпанија и Италија. Сепак, таа споделува елементи од романската уметност, како што е третманот на просторот. Иако [[иконографија]]та на уметноста во долината Меза од 11 и 12 век во голема мера се потпира на [[Библија|библиска]] инспирација, некои од богато изрезбаните капители во двете главни цркви во Мастрихт прикажуваат сцени од многу аспекти од секојдневниот живот, како и слики од еден интригантен свет на фантазијата. == Географска распространетост == Мозанскиот регион се наоѓал на границата на Лиешката епископија, која имала силни политички врски со царевите на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]], како и со епископите од Келн. Главните уметнички центри во регионот биле градовите [[Лиеж]], Хуј, [[Динан (Белгија)|Динан]], Намир, Тонгерен, Мастрихт, Роермонд и [[Ахен]], како и голем број важни манастири: [[Сен Труден]] , Алденеик, Херкенроде, Авербоде, Мунстеренлденберг и.т.н. Мозанската уметност во својот врв имала силно влијание врз пограничните региони, особено врз уметноста на [[Рајнска Област|Рајнската Област]] ([[Келн]], [[Бон]]). Металните изработки од долината Меза биле истакнати и во источниот дел на [[Средна Европа]], особено во [[Австрија]], како што е прикажано на олтарот во Клостернојбург, [[Полска]], како што покажува Евангелието според Анастасија, па дури и во [[Унгарија]], како што се гледа во фрагменти од киворот на Петермоностора. == Најважни моменти од уметноста во Мосан == Мезанската романска уметност била опишана од историчарите на уметноста како првото златно време на холандската уметност (пред [[Ранофламанско сликарство|раното холандско сликарство]] и [[Златно време на холандското сликарство|холандското златно време]]). Обично терминот Мозанска уметност не ја вклучува [[Средновековна книжевност|средновековната книжевност]], иако Хајнрих фон Велдеке може да се смета за првиот поет кој пишувал на среднохоландски (како и на [[средногорногермански јазик]]). === Архитектура === Мозанската архитектура може да се смета за посебна гранка во [[Романска архитектура|романската архитектура]], регионален стил кој создал впечатливи цркви во Ахен, Лиеж и Мастрихт, како и манастири во руралните области. Целосно развиениот мозански стил од 12 век претставува мешавина помеѓу постарите традиции од долината на река Меза и странските влијанија, главно од [[Рајнска Област|Рајнската Област]] и [[Италија]]. Истакнат фактор во мезанската архитектура е затворената западна фасада. За жал, некои од најголемите цркви, особено катедралата во Лиеж и манастирите во Ставелот и Сен Труден, биле уништени. * Поранешна колегијална црква „Свети Вартоломеј“, Лиеж * Поранешна колегијална црква Сент Дени (Лиеж) * Поранешна колегијална црква „Свети Јован“, Лиеж * Поранешна колегијална црква на Пресвета Богородица, Хуј * Поранешна колегијална црква „Свети Ѓорѓи и Света Ода“, Амеј * Поранешна колегијална црква Свети Етјен, Ваха * Колегиумска црква Свети Фоилан, Фос-ла-Вил * Поранешна опатска црква Света Гертруда, Нивел * Колегиумска црква на Свети Урсмер, Лобес * Поранешната манастирска црква во Целес * Базилика Свети Серватиј, Мастрихт * Базилика на Пресвета Богородица, Мастрихт * Поранешна манастирска црква, Алденеик * Поранешна манастирска црква, Ролдук * Поранешна опатија црква, Сустерен * Поранешна опатиска црква, Свети Одилиенберг * Минстеркерк, Роермонд * [[Ахенска катедрала|Ахенската катедрала]] (западен дел) <gallery mode="packed"> File:Eglise-liege-stbarthelemy-janvier2006.jpg|алт=Liège, St Bartholomew's| Лиеж, Свети Вартоломеј File:Saint_Denis_Liège.jpg|алт=Liège, St Denis, westwork| Лиеж, Сен Дени, Вестворк File:00_Celles_Houyet.JPG|алт=Celles, Saint Hadelin's| Целес, Сент Хаделин File:Belgium,_Nijvel,_Main_Church.JPG|алт=Nivelles. Westwork abbey church| Нивелс. Црквата на опатија во Вестворк File:Kerk_aldeneik2.jpg|алт=Aldeneik, Westwork| Алденеик, Вестворк File:Maastricht_Sint-Servaasbasiliek_BW_2017-08-19_15-56-11_s.jpg|алт=Maastricht, St Servatius, westwork| Мастрихт, Свети Серватиј, западна страна File:Apsis_Onze_Lieve_Vrouwkerk_Maastricht.jpg|алт=Maastricht, Our Lady's, east front| Мастрихт, Богородица, источна страна File:Susteren,_Limburg,_basiliek_crop.JPG|алт=Susteren, Westwork| Сустерен, Вестворк File:Rolduc04.jpg|алт=Rolduc, Interior| Ролдук, Внатрешен простор </gallery> === Каменорезба === Мозанската каменорезба достигнала врв во 12 век во Мастрихт, Лиеж и Нивел. Мастришките резбари работеле на [[капител]]и и [[Релјеф (вајарство)|релјефи]] дури до [[Утрехт]], [[Бон]] и [[Ајзенах]]. * Резбани капители во западните галерии на базиликата Свети Серватиј, Мастрихт (12 век) * Резбани капители во Источниот хор на Базиликата „Пресвета Богородица“, Мастрихт (12 век) * Резбани капители во криптата на манастирската црква во Ролдук (12 век) * * Релјеф ''на Пјер Будон'' (12 век), музеј Куртиус, Лиеж * Самсон Портал, Колегиумска црква Света Гертруда, Нивел * Крштелница во [[Намир (покраина)|Намир]] * ''Релјеф „Заклетва на моштите'' “ (12 век), Базилика „Пресвета Богородица“, Мастрихт * ''Majestas Domini'' tympanum (12 век), базилика Свети Серватиј, Мастрихт * Двоен релјефен хорски екран (12 век), базилика Свети Серватиј, Мастрихт * Четириделен релјеф во црквата „Свети Петар“ [[Утрехт|во Утрехт]] <gallery mode="packed"> File:Interieur,_kapiteel_in_het_koor,_eerste_van_het_midden_-_Maastricht_-_20146493_-_RCE.jpg|алт=Maastricht, Basilica of Our Lady. Carved 4-fold capital| Мастрихт, Базилика на Пресвета Богородица. Резбан капител со четири прегради File:Maastricht_StServatius_Fight_monkey_dog.jpg|алт=Maastricht, St Servatius. Carved capital in westwork| Мастрихт, Свети Серватиј. Издлабен капитал во западниот дел File:Curtius_Romanesque_capital.jpg|алт=Liège, Curtius Museum. Carved capital from St Lambert's Cathedral| Лиеж, Музеј Куртиус. Резбана капителка од катедралата „Свети Ламберт“ File:PICT1346-Wartburg-Kapitell-Dragons.JPG|алт=Eisenach. Dragon capital in the Wartburg| [[Ајзенах]], [[Вартбург]] File:Vierge_Dom_Rupert.jpg|алт=Liège, Curtius Museum. 'Vierge de Dom Rupert'| Лиеж, музеј Куртиус. „Виерж де Дом Руперт“ File:Maastricht_OLV_Oath.jpg|алт=Maastricht, Church of Our Lady. 'Oath on the Relics'| Мастрихт, Црква на Пресвета Богородица. „Заклетва врз моштите“ File:Maastricht_StServatius_Sculpture1.jpg|алт=Maastricht, St Servatius. 2-part relief| Мастрихт, Свети Серватиј. 2-дел релјеф File:Pieterskerk_-_reliëf.JPG|алт=Utrecht, St Peter's. 4-part relief. Pontius Pilate pointing at Christ| [[Утрехт]], Свети Петар. Релјеф од 4 дела. [[Понтиј Пилат]] покажува кон Христос. </gallery> === Металоделство === Металната изработка се смета за висока уметност во регионот од 12 и почетокот на 13 век, кулминирајќи со делото на Николај Верденски, кое е со исклучително висок квалитет. Светилиштето на тројцата кралеви во Келнската катедрала, светилиштето Ана во Зигбург и светилиштето на Пресвета Богородица во Турне се меѓу неговите најдобри дела. Други важни металопреработувачи биле Рение де Иу и Иго д'Оиње. * Крстен фонт во црквата „Свети Вартоломеј“, Лиеж (почеток на +-12 век) од Рение де Иј * Светилиштето на Свети Серватиј (±1165) во Мастрихт * Светилиште на Свети Хаделин (1170, делумно 11 век) во Висе * Светилиште на Свети Ремакл во Ставелот * Светилиштата на Свети Домицијан и Свети Манголд (од Годефроид де Хуј, ±1172-1189) во Хуј * Светилиште на Пресвета Богородица (1205) во [[Богородична црква (Турне)|катедралата во Турне]] од Никола Верденски * Светилиште на тројцата кралеви во Келнската катедрала (1180) од Никола Верденски * Светилиштето на Карло Велики ( ''Карлшрајн'', 1215) и Светилиштето на Марија ( ''Мариеншрајн'', 1238), [[Ахенска катедрала|Ахенската катедрала]] * Лустерот [[Фридрих I Барбароса|Барбароса]] (1170), катедралата во Ахен * Препорачана маса на Педесетница (1160 &ndash; 1170, Музеј Клуни, [[Париз]] &ndash; [https://web.archive.org/web/20051017231309/http://www.musee-moyenage.fr/ang/pages/page_id18375_u1l2.htm] ) * Триптих во Ставелот. Библиотека Морган, [[Њујорк (град)|Њујорк Сити]] * Кивор на Свети Маур, сега во Бечов над Теплу * Основа на олтарот во Ставелот. Кралски музеи на уметност и историја, [[Брисел]] * Кивор со главата на [[Папа Александар I|папата Александар I]], Кралски музеи на уметност и историја, [[Брисел]] * Подножјето на таканаречениот Крст на Свети Бертин. Музеј на Сен-Омер <gallery perrow="5" mode="packed"> File:Renier_de_Huy_JPG0.jpg|алт=Baptismal font. St Bartholomew's, Liège| Крстен фонт. Свети Вартоломеј, Лиеж File:Stavelot.Triptych.jpg|алт=Stavelot Triptych, Morgan Library, New York| Триптих „Ставелот“, библиотека „Морган“, [[Њујорк (град)|Њујорк]] File:Louvre_MosanReliquary.jpg|алт=Mosan reliquary in the Louvre, Paris| Мосански кивор во [[Лувр]], [[Париз]] File:Hugo_d'Oignies_Evangeliary.jpg|алт=Book-cover by Hugo d'Oignies| Корица на книгата од Уго д'Оиње File:Barbarossaleuchter.jpg|алт=Barbarossa Chandelier, Aachen Cathedral| Лустерот Барбароса, катедралата во Ахен File:Schrijn_remaclus.jpg|алт=Shrine of Saint Remacle, Stavelot| Светилиште на Свети Ремакл, Ставелот File:Visé_-_Église_Saint-Martin_-_Châsse_de_Saint-Hadelin_02.JPG|алт=Shrine of Saint Hadelin, Visé| Светилиштето на Свети Хаделин, Визе File:MaastrichtNoodkist05.jpg|алт=Maastricht. Shrine of Saint Servatius| Мастрихт. Светилиштето на Свети Серватиј File:Karlsschrein_front_side_left.jpg|алт=Shrine of Charlemagne, Aachen Cathedral| Светилиште на Карло Велики, катедрала во Ахен File:Cologne_Cathedral_Shrine_of_Magi.jpg|алт=Shrine of the Three Kings, Cologne Cathedral| Светилиште на тројцата кралеви, [[Келнска катедрала]] </gallery> === Сликарство, илуминација и други уметнички дела === Многу малку преживеало од она што мора да било импресивно тело на мурали на мезанската уметност. Волфрам фон Ешенбах, во својот Парзивал ја изразил својата висока почит кон сликарите од Мастрихт (и Келн) (Парзивал, 158, 13-16). Илуминацијата на книгите, како и остатокот од уметноста, била во својот зенит во втората половина на 12 век. Главните центри биле опатијата Сен Лоран во Лиеж и опатиите во Ставелот и Лобс. Друга високо развиена уметност било емајлирањето на стаклестото тело, особено во техниката шампле. * Мурал на сводот на хорот (темелно реставриран). Базилика „Свети Серватиј“, Мастрихт * Библија од Ставело (XI век). Британска библиотека * Библија од Флореф (XII век). Британска библиотека, Лондон * Евангелие од Авербоде (XII век). Универзитетска библиотека, Лиеж * Ракописи од опатијата Сен Труден <gallery mode="packed"> File:StServaasOostkoor1.jpg|алт=Ceiling painting Basilica of Saint Servatius, Maastricht| Слика на таванот Базиликата Свети Серватиј, Мастрихт File:Christ_in_Majesty_-_Stavelot_Bible.png|алт=Page from Stavelot Bible, British Library| Страница од Ставелотската Библија, Британска библиотека File:Floreffe_Bible_01.jpg|алт=Page from Floreffe Bible, British Library| Страница од Флорефската Библијата , Британска библиотека File:Ivoire_de_Notger.jpg|алт=Evangeliary of Notger. Ivory and enamel| Евангелија од Нотгер. Слонова коска и емајл File:Évangéliaire_d'Averbode,_f17.JPG|алт=Evangeliary of Averbode, Liège University Library| Евангелиер од Авербоде, библиотека на Универзитетот во Лиеж File:Mosan_Workshop_-_Jacob_Blessing_Manasses_and_Ephraim_-_Walters_4497.jpg|алт=Jacob Blessing Manasses and Ephraim, champlevé enamel| Јаков ги благословува Манасиј и Ефрем, шампеловен емајл </gallery> == Наводи == {{наводи}} * {{commons category-inline|Mosan art}} {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Мезанска уметност| ]] [[Категорија:Романска архитектура]] [[Категорија:Романика]] spobbjp9avqi88mebbx4flnv2fp82tb 5648421 5648420 2026-10-21T08:39:09Z Тиверополник 1815 Тиверополник ја премести страницата [[Мосанска уметност]] на [[Мезанска уметност]] 5648420 wikitext text/x-wiki [[File:MaastrichtOLV11.jpg|десно|мини| [[Мастрихт]], Базилика на Пресвета Богородица (12 век)]] [[File:École_mosane_-_Tympan_d'Apollon.jpg|десно|мини| Музеј Курциус, Лиеж. Релјеф ''од Пјер Будон'' или ''Аполон'' (12 век)]] [[File:Renier_de_Huy_JPG01.jpg|десно|мини| Лиеж, црквата „Свети Вартоломеј“]] [[File:Sint_Odiliënberg_Basilika2.JPG|десно|мини| Свети Одилјенберг. Базиликата Свети Виро, Плехелм и Отгер]] '''Мезанска уметност''' — регионален стил на уметност кој се развил по долината на реката [[Меза]] во денешна [[Белгија]], [[Холандија]] и [[Германија]]. Иако во поширока смисла терминот се однесува на уметноста од овој регион од сите периоди, генерално се однесува на [[Романика|романската уметност]], при што мозанската [[романска архитектура]], [[Каменорезачки занает|каменорезбата]], металоделството, [[емајл]]ирањето и [[Илуминиран ракопис|илуминацијата на ракописи]] достигнале високо ниво на развој во текот на 11, 12 и 13 век. Долината на реката [[Меза]] се наоѓала во срцето на поранешното [[Каролиншко Царство]] и затоа стилот во голема мера се темели на наследството на [[Каролиншка уметност|каролиншката уметничка]] традиција. Така, мозанската уметност содржи силни класични елементи, која ја одделува од меѓународниот романски стил што се среќава на други места во тој период, на пример во Франција,<ref>[http://www.musee-moyenage.fr/ang/pages/page_id18376_u1l2.htm www.musee-moyenage.fr] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20051017230516/http://www.musee-moyenage.fr/ang/pages/page_id18376_u1l2.htm|date=2005-10-17}}</ref> Германија <ref>[http://www.musee-moyenage.fr/ang/pages/page_id18362_u1l2.htm www.musee-moyenage.fr] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20051017081429/http://www.musee-moyenage.fr/ang/pages/page_id18362_u1l2.htm|date=2005-10-17}}</ref> Шпанија и Италија. Сепак, таа споделува елементи од романската уметност, како што е третманот на просторот. Иако [[иконографија]]та на уметноста во долината Меза од 11 и 12 век во голема мера се потпира на [[Библија|библиска]] инспирација, некои од богато изрезбаните капители во двете главни цркви во Мастрихт прикажуваат сцени од многу аспекти од секојдневниот живот, како и слики од еден интригантен свет на фантазијата. == Географска распространетост == Мозанскиот регион се наоѓал на границата на Лиешката епископија, која имала силни политички врски со царевите на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]], како и со епископите од Келн. Главните уметнички центри во регионот биле градовите [[Лиеж]], Хуј, [[Динан (Белгија)|Динан]], Намир, Тонгерен, Мастрихт, Роермонд и [[Ахен]], како и голем број важни манастири: [[Сен Труден]] , Алденеик, Херкенроде, Авербоде, Мунстеренлденберг и.т.н. Мозанската уметност во својот врв имала силно влијание врз пограничните региони, особено врз уметноста на [[Рајнска Област|Рајнската Област]] ([[Келн]], [[Бон]]). Металните изработки од долината Меза биле истакнати и во источниот дел на [[Средна Европа]], особено во [[Австрија]], како што е прикажано на олтарот во Клостернојбург, [[Полска]], како што покажува Евангелието според Анастасија, па дури и во [[Унгарија]], како што се гледа во фрагменти од киворот на Петермоностора. == Најважни моменти од уметноста во Мосан == Мезанската романска уметност била опишана од историчарите на уметноста како првото златно време на холандската уметност (пред [[Ранофламанско сликарство|раното холандско сликарство]] и [[Златно време на холандското сликарство|холандското златно време]]). Обично терминот Мозанска уметност не ја вклучува [[Средновековна книжевност|средновековната книжевност]], иако Хајнрих фон Велдеке може да се смета за првиот поет кој пишувал на среднохоландски (како и на [[средногорногермански јазик]]). === Архитектура === Мозанската архитектура може да се смета за посебна гранка во [[Романска архитектура|романската архитектура]], регионален стил кој создал впечатливи цркви во Ахен, Лиеж и Мастрихт, како и манастири во руралните области. Целосно развиениот мозански стил од 12 век претставува мешавина помеѓу постарите традиции од долината на река Меза и странските влијанија, главно од [[Рајнска Област|Рајнската Област]] и [[Италија]]. Истакнат фактор во мезанската архитектура е затворената западна фасада. За жал, некои од најголемите цркви, особено катедралата во Лиеж и манастирите во Ставелот и Сен Труден, биле уништени. * Поранешна колегијална црква „Свети Вартоломеј“, Лиеж * Поранешна колегијална црква Сент Дени (Лиеж) * Поранешна колегијална црква „Свети Јован“, Лиеж * Поранешна колегијална црква на Пресвета Богородица, Хуј * Поранешна колегијална црква „Свети Ѓорѓи и Света Ода“, Амеј * Поранешна колегијална црква Свети Етјен, Ваха * Колегиумска црква Свети Фоилан, Фос-ла-Вил * Поранешна опатска црква Света Гертруда, Нивел * Колегиумска црква на Свети Урсмер, Лобес * Поранешната манастирска црква во Целес * Базилика Свети Серватиј, Мастрихт * Базилика на Пресвета Богородица, Мастрихт * Поранешна манастирска црква, Алденеик * Поранешна манастирска црква, Ролдук * Поранешна опатија црква, Сустерен * Поранешна опатиска црква, Свети Одилиенберг * Минстеркерк, Роермонд * [[Ахенска катедрала|Ахенската катедрала]] (западен дел) <gallery mode="packed"> File:Eglise-liege-stbarthelemy-janvier2006.jpg|алт=Liège, St Bartholomew's| Лиеж, Свети Вартоломеј File:Saint_Denis_Liège.jpg|алт=Liège, St Denis, westwork| Лиеж, Сен Дени, Вестворк File:00_Celles_Houyet.JPG|алт=Celles, Saint Hadelin's| Целес, Сент Хаделин File:Belgium,_Nijvel,_Main_Church.JPG|алт=Nivelles. Westwork abbey church| Нивелс. Црквата на опатија во Вестворк File:Kerk_aldeneik2.jpg|алт=Aldeneik, Westwork| Алденеик, Вестворк File:Maastricht_Sint-Servaasbasiliek_BW_2017-08-19_15-56-11_s.jpg|алт=Maastricht, St Servatius, westwork| Мастрихт, Свети Серватиј, западна страна File:Apsis_Onze_Lieve_Vrouwkerk_Maastricht.jpg|алт=Maastricht, Our Lady's, east front| Мастрихт, Богородица, источна страна File:Susteren,_Limburg,_basiliek_crop.JPG|алт=Susteren, Westwork| Сустерен, Вестворк File:Rolduc04.jpg|алт=Rolduc, Interior| Ролдук, Внатрешен простор </gallery> === Каменорезба === Мозанската каменорезба достигнала врв во 12 век во Мастрихт, Лиеж и Нивел. Мастришките резбари работеле на [[капител]]и и [[Релјеф (вајарство)|релјефи]] дури до [[Утрехт]], [[Бон]] и [[Ајзенах]]. * Резбани капители во западните галерии на базиликата Свети Серватиј, Мастрихт (12 век) * Резбани капители во Источниот хор на Базиликата „Пресвета Богородица“, Мастрихт (12 век) * Резбани капители во криптата на манастирската црква во Ролдук (12 век) * * Релјеф ''на Пјер Будон'' (12 век), музеј Куртиус, Лиеж * Самсон Портал, Колегиумска црква Света Гертруда, Нивел * Крштелница во [[Намир (покраина)|Намир]] * ''Релјеф „Заклетва на моштите'' “ (12 век), Базилика „Пресвета Богородица“, Мастрихт * ''Majestas Domini'' tympanum (12 век), базилика Свети Серватиј, Мастрихт * Двоен релјефен хорски екран (12 век), базилика Свети Серватиј, Мастрихт * Четириделен релјеф во црквата „Свети Петар“ [[Утрехт|во Утрехт]] <gallery mode="packed"> File:Interieur,_kapiteel_in_het_koor,_eerste_van_het_midden_-_Maastricht_-_20146493_-_RCE.jpg|алт=Maastricht, Basilica of Our Lady. Carved 4-fold capital| Мастрихт, Базилика на Пресвета Богородица. Резбан капител со четири прегради File:Maastricht_StServatius_Fight_monkey_dog.jpg|алт=Maastricht, St Servatius. Carved capital in westwork| Мастрихт, Свети Серватиј. Издлабен капитал во западниот дел File:Curtius_Romanesque_capital.jpg|алт=Liège, Curtius Museum. Carved capital from St Lambert's Cathedral| Лиеж, Музеј Куртиус. Резбана капителка од катедралата „Свети Ламберт“ File:PICT1346-Wartburg-Kapitell-Dragons.JPG|алт=Eisenach. Dragon capital in the Wartburg| [[Ајзенах]], [[Вартбург]] File:Vierge_Dom_Rupert.jpg|алт=Liège, Curtius Museum. 'Vierge de Dom Rupert'| Лиеж, музеј Куртиус. „Виерж де Дом Руперт“ File:Maastricht_OLV_Oath.jpg|алт=Maastricht, Church of Our Lady. 'Oath on the Relics'| Мастрихт, Црква на Пресвета Богородица. „Заклетва врз моштите“ File:Maastricht_StServatius_Sculpture1.jpg|алт=Maastricht, St Servatius. 2-part relief| Мастрихт, Свети Серватиј. 2-дел релјеф File:Pieterskerk_-_reliëf.JPG|алт=Utrecht, St Peter's. 4-part relief. Pontius Pilate pointing at Christ| [[Утрехт]], Свети Петар. Релјеф од 4 дела. [[Понтиј Пилат]] покажува кон Христос. </gallery> === Металоделство === Металната изработка се смета за висока уметност во регионот од 12 и почетокот на 13 век, кулминирајќи со делото на Николај Верденски, кое е со исклучително висок квалитет. Светилиштето на тројцата кралеви во Келнската катедрала, светилиштето Ана во Зигбург и светилиштето на Пресвета Богородица во Турне се меѓу неговите најдобри дела. Други важни металопреработувачи биле Рение де Иу и Иго д'Оиње. * Крстен фонт во црквата „Свети Вартоломеј“, Лиеж (почеток на +-12 век) од Рение де Иј * Светилиштето на Свети Серватиј (±1165) во Мастрихт * Светилиште на Свети Хаделин (1170, делумно 11 век) во Висе * Светилиште на Свети Ремакл во Ставелот * Светилиштата на Свети Домицијан и Свети Манголд (од Годефроид де Хуј, ±1172-1189) во Хуј * Светилиште на Пресвета Богородица (1205) во [[Богородична црква (Турне)|катедралата во Турне]] од Никола Верденски * Светилиште на тројцата кралеви во Келнската катедрала (1180) од Никола Верденски * Светилиштето на Карло Велики ( ''Карлшрајн'', 1215) и Светилиштето на Марија ( ''Мариеншрајн'', 1238), [[Ахенска катедрала|Ахенската катедрала]] * Лустерот [[Фридрих I Барбароса|Барбароса]] (1170), катедралата во Ахен * Препорачана маса на Педесетница (1160 &ndash; 1170, Музеј Клуни, [[Париз]] &ndash; [https://web.archive.org/web/20051017231309/http://www.musee-moyenage.fr/ang/pages/page_id18375_u1l2.htm] ) * Триптих во Ставелот. Библиотека Морган, [[Њујорк (град)|Њујорк Сити]] * Кивор на Свети Маур, сега во Бечов над Теплу * Основа на олтарот во Ставелот. Кралски музеи на уметност и историја, [[Брисел]] * Кивор со главата на [[Папа Александар I|папата Александар I]], Кралски музеи на уметност и историја, [[Брисел]] * Подножјето на таканаречениот Крст на Свети Бертин. Музеј на Сен-Омер <gallery perrow="5" mode="packed"> File:Renier_de_Huy_JPG0.jpg|алт=Baptismal font. St Bartholomew's, Liège| Крстен фонт. Свети Вартоломеј, Лиеж File:Stavelot.Triptych.jpg|алт=Stavelot Triptych, Morgan Library, New York| Триптих „Ставелот“, библиотека „Морган“, [[Њујорк (град)|Њујорк]] File:Louvre_MosanReliquary.jpg|алт=Mosan reliquary in the Louvre, Paris| Мосански кивор во [[Лувр]], [[Париз]] File:Hugo_d'Oignies_Evangeliary.jpg|алт=Book-cover by Hugo d'Oignies| Корица на книгата од Уго д'Оиње File:Barbarossaleuchter.jpg|алт=Barbarossa Chandelier, Aachen Cathedral| Лустерот Барбароса, катедралата во Ахен File:Schrijn_remaclus.jpg|алт=Shrine of Saint Remacle, Stavelot| Светилиште на Свети Ремакл, Ставелот File:Visé_-_Église_Saint-Martin_-_Châsse_de_Saint-Hadelin_02.JPG|алт=Shrine of Saint Hadelin, Visé| Светилиштето на Свети Хаделин, Визе File:MaastrichtNoodkist05.jpg|алт=Maastricht. Shrine of Saint Servatius| Мастрихт. Светилиштето на Свети Серватиј File:Karlsschrein_front_side_left.jpg|алт=Shrine of Charlemagne, Aachen Cathedral| Светилиште на Карло Велики, катедрала во Ахен File:Cologne_Cathedral_Shrine_of_Magi.jpg|алт=Shrine of the Three Kings, Cologne Cathedral| Светилиште на тројцата кралеви, [[Келнска катедрала]] </gallery> === Сликарство, илуминација и други уметнички дела === Многу малку преживеало од она што мора да било импресивно тело на мурали на мезанската уметност. Волфрам фон Ешенбах, во својот Парзивал ја изразил својата висока почит кон сликарите од Мастрихт (и Келн) (Парзивал, 158, 13-16). Илуминацијата на книгите, како и остатокот од уметноста, била во својот зенит во втората половина на 12 век. Главните центри биле опатијата Сен Лоран во Лиеж и опатиите во Ставелот и Лобс. Друга високо развиена уметност било емајлирањето на стаклестото тело, особено во техниката шампле. * Мурал на сводот на хорот (темелно реставриран). Базилика „Свети Серватиј“, Мастрихт * Библија од Ставело (XI век). Британска библиотека * Библија од Флореф (XII век). Британска библиотека, Лондон * Евангелие од Авербоде (XII век). Универзитетска библиотека, Лиеж * Ракописи од опатијата Сен Труден <gallery mode="packed"> File:StServaasOostkoor1.jpg|алт=Ceiling painting Basilica of Saint Servatius, Maastricht| Слика на таванот Базиликата Свети Серватиј, Мастрихт File:Christ_in_Majesty_-_Stavelot_Bible.png|алт=Page from Stavelot Bible, British Library| Страница од Ставелотската Библија, Британска библиотека File:Floreffe_Bible_01.jpg|алт=Page from Floreffe Bible, British Library| Страница од Флорефската Библијата , Британска библиотека File:Ivoire_de_Notger.jpg|алт=Evangeliary of Notger. Ivory and enamel| Евангелија од Нотгер. Слонова коска и емајл File:Évangéliaire_d'Averbode,_f17.JPG|алт=Evangeliary of Averbode, Liège University Library| Евангелиер од Авербоде, библиотека на Универзитетот во Лиеж File:Mosan_Workshop_-_Jacob_Blessing_Manasses_and_Ephraim_-_Walters_4497.jpg|алт=Jacob Blessing Manasses and Ephraim, champlevé enamel| Јаков ги благословува Манасиј и Ефрем, шампеловен емајл </gallery> == Наводи == {{наводи}} * {{commons category-inline|Mosan art}} {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Мезанска уметност| ]] [[Категорија:Романска архитектура]] [[Категорија:Романика]] spobbjp9avqi88mebbx4flnv2fp82tb 5648428 5648421 2026-10-21T08:43:42Z Тиверополник 1815 5648428 wikitext text/x-wiki [[File:MaastrichtOLV11.jpg|десно|мини| [[Мастрихт]], Базилика на Пресвета Богородица (12 век)]] [[File:École_mosane_-_Tympan_d'Apollon.jpg|десно|мини| Музеј Курциус, Лиеж. Релјеф ''од Пјер Будон'' или ''Аполон'' (12 век)]] [[File:Renier_de_Huy_JPG01.jpg|десно|мини| Лиеж, црквата „Свети Вартоломеј“]] [[File:Sint_Odiliënberg_Basilika2.JPG|десно|мини| Свети Одилјенберг. Базиликата Свети Виро, Плехелм и Отгер]] '''Мезанска уметност''' — регионален стил на уметност кој се развил по долината на реката [[Меза]] во денешна [[Белгија]], [[Холандија]] и [[Германија]]. Иако во поширока смисла терминот се однесува на уметноста од овој регион од сите периоди, генерално се однесува на [[Романика|романската уметност]], при што мозанската [[романска архитектура]], [[Каменорезачки занает|каменорезбата]], металоделството, [[емајл]]ирањето и [[Илуминиран ракопис|илуминацијата на ракописи]] достигнале високо ниво на развој во текот на 11, 12 и 13 век. Долината на реката [[Меза]] се наоѓала во срцето на поранешното [[Каролиншко Царство]] и затоа стилот во голема мера се темели на наследството на [[Каролиншка уметност|каролиншката уметничка]] традиција. Така, мозанската уметност содржи силни класични елементи, која ја одделува од меѓународниот романски стил што се среќава на други места во тој период, на пример во Франција,<ref>[http://www.musee-moyenage.fr/ang/pages/page_id18376_u1l2.htm www.musee-moyenage.fr] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20051017230516/http://www.musee-moyenage.fr/ang/pages/page_id18376_u1l2.htm|date=2005-10-17}}</ref> Германија <ref>[http://www.musee-moyenage.fr/ang/pages/page_id18362_u1l2.htm www.musee-moyenage.fr] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20051017081429/http://www.musee-moyenage.fr/ang/pages/page_id18362_u1l2.htm|date=2005-10-17}}</ref> Шпанија и Италија. Сепак, таа споделува елементи од романската уметност, како што е третманот на просторот. Иако [[иконографија]]та на уметноста во долината Меза од 11 и 12 век во голема мера се потпира на [[Библија|библиска]] инспирација, некои од богато изрезбаните капители во двете главни цркви во Мастрихт прикажуваат сцени од многу аспекти од секојдневниот живот, како и слики од еден интригантен свет на фантазијата. == Географска распространетост == Мозанскиот регион се наоѓал на границата на Лиешката епископија, која имала силни политички врски со царевите на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]], како и со епископите од Келн. Главните уметнички центри во регионот биле градовите [[Лиеж]], Хуј, [[Динан (Белгија)|Динан]], Намир, Тонгерен, Мастрихт, Роермонд и [[Ахен]], како и голем број важни манастири: [[Сен Труден]] , Алденеик, Херкенроде, Авербоде, Мунстеренлденберг и.т.н. Мозанската уметност во својот врв имала силно влијание врз пограничните региони, особено врз уметноста на [[Рајнска Област|Рајнската Област]] ([[Келн]], [[Бон]]). Металните изработки од долината Меза биле истакнати и во источниот дел на [[Средна Европа]], особено во [[Австрија]], како што е прикажано на олтарот во Клостернојбург, [[Полска]], како што покажува Евангелието според Анастасија, па дури и во [[Унгарија]], како што се гледа во фрагменти од киворот на Петермоностора. == Најважни моменти од уметноста во Мосан == Мезанската романска уметност била опишана од историчарите на уметноста како првото златно време на холандската уметност (пред [[Ранофламанско сликарство|раното холандско сликарство]] и [[Златно време на холандското сликарство|холандското златно време]]). Обично терминот Мозанска уметност не ја вклучува [[Средновековна книжевност|средновековната книжевност]], иако Хајнрих фон Велдеке може да се смета за првиот поет кој пишувал на среднохоландски (како и на [[средногорногермански јазик]]). === Архитектура === Мозанската архитектура може да се смета за посебна гранка во [[Романска архитектура|романската архитектура]], регионален стил кој создал впечатливи цркви во Ахен, Лиеж и Мастрихт, како и манастири во руралните области. Целосно развиениот мозански стил од 12 век претставува мешавина помеѓу постарите традиции од долината на река Меза и странските влијанија, главно од [[Рајнска Област|Рајнската Област]] и [[Италија]]. Истакнат фактор во мезанската архитектура е затворената западна фасада. За жал, некои од најголемите цркви, особено катедралата во Лиеж и манастирите во Ставелот и Сен Труден, биле уништени. * Поранешна колегијална црква „Свети Вартоломеј“, Лиеж * Поранешна колегијална црква Сент Дени (Лиеж) * Поранешна колегијална црква „Свети Јован“, Лиеж * Поранешна колегијална црква на Пресвета Богородица, Хуј * Поранешна колегијална црква „Свети Ѓорѓи и Света Ода“, Амеј * Поранешна колегијална црква Свети Етјен, Ваха * Колегиумска црква Свети Фоилан, Фос-ла-Вил * Поранешна опатска црква Света Гертруда, Нивел * Колегиумска црква на Свети Урсмер, Лобес * Поранешната манастирска црква во Целес * Базилика Свети Серватиј, Мастрихт * Базилика на Пресвета Богородица, Мастрихт * Поранешна манастирска црква, Алденеик * Поранешна манастирска црква, Ролдук * Поранешна опатија црква, Сустерен * Поранешна опатиска црква, Свети Одилиенберг * Минстеркерк, Роермонд * [[Ахенска катедрала|Ахенската катедрала]] (западен дел) <gallery mode="packed"> File:Eglise-liege-stbarthelemy-janvier2006.jpg|алт=Liège, St Bartholomew's| Лиеж, Свети Вартоломеј File:Saint_Denis_Liège.jpg|алт=Liège, St Denis, westwork| Лиеж, Сен Дени, Вестворк File:00_Celles_Houyet.JPG|алт=Celles, Saint Hadelin's| Целес, Сент Хаделин File:Belgium,_Nijvel,_Main_Church.JPG|алт=Nivelles. Westwork abbey church| Нивелс. Црквата на опатија во Вестворк File:Kerk_aldeneik2.jpg|алт=Aldeneik, Westwork| Алденеик, Вестворк File:Maastricht_Sint-Servaasbasiliek_BW_2017-08-19_15-56-11_s.jpg|алт=Maastricht, St Servatius, westwork| Мастрихт, Свети Серватиј, западна страна File:Apsis_Onze_Lieve_Vrouwkerk_Maastricht.jpg|алт=Maastricht, Our Lady's, east front| Мастрихт, Богородица, источна страна File:Susteren,_Limburg,_basiliek_crop.JPG|алт=Susteren, Westwork| Сустерен, Вестворк File:Rolduc04.jpg|алт=Rolduc, Interior| Ролдук, Внатрешен простор </gallery> === Каменорезба === Мозанската каменорезба достигнала врв во 12 век во Мастрихт, Лиеж и Нивел. Мастришките резбари работеле на [[капител]]и и [[Релјеф (вајарство)|релјефи]] дури до [[Утрехт]], [[Бон]] и [[Ајзенах]]. * Резбани капители во западните галерии на базиликата Свети Серватиј, Мастрихт (12 век) * Резбани капители во Источниот хор на Базиликата „Пресвета Богородица“, Мастрихт (12 век) * Резбани капители во криптата на манастирската црква во Ролдук (12 век) * * Релјеф ''на Пјер Будон'' (12 век), музеј Куртиус, Лиеж * Самсон Портал, Колегиумска црква Света Гертруда, Нивел * Крштелница во [[Намир (покраина)|Намир]] * ''Релјеф „Заклетва на моштите'' “ (12 век), Базилика „Пресвета Богородица“, Мастрихт * ''Majestas Domini'' tympanum (12 век), базилика Свети Серватиј, Мастрихт * Двоен релјефен хорски екран (12 век), базилика Свети Серватиј, Мастрихт * Четириделен релјеф во црквата „Свети Петар“ [[Утрехт|во Утрехт]] <gallery mode="packed"> File:Interieur,_kapiteel_in_het_koor,_eerste_van_het_midden_-_Maastricht_-_20146493_-_RCE.jpg|алт=Maastricht, Basilica of Our Lady. Carved 4-fold capital| Мастрихт, Базилика на Пресвета Богородица. Резбан капител со четири прегради File:Maastricht_StServatius_Fight_monkey_dog.jpg|алт=Maastricht, St Servatius. Carved capital in westwork| Мастрихт, Свети Серватиј. Издлабен капитал во западниот дел File:Curtius_Romanesque_capital.jpg|алт=Liège, Curtius Museum. Carved capital from St Lambert's Cathedral| Лиеж, Музеј Куртиус. Резбана капителка од катедралата „Свети Ламберт“ File:PICT1346-Wartburg-Kapitell-Dragons.JPG|алт=Eisenach. Dragon capital in the Wartburg| [[Ајзенах]], [[Вартбург]] File:Vierge_Dom_Rupert.jpg|алт=Liège, Curtius Museum. 'Vierge de Dom Rupert'| Лиеж, музеј Куртиус. „Виерж де Дом Руперт“ File:Maastricht_OLV_Oath.jpg|алт=Maastricht, Church of Our Lady. 'Oath on the Relics'| Мастрихт, Црква на Пресвета Богородица. „Заклетва врз моштите“ File:Maastricht_StServatius_Sculpture1.jpg|алт=Maastricht, St Servatius. 2-part relief| Мастрихт, Свети Серватиј. 2-дел релјеф File:Pieterskerk_-_reliëf.JPG|алт=Utrecht, St Peter's. 4-part relief. Pontius Pilate pointing at Christ| [[Утрехт]], Свети Петар. Релјеф од 4 дела. [[Понтиј Пилат]] покажува кон Христос. </gallery> === Металоделство === Металната изработка се смета за висока уметност во регионот од 12 и почетокот на 13 век, кулминирајќи со делото на Николај Верденски, кое е со исклучително висок квалитет. Светилиштето на тројцата кралеви во Келнската катедрала, светилиштето Ана во Зигбург и светилиштето на Пресвета Богородица во Турне се меѓу неговите најдобри дела. Други важни металопреработувачи биле Рение де Иу и Иго д'Оиње. * Крстен фонт во црквата „Свети Вартоломеј“, Лиеж (почеток на +-12 век) од Рение де Иј * Светилиштето на Свети Серватиј (±1165) во Мастрихт * Светилиште на Свети Хаделин (1170, делумно 11 век) во Висе * Светилиште на Свети Ремакл во Ставелот * Светилиштата на Свети Домицијан и Свети Манголд (од Годефроид де Хуј, ±1172-1189) во Хуј * Светилиште на Пресвета Богородица (1205) во [[Богородична црква (Турне)|катедралата во Турне]] од Никола Верденски * Светилиште на тројцата кралеви во Келнската катедрала (1180) од Никола Верденски * Светилиштето на Карло Велики ( ''Карлшрајн'', 1215) и Светилиштето на Марија ( ''Мариеншрајн'', 1238), [[Ахенска катедрала|Ахенската катедрала]] * Лустерот [[Фридрих I Барбароса|Барбароса]] (1170), катедралата во Ахен * Препорачана маса на Педесетница (1160 &ndash; 1170, Музеј Клуни, [[Париз]] &ndash; [https://web.archive.org/web/20051017231309/http://www.musee-moyenage.fr/ang/pages/page_id18375_u1l2.htm] ) * Триптих во Ставелот. Библиотека Морган, [[Њујорк (град)|Њујорк Сити]] * Кивор на Свети Маур, сега во Бечов над Теплу * Основа на олтарот во Ставелот. Кралски музеи на уметност и историја, [[Брисел]] * Кивор со главата на [[Папа Александар I|папата Александар I]], Кралски музеи на уметност и историја, [[Брисел]] * Подножјето на таканаречениот Крст на Свети Бертин. Музеј на Сен-Омер <gallery perrow="5" mode="packed"> File:Renier_de_Huy_JPG0.jpg|алт=Baptismal font. St Bartholomew's, Liège| Крстен фонт. Свети Вартоломеј, Лиеж File:Stavelot.Triptych.jpg|алт=Stavelot Triptych, Morgan Library, New York| Триптих „Ставелот“, библиотека „Морган“, [[Њујорк (град)|Њујорк]] File:Louvre_MosanReliquary.jpg|алт=Mosan reliquary in the Louvre, Paris| Мосански кивор во [[Лувр]], [[Париз]] File:Hugo_d'Oignies_Evangeliary.jpg|алт=Book-cover by Hugo d'Oignies| Корица на книгата од Уго д'Оиње File:Barbarossaleuchter.jpg|алт=Barbarossa Chandelier, Aachen Cathedral| Лустерот Барбароса, катедралата во Ахен File:Schrijn_remaclus.jpg|алт=Shrine of Saint Remacle, Stavelot| Светилиште на Свети Ремакл, Ставелот File:Visé_-_Église_Saint-Martin_-_Châsse_de_Saint-Hadelin_02.JPG|алт=Shrine of Saint Hadelin, Visé| Светилиштето на Свети Хаделин, Визе File:MaastrichtNoodkist05.jpg|алт=Maastricht. Shrine of Saint Servatius| Мастрихт. Светилиштето на Свети Серватиј File:Karlsschrein_front_side_left.jpg|алт=Shrine of Charlemagne, Aachen Cathedral| Светилиште на Карло Велики, катедрала во Ахен File:Cologne_Cathedral_Shrine_of_Magi.jpg|алт=Shrine of the Three Kings, Cologne Cathedral| Светилиште на тројцата кралеви, [[Келнска катедрала]] </gallery> === Сликарство, илуминација и други уметнички дела === Многу малку преживеало од она што мора да било импресивно тело на мурали на мезанската уметност. Волфрам фон Ешенбах, во својот Парзивал ја изразил својата висока почит кон сликарите од Мастрихт (и Келн) (Парзивал, 158, 13-16). Илуминацијата на книгите, како и остатокот од уметноста, била во својот зенит во втората половина на 12 век. Главните центри биле опатијата Сен Лоран во Лиеж и опатиите во Ставелот и Лобс. Друга високо развиена уметност било емајлирањето на стаклестото тело, особено во техниката шампле. * Мурал на сводот на хорот (темелно реставриран). Базилика „Свети Серватиј“, Мастрихт * Библија од Ставело (XI век). Британска библиотека * Библија од Флореф (XII век). Британска библиотека, Лондон * Евангелие од Авербоде (XII век). Универзитетска библиотека, Лиеж * Ракописи од опатијата Сен Труден <gallery mode="packed"> File:StServaasOostkoor1.jpg|алт=Ceiling painting Basilica of Saint Servatius, Maastricht| Слика на таванот Базиликата Свети Серватиј, Мастрихт File:Christ_in_Majesty_-_Stavelot_Bible.png|алт=Page from Stavelot Bible, British Library| Страница од Ставелотската Библија, Британска библиотека File:Floreffe_Bible_01.jpg|алт=Page from Floreffe Bible, British Library| Страница од Флорефската Библијата , Британска библиотека File:Ivoire_de_Notger.jpg|алт=Evangeliary of Notger. Ivory and enamel| Евангелија од Нотгер. Слонова коска и емајл File:Évangéliaire_d'Averbode,_f17.JPG|алт=Evangeliary of Averbode, Liège University Library| Евангелиер од Авербоде, библиотека на Универзитетот во Лиеж File:Mosan_Workshop_-_Jacob_Blessing_Manasses_and_Ephraim_-_Walters_4497.jpg|алт=Jacob Blessing Manasses and Ephraim, champlevé enamel| Јаков ги благословува Манасиј и Ефрем, шампеловен емајл </gallery> == Наводи == {{наводи}} * {{commons category-inline|Mosan art}} {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Мезанска уметност| ]] [[Категорија:Романска архитектура во Белгија]] gj5m49ivyjd2md5zeodz43xj5x4bw8u Разговор:Мезанска уметност 1 1403780 5648423 5631575 2026-10-21T08:39:10Z Тиверополник 1815 Тиверополник ја премести страницата [[Разговор:Мосанска уметност]] на [[Разговор:Мезанска уметност]] 5631575 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Готска уметност во Милано 0 1403794 5648437 5647009 2026-10-21T08:51:33Z Тиверополник 1815 5648437 wikitext text/x-wiki [[File:5240MilanoDuomo.JPG|мини| Апсидален поглед на [[Миланска катедрала|Миланската катедрала]].]] '''Готската уметност во Милано''' го означува уметничкиот период на [[Милано|градот]] на преминот од втората половина на 13 век до првата половина на 15 век. [[Готски стил|Готскиот стил]], првично воведен на миланска територија од цистерцијанските монаси, бил главен уметнички стил на огромната покровителска и самопрославувачка агенда на семејството [[Династија Висконти|Висконти]], владетели на Милано, чие управување над градот обично се поврзува со миланскиот готски период. == Историска позадина == [[File:LF150v_of_the_Visconti_Hours.jpg|лево|мини| Официоло на [[Џан Галеацо Висконти]] со симболите на лозата Висконти.]] Како конвенционален датум за почетокот на готскиот период на територијата на миланската феудална династија, често се наведува доаѓањето на власт на семејството [[Династија Висконти|Висконти]] во 1282 година.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=5}}.</ref> Така, ширењето на новите уметнички трендови од надвор од [[Алпите]] дошло подоцна отколку во [[Средна Италија]], каде што цистерцијанската готика веќе речиси еден век порано ги создала Фосановата опатија (1187) и Казамарската опатија (1203).<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=6}}.</ref> Ова доцнење во воведувањето на готскиот стил во миланската област може да се објасни со силното и длабоко вкоренето присуство на [[Романска архитектура|романската архитектура]], а исто така и преку врската помеѓу оваа архитектура и [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]], која не била залудно надмината само со новиот политички курс на Висконтиското кнежевство.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=8}}.</ref> Датата во секој случај е приближна, бидејќи првиот примерок на готска уметност се појавил во Милано од цистерцијански монаси во првата половина на 13 век: во 1221 година, манастирот Кјаравале бил осветен од епископот Енрико Сетала. Во исто време, готскиот стил не се проширил на значителен начин на територијата, со стилски карактеристики силно под влијание на романескниот стил, сè до диаѓањето на [[Ацоне Висконти]] помеѓу 1329 и 1339 година, кој вовел уметници од [[Пиза]] и [[Фиренца]] на својот двор.<ref>{{Harvard citation text|Fiore|p=166}}.</ref><ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=9}}.</ref> Обемната програма за поддршка на уметноста која ја започна Ацоне Висконти ја продолжил и неговиот наследник Бернабо Висконти, но особено [[Џан Галеацо Висконти|Џан Галеацо]]: под негово водство било отворено најголемото италијанско готско градилиште за изградба на новата градска катедрала. За ова дело, кое во умот на војводата би било монументално и грандиозно, архитекти и уметници од цела [[Европа]] биле повикани во [[Милано]]: постојаната конфронтација меѓу местните и странските работници помогнала да се созрее ломбардскиот готски стил, кој претходно бил поврзан со силното романско наследство, создавајќи синтеза меѓу [[Италијанска готска архитектура|италијанската]] и европската готска архитектура.<ref>{{Harvard citation text|Fiore|p=169}}.</ref><ref name="Harvard citation text|Rossi">{{Harvard citation text|Rossi}}.</ref> По падот поради турбулентниот политички период по смртта на Џан Галеацо Висконти, уметничкиот сјај на Милано повторно се развил под водство на [[Филипо Марија Висконти]], кој во првата половина на 15 век го преобразил миланскиот двор во еден од главните средини на [[Хуманизам и ренесанса|италијанскиот хуманизам]], повикувајќи на своја служба личности како што се Франческо Филелфо, Пјер Кандидо Декембрио, Гаспарино Барцица и Антонио да Ро. Во последните години од владеењето на Висконти, слично како што се случило во Фиренца, се појавиле првите навестувања за новата ренесансна уметност со делото на [[Масолино да Паникале]] во [[Кастиљоне Олона]].<ref>{{Harvard citation text|Mezzanotte|p=XXVI}}.</ref> Заклучокот на готскиот период, според тоа, индикативно се совпаѓа со пропаѓањето на Висконтиското сењиорство во 1447 година, со доцноготски стил кој ќе биде основа на раните случувања во средишната италијанска ренесанса, што довело до [[Ломбардска ренесанса|Ломбардската ренесанса]].<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=17}}.</ref><ref>{{Harvard citation text|Fiore|p=172}}.</ref> == Религиозна архитектура == === Вовед во манастирите === [[File:1762_-_Milano_-_Abbazia_di_Chiaravalle_-_Francesco_Pecorari_(attr.)_-_Torre_campanaria_(1349)_-_Foto_Giovanni_Dall'Orto,_31-Oct-2009.jpg|мини| Кулата на [[Кјаравалска опатија|Кјаравалската опатија]].]] Во [[Милано]], како и на други места, готскиот стил го вовеле цистерцијанските монаси од Франција: најраниот пример за готска уметност во Милано е [[Кјаравалска опатија|Кјаравалската опатија]], изградена во првата половина на 13 век од монаси од [[Клервова опатија|Клервовата опатија]]. Описот мора да ја земе предвид посебната сложеност на нејзината историја, која подразбира интервенции на црквата од нејзиното основање до 18 век: на пример, од готската фасада е зачуван само горниот ред од [[теракота]], украсен со [[окулус]] и [[бифора]] затворен во профилот на заоблениот покрив украсен со ломбардски ленти.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=54}}.</ref> Црквата, изградена почитувајќи ги архитектонските показатели за цистерцијанските цркви дадени од Свети Бернар, може да се дефинира според нејзината структура и дел од украсувањето како компромис помеѓу [[Прва Романика|ломбардската архитектура]] од 13 век и цистерцијанската готика, односно првата зграда што раскинала со романската традиција и ги вовела, иако со форми многу ублажени од ломбардската традиција, формите на готскиот стил.<ref name="BZ55">{{Harvard citation text|Balzarini|p=55}}.</ref> Првите интервенции за премостување на преминот помеѓу романскиот и готскиот стил биле работите на јужниот манастир на црквата, со зашилени тулски лакови потпрени на двојни камени столбови. Сепак, најзначајната и најкарактеристична готска архитектонска интервенција во опатијата била изградбата на [[Светлосна кула|светлосната кула]]: кулата е осумаголна по форма и се потпира на презвитериумот со квадратен план со кој е поврзана преку употреба на пандантифи со опаѓачки лакови. Осумаголната кула се состои од три вертикални редови кои се стеснуваат како што се движи нагоре: кулата е украсена со наизменични [[Бифора|бифори]], [[Монофора|монофори]] и квадрифори во кои теракота и бели мермерни украси се менуваат за да создадат контраст на бои.<ref>{{Harvard citation text|Fiorio|p=362}}.</ref> Внатре, најинтересните сликовни украси вклучуваат фрагменти од фрески на ''евангелистите'' од 14 век во просторот на [[купола]]та и шеснаесет фигури на ''светци'', од автор распознаен како Првиот мајстор на Кјаравале.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=48}}.</ref> Во долниот дел од куполата, од друга страна, се наоѓаат ''Приказните за Богородица'', елегантна композиција во стилот на Џото, припишана на [[Стефано Фјорентино]], основана на [[Златна легенда|Златната легенда]] од [[Јаков Ворагински]].<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=56}}.</ref> [[File:2011_-_Milano_-_Abbazia_di_Viboldone_-_Facciata_-_Foto_Giovanni_Dall'Orto,_31-Oct-2009.jpg|лево|мини| Фасада на манастирот Виболдоне.]] Основана во 1176 година, поголемиот дел од Виболдонската опатија била изградена помеѓу крајот на 13 и 14 век. Фасадата од тули, завршена во 1348 година, има двоводна конструкција, оградена со висечки арки, и е вертикално поделена на три прегради, определени со [[Потпорник|потпорни столбови]]. Порталот има богат мермерен украс со скулптури на ''Мадона и Детето меѓу светците'' од кампионската школа и е обрабен со две висечки [[Едикула|едикули]] и две тесни монофори со зашилени рамки од теракота; украсите од горниот ред се состои од кружен прозорец и три бифори, од кои двете странични се чисто декоративни бидејќи не водат кон долните патеки. Внатрешноста е поделена на три кораби со ребрести [[Брод (архитектура)|сводови]].<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=57}}.</ref> По средината на 1400-тите години е внатрешната сликовна декорација: најстарото дело е фреската на ''Мадона и Детето со светци'' во [[апсида]]та од анонимен ломбардски мајстор со тоскански влијанија. Исто така, на ѕидовите на апсидата се наоѓа и „''Страшниот суд“'' од [[Џусто де Менабуои]], во кој е претставен моделот на ''„Страшниот суд“'' од [[Џото]] во капелата Скровени.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=62}}.</ref> Конечно, може да се споменат „''Приказни од животот на Христос“'' од анонимен ломбардски сликар, во кој ломбардската натуралистичка точност е под влијание на употребата на ''[[Кјароскуро|кијароскуро]]'' од страна на Џусто де Менабуои, како и ''„Мадона на престолот меѓу светците“'' од [[Микелино да Бесоцо]].<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=60}}.</ref> Иако надвор од територијата на општината, несомнено поврзана со градот е [[Манастир Моримондо|манастирот Моримондо]], кој, како и останатите споменатите манастири, настанал во првата половина на 12 век поради доаѓањето на цистерцијанските монаси од Франција. Исто така, во овој случај, во оригиналните преостанати делови од црквата, амбиентот се соочува со многу примитивен готски стил, препознатлив, на пример, во тенките пропорции во споредба со оние на романската уметност. Фасадата е од изложена теракота со бифори и розетка, изработена на многу едноставен начин како што диктираат правилата на цистерцијанската архитектура.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=227}}.</ref> Комплексот на опатијата Мирасоле, меѓу ретките ломбардски примери на утврдена религиозна архитектура, бил основан во текот 13 век, додека црквата датира од крајот на 14 век. Фасадата е од теракота со многу едноставни декорации, кои се состојат од розетка, две [[Монофора|монофори]] и портал од теракота со спуштен свод; внатрешноста има еднобродна сала која завршува со четириаголна апсида каде што е фрескописано „''Успение на Богородица“'' од анонимен сликар, веројатно поврзан со стилот на Микелино да Бесоцо.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=228}}.</ref> === Периодот на Висконти === [[File:1352MilanoSGottardoCorte.jpg|мини|Апсида и камбанарија на Сан Готардо.]] На почетокот на 14 век, лордот [[Ацоне Висконти]] вовел целосна програма на покровителство чиј основен дел бил готската архитектура. Помеѓу најраните достигнувања е [[Црква Сан Готардо|црквата Сан Готардо]], изградена како војводска капела посветена на светецот-заштитник на [[гихт]]от што ќе го погодил Ацоне, иако во 18 век значително била реновирана.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=26}}.</ref> Од оригиналниот надворешен изглед, зачувани се [[Осумаголник|осумаголната]] [[камбанарија]] и полуосумаголната [[апсида]]: украсувањето е направено со наизменични теракотни елементи, веќе типични за ломбардската романска архитектура, и бели мермерни елементи.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=27}}.</ref> Истакнатиот елемент на комплексот претставува осумаголната камбанарија што му се припишува на Франческо Пегорари од Кремона: употребата на теракота е распространета во долните нивоа на камбанаријата за да се остави простор за бел мермер во повисоките делови до круната, веројатно земен од светлосниата кула на манастирот Кјаравале и на врвот на Торацо во Кремона.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=168}}.</ref> Внатрешноста, според хрониките на [[Галвано Фијама]] од тоа време, била целосно фрескоживописана од страна на [[Џото]], кој бил повикан во [[Милано]] од Ацоне Висконти, и неговата школа: од циклусот слики денес е зачувана единствено ''Распетието'', кое некои го припишуваат директно на тосканскиот мајстор,<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=28}}.</ref> додека според друга хипотеза некои карактеристики на сликата, како што се реализмот и вниманието кон деталите, би укажувале на анонимен, иако извонреден, мајстор на сферата на Џото со ломбардски влијанија.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=171}}.</ref> [[File:Milano_sancristoforo_facciata.jpg|лево|мини| Фасада на Сан Кристофоро.]] [[Црква Сан Кристофоро сул Навиљо|Црквата Сан Кристофоро сул Навиљо]] е составена од спојување на два објекти кои датираат од крајот на 12 век и крајот на 14 век, соодветно. Фасадата, која исто така е поделена на два дела, лево има зашилен лачен портал од теракота со [[розетен прозорец]] врежан во лакот, според некои толкувања во ломбардски стил на страничниот портал на [[Санта Марија дела Спина|црквата Санта Марија дела Спина]] во [[Пиза]], додека десно постои уште еден зашилен лачен портал кој е помалку украсен, но со потенки пропорции и е странично опкружен со два прозорци со зашилени лакови. Од двете страни на фасадата се наоѓаат остатоци од фрески. Внатре, десната страна на црквата има правоаголна сала со дрвен покрив и полукружна [[апсида]], додека левата страна има попречно ребрест покрив со [[Монофора|монофори]] на ѕидот кои обезбедуваат осветлување. Фрагменти од фрески видливи во црквата го вклучуваат ''Распетието'' од семејството [[Заватари]].<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=35}}.</ref><ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=238}}.</ref> Во втората половина на 12 век датира црквата Сан Лоренцо во Монлуе, која била изградена од редот Хумилијати во многу едноставен стил, веројатно позајмен од цистерцијанската архитектура. Фасадата е многу витка со изложена теракота, а порталот има кружен лак надвиснат со лажен протирум странично поставен на две тесни [[Монофора|монофори]]. Црковната камбанарија, со квадратен план, се состои од четири хоризонтални редови: горниот кат е украсен со [[Бифора|бифори]] со лакови што се потпираат на камени столбови.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=33}}.</ref> Едноставниот ентериер има еден брод и првично имал дрвен решеткаст покрив: на ѕидовите има остатоци од фрески на тема растителни елементи, типични за ломбардската сликовна декорација во почетокот на 14 век.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=242}}.</ref> [[File:8729_-_Milano_-_San_Marco_-_Facciata_-_Foto_Giovanni_Dall'Orto_14-Apr-2007.jpg|мини|Детал од фасадата на црквата Свети Марко.]] [[Црква Свети Марко (Милано)|Црквата Свети Марко]] била основана кон крајот на 12 век од августински монаси; сепак, големите интервенции што ги претрпела црквата од 16 век во голема мера го нарушиле нејзиниот изглед, кој бил минимално обновен во надворешноста со реставрации од 19 век од страна на [[Карло Макијакини]].<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=116}}.</ref> Од оригиналната структура, структурата со испрекината линија обележана вертикално со потпорни столбови може да се види денес: исто така оригинални се и теракотниот [[розетен прозорец]] и белиот мермерен портал над кој се наоѓаат три статуи на ''Светите Августин, Марко и Амброзиј''.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=40}}.</ref> Од почетокот на 14 век датира четириаголната ѕидана камбанарија, која го зема предвид еден од типичните архитектонски модели на областа [[Милано]] од тоа време, кој веќе се користел, на пример, во опатијата Мирасоле и Аренгарио во Монца.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=115}}.</ref> Од оригиналното сликовно украсување, неколку фрагменти од фреска во левата апсидна капела посветена на [[Богородица]]<nowiki/>остануваат видливи, имено ''„Мадона со дете на престолот“ и „Светци“'' кои датираат од крајот на 13 век, од стилот под влијание на [[Византиска уметност|византиската уметност]], но и од фреските на градилиштето на базиликата „Свети Франциск Асишки“ и подоцнежната фреска на ''Магдалена и еден витез-светец'', чии стилски сличности со градилиштето на манастирот Кјаравале водат до припишување на делото на таканаречениот Прв Мајстор на Кјаравале.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=120}}.</ref> Конечно, во црквата се наоѓаат многу важни скулпторски дела кои датираат од готскиот период, вклучувајќи го и ''Погребниот споменик на Ланфранко Сетала'' и ''Архе Алипранди''.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=123}}.</ref> [[File:IMG_6019_-_Milano_-_Sant'Eustorgio_-_Affreschi_della_Cappella_Visconti_-_I_4_evengelisti_-_Foto_Giovanni_Dall'Orto_-2-Mar-2007.jpg|лево|мини| Фрески на капелата Висконти во Сан Еусторџо.]] Иако основана кон крајот на 14 век, [[Црква Санта Марија дел Кармине|црквата Санта Марија дел Кармине]] нема значајни елементи на готската архитектура, со исклучок на планот: фасадата е всушност резултат на [[Неоготика|неоготска]] реставрација од 19 век, додека внатрешноста била украсена главно во периодот помеѓу 15 и 17 век. Планот на катот има [[латински крст]] со три бродови, форма преземена од [[Чертоза|Чертоза ди Павија]] од истиот архитект [[Бернардо да Венеција]]. Од читањето на планот, очигледна е конструкцијата на градежното правило „''ad quadratum''“, кое употребува квадрат како основен елемент за дефинирање на пропорциите: главниот брод е составен од три квадрати, како и трансептот, додека патеките и страничните капели имаат површина од една четвртина од елементарниот квадрат.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=237}}.</ref><ref>{{Harvard citation text|Rossi|p=111}}.</ref> Во [[Базилика Сант Еусторџо|базиликата Сант Еусторџо]] се наоѓа капелата Висконти, која ја започнал [[Матео I Висконти|Матео Висконти]] во 1297 година. Од оригиналното сликовно украсување, единствено ликовите на четирите ''евангелисти'' се зачувани во добра состојба, додека постојат траги од подоцнежни фрески како што се „''Триумфот на Свети Тома“'', ''„Св. Ѓорѓи ја ослободува принцезата“'' и „Седумте ''светци“'', кои му се припишуваат на таканаречениот Мајстор на Понтат, автор на циклусот фрески во [[Ораториум „Санто Стефано“ (Лентате сул Севезо)|Ораториумот „Санто Стефано“, Лентате сул Севезо]] во Понтат. Конечно, капелата го содржи ''Ковчегот на Матео'' и ''Валентина Висконти''.<ref>{{Harvard citation text|Rossi|p=156}}.</ref> Исто така, во Сант Еусторџо, доцноготски фрески кои датираат од 1440 година и се однесуваат на ''евангелисти'' и ''светци'' кои се припишуваат на семејството уметници Заватари, можат да се најдат во капелата Торијани.<ref name="PS37">{{Harvard citation text|Passoni|p=37}}.</ref> [[File:Milano,_Chiesa_di_Santa_Maria_in_Brera_01.jpg|мини|Фасада на Санта Марија ди Брера.]] Сепак, капелата Висконти била оставена настрана од [[Барнабо Висконти]], кој ја преместил семејната капела во денес срушената црква Сан Џовани ин Конка: надворешната архитектура и внатрешниот распоред биле преземени од архитектурата на манастирите од тоа време, што се докажува со фасадата поместена пред уривањето со розетни прозорци и монофори по моделот на манастирот Виболдоне. Помеѓу остатоците од сликовните украси земени пред рушењето на црквата се „''Ангелот на Благовештението“'' и „ ''Богородица на Благховештението“'' од анонимен сликар од почетокот на 14 век со венецијански влијанија. Спротивно на тоа, со поизразено тосканско влијание се „''Приказните за Свети Јован Евангелист“'', кои се чуваат во збирките на [[Замок Сфорцеско (Милано)|замокот Сфорцеско]], во кои се употребуваат светли бои со навестувања на перспективна конструкција; му се припишуваат на анонимен мајстор од кругот на Џусто де Менабуои.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=231}}.</ref><ref>{{Harvard citation text|Rossi|p=157}}.</ref> Во [[Базилика Сан Калимеро|базиликата Сан Калимеро]] се наоѓа фреската на [[Леонардо да Бесоцо]] „''Мадона и детето“'', слика изведена кон крајот на готскиот период во XV век, според формите на ликовите инспирирани од фреските на ''Боромеовите игри'' во палатата во Боромео и неговото сопствено дело во [[Црква Сан Џовани а Карбонара|црквата Сан Џовани а Карбонара]] во [[Неапол]]. Леонардо, син на Микелино да Бесоцо, соработувал со својот татко во создавањето на ''„Мадона дел Идеја“'' која се чува во катедралата во Милано.<ref>{{Harvard citation text|Boskovitz|p=40}}.</ref> Од поголемиот број на цркви изградени во готски стил помеѓу 12 и 15 век, само неколку примери се зачувани денес, додека повеќето биле или целосно преобразени помеѓу 16 и 17 век за време на работата на кардиналите [[Династија Боромео|Боромео]] или срушени со Жозефинските потиснувања во 18 век. Меѓу рушењата извршени во подоцнежниот период е и [[Санта Марија во Брера|црквата Санта Марија во н Брера]]: фасадата е дизајнирана од [[Џовани ди Балдучо]] и предвидува фасада со двоводен завршеток, изградена од црн и бел мермер во наизменични обоени ленти, додека внатрешната поделба на три брода била нагласена однадвор со [[Потпорник|потпорни ѕидови]]. Порталот имал полукружен лак со косо засекување, над кој се издигала кула-шпиц со мал розетен прозорец; украсувањето потоа било дополнето со [[Бифора|бифори]] и [[Трифора|трифори]] и разни групи статуи, вклучувајќи ја и вимперг група. Во [[Пинакотека Брера|Уметничката галерија „Брера“]] се останати само неколку траги од внатрешноста, вклучувајќи некои странични заливи на црквата во кои се видливи фрески на ''светци и пророци'' кои му се припишуваат на Џусто де Менабуои.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=31}}.</ref> Црквата имала внатрешност со три кораби поделена со [[столб]]ови со зооморфни капители типични за ломбардската скулптура од крајот на 13 век.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=233}}.</ref> Друга позната готска црква која повеќе не постои е [[Црква Санта Марија ала Скала (Милано)|црквата Санта Марија ала Скала]]. зградата имала заоблена фасада составена од три вертикални прегради обележани со четири потпорни столбови кои завршувале со врвови. Како што е типично за ломбардската готска архитектура, фасадата била украсена со наизменични теракоти и мермерни елементи за да се создаде хроматски контраст, како што се белиот мермерен розетен прозорец или монофорите и бифорите од теракота и мермер. Црквата, исто така, имала полигонална камбанарија слична на онаа на црквата Сан Готардо ин Корте.<ref>{{Harvard citation text|Fiorio|p=214}}.</ref> === Катедрала === [[File:Duomo_(Milan)_at_night.jpg|мини|Апсидален поглед на катедралата со осветлени витражи.]] Превртувањата на [[Миланска катедрала|Миланската катедрала]], [[Меѓународна готика|меѓународно готско]] ремек-дело, биле сложени од времето кога [[Венеранда Фабрика дел Дуомо ди Милано|Фабрика]] била основана во 1386 година и ќе продолжат уште многу векови: оригинални во готскиот период се единствено апсидата, сакристите и дел од трансептот, а остатокот од црквата бил изграден подоцна на начин повеќе или помалку следен на оригиналниот дизајн. Многу силен поттик во насока на покровителство кон изградбата на грандиозна зграда дошол од [[Џан Галеацо Висконти]], неодамна крунисан за војвода од царот, кој финансирал дел од работата и работел на собирање други средства од населението и повикал архитекти од цела Европа, особено од Франција, Германија и [[Фландрија]].<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=47}}.</ref> Првичниот дизајн, кој денес е изгубен, веројатно бил од [[Алзас|алзашки]] архитект, но по неколку години архитектот бил заменет за да се отстапи место на период на постојани промени кај архитектите и дизајните: во рок од неколку години, Французите Никола де Бонавентура, Италијанците Антонио ди Винченцо и Габриеле Сторналоко, и Германците Џовани да Фернах и Хајнрих Парлер, меѓу другите, биле повикани на градилиштето на катедралата. Меѓу главните причини за различните несогласувања бил изборот на пропорции за фасадата, која би била впишана во квадрат (конструкција „''ad quadratum''“) или во триаголник (конструкција „''ad triangolum''“).<ref>{{Harvard citation text|Brandi|p=87}}.</ref> Споровите можат да се сумираат со Италијанците кои се залагале за конструкцијата „''ad triangolum''“, која на крајот преовладила, кое пак довело до изградба на пониска црква со пониски пропорции, а германските и француските мајстори градители кои се залагале за конструкцијата „''ad quadratum''“ овозможувало повисока и потенка фасада.<ref>{{Harvard citation text|Brandi|p=88}}.</ref> Слична дебата повторно се појавила со парискиот архитект Џовани да Мињо, кој исто така бил отстранет по кратко време, околу пропорциите и статиката на сводовите: овие дебати, кои отишле далеку над вообичаените парохијалистички застои, главно биле поврзани со отпорот на италијанската традиција сè уште поврзана со [[Романска архитектура|романската архитектура]] и последователното доцнење со кое миланската територија ги инкорпорирала новините на европската готска архитектура.<ref name="BR90">{{Harvard citation text|Brandi|p=90}}.</ref> [[File:Window_-_Duomo_-_Milan_2014_(5).jpg|лево|мини| Детал од апсидалниот прозорец.]] Првиот елемент на одвојување на катедралата од претходните милански цркви била периметарската структура, која за разлика од другите цркви, кои предвидувале евентуално покривање на структурата од тули со поблагородни материјали, е составена исклучиво од блокови од Кандолски мермер: потпорната структура го претставува системот на летечки потпори типичен за готската архитектура, со надворешни периметарски ѕидови украсени со огромен број статуи и [[Конзола (архитектура)|конзоли]].<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=220}}.</ref> Надворешната статуетка е претставена, во однос на нарачките од готскиот период, како примерок од европска скулптура со дела извршени од местни, [[Војводство Бургундија|бургундски]], [[Кралство Бохемија|боемски]], германски и француски мајстори: особено, деведесет и шесте ''џинови'' што ги красат гаргојлите на структурата можат да се припишат на последните две групи. Меѓу главните ломбардски уметници кои се занимаваат со густата низа надворешни статуи се Јакопино да Традате и [[Матео Раверти]].<ref>{{Harvard citation text|Rossi|p=232}}.</ref> Две од примерните дела на двајцата главни италијански скулптори активни на местото се „''Свети апостол Вартоломеј“'' од [[Јакопино да Традате]] и ''„Свети епископ“'' од Раверти: во првиот случај има обемна употреба на драперии и посебно внимание се посветува на деталите, на пример во прикажувањето на брадата, без, сепак, да се даде прекумерна експресивност на лицето, што е случај во статуата на Раверти, која реставрира страдален светец со вдлабнати образи, резултат на внимателно проучување и моделирање.<ref>{{Harvard citation text|Boskovitz|pp=102–103}}.</ref> Апсидата, поради гореспоменатите временски причини претставува делот кој најмногу се придржува до стилските карактеристики на меѓународната готика: трите зашилени прозорци се длабоко украсени со основната тема на ''Раза Висконтеја'', или зрачното сонце, симбол на семејството, дизајнирано од Микелино да Бесоцо: витражите се украсени со циклусот кој ги содржи ''„Приказните од Стариот завет''“ во северниот витраж, ''„Апокалипсата“'' во средишниот витраж и ''„Епизодите од Новиот завет“'' во јужниот витраж, дело на Стефано да Пандино и Франческино Заватари.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=51}}.</ref><ref>{{Harvard citation text|Passoni|p=51}}.</ref> Поопшто, почнувајќи од почетокот на XV век, катедралата може да се смета за една од главните европски лаборатории за уметност на витражи, во која главните ломбардски сликари од различните периоди учествувале сè до нејзиното завршување.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=52}}.</ref> [[File:Interior_of_Il_Duomo,_Milan.jpg|мини|Главен брод на катедралата.]] Внатрешноста има [[латински крст]]ен план со сала која е поделена на пет бродови, со малку испакнат трансепт поделен на три бродови и полуосумаголна апсида. Ребрестите сводови се потпрени на полистилни столбови со капители украсени со ''светци'' поставени во ниши од Џованино де Граси.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=50}}.</ref> Порталот на јужната сакристија, изрезбан од 1392 година од страна на Џовани да Фернах со украси на ''„Приказните за Богородица“'', е совршен пример за германска [[Меѓународна готика|меѓународна]] [[Меѓународна готика|готика]]. Над трезен [[архитрав]] направен од [[Џованино де Граси]], украсен со четирилобусни панели со ''глави на пророци'', се наоѓа најбујната декорација, на тема „''Приказни за Богородица“'', вметната во огивален лак странично опкружен со два врва и завршувајќи на врвот со ''Распетие''. Конечно, [[Лак (архитектура)|екстрадосите]] на [[лунета]]та се одликуваат со традиционално готско уикрасување од големи кадрицирани лисја. Меѓу оригиналните декорации, во внатрешноста на сакристијата е мијалникот со зашилен досал, исто така од Џованино де Граси.<ref>{{Harvard citation text|Rossi|p=226}}.</ref><ref>{{Harvard citation text|Mezzanotte|p=46}}.</ref> Слично украсување може да се најде на влезот од северната сакристија, зад која е единствената просторија на катедралата каде се наоѓа оригиналниот под на црквата, кој датира од почетокот на 15 век, направен од [[Марко Солари]], заедно со остатоци од современи теракотни украси.<ref>{{Harvard citation text|Passoni|p=52}}.</ref><ref>{{Harvard citation text|Fiorio|p=32}}.</ref> Како целина,затоа, катедралата се лапокажа како точка на одвојување од последните врски со романската архитектура на миланската територија, но црквата, и покрај влијанкоја а што италијанската архитектура ги имала врз нејзината изградба, останала единствена не само на територијата на војводството, тна територијата на цела Италија:<blockquote>Црквата, во обликот во кој е изградена, останува туѓа за италијанската архитектонска традиција [...] Како што базиликата „Свети Марко“ во Венеција се заснова на византискиот стил, така и катедралата во Милано е француска или германска, но не и италијанска. Единствено врз основа на тоа што е изградена во Милано и што е украсена од италијански вајари, може да се каже дека станува збор за италијанска црква; се разбира, тоа не го намалува фактот дека таа е извонреден споменик и дека чувството на мистичност, што го создава полутемнината проткаена со светлината низ витражите, е апсолутно уникатно на италијанското тло. - [[Чезаре Бранди]] </blockquote> == Цивилна и воена архитектура == [[File:880MilanoLoggiaOsii.JPG|лево|мини| Лоџа делји Оси]] Меѓу првите интервенции што го воспоставиле ширењето на готскиот стил во Милано биле делата на [[Матео I Висконти|Матео]] и [[Ацоне Висконти]] во ''Бролето Нуово'', денешната [[Пјаца Мерканти]], која долго време била седиште на граѓанската моќ.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=19}}.</ref> Првата зграда која била обновена била Лоџа делји Оси во 1316 година: фасадата е изработена од црно-бел мермер, избор кој се отстапил од традиционалната употреба на изложена теракота, иако веќе се користела во [[Санта Марија во Брера|црквата Санта Марија во Брера]], и е поставена на два хоризонтални редови првично со трем. Приземјето има тркалезни лакови потпрени на осумаголни камени столбови, а оваа конфигурација се повторува и на горниот кат со користење на лакови со еднаква ширина, но со зашилени лакови, додека има парапет украсен со грбови на Висконти. Исто така, зградата е крунисана со висок [[Корниз (архитектура)|корниз]] каде што има ниши со свод во облик на буре што содржат статуи од сите страни: меѓу субјектите се ''Мадона со дете'' и разни ''светци'', вклучувајќи ги ''Свети Амброзиј'' и ''Свети Јаков''.<ref>{{Harvard citation text|Rossi|p=119}}.</ref><ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=232}}.</ref> Почнувајќи од 1433 година, била изградена [[Каса Панигарола]], значително реновирана со текот на годините, од чија оригинална структура останале зашилените лакови со теракотни рабови на приземјето, потпрени на столбови со [[капител]]и украсени со мотиви од лисја, додека на горниот кат има теракотен прозорец кој не е оригинален, но го одразува оригиналниот дизајн со декорација типична за ломбардската архитектура од почетокот на 15 век.<ref name="BAL22">{{Harvard citation text|Balzarini|p=22}}.</ref> Друга интервенција на плоштадот, денес целосно изгубен бидејќи е заменет со [[Палацо деле Скуоле Палатине]], била тремот на Банкиерите, изграден во 1336 година со трем структура слична на онаа на Лоџа делји Оси.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=21}}.</ref> [[File:1692_-_Milano_-_Palazzo_Borromeo_-_Foto_Giovanni_Dall'Orto_-_18-May-2007.jpg|мини|Двор на честа на палатата Боромео.]] Помеѓу ретките приватни готски палати зачувани во градот е палатата Боромео изградена кон крајот на 15 век. Од оригиналната структура е дел од изложената фасада со тули со зашилен своден портал украсен со камени плочи од кандолски мермер и црвен веронски мермер, ограден со набразден [[фриз]].<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=240}}.</ref> Дворот на честа е [[Портик|обрабен]] со трем од три страни со лакови потпрени на осумаголни столбови со капители украсени со лисја. На страната без трем има шест монофори од теракота со зашилени лакови, додека на ѕидовите има траги од [[Фрескопис|фрески]] со хералдички мотиви на патроните на палатата.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=23}}.</ref> Внатре постојат траги од доцноготски фрески од ''Боромеовите игрите'', кои некои му ги припишуваат на [[Пизанело]]. Некогаш присутни во палатата, а подоцна отстранети, се неколку фрагменти од фрески, вклучувајќи ја и ''„Жетвата на калинки“'' што му се припишува на [[Микелино да Бесоцо]], а денес е зачувана во тврдината Ангера.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=24}}.</ref><ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=241}}.</ref> Сепак, подеднакво валидна алтернативна хипотеза го припишува создавањето на комплексот ''Боромеови игри'' на автор наречен Мајстор на Боромеовите игрите: ова припишување, различно од Пизанело или Микелино, е направено по анализата на повторно откриениот ''„Свети Јован во тага“'', фрагмент од фреските во палатата Боромео со стилски наводи на „''Христос во тага“'' од Масолино, а воедно покажува влијанија од ломбардската школа.<ref>{{Harvard citation text|Boskovitz|p=154}}.</ref> Од големиот број на кули од тоа време, кои биле изградени заедно со благородничките палати, единствено Горанската кула и Моригиската кула се зачувани до денес.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=25}}.</ref> Од историските описи на Кралскиот дворец, во тоа време Бролето Нуово, а подоцна и на Војводскиот дворец, може да се спомене делото на [[Џото]], кој бил повикан на дворот од страна на [[Ацоне Висконти]].<ref name="RS68">{{Harvard citation text|Rossi|p=68}}.</ref> Меѓу различните дела опишани од хроничарите од тоа време е фреската на ''„Илустративни луѓе“'' со митолошка тема, создадена според неговото сопствено дело во Салата на бароните во Маскио Анџоино во [[Неапол]], украсена со злато и емајли типични за француското готско сликарство:<ref>{{Harvard citation text|Rossi|p=70}}.</ref><blockquote>Suntque hec figure ex auro azuro et smaltis distinte in tanta pulcritudine et tam subtili artificio sicut in toto orbe terrarum non contingeret reperirit Овие фигури од злато и син емајл се одликуваат со таква убавина и уметничко совршенство, што не можат да се најдат никаде на друго место во светот. - Галвано Фијама</blockquote>{{Text and translation|Suntque hec figure ex auro azuro et smaltis distinte in tanta pulcritudine et tam subtili artificio sicut in toto orbe terrarum non contingeret reperirit|These gold and blue enamel figures are distinguished by such beauty and such artistic perfection that they cannot be found anywhere else in the world|Galvano Fiamma<ref name=RS68/>}} [[File:863MilanoArcivescovado.JPG|лево|мини| Остатоци од оригиналната декорација на Архиепископската палата.]] Помеѓу примерите на граѓанска архитектура, иако за употреба на религиозна моќ, мора да се спомене Архиепископската палата. Како и со соседната палата, реновирањето во текот на различните периоди речиси целосно ја уништило оригиналната конструкција нарачана од [[Отоне Висконти]] и [[Џовани Висконти]], надбискупи од Милано: меѓу ретките готски остатоци се неколку теракотни бифори на фасадата кон катедралата и на западната страна. За време на реставрацијата на палатата по [[Втората светска војна]], се појавиле фрагменти од фрески од школата на Џото.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=235}}.</ref> Во надбискупијата се зачувани и фрагменти од фрески кои преживеале по чиста случајност од реконструкциите на [[Црква Санта Марија Подоне|црквата Санта Марија Подоне]], повторно откриени и отстранети во 20 век, на кои е прикажана ''поворка на мудреците'', чие припишување на Микелино да Бесоцо или неговата работилница не било можно поради фрагментарната природа на делото, иако со дизајни кои сигурно можат да се проследат преку модел и контура до оние од ''„Либрето дељи Анакорети“'' од Микелино.<ref>{{Harvard citation text|Boskovitz}}.</ref> [[File:Casa_Panigarola_window_overlooking_Piazza_Mercati,_Milan.jpg|мини| Прозорец на [[Каса Панигарола]].]] Меѓу многуте иницијативи промовирани од Ацоне Висконти, треба да се спомене и завршувањето на работите на средновековните градски ѕидини, заедно со портите, кои биле дизајнирани да бидат вистински споменици. Во секоја од шесте порти на Милано, Ацоне имал поставен [[Табернакул (католичка црква)|табернакул]] посветен на [[Богородица|Пресвета Богородица]], обично покрај светци кои го држеле моделот на градскиот ''сестиер'' во однос на портата: три од нив биле изработени од Џовани ди Балдучо, а другите три од таканаречениот Маестро дела Лунета ди Виболдоне, скулптор меѓу најистакнатите во кругот на кампонеските мајстори. На првите би им се припишале ''Богородица'' и ''светците'' од Порта Тичинезе и статуите земени од срушените Порта Ориентале и Порта Комасина, додека на вторите би им припаѓале шаторите на Порта Нова и срушените Порта Романа и Порта Верчелина.<ref name="Harvard citation text|Rossi"/> Заедно со развојот на градските ѕидини, династијата Висконти биле одговорни за изградбата на замокот Порта Џовија, на чии остатоци подоцна бил изграден [[Замок Сфорцеско (Милано)|замокот Сфорцеско]]. Утврдувањето започнало во 1368 година од [[Галеацо II Висконти]], додека Џан Галеацо додал надворешна утврдена цитадела која не била поврзана со средишното јадро, но која била поврзана заедно со изградбата на Гирланда (втор надворешен утврдувачки ѕид поврзан со средишното јадро на замокот) од [[Филипо Марија Висконти]], која започнала во 1420 година. Од древниот замок Висконти, кој бил нападнат за време на [[Златна Амброзиска Република|Златната Амброзиска Република]] и целосно обновен од [[Династија Сфорца|династијата Сфорца]], не останала никаква трага освен основата на замокот Сфорца.<ref>{{Harvard citation text|Passoni}}.</ref> == Скулптура == [[File:Giovanni_di_balduccio_e_aiuti,_arca_di_san_pietro_martire,_1336-39,_01.jpg|лево|мини| Ковчегот на Свети Петар од Џовани ди Балдучио.]] Преминот од [[романика]] кон [[готика]] го означило напуштањето на скулптурата како суштина исклучиво функционална за архитектонското украсување во корист на автономни дела за кои може да биде вредна посебна анализа од архитектонскиот контекст. Миланската готска скулптура може да се подели на две главни периоди, очигледно никогаш целосно одвоени и со меѓусебни влијанија: од една страна тосканската школа на [[Џовани ди Балдучо]] со неговата работилница, и од друга страна кампонеските мајстори, име дадено на група скулптори од семејства со потекло од Кампионе д'Италија чиј стил е тешко да се разликува и кои често работеле во соработка, иако за главните уметници на школата понекогаш е можно прецизно да се наведе авторот.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=36}}.</ref> Меѓу најстарите готски скулптурални споменици во Милано е погребниот споменик на [[Отоне Висконти]], дело на непознат мајстор од Кампионе, кој датира од крајот на 13 век и се чува во [[Миланска катедрала|Миланската катедрала]]. Споменикот бил изработен од црвен веронски мермер и има форма на [[саркофаг]] со закосени странични површини – јасна алузија на римските погребни споменици од порфир; споменикот, кој се потпира на два столба додадени кон крајот на 14 век, ја прикажува фигурата на надбискупот како лежи врз предната закосена површина. Ова решение наоѓа бројни претходници во француската скулптура од тоа време, но особено во погребниот споменик на кардиналот Де Бреј, дело на [[Арнолфо ди Камбио]], сместен во црквата „Сан Доменико“ во Орвието.<ref>{{Harvard citation text|Rossi|p=115}}.</ref> Саркофагот претставувал модел на инспирација за ковчегот на Берардо Маџи, исто така од Кампионското училиште, зачуван во [[Стара катедрала (Бреша)|старата катедрала]] во [[Бреша]].<ref>{{Harvard citation text|Rossi|p=116}}.</ref> Најголемото дело на Џовани ди Балдучо и неговата работилница е ''Ковчегот на Свети Петар'', зачуван во [[Капела Портинари|капелата Портинари]] во [[Базилика Сант Еусторџо|базиликата Сант Еусторџо]]. Гробницата од карарски мермер, со монументални пропорции и комплексна иконографска содржина, се потпира на осум столбови од црвен веронски мермер на кои се поставени статуи на ''Добродетелите''; страните на саркофагот се украсени со осум [[Релјеф (вајарство)|релјефи]] од ''Епизодите од животот на Свети Петар,'' одделени со статуи на ''светци и учители на Црквата''. Капакот е во облик на скратена пирамида, чии забатни страни се украсени со релјефи на ''светци'', крунисани со заоблен табернакул што содржи статуи на ''Богородица со светците Доминик и Петар''.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=37}}.</ref> Композицијата во Ломбардската област го воведува изолираниот комплексен погребен споменик, односно споменикот видлив и украсен од сите четири страни:<ref>{{Harvard citation text|Rossi|p=122}}.</ref> ''Ковчегот на Свети Августин'', уште еден меѓу најпознатите скулпторски споменици од периодот на ломбардската готика, во своето тројно украсување бил обележан со статуи на светци крунисани со табернакул инспириран од ремек-делото на Балдучи, иако во уште помонументални форми.<ref>{{Harvard citation text|Rossi|p=128}}.</ref> [[File:Monument_to_Bernabò_Visconti_(Milan)_01.JPG|мини|Коњанички споменик на Бернабо Висконти од Бонино да Кампионе.]] Од друга страна, ремек-дело и највисок израз на скулптурата на кампионските мајстори е ''коњаничкиот споменик на Бернабо Висконти'' од [[Бонино да Кампионе]], првично поставен во [[Црква Сан Џовани ин Конка|црквата Сан Џовани ин Конка]]. Споменикот, направен од еден блок карарски мермер, се состои од [[саркофаг]] потпрен на дванаесет столбови со различни форми и големини: како и во претходното дело, сите четири страни на споменикот се видливи и украсени со релјефи, соодветно со ''крунисувањето на Богородица'', ''евангелистите'', ''распнувањето со светци'' и ''Пиета со светци''. Саркофагот е надминат со импозантната коњаничка статуа на Бернабо, некогаш насликана, опкружена со [[Алегорија|алегории]] за ''цврстина'' и ''мудрост''.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=44}}.</ref> Бонино и неговата работилница, иако ги вклучуваат влијанијата од милансите дела на Џовани ди Балдучо, во делото покажуваат продолжение на ломбардската натуралистичка традиција, давајќи силен акцент на ситни детали и украси, додека главниот лик е прикажан намерно свечен и хиератичен начин, далеку од интензитетот и финесата на тосканската традиција на Балдучо.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=45}}.</ref> ''Погребниот споменик на Ацоне Висконти'' од Џовани ди Балдучо, кој се наоѓа во [[Црква Сан Готардо ин Корте|црквата Сан Готардо ин Корте]], бил оној што го вовел погребниот споменик со крошна потпрена на столбови во Ломбардија: украсувањето на саркофагот е многу богата и се состои од фигури на ''светци'', додека на врвот има ''ангели'' кои држат погребна завеса. Моделот бил повторно предложен неколку години подоцна од страна на мајсторите на Кампионското првенство при создавањето на ''Погребниот споменик на Франчино Руска''.<ref>{{Harvard citation text|Rossi|pp=123–124}}.</ref> Во базиликата Сант Еусторџо се наоѓа ''Погребниот споменик на Стефано и Валентина Висконти'', импозантна композиција каде што саркофагот е вметнат во едикула со врв потпрен на извиткани столбови, што му се припишува на Бонино да Кампионе за вниманието кон деталите и украсните мотиви.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=135}}.</ref> Исто така, во базиликата се наоѓа и ''Ковчегот на мудреците'', мермерен [[триптих]] со прегради и ''Анкона на страдањата'' со ''сцени од животот на Христос'' со конвексни врвови на врвот.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=139}}.</ref> [[File:Duomo_di_Milano._La_tomba_di_Marco_Carelli.JPG|лево|мини| Погребен споменик на Марко Карели.]] Други скулпторски споменици кои датираат од 14 век се ''Ковчегот на Мартино Алипранди'', ''Ковчегот на Салварино Алипранди'' и ''Ковчегот на Ребалдо Алипранди'', зачувани во [[Црква Свети Марко (Милано)|црквата Свети Марко]], скулпторски дела со големо внимание на деталите од ломбардскиот натурализам, припишани на ненаведени кампонески мајстори.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=125}}.</ref> Исто така, во истата црква се наоѓа и ''Погребниот споменик на Ланфранко Сетала'', споменик од крајот на 14 век, кој го отелотворува влијанието на Џовани ди Балдучо во областа Милано.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=121}}.</ref> Што се однесува до скулптурата од доцниот готски стил од 15 век, може да се спомене ''Погребниот споменик на Пјетро Торели'' од Мартино Бенцони и Лукино Чернуски, кој се наоѓа во истоимената капела во Сант Еусторџо.<ref>{{Harvard citation text|Cavazzini}}.</ref> Саркофагот се потпира на шест елегантни извиткани столбови, на кои три стилофорични лавови формираат основа: куќиштето испрекинато со пет ниши ја одразува типологијата на ''Погребниот споменик на Марко Карели'' од Јакопино во Миланската катедрала, во двата случаи со ниши што завршуваат со врв. Над саркофагот се наоѓа починатиот и крошна крунисана со погребна завеса што ја држат ''ангели'', структура земена од ''Погребниот споменик на Ацоне Висконти'' во Сан Готардо, крунисана со едикула со ''благословениот'' [[Господ-Отецот]] внатре. Композицијата, поради мекоста на облеките и завесата, отстапува од хиератичкото и свечено статуетско производство на раниот ломбардски готски период.<ref name="PS37" /> == Наводи == {{наводи}} ==Извори== * {{cite book|author=Maria Grazia Balzarini|date=2000|location=Milano|publisher=Nodo Libri|ref=Balzarini|title=Il Gotico}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --> * {{cite book|date=1988|editor=Miklos Boskovitz|location=Milano|publisher=Fabbri|ref=Boskovitz|title=Arte in Lombardia tra gotico e rinascimento}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --> * {{cite book|author=Cesare Brandi|date=2013|location=Roma|publisher=Castelvecchi|ref=Brandi|title=Disegno dell'architettura italiana}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --> * {{cite book|date=2002|editor=Roberto Cassanelli|location=Milano|publisher=Jaca Book|ref=Cassanelli|title=Lombardia gotica}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --> * {{cite book|date=1998|editor=Francesco Paolo Fiore|location=Milano|publisher=Electa|ref=Fiore|title=Il Quattrocento}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --> * {{cite book|author=Maria Teresa Fiorio|date=2006|location=Milano|publisher=Electa|ref=Fiorio|title=Chiese di Milano}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --> * {{cite book|author=Paolo Mezzanotte|author2=Giacomo Bascapè|date=1968|location=Milano|publisher=Bestetti 1198|ref=Mezzanotte|title=Milano nell'arte e nella storia}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --> * {{cite book|author=Maria Cristina Passoni|author2=Jacopo Stoppa|date=2000|location=Milano|publisher=Nodo libri|ref=Passoni|title=Il tardogotico e il Rinascimento}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --> * {{cite book|date=2005|editor=Marco Rossi|location=Milano|publisher=Skira|ref=Rossi|title=Lombardia gotica e tardogotica}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --> * {{cite book|author=Laura Cavazzini|date=2004|location=Firenze|publisher=Leo Olschki editore|ref=Cavazzini|title=Il crepuscolo della scultura medievale in Lombardia}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --> {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Култура на Милано]] [[Категорија:Готска уметност]] fb4kzwa21usmxz1h6ezddxz87i75361 5648442 5648437 2026-10-21T08:57:57Z Тиверополник 1815 5648442 wikitext text/x-wiki [[File:5240MilanoDuomo.JPG|мини| Апсидален поглед на [[Миланска катедрала|Миланската катедрала]].]] '''Готската уметност во Милано''' го означува уметничкиот период на [[Милано|градот]] на преминот од втората половина на 13 век до првата половина на 15 век. [[Готски стил|Готскиот стил]], првично воведен на миланска територија од цистерцијанските монаси, бил главен уметнички стил на огромната покровителска и самопрославувачка агенда на семејството [[Династија Висконти|Висконти]], владетели на Милано, чие управување над градот обично се поврзува со миланскиот готски период. == Историска позадина == [[File:LF150v_of_the_Visconti_Hours.jpg|лево|мини| Официоло на [[Џан Галеацо Висконти]] со симболите на лозата Висконти.]] Како конвенционален датум за почетокот на готскиот период на територијата на миланската феудална династија, често се наведува доаѓањето на власт на семејството [[Династија Висконти|Висконти]] во 1282 година.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=5}}.</ref> Така, ширењето на новите уметнички трендови од надвор од [[Алпите]] дошло подоцна отколку во [[Средна Италија]], каде што цистерцијанската готика веќе речиси еден век порано ги создала Фосановата опатија (1187) и Казамарската опатија (1203).<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=6}}.</ref> Ова доцнење во воведувањето на готскиот стил во миланската област може да се објасни со силното и длабоко вкоренето присуство на [[Романска архитектура|романската архитектура]], а исто така и преку врската помеѓу оваа архитектура и [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]], која не била залудно надмината само со новиот политички курс на Висконтиското кнежевство.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=8}}.</ref> Датата во секој случај е приближна, бидејќи првиот примерок на готска уметност се појавил во Милано од цистерцијански монаси во првата половина на 13 век: во 1221 година, манастирот Кјаравале бил осветен од епископот Енрико Сетала. Во исто време, готскиот стил не се проширил на значителен начин на територијата, со стилски карактеристики силно под влијание на романескниот стил, сè до диаѓањето на [[Ацоне Висконти]] помеѓу 1329 и 1339 година, кој вовел уметници од [[Пиза]] и [[Фиренца]] на својот двор.<ref>{{Harvard citation text|Fiore|p=166}}.</ref><ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=9}}.</ref> Обемната програма за поддршка на уметноста која ја започна Ацоне Висконти ја продолжил и неговиот наследник Бернабо Висконти, но особено [[Џан Галеацо Висконти|Џан Галеацо]]: под негово водство било отворено најголемото италијанско готско градилиште за изградба на новата градска катедрала. За ова дело, кое во умот на војводата би било монументално и грандиозно, архитекти и уметници од цела [[Европа]] биле повикани во [[Милано]]: постојаната конфронтација меѓу местните и странските работници помогнала да се созрее ломбардскиот готски стил, кој претходно бил поврзан со силното романско наследство, создавајќи синтеза меѓу [[Италијанска готска архитектура|италијанската]] и европската готска архитектура.<ref>{{Harvard citation text|Fiore|p=169}}.</ref><ref name="Harvard citation text|Rossi">{{Harvard citation text|Rossi}}.</ref> По падот поради турбулентниот политички период по смртта на Џан Галеацо Висконти, уметничкиот сјај на Милано повторно се развил под водство на [[Филипо Марија Висконти]], кој во првата половина на 15 век го преобразил миланскиот двор во еден од главните средини на [[Хуманизам и ренесанса|италијанскиот хуманизам]], повикувајќи на своја служба личности како што се Франческо Филелфо, Пјер Кандидо Декембрио, Гаспарино Барцица и Антонио да Ро. Во последните години од владеењето на Висконти, слично како што се случило во Фиренца, се појавиле првите навестувања за новата ренесансна уметност со делото на [[Масолино да Паникале]] во [[Кастиљоне Олона]].<ref>{{Harvard citation text|Mezzanotte|p=XXVI}}.</ref> Заклучокот на готскиот период, според тоа, индикативно се совпаѓа со пропаѓањето на Висконтиското сењиорство во 1447 година, со доцноготски стил кој ќе биде основа на раните случувања во средишната италијанска ренесанса, што довело до [[Ломбардска ренесанса|Ломбардската ренесанса]].<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=17}}.</ref><ref>{{Harvard citation text|Fiore|p=172}}.</ref> == Религиозна архитектура == === Вовед во манастирите === [[File:1762_-_Milano_-_Abbazia_di_Chiaravalle_-_Francesco_Pecorari_(attr.)_-_Torre_campanaria_(1349)_-_Foto_Giovanni_Dall'Orto,_31-Oct-2009.jpg|мини| Кулата на [[Кјаравалска опатија|Кјаравалската опатија]].]] Во [[Милано]], како и на други места, готскиот стил го вовеле цистерцијанските монаси од Франција: најраниот пример за готска уметност во Милано е [[Кјаравалска опатија|Кјаравалската опатија]], изградена во првата половина на 13 век од монаси од [[Клервова опатија|Клервовата опатија]]. Описот мора да ја земе предвид посебната сложеност на нејзината историја, која подразбира интервенции на црквата од нејзиното основање до 18 век: на пример, од готската фасада е зачуван само горниот ред од [[теракота]], украсен со [[окулус]] и [[бифора]] затворен во профилот на заоблениот покрив украсен со ломбардски ленти.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=54}}.</ref> Црквата, изградена почитувајќи ги архитектонските показатели за цистерцијанските цркви дадени од Свети Бернар, може да се дефинира според нејзината структура и дел од украсувањето како компромис помеѓу [[Прва Романика|ломбардската архитектура]] од 13 век и цистерцијанската готика, односно првата зграда што раскинала со романската традиција и ги вовела, иако со форми многу ублажени од ломбардската традиција, формите на готскиот стил.<ref name="BZ55">{{Harvard citation text|Balzarini|p=55}}.</ref> Првите интервенции за премостување на преминот помеѓу романскиот и готскиот стил биле работите на јужниот манастир на црквата, со зашилени тулски лакови потпрени на двојни камени столбови. Сепак, најзначајната и најкарактеристична готска архитектонска интервенција во опатијата била изградбата на [[Светлосна кула|светлосната кула]]: кулата е осумаголна по форма и се потпира на презвитериумот со квадратен план со кој е поврзана преку употреба на пандантифи со опаѓачки лакови. Осумаголната кула се состои од три вертикални редови кои се стеснуваат како што се движи нагоре: кулата е украсена со наизменични [[Бифора|бифори]], [[Монофора|монофори]] и квадрифори во кои теракота и бели мермерни украси се менуваат за да создадат контраст на бои.<ref>{{Harvard citation text|Fiorio|p=362}}.</ref> Внатре, најинтересните сликовни украси вклучуваат фрагменти од фрески на ''евангелистите'' од 14 век во просторот на [[купола]]та и шеснаесет фигури на ''светци'', од автор распознаен како Првиот мајстор на Кјаравале.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=48}}.</ref> Во долниот дел од куполата, од друга страна, се наоѓаат ''Приказните за Богородица'', елегантна композиција во стилот на Џото, припишана на [[Стефано Фјорентино]], основана на [[Златна легенда|Златната легенда]] од [[Јаков Ворагински]].<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=56}}.</ref> [[File:2011_-_Milano_-_Abbazia_di_Viboldone_-_Facciata_-_Foto_Giovanni_Dall'Orto,_31-Oct-2009.jpg|лево|мини| Фасада на манастирот Виболдоне.]] Основана во 1176 година, поголемиот дел од Виболдонската опатија била изградена помеѓу крајот на 13 и 14 век. Фасадата од тули, завршена во 1348 година, има двоводна конструкција, оградена со висечки арки, и е вертикално поделена на три прегради, определени со [[Потпорник|потпорни столбови]]. Порталот има богат мермерен украс со скулптури на ''Мадона и Детето меѓу светците'' од кампионската школа и е обрабен со две висечки [[Едикула|едикули]] и две тесни монофори со зашилени рамки од теракота; украсите од горниот ред се состои од кружен прозорец и три бифори, од кои двете странични се чисто декоративни бидејќи не водат кон долните патеки. Внатрешноста е поделена на три кораби со ребрести [[Брод (архитектура)|сводови]].<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=57}}.</ref> По средината на 1400-тите години е внатрешната сликовна декорација: најстарото дело е фреската на ''Мадона и Детето со светци'' во [[апсида]]та од анонимен ломбардски мајстор со тоскански влијанија. Исто така, на ѕидовите на апсидата се наоѓа и „''Страшниот суд“'' од [[Џусто де Менабуои]], во кој е претставен моделот на ''„Страшниот суд“'' од [[Џото]] во капелата Скровени.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=62}}.</ref> Конечно, може да се споменат „''Приказни од животот на Христос“'' од анонимен ломбардски сликар, во кој ломбардската натуралистичка точност е под влијание на употребата на ''[[Кјароскуро|кијароскуро]]'' од страна на Џусто де Менабуои, како и ''„Мадона на престолот меѓу светците“'' од [[Микелино да Бесоцо]].<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=60}}.</ref> Иако надвор од територијата на општината, несомнено поврзана со градот е [[Манастир Моримондо|манастирот Моримондо]], кој, како и останатите споменатите манастири, настанал во првата половина на 12 век поради доаѓањето на цистерцијанските монаси од Франција. Исто така, во овој случај, во оригиналните преостанати делови од црквата, амбиентот се соочува со многу примитивен готски стил, препознатлив, на пример, во тенките пропорции во споредба со оние на романската уметност. Фасадата е од изложена теракота со бифори и розетка, изработена на многу едноставен начин како што диктираат правилата на цистерцијанската архитектура.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=227}}.</ref> Комплексот на опатијата Мирасоле, меѓу ретките ломбардски примери на утврдена религиозна архитектура, бил основан во текот 13 век, додека црквата датира од крајот на 14 век. Фасадата е од теракота со многу едноставни декорации, кои се состојат од розетка, две [[Монофора|монофори]] и портал од теракота со спуштен свод; внатрешноста има еднобродна сала која завршува со четириаголна апсида каде што е фрескописано „''Успение на Богородица“'' од анонимен сликар, веројатно поврзан со стилот на Микелино да Бесоцо.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=228}}.</ref> === Периодот на Висконти === [[File:1352MilanoSGottardoCorte.jpg|мини|Апсида и камбанарија на Сан Готардо.]] На почетокот на 14 век, лордот [[Ацоне Висконти]] вовел целосна програма на покровителство чиј основен дел бил готската архитектура. Помеѓу најраните достигнувања е [[Црква Сан Готардо|црквата Сан Готардо]], изградена како војводска капела посветена на светецот-заштитник на [[гихт]]от што ќе го погодил Ацоне, иако во 18 век значително била реновирана.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=26}}.</ref> Од оригиналниот надворешен изглед, зачувани се [[Осумаголник|осумаголната]] [[камбанарија]] и полуосумаголната [[апсида]]: украсувањето е направено со наизменични теракотни елементи, веќе типични за ломбардската романска архитектура, и бели мермерни елементи.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=27}}.</ref> Истакнатиот елемент на комплексот претставува осумаголната камбанарија што му се припишува на Франческо Пегорари од Кремона: употребата на теракота е распространета во долните нивоа на камбанаријата за да се остави простор за бел мермер во повисоките делови до круната, веројатно земен од светлосниата кула на манастирот Кјаравале и на врвот на Торацо во Кремона.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=168}}.</ref> Внатрешноста, според хрониките на [[Галвано Фијама]] од тоа време, била целосно фрескоживописана од страна на [[Џото]], кој бил повикан во [[Милано]] од Ацоне Висконти, и неговата школа: од циклусот слики денес е зачувана единствено ''Распетието'', кое некои го припишуваат директно на тосканскиот мајстор,<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=28}}.</ref> додека според друга хипотеза некои карактеристики на сликата, како што се реализмот и вниманието кон деталите, би укажувале на анонимен, иако извонреден, мајстор на сферата на Џото со ломбардски влијанија.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=171}}.</ref> [[File:Milano_sancristoforo_facciata.jpg|лево|мини| Фасада на Сан Кристофоро.]] [[Црква Сан Кристофоро сул Навиљо|Црквата Сан Кристофоро сул Навиљо]] е составена од спојување на два објекти кои датираат од крајот на 12 век и крајот на 14 век, соодветно. Фасадата, која исто така е поделена на два дела, лево има зашилен лачен портал од теракота со [[розетен прозорец]] врежан во лакот, според некои толкувања во ломбардски стил на страничниот портал на [[Санта Марија дела Спина|црквата Санта Марија дела Спина]] во [[Пиза]], додека десно постои уште еден зашилен лачен портал кој е помалку украсен, но со потенки пропорции и е странично опкружен со два прозорци со зашилени лакови. Од двете страни на фасадата се наоѓаат остатоци од фрески. Внатре, десната страна на црквата има правоаголна сала со дрвен покрив и полукружна [[апсида]], додека левата страна има попречно ребрест покрив со [[Монофора|монофори]] на ѕидот кои обезбедуваат осветлување. Фрагменти од фрески видливи во црквата го вклучуваат ''Распетието'' од семејството [[Заватари]].<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=35}}.</ref><ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=238}}.</ref> Во втората половина на 12 век датира црквата Сан Лоренцо во Монлуе, која била изградена од редот Хумилијати во многу едноставен стил, веројатно позајмен од цистерцијанската архитектура. Фасадата е многу витка со изложена теракота, а порталот има кружен лак надвиснат со лажен протирум странично поставен на две тесни [[Монофора|монофори]]. Црковната камбанарија, со квадратен план, се состои од четири хоризонтални редови: горниот кат е украсен со [[Бифора|бифори]] со лакови што се потпираат на камени столбови.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=33}}.</ref> Едноставниот ентериер има еден брод и првично имал дрвен решеткаст покрив: на ѕидовите има остатоци од фрески на тема растителни елементи, типични за ломбардската сликовна декорација во почетокот на 14 век.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=242}}.</ref> [[File:8729_-_Milano_-_San_Marco_-_Facciata_-_Foto_Giovanni_Dall'Orto_14-Apr-2007.jpg|мини|Детал од фасадата на црквата Свети Марко.]] [[Црква Свети Марко (Милано)|Црквата Свети Марко]] била основана кон крајот на 12 век од августински монаси; сепак, големите интервенции што ги претрпела црквата од 16 век во голема мера го нарушиле нејзиниот изглед, кој бил минимално обновен во надворешноста со реставрации од 19 век од страна на [[Карло Мачакини]].<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=116}}.</ref> Од оригиналната структура, структурата со испрекината линија обележана вертикално со потпорни столбови може да се види денес: исто така оригинални се и теракотниот [[розетен прозорец]] и белиот мермерен портал над кој се наоѓаат три статуи на ''Светите Августин, Марко и Амброзиј''.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=40}}.</ref> Од почетокот на 14 век датира четириаголната ѕидана камбанарија, која го зема предвид еден од типичните архитектонски модели на областа [[Милано]] од тоа време, кој веќе се користел, на пример, во опатијата Мирасоле и Аренгарио во Монца.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=115}}.</ref> Од оригиналното сликовно украсување, неколку фрагменти од фреска во левата апсидна капела посветена на [[Богородица]]<nowiki/>остануваат видливи, имено ''„Мадона со дете на престолот“ и „Светци“'' кои датираат од крајот на 13 век, од стилот под влијание на [[Византиска уметност|византиската уметност]], но и од фреските на градилиштето на базиликата „Свети Франциск Асишки“ и подоцнежната фреска на ''Магдалена и еден витез-светец'', чии стилски сличности со градилиштето на манастирот Кјаравале водат до припишување на делото на таканаречениот Прв Мајстор на Кјаравале.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=120}}.</ref> Конечно, во црквата се наоѓаат многу важни скулпторски дела кои датираат од готскиот период, вклучувајќи го и ''Погребниот споменик на Ланфранко Сетала'' и ''Архе Алипранди''.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=123}}.</ref> [[File:IMG_6019_-_Milano_-_Sant'Eustorgio_-_Affreschi_della_Cappella_Visconti_-_I_4_evengelisti_-_Foto_Giovanni_Dall'Orto_-2-Mar-2007.jpg|лево|мини| Фрески на капелата Висконти во Сан Еусторџо.]] Иако основана кон крајот на 14 век, [[Црква Санта Марија дел Кармине|црквата Санта Марија дел Кармине]] нема значајни елементи на готската архитектура, со исклучок на планот: фасадата е всушност резултат на [[Неоготика|неоготска]] реставрација од 19 век, додека внатрешноста била украсена главно во периодот помеѓу 15 и 17 век. Планот на катот има [[латински крст]] со три бродови, форма преземена од [[Чертоза|Чертоза ди Павија]] од истиот архитект [[Бернардо да Венеција]]. Од читањето на планот, очигледна е конструкцијата на градежното правило „''ad quadratum''“, кое употребува квадрат како основен елемент за дефинирање на пропорциите: главниот брод е составен од три квадрати, како и трансептот, додека патеките и страничните капели имаат површина од една четвртина од елементарниот квадрат.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=237}}.</ref><ref>{{Harvard citation text|Rossi|p=111}}.</ref> Во [[Базилика Сант Еусторџо|базиликата Сант Еусторџо]] се наоѓа капелата Висконти, која ја започнал [[Матео I Висконти|Матео Висконти]] во 1297 година. Од оригиналното сликовно украсување, единствено ликовите на четирите ''евангелисти'' се зачувани во добра состојба, додека постојат траги од подоцнежни фрески како што се „''Триумфот на Свети Тома“'', ''„Св. Ѓорѓи ја ослободува принцезата“'' и „Седумте ''светци“'', кои му се припишуваат на таканаречениот Мајстор на Понтат, автор на циклусот фрески во [[Ораториум „Санто Стефано“ (Лентате сул Севезо)|Ораториумот „Санто Стефано“, Лентате сул Севезо]] во Понтат. Конечно, капелата го содржи ''Ковчегот на Матео'' и ''Валентина Висконти''.<ref>{{Harvard citation text|Rossi|p=156}}.</ref> Исто така, во Сант Еусторџо, доцноготски фрески кои датираат од 1440 година и се однесуваат на ''евангелисти'' и ''светци'' кои се припишуваат на семејството уметници Заватари, можат да се најдат во капелата Торијани.<ref name="PS37">{{Harvard citation text|Passoni|p=37}}.</ref> [[File:Milano,_Chiesa_di_Santa_Maria_in_Brera_01.jpg|мини|Фасада на Санта Марија ди Брера.]] Сепак, капелата Висконти била оставена настрана од [[Барнабо Висконти]], кој ја преместил семејната капела во денес срушената црква Сан Џовани ин Конка: надворешната архитектура и внатрешниот распоред биле преземени од архитектурата на манастирите од тоа време, што се докажува со фасадата поместена пред уривањето со розетни прозорци и монофори по моделот на манастирот Виболдоне. Помеѓу остатоците од сликовните украси земени пред рушењето на црквата се „''Ангелот на Благовештението“'' и „ ''Богородица на Благховештението“'' од анонимен сликар од почетокот на 14 век со венецијански влијанија. Спротивно на тоа, со поизразено тосканско влијание се „''Приказните за Свети Јован Евангелист“'', кои се чуваат во збирките на [[Замок Сфорцеско (Милано)|замокот Сфорцеско]], во кои се употребуваат светли бои со навестувања на перспективна конструкција; му се припишуваат на анонимен мајстор од кругот на Џусто де Менабуои.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=231}}.</ref><ref>{{Harvard citation text|Rossi|p=157}}.</ref> Во [[Базилика Сан Калимеро|базиликата Сан Калимеро]] се наоѓа фреската на [[Леонардо да Бесоцо]] „''Мадона и детето“'', слика изведена кон крајот на готскиот период во XV век, според формите на ликовите инспирирани од фреските на ''Боромеовите игри'' во палатата во Боромео и неговото сопствено дело во [[Црква Сан Џовани а Карбонара|црквата Сан Џовани а Карбонара]] во [[Неапол]]. Леонардо, син на Микелино да Бесоцо, соработувал со својот татко во создавањето на ''„Мадона дел Идеја“'' која се чува во катедралата во Милано.<ref>{{Harvard citation text|Boskovitz|p=40}}.</ref> Од поголемиот број на цркви изградени во готски стил помеѓу 12 и 15 век, само неколку примери се зачувани денес, додека повеќето биле или целосно преобразени помеѓу 16 и 17 век за време на работата на кардиналите [[Династија Боромео|Боромео]] или срушени со Жозефинските потиснувања во 18 век. Меѓу рушењата извршени во подоцнежниот период е и [[Санта Марија во Брера|црквата Санта Марија во н Брера]]: фасадата е дизајнирана од [[Џовани ди Балдучо]] и предвидува фасада со двоводен завршеток, изградена од црн и бел мермер во наизменични обоени ленти, додека внатрешната поделба на три брода била нагласена однадвор со [[Потпорник|потпорни ѕидови]]. Порталот имал полукружен лак со косо засекување, над кој се издигала кула-шпиц со мал розетен прозорец; украсувањето потоа било дополнето со [[Бифора|бифори]] и [[Трифора|трифори]] и разни групи статуи, вклучувајќи ја и вимперг група. Во [[Пинакотека Брера|Уметничката галерија „Брера“]] се останати само неколку траги од внатрешноста, вклучувајќи некои странични заливи на црквата во кои се видливи фрески на ''светци и пророци'' кои му се припишуваат на Џусто де Менабуои.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=31}}.</ref> Црквата имала внатрешност со три кораби поделена со [[столб]]ови со зооморфни капители типични за ломбардската скулптура од крајот на 13 век.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=233}}.</ref> Друга позната готска црква која повеќе не постои е [[Црква Санта Марија ала Скала (Милано)|црквата Санта Марија ала Скала]]. зградата имала заоблена фасада составена од три вертикални прегради обележани со четири потпорни столбови кои завршувале со врвови. Како што е типично за ломбардската готска архитектура, фасадата била украсена со наизменични теракоти и мермерни елементи за да се создаде хроматски контраст, како што се белиот мермерен розетен прозорец или монофорите и бифорите од теракота и мермер. Црквата, исто така, имала полигонална камбанарија слична на онаа на црквата Сан Готардо ин Корте.<ref>{{Harvard citation text|Fiorio|p=214}}.</ref> === Катедрала === [[File:Duomo_(Milan)_at_night.jpg|мини|Апсидален поглед на катедралата со осветлени витражи.]] Превртувањата на [[Миланска катедрала|Миланската катедрала]], [[Меѓународна готика|меѓународно готско]] ремек-дело, биле сложени од времето кога [[Венеранда Фабрика дел Дуомо ди Милано|Фабрика]] била основана во 1386 година и ќе продолжат уште многу векови: оригинални во готскиот период се единствено апсидата, сакристите и дел од трансептот, а остатокот од црквата бил изграден подоцна на начин повеќе или помалку следен на оригиналниот дизајн. Многу силен поттик во насока на покровителство кон изградбата на грандиозна зграда дошол од [[Џан Галеацо Висконти]], неодамна крунисан за војвода од царот, кој финансирал дел од работата и работел на собирање други средства од населението и повикал архитекти од цела Европа, особено од Франција, Германија и [[Фландрија]].<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=47}}.</ref> Првичниот дизајн, кој денес е изгубен, веројатно бил од [[Алзас|алзашки]] архитект, но по неколку години архитектот бил заменет за да се отстапи место на период на постојани промени кај архитектите и дизајните: во рок од неколку години, Французите Никола де Бонавентура, Италијанците Антонио ди Винченцо и Габриеле Сторналоко, и Германците Џовани да Фернах и Хајнрих Парлер, меѓу другите, биле повикани на градилиштето на катедралата. Меѓу главните причини за различните несогласувања бил изборот на пропорции за фасадата, која би била впишана во квадрат (конструкција „''ad quadratum''“) или во триаголник (конструкција „''ad triangolum''“).<ref>{{Harvard citation text|Brandi|p=87}}.</ref> Споровите можат да се сумираат со Италијанците кои се залагале за конструкцијата „''ad triangolum''“, која на крајот преовладила, кое пак довело до изградба на пониска црква со пониски пропорции, а германските и француските мајстори градители кои се залагале за конструкцијата „''ad quadratum''“ овозможувало повисока и потенка фасада.<ref>{{Harvard citation text|Brandi|p=88}}.</ref> Слична дебата повторно се појавила со парискиот архитект Џовани да Мињо, кој исто така бил отстранет по кратко време, околу пропорциите и статиката на сводовите: овие дебати, кои отишле далеку над вообичаените парохијалистички застои, главно биле поврзани со отпорот на италијанската традиција сè уште поврзана со [[Романска архитектура|романската архитектура]] и последователното доцнење со кое миланската територија ги инкорпорирала новините на европската готска архитектура.<ref name="BR90">{{Harvard citation text|Brandi|p=90}}.</ref> [[File:Window_-_Duomo_-_Milan_2014_(5).jpg|лево|мини| Детал од апсидалниот прозорец.]] Првиот елемент на одвојување на катедралата од претходните милански цркви била периметарската структура, која за разлика од другите цркви, кои предвидувале евентуално покривање на структурата од тули со поблагородни материјали, е составена исклучиво од блокови од Кандолски мермер: потпорната структура го претставува системот на летечки потпори типичен за готската архитектура, со надворешни периметарски ѕидови украсени со огромен број статуи и [[Конзола (архитектура)|конзоли]].<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=220}}.</ref> Надворешната статуетка е претставена, во однос на нарачките од готскиот период, како примерок од европска скулптура со дела извршени од местни, [[Војводство Бургундија|бургундски]], [[Кралство Бохемија|боемски]], германски и француски мајстори: особено, деведесет и шесте ''џинови'' што ги красат гаргојлите на структурата можат да се припишат на последните две групи. Меѓу главните ломбардски уметници кои се занимаваат со густата низа надворешни статуи се Јакопино да Традате и [[Матео Раверти]].<ref>{{Harvard citation text|Rossi|p=232}}.</ref> Две од примерните дела на двајцата главни италијански скулптори активни на местото се „''Свети апостол Вартоломеј“'' од [[Јакопино да Традате]] и ''„Свети епископ“'' од Раверти: во првиот случај има обемна употреба на драперии и посебно внимание се посветува на деталите, на пример во прикажувањето на брадата, без, сепак, да се даде прекумерна експресивност на лицето, што е случај во статуата на Раверти, која реставрира страдален светец со вдлабнати образи, резултат на внимателно проучување и моделирање.<ref>{{Harvard citation text|Boskovitz|pp=102–103}}.</ref> Апсидата, поради гореспоменатите временски причини претставува делот кој најмногу се придржува до стилските карактеристики на меѓународната готика: трите зашилени прозорци се длабоко украсени со основната тема на ''Раза Висконтеја'', или зрачното сонце, симбол на семејството, дизајнирано од Микелино да Бесоцо: витражите се украсени со циклусот кој ги содржи ''„Приказните од Стариот завет''“ во северниот витраж, ''„Апокалипсата“'' во средишниот витраж и ''„Епизодите од Новиот завет“'' во јужниот витраж, дело на Стефано да Пандино и Франческино Заватари.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=51}}.</ref><ref>{{Harvard citation text|Passoni|p=51}}.</ref> Поопшто, почнувајќи од почетокот на XV век, катедралата може да се смета за една од главните европски лаборатории за уметност на витражи, во која главните ломбардски сликари од различните периоди учествувале сè до нејзиното завршување.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=52}}.</ref> [[File:Interior_of_Il_Duomo,_Milan.jpg|мини|Главен брод на катедралата.]] Внатрешноста има [[латински крст]]ен план со сала која е поделена на пет бродови, со малку испакнат трансепт поделен на три бродови и полуосумаголна апсида. Ребрестите сводови се потпрени на полистилни столбови со капители украсени со ''светци'' поставени во ниши од Џованино де Граси.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=50}}.</ref> Порталот на јужната сакристија, изрезбан од 1392 година од страна на Џовани да Фернах со украси на ''„Приказните за Богородица“'', е совршен пример за германска [[Меѓународна готика|меѓународна]] [[Меѓународна готика|готика]]. Над трезен [[архитрав]] направен од [[Џованино де Граси]], украсен со четирилобусни панели со ''глави на пророци'', се наоѓа најбујната декорација, на тема „''Приказни за Богородица“'', вметната во огивален лак странично опкружен со два врва и завршувајќи на врвот со ''Распетие''. Конечно, [[Лак (архитектура)|екстрадосите]] на [[лунета]]та се одликуваат со традиционално готско уикрасување од големи кадрицирани лисја. Меѓу оригиналните декорации, во внатрешноста на сакристијата е мијалникот со зашилен досал, исто така од Џованино де Граси.<ref>{{Harvard citation text|Rossi|p=226}}.</ref><ref>{{Harvard citation text|Mezzanotte|p=46}}.</ref> Слично украсување може да се најде на влезот од северната сакристија, зад која е единствената просторија на катедралата каде се наоѓа оригиналниот под на црквата, кој датира од почетокот на 15 век, направен од [[Марко Солари]], заедно со остатоци од современи теракотни украси.<ref>{{Harvard citation text|Passoni|p=52}}.</ref><ref>{{Harvard citation text|Fiorio|p=32}}.</ref> Како целина,затоа, катедралата се лапокажа како точка на одвојување од последните врски со романската архитектура на миланската територија, но црквата, и покрај влијанкоја а што италијанската архитектура ги имала врз нејзината изградба, останала единствена не само на територијата на војводството, тна територијата на цела Италија:<blockquote>Црквата, во обликот во кој е изградена, останува туѓа за италијанската архитектонска традиција [...] Како што базиликата „Свети Марко“ во Венеција се заснова на византискиот стил, така и катедралата во Милано е француска или германска, но не и италијанска. Единствено врз основа на тоа што е изградена во Милано и што е украсена од италијански вајари, може да се каже дека станува збор за италијанска црква; се разбира, тоа не го намалува фактот дека таа е извонреден споменик и дека чувството на мистичност, што го создава полутемнината проткаена со светлината низ витражите, е апсолутно уникатно на италијанското тло. - [[Чезаре Бранди]] </blockquote> == Цивилна и воена архитектура == [[File:880MilanoLoggiaOsii.JPG|лево|мини| Лоџа делји Оси]] Меѓу првите интервенции што го воспоставиле ширењето на готскиот стил во Милано биле делата на [[Матео I Висконти|Матео]] и [[Ацоне Висконти]] во ''Бролето Нуово'', денешната [[Пјаца Мерканти]], која долго време била седиште на граѓанската моќ.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=19}}.</ref> Првата зграда која била обновена била Лоџа делји Оси во 1316 година: фасадата е изработена од црно-бел мермер, избор кој се отстапил од традиционалната употреба на изложена теракота, иако веќе се користела во [[Санта Марија во Брера|црквата Санта Марија во Брера]], и е поставена на два хоризонтални редови првично со трем. Приземјето има тркалезни лакови потпрени на осумаголни камени столбови, а оваа конфигурација се повторува и на горниот кат со користење на лакови со еднаква ширина, но со зашилени лакови, додека има парапет украсен со грбови на Висконти. Исто така, зградата е крунисана со висок [[Корниз (архитектура)|корниз]] каде што има ниши со свод во облик на буре што содржат статуи од сите страни: меѓу субјектите се ''Мадона со дете'' и разни ''светци'', вклучувајќи ги ''Свети Амброзиј'' и ''Свети Јаков''.<ref>{{Harvard citation text|Rossi|p=119}}.</ref><ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=232}}.</ref> Почнувајќи од 1433 година, била изградена [[Каса Панигарола]], значително реновирана со текот на годините, од чија оригинална структура останале зашилените лакови со теракотни рабови на приземјето, потпрени на столбови со [[капител]]и украсени со мотиви од лисја, додека на горниот кат има теракотен прозорец кој не е оригинален, но го одразува оригиналниот дизајн со декорација типична за ломбардската архитектура од почетокот на 15 век.<ref name="BAL22">{{Harvard citation text|Balzarini|p=22}}.</ref> Друга интервенција на плоштадот, денес целосно изгубен бидејќи е заменет со [[Палацо деле Скуоле Палатине]], била тремот на Банкиерите, изграден во 1336 година со трем структура слична на онаа на Лоџа делји Оси.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=21}}.</ref> [[File:1692_-_Milano_-_Palazzo_Borromeo_-_Foto_Giovanni_Dall'Orto_-_18-May-2007.jpg|мини|Двор на честа на палатата Боромео.]] Помеѓу ретките приватни готски палати зачувани во градот е палатата Боромео изградена кон крајот на 15 век. Од оригиналната структура е дел од изложената фасада со тули со зашилен своден портал украсен со камени плочи од кандолски мермер и црвен веронски мермер, ограден со набразден [[фриз]].<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=240}}.</ref> Дворот на честа е [[Портик|обрабен]] со трем од три страни со лакови потпрени на осумаголни столбови со капители украсени со лисја. На страната без трем има шест монофори од теракота со зашилени лакови, додека на ѕидовите има траги од [[Фрескопис|фрески]] со хералдички мотиви на патроните на палатата.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=23}}.</ref> Внатре постојат траги од доцноготски фрески од ''Боромеовите игрите'', кои некои му ги припишуваат на [[Пизанело]]. Некогаш присутни во палатата, а подоцна отстранети, се неколку фрагменти од фрески, вклучувајќи ја и ''„Жетвата на калинки“'' што му се припишува на [[Микелино да Бесоцо]], а денес е зачувана во тврдината Ангера.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=24}}.</ref><ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=241}}.</ref> Сепак, подеднакво валидна алтернативна хипотеза го припишува создавањето на комплексот ''Боромеови игри'' на автор наречен Мајстор на Боромеовите игрите: ова припишување, различно од Пизанело или Микелино, е направено по анализата на повторно откриениот ''„Свети Јован во тага“'', фрагмент од фреските во палатата Боромео со стилски наводи на „''Христос во тага“'' од Масолино, а воедно покажува влијанија од ломбардската школа.<ref>{{Harvard citation text|Boskovitz|p=154}}.</ref> Од големиот број на кули од тоа време, кои биле изградени заедно со благородничките палати, единствено Горанската кула и Моригиската кула се зачувани до денес.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=25}}.</ref> Од историските описи на Кралскиот дворец, во тоа време Бролето Нуово, а подоцна и на Војводскиот дворец, може да се спомене делото на [[Џото]], кој бил повикан на дворот од страна на [[Ацоне Висконти]].<ref name="RS68">{{Harvard citation text|Rossi|p=68}}.</ref> Меѓу различните дела опишани од хроничарите од тоа време е фреската на ''„Илустративни луѓе“'' со митолошка тема, создадена според неговото сопствено дело во Салата на бароните во Маскио Анџоино во [[Неапол]], украсена со злато и емајли типични за француското готско сликарство:<ref>{{Harvard citation text|Rossi|p=70}}.</ref><blockquote>Suntque hec figure ex auro azuro et smaltis distinte in tanta pulcritudine et tam subtili artificio sicut in toto orbe terrarum non contingeret reperirit Овие фигури од злато и син емајл се одликуваат со таква убавина и уметничко совршенство, што не можат да се најдат никаде на друго место во светот. - Галвано Фијама</blockquote> [[File:863MilanoArcivescovado.JPG|лево|мини| Остатоци од оригиналната декорација на Архиепископската палата.]] Помеѓу примерите на граѓанска архитектура, иако за употреба на религиозна моќ, мора да се спомене Архиепископската палата. Како и со соседната палата, реновирањето во текот на различните периоди речиси целосно ја уништило оригиналната конструкција нарачана од [[Отоне Висконти]] и [[Џовани Висконти]], надбискупи од Милано: меѓу ретките готски остатоци се неколку теракотни бифори на фасадата кон катедралата и на западната страна. За време на реставрацијата на палатата по [[Втората светска војна]], се појавиле фрагменти од фрески од школата на Џото.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=235}}.</ref> Во надбискупијата се зачувани и фрагменти од фрески кои преживеале по чиста случајност од реконструкциите на [[Црква Санта Марија Подоне|црквата Санта Марија Подоне]], повторно откриени и отстранети во 20 век, на кои е прикажана ''поворка на мудреците'', чие припишување на Микелино да Бесоцо или неговата работилница не било можно поради фрагментарната природа на делото, иако со дизајни кои сигурно можат да се проследат преку модел и контура до оние од ''„Либрето дељи Анакорети“'' од Микелино.<ref>{{Harvard citation text|Boskovitz}}.</ref> [[File:Casa_Panigarola_window_overlooking_Piazza_Mercati,_Milan.jpg|мини| Прозорец на [[Каса Панигарола]].]] Меѓу многуте иницијативи промовирани од Ацоне Висконти, треба да се спомене и завршувањето на работите на средновековните градски ѕидини, заедно со портите, кои биле дизајнирани да бидат вистински споменици. Во секоја од шесте порти на Милано, Ацоне имал поставен [[Табернакул (католичка црква)|табернакул]] посветен на [[Богородица|Пресвета Богородица]], обично покрај светци кои го држеле моделот на градскиот ''сестиер'' во однос на портата: три од нив биле изработени од Џовани ди Балдучо, а другите три од таканаречениот Маестро дела Лунета ди Виболдоне, скулптор меѓу најистакнатите во кругот на кампонеските мајстори. На првите би им се припишале ''Богородица'' и ''светците'' од Порта Тичинезе и статуите земени од срушените Порта Ориентале и Порта Комасина, додека на вторите би им припаѓале шаторите на Порта Нова и срушените Порта Романа и Порта Верчелина.<ref name="Harvard citation text|Rossi"/> Заедно со развојот на градските ѕидини, династијата Висконти биле одговорни за изградбата на замокот Порта Џовија, на чии остатоци подоцна бил изграден [[Замок Сфорцеско (Милано)|замокот Сфорцеско]]. Утврдувањето започнало во 1368 година од [[Галеацо II Висконти]], додека Џан Галеацо додал надворешна утврдена цитадела која не била поврзана со средишното јадро, но која била поврзана заедно со изградбата на Гирланда (втор надворешен утврдувачки ѕид поврзан со средишното јадро на замокот) од [[Филипо Марија Висконти]], која започнала во 1420 година. Од древниот замок Висконти, кој бил нападнат за време на [[Златна Амброзиска Република|Златната Амброзиска Република]] и целосно обновен од [[Династија Сфорца|династијата Сфорца]], не останала никаква трага освен основата на замокот Сфорца.<ref>{{Harvard citation text|Passoni}}.</ref> == Скулптура == [[File:Giovanni_di_balduccio_e_aiuti,_arca_di_san_pietro_martire,_1336-39,_01.jpg|лево|мини| Ковчегот на Свети Петар од Џовани ди Балдучио.]] Преминот од [[романика]] кон [[готика]] го означило напуштањето на скулптурата како суштина исклучиво функционална за архитектонското украсување во корист на автономни дела за кои може да биде вредна посебна анализа од архитектонскиот контекст. Миланската готска скулптура може да се подели на две главни периоди, очигледно никогаш целосно одвоени и со меѓусебни влијанија: од една страна тосканската школа на [[Џовани ди Балдучо]] со неговата работилница, и од друга страна кампонеските мајстори, име дадено на група скулптори од семејства со потекло од Кампионе д'Италија чиј стил е тешко да се разликува и кои често работеле во соработка, иако за главните уметници на школата понекогаш е можно прецизно да се наведе авторот.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=36}}.</ref> Меѓу најстарите готски скулптурални споменици во Милано е погребниот споменик на [[Отоне Висконти]], дело на непознат мајстор од Кампионе, кој датира од крајот на 13 век и се чува во [[Миланска катедрала|Миланската катедрала]]. Споменикот бил изработен од црвен веронски мермер и има форма на [[саркофаг]] со закосени странични површини – јасна алузија на римските погребни споменици од порфир; споменикот, кој се потпира на два столба додадени кон крајот на 14 век, ја прикажува фигурата на надбискупот како лежи врз предната закосена површина. Ова решение наоѓа бројни претходници во француската скулптура од тоа време, но особено во погребниот споменик на кардиналот Де Бреј, дело на [[Арнолфо ди Камбио]], сместен во црквата „Сан Доменико“ во Орвието.<ref>{{Harvard citation text|Rossi|p=115}}.</ref> Саркофагот претставувал модел на инспирација за ковчегот на Берардо Маџи, исто така од Кампионското училиште, зачуван во [[Стара катедрала (Бреша)|старата катедрала]] во [[Бреша]].<ref>{{Harvard citation text|Rossi|p=116}}.</ref> Најголемото дело на Џовани ди Балдучо и неговата работилница е ''Ковчегот на Свети Петар'', зачуван во [[Капела Портинари|капелата Портинари]] во [[Базилика Сант Еусторџо|базиликата Сант Еусторџо]]. Гробницата од карарски мермер, со монументални пропорции и комплексна иконографска содржина, се потпира на осум столбови од црвен веронски мермер на кои се поставени статуи на ''Добродетелите''; страните на саркофагот се украсени со осум [[Релјеф (вајарство)|релјефи]] од ''Епизодите од животот на Свети Петар,'' одделени со статуи на ''светци и учители на Црквата''. Капакот е во облик на скратена пирамида, чии забатни страни се украсени со релјефи на ''светци'', крунисани со заоблен табернакул што содржи статуи на ''Богородица со светците Доминик и Петар''.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=37}}.</ref> Композицијата во Ломбардската област го воведува изолираниот комплексен погребен споменик, односно споменикот видлив и украсен од сите четири страни:<ref>{{Harvard citation text|Rossi|p=122}}.</ref> ''Ковчегот на Свети Августин'', уште еден меѓу најпознатите скулпторски споменици од периодот на ломбардската готика, во своето тројно украсување бил обележан со статуи на светци крунисани со табернакул инспириран од ремек-делото на Балдучи, иако во уште помонументални форми.<ref>{{Harvard citation text|Rossi|p=128}}.</ref> [[File:Monument_to_Bernabò_Visconti_(Milan)_01.JPG|мини|Коњанички споменик на Бернабо Висконти од Бонино да Кампионе.]] Од друга страна, ремек-дело и највисок израз на скулптурата на кампионските мајстори е ''коњаничкиот споменик на Бернабо Висконти'' од [[Бонино да Кампионе]], првично поставен во [[Црква Сан Џовани ин Конка|црквата Сан Џовани ин Конка]]. Споменикот, направен од еден блок карарски мермер, се состои од [[саркофаг]] потпрен на дванаесет столбови со различни форми и големини: како и во претходното дело, сите четири страни на споменикот се видливи и украсени со релјефи, соодветно со ''крунисувањето на Богородица'', ''евангелистите'', ''распнувањето со светци'' и ''Пиета со светци''. Саркофагот е надминат со импозантната коњаничка статуа на Бернабо, некогаш насликана, опкружена со [[Алегорија|алегории]] за ''цврстина'' и ''мудрост''.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=44}}.</ref> Бонино и неговата работилница, иако ги вклучуваат влијанијата од милансите дела на Џовани ди Балдучо, во делото покажуваат продолжение на ломбардската натуралистичка традиција, давајќи силен акцент на ситни детали и украси, додека главниот лик е прикажан намерно свечен и хиератичен начин, далеку од интензитетот и финесата на тосканската традиција на Балдучо.<ref>{{Harvard citation text|Balzarini|p=45}}.</ref> ''Погребниот споменик на Ацоне Висконти'' од Џовани ди Балдучо, кој се наоѓа во [[Црква Сан Готардо ин Корте|црквата Сан Готардо ин Корте]], бил оној што го вовел погребниот споменик со крошна потпрена на столбови во Ломбардија: украсувањето на саркофагот е многу богата и се состои од фигури на ''светци'', додека на врвот има ''ангели'' кои држат погребна завеса. Моделот бил повторно предложен неколку години подоцна од страна на мајсторите на Кампионското првенство при создавањето на ''Погребниот споменик на Франчино Руска''.<ref>{{Harvard citation text|Rossi|pp=123–124}}.</ref> Во базиликата Сант Еусторџо се наоѓа ''Погребниот споменик на Стефано и Валентина Висконти'', импозантна композиција каде што саркофагот е вметнат во едикула со врв потпрен на извиткани столбови, што му се припишува на Бонино да Кампионе за вниманието кон деталите и украсните мотиви.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=135}}.</ref> Исто така, во базиликата се наоѓа и ''Ковчегот на мудреците'', мермерен [[триптих]] со прегради и ''Анкона на страдањата'' со ''сцени од животот на Христос'' со конвексни врвови на врвот.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=139}}.</ref> [[File:Duomo_di_Milano._La_tomba_di_Marco_Carelli.JPG|лево|мини| Погребен споменик на Марко Карели.]] Други скулпторски споменици кои датираат од 14 век се ''Ковчегот на Мартино Алипранди'', ''Ковчегот на Салварино Алипранди'' и ''Ковчегот на Ребалдо Алипранди'', зачувани во [[Црква Свети Марко (Милано)|црквата Свети Марко]], скулпторски дела со големо внимание на деталите од ломбардскиот натурализам, припишани на ненаведени кампонески мајстори.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=125}}.</ref> Исто така, во истата црква се наоѓа и ''Погребниот споменик на Ланфранко Сетала'', споменик од крајот на 14 век, кој го отелотворува влијанието на Џовани ди Балдучо во областа Милано.<ref>{{Harvard citation text|Cassanelli|p=121}}.</ref> Што се однесува до скулптурата од доцниот готски стил од 15 век, може да се спомене ''Погребниот споменик на Пјетро Торели'' од Мартино Бенцони и Лукино Чернуски, кој се наоѓа во истоимената капела во Сант Еусторџо.<ref>{{Harvard citation text|Cavazzini}}.</ref> Саркофагот се потпира на шест елегантни извиткани столбови, на кои три стилофорични лавови формираат основа: куќиштето испрекинато со пет ниши ја одразува типологијата на ''Погребниот споменик на Марко Карели'' од Јакопино во Миланската катедрала, во двата случаи со ниши што завршуваат со врв. Над саркофагот се наоѓа починатиот и крошна крунисана со погребна завеса што ја држат ''ангели'', структура земена од ''Погребниот споменик на Ацоне Висконти'' во Сан Готардо, крунисана со едикула со ''благословениот'' [[Господ-Отецот]] внатре. Композицијата, поради мекоста на облеките и завесата, отстапува од хиератичкото и свечено статуетско производство на раниот ломбардски готски период.<ref name="PS37" /> == Наводи == {{наводи}} ==Извори== * {{cite book|author=Maria Grazia Balzarini|date=2000|location=Milano|publisher=Nodo Libri|ref=Balzarini|title=Il Gotico}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --> * {{cite book|date=1988|editor=Miklos Boskovitz|location=Milano|publisher=Fabbri|ref=Boskovitz|title=Arte in Lombardia tra gotico e rinascimento}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --> * {{cite book|author=Cesare Brandi|date=2013|location=Roma|publisher=Castelvecchi|ref=Brandi|title=Disegno dell'architettura italiana}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --> * {{cite book|date=2002|editor=Roberto Cassanelli|location=Milano|publisher=Jaca Book|ref=Cassanelli|title=Lombardia gotica}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --> * {{cite book|date=1998|editor=Francesco Paolo Fiore|location=Milano|publisher=Electa|ref=Fiore|title=Il Quattrocento}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --> * {{cite book|author=Maria Teresa Fiorio|date=2006|location=Milano|publisher=Electa|ref=Fiorio|title=Chiese di Milano}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --> * {{cite book|author=Paolo Mezzanotte|author2=Giacomo Bascapè|date=1968|location=Milano|publisher=Bestetti 1198|ref=Mezzanotte|title=Milano nell'arte e nella storia}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --> * {{cite book|author=Maria Cristina Passoni|author2=Jacopo Stoppa|date=2000|location=Milano|publisher=Nodo libri|ref=Passoni|title=Il tardogotico e il Rinascimento}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --> * {{cite book|date=2005|editor=Marco Rossi|location=Milano|publisher=Skira|ref=Rossi|title=Lombardia gotica e tardogotica}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --> * {{cite book|author=Laura Cavazzini|date=2004|location=Firenze|publisher=Leo Olschki editore|ref=Cavazzini|title=Il crepuscolo della scultura medievale in Lombardia}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --> {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Култура на Милано]] [[Категорија:Готска уметност]] [[Категорија:Готска архитектура во Италија]] 01fmx9toaiwrwnf116c2ridfvdh9taq Меѓународна готика 0 1403804 5648445 5646847 2026-10-21T09:08:52Z Тиверополник 1815 5648445 wikitext text/x-wiki [[File:La_oración_en_el_huerto_con_el_donante_Luis_I_de_Orleans.jpg|десно|мини|428x428пкс| Агонијата во градината со дарителот [[Луј I (војвода од Орлеан)|Луј I, војвода од Орлеан]], Колар де Лаон, {{Околу|1405}} -1408, [[Прадо|Музеј Прадо]]]] '''Меѓународната готика''' — период на [[готска уметност]] кој започнал во [[Бургундија]], [[Франција]] и [[северна Италија]] кон крајот на 14 и почетокот на 15 век.<ref>Ingo F. Walther, Robert Shia Lebouf Wundram, ''[https://books.google.com/books?id=O7YSKD3scdcC&pg=PA22 Masterpieces of Western Art: A History of Art in 900 Individual Studies from the Gothic to the Present Day]'', Taschen, 2002, {{ISBN|3-8228-1825-9}}</ref> Потоа се проширил многу широко низ [[Западна Европа]], па оттука и името за периодот, кое го вовел францускиот историчар на уметност [[Луј Куражо]] кон крајот на 19 век. Ширењето на идеи и преносливи дела, како што се [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]] низ цела Европа, довело до консензус меѓу уметниците и нивните покровители, кое значително ги намалило варијациите во националните стилови. Главните влијанија биле северна [[Франција]], [[Војводство Бургундија]], [[Фландрија]] и Брабант, [[Цар на Светото Римско Царство|царскиот]] двор во [[Прага]] и [[Италија]]. Кралските бракови како оној помеѓу [[Ричард II]] и [[Ана Бохемска]] помогнале во ширењето на стилот. Првично овој правец претставувал стил на дворска софистицираност, но малку поробусни варијанти се прошириле на уметноста нарачана од новите трговски класи и помалата благородништво. Во [[Северна Европа]], „доцноготските“ продолженија на стилот, особено во неговите украсни елементи, сè уште можеле да се најдат до почетокот на 16 век, бидејќи местно не се појавил алтернативен декоративен речник кој би го заменил пред [[Ренесанса|ренесансното]] оживување на [[Класицизам|класицизмот]]. [[File:Simone_Martini_078.jpg|мини| Детал од ''„Благовештение“'' (1333) од сиенецот [[Симоне Мартини]], [[Уфици]]]] Употребата на термините од страна на историчарите на уметноста варира донекаде, при што некои го употребуваат терминот порестриктивно од други..<ref>[http://www.wga.hu/tours/gothic/definiti.html WGA: Definition of the International Gothic style]</ref> Некои историчари на уметност сметаат дека терминот е „во многу погледи... не е многу корисен... бидејќи има стремеж да ги занемарува и разликите и деталите на пренесувањето“.<ref>Syson and Gordon, 58</ref> == Развој == Важната [[Кралство Бохемија|боемска]] варијанта на стилот се развила на дворот на [[Карло IV (Свето Римско Царство)|Карло IV, царот на Светото Римско Царство]] во [[Прага]], кој за краток период станал водечка сила во развојот на европската уметност.<ref>Значајната улога на Прага како седиште што поставува стилски трендови повторно дошло до израз преку [[Маниризам|маниризмот]] на дворот на царот [[Рудолф II (Свето Римско Царство)|Рудолф II]] кон крајот на XVI век.</ref> Карло потекнувал од [[Луксембурзи|луксембуршката династија]], бил подучуван од идниот [[папа Климент VI]], а како млад поминал седум години на францускиот двор, а двапати ја посетил и [[Италија]]. Ова и семејните врски му дале внатрешни врски со различните дворови во Франција, вклучувајќи го и оној на [[Авињонско папство|Авињонското папство]], а од 1363 година и со посебното [[војводство Бургундија]] под водство на [[Филип Смелиот]]. На боемскиот стил првично му недостасувале издолжените фигури на другите центри, но имал богатство и нежност кај женските фигури кои биле многу влијателни. Карло имал барем еден италијански олтар, очигледно направен во Италија и испратен во Прага, во близина на местото каде што се наоѓа денес во неговиот експонат замокот „[[Карлштејн]]“. За [[Катедрала „Св. Вид“|катедралата „Свети Вид“]] во [[Прага]], тој прво ангажирал француски архитект, а потоа и Германецот Петер Парлер..<ref>Levey, 24-7, 37 & passim</ref> [[File:Lorenzo_Monaco_Egypt.jpg|мини| [[Лоренцо Монако]], ''Бегството во Египет'' ({{Околу|1405}}, предела) Темпера на топола, 21,2 x 35,5&nbsp;см]] Голем дел од развојот на стилот се случил во [[Италија]], и веројатно се проширил северно од [[Алпите]] за да влијае врз [[Франција]] делумно преку колонијата италијански уметници поврзани со Папскиот двор во [[Авињон]], и делата изложени од резиденцијата таму во 1330-тите и 1340-тите години на [[Симоне Мартини]], [[Сиенско училиште|сиенски]] претходник на стилот. [[Република Сиена|Републиканската Сиена]] имала големо влијание врз развојот на стилот, но во текот на целиот период се држела до својот достоинствен готски стил, а потоа, додека раскошниот двор на [[Династија Висконти|Висконти]] во [[Милано]], исто така тесно поврзан со француското кралско семејство, бил најважниот италијански центар на дворскиот стил. Како што стилот се развивал во [[Северна Европа]], италијанските уметници биле, пак, под негово влијание. Бракот во 1384 година помеѓу младиот англиски крал [[Ричард II]] и ќерката на Карло IV, Ана Бохемска, помогнал да се поврзат [[Прага]] и [[Лондон]] и да се донесе стилот во Англија, иако Ана починала во 1394 година. == Кралски портрети == Голем број централни дела од меѓународната готска уметност се [[дарителски портрет]]и на монарси со света фигура - во некои случаи се примени во [[Небеса|рајот]] од нивна страна, како што е минијатурата на Жан Бериски и некои од неговите роднини, пречекани од Свети Петар во „''Молитвеник на војводата од Бери''“.<ref>Леви (Levey), 12–38, разгледува неколку од нив. Минијатурата на Бери се наоѓа во ракописот [[BnF]] MS. Lat. 919, f.96R. Исто така, во ракописот MS. Lat. 5888 е прикажано како [[Џан Галеацо Висконти]] е примен на небото.</ref> Од овој период потекнуваат најраните зачувани портрети на монарси, а кралските ракописи покажуваат значително зголемен број реалистични портрети на монархот кој ги нарачал.  <gallery widths="200" heights="200" perrow="4"> File:Prag_Votivbild_Ocko.jpg|алт=The Votive Panel of Jan Očko of Vlašim. Kneeling Emperor Charles IV and his son Wenceslaus before the Virgin, Bohemia, 1371. (Detail)| Вотивска плоча на Јан Очко од Влашим. Клекнатиот [[Карло IV (Свето Римско Царство)|цар Карло IV]] и неговиот син Венцеслав пред Богородица, Бохемија, 1371 година. (Детал) File:MMW_10B23_002R_MINMJean_de_Vaudetar.jpg|алт=Jean de Vaudetar, chamberlain of king Charles V of France, presents his gift of a manuscript to the King, 1372.| Жан де Водетар, коморник на францускиот крал [[Шарл V Мудриот]], му го подарува својот ракопис на кралот, 1372 година. File:The_Wilton_Diptych_(left).jpg|алт=The Wilton Diptych 1395–99. King Richard II of England kneels. (left side of the diptych)| [[Вилтонов диптих|Вилтоновиот диптих]] 1395–99. Кралот [[Ричард II]] на колена. (лева страна на диптихот) File:Wilton_diptych;_right-hand_panel.jpg|алт=The Wilton Diptych, painted in England by a French or English artist. (right side)| Вилтонов диптих, насликан во Англија од француски или англиски уметник. (десна страна) </gallery> [[File:Parement_de_Narbonne.jpg|лево|мини| ''Параментот од Нарбона'' од францускиот мајстор на Параментот, 1364–78, насликан свилен олтарски фронт со [[Дарителски портрет|портрети на кралот и кралицата]]]] == Дела == [[File:Anezsky_klaster_(gothic_angels).JPG|мини|Два ангела од Бохемија]] [[File:Wenzelsbibel03.jpg|мини| Страница од луксузниот [[илуминиран ракопис]] ''„Венчеславовата Библија“'', германски превод од 1390-тите<ref>Walther & Wolf, pp. 242–47</ref>]] === Сликарство и скулптура === Во сликарството и скулптурата, стилот понекогаш е познат на германски како „Schöne Stil“ или „Weicher Stil“ („Убав стил“ или „Мек стил“).<ref>Германскиот еквивалент „Weicher Stil“ (мек стил) бил воведен од Х. Бергер и станал широко прифатен преку делата на Вилхелм Пиндер. Чешките историчари на уметноста го создале терминот „Убав стил“ (Schöner Stil), особено поради постоењето на голем број „Schöne Madonnen“, односно „убави Мадони“.</ref> Стилските карактеристики претставуваат достоинствена елеганција, која ја заменува монументалноста, заедно со богат украсен колорит, издолжени фигури и течни линии. Исто така, овозможува повежбана употреба на перспектива, моделирање и поставување. На фигурите почнува да им се дава повеќе простор во нивните поставки, а интересот се провлекува кон реално прикажаните растенија и животни. Во некои дела, пред сè во познатите календарски сцени на „[[Молитвеник на војводата од Бери]]“ се гледаат почетоците на вистинското пејзажно сликарство. Украсувањето станувало сè поукрасено како што се развивал стилот во Северна Европа, додека во Италија зголемената софистицираност на сликарството со фигури била апсорбирана во [[Раноренесансно сликарство|сликарството од раната ренесанса]]. Во скулптурата, водечките италијански уметници останале поблиску до класицизмот и биле помалку погодени од движењето; [[Лоренцо Гиберти]] е во многу аспекти близок до стилот, но веќе се смета дека е проникнат со класицизмот на раната ренесанса. [[Клаус Слутер]] станал водечкиот скулптор во Бургундија и еден од уметниците што можел да го употребува стилот со силен монументален ефект. Повеќето скулптори се непознати, а стилот има стремеж да преживее подолго во северната скулптура отколку во сликарството, бидејќи деталниот реализам на [[Ранофламанско сликарство|раното холандско сликарство]] било потешко да се преведе во скулптурата. Помалите насликани дрвени фигури, најчесто на Мадона, биле значајни, а бидејќи биле релативно преносливи, веројатно помогнале во ширењето на стилот низ Европа.  [[File:Folio_25v_-_The_Garden_of_Eden.jpg|мини| ''Рајската градина'' од „[[Молитвеник на војводата од Бери]]“ од браќата Лимбург, 1410-ти]] Значајни сликари биле [[Мајстор Теодерик|мајсторот Теодерик]] и [[Мајстор на Требонскиот олтар|мајсторот на Требонскиот олтар]] во Бохемија, [[Мајстор на Параментот|мајсторот на Параментот]], Жакмар де Есден и холандските браќа Лимбург во Франција, како и [[Џентиле да Фабријано]], [[Лоренцо Монако]] и [[Пизанело]] во [[Италија]], од кои последните го вовеле стилот во [[Раноренесансно сликарство|раната ренесанса]]. Во Бургундија, Жан Малуел, Мелкиор Бродерлам и Анри Белешоз биле наследени од [[Роберт Кампен]] и [[Јан ван Ејк]], кои го насочиле раното холандско сликарство во насока на поголем илузионизам. [[Мајстор Бертрам|Мајсторот Бертрам]] и [[Конрад фон Сост]] станале водечки регионални мајстори во Германија, работејќи главно за градските граѓани. Преживеаните слики на панели со најдобар квалитет од пред 1390 година се многу ретки, освен од Италија и Прашкиот двор. Голем број од овие уметници се селеле меѓу земји или региони за време на нивните кариери, изложувајќи се на стиловите на други центри. Особено, Бродерлам поминал неколку години во Италија, и се смета дека самиот Мајстор на Парментот бил Боемец, бидејќи неговите познати француски дела се многу малку и се исклучително блиски до боемската уметност.<ref>Thomas, 12</ref> [[Илуминиран ракопис|Илуминираните ракописи]] останале важни носители на стилот, а во дела како [[Шерборн Мисал]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bl.uk/onlinegallery/sacredtexts/ttpbooks.html|title=Turn the pages of eight sacred texts on screen|publisher=[[British Library]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110814022955/http://www.bl.uk/onlinegallery/sacredtexts/ttpbooks.html|archive-date=2011-08-14|accessdate=2008-09-27}}</ref> биле главниот англиски придонес, освен [[витраж]]от на [[Џон Торнтон]] во Јорк Минстер и на [[Томас Глазиер]] во [[Оксфорд]] и на други места. Резбите од Нотингемскиот алабастер, произведени во значителни количини во работилници според стандардни модели, биле извезувани низ цела [[Западна Европа]] во парохиски цркви кои се свесни за вредностите. „[[Часослов на Џан Галеацо Висконти|Часословот на Џан Галеацо Висконти]] од [[Милано]]“ биле клучно дело, како и [[Венцеславова Библија|Венцеславовата Библија]] (со текст на германски) на синот на Карло IV. И двата, како и Шерборновиот Мисал, се обележани со екстравагантно украсени рабови. Јован, војводата од Бери, син и брат на француски кралеви, бил најекстравагантниот нарачател на ракописи и главен работодавач на браќата Лимбург, мајсторот на Бриселските иницијали и Жакмар де Есден, како и ангажирал многу други уметници. Други големи колекционери биле Вацлав IV, син на Карло IV, [[Јован (Прв војвода од Бедфорд)|Јован од Ланкастер, 1-ви војвода од Бедфорд]], син на [[Хенри IV]] и „регент“ на Франција окупирана од Англија, и војводите од Бургундија. Во 15 век, градовите на [[Фландрија]], особено [[Брухе|Бриж]], го надминале Париз како седиште и на илуминирани ракописи и на таблосликарство. === Таписерија === [[File:Meister_der_Schule_von_Arras_001.jpg|мини|Таписерија од [[Арас]] од околу 1410 година (кучето и зајаците означуваат неумерена полова страст)]] Дополнителен пренос на меѓународниот готски стил бил обезбеден од средините за ткаење [[Таписерија|таписерии]] во [[Арас]], Турне и Париз, каде што производството на таписерии било трајно нарушено од англиската окупација од 1418–36 година. Под постојано покровителство на војводите од [[Бургундија]],<ref>Арас бил припоен кон бургундското наследство во 1384 година, а во 1470 година бил освоен од Луј XI, по што доживеал брз пад како центар за изработка на таписерии.</ref> нивниот дворски меѓународен готски стил, издолжени фигури, богати детали на облеката, преполна композиција, со фигури распоредени во слоеви, ја должат својата инспирација на илуминаторите на ракописи и директно на сликарите: Бодуен де Бајел, сликар со седиште во Арас, снабдувал цртежи за работилници за таписерии таму и во Турне, каде што елементите на местниот стил тешко се разликуваат (Вајгерт, стр.&nbsp;44). „''Лововите'' во Чатсворт“ ([[Викторија и Алберт (музеј)|Музеј Викторија и Алберт]]) се инспирирани од книгата на Гастон де Фоа за ловот и од многуте ткаења на циклусите од [[Тројанска војна|Тројанската војна]] од современи романси. Таписеријата исто така претставувала уметност која била пренослива. Апартманите ги придружувале своите сопственици од еден негреен и празен замок до друг. Самите ткајачи на таписерии можеле да бидат натерани да се преселат во работилници, иако останале врзани за достапноста на англиска волна. Религиозните и световните теми се натпреварувале во оваа суштински световна уметност.<ref>Таписериите што се сочувани во ризниците на катедралите, исто како и оние во денешните музеи, првично биле подароци од нивните сопственици.</ref> Медиум на доцноготскиот стил кој лесно се занемарува бидејќи практично целосно исчезнал е оној на насликаните завеси, кои служеле како поевтина замена за ткаените завеси, но можеле да се произведуваат, со соодветни теми и тоа за многу пократко време. == Врв на движењето == Во периодот кој траел приближно помеѓу 1390 и 1420 година, постоела особено тесна преписка помеѓу делата создадени далеку во Европа. На север, минијатурите на браќата Лимбург „[[Молитвеник на војводата од Бери]]“ во Италија „''Обожавањето на мудреците“'' од Лоренцо Монако, како и скулптурите и минијатурите во многу земји прикажуваат многу стилизирани високи фигури, постари мажи со импозантно долги бради и нишачки фигури. Егзотична облека, лабаво основана на онаа од современиот Блиски Исток или [[Византија|Византиското Царство]], ја носат фигурите во библиските сцени; се смета дека многу фигури се вклучени само за да се покажат овие костими. Бројот на фигури во многу стандардни религиозни сцени е значително зголемен; мудреците имаат голема свита, а Распетието честопати станува преполн настан. Оваа иновација требало да го преживее самиот стил.  <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:Torun_sw_Janow_popiersie_Mojzesza.jpg|алт=Statue of Moses, c. 1390, Toruń, Poland| Статуа на [[Мојсеј]], {{Околу|1390}}, [[Торуњ]], Полска File:Konrad_von_Soest_Crucifixion.jpg|алт=Conrad von Soest, based in Dortmund Germany, Crucifixion, 1403| Конрад фон Соест, со седиште во [[Дортмунд]] Германија, ''Распетие'', 1403 година File:Folio_51v_-_The_Meeting_of_the_Magi.jpg|алт=The Meeting of the Magi from the Très Riches Heures by the Limbourg brothers, from the Northern Netherlands but working in France| ''Средбата на мудреците'' од ''„Молитвеник на војводата од Бери“'' од браќата Лимбург, од Северна Холандија, но кои работеле во Франција File:Don_Lorenzo_Monaco_001.jpg|алт=Lorenzo Monaco, Adoration of the Magi, 1420–22| Лоренцо Монако, ''Обожување на мудреците'', 1420–22 </gallery> == Крај на движењето == [[File:Gentile_da_Fabriano_002.jpg|мини| ''Обожување на мудреците'' од [[Џентиле да Фабријано]] (1423–5). Темпера на дрво, 300 x 282&nbsp;см.]] Откривањето на „''Обожавање на мудреците“'' од [[Џентиле да Фабријано]] во Фиренца во 1423 година, „кулминирачкото дело на меѓународното готско сликарство“, речиси веднаш било проследено со сликање на [[Капела Бранкачи|капелата Бранкачи]] од Масолино и Масачо (1424–26), што било признато како пробив во нов стил.<ref>Hyman, pp. 139–140. Quote p. 140</ref> На сличен начин, по ремек-делото на браќата Лимбург, „[[Молитвеник на војводата од Бери]]“ за неколку години следеле „[[Торинско-милански часослов|''Торинско-милански часослов''“]], продолжение на ракопис започнат децении претходно од страна на мајсторот за парменти за војводата од Бери, кој и покрај готската рамка бил пионер во многу поинаков стил на сликање. Но, надвор од [[Фиренца]] и водечките дворови, меѓународната готика сè уште преовладувала, постепено развивајќи се во насоки што повторно значително се оддалечуваа помеѓу Италија и Европа северно од Алпите. Уметноста и архитектурата преминале во фаза на [[раноренесансно сликарство]]. == Галерија == <gallery widths="150px" heights="200px"> File:Torun_SS_Johns_Mary_Magdalene.jpg|алт=Mary Magdalen and angels, end 14th century (?), from the Hanseatic city of Toruń in Poland| [[Марија Магдалена]] и ангелите, крај на 14 век (?), од [[Ханза|ханзеатскиот]] град [[Торуњ]] во Полска File:Roudnicka_madona.jpg|алт=Roudnice Madonna, c. 1385–90, Master of the Třeboň Altarpiece, Bohemia| ''Руднице Мадона'', {{Околу|1385}} – 1390 г., Мајстор на олтарниот дел од Требон, Бохемија File:WLA_metmuseum_Poligny_Virgin.jpg|алт=The Virgin and the Child of Poligny by the Dutch sculptor Claus de Werve, 1396–c. 1439| „''Богородица и дете од Полињи“'' од холандскиот скулптор Клаус де Верв, 1396– {{Околу|1439}} File:André_Beauneveu_002.jpg|алт=Madonna by André Beauneveu from one of the Duke of Berry's manuscripts, with a richly populated grisaille background, c. 1402| Мадона од [[Андре Боневе]] од еден од ракописите на војводата од Бери, со богато населена [[Гризај|гризеј]] позадина, {{Околу|1402}} File:Marie_de_Gueldre_as_Virgin_Mary.jpg|алт=Mary of Guelders (the wife of Reinoud IV) depicted as the Virgin Mary, Dutch, 1415| Марија од Гелдерс (сопругата на Рејналд IV ) прикажана како Дева Марија, Холандска, 1415 година File:Conrad_von_Soest_001.jpg|алт=Adoration of the Magi by Conrad von Soest, German, c. 1420| ''Обожување на мудреците'' од Конрад фон Сост, Германец, {{Околу|1420}} File:Sassetta_005.jpg|алт=Madonna by Sassetta, a late representative of the distinctive Siennese style, 1432–36| Мадона од Сасета, доцна претставничка на препознатливиот сиенски стил, 1432–36 File:Wrocław_Beautiful_Madonna.JPG|алт=Beautiful Madonna from Wrocław, National Museum in Warsaw| Прекрасната Мадона од [[Вроцлав]], Национален музеј во [[Варшава]] File:Offiziolo_-_L'eterno_e_gli_eremiti.jpg|алт=Page from the Hours of Gian Galeazzo Visconti, Milan| Страница од ''„Часовот на Џан Галеацо Висконти“'', Милано </gallery> == Наводи == {{наводи}} ==Извори== *[[Michael Levey]], ''Painting at Court'', Weidenfeld & Nicolson, London, 1971. *[[Timothy Hyman]]; ''Sienese Painting'', Thames & Hudson, 2003 {{ISBN|0-500-20372-5}}. *Marks, Richard and Morgan, Nigel; ''The Golden Age of English Manuscript Painting, 1200–1400'', 1981, Chatto & Windus, {{ISBN|0-7011-2540-3}}. *[[Luke Syson]] & [[Dillian Gordon]], "Pisanello, Painter to the Renaissance Court", 2001, National Gallery Company, London, {{ISBN|1-85709-946-X}}. *Thomas, Marcel; ''The Golden Age: Manuscript Painting at the Time of Jean, Duc de Berry'', 1979, Chatto & Windus, {{ISBN|0-7011-2472-5}}. *{{cite book |author=Boehm, Barbara Drake|display-authors=etal | title=''Prague : the Crown of Bohemia, 1347–1437'' |url=http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/218200| location=New York | publisher=The Metropolitan Museum of Art | year=2005 | isbn=1588391612}} == Надворешни врски == {{Commons category|International Gothic}} *[http://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2005/prague Metropolitan exhibition ''Prague, The Crown of Bohemia, 1347–1437''] {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Уметнички слики од 15 век]] [[Категорија:Уметнички слики од 14 век]] [[Категорија:Архитектура од 15 век]] [[Категорија:Архитектура од 14 век]] [[Категорија:Уметноста во 15 век]] [[Категорија:Уметноста во 14 век]] [[Категорија:Готски вајари]] [[Категорија:Готска архитектура]] [[Категорија:Готска уметност]] l8knco4jyrhs0086b87a6fjgeb7he2g 5648446 5648445 2026-10-21T09:11:47Z Тиверополник 1815 5648446 wikitext text/x-wiki [[File:La_oración_en_el_huerto_con_el_donante_Luis_I_de_Orleans.jpg|десно|мини|428x428пкс| Агонијата во градината со дарителот [[Луј I (војвода од Орлеан)|Луј I, војвода од Орлеан]], Колар де Лаон, {{Околу|1405}} -1408, [[Прадо|Музеј Прадо]]]] '''Меѓународната готика''' — период на [[готска уметност]] кој започнал во [[Бургундија]], [[Франција]] и [[северна Италија]] кон крајот на 14 и почетокот на 15 век.<ref>Ingo F. Walther, Robert Shia Lebouf Wundram, ''[https://books.google.com/books?id=O7YSKD3scdcC&pg=PA22 Masterpieces of Western Art: A History of Art in 900 Individual Studies from the Gothic to the Present Day]'', Taschen, 2002, {{ISBN|3-8228-1825-9}}</ref> Потоа се проширил многу широко низ [[Западна Европа]], па оттука и името за периодот, кое го вовел францускиот историчар на уметност [[Луј Куражо]] кон крајот на 19 век. Ширењето на идеи и преносливи дела, како што се [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]] низ цела Европа, довело до консензус меѓу уметниците и нивните покровители, кое значително ги намалило варијациите во националните стилови. Главните влијанија биле северна [[Франција]], [[Војводство Бургундија]], [[Фландрија]] и Брабант, [[Цар на Светото Римско Царство|царскиот]] двор во [[Прага]] и [[Италија]]. Кралските бракови како оној помеѓу [[Ричард II]] и [[Ана Бохемска]] помогнале во ширењето на стилот. Првично овој правец претставувал стил на дворска софистицираност, но малку поробусни варијанти се прошириле на уметноста нарачана од новите трговски класи и помалата благородништво. Во [[Северна Европа]], „доцноготските“ продолженија на стилот, особено во неговите украсни елементи, сè уште можеле да се најдат до почетокот на 16 век, бидејќи местно не се појавил алтернативен декоративен речник кој би го заменил пред [[Ренесанса|ренесансното]] оживување на [[Класицизам|класицизмот]]. [[File:Simone_Martini_078.jpg|мини| Детал од ''„Благовештение“'' (1333) од сиенецот [[Симоне Мартини]], [[Уфици]]]] Употребата на термините од страна на историчарите на уметноста варира донекаде, при што некои го употребуваат терминот порестриктивно од други..<ref>[http://www.wga.hu/tours/gothic/definiti.html WGA: Definition of the International Gothic style]</ref> Некои историчари на уметност сметаат дека терминот е „во многу погледи... не е многу корисен... бидејќи има стремеж да ги занемарува и разликите и деталите на пренесувањето“.<ref>Syson and Gordon, 58</ref> == Развој == Важната [[Кралство Бохемија|боемска]] варијанта на стилот се развила на дворот на [[Карло IV (Свето Римско Царство)|Карло IV, царот на Светото Римско Царство]] во [[Прага]], кој за краток период станал водечка сила во развојот на европската уметност.<ref>Значајната улога на Прага како седиште што поставува стилски трендови повторно дошло до израз преку [[Маниризам|маниризмот]] на дворот на царот [[Рудолф II (Свето Римско Царство)|Рудолф II]] кон крајот на XVI век.</ref> Карло потекнувал од [[Луксембурзи|луксембуршката династија]], бил подучуван од идниот [[папа Климент VI]], а како млад поминал седум години на францускиот двор, а двапати ја посетил и [[Италија]]. Ова и семејните врски му дале внатрешни врски со различните дворови во Франција, вклучувајќи го и оној на [[Авињонско папство|Авињонското папство]], а од 1363 година и со посебното [[војводство Бургундија]] под водство на [[Филип Смелиот]]. На боемскиот стил првично му недостасувале издолжените фигури на другите центри, но имал богатство и нежност кај женските фигури кои биле многу влијателни. Карло имал барем еден италијански олтар, очигледно направен во Италија и испратен во Прага, во близина на местото каде што се наоѓа денес во неговиот експонат замокот „[[Карлштејн]]“. За [[Катедрала „Св. Вид“|катедралата „Свети Вид“]] во [[Прага]], тој прво ангажирал француски архитект, а потоа и Германецот Петер Парлер..<ref>Levey, 24-7, 37 & passim</ref> [[File:Lorenzo_Monaco_Egypt.jpg|мини| [[Лоренцо Монако]], ''Бегството во Египет'' ({{Околу|1405}}, предела) Темпера на топола, 21,2 x 35,5&nbsp;см]] Голем дел од развојот на стилот се случил во [[Италија]], и веројатно се проширил северно од [[Алпите]] за да влијае врз [[Франција]] делумно преку колонијата италијански уметници поврзани со Папскиот двор во [[Авињон]], и делата изложени од резиденцијата таму во 1330-тите и 1340-тите години на [[Симоне Мартини]], [[Сиенско училиште|сиенски]] претходник на стилот. [[Република Сиена|Републиканската Сиена]] имала големо влијание врз развојот на стилот, но во текот на целиот период се држела до својот достоинствен готски стил, а потоа, додека раскошниот двор на [[Династија Висконти|Висконти]] во [[Милано]], исто така тесно поврзан со француското кралско семејство, бил најважниот италијански центар на дворскиот стил. Како што стилот се развивал во [[Северна Европа]], италијанските уметници биле, пак, под негово влијание. Бракот во 1384 година помеѓу младиот англиски крал [[Ричард II]] и ќерката на Карло IV, Ана Бохемска, помогнал да се поврзат [[Прага]] и [[Лондон]] и да се донесе стилот во Англија, иако Ана починала во 1394 година. == Кралски портрети == Голем број централни дела од меѓународната готска уметност се [[дарителски портрет]]и на монарси со света фигура - во некои случаи се примени во [[Небеса|рајот]] од нивна страна, како што е минијатурата на Жан Бериски и некои од неговите роднини, пречекани од Свети Петар во „''Молитвеник на војводата од Бери''“.<ref>Леви (Levey), 12–38, разгледува неколку од нив. Минијатурата на Бери се наоѓа во ракописот [[BnF]] MS. Lat. 919, f.96R. Исто така, во ракописот MS. Lat. 5888 е прикажано како [[Џан Галеацо Висконти]] е примен на небото.</ref> Од овој период потекнуваат најраните зачувани портрети на монарси, а кралските ракописи покажуваат значително зголемен број реалистични портрети на монархот кој ги нарачал.  <gallery widths="200" heights="200" perrow="4"> File:Prag_Votivbild_Ocko.jpg|алт=The Votive Panel of Jan Očko of Vlašim. Kneeling Emperor Charles IV and his son Wenceslaus before the Virgin, Bohemia, 1371. (Detail)|Заветна плоча на Јан Очко од Влашим. Клекнатиот [[Карло IV (Свето Римско Царство)|цар Карло IV]] и неговиот син Венцеслав пред Богородица, Бохемија, 1371 година. (Детал) File:MMW_10B23_002R_MINMJean_de_Vaudetar.jpg|алт=Jean de Vaudetar, chamberlain of king Charles V of France, presents his gift of a manuscript to the King, 1372.| Жан де Водетар, коморник на францускиот крал [[Шарл V Мудриот]], му го подарува својот ракопис на кралот, 1372 година. File:The_Wilton_Diptych_(left).jpg|алт=The Wilton Diptych 1395–99. King Richard II of England kneels. (left side of the diptych)| [[Вилтонов диптих|Вилтоновиот диптих]] 1395–99. Кралот [[Ричард II]] на колена. (лева страна на диптихот) File:Wilton_diptych;_right-hand_panel.jpg|алт=The Wilton Diptych, painted in England by a French or English artist. (right side)| Вилтонов диптих, насликан во Англија од француски или англиски уметник. (десна страна) </gallery> [[File:Parement_de_Narbonne.jpg|лево|мини| ''Параментот од Нарбона'' од францускиот мајстор на Параментот, 1364–78, насликан свилен олтарски фронт со [[Дарителски портрет|портрети на кралот и кралицата]]]] == Дела == [[File:Anezsky_klaster_(gothic_angels).JPG|мини|Два ангела од Бохемија]] [[File:Wenzelsbibel03.jpg|мини| Страница од луксузниот [[илуминиран ракопис]] ''„Венчеславовата Библија“'', германски превод од 1390-тите<ref>Walther & Wolf, pp. 242–47</ref>]] === Сликарство и скулптура === Во сликарството и скулптурата, стилот понекогаш е познат на германски како „Schöne Stil“ или „Weicher Stil“ („Убав стил“ или „Мек стил“).<ref>Германскиот еквивалент „Weicher Stil“ (мек стил) бил воведен од Х. Бергер и станал широко прифатен преку делата на Вилхелм Пиндер. Чешките историчари на уметноста го создале терминот „Убав стил“ (Schöner Stil), особено поради постоењето на голем број „Schöne Madonnen“, односно „убави Мадони“.</ref> Стилските карактеристики претставуваат достоинствена елеганција, која ја заменува монументалноста, заедно со богат украсен колорит, издолжени фигури и течни линии. Исто така, овозможува повежбана употреба на перспектива, моделирање и поставување. На фигурите почнува да им се дава повеќе простор во нивните поставки, а интересот се провлекува кон реално прикажаните растенија и животни. Во некои дела, пред сè во познатите календарски сцени на „[[Молитвеник на војводата од Бери]]“ се гледаат почетоците на вистинското пејзажно сликарство. Украсувањето станувало сè поукрасено како што се развивал стилот во Северна Европа, додека во Италија зголемената софистицираност на сликарството со фигури била апсорбирана во [[Раноренесансно сликарство|сликарството од раната ренесанса]]. Во скулптурата, водечките италијански уметници останале поблиску до класицизмот и биле помалку погодени од движењето; [[Лоренцо Гиберти]] е во многу аспекти близок до стилот, но веќе се смета дека е проникнат со класицизмот на раната ренесанса. [[Клаус Слутер]] станал водечкиот скулптор во Бургундија и еден од уметниците што можел да го употребува стилот со силен монументален ефект. Повеќето скулптори се непознати, а стилот има стремеж да преживее подолго во северната скулптура отколку во сликарството, бидејќи деталниот реализам на [[Ранофламанско сликарство|раното холандско сликарство]] било потешко да се преведе во скулптурата. Помалите насликани дрвени фигури, најчесто на Мадона, биле значајни, а бидејќи биле релативно преносливи, веројатно помогнале во ширењето на стилот низ Европа.  [[File:Folio_25v_-_The_Garden_of_Eden.jpg|мини| ''Рајската градина'' од „[[Молитвеник на војводата од Бери]]“ од браќата Лимбург, 1410-ти]] Значајни сликари биле [[Мајстор Теодерик|мајсторот Теодерик]] и [[Мајстор на Требонскиот олтар|мајсторот на Требонскиот олтар]] во Бохемија, [[Мајстор на Параментот|мајсторот на Параментот]], Жакмар де Есден и холандските браќа Лимбург во Франција, како и [[Џентиле да Фабријано]], [[Лоренцо Монако]] и [[Пизанело]] во [[Италија]], од кои последните го вовеле стилот во [[Раноренесансно сликарство|раната ренесанса]]. Во Бургундија, Жан Малуел, Мелкиор Бродерлам и Анри Белешоз биле наследени од [[Роберт Кампен]] и [[Јан ван Ејк]], кои го насочиле раното холандско сликарство во насока на поголем илузионизам. [[Мајстор Бертрам|Мајсторот Бертрам]] и [[Конрад фон Сост]] станале водечки регионални мајстори во Германија, работејќи главно за градските граѓани. Преживеаните слики на панели со најдобар квалитет од пред 1390 година се многу ретки, освен од Италија и Прашкиот двор. Голем број од овие уметници се селеле меѓу земји или региони за време на нивните кариери, изложувајќи се на стиловите на други центри. Особено, Бродерлам поминал неколку години во Италија, и се смета дека самиот Мајстор на Парментот бил Боемец, бидејќи неговите познати француски дела се многу малку и се исклучително блиски до боемската уметност.<ref>Thomas, 12</ref> [[Илуминиран ракопис|Илуминираните ракописи]] останале важни носители на стилот, а во дела како [[Шерборн Мисал]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bl.uk/onlinegallery/sacredtexts/ttpbooks.html|title=Turn the pages of eight sacred texts on screen|publisher=[[British Library]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110814022955/http://www.bl.uk/onlinegallery/sacredtexts/ttpbooks.html|archive-date=2011-08-14|accessdate=2008-09-27}}</ref> биле главниот англиски придонес, освен [[витраж]]от на [[Џон Торнтон]] во Јорк Минстер и на [[Томас Глазиер]] во [[Оксфорд]] и на други места. Резбите од Нотингемскиот алабастер, произведени во значителни количини во работилници според стандардни модели, биле извезувани низ цела [[Западна Европа]] во парохиски цркви кои се свесни за вредностите. „[[Часослов на Џан Галеацо Висконти|Часословот на Џан Галеацо Висконти]] од [[Милано]]“ биле клучно дело, како и [[Венцеславова Библија|Венцеславовата Библија]] (со текст на германски) на синот на Карло IV. И двата, како и Шерборновиот Мисал, се обележани со екстравагантно украсени рабови. Јован, војводата од Бери, син и брат на француски кралеви, бил најекстравагантниот нарачател на ракописи и главен работодавач на браќата Лимбург, мајсторот на Бриселските иницијали и Жакмар де Есден, како и ангажирал многу други уметници. Други големи колекционери биле Вацлав IV, син на Карло IV, [[Јован (Прв војвода од Бедфорд)|Јован од Ланкастер, 1-ви војвода од Бедфорд]], син на [[Хенри IV]] и „регент“ на Франција окупирана од Англија, и војводите од Бургундија. Во 15 век, градовите на [[Фландрија]], особено [[Брухе|Бриж]], го надминале Париз како седиште и на илуминирани ракописи и на таблосликарство. === Таписерија === [[File:Meister_der_Schule_von_Arras_001.jpg|мини|Таписерија од [[Арас]] од околу 1410 година (кучето и зајаците означуваат неумерена полова страст)]] Дополнителен пренос на меѓународниот готски стил бил обезбеден од средините за ткаење [[Таписерија|таписерии]] во [[Арас]], Турне и Париз, каде што производството на таписерии било трајно нарушено од англиската окупација од 1418–36 година. Под постојано покровителство на војводите од [[Бургундија]],<ref>Арас бил припоен кон бургундското наследство во 1384 година, а во 1470 година бил освоен од Луј XI, по што доживеал брз пад како центар за изработка на таписерии.</ref> нивниот дворски меѓународен готски стил, издолжени фигури, богати детали на облеката, преполна композиција, со фигури распоредени во слоеви, ја должат својата инспирација на илуминаторите на ракописи и директно на сликарите: Бодуен де Бајел, сликар со седиште во Арас, снабдувал цртежи за работилници за таписерии таму и во Турне, каде што елементите на местниот стил тешко се разликуваат (Вајгерт, стр.&nbsp;44). „''Лововите'' во Чатсворт“ ([[Викторија и Алберт (музеј)|Музеј Викторија и Алберт]]) се инспирирани од книгата на Гастон де Фоа за ловот и од многуте ткаења на циклусите од [[Тројанска војна|Тројанската војна]] од современи романси. Таписеријата исто така претставувала уметност која била пренослива. Апартманите ги придружувале своите сопственици од еден негреен и празен замок до друг. Самите ткајачи на таписерии можеле да бидат натерани да се преселат во работилници, иако останале врзани за достапноста на англиска волна. Религиозните и световните теми се натпреварувале во оваа суштински световна уметност.<ref>Таписериите што се сочувани во ризниците на катедралите, исто како и оние во денешните музеи, првично биле подароци од нивните сопственици.</ref> Медиум на доцноготскиот стил кој лесно се занемарува бидејќи практично целосно исчезнал е оној на насликаните завеси, кои служеле како поевтина замена за ткаените завеси, но можеле да се произведуваат, со соодветни теми и тоа за многу пократко време. == Врв на движењето == Во периодот кој траел приближно помеѓу 1390 и 1420 година, постоела особено тесна преписка помеѓу делата создадени далеку во Европа. На север, минијатурите на браќата Лимбург „[[Молитвеник на војводата од Бери]]“ во Италија „''Обожавањето на мудреците“'' од Лоренцо Монако, како и скулптурите и минијатурите во многу земји прикажуваат многу стилизирани високи фигури, постари мажи со импозантно долги бради и нишачки фигури. Егзотична облека, лабаво основана на онаа од современиот Блиски Исток или [[Византија|Византиското Царство]], ја носат фигурите во библиските сцени; се смета дека многу фигури се вклучени само за да се покажат овие костими. Бројот на фигури во многу стандардни религиозни сцени е значително зголемен; мудреците имаат голема свита, а Распетието честопати станува преполн настан. Оваа иновација требало да го преживее самиот стил.  <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> File:Torun_sw_Janow_popiersie_Mojzesza.jpg|алт=Statue of Moses, c. 1390, Toruń, Poland| Статуа на [[Мојсеј]], {{Околу|1390}}, [[Торуњ]], Полска File:Konrad_von_Soest_Crucifixion.jpg|алт=Conrad von Soest, based in Dortmund Germany, Crucifixion, 1403| Конрад фон Соест, со седиште во [[Дортмунд]] Германија, ''Распетие'', 1403 година File:Folio_51v_-_The_Meeting_of_the_Magi.jpg|алт=The Meeting of the Magi from the Très Riches Heures by the Limbourg brothers, from the Northern Netherlands but working in France| ''Средбата на мудреците'' од ''„Молитвеник на војводата од Бери“'' од браќата Лимбург, од Северна Холандија, но кои работеле во Франција File:Don_Lorenzo_Monaco_001.jpg|алт=Lorenzo Monaco, Adoration of the Magi, 1420–22| Лоренцо Монако, ''Обожување на мудреците'', 1420–22 </gallery> == Крај на движењето == [[File:Gentile_da_Fabriano_002.jpg|мини| ''Обожување на мудреците'' од [[Џентиле да Фабријано]] (1423–5). Темпера на дрво, 300 x 282&nbsp;см.]] Откривањето на „''Обожавање на мудреците“'' од [[Џентиле да Фабријано]] во Фиренца во 1423 година, „кулминирачкото дело на меѓународното готско сликарство“, речиси веднаш било проследено со сликање на [[Капела Бранкачи|капелата Бранкачи]] од Масолино и Масачо (1424–26), што било признато како пробив во нов стил.<ref>Hyman, pp. 139–140. Quote p. 140</ref> На сличен начин, по ремек-делото на браќата Лимбург, „[[Молитвеник на војводата од Бери]]“ за неколку години следеле „[[Торинско-милански часослов|''Торинско-милански часослов''“]], продолжение на ракопис започнат децении претходно од страна на мајсторот за парменти за војводата од Бери, кој и покрај готската рамка бил пионер во многу поинаков стил на сликање. Но, надвор од [[Фиренца]] и водечките дворови, меѓународната готика сè уште преовладувала, постепено развивајќи се во насоки што повторно значително се оддалечуваа помеѓу Италија и Европа северно од Алпите. Уметноста и архитектурата преминале во фаза на [[раноренесансно сликарство]]. == Галерија == <gallery widths="150px" heights="200px"> File:Torun_SS_Johns_Mary_Magdalene.jpg|алт=Mary Magdalen and angels, end 14th century (?), from the Hanseatic city of Toruń in Poland| [[Марија Магдалена]] и ангелите, крај на 14 век (?), од [[Ханза|ханзеатскиот]] град [[Торуњ]] во Полска File:Roudnicka_madona.jpg|алт=Roudnice Madonna, c. 1385–90, Master of the Třeboň Altarpiece, Bohemia| ''Руднице Мадона'', {{Околу|1385}} – 1390 г., Мајстор на олтарниот дел од Требон, Бохемија File:WLA_metmuseum_Poligny_Virgin.jpg|алт=The Virgin and the Child of Poligny by the Dutch sculptor Claus de Werve, 1396–c. 1439| „''Богородица и дете од Полињи“'' од холандскиот скулптор Клаус де Верв, 1396– {{Околу|1439}} File:André_Beauneveu_002.jpg|алт=Madonna by André Beauneveu from one of the Duke of Berry's manuscripts, with a richly populated grisaille background, c. 1402| Мадона од [[Андре Боневе]] од еден од ракописите на војводата од Бери, со богато населена [[Гризај|гризеј]] позадина, {{Околу|1402}} File:Marie_de_Gueldre_as_Virgin_Mary.jpg|алт=Mary of Guelders (the wife of Reinoud IV) depicted as the Virgin Mary, Dutch, 1415| Марија од Гелдерс (сопругата на Рејналд IV ) прикажана како Дева Марија, Холандска, 1415 година File:Conrad_von_Soest_001.jpg|алт=Adoration of the Magi by Conrad von Soest, German, c. 1420| ''Обожување на мудреците'' од Конрад фон Сост, Германец, {{Околу|1420}} File:Sassetta_005.jpg|алт=Madonna by Sassetta, a late representative of the distinctive Siennese style, 1432–36| Мадона од Сасета, доцна претставничка на препознатливиот сиенски стил, 1432–36 File:Wrocław_Beautiful_Madonna.JPG|алт=Beautiful Madonna from Wrocław, National Museum in Warsaw| Прекрасната Мадона од [[Вроцлав]], Национален музеј во [[Варшава]] File:Offiziolo_-_L'eterno_e_gli_eremiti.jpg|алт=Page from the Hours of Gian Galeazzo Visconti, Milan| Страница од ''„Часовот на Џан Галеацо Висконти“'', Милано </gallery> == Наводи == {{наводи}} ==Извори== *[[Michael Levey]], ''Painting at Court'', Weidenfeld & Nicolson, London, 1971. *[[Timothy Hyman]]; ''Sienese Painting'', Thames & Hudson, 2003 {{ISBN|0-500-20372-5}}. *Marks, Richard and Morgan, Nigel; ''The Golden Age of English Manuscript Painting, 1200–1400'', 1981, Chatto & Windus, {{ISBN|0-7011-2540-3}}. *[[Luke Syson]] & [[Dillian Gordon]], "Pisanello, Painter to the Renaissance Court", 2001, National Gallery Company, London, {{ISBN|1-85709-946-X}}. *Thomas, Marcel; ''The Golden Age: Manuscript Painting at the Time of Jean, Duc de Berry'', 1979, Chatto & Windus, {{ISBN|0-7011-2472-5}}. *{{cite book |author=Boehm, Barbara Drake|display-authors=etal | title=''Prague : the Crown of Bohemia, 1347–1437'' |url=http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/218200| location=New York | publisher=The Metropolitan Museum of Art | year=2005 | isbn=1588391612}} == Надворешни врски == {{Commons category|International Gothic}} *[http://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2005/prague Metropolitan exhibition ''Prague, The Crown of Bohemia, 1347–1437''] {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Уметнички слики од 15 век]] [[Категорија:Уметнички слики од 14 век]] [[Категорија:Архитектура од 15 век]] [[Категорија:Архитектура од 14 век]] [[Категорија:Уметноста во 15 век]] [[Категорија:Уметноста во 14 век]] [[Категорија:Готски вајари]] [[Категорија:Готска архитектура]] [[Категорија:Готска уметност]] cbnigf0pvw5o2fbugs69dkxsac0xqlv Сликар на животни 0 1403818 5648291 5642027 2026-10-20T16:55:28Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648291 wikitext text/x-wiki [[File:Whistlejacket_by_George_Stubbs_edit.jpg|мини|360x360пкс| Џорџ Стабс (1724–1806): ''Свиркач'' (околу 1762), [[Национална галерија (Лондон)|Национална галерија]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nationalgallery.org.uk/paintings/george-stubbs-whistlejacket|title=Whistlejacket: about 1762, George Stubbs|publisher=[[National Gallery]]|accessdate=9 September 2016}}</ref>]] '''Сликар на животни''' или '''животински сликар''' — уметник кој е специјализиран за (или е познат по својата вештина во) прикажување на животни. ''Оксфордскиот англиски англиски јазик'' ја датира првата експлицитна употреба на терминот „животински сликар“ од средината на 18 век: од англискиот [[лекар]], [[Природонаука|натуралист]] и писател Џон Беркенхаут (1726–1791).<ref>{{cite dictionary|url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/animal-painting|title=Animal painting|dictionary=[[Oxford English Dictionary]]|access-date=9 September 2016}} {{Мртва_врска|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Од почетокот на 20 век, терминот ''„уметник на диви животни“'' стана повообичаен за современите сликари на животни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.worldlandtrust.org/gallery/exhibitions/wildlife-art-20th-century|title=Wildlife Art of the 20th Century|publisher=[[Woodland Trust]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930022356/http://www.worldlandtrust.org/gallery/exhibitions/wildlife-art-20th-century|archive-date=30 September 2016|accessdate=9 September 2016}}</ref> == Историја == [[File:Frans_Snyders_and_workshop_-_The_boar_hunt_-_Google_Art_Project.jpg|мини| Франс Снајдерс и работилница, ''Лов на дива свиња'', околу 1650 година.]] Во текот на XVII век, сликарите специјализирани за прикажување животни често соработувале со други уметници при создавањето заеднички дела. Во таквите соработки, едни уметници биле задолжени за сликање на главните сцени со историска или митолошка тематика, додека други ги изработувале пејзажите и декоративните заднини. Франс Снајдерс, кој се смета за основоположник на барокната традиција во сликањето животни, често соработувал со [[Петер Паул Рубенс|Питер Паул Рубенс]], за чии композиции ги изработувал приказите на животни и мртви природи, особено оние со храна. Во создавањето на овие дела понекогаш учествувале и други уметници специјализирани за пејзажно сликарство, кои биле задолжени за изработката на заднината.<ref>{{Наведена енциклопедија|access-date=12 January 2017}}</ref> Самостојните дела на Снајдерс и неговата работилница најчесто се одликувале со отсуство на човечки фигури, со исклучок на сцените сместени во кујнски простории. Во нив обично биле претставени бројни животни од различни видови, вклучувајќи и различни раси кучиња. Неговото творештво опфаќало приближно еднаков број композиции со мртви и живи животни. Мртвите животни најчесто биле прикажувани во кујнски сцени или како ловечки трофеи во природен амбиент, додека живите животни биле претставувани во динамични сцени, честопати во меѓусебни судири и жестоки борби. Во холандското златно доба, ваквите специјалисти имале тенденција да создаваат слики од помали жанрови, концентрирајќи се на нивната специјализација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/gnrn/hd_gnrn.htm|title=Frans Snyders|publisher=[[Metropolitan Museum of Art]]|accessdate=12 January 2017}}</ref> Сликарите на животни биле пониски во хиерархијата на жанровите, но најдобрите сликари можеле да заработуваат многу добро; многу кралски и аристократски покровители биле повеќе заинтересирани за нивната тематика отколку за онаа на попрестижните жанрови. Главно во Англија, сè уште имало поспецијализирани сликари од 18 век кои создавале портрети на тркачки коњи и наградени примероци на добиток,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/art/art-features/10429771/Why-the-George-Stubbs-paintings-were-worth-saving.html|title=Why the George Stubbs paintings were worth saving|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=12 January 2017}}</ref> додека во Франција животинските теми продолжиле да бидат декоративни [[Капричо (уметност)|капричио,]] честопати поставени околу градинарски статуи. Во 2014 година, Џонатан Џонс од ''[[Гардијан|„Гардијан“]]'' го предложи ''„Златката“'' (1654) од [[Карел Фабрициус|Карел Фабритиус]] (1622–1654) како најдобар животински портрет;<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/jonathanjonesblog/2014/jun/27/top-10-animal-portraits-in-art|title=The top 10 animal portraits in art|work=[[The Guardian]]|access-date=10 January 2017}}</ref> ова воопшто не беше вообичаена тема на уметникот. == Анималиер == [[File:Antoine-Louis_Barye_-_Jaguar_Devouring_a_Hare_-_Walters_27180_-_Profile.jpg|десно|мини| Антоан-Луј Барје, ''Јагуар што голта зајак'', 1850 година]] Животинскиот збор, како именка во колективна множина, е термин што се користи во [[Старина|антиквитетите]] за мали скулптури на животни (бронзени скулптури од типот анималиер), но и за слики на животни. Голем број од нив биле произведени - честопати масовно произведени - во 19 век во Франција и на други места. Може да се најдат многу поранешни примери, но анималистичката скулптура станала попопуларна и поугледна во Париз на почетокот на 19 век, со делата на Антоан-Луј Барје (1795–1875) - за кого терминот бил измислен, решително, од страна на критичарите во 1831 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://collections.vam.ac.uk/item/O110845/walking-lion-statuette-barye-antoine-louis/|title=Walking lion|publisher=[[Victoria and Albert Museum]]|accessdate=12 January 2017}}</ref> - и Кристофер Фратен (1801-1864).<ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/luxury/collectables/30507/rise-of-the-animal-sculptures.html|title=Rise of the animal sculptures|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=12 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20140414111616/http://www.telegraph.co.uk/luxury/collectables/30507/rise-of-the-animal-sculptures.html|archive-date=14 April 2014}}</ref> До средината на 19 век, кај средната класа била широко распространета желбата за животински субјекти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://collections.vam.ac.uk/item/O171334/an-indian-panther-lying-down-statuette-barbedienne-ferdinand/|title=An Indian panther lying down|publisher=[[Victoria and Albert Museum]]|accessdate=12 January 2017}}</ref> == Заштита на дивиот свет == Многу современи уметници или уметнички групи кои се занимаваат со диви животни имаат хуманитарни бенефиции за поддршка на зачувувањето на дивите животни или учествуваат во натпревари што ги организираат организации за зачувување на дивите животни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.natureartists.com/|title=About the AFC|publisher=Artists for Conservation|accessdate=9 July 2016}}</ref> == Значајни сликари на животни == === Пред 1800 година === * Френсис Барлоу (околу 1626–1704) * Јан Бројгел Постариот (1568–1625) * Џовани Бенедето Кастиљоне (1609–1664) * Никасиус Бернартс (1620–1678) * Питер Бул (1626–1674) * Питер ван Букл (помеѓу 1600 и 1610–1673) * Чарлс Катон (1728–1798) * Давид де Конинк (околу 1644–по 1701) * Мармадјук Крадок (1660–1716) * Томас Дејвис (околу 1737–1812) * Александар-Франсоа Депорт (1661–1743) * Карел Дујарден (1622–1678) * С. Г. Финч-Дејвис (1875–1920) * Јан Фејт (1611–1661) * Џорџ Гарард (1760–1826) * Сори Гилпин (1733–1807) * Мелхиор д’Хондекутер (околу 1636–1695) * Семјуел Хауит (1756/1757–1822) * Жан-Батист Јуе (1745–1811) * Јан Батист де Јонге (1785–1844) * Вилијам Луин (1747–1795) * Џорџ Морланд (1763–1804) * Балтазар Пол Омеганк (1755–1826) * Жан-Батист Удри (1686–1755) * Паулус Потер (1625–1654) * Филип Рајнагл (1749–1833) * Семејството Сарториус * Ролант Савери (1576–1639) * Џејмс Сејмур (1702–1752) * Чарлс Лорејн Смит (1751–1835) * Франс Снајдерс (1579–1657) * Џорџ Стабс (1724–1806) * Чарлс Таун (1763–1840) * Јакоб Ксавиер Вермуелен (околу 1714–1784) * Пол де Вос (1591/1592 или 1595–1678), брат на Корнелис де Вос и шура на Франс Снајдерс * Џејмс Ворд (1769–1859), шура на Џорџ Морланд * Јан Веникс (роден помеѓу 1640 и 1649–1719) * Џон Вутон (околу 1682–1764) === По 1800 година === * Хенри Томас Алкен (1785–1851) * Ричард Ансдел (1815–1885) * Џон Џејмс Одубон (1785–1851) * Чарлс Бартон Барбер (1845–1894) * Џејмс Баренџер (1780–1831) * Хенри Баро (1811–1874); неговиот син, Френсис Баро (1856–1924), го насликал кучето Нипер на познатата слика „Гласот на неговиот господар“ * Роза Бонер (1822–1899) * Џон Болтби (1753–1812) * Едмунд Бристоу (1787–1876) * Абрахам Купер (1787–1868) * Томас Сидни Купер (1803–1902) * Хорацио Хенри Кулдери (1832–1918) * Џон Далби (1810–1865) * Семјуел Даниел (1775–1811) * Ежен Делакроа (1798–1863) * Херберт Дикси (1862–1942) * Џон Хенри Долф (1835–1903) * Џон Емс (1844–1912) * Иван Ефимов (1878–1959) * Фредерик Вилијам Фроук (1861–1946) * Џон Гулд (1804–1881) * Роланд Грин (1890/1896–1972) * Хари Хол (околу 1814–1882) * Чарлс Хенкок (околу 1800–1877) * Хејвуд Харди (1842–1933) * Џон Фредерик Херинг Помладиот (1820–1907) * Џон Фредерик Херинг Постариот (1795–1865) * Вилијам Хагинс (1820–1884) * Шарл Жак (1813–1894) * Луси Кемп-Велч (1869–1958) * Фредерик Вилијам Кајл (1823–1871) * Луис Клингeндер (1861–1950) * Чарлс Р. Најт (1874–1953) * Вилхелм Кунерт (1865–1926) * Едвин Ландсир (1802–1873) * Бруно Лилјефорс (1860–1931) * Џорџ Едвард Лоџ (1860–1954) * Матилда Лоц (1858–1923) * Вилхелм Кунерт (1825–1896) * Џон Гил Миле (1865–1931) * Сер Алфред Манингс (1878–1959) * Ремзи Ричард Рајнагл (1775–1862) * Јан Хендрик Схелтема (1861–1941) * Придо Џон Селби (1788–1867) * Василиј Ватагин (1883–1969) * Кристофер Веб Смит (1793–1871) * Чарлс Таниклиф (1901–1979) * Артур Вордл (1860–1949) * Херберт Вилијам Викс (1841–1914) === Модерен === '''Современите сликари на дивиот свет вклучуваат:''' * Тјери Биш (роден 1953) * Елизабет Батерворт (родена 1949) – папагали * Чарлс Черч (роден 1970) * Џон Клајмер (1907–1989) * Ким Доналдсон (роден 1952) * Чарлс Фрасе (1926–2005) * Гери Хоџис (роден 1954) * Рон Лајк (роден 1935) * Ланфорд Монро (1950–2000) * Стивен Д. Неш (роден 1954) * Дејвид Нерни (роден 1959) * Дејвид Квин (роден 1959) * Марк Аптон (роден 1964) * Дијана Џозеф * Сју Колман * Џ. С. Муноли (роден 1940) '''Претходници на модерната уметничка скулптура на дивиот свет се:''' * Рембрант Бугати (1884–1916) * Франсоа Помпон (1855–1933) '''Современите скулптори на уметност од дивиот свет вклучуваат:''' * Ендру Марц (1924–2002) * Теса Пулан (родена 1953) * Џон Ратенбери Скипинг (1901–1980) * Џо Вокер == Галерија == <gallery widths="200" heights="200" mode="nolines" class="center"> Податотека:Snyders Dogs fighting.jpg|алт=Dogs fighting by Frans Snyders, who probably left the landscape background to another kind of specialist.|''Борба на кучиња'' од Франс Снајдерс, кој веројатно ја препуштил пејзажната позадина на друг вид специјалист. Податотека:Edwards' Dodo.jpg|алт=Edwards's Dodo (1626) by Savery; Natural History Museum, London.|''Едвардсовото [[Додо]]'' (1626) од Савери; Природонаучен музеј, Лондон. Податотека:A sparrow. Engraving by P. Tempest, ca. 1690, after F. Barlo Wellcome V0022146.jpg|алт=A sparrow (c. 1690) by Francis Barlow; engraving by Pierce Tempest.|''Врапче'' (околу 1690) од Френсис Барлоу; гравура од Пирс Темпест. Податотека:Jan Weenix 003.jpg|алт=A typical composition of dead game from 1692 by Jan Weenix, probably an overdoor for a country house.|Типична композиција од мртов дивеч од 1692 година од Јан Виникс, веројатно надврат за селска куќа. Податотека:Gulliver-taking-his-final-leave-of-the-land-of-the-houyhnhnms-sawrey-gilpin.jpg|алт=Sawrey Gilpin's Gulliver taking his final leave of the land of the Houyhnhnms (1769).|Гуливер на Сори Гилпин ''[[Гуливеровите патувања|го зема своето последно заминување од земјата на Хуинмите]]'' (1769). Податотека:Birds of Prey, Goats and a Wolf, in a Landscape by Philip Reinagle.jpg|алт=Philip Reinagle's Birds of Prey, Goats and a Wolf, in a Landscape.|''Грабливки, кози и волк'' од Филип Рејнагл, во пејзаж. Податотека:Morland Dogs.jpg|алт=Morland's Dogs (1792); Wawel Castle, Poland.|''Кучињата'' на Морланд (1792); Замокот Вавел, [[Полска]]. Податотека:Young tiger playing with its mother.jpg|алт=Eugène Delacroix, A Young Tiger Playing with Its Mother, 1830, Louvre.|[[Ежен Делакроа]], ''Млад тигар си игра со својата мајка'', 1830, [[Лувр]]. Податотека:LandseerMonarch1851.jpg|алт=Landseer's Monarch of the Glen (1851); National Museum of Scotland.|Ландсиров ''[[Монарх на гленот (слика)|монарх на Гленот]]'' (1851); Национален музеј на Шкотска. Податотека:Common foxes in the snow.jpg|алт=Common foxes in the snow (1893) by Wilhelm Kuhnert.|''Обични лисици во снегот'' (1893) од Вилхелм Кунерт. Податотека:Two thoroughbreds in a landscape by Charles Hancock, 1828.tif|алт=Two thoroughbreds in a wide landscape (1828) by Charles Hancock.|''Две чистокрвни кучиња во широк пејзаж'' (1828) од Чарлс Хенкок. Податотека:Rosa Bonheur, The Horse Fair, 1852–55.jpg|алт=The Horse Fair (1522-55), by Rosa Bonheur|''Саемот на коњи'' (1522-55), од Роза Бонхур </gallery> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Жанрови на ликовната уметност]] 2f8lov7kvfa7wkhpkblgocnrgsriw7j Московска школа 0 1403891 5648449 5632438 2026-10-21T09:25:08Z Тиверополник 1815 5648449 wikitext text/x-wiki [[Слика:MoscowKremlin_CathedralArchangel3.jpg|десно|мини|300x300пкс| [[Архангелска катедрала|Архангелската катедрала]] на [[Московски кремљ|Московскиот Кремљ]] (1505-1508, архитект Алевиз Фријазин Нови). Изградена за време на најславниот период на московското училиште]] '''Московска школа''' ({{langx|ru|Московская школа}}) — една од регионалните училишта во [[античката руска уметност]] кое се развило во 14-16 век.{{sfn|Smirnova|2013|p=273}} Се развило во периодот на зајакнување на [[Големо Московско Кнежевство|Големото Московско Кнежество]] и го достигнало својот врв кон крајот на 15 век за време на формирањето на руската држава. {{Sfn|БРЭ|2012}} Московското училиште се изразило во камена архитектура (првенствено во црковна архитектура), сликарство (иконопис и фрески) и применета уметност. == Архитектура == === 14 век - прва четвртина од 15 век. Рана московска архитектура === [[Слика:Moscow_Kremlin_AssumptionCathedral_Reconstruction_Zagraevsky.jpg|лево|мини| Катедралата Успение на Иван Калита, XIV век. Реконструкција од Сергеј Заграевски]] Раниот период на московската архитектура го опфаќа периодот од 14 до првата четвртина од 15 век <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://rusarch.ru/ognev1.htm|title=Некоторые проблемы раннемосковского зодчества|last=[[Огнев, Борис Алексеевич|Огнев Б. А.]]|date=2006|work=rusarch.ru|publisher=РусАрх|archive-url=https://web.archive.org/web/20220107035411/http://rusarch.ru/ognev1.htm|archive-date=2022-01-07|accessdate=2022-01-06}}</ref>. Во 14 век, Москва, основана од [[Јуриј Долгоруки]] во 1156 година на местото на постара населба, станала главен град на големо руско кнежевство, чиј брз подем по [[Монголска инвазија на Киевска Русија|монголската инвазија]] бил олеснет од нејзината поволна географска положба на раскрсницата на трговските патишта, активното преселување на луѓето во побезбедни области помеѓу реките [[Ока (река)|Ока]], Кљазма и [[Москва (река)|Москва]], како и политиката на московските кнезови за обединување на руските земји. [[Москва]] постепено станала политичко и културно седиште на Русија. Сојузот на московските кнезови и свештенството, кои се стремеле да ја одвојат Руската црква од Грчката црква, одиграло значајна улога во овој процес. Една од големите политички победи на московските кнезови била префрлањето на митрополитското седиште од [[Владимир (град)|Владимир]] во Москва во 1323 година. {{Sfn|Тиц|1994}} Успесите на московското кнежевство биле консолидирани со политиката [[Иван I|на Иван Калита]] (1325-1340), под чие водство започнала монументалната камена изградба во Москва. Во 1326-1327 година, помеѓу дрвените згради на Москва, била подигната првата Успенска катедрала од бел камен, која служела како погребно место на митрополитите. Во 1329 година, во близина била изградена црквата „Свети Јован Климак“, која служела и како стражарска кула. Во 1330 година била изградена катедралата на Спасителот на Бор. Во 1333 година, била подигната камената Архангелска катедрала, гробницата на големиот војвода. Оваа група камени објекти го предодредила формирањето на Катедралниот плоштад на [[Московски кремљ|Московскиот Кремљ]] - административниот и политички центар на градот. Во западниот дел од плоштадот се наоѓаат зградите на големиот војводски двор. Во подготовка за битките со [[Златната орда]], Иван Калита значително ја проширил територијата на Кремљ, оградувајќи ја со дабови ѕидови во 1339 година. {{Sfn|Тиц|1994}} Нема прецизни информации за тоа како изгледале објектите на Иван Калита. Катедралите „Успение на Пресвета Богородица“ и „Архангелската катедрала“ биле заменети со нови цркви кон крајот на 15 и почетокот на 16 век, катедралата „Спасител“ на Бор била срушена, а камбанаријата „Иван Велики“ била подигната на местото на црквата „Свети Јован Климак“. Се верува дека сите објекти биле изградени од бел камен, а во нивната изградба биле користени местни наслаги од варовник. Бидејќи сите храмови биле изградени последователно во четири градежни сезони, се верува дека биле мали по големина. Информациите за појавата на Успенската катедрала во 1326 година се добиени од индиректни податоци од хроники и антички слики на хагиографските сцени на иконата на митрополитот [[Петар (киевски митрополит)|Петар]] во Успенската катедрала од [[15 век]]. Врз основа на овие информации, може да се претпостави дека катедралата била еднокуполна со три предворја од север, југ и запад и олтар со три апсиди. Врз основа на хроничните податоци, археологот Константин Романов утврдил дека Успенската катедрала била точна копија на катедралата „Свети Ѓорѓи“ во Јуриев-Полски (1230-1234). {{Sfn|История русского искусства|1955}} Се претпоставува дека катедралата на Спасителот на Бор била изградена во стилот на мал храм со четири столба. Во советско време, се верувало дека неколку камења кои преживеале од античката градба и биле употребени како градежен материјал во новата црква биле украсени со бел резбан камен, слично на украсните резби на подоцнежните катедрали во Звенигород, Савин и манастирите [[Троице-Сергиева лавра]] од почетокот на 15 век. {{Sfn|История русского искусства|1955}} Современите истражувања го побиле ова гледиште и покажале дека резбаните бели камени блокови складирани во Лапидариумот на Московскиот Кремљ припаѓаат на црквата „Рождество на Пресвета Богородица“ на Сена од 1394 година и на катедралата „Благовештение“ од 1416 година. {{Sfn|Баталов|2019}} Не постојат прецизни информации за појавата на Архангелската катедрала во 1333 година или за црквата „Свети Јован Климак“ во 1329 година. Познато е дека втората имала посебна ознака „под камбаните“, што сведочело за оригиналноста на оваа градба, која била првиот примерок на црква со камбанарија, подоцна широко распространет тип на црковна градба. Се претпоставувало дека поставувањето на камбанаријата над сводовите ја зголемило висината на црквата и ѝ дало изглед на кула. {{Sfn|История русского искусства|1955}} Истражувањата во 2010-тите откриле дека црквата „Јован Климак“ содржела зачуван фрагмент од резбан архиволт од порталот, сличен на фрагментите од украсите од бел камен на [[Соборна црква „Преображение Господово“ (Твер)|катедралата „Преображение“]] во [[Твер]]. {{Sfn|Баталов|2019}} Нов период на активна изградба во Московското Кнежевство се случил за време на регентството на митрополитот Алексеј, владеењето на [[Дмитриј Донски]] и [[Василиј I Московски|Василиј I]], опфаќајќи ја втората половина на 14 до почетокот на 15 век. Изградбата на камени згради во овој период не била ограничена само на Москва, туку се проширила и во најважните градови на кнежевството - [[Коломна]], [[Серпухов]], [[Звенигород]]. Покрај кнезовите, градењето го започнале и митрополитот и најголемите манастири. {{Sfn|История русского искусства|1955}} [[Слика:Moscow_Kremlin_under_Dmitry_Donskoj.jpg|мини|300x300пкс| Кремљ на Дмитриј Донски во сликовна реконструкција од Аполинариј Васнецов]] Во овој период, кнежевските власти сè уште биле загрижени за развојот на Московскиот Кремљ. Под водство на Дмитриј Донски (1359-1389) започнала изградбата на бели камени ѕидови и кули (1366-1368), претворајќи го Кремљ во моќна тврдина. Површината која ја покривала новиот ѕид била значително поголема од Кремљ на Иван Калита. На крајот на 14 век, во Кремљ биле изградени нови камени цркви: црквата „Раѓање на Богородица“ (Воскресение на Лазар) во кнежевскиот дворец (1393) и катедралата „Благовештение“ (околу 1397). Во североисточниот дел од тврдината, митрополитот Алексеј изградил камена трпезарија и камена катедрала на [[Чудов манастир|Чудовиот манастир]] (1365; обновена во 1430-тите), до која во 1407-1467 година била подигната катедралата на [[Манастир на Воскресението (Москва)|манастирот на Вознесението]]. {{Sfn|БРЭ|2012}} {{Sfn|История русского искусства|1955}} Во [[Коломна]], каде што руските трупи се собирале за да се подготват за кампањата на Куликово поле, биле подигнати камената црква Воскресение на дворот на принцот (1360-ти) и големата успенска катедрала (1379-1382), а во близина на градот се појавиле нови манастири - Голутвин со камена црква и Бобренев. Според подоцнежните извори, познато е за каменоградба во манастирите на Серпухов. Повеќето од овие споменици не се зачувани до ден-денес, отстапувајќи место на подоцнежните градби. {{Sfn|История русского искусства|1955}} Од особено значење за московската архитектура била Успенската катедрала во Коломна, која била демонтирана во 1672 година. Според археолошките податоци, тоа бил голем храм од бел камен со шест столба, каков што во тоа време не постоел во Москва. Очигледно, на оваа зграда ѝ било дадено големо политичко значење - тоа бил храм-споменик на победата во [[Битка кај Куликово|битката кај Куликово]]. Катедралата била подигната на подрум и имала три скалишта кои воделе до портали направени од бел камен. Највпечатлива била композицијата на масите и врвот на храмот, што претставувало премин од закомарите на фасадите кон основата на тапанот на големата купола во форма на скалести издигнувачки декоративни закомари. Оваа композиција го одразувала сè поинтензивниот процес на национална преработка на античкиот дизајн на крстоносната куполна црква, која најповолно се здобила со московската школа од втората половина на 14 век. {{Sfn|История русского искусства|1955}} Се претпоставува дека поранешната Црква на Воскресението на принцовиот двор, која била мал храм од бел камен со четири столба на подрум, украсен со перспективни портали со монистра на столбовите, имала покрив сличен на Коломнската успенска катедрала. Посигурни информации се зачувани за белата камена црква „Лазарово Воскресение“ во Московскиот Кремљ, изградена од вдовицата на Дмитриј Донски, Големата војвотка Евдокија, во 1393 година. Црквата била повторно изградена на почетокот на 16 век, кога врвот бил демонтиран, а во 1681 година, кога нејзините [[Апсида|апсиди]] биле искривени. Врз основа на зачуваниот долен дел, може да се заклучи дека храмот бил квадратен по план, со [[олтар]] со три апсиди и четири внатрешни столба. Влезовите во храмот биле украсени со перспективни портали кои се состоеле од три пара колони со монистра и капители во облик на бокал. Во северниот дел од западната фасада е зачуван кружен прозорец затворен во розета со повеќе крила. {{Sfn|История русского искусства|1955}} По Битката на Куликово Поле во 1380 година, [[Москва]] станала уште поистакната во очите на своите современици, а победата придонела за подигање на националната самосвест. Серуските идеи за патриотизам се одразиле во раната московска уметност, која ги продолжила традициите на Владимирско-суздалската култура, бидејќи Москва станала наследник на [[Киевски Рус]] и [[Владимирско-суздаљско Кнежевство|Владимирско-суздаљското Кнежевство.]] {{Sfn|Тиц|1994}} Изградбата во Москва се одвивала во голема мера врз основа на обработката на архитектонските традиции на [[Владимирско-суздаљска школа|Владимирско-суздаљската школа]]; постепено се обликувал таканаречениот ''ран московски тип на црковна архитектура''. Веќе кон крајот на 14 и почетокот на 15 век, се појавил московскиот четиристолбен тип на белокамена црква, чии карактеристични црти биле: компактност, подигнати потпорни лакови, нивоа на кокошници, резбани украсни појаси по должината на фасадите. Типични примери се: Црквата на Рождеството на Пресвета Богородица во Сена (Воскресение на Лазар) (1393-1394), Успенската катедрала во Городок (околу 1400 година), Храмот на Рождеството на Савино-Сторожевскиот манастир (1404-1405) и Тројната катедрала на Тројната лавра на Свети Сергиј (1422-1423). Каменоградба кон крајот на 14 и почетокот на 15 век се вршела и во Симоновскиот манастир и Можајск. {{Sfn|БРЭ|2012}} [[Податотека:Zvenigorod Church Dormition in Gorodok aug'2025.jpg|мини|Катедрала на Успението во Городок (реконструкција на првобитниот изглед од Б. А. Огњев)]]   Градбите нарачани од кнезот Јуриј II – претендент за престолот на големиот кнез – се зачувани во добра состојба. Соборната црква „Успение на Пресвета Богородица“ во Городок (утврдена населба) во Звенигород (околу 1400 г.), изградена по налог на кнезот, дава увид во раната московска архитектура. Оваа црква, потпрена на четири столба, имала една купола, три апсиди и галерија наменета за кнезот. Карактеристика на градбата била јасноста на нејзините геометриски форми: волуменот на црквата – кој наликувал на коцка – бил рамномерно рачленет со тенки пиластри, опкружени со полустолбови со резбани капители, групирани по тројца на аглите. Архитектонскиот дизајн на соборната црква претставувал спој на надворешно стабилниот изглед, карактеристичен за [[Владимирско-суздаљскa школа|Владимирско-суздаљскaтa школа]], и третманот на линијата на покривот својствен за црквите од Полоцк-Смоленск и [[Псков]]; оваа синтеза станала белег на московската архитектура, која во своите градби ги обединувала достигнувањата на мајстори од различни староруски школи. Основата на црквата најмногу потсетувала на архитектонските модели од [[Владимир (град)|Владимир]] од 12 век, како што се црквата „Покров на Пресвета Богородица“ на реката Нерл и соборната црква „Свети Димитриј“ во Владимир. Влезовите имале портали слични на оној од црквата „Воскресението на Лазар“ во Московскиот Кремљ, додека тркалезните розетни прозорци исто така црпеле инспирација од тркалезниот прозорец на истата црква. Значајно отстапување од градбите во стилот на Владимир-Суздаљ била едноставноста на надворешната декорација на црквата: фасадите немале скулптурални украси, а традиционалната слепа аркада со столбови била заменета со едноставен троен појас од рамни резбани орнаменти – мотив што се повторувал на врвовите на олтарните апсиди и на тамбурот на куполата.{{Sfn|История русского искусства|1955}}{{Sfn|Тиц|1994}} {{Multiple image|align=left|background_color=#BBDD99|width=200|image1=Собор Рождества Пресвятой Богородицы 12.jpg|alt1=Катедрала на Рождеството, Савино-Сторожевски манастир, 1404–1405|caption1=Катедрала на Рождеството, Савино-Сторожевски манастир, 1404–1405|image2=Троицкий собор Троице-Сергиева лавра 5.JPG|alt2=Соборна црква „Света Троица“ во Троицко-Сергиевската лавра, 1422–1423 г.|caption2=Соборна црква „Света Троица“ во Троицко-Сергиевската лавра, 1422–1423 г.}} Во архитектурата на катедралата на Христовото раѓање на [[Савино-Сторожевски манастир|Савино-Сторожевскиот манастир]] ({{Comment|1404—1405|Современные исследования относят строительство собора ко времени после взведения Троицкого собора Троице-Сергиева монастыря}} ) елеганцијата и хармонијата својствени на кнежевската дворска катедрала во Звенигород отстапиле место на одредена строгост и едноставност на дизајнот. Пропорциите на храмот биле посклонети, фасадите биле поделени со едноставни рамни и широки сечила, волуменот добил поголема кохерентност, прозорците лишени од обработка, а апсидите и [[Барабан (архитектура)|барабаните]] на куполите имале мазни ѕидни површини. Само ремените од камени резби со шари и порталите на вратите го повторувале дизајнот на Успенската катедрала во Городок. Сводната структура на храмот била одредена од изразената скалеста природа на потпорните лакови, иако оригиналните детали на таванот биле исклучително слабо зачувани. {{Sfn|История русского искусства|1955}} [[Благовештенска црква (Москва)|Благовештенската катедрала]] на Московскиот Кремљ, која била обновена во 1416 година, имала многу сличности со црквата на Воскресението на Лазар од 1394 година. Украсните појаси на храмовите вклучувале ред палмети со [[лилјани]] меѓу нив и стебла врзани со јамка, но реконструираниот украсен појас на катедралата Благовештение имал посложен украсен дизајн, со дополнителен ред криволинеарни ниши. Сличноста на архитектонската декорација на двете згради укажува дека уметничкиот јазик на московските мајстори не се променил од 1394 до 1416 година. Според природата на украсувањето на украсните појаси, катедралата „Свети Никола“ во Можајск, изградена од принцот Андреј Дмитриевич, исто така била поврзана со оваа група цркви. {{Sfn|Баталов|2019}} Во 1422 година започнала изградбата на катедралната црква Света Троица на манастирот Троица-Сергиј, која првично била изградена како гробница за основачот на манастирот, Сергиј Радонежски. Според видот и природата на своите архитектонски форми, катедралата била слична на Успенската катедрала во Городок, но имала голем број карактеристики. Еднокуполната манастирска црква, како спомен-градба, имала потешки форми со масивен камен волумен. Монументалноста на зградата била нагласена со хоризонтални поделби и моќна основа, карактеристична за раните московски цркви. Внатрешните волумени на катедралата не биле поврзани со поделбите на фасадите, а благиот наклон навнатре на ѕидовите повторно ја нагласувала монументалноста на архитектурата на зградата и нагорниот наклон на композицијата. Храмот бил украсен со резбани камени појаси: троделни, речиси се среќаваат со резбаниот крај на апсидите и се наоѓаат под кровот. Вертикално издолжената форма на сводовите на катедралата создавала впечаток на леснотија и нагорна аспирација на внатрешниот простор, а ентериерот станал попростран поради отсуството на хоровите карактеристични за 12-13 век, кои почнале да излегуваат од употреба во овој период. {{Sfn|Тиц|1994}} {{Sfn|История русского искусства|1955}} [[Слика:Cathedral_of_the_Holy_Mandylion_(Andronikov_Monastery)_10.jpg|лево|мини|267x267пкс| Катедрала на Спасителот на манастирот Андроников, околу 1425–1427 година]] Околу 1425-1427 година, игуменот Александар го изградил Соборниот храм на Спасителот во манастирот Андроников, чија архитектура најјасно го одразувал стремежот на московската школа да собере сè прогресивно во уметничкото наследство на апанажните кнежевства. Изградбата се засновала на дизајнот на храм со четири столба со спуштени аголни ќелии, кој стапил во употреба во предмонголскиот период со цел да се пронајде поизразен состав што се разликувал од византиските прототипови. Во Катедралата на Спасителот, исто така, се користела московската техника на обединување на главниот волумен со куполата со употреба на бројни [[Кокошник (архитектура)|кокошници]]. Како резултат на тоа, столбната структура на катедралата до одреден степен ги претходела камените цркви со шаторски покриви. Централните сводови на зградата биле значително издигнати над аголните, а лакови под куполата биле подигнати во скалила. Се претпоставува дека првично катедралата не била еднокуполна, туку трикуполна, а страничните куполи, кои стоеле на источните агли, биле слепи. Храмот е прикажан во оваа форма на минијатурите на ракописот „Животот на Сергиј Радонежски“ од 16 век. Декоративниот третман вклучувал пиластри со капители лишени од резба, полустолбови на апсидите и „тавански“ профил на основата. Прозорците немале украси, а нивната местоположба на различни нивоа ја исклучувала можноста за употреба на шарени резбани појаси. {{Sfn|Тиц|1994}} {{Sfn|История русского искусства|1955}} Единството и конзистентноста во градежните техники и развојот на архитектонското украсување од црквата „Воскресение Лазарево“ во 1393 година до катедралата „Спасител“ на манастирот Андроников во 1427 година овозможуваат да зборуваме за постоењето на една единствена градежна школа во период. Помеѓу 1360-тите и 1420-тите, московските архитекти изградиле 15 камени згради, што е само малку помалку од бројот на камени градби во Владимирска Русија во 12 и почетокот на 13 век. {{Sfn|История русского искусства|1955}} [[Слика:Kamenskoe_Saint_Nicholas_church_1.JPG|десно|мини|250x250пкс| Црквата „Свети Никола“ во селото Камјанске]] Кон крајот на 14 век, широко се проширил нов тип на црква без столбови, скромна по големина и украс, со ѕидни потпори ([[Црква „Свети Никола“ (Камјанске)|црква „Свети Никола“]] во селото Камјанске, втора половина на 14 век) {{Sfn|БРЭ|2012}}. Спомениците од овој тип, кај кои сводовите се потпирале на столбови поместени близу до аглите на ѕидовите, исчезнале веќе во првата деценија од 15 век, не оставајќи никаква трага во подоцнежната руска архитектура. До 1970-тите, археолозите веќе биле запознаени со најмалку пет споменици од типот „Камјанске“, од кои три биле изградени во втората половина на 14 век во непосредните предградија на Коломна - првата камена катедрала на Рождеството Христово во манастирот Бобрењев, првата катедрала на Богојавление во манастирот Стар Голутвин и црквата на зачнувањето на Јован Крстител на Городишче (обновена во 16 век). Единствената релативно добро зачувана градба од овој тип е црквата Свети Никола во селото [[Камјанске]], чиј архитектонски дизајн ни овозможува да ги процениме композициските карактеристики на овој тип црква. {{Sfn|Альтшуллер|1977}} Повеќето студии посветени на црквата ја забележале сличноста на нејзиниот план и внатрешен волумен со јужнословенските градби, особено со средновековната архитектура на [[Србија]] и [[Бугарија]]. {{Sfn|Альтшуллер|1972}} === Втората половина на 15 век. Градежништво од тули и црковни конструкции === Во текот на втората четвртина од 15 век, граѓанската војна меѓу московскиот голем кнез [[Василиј II Слепиот]] и [[Василиј Косој]] и [[Димитриј Шемјака]], кои го оспорувале неговото право на владеење, го прекинал развојот на камената архитектура во [[Москва]], која била обновена дури по завршувањето на воените операции. Во втората половина на векот, Москва брзо растела, постепено станувајќи политички центар на Русија. Растечкиот статус на градот влијаел и врз развојот на камената архитектура на московската школа: камени згради почнале да се градат не само од принцот, митрополитот и најголемите манастири, туку и од помалите манастири, бојарите и трговците. Проширувањето на градежништвото барало решение за прашањето за намалување на неговата цена и негова достапност за нови клиенти, како резултат на што скапиот камен почнал да се заменува со поевтина тула. Новите услови влијаеле и врз организацијата на градежништвото; се појавиле таканаречени „представители“, еден вид изведувач кој ги водел тимовите на мајстори градители и примал наредби за изградба на нови згради. {{Sfn|История русского искусства|1955}} Московските хроники ја забележале изградбата на голем број на црковни згради од тули во Москва од 1450-тите па наваму. Во 1450 година, бојарот Владимир Ховрин ја изградил црквата „Воздвижение на Чесниот Крст“ пред својот двор, „изработена од тули однадвор и бел камен одвнатре“; во 1458 година, во Симоновиот [[метох]] во Кремљ била изградена тулена Црквата „Воведение“; во 1470 (или 1471 година), трговецот Таракан изградил тулски комори во близина на Спаската Порта; во 1473-1475 година, митрополитот Геронтиј изградил тулена комора на четири подруми; во 1480-1482 година, во Тројствениот метох во Кремљ била изградена нова црква од тула; во 1483 година, игуменот Чигас изградил тулена црква во својот манастир зад Јауза, а во 1485 година, бојарот Ховрин изградил тулени комори и порти. Подоцна, хрониките сè поретко го наведувале материјалот на тулените згради и, со текот на времето, почнале да ги нарекуваат камен, што сведочело за доминацијата на тулата како градежен материјал во Москва, заменувајќи го поскапиот бел камен, кој повеќе страдал од пожари. {{Sfn|История русского искусства|1955}} Еден од најголемите „претставници“ од втората половина на 15 век бил [[Василиј Дмитриевич Ермолин]], под чија енергична активност поминале 1460-тите години во московското градежништво. Во 1462 година, Ермолин учествувал во обновата на камените ѕидови помеѓу Боровицката порта и [[Водоснабдителна кула (Москва)|кулата Свиблова]] во Кремљ. Помеѓу 1462 и 1464 година, неговиот тим изработил камени релјефи за Фроловските (денес [[Спаска кула|Спаски]]) порти, со слики од [[Свети Ѓорѓи]] и [[Свети Димитриј Солунски]]. Во истиот период, Ермолин ја изградил црквата Атанасиј со патека кај Фроловските порти, а помеѓу 1467 и 1469 година ја обновил камената црква на Кремљскиот [[Манастир на Воскресението (Москва)|манастир Вознесение]]. Во 1469 година работел на изградбата на трпезаријата и готварницата на манастирот Троица-Сергиј. Во истиот период, тој обновил две древни цркви во Владимир: Воздвижение на Крстот и Симнување на мантија кај [[Златна порта (Владимир)|Златната порта]]. Во 1471 година, започнал со реставрација на срушената катедрала „Свети Ѓорѓи“ во Јурјев-Полски, а следната година учествувал во подготовките за изградба на катедралата [[Успенска соборна црква (Москва)|„Успение на Пресвета Богородица“]] во Москва. {{Sfn|История русского искусства|1955}} [[Слика:BrickOrnament_Uglich.JPG|лево|мини|200x200пкс| Одаите на угличките кнезови, 1480-ти]] Световната камена архитектура добила особено значење во Москва во текот на втората половина на векот. Истакнат пример за такви градби била трпезаријата на [[Троице-Сергиева лавра|Троице-Сергиевата лавра]] (1469 г.), која во меѓувреме е изгубена. Се смета дека надворешните ѕидови на оваа просторија – која се издигала врз повишен подрум – биле украсени со рустикација во форма на дијаманти. Распоредот на [[Трпезарија|трпезаријата]], карактеристичен по своите прозорци поставени во парови, често бил повторуван кај манастирските трпезарии градени кон крајот на XV и во текот на XVI век. Трпезаријата на московскиот [[Симонов манастир]] (1484 г.), која ја продолжила оваа архитектонска традиција, најверојатно не е зачувана. Карактеристичен пример за развојот на овој тип градби е трпезаријата со еден столб во манастирот „Спасо-Андроников“ во Москва (1504–1506 г.; фасадите биле преработени кон крајот на XVII век). Уште една градба од сличен период е трпезаријата на [[Пафнутиев-боровски манастир|Пафнутиев-боровскиот манастир]] (1511 г.), подигната веднаш до црквата. Една од најфасцинантните световни градби од овој период е дворецот во Углич; [[Тимпан (архитектура)|тимпаните]] на фронтоните биле исполнети со украсна тула, која првично била комбинирана со црвени керамички плочки и балустри. Пропорциите на градбата првично биле поиздолжени отколку што изгледаат денес, бидејќи приземјето денес е скриено под наталожен слој земја со длабочина до еден и пол метар. Се претпоставува дека дворецот првично имал свечен дрвен трем, иако кон крајот на XIX век на северната фасада бил дограден нов, камен трем.{{Sfn|История русского искусства|1955}} {{Multiple image|align=left|background_color=#BBDD99|width=200|image1=TSLavra DescentHolySpiritChurch 0216.JPG|alt1=Духовна црква на [[Троице-Сергиева лавра|Троице-Сергиевата лавра]], 1476-1477|caption1=Духовна црква на [[Троице-Сергиева лавра|Троице-Сергиевата лавра]], 1476-1477|image2=Собор Рождества Пресвятой Богородицы, Ферапонтово.JPG|alt2=Соборна црква на Рождеството на Пресвета Богородица, [[Манастир Ферапонтов|Ферапонтов-Белозерски манастир]], 1490-ти години|caption2=Соборна црква на Рождеството на Пресвета Богородица, [[Манастир Ферапонтов|Ферапонтов-Белозерски манастир]], 1490-ти години}} Во втората половина на 15 век, во Москва и на периферијата на кнежевството, покрај изградбата на секуларни објекти, продолжила изградбата на камени цркви, од кои поголемиот дел или не преживеале до ден-денес, како катедралата на [[Пафнутиев-боровски манастир|Пафнутиев-боровскиот манастир]] од 1467 година, или ги изгубиле своите оригинални форми, како катедралата на манастирот Паисиев-Покровски во близина на Углич или [[Архангелска катедрала (Рјазањ)|Архангелската катедрала]] во Переслав-Рјазански на крајот на векот. Меѓу преживеаните цркви, посебно место зазема Духовната црква на [[Троице-Сергиева лавра|Троице-Сергиевата лавра]],(1476), изградена од псковските занаетчии кои работеле во [[Москва]]. Црквата од типот „ѕвона“ имала главен волумен со четири столба, три апсиди, чии фасади, поделени на три дела, завршувале со [[Закомара|закомари]] во облик на килим. Црквата била украсена со перспективни портали, шарени ленти со теракота балустри и плочки, како и елементи што биле необични за тоа време - снопови од тенки полустолбови што ги заменувале вообичаените сечила и превртени лакови со висечки прачки во апсидите. Врвот на зградата, исто така, имал свои карактеристики, комбинирајќи ги карактеристиките на раниот период во Москва и Псков. {{Sfn|История русского искусства|1955}} Малите декоративни украси во црквите како што е Духовската црква им давале полесен изглед, што значително ја разликувало московската архитектура од овој период од архитектурата на [[Владимир-Суздал|Владимир-Суздалска Русија]]. Овие тенденции биле изразени со посебна сила во монументалната катедрала на [[Манастир Ферапонтов|манастирот Ферапонтов-Белозерски]] (1490-ти), која имала многу малку заедничко со црквите во [[Владимир]], [[Новгород]] и [[Псков]]. Храмот со четири столба, еднокупола, со три апсиди, поставен на подрум и опкружен од три страни со отворен трем-тераса, имал втор ред закомари, кои повеќе потсетувале на кокошници, бидејќи имале чисто украсна функција, покривајќи ги потпорните лакови. Врвовите на апсидите, тамбурот и основата на закомарите биле украсени со широк појас од шарена тула, која вклучувала црвени ќерамиди и балустри. {{Sfn|История русского искусства|1955}} === Крај на 15 и почеток на 16 век. Реконструкција на Московскиот Кремљ === Во 1462 година, големиот кнез [[Иван III]] бил крунисан за цар, а од 1485 година веќе се нарекувал себеси „Суверен на цела Русија“. За време на неговото владеење, феудална Русија се преобразила во моќна централизирана држава. Принцот успеал да ги потчини земјите на [[Твер]], Рјазан и [[Новгород]] на [[Москва]], а литванските земји ги прогласил за наследство на неговите предци. Во 1472 година, Иван III се оженил со византиската принцеза [[Софија Палеологина]] и го претворил грбот на византиските кралеви - двоглавиот орел - во официјален руски грб. Московското свештенство, искористувајќи го падот на [[Византија]] во [[1453]] година, ја поставил [[Руска православна црква|Руската црква]] како упориште на православниот Исток - Москва била прогласена за „[[Трет Рим]]“. Потребата да се прикаже моќта на московскиот владетел предизвикало грандиозни градежни работи во Московскиот Кремљ. {{Sfn|Тиц|1994}} На крајот на 15 век, московското архитектонско училиште доживеало нов процут во врска со формирањето на обединета руска држава. За време на [[Московски кремљ|реконструкцијата на Московскиот Кремљ,]] во градот билр поканети мајстори од Псков и италијански мајстори, кои, заедно со местните архитекти, ги подобриле техниките на градење и го збогатиле арсеналот на архитектонски форми и експресивни можности на античката руска архитектура. Псковските мајстори ја изградиле [[Благовештенска црква (Москва)|Благовештенската катедрала]] (1484-1489), италијанските мајстори ја изградиле [[Успенска соборна црква (Москва)|Успенската катедрала]] (1475-1479, архитект А. Фиораванти), [[Архангелска катедрала|Архангелската катедрала]] (1505-1508, архитект Алевиз Фријазин Нови). Во првата половина на 16 век, традицијата на архитектура од бел камен на раната московска црковна архитектура сè уште била зачувана во архитектурата, на пример, во катедралата „Рождество на Пресвета Богородица“ од манастирот „Рождество“ {{Sfn|БРЭ|2012}}. === Влијание === {{Multiple image|align=left|background_color=#BBDD99|width=300|image1=HM Cathedral.JPG|alt1=Катедрала на Преображението на Хутинскиот манастир, 1515 г.|caption1=Катедрала на Преображението на Хутинскиот манастир, 1515 г.|image2=Церковь Сретения с трапезной.jpg|alt2=Црква „Сретение Господово“, Манастир „Св. Антониј“, 1533 г.|caption2=Црква „Сретение Господово“, Манастир „Св. Антониј“, 1533 г.}} По поразот на [[Новгород]] од страна на трупите на [[Иван III]] и официјалното укинување на „слободата“ на Новгород во јануари 1478 година, Москва ги продолжила своите репресивни мерки против своеглавите новогородски бојари. Во 1488 година, повеќе од илјада бојари и „жители“ биле протерани од Новгород, а на нивно место, „најдобрите гости и синови на бојарите“ биле преселени од [[Големо Московско Кнежевство|Московското Кнежевство]]. Овие настани имале влијание врз развојот на архитектурата во Новгород: брзиот развој на местното училиште престанало по 1478 година. Камената изградба продолжила во 1510-тите, но водечката улога во неа ја презеле московските гости. {{Sfn|Каргер|1966}} Првично, изградбата сè уште се одвивала во новогородските традиции,но уште во 1529 година Дмитриј Иванович Сирков ја подигнал црквата „Свети Прокопиј“ во својот двор, која претставувала отстапување кон московските вкусови, изразено преку појавата на завршетоци во форма на бродски кил на средните членувања на фасадите и арки во форма на бродски кил, како и во декорацијата на барабанот и трите апсиди. Во 1536 година, во Плотники била изградена црквата Борис и Глеб, која позначајно ги одразувала московските вкусови. Трпезариската црква на манастирот „Сретение Господово“ (1533) се одликувала со сложено преплетување на традициите на Новгород и Москва. Додека основниот композициски дизајн на црквата се основал на новогородската традиција на кубниот храм, декоративниот дизајн на фасадите бил целосно реинтерпретиран под влијание на традициите на московската школа. Под влијание на Сретенската црква, во 1552 година во [[Хутински манастир|Хутинскиот манастир]] била изградена трпезаријата на Варлаам. {{Sfn|Каргер|1966}}. Додека спомениците наведени погоре сè уште ги задржале индивидуалните елементи на новогородското училиште, објектите поврзани со официјалните владини наредби веќе биле безусловно извршени во традицијата на московското училиште. Прво на сите, ваквите структури вклучуваат Преображенска катедрала на Хутинскиот манастир (1515), подигната по наредба на големиот кнез Василиј Иванович. Огромната катедрала со шест столба била една од многуте реплики на Московската [[Успенска соборна црква (Москва)|катедрала „Успение на Пресвета Богородица“]]. [[Црква „Света Никита“|Црквата Никита]] на улицата Московскаја, изградена во 1557 година, имала типичен московски изглед. {{Sfn|Каргер|1966}} Московската школа влијаела врз камената црковна архитектура на рускиот север. Првите цркви од тули на север се појавиле дури кон крајот на 15 век. Во [[Вологда]] биле изградени три катедрали: Преображечката катедрала на манастирот Спасо-Камени, катедралата Рождество Богородица на [[Манастир Ферапонтов|манастирот Ферапонтов]] и Успенската катедрала на манастирот Кирило-Белозерски. Архитектурата на црквите речиси директно ги следела спомениците од периодот на [[Големо Московско Кнежевство|Големото Московско Кнежевство]]: и видот на црквата и техниката на ѕидање, употребата на потпорни лакови, украсни појаси од рабници, ролери, вдлабнатини и теракотни плочки, нивоа на кокошници над закомарите и перспективни портали вдлабнати во ѕидот биле униформни. Влијанието на московската школа продолжило и во 16 век, што се одразило во архитектурата на црквата „Господово Воведение“ во манастирот Кирило-Белозерски. Спаската катедрала на Прилутскиот манастир, Успенската катедрала во [[Велики Устјуг]] (1554-1558), катедралата Рождество Христово во [[Каргопол]] (1562) и катедралата Света Софија во [[Вологда]] (1568-1670) го имаат својот извор во архитектурата на [[Успенска соборна црква (Москва)|Успенската катедрала]] на Московскиот Кремљ. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://rusarch.ru/milchik3.htm|title=Каменная архитектура Севера в эпоху Древней Руси|last=[[Мильчик, Михаил Исаевич|Мильчик М. И.]]|date=2010|work=rusarch.ru|publisher=РусАрх|archive-url=https://web.archive.org/web/20140427210935/http://rusarch.ru/milchik3.htm|archive-date=2014-04-27|accessdate=2021-02-07}}</ref> == Сликарство == Сликарството на московската школа во 14 век се развило врз основа на комбинација од местни традиции и трендови на византиската и јужнословенската уметност. Типичен пример: иконата „Спасителот на огненото око“ од 1340-тите. Се претпоставува дека минијатурите на таканареченото „ Сијско евангелие“ (1339), иконите „Борис и Глеб со сцени од нивните животи“ и „Старозаветно тројство“ во Успенската катедрала на Московскиот Кремљ се насликани од московски мајстори. Во средината на 14 век биле формирале две стилски линии на московската школа: едната поврзана со манастирската уметност (икони „Никола во животот“ од [[Николо-Угрешски манастир|Николо-Угрешскиот манастир]]) и насоката на монументални и големи слики (икони „Борис и Глеб на коњ“, „Страшниот суд“ во Успенската катедрала, „Архангел Михаил со делата“ во Архангелската катедрала). {{Sfn|БРЭ|2012}} Процутот на училиштето кон крајот на 14 и почетокот на 15 век се должи на активностите на [[Теофан Гркот]], [[Андреј Рубљов]] и [[Даниел Черни]]. Креативните традиции на [[Андреј Рубљов]] и мајсторите од неговиот круг биле развиени во втората половина на 15 и почетокот на 16 век во иконите и сликите на иконописецот Дионисиј. {{Sfn|БРЭ|2012}} === 14 век === {{Multiple image|align=left|background_color=#BBDD99|width=200|image1=Siysky Gospel 01.jpg|alt1=„Поклонение на мудреците“. Сијско евангелие. 1339 г.|caption1=„Поклонение на мудреците“. Сијско евангелие. 1339 г.|image2=Hristos s Apostolami Siyskoe Evangelie.jpg|alt2=„Испраќање на апостолите на проповед“. Сијско евангелие. 1399 г.|caption2=„Испраќање на апостолите на проповед“. Сијско евангелие. 1399 г.|image3=Борис и Глеб с житием - Google Art Project.jpg|alt3=Хагиографска икона на Борис и Глеб, средина на XIV век|caption3=Хагиографска икона на Борис и Глеб, средина на XIV век|image4=Икона Николы из николо угрешского монастыря третьяковская галерея.jpg|alt4=Животна икона на Свети Никола од Николо-Угрешкиот манастир. 1380-тите|caption4=Икона на Свети Никола од Николо-Угрешкиот манастир. 1380-тите}} Главната тешкотија во проучувањето на московското сликарство од 14 век е исклучително малиот број дела кои се зачувани до денес, бидејќи Москва особено тешко страдала од монголските инвазии. Познато е дека за време на инвазијата на Тохтамиш во 1382 година, црквите во Московскиот Кремљ биле исполнети со книги, икони и црковни прибори, и сето тоа изгорело. Можноста за систематско проучување на московската уметност се појавила дури во 70-80-тите години на 14 век, а претходните споменици кои се зачувани се од сосема случајна природа. {{Sfn|История русского искусства|1955}} Историчарот на уметноста Алексеј Некрасов направил обид да поврзе два споменика од почетокот на 14 век, [[Феодоровско евангелие|Феодоровското евангелие]] и [[Икона на Богородица Толга|иконата на Богородица Толга]], со московската уметност, но нема доволно докази за да се сметаат за московска уметност. Несомнено дело на московската школа од првата половина на векот е минијатурата на „[[Сијско евангелие|Сијското евангелие]]“, напишана од службениците Мелентиј и Прокопиј под Иван Калита во 1339 година. Се претпоставува дека минијатурата ја изработил еден мајстор - Јован, чие име е дадено во насловната картичка. Делото е изведено во традицијата на уметноста од 12 и 13 век. {{Sfn|История русского искусства|1955}} Архаични традиции може да се проследат и во други споменици од средината на 14 век: иконите на Свети Никола и Свети Борис и Глеб од Коломна; и иконите на Кремљската Успенска катедрала, на кои се прикажани Свети Никола и Старозаветното Тројство. Покрај спомениците споменати погоре, на оваа група можат да се додадат и следните икони: „Никола“ од [[Троице-Сергиева лавра|Троице-Сергиевата лавра]], „Никола“ во московската [[Успенска катедрала]] (втора половина на 14 век), хагиографскиот „Никола“ од [[Николо-Угрешки манастир|манастирот Николо-Угрешки]] (1380-ти) и „Тихвинска Богородица“ во Загорскиот историски и уметнички музеј (крај на 14 век). Во овие дела, стилот бил вкоренет во местните традиции, но и покрај одреден архаизам, овие икони откриле и нови карактеристики: свежина и директност на изразувањето, одразувајќи ги вкусовите на широк круг градски жители. Специфичноста на овие споменици била јасноста на сликите и нивната јасност, што го одразувало продирањето на реалистичните тенденции во иконописот, што ги поткопувало црковните канони. {{Sfn|История русского искусства|1955}} {{multiple image|align=left|total_width=500|image_style=border:none;|image1=Spas Yaroe Oko ikona.jpg|caption1=„Огненото око на Спасителот“|image2=Boris Gleb astride.jpg|caption2=Борис и Глеб, икона од средината на XIV век|image3=John the Baptist from Vysotsky chin (14c, Russian museum).jpg|caption3=Јован Крстител, помеѓу 1387 и 1395 година|image4=Pimenovskaya (GTG, 1380s) 2.jpg|caption4=„Пименовска Богородица“, 1380-ти години}} Сосема поинаква група била составена од уметнички споменици од големите војводски и митрополитски дворови, кои активно го употребувале византиското наследство, понекогаш свесно го спротивставувале на подемократските трендови. Според хроничните извори, во 1340-тите години Москва за прв пат се запознала со напредната уметност на таканаречената [[палеолошка ренесанса]]. Во 1344 година, митрополитот [[Теогност Киевски|Теогност]], Грк од цариградско потекло, им наложил на грчки мајстори да ја насликаат неговата дворска црква. Се претпоставува дека грчките мајстори пристигнале од [[Цариград]] и дејствувале како пропагандисти на новиот палеолошки стил. Хроничните извори известуваат за појавата во 1340-тите години на местните московски артели на сликари кои учеле од Грците. Појдовна точка за проучување на насоката на московското сликарство, кое потекнува од 1340-тите, се два споменици на штафелајното сликарство - иконата „ [[Огнено око на Спасителот (икона)|Огненото око на Спасителот]]“ и иконата на Борис и Глеб од московската Успенска катедрала. Начинот на кој биле изработени иконите сведочел за познавањето на иконописците за новиот византиски тренд во уметноста, кон кој биле привлечени големите кнежевски кругови, кои се обидувале да го искористат за зацврстување на својата моќ. {{Sfn|История русского искусства|1955}} Периодот од 1350-тите до 1370-тите години бил обележан со посебни тешкотии во московската уметност, бидејќи од него не е зачуван ниту едно прецизно датирано или значајно дело. {{Sfn|История русского искусства|1955}} Во 1380-тите години се бележи почетокот на процутот на московската уметност. Уметничкиот живот на Москва кон крајот на 14 век бил богат и разновиден: руските амбасади постојано патувале во [[Цариград]], оттаму грчките мајстори доаѓале во Русија, а оттаму биле враќани бројни уметнички дела. Помеѓу 1387 и 1395 година, игуменот Атанасиј го испратил „Булсеј [[Дејзис]]“ од Цариград во Висоцкиот манастир во Серпухов. Ова е монументално уметничко дело во историјата на Византија и веројатно служело како добро училиште за московските мајстори. Во 1380-тите и 1390-тите години, византиската икона „Пименовска Богородица“, грчката слика на Петар и Павле од Успенската катедрала , иконите „Спасителот, Ангелите, Апостоли, Праведните, сите во бели облеки“ и „Страшниот суд“ пристигнале во Москва. {{Sfn|История русского искусства|1955}} {{multiple image|align=right|total_width=500|image_style=border:none;|image1=Feofan Grek - Icon from the Deësis Tier - WGA22203.jpg|caption1=„Спас во Сили“, Благовештенска катедрала на Московскиот Кремљ, [[Теофан Гркот]], околу 1399 година|image2=Transfiguration by Feofan Grek from Spaso-Preobrazhensky Cathedral in Pereslavl-Zalessky (15th c, Tretyakov gallery).jpeg|caption2=„Преображение“, околу 1403 година|image3=Khitrovo Gospels 02.jpg|caption3=„Хитрово евангелие“, 1390-ти години|image4=Koshka's gospels (1390s, RGB) - letter Vedi.jpg|caption4=„Кошкино евангелие“, 1392 година}} Најистакнатиот од мајсторите кои пристигнале во Москва кон крајот на 14 век се смета за [[Теофан Гркот]], кој пристигнал од [[Новгород]] и станал една од водечките личности во московската уметност. Не е познато точно кога мајсторот пристигнал во Москва, но не подоцна од 1395 година, бидејќи во таа година тој, заедно со Семјон Черни и неговите ученици, започнал да ја слика црквата „Рождество на Богородица“ (Воскресение на Лазар). Во 1399 година, тој и неговите ученици ја насликале [[Архангелска катедрала|Архангелската катедрала]] во Москва; во 1405 година, работел на Благовештенската катедрала заедно со старецот Прохор Городецки и [[Андреј Рубљов|Андреј Рублов]]; исто така, завршил две секуларни слики: насликал поглед на Москва на ѕидот од палатата на Серпуховско-Боровскиот принц Владимир Андреевич и ја украсил принцовата кула со прекрасни слики. Од сите овие дела на Теофан Гркот, зачуван е единствено редот на [[дејзис]] во Благовештенската катедрала. {{Sfn|История русского искусства|1955}} Теофан Гркот бил познат не само како иконописец и фрескописец, туку и како мајстор на минијатури и рачно сликани орнаменти. Се верува дека токму Теофан Гркот дал силен поттик за развојот на московското училиште за минијатури. Меѓу московските споменици од крајот на 14 век постојат два високо ценети уметнички ракописи, веројатно или припаѓаат на Теофан или доаѓаат од неговата работилница: „Кошкото евангелие“ од бојарот Фјодор Андреевич Кошка од 1392 година и „Хитровското евангелие“ од 1390-тите. Стилот на сите минијатури, а особено украсите за глава на овие дела, сведочел за одличното познавање на грчката книжевна уметност на мајсторите. Хитровското евангелие оставило силен впечаток кај московските уметници и било толку прославено што од него е направен бесплатен примерок - Морозовото евангелие, кое денес се чува во Оружарницата. Одгласи на делото може да се видат во два ракописи од крајот на 14 век - во „Евангелието“ на Државниот историски музеј и во „Евангелието“ на Руската државна библиотека. {{Sfn|История русского искусства|1955}} Одгласите на стилот на Теофан се почувствувале не само во минијатури, туку и во московското иконописно сликарство. Многу е веројатно дека [[Икона „Богородица Перивлепта“|иконата „Богородица Перивлепта“]] од [[Троице-Сергиева лавра|Троице-Сергиевата лавра]] е насликана од грчки соработник на Теофан. Голем дел од стилот на Теофан бил присутен и во монументалната икона „Преображение“ од Переслав-Залески, веројатно насликана од еден од учениците на Теофан. Движењето на Теофан станало едно од главните трендови во московското сликарство кон крајот на 14 - почетокот на 15 век, играјќи голема улога во процесот на формирање на Московската сликарска школа, проширувајќи го опсегот на психолошки изразни средства и збогатувајќи ја московската уметност со нови уметнички решенија. {{Sfn|История русского искусства|1955}} {{multiple image|align=left|total_width=500|image_style=border:none;|image1=Икона Благовещение из Троице сергиевой лавры конец 14 века.jpg|caption1=„Благовештение“ од Троице-Сергиевата лавра, крајот на XIV век|image2=Икона Праздники.jpg|caption2=„Празници“, крајот на XIV век|image3=Predsta Tzaritsa.jpg|caption3=„Предста Царица“, крајот на XIV век|image4=Raspyatie Maraevych XIV.jpg|caption4=„Распетие“, Византија, последната третина на XIV век}} Друга група се состоела од споменици од таканаречениот византизирачки тренд. До крајот на 14 век, грчката уметност уживала голема популарност во [[Москва]]. Еден од грчките уметници кои се населиле во Русија ја насликал прекрасната икона „Благовештение“ од [[Троице-Сергиева лавра|Троице-Сергиевата лавра]]. Оваа група споменици вклучува две московски икони од крајот на векот од колекцијата на Третјаковската галерија: едната, на која се прикажани Богородица и Дете во стилот на [[Патеводителка]], потекнува од црквата Успение на Богородица на Апухтинка; втората, мала икона, ги прикажува шесте „Празници“. Веселите, светли бои укажуваат на дело на местен мајстор, кој сепак имал одлично познавање на византиските икони и минијатури. {{Sfn|История русского искусства|1955}} Интересите на Москва не биле ограничени единствено на [[Византиска уметност|византиската уметност]], а кон крајот на векот нејзиното внимание било насочено и кон примери на јужнословенско сликарство, главно делата на [[Балкански Полуостров|балканските]] мајстори. Мала група икони од крајот на 14 и почетокот на 15 век, поврзани со Москва, целосно излегле од рамките на остатокот од уметноста на московското училиште. Овие дела биле или донесени од Балканот или извршени во Москва од балкански мајстори кои побегнале во Русија поради напредувањето на Турците во [[Бугарија]] и [[Србија]]. Иконата „Кралицата стои од твојата десна рака“ од Успенската катедрала се смета за дело на јужнословенското движење. Четири икони во колекцијата на Третјаковската галерија, кои потекнуваат од Кривецки Погост, каде што најверојатно биле донесени од Москва, гравитираат кон Србија. {{Sfn|История русского искусства|1955}} === 15 век === Процутот на московското сликарско училиште на почетокот на 15 век било неразделно поврзано со името на Андреј Рублев и неговото училиште, чиј уметнички стил станал водечки во текот на целиот век. Името на Рубљов за прв пат се споменува во хрониките во 1405 година, кога тој, заедно со [[Теофан Гркот]] и постариот Прохор, ја насликал [[Благовештенска црква (Москва)|Благовештенската катедрала]] во Москва. Во 1408 година, тој и иконописецот Данила ја насликале [[Успенска катедрала (Владимир)|Успенската катедрала]] во [[Владимир]]. Следното дело на мајсторот било сликање на црквата на „Семилостивиот Спасител“ во московскиот [[Андроников манастир]]. Во 1420-тите, Рубљов и Даниил ја насликале Троицката катедрала. Иако Андреј Рубљов бил многу почитуван уметник за време на својот живот, неговото име тешко било познато надвор од Москва. Славата му дошла постхумно: името на Рубљов веќе станало легендарно до 16 век, неговата биографија почнала да биде обрасната со апокрифи, а неговиот креативен лик бил подложен на најсилна иконографска стилизација. {{Sfn|История русского искусства|1955}} {{multiple image|align=right|total_width=500|image_style=border:none;|image1=Andrey Rublev - Св. Троица - Google Art Project.jpg|caption1=„[[Троица (икона на Рубљов)|Троица]]“|image2=Andrej Rubljov Vladimir Matthew Luke.jpg|caption2=Фрески од Владимирската Успенска катедрала|image3=Nativity (15th c., Annunciation Cathedral in Moscow).jpg|caption3=„Христово Рождество“ од празничниот чин на иконостасот на Благовештенската катедрала на Московскиот Кремљ|image4=Baptism (1420s, Sergiev Posad).jpg|caption4=„Крштевање“ од празничниот ред на иконостасот на Троицката катедрала на Троице-Сергиевата лавра}} Научното проучување на делото на уметникот започнало со откривањето на иконата „Троица“ во 1904 година. Главната тешкотија во проучувањето на ова дело е што не е зачувано ниту едно потпишано дело од самиот Рублев или од старецот Прохор Городец и иконописецот Даниел, кој работел заедно со него. Покрај тоа, во средниот век, доминантен бил артелскиот метод на работа: мајстор водел голема работилница во која нарачките се извршувале колективно. Честопати на една икона работеле неколку мајстори, од кои едниот ја сликал позадината, другиот ликовите и така натаму. Ваквите артели се нарекувале одреди. Данил и Рубљов исто така имале свој одред. {{Sfn|История русского искусства|1955}} За најрано познато дело на Рубљов се смета фреските на Успенската катедрала во Городок. Делата на Рубљов или на неговите ученици вклучуваат фрагментарно зачувано сликарство на олтарската преграда на катедралата „Христово Рождество“ во [[Савино-Сторожевски манастир|Савино-Сторожевскиот манастир]] (околу 1404 година) и нивото на Звенигородската дејза што се наоѓа во Успенската катедрала во Городок. Се претпоставува дека Рубљов и старецот Прохор ги насликале иконите за празничниот ред на иконостасот на Благовештенската катедрала во Московскиот Кремљ (1405). Иконостасот на Благовештенската катедрала означил нова етапа во развојот на олтарската преграда, означувајќи го раѓањето на класичната форма на рускиот иконостас. Во 1408 година, Рубљов, Даниел и неговиот тим ја насликале Успенската катедрала во Владимир. Се верува дека Рубљов и неговите ученици ги насликале повеќето икони за иконостасот на катедралата. Во полн расцут на своите творечки моќи, мајсторот ја насликал иконата „Троица“ (1411) – едно од најголемите дела на светското сликарство. {{Sfn|История русского искусства|1955}} Во втората половина на 1420-тите, Рубљов работел на иконостасот на [[Троице-Сергиева лавра|Троице-Сергиевата лавра]], од која само иконата „Крштевање“ (или „Богојавление“) може да се припише на него. Мајсторот кој ги насликал иконите „Христово Рождество“ и „Слегувањето во пеколот“ бил близок до стилот на Рубљов. Меѓу неговите подалечни следбеници се авторите на „Благовештение“, „Воскресението на Лазар“ и „Влегувањето во Ерусалим“. Дејзисниот степен на катедралата Троица е еден од најзначајните споменици на античкото руско сликарство. Две икони од нивото можат да бидат поврзани со името на Рубљов: „Архангел Михаил“ и „Апостол Павле“. Близу до познатиот иконописец бил мајсторот кој ги насликал ликовите на Претеча и Андреј. {{Sfn|История русского искусства|1955}} == Скулптура == Одредена идеја за уметноста на Москва во 1340-тите дава рамката на Евангелието, изработена во 1343 година по нарачка на големиот војвода Симеон Гордиот, украсена со нанесени сребрени плочи со резбани слики од Распетието и четирите евангелисти. Приказите на ниски, несмасни фигури јасно покажуваа карактеристики на уметничкиот стил од 13 век. Металните фрагменти што го украсувале епитрахелионот и сакосот на митрополитот Петар во 1322 година имале исти карактеристики. Полуфигурите на прикажаните светци биле изведени на примитивен начин, потсетувајќи на најархаичните новогородски релјефи. {{Sfn|История русского искусства|1955}} == Наводи == {{наводи}} ==Извори== * {{cite book |last1=Alfeyev |first1=Hilarion |title=Orthodox Christianity Volume III: The Architecture, Icons, and Music of the Orthodox Church |date=2011 |publisher=St. Vladimir's Seminary Press |location=Yonkers, NY |isbn=9780881415032}} * {{cite book |last1=Riasanovsky |first1=Nicholas V. |last2=Steinberg |first2=Mark D. |authorlink1=Nicholas V. Riasanovsky |authorlink2=Mark D. Steinberg |title=A history of Russia |date=2019 |publisher=Oxford University Press |location=New York |isbn=978-0190645588 |edition=Ninth}} * {{cite book |last1=Shvidkovsky |first1=Dmitry Olegovich |author-link1=Dmitry Shvidkovsky |title=Russian Architecture and the West |date=1 January 2007 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-10912-2 |url=https://www.google.com/books/edition/Russian_Architecture_and_the_West/LQy9TJ2yOQEC?hl=en&gbpv=0 |language=en}} * {{cite book |last1=Smirnova |first1=E. S. |editor1-last=Kravets |editor1-first=S. L. |title=Большая российская энциклопедия. Том 21: Монголы — Наноматериалы |date=2013 |publisher=Большая российская энциклопедия |isbn=978-5-85270-355-2 |pages=273–274 |url=https://old.bigenc.ru/fine_art/text/2233287 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250711024955/https://old.bigenc.ru/fine_art/text/2233287 |archive-date=11 July 2025 |chapter=Московская школа |trans-chapter=Moscow school |language=ru}} * {{cite book |last1=Vzdornov |first1=Gerol'd I. |title=The History of the Discovery and Study of Russian Medieval Painting |date=20 November 2017 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-30527-4 |url=https://www.google.com/books/edition/The_History_of_the_Discovery_and_Study_o/QIJ1DwAAQBAJ |language=en}} {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Иконописни школи]] [[Категорија:Средновековна уметност]] [[Категорија:Руски уметнички правци]] 2eh8c0da6ngrpa4pttn6toe6fm08vqi Мудехарска уметност 0 1404044 5648450 5633104 2026-10-21T09:27:00Z Тиверополник 1815 5648450 wikitext text/x-wiki [[File:WLM14ES_-_25072010_124643_F_9736_-_.jpg|мини| [[Камбанарија на црквата Сан Салвадор,]] Теруел, [[Арагон]]]] '''Мудехарската уметност''' или '''мудехарски стил''' — спој на исламската орнаментација и христијанската архитектура на [[Пиринејскиот Полуостров]], користена во [[Пиринејски Полуостров|иберските]] христијански кралства, првенствено помеѓу 13 и 16 век. Се применувал во [[Романска архитектура|романските]], [[Готска уметност|готските]] и [[Ренесанса|ренесансните]] архитектонски стилови како конструктивни, орнаментални и украсни мотиви изведени од оние што биле донесени или развиени во [[ел-Андалус]]. <ref>López Guzmán, Rafael. Arquitectura mudéjar. Cátedra. {{ISBN|84-376-1801-0}}.</ref> <ref>Gonzalo M Borrás Gualís, Pedro Lavado Paradinas, Rafael Lopez Guzman, Maria Pilar Mogollón Cano-Cortes, Alfredo Morales Martínez, Maria Teresa Pérez Higuera. EL ARTE MUDÉJAR. La estetica islámica en el arte cristiano. Cátedra. {{ISBN|84-376-1801-0}}.</ref> Овие мотиви и техники биле присутни и во [[Уметност|уметноста]] и занаетите, особено во хиспано-морската [[метализирана керамика]] која некогаш била широко извезувана низ [[Европа]] од јужна и источна [[Шпанија]]. Терминот ''мудехарска уметност'' го измислил историчарот на уметност [[Хозе Амадор де лос Риос и Серано]] во врска со [[Мухахери|мудехарите]], кои одиграле водечка улога во воведувањето на украсни елементи добиени од исламот во пиринејските христијански кралства. Мудехарите биле муслимани кои останале во поранешните области на [[ел-Андалус]] по христијанската [[Реконквиста]] во [[Среден век|средниот век]] и им било дозволено да ја практикуваат својата религија до ограничен степен. Мудехарската уметност е вредна бидејќи претставува мирен соживот меѓу муслиманите и христијаните во средновековниот период, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://whc.unesco.org/en/list/378/|title=Mudejar Architecture of Aragon}}</ref> иако сите муслимани и [[Евреи]] во Шпанија на крајот биле принудени да се преобратат во христијанство или биле протерани помеѓу [[Договор од Гранада (1491)|крајот на 15 век]] и почетокот и средината на 16 век. <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/muslimsinspain1500lple|title=Muslims in Spain, 1500 to 1614|last=Harvey|first=L. P.|date=May 16, 2005|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-31963-6|location=Chicago|url-access=registration}}</ref> Украсните елементи на Мудехарите биле развиени во [[Иберија]], особено во контекст на историската архитектура. Кон крајот на 19 и почетокот на 20 век, во Шпанија и Португалија дошло до преродба во [[Неомудехарска уметност|нео-мудехарски]] стил. == Етимологија == [[File:Art_mudejar_saragosse.jpg|мини| Фасада на капелата Парокиета на Ла Сео де Сарагоса, [[Арагон]], готска зграда со разработен ѕидарски ѕидарски]] ''Мудехар'' првично бил термин кој се употребувал за муслиманите од [[ел-Андалус]] кои останале по христијанското повторно освојување на териториите контролирани од муслиманите во [[доцниот среден век]], но првично не биле преобратени во [[христијанство]] ниту протерани. Тоа било средновековно [[Шпански јазик|кастилско]] позајмување на [[Арапски јазик|арапскиот]] збор ''Мудаџан'' {{Јаз|ar|مدجن}}, што значи „припотомувани“, се однесува на муслимани кои се покорувале на владеењето на христијанските кралеви. Терминот веројатно потекнува од исмејување, бидејќи зборот обично се применувал за домашни животни како што е [[Живина|живината]]. {{Sfn|Harvey|1992}} Терминот „Мудехар“ може да се преведе и од арапски како „оној на кого му е дозволено да остане“, што се однесува на христијаните кои им дозволуваат на муслиманите да останат во христијанска Шпанија односно Португалија. Концептот „arte mudéjar“ бил измислен и дефиниран од шпанскиот историчар на уметност Хозе Амадор де лос Риос и Серано во неговиот индукциски дискурс ''El estilo mudéjar, en arquitectura'' во Академијата на Белас Артес де Сан Фернандо во 1859 година. == Муслиманите во средновековните христијански кралства == Муслиманите кои живееле во средновековните христијански кралства на [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]], наречени ''Мудехари'', биле толерирани и можеле да ја практикуваат својата религија со одредени ограничувања. Сепак, набргу откако последното муслиманско упориште на полуостровот, [[Гранадски Емират|Гранадскиот Емират]], паднало во рацете на христијанската [[Кралство Кастиља|Кастиља]] во 1492 година, муслиманите биле принудени да изберат дали да станат христијани или да заминат, прво во Кастиља, а набргу потоа во [[Арагонска Круна|Арагон]]. Оние кои одлучиле да се преобратат и да останат биле наречени [[Морискоси]] и честопати биле осомничени за тајно практикување на исламот, а конечно биле протерани од Шпанија по 1609 година. <ref>{{Наведена книга|url=https://link.gale.com/apps/doc/CX1692200398/GVRL?u=txshracd2598&sid=GVRL&xid=8772a220|title=Encyclopedia of Islam|last=Jones|first=L.G.|date=2009|publisher=Facts on File.|pages=486–487}}</ref> Она што ѝ овозможило на мудехарската култура да преживее и да напредува во средновековните христијански кралства зависело од тоа дали заробувањето од страна на христијаните било постигнато преку договорено предавање или воен пораз, од односот на муслиманското и христијанското население, од конкурентските интереси на монархијата и папството и од економските потреби. Со рамнотежа од овие работи, се родила Мудехарската уметност. <ref>{{Наведена книга|url=https://link.gale.com/apps/doc/CX1692200398/GVRL?u=txshracd2598&sid=GVRL&xid=8772a220|title=Encyclopedia of World Religions. Encyclopedia of Islam|last=Jones|first=L.G.|date=2009|publisher=Facts on File|pages=486–487}}</ref> Како резултат на оваа местна варијација, исламските влијанија кои биле вклучени во христијанските архитектонски практики на различните региони во христијанските кралства се разликувале многу, но сите спаѓаат под општиот термин „''мудехарска уметност“''. <ref name="Springer International Publishing">{{Наведена книга|url=https://doi.org/10.1007/978-3-319-78093-1_44|title=Historical and Structural Aspects of the Mudéjar Architecture of the Spanish City of Guadalajara. In 10th International Symposium on the Conservation of Monuments in the Mediterranean Basin|last=Sanz|first=A.|date=2018|publisher=Springer International Publishing|pages=415–423|doi=10.1007/978-3-319-78093-1_44}}</ref> == Архитектура == [[File:Teginat_del_saló_de_plens_de_l'ajuntament,_antic_palau,_Sogorb.JPG|мини| Таванска столарија во мудехарски стил, Градско собрание Сегорбе (поранешен војводски дворец), Регион Валенсија]] ''Мудехарскиот стил'' во архитектурата се однесува на примената на украсни мотиви и шари од [[исламската уметност]] во христијанските стилови на архитектура. Се смета дека започнало преку муслимански занаетчии кои применувале традиционални конструктивни, орнаментални и украсни елементи добиени од исламската уметност во христијанските стилови на архитектура. Овие методи станале дел од местните христијански градежни традиции и биле применети во [[Романска архитектура|романските]], [[Готска архитектура|готските]] и [[Ренесансна архитектура|ренесансните]] архитектонски стилови во растечките христијански кралства на Иберија. <ref>{{Наведена книга|url=https://doi.org/10.1163/157006706779166075|title=Mudejar: An Alternative Architectural System in the Castilian Urban Repopulation Model. Medieval Encounters|last=Gualis|first=B|date=2006|pages=329–340|doi=10.1163/157006706779166075}}</ref> Овие украсни техники вклучувале калиграфија, сложена геометрија и растителни форми добиени од исламската уметност и архитектура. <ref>{{Наведена книга|url=https://doi.org/10.1002/9781119069218.ch39|title=In A Companion to Islamic Art and Architecture|last=Cummins|first=F.|date=2017|publisher=John Wiley & Sons, Inc.|pages=1023–1050|doi=10.1002/9781119069218.ch39}}</ref> Мудехарските градежни системи биле многу едноставни и исклучително ефикасни. Користените материјали вклучувале [[тула]], заедно со други вештачки камени материјали и [[дрво]], на кои не само што им била доверена конструктивна функција, туку биле и украсни. Тулата имала големо значење како градежен материјал, нејзината маневрираност и отпорност, естетските карактеристики и ефтината природа, ја правеле погодна за архитектура која требала да се гради навремено. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://whc.unesco.org/en/list/378/|title=Mudejar Architecture of Aragon|last=Centre|first=U.|work=UNESCO|accessdate=November 30, 2020}}</ref> [[File:Mudéjar_architecture_in_Spain_&_Portugal.png|мини| Главните местоположбу на објекти украсени според стил во Шпанија и Португалија: Рани примери (сиви) и регионални подтипови: Арагон (жолта); Кастиља и Леон (црвена); Толедо (виолетова); Португалија (сина); Андалузија (маслинесто зелена); други (бели)]] Мудехарското украсување и орнаментација вклучува стилизирана калиграфија и сложени геометриски и растителни форми. Класичните мудехарски елементи вклучуваат потковична арка и повеќеслоен лак, мукарни сводови, алфиз (лајсни околу лакот), дрвен покрив, печени тули, глазирани керамички плочки и украсни штуко-дела. <ref>{{Наведена книга|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/248163|title=Reputation garden guide: flower seeds, garden seeds, garden bulbs, grass seeds /|date=1930|publisher=Duluth Floral Co.|location=Duluth, Minnesota|doi=10.5962/bhl.title.147501}}</ref> Мудехарските гипсани дела, понекогаш наречени Јесерија, ги вклучуваат сите исламски мотиви, како што се епиграфски, ''„атаурики“'' или [[Арабеска|арабески]] орнаменти и геометриски мотиви, иако се вклучени и мотиви од христијанската уметност, како што се готски зеленчук и штитови, тие се прикажани во ритамот на исламската традиција, што игра важна улога во хроматиката. Мудехарскиот стил често користи [[гирих]], геометриски украс со ремени, како што се користи во архитектурата на [[Блискиот Исток]], каде што зградите во [[Магреб]] имале стремеж да користат растителни арабески. Научниците понекогаш ги сметале геометриските форми, и гирих и сложените сводови на мукарните, за иновативни, а арабеските за конзервативни, но во ел-Андалус, и геометриските и растителните форми биле слободно користени и комбинирани.  === Пиринејски Полуостров === [[File:Interior_iglesia_algezares.jpg|мини| Нуестра Сењора де Лорето, Алгезарес, град [[Мурсија]]: дрвен таван на сводови со „дијафрагма“]] [[File:Iglesia_de_Santa_Eulalia_de_Merida_(1).jpg|мини| Црквата Санта Еулалија во Тотана, [[Мурсија (автономна заедница)|регион Мурсија]]]] [[File:Las_Claras-Artesonado.jpg|алт=|мини|224x224пкс| Геометриски дизајн : Кралскиот манастир на Санта Клара во Тордесиљас со таван ''артесонадо'']] Со повторното воспоставување на христијанската власт низ областите на Пиринејскиот Полуостров кои порано биле контролирани од муслимани, се појавиле различните методи на градба во мудехарскиот стил за создавање објекти со употреба на евтини материјали како тула, дрво и малтер. <ref>{{Наведена книга|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/al-murabitun-COM_0798|title="Mudéjar", in: Encyclopaedia of Islam, Second Edition|last=Chalmeta|first=P.|date=2012}}</ref> Општо е прифатено од научниците дека мудехарската уметност во архитектурата првпат се појавила во северниот град Сахагун во христијанското [[Кралство Леон]] во 12 век. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.arteguias.com/mudejar.htm|title=Arquitectura Mudejar (ARTEGUIAS)|last=Garma|first=David de la|work=www.arteguias.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160205090302/http://arteguias.com/mudejar.htm|archive-date=2016-02-05}}</ref> Мудехарскиот стил се проширил и во другите делови на Кралството Леон: забележителни примери може да се најдат во [[Толедо]], [[Авила]], Сеговија, Торо, Куелар, [[Аревало]] и [[Мадригал де лас Атлас Торес|Мадригал де лас Алтас Торес]]. Подоцна, мудехарскиот стил се проширил во јужна Шпанија од страна на [[Кралство Кастиља|Кралството Кастиља]]. Особено добар пример за мудехарската ренесанса е [[Каса де Пилатос]], изградена во почетокот на 16 век во [[Севиља]]. Севиља вклучува многу други примери на мудехарска уметност. [[Алкасар де Севиља|Алкасарот]] во Севиља се смета за еден од најголемите зачувани примери на мудехарската готска и мудехарската ренесансна архитектура, иако неговите таканаречени ''Мудехарски соби'' се директно поврзани со мавританската насиридска архитектура на [[Алхамбра]], а не со техниките на мудехарската уметност; христијанскиот крал Педро од Кастиља вработил архитекти од тогашниот исламски [[Гранадски Емират]] за да ги изградат. Мудехарската уметност се појавила во североисточното христијанско [[Кралство Арагон]] во 12 век и вклучува повеќе од сто зачувани примери, кои се наоѓаат претежно во долините на реките [[Ебро]], Халон и Хилока. Нејзините први прикази имаат две потекла: од една страна, палатална архитектура поврзана со христијанската монархија, која го изменила и проширила првично мавританскиот дворец [[Алхаферија]] и ја одржала исламската орнаментална традиција, и од друга страна, традиција која развила [[романска архитектура]] користејќи тули наместо камена градба и која често прикажува хиспански украсен привезок. Примери за вториот тип мудехарски елементи може да се видат во црквите во [[Дарока]], кои биле изградени од камен, а завршени во 13 век со мудехарски тулени панели. [[File:SintraPalace-Chapel1.jpg|мини|168x168пкс| Дрвен мудехарски покрив на капелата на Кралската палата во Синтра (Португалија) со ѕвезди со 4, 6, 8 и 12 краци во гирих ремен.]] Португалија нарачала помалку мудехарски украсени објекти, кои генерално вклучувале поедноставни мудехарски елементи. Црквата Кастро де Авелас во Браганца поседува класични уметнички дела од тули стилот. Мудехаскиот стил, исто така, имал стремеж да се применува во готскиот мануелински стил во [[Португалија]], кој бил многу раскошен и украсен. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/art/Manueline|title=Manueline {{!}} architectural style|work=Encyclopedia Britannica|language=en|accessdate=2019-05-09}}</ref> Португалската употреба на мудехарската уметност се развила особено во 15 и 16 век, а структурите како што се Палатата на грофовите од Басто и Кралската палата се одликуваат со карактеристични дрвени мудехарски покриви кои се наоѓаат и во некои цркви во градови како што се Синтра и [[Лисабон]]. Бидејќи трговијата била суштински дел од културата на Португалија во 16 век, увезените мудехарски украсени плочки од Севиља се појавуваат во цркви и палати, како што е Кралската палата во Синтра. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.academia.edu/5789655|title=Islamic influence on western Architecture|last=Makrickas|first=Augustas|language=en}}</ref> === Хиспанска Америка === [[File:Fountain_crown_plaza.jpg|мини| Фонтана Ла Пила, во Чијапа де Корсо, Мексико. Изградена е во 1562 година во мудехарски стил, од тула во форма на дијамант.]] Христијанските градители и занаетчии ги пренеле елементите од мудехарскиот стил на прекуокеанските територии на [[Шпанско Царство|Шпанското Царство]], особено во 16 век, надополнувајќи ја ренесансната архитектура пред појавата на барокот. <ref>{{Наведено списание|last=CUÉLLAR|first=IGNACIO HENARES|last2=GUZMÁN|first2=RAFAEL LÓPEZ|last3=Suderman|first3=Michelle|last4=ALFARO|first4=ALFONSO|last5=Fox|first5=Lorna Scott|last6=LAHRECH|first6=OUMAMA AOUAD|last7=Shtromberg|first7=Elena|last8=SÁNCHEZ|first8=ALBERTO RUY|last9=ZAHAR|first9=LEÓN R.|date=2001|title=Mudejar: Variations|journal=Artes de México|issue=55|pages=81–96|issn=0300-4953|jstor=24314027}}</ref> Мудехарскиот стил во архитектурата најточно е опишан како „заеднички визуелен јазик“, а не како кохезивна структура со посебни прописи. Ова довело до тоа темите за дизајн мудахерскиот стил во [[Нов Свет|Новиот Свет]] да се сметаат чисто за продолжение на архитектонска мешавина која била единствена за Шпанија. <ref>{{Наведена книга|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/9781119069218.ch39|title=A Companion to Islamic Art and Architecture|last=Cummins|first=Thomas|date=20 June 2017|isbn=9781119069218|pages=1023–1050|chapter=Mudejar Americano|doi=10.1002/9781119069218.ch39}}</ref> Црквата Сан Мигел во [[Сукре]], [[Боливија]], претставува пример за мудехарски стил во [[Хиспаноамерика]] со своите внатрешни украси и отворен план на подот. Геометрискиот дизајн на мудехарски стил може да се види преку неговиот осумаголен дрвен таван со шари и на долната страна на потпорните лакови, кои се изрезбани со растителен мотив кој се темели на арабеската. Сан Мигел е директен наследник на мудехарскиот стил и традицијата на проширување и множење на почетен модел. Околу осумаголната купола, има повеќе дрвени тавански панели изрезбани со ист модел како и таванот на црквата. <ref>{{Наведено списание|last=Sheren|first=Ila Nicole|date=2011-06-01|title=Transcultured Architecture: Mudéjar's Epic Journey Reinterpreted|journal=Contemporaneity: Historical Presence in Visual Culture|language=en|volume=1|pages=137–151|doi=10.5195/contemp.2011.5|issn=2153-5914|doi-access=free}}</ref> Дополнително, белите штуко ѕидови го прикажуваат барокното влијание врз црквата, што е пример за транскултурацијата што се среќава во шпанската архитектура. Некои други значајни примери на дизајн на мудехарскиот стил во Хиспаноамерика се: * [[Манастир Сан Франциско (Лима)|Манастир Сан Франциско]] во [[Лима]], Перу, исто така, содржи мудехарски елементи. Сводовите на средишниот и двата странични бродови се насликани во мудехарски стил. Салите на главниот манастир се [[Инкрустација|инкрустирани]] со севилски глазирани плочки, а главниот олтар е направен целосно од резбано дрво. * Иглесија дел Еспириту Санто во [[Хавана]], Куба * Други примери на мудехарска уметност може да се најдат во Коро, [[Светско наследство на УНЕСКО|место на светското наследство]] на УНЕСКО во Венецуела. === Галерија === <gallery widths="200"> File:Sahagun_-_Iglesia_de_San_Tirso_02.jpg|алт=San Tirso in Sahagún, mudéjar or brick romanesque, (León), Spain| Сан Тирсо во Сахагун, мудехарски или романски стил од тули, (Леон), Шпанија File:Castro_de_avelas_08.jpg|алт=Church of Castro de Avelãs, mudéjar romanesque, 13th and 14th centuries, Bragança, Portugal| Црква Кастро де Авелас, мудехарски или романски стил, 13 и 14 век, Браганса, Португалија File:Claustro_mudéjar_de_la_Iglesia_de_San_Pedro,_Teruel,_Aragón,_España_-_20090426.jpg|алт=A mudéjar gothic cloister, La Iglesia de San Pedro, Teruel, Spain| Готски манастир во мудехарски стил, Ла Иглесија де Сан Педро, Теруел, Шпанија File:Sevilla-2-2_(48040287512).jpg|алт=The Royal Alcázars of Seville, Spain, built in the 14th to the 18th centuries, with mudejar applied to gothic, renaissance and baroque structures| Кралските Алказари во Севиља, Шпанија, изградени во периодот од 14 до 18 век, со мудехарски стил применет на готски, ренесансни и барокни градби. File:Pormenor_IX.jpg|алт=Gallery of Dames, Royal Palace of Évora, 16th century, mudéjar manueline, Portugal| Галерија на Дамес, Кралски дворец Евора, 16 век, Португалија File:Capilla_Inmaculada_Torre_Mudejar_Cali.jpg|алт=Mudéjar art in the walls and bell tower of the Chapel of the Immaculate Conception in Cali, Colombia| Мудехарска уметност во ѕидовите и камбанаријата на капелата на Безгрешното зачнување во Кали, [[Колумбија]] </gallery> == Мудехарски во други уметности == === Украсна уметност === [[File:"Admiral"_Heraldic_Carpet.jpg|мини|396x396пкс| Тепих веројатно направен за Фадрике Енрикес, чиј грб - исправен лав под два замоци со тројни кули обрабени со сидра и јажиња - се повторува три пати во средишното поле. Музеј на уметност во Филаделфија]] [[File:Detail_Cenador_Carlos_V_real_alcazares_Seville_Spain.jpg|мини| Детал од мудехарските плочки од дворската градина на Карло V во [[Севиља]].]] Мудехарските занаетчии ги донеле во христијанските кралства сложените геометриски дизајни што се наоѓаат во ќерамидите, тулите, [[Копаничарство|резбите во дрво]], гипсот, керамиката и украсните метали на ел-Андалус. Предметите, како и таваните и ѕидовите, честопати биле украсени со богати и комплицирани дизајни, бидејќи мудехарските уметници не биле заинтересирани само да го пренесат чудото, клучна карактеристика на исламската уметност и архитектонските традиции, туку и да го пренесат раскошот на материјалите и орнаментите. <ref>{{Наведено списание|last=Saba|first=Matthew|date=2012|title=Abbasid Lusterware and the Aesthetics of 'ajab.|journal=Muqarnas: An Annual on the Visual Cultures of the Islamic World|volume=29|pages=187–212}}</ref> Голем број на [[Украсна уметност|украсни уметности]] биле применети во архитектурата, како што се [[Теселација|поплочувањето]] и керамиката, како и резбарските практики. <ref name=":1">{{Наведена книга|title=Moorish style|last=Sweetman|first=John|last2=Gardner|first2=A. R.|date=2003|publisher=Oxford University Press|series=Oxford Art Online|volume=1|doi=10.1093/gao/9781884446054.article.t059437}}</ref> За да ги оживеат површините на ѕидовите и подовите, мудехарската уметност развила комплицирани модели за поплочување. Мотивите на плочките често се апстрактни, потпирајќи се повеќе на растителни дизајни и отстапуваат од фигуративните слики (што е вообичаено во исламските дела). Боите на плочките од мудехарскиот период се многу посветли и поживописни од останатите европски стилови. Процесот на производство бил исто така типичен за техниките што се користеле во исламска Иберија, плочката се печела пред да се исече на помали, полесни за ракување парчиња. Овој пристап значел дека плочките и глазурата се собирале помалку во процесот на печење и ги задржале своите дизајни појасно. Ова овозможило плочките да се постават поблиску една до друга со помалку фуга, правејќи ги композициите посложени и покохерентни. <ref name=":1" /> === Керамика === [[File:Plate_with_gothic_inscription_Ave_Maria_Gratia_Plena,_Valencia,_Spain,_15th_century_AD,_glazed_lustre_ceramic_-_Cinquantenaire_Museum_-_Brussels,_Belgium_-_DSC09096.jpg|мини| Христијанска хиспано-морска керамика: Уметничка [[метализирана керамика]] со фигуративни животински мотиви и псевдо калиграфија.]] Керамиката била софистицирана уметничка форма за време на периодот на исламското владеење на [[Пиринејскиот Полуостров]], а керамиката во мудехарскиот стил била изградена врз основа на техниките развиени во претходните векови на [[исламската уметност]]. <ref name="britannica.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/topic/Mudejar|title=Mudejar {{!}} Spanish Muslim community|work=Encyclopedia Britannica|language=en|accessdate=2019-03-09}}</ref> Грнчарските седишта низ цела Шпанија - на пр. Патерна, [[Толедо]], [[Севиља]] - се фокусирале на изработка на различни предмети, од чинии до свеќници. Керамиката во мудехарски стил обично се изработувала во три „стила“: зелено-виолетова (манганово зелена), (кобалтно) сина керамика и златно глазирана керамика ([[метализирана керамика]]). Мудехарските занаетчии ги вовеле своите усовршени техники на глазирање во средновековна Европа, каде што мудехарската грнчарија од Манисес, Патерна и Теруел била најпопуларна. Проѕирна глазура можела да се постигне преку мешање на олово и калај за непроѕирна, сјајна бела глазура, а мешавини од метални оксиди биле нанесувани на глазираните и печените површини за да се создаде сјаен украс. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://islamicart.museumwnf.org/exhibitions/ISL/mudejar_art/?lng=en|title=Discover Islamic Art Virtual Exhibitions: Mudéjar Art|work=Museum With No Frontiers|accessdate=16 November 2020}}</ref> Оваа техника била продолжена од периодот на [[Насридска династија|Насридската династија]]. Типично, занаетчиите нанесувале слој од непроѕирна бела глазура пред боите. Покрај белата боја, биле користени кобалтно сини, зелени бакарни и виолетови манган оксиди за да се направат живи, блескави површини со изглед на злато и други скапоцени метали. Слично на работата со плочки и штуко, керамичките мотиви вклучувале растителни шари, покрај фигуративните мотиви, калиграфија и геометриски шари и слики. Исто така, постојат христијански влијанија во сликовитоста, како што се чамци, лисја од папрат, срца и замоци. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.arteguias.com/ceramica-mudejar.htm|title=La Cerámica Mudéjar|work=www.arteguias.com|accessdate=2019-03-09}}</ref> == Неомудехарски стил == [[File:MADRID-CENTRO_EDIFICIO_NEO-MUDEJAR_VIEW_in_Ð_6K_-_panoramio_(10).jpg|мини| Неомудехарски стил во деловна зграда во [[Мадрид]].]] Мудехарската уметност доживеала современи преродби, од кои најважна е неомудехарската, која се појавила во Шпанија и Португалија кон крајот на 19 и почетокот на 20 век. Стилот комбинирал современа архитектура и материјали, вклучувајќи леано железо и стакло, со лакови, плочки и ѕидарија во стилот на мудехарската уметност. <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/timeoutmadrid0000unse|title=Time out Madrid.|date=2010|publisher=Time Out|isbn=9781846701207|edition=8th|location=London|oclc=655671274}}</ref> [[File:Mudejar-Pavillion-Seville-2-1.jpg|мини| Павилјон во Севиља]] Неомудехарот стил бил особено истакнат во [[Севиља]] за време на Иберо-американската изложба во 1929 година, кога биле изградени згради како што се Плаза де Еспања, Павилјонот Мудехар и хотелот Алфонсо XIII. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://whatsdownthatstreet.com/2025/06/29/mudejar-architecture-in-seville/|title=Mudéjar architecture in Seville|last=street?|first=What's down that|date=2025-06-29|work=whatsdownthatstreet.com|language=en-US|accessdate=2025-07-04}}</ref> Овие објекти особено ја претставиле работата на Анибал Гонзалез, главниот архитект на изложбата, чиј препознатлив стил ги комбинирал традиционалните мудехарски мотиви со современи влијанија. Некои шпански архитектонски фирми го насочиле своето внимание кон градежни проекти во современиот арапски свет, поточно во [[Мароко]], [[Алжир]] и Источна Арабија, каде што влијанијата од мудехарската уметност се нарачуваат како префериран стил на домување. Карактеристиките на мудехарската уметност продолжуваат да дејствуваат како основа за осовременување на стиловите. Муслиманските архитекти во моментов прават голем напредок во однос на современата архитектура, одразувајќи ги техничките и инженерските подвизи, како и естетската експертиза, што потсетува на мудехарските стилови. == Наводи == {{наводи}} == Библиографија == * ARTEHISTORIA, director. ''El Arte Mudéjar''. ''YouTube'', YouTube, 17 June 2008, www.YouTube.com/watch?v=xLuE7w1Zszo. *Boswell, John (1978). ''Royal Treasure: Muslim Communities Under the Crown of Aragon in the Fourteenth Century''. Yale University Press. {{ISBN|0-300-02090-2}} *Borrás Gualis, G. (2006). Mudéjar: An Alternative Architectural System in the Castilian Urban Repopulation Model. Medieval Encounters, 12(3), 329–340. https://doi.org/10.1163/157006706779166075 *Britannica, The Editors of Encyclopaedia. "Manueline | architectural style". ''Encyclopedia Britannica''. Retrieved 2019-05-09. *Britannica, The Editors of Encyclopaedia. “Mudejar.” ''Encyclopædia Britannica'', Encyclopædia Britannica, Inc., 20 July 1998, www.britannica.com/topic/Mudejar. *Centre, U. (n.d.). Mudejar Architecture of Aragon. Retrieved November 30, 2020, from https://whc.unesco.org/en/list/378/ *Chalmeta, P., “Mudéjar”, in: Encyclopaedia of Islam, Second Edition, Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel, W.P. Heinrichs. Consulted online on 30 October 2020 <https://referenceworks-brillonline-com{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. *Cummins, F. (2017). Mudéjar Americano. In A Companion to Islamic Art and Architecture (pp.&nbsp;1023–1050). John Wiley & Sons, Inc. https://doi.org/10.1002/9781119069218.ch39 *Encyclopedia. "Art in Spain and Portugal | Encyclopedia.com". ''www.encyclopedia.com''. Retrieved 2019-05-09. *Garma, David de la. “Mudéjar Ceramics.” ''Arte Celta (ARTEGUIAS)'', 2012, www.arteguias.com/ceramica-mudejar.htm. *Gonzalo M Borrás Gualís, Pedro Lavado Paradinas, Rafael Lopez Guzman, Maria Pilar Mogollón Cano-Cortes, Alfredo Morales Martínez, Maria Teresa Pérez Higuer "EL ARTE MUDÉJAR. La estetica islámica en el arte cristiano" *Gonzalez, Elena. “Spanish Architecture in the Arab World.” Andalusi and Mudejar Art in Its International Scope: Legacy and Modernity, 9 Sept. 2015, pp.&nbsp;197–211. * {{cite book|last=Harvey|first=L. P.|title=Islamic Spain, 1250 to 1500|url=https://books.google.com/books?id=td3tcLWvSNkC|date=1 November 1992|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-31962-9}} * {{cite book|last=Harvey|first=L. P.|title=Muslims in Spain, 1500 to 1614|url=https://archive.org/details/muslimsinspain1500lple|url-access=registration|date=16 May 2005|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-31963-6}} *[[Georgiana Goddard King|King, Georgiana Goddard]]. ''Mudejar''. Longmans Ed, 1927. *Linehan, P. (Ed.), Nelson, J. (Ed.), Costambeys, M. (Ed.). (2018). The Medieval World. London:Routledge, <nowiki>https://doi.org/10.4324/9781315102511</nowiki> *Jones, L. G. (2009). Mudejar. In J. E. Campo, J. G. Melton (Ed.), Facts on File Library of Religion and Mythology: Encyclopedia of World Religions. Encyclopedia of Islam (pp.&nbsp;486–487). Facts on File. https://link.gale.com/apps/doc/CX1692200398/GVRL?u=txshracd2598&sid=GVRL&xid=8772a220 *Makrickas, Augustas. [https://www.academia.edu/5789655/Islamic_influence_on_western_Architecture “Islamic Influence on Western Architecture.”] ''Academia.edu'', 2013. * Menocal, Maria Rosa (2002). "Ornament of the World: How Muslims, Jews, and Christians Created a Culture of Tolerance in Medieval Spain". Little, Brown, & Co. {{ISBN|0-316-16871-8}} *Museum With No Frontiers. (2004). Discover Islamic Art Virtual Exhibitions: Mudéjar Art. Retrieved November 16, 2020, from http://islamicart.museumwnf.org/exhibitions/ISL/mudejar_art/?lng=en * Rubenstein, Richard (2003). "Aristotle's Children: How Christians, Muslims, and Jews Rediscovered Ancient Wisdom and Illuminated the Middle Ages." Harcourt Books. {{ISBN|0-15-603009-8}} *Saba, Matthew. "Abbasid Lusterware and the Aesthetics of 'ajab." Muqarnas: An Annual on the Visual Cultures of the Islamic World 29 (2012): 187–212 *Sanz, A. (2018). Historical and Structural Aspects of the Mudéjar Architecture of the Spanish City of Guadalajara. In 10th International Symposium on the Conservation of Monuments in the Mediterranean Basin (pp.&nbsp;415–423). Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-319-78093-1_44 *“Scattering Seeds from the Garden of Allah.” ''Teposcolula Retablo'', 2000, interamericaninstitute.org/work_in_progress.htm. *Sheren, I. (2011). Transcultural Architecture: Mudéjar's Epic Journey Reinterpreted. Contemporaneity (Pittsburgh, PA), 1, 137–151. https://doi.org/10.5195/CONTEMP.2011.5 *Time Out. “Architecture.” ''TimeOut Madrid'', Time Out Guides, 2010, pp.&nbsp;32–34. *Voigt. “Tile Style.” ''Moorish Tile History'', 1 Jan. 1970, letstalktile.blogspot.com/2011/01/moorish-tile-history.html. *Wacks, David A. ''Cultural Exchange in the Literatures and Languages of Medieval Iberia''. 30 Oct. 2013, davidwacks.uoregon.edu/tag/aljamiado/. == Надворешни врски == {{Commons category}} *[http://www.teruelmudejar.com/ Tower of El Salvador, Teruel. UNESCO World Heritage] *[http://www.discoverislamicart.org/exhibitions/ISL/mudejar_art/?lng=en Mudéjar art in Spain and Portugal in the ''Museum with no Frontiers'' website] *[https://web.archive.org/web/20060517164716/http://www.pliegosdeopinion.net/pdo8/barandal8/ensayo8/mudejar.htm Arte Mudejar en Jerez de la Frontera] *[http://digital.library.wisc.edu/1711.dl/Arts.CasselmanImage Casselman Archive of Islamic and Mudejar Architecture in Spain] *[https://books.google.es/books?id=cjDdBAAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false] {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Исламот во Шпанија]] [[Категорија:Христијанството во Шпанија]] [[Категорија:Народно градителство]] [[Категорија:Шпанска архитектура]] [[Категорија:Архитектонски стилови]] dk9zkmtw6p2263chbig5j6u61tlrgct Палеолошка ренесанса 0 1404061 5648453 5640145 2026-10-21T09:47:06Z Тиверополник 1815 5648453 wikitext text/x-wiki [[File:Virgin_Psychosostria_Ohrid14th_century.jpg|мини| Икона со метална позадина. [[Цариград]], 14 век. Се наоѓа во [[Галерија на икони (Охрид)|Галеријата на икони]] во [[Охрид]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mappingeasterneurope.princeton.edu/item/the-icon-of-the-virgin-and-child-ohrid.html|title=The Icon of the Virgin and Child, Ohrid|work=Mapping Eastern Europe}}</ref>]] '''Палеолошка ренесанса''' или '''палеолошка преродба''' — последниот период во развојот на [[Византиска уметност|византиската уметност]]. Совпаѓајќи се со владеењето на [[Палеолози|Палеолозите]], последната династија која владеела со [[Византија|Византиското Царство]] (1261–1453), периодот претставувал обид да се врати византиската самодоверба и културниот престиж откако царството издржало долг период на [[Франкократија|странска окупација]]. Наследството од овој период е видливо и во грчката култура по [[Пад на Цариград (1453)|падот на Цариград]]<ref>Talbot Rice 1959, pg. 14.</ref> и во [[Италијанска ренесанса|италијанската ренесанса]].<ref>[https://referenceworks.brillonline.com/entries/brill-s-new-pauly/palaeologan-renaissance-e904050 Palaeologan Renaissance]</ref> Научниците од тоа време користеле неколку класични текстови. <ref>{{Наведување|last=Faveri|first=De|title=Palaeologan Renaissance|date=2006-10-01|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/brill-s-new-pauly/palaeologan-renaissance-e904050|journal=Brill’s New Pauly|publisher=Brill|language=en|access-date=2022-12-11|last2=Lorena (Venice)}}</ref> == Историја == По [[Опсада на Цариград (1204)|ограбувањето на Цариград]] во 1204 година, [[Четврта крстоносна војна|крстоносците]] основале [[Латинско Царство]] и започнале да владеат со територијата која некогаш била византиска. Во паднатиот главен град се случиле обемни грабежи, а многу [[мошти]] и уметнички богатства биле однесени со брод во [[Западна Европа]]..<ref>Cormack 2000, pg. 187.</ref> Барајќи засолниште во неосвоените остатоци од нивното царство, византиската елита формирала свои царства во егзил во [[Никејско Царство|Никеја]], [[Трапезунтско Царство|Трапезунт]] и [[Епирско Деспотство|Епир]]. Овие нови политички субјекти продолжиле да нарачуваат уметнички дела, кои сепак носеле белези на ограничени ресурси и фрагментиран царски авторитет. Занаетчиите работеле со помалку ретки и скапи материјали отколку порано - пример е употребата на стеатит во скулптурите кои порано биле изработени од слонова коска - а спонзорството доаѓало од мноштво приватни покровители, наместо да биде доминирано од царот.<ref>Talbot Rice 1959, pg. 78.</ref> Еден од царевите на Никеја, [[Јован III Дука Ватац]] (владеел 1222–1254), презел проекти за да го обезбеди опстанокот на традиционалната култура. Тој нарачал јавни библиотеки во сите градови во неговиот посед и им наредил на општинските раководители да доделуваат плати на научници по медицина, математика и реторика. Во 1238 година, тој исто така основал и филозофско училиште предводено од [[Никифор Блемид]].<ref>{{Cite book |last=Bréhier |first=Louis |title=Byzantine civilization |year=1970 |location=Paris |pages=400–401 |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite book |last1=Laiou |first1=Angeliki |author1-link=Angeliki Laiou |title=The Byzantine World III, the Greek Empire and its neighbors 13th-14th century |last2=Morrisson |first2=Cécile |author2-link=Cécile Morrisson |publisher=Presses Universitaires de France |year=2011 |location=Paris |pages= |language=en}}</ref>{{Rp|page=253}} [[File:Michael_VIII_Palaiologos_and_family.jpg|мини| Репродукција на ракопис на кој е прикажан [[Михаил VIII Палеолог]], основач на династијата [[Палеолози]], со неговата сопруга и син]] Цариград бил повторно освоен во [[1261]] година од [[Михаил VIII Палеолог]] (владеел 1261–1282), основач на династијата Палеолози и поранешен совладетел на [[Никеја]]. Среде триумфалните церемонии, тој ја прогласил Византија за обновена и започнал кампања за обнова на главниот град. Обновата, која станала неопходна поради штетата нанесена на градот под латинска власт, <ref name="Talbot">{{Наведена книга|title=Byzantium: Faith and Power (1261-1557)|url=https://archive.org/details/byzantiumfaithpo0000unse|last=Talbot|first=Alice-Mary|date=2004|publisher=The Metropolitan Museum of Art, New York, and Yale University Press, New Haven and London|isbn=1-58839-114-0|editor-last=Evans|editor-first=Helen C.|pages=[https://archive.org/details/byzantiumfaithpo0000unse/page/17 17]–25|chapter=1: Revival and Decline: Voices from the Byzantine Capital|author-link=Alice-Mary Talbot}}</ref> имала за цел да го симболизира закрепнувањето на царството од сиромаштијата и понижувањето кое штотуку го претрпело.<ref>Cormack 2000, pgs. 200–201.</ref> Концепцијата на палеолошкиот период како културна „ренесанса“ во голема мера се должи на напорите на Михаил да ја оживее славата на [[Цариград]]; во византиските земји кои не биле освоени од [[крстоносците]], уметничкото производство никогаш не било толку сериозно нарушено за да бара период на „преродба“.<ref>Rodley 1994, pgs. 339-340.</ref><ref>Talbot Rice 1959, pg. 82.</ref> Одредени услови воспоставени со ограбувањето продолжиле да постојат и по враќањето на Цариград. Царските граници биле трајно намалени, а владетелите на Трапезунт и Епир останале независни од централната влада.<ref>Cormack 2000, pg. 198</ref> По крстоносните војни, постоел невидено близок допир помеѓу грчкиот свет и [[Западна Европа]], а византиските и западните уметници ги позајмувале техниките едни од други. Течноста во повеќе стилови била корисна за задоволување на поразновидна група патрони, но овие позајмици биле мотивирани и од интересот за странски уметнички дела и желбата да се учи од нив.<ref>Cormack 2000, pgs. 190-192.</ref> Како и во периодот на егзил, голем дел од палеолошката уметност била финансирана од аристократијата, наместо од царевите. Сликовните дела од овој период содржат невиден број [[Дарителски портрет|портрети од нецарски дарители]].<ref>Talbot Rice 1959, pgs. 84–86.</ref> Палеолошкиот период бил и првиот во кој византиските сликари редовно ги потпишувале своите дела; не е познато зошто се развил овој обичај, бидејќи иновацијата и стилската индивидуалност продолжиле да бидат обесхрабрени во [[Православна црква|православната]] уметност.<ref>Cormack 2000, pg. 211</ref> [[File:Deesis_mosaic_Hagia_Sophia.jpg|мини| Мозаик ''[[Дејзис]]'', од [[Црква Света Софија (Истанбул)|Света Софија]].]] Михаил VIII наредил работа во [[Црква Света Софија (Истанбул)|Света Софија]], која била претворена во [[Римокатоличка црква|католичко]] место за богослужба од страна на латинските цареви. Црквата била повторно опремена за извршување на православни обреди, а во нејзината јужна галерија бил поставен колосален мозаик од ''[[Дејзис]]'', долг 5,2 метри и широк 6 метри..<ref name="Cormack 2000, pgs. 201-202">Cormack 2000, pgs. 201-202.</ref> Меѓу другите објекти под покровителство на Михаил биле [[Влахерна (палата)|палатата Влахерна]] и неколку делови од градската одбрана, заедно со проекти за јавни услуги. Приватни патрони спонзорирале реставрации на црквите во Цариград, <ref>{{Наведена книга|title=The Oxford History of Byzantium|last=Mango|first=Cyril|publisher=Oxford University Press|year=2002|pages=256–257}}</ref> од кои многу биле одржувани во следните два века дури и кога станбените делови од градот биле запуштени.<ref name= "Talbot"/> Помеѓу 1316 и 1321 година, [[Теодор Метохит]], заменик на наследникот на Михаил, [[Андроник II Палеолог|Андроник II]], спонзорирал обемна обнова на [[Музеј Карије (Истанбул)|црквата Хора]]. Еден уметник, чие име не е зачувано, бил повикан од проект во [[Солун]] за дизајнирање на фреските и мозаиците во Хора, што се појавило како едно од најзначајните достигнувања на палеолошката уметност.<ref>Cormack 2000, pgs. 205-206.</ref> Дејвид Талбот Рајс истакнал дека, во исто време, „[[Џото]] ја украсувал [[Капела Скровегни|капелата Скровегни]] во [[Падова]]. Византискиот сликар [кој работел во Хора] имал други идеи и поинаков поглед, но на свој начин бил исто толку голем гениј“.<ref>Talbot Rice 1959, pg. 84.</ref> Андроник II ги зацврстил ѕидовите на Света Софија со [[Потпорник|потпорни столбови]] во 1317 година. <ref name="Ćurčić">{{Наведена книга|title=Byzantium: Faith and Power (1261-1557)|url=https://archive.org/details/byzantiumfaithpo0000unse|last=Ćurčić|first=Slobodan|date=2004|publisher=The Metropolitan Museum of Art, New York, and Yale University Press, New Haven and London|isbn=1-58839-114-0|editor-last=Evans|editor-first=Helen C.|pages=[https://archive.org/details/byzantiumfaithpo0000unse/page/65 65]–77|chapter=2: Religious Settings of the Late Byzantine Sphere}}</ref> Доцна во неговото владеење дошло до пад на богатството на царството, а по 1330 година во главниот град биле преземени помалку изградби.<ref name="Mango 1978, pg. 148">Mango 1978, pg. 148.</ref> Оптимизмот што го негувал Михаил VIII во подоцнежните времиња отстапил место на чувството дека „сегашната генерација згрешила и е инфериорна во однос на своите претходници“. <ref>Cormack 2000, pg. 199.</ref> Во 1346 година, земјотрес ги оштетил куполите на Света Софија, кои биле поправени од [[Андроник III Палеолог|Андроник III]]. [[Мануил II Палеолог|Мануил II]] (владеел 1391–1425) создал институција наречена ''Католикон Музејон'' на почетокот на 15 век. Се наоѓала во болница и била поврзана со манастирот Свети Јован Продром, чија богата библиотека имала на располагање бројни учители, меѓу кои и Жорж Хрисококе и кардиналот Василиј Висарион, кои подоцна се населиле во Италија. Библиотеката им посакала добредојде на многу Италијанци кои дошле во Цариград за да го изучуваат [[Грчки јазик|грчкиот јазик]] и култура. Исто така, за време на владеењето на Мануил II, научникот Деметриј Кидонес напишал неколку текстови како што се ''„Дискурсите'' и ''дијалозите“'' за односот меѓу христијанството и исламот, за политиката и за граѓанските теми како што се бракот и образованието. Тој исто така напишал трактат за седумте екуменски ''собори'', песна за тоа како да се преобратат неверниците и побивање на католичката доктрина за изливот на [[Светиот Дух]].<ref>{{Cite book |last=Nicol |first=Donald M. |title=The Last Centuries of Byzantium, 1261-1453 |year=2005 |pages=Chap. XV pp. 319–340; Chap. XVI pp. 341–360 |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite book |last=Kazdhan |first=Alexander |title=The Oxford Dictionary of Byzantium |publisher=Oxford University Press |year=1991 |volume=2 |location=Oxford and New York |pages=1291, 1685}}</ref> === Значајни соработници === [[File:Chora_Church_interior_March_2008_(cropped).JPG|мини| [[Теодор Метохит]], еден од многуте значајни придонесувачи за културното и литературното оживување на палеолошката ренесанса.]] Под поттик на палеолошките цареви, голем број на политичари, научници и писатели учествувале во проекти за книжевна преродба и проширување на знаењето. Меѓу нив биле судијата и историчарот [[Георги Пахимер]] (1242 – <abbr>околу</abbr> 1310) и четворица големи филолошки научници од времето на [[Андроник II Палеолог|Андроник II]]: [[Тома Магистар]], [[Димитриј Триклиниј]], [[Мануел Москопул]] и теологот [[Максим Плануд]] (околу 1255/1260 – околу 1305/1310). Научникот и државник [[Никифор Хумна]] (околу 1250/1255 – 1327) бил една од најважните личности на ренесансата, додека [[Теодор Метохит]] (1270–1332) бил филозоф и покровител на уметноста и науките, кој се сметал за најкомплетен научник на своето време. Тој ја изучувал [[Антика|класичната антика]], иако не со ист интензивен интерес како неговите современици во [[Треченто]], Италија.<ref name="Cormack 2000, pg. 210">Cormack 2000, pg. 210.</ref> Поетот од 14 век, Мануел Филс, напишал дела во чест на широк спектар на уметнички дела и аристократите кои ги спонзорирале. Неговото дело дава одреден увид во креативната активност на неговото време и место, иако е полно и со „клишеа или пофалби и потекло на неговите благородни покровители“. Во тоа време постоела и традиција на [[полемика]], за која пример е историчарот [[Никифор Григора]], кој ја проширил критиката кон [[Аристотел]] во својот дијалог ''Флорентиј.'' <ref>{{Наведување|last=Ierodiakonou|first=Katerina|title=Byzantine Philosophy|date=2018|url=https://plato.stanford.edu/archives/fall2018/entries/byzantine-philosophy/|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|edition=Fall 2018|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|access-date=2022-12-11|last2=Bydén|first2=Börje}}</ref> Гемистос Плетон бил протеран од Мануил II во [[Морејско Деспотство|Морејското Деспотство]], важен интелектуален центар; неговите предавања таму ја оживеале [[Платонизам|платонската]] мисла во Западна Европа. Плетон го навредил царот проучувајќи еретички, па дури и пагански доктрини, и со тоа покажувајќи отвореност на умот „многу слична на [[Хуманизам и ренесанса|ренесансниот хуманизам]]“. <ref>Cormack 2000, pgs. 194-195.</ref> == Уметност и архитектура == === Палеолошки стил === [[File:Byzantine_podea,_Palazzo_Ducale_Urbino.png|мини| Свилена [[подеа]] од 14 или почетокот на 15 век, музеј [[Урбино]]]] Кирил Манго опишува „карактеристичен нов стил“ во палеолошкото сликарство, „обележан со множење на фигури и сцени, со нов интерес за перспектива (колку и да е чудно прикажана) и со враќање кон многу постари модели како што се [[Илуминиран ракопис|илуминираните ракописи]] од 10 век“.<ref>Mango 1986, pg. 243.</ref> Овие маниризми се појавуваат со еднаква честота во дела од сите големини..<ref name="Rodley 1994, pg. 314">Rodley 1994, pg. 314.</ref> Современите трендови во црковното сликарство фаворизирале сложени наративни циклуси, како во фреските, така и во низите на икони;<ref name="Cormack 2000, pg. 210"/> за да се задоволи оваа потреба, традиционалните големи свети слики во портретски стил биле делумно заменети со пејзажни сцени со релативно мали фигури, честопати прикажани во движење.<ref name="Mango 1978, pg. 167">Mango 1978, pg. 167.</ref> Самите пејзажи се неплодни, можеби наменети да ја отсликаат дивината традиционално населена од пророци и аскетски пустиници. <ref name="Carr">{{Наведена книга|title=Byzantium: Faith and Power (1261-1557)|url=https://archive.org/details/byzantiumfaithpo0000unse|last=Carr|first=Annemarie Weyl|date=2004|publisher=The Metropolitan Museum of Art, New York, and Yale University Press, New Haven and London|isbn=1-58839-114-0|editor-last=Evans|editor-first=Helen C.|pages=[https://archive.org/details/byzantiumfaithpo0000unse/page/143 143]–152|chapter=5: Images: Expressions of Faith and Power}}</ref> Постојат неформални обиди за употреба на скратување на предниот дел за да се создаде илузија на три димензии,<ref>Cormack 2000, pg. 196.</ref> особено во необичните објекти кои понекогаш формираат позадина за фигури. Научникот Лин Родли се осврнал на „нестабилни архитектонски форми кои прикажуваат далечна и не премногу цврст навод на формулите на перспективното цртање“.<ref>Rodley 1994, pg. 302.</ref> Во мозаиците и фреските на црквата Хора, како и во одредени други дела од Цариград, скратувањето се користи за наративни цели, правејќи ги зградите да се наведнуваат кон наменетиот фокус на вниманието на гледачот. <ref>Cormack 2000, pgs. 207 and 210.</ref> При прикажувањето на луѓето, палеолозите претпочитале „стил на фигура со мала глава, широко тело и „без коски“.<ref name="Rodley 1994, pg. 314"/> Курт Вајцман пишувал за „премногу издолжени фигури“, поставени во „лулачки пози“ и носејќи завеси кои „малку се испакнуваат, оставајќи впечаток на одвоеност од кревките тела под нив“. <ref name="Weitzmann">{{Наведена книга|title=The Icon|last=Weitzmann|first=Kurt|date=1987|publisher=Dorset Press, New York|isbn=0-88029-162-1|editor-last=Weitzmann|editor-first=Kurt|pages=11–84|chapter=1: The Icons of Constantinople}}</ref> Цврсти, геометриски шарени акценти се употребуваат за да им дадат на фигурите изглед на волумен, иако без интерес за прикажување на реалистична анатомска конструкција или кохерентен извор на светлина. Оваа техника била широко користена од уметниците од [[Критска школа|Критската школа]] и на тој начин станала стандард во поствизантиското иконописно дело. === Икони === [[File:St._Demetrius_icon,_Sassoferrato.png|мини| Микромозаична икона на [[Свети Димитрија Солунски|Свети Димитрија]], 14 век. Денес во музејот Сасоферато]] [[File:Triumph_orthodoxy.jpg|мини| [[Икона на православниот триумф|Икона на триумфот на православието]], {{Околу}} 1400 година]] [[Темпера]] сликите на дрвени панели отсекогаш сочинувале дел од корпусот на византиски [[Икона|икони]],<ref>Cormack 2000, pg. 213</ref> но тие се прошириле во палеолошкиот период; зборот „икона“, порано употребуван за да се опише која било слика употребена во религиозен контекст, сè повеќе се поврзувал со овој вид сликарство на панели. Феноменот веројатно бил поврзан со новите обичаи поврзани со [[Темплон|темплонот]], преграда што се употребува во црквите за да се одвои собранието од светилиштето каде што свештениците спроведувале ритуали. Праксата на лепење икони на ова платно датира од најмалку 8 век. Како дел од општото зголемување на сликите во ентериерите на доцновизантиските цркви, биле додадени повеќе панели и темплонот се развил во [[иконостас]], „цврст ѕид од икони... помеѓу верникот и тајноста на христијанската служба“. До 12 век, употребата во овој важен и многу видлив контекст ги претворила панел сликите во попрестижна уметничка форма, погодна за нарачка од богатите патрони. Дури и доста големи икони, високи од 1,2 до 1,8 метри или уште поголеми, кои прикажуваат фигури поголеми од природната големина, почнале да се изведуваат во темпера, наместо во традиционалните медиуми на фреска или мозаик. Мали икони биле изработувани и во количини, најчесто како приватни поклонички предмети персонализирани со посветувачки натписи или портрети на дарители. Тие претставувале доцновизантиската уметничка форма која најверојатно учествувала во западните влијанија.<ref>Cormack 2000, pgs. 210-211</ref> Скапи преносни икони во [[микромозаик]] биле собирани од богати покровители и во византиските и во западните земји.<ref>Cormack 2000, pgs. 202-203.</ref> Оваа уметничка форма била дел од византискиот репертоар барем од 12 век, но по 1204 година се појавил обновен интерес, кој оставил над 20 постоечки примери. Честопати помали од 25 сантиметри во висина,<ref>Rodley 1994, pgs. 319-321</ref> овие подоцнежни икони биле изработувани што е можно во помала димензија, составени од тесери „не поголеми од врвот на игла... залепени во восок на дрвена подлога“. Некои вклучувале луксузни материјали како злато и [[Емајл|стаклен емајл]],<ref>Rodley 1994, pg. 321</ref> но сите микромозаици биле скапоцени поради времето и вештината потребни за нивна изработка.<ref name="Carr" /> === Илуминирани ракописи === Поголемиот дел од писарите кои работеле на [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]] остануваат анонимни: само 17 од 22-та ракописи зачувани од Теодор Хагиопетрит (препишувач кој живеел околу 1300 година во [[Солун (тема)|Солун]]) се потпишани. Производството на книги е поретко, веројатно затоа што многу препишувачи заминале во егзил под [[Латинско Царство|латинска доминација]]. Сепак, ''скрипториумите'' на манастирот [[Манастир Богородица Патеводителка|Богородица Патеводителка]] во Цариград останале активни во текот на целиот 14 век. <ref name=":0" /> : 244  === Монументални мозаици === [[File:Istanbul_-_S._Salvatore_in_Chora_-_Nartece_-_Cupola_-_Foto_G._Dall'Orto_26-5-2006.jpg|мини| Мозаик од купола во [[Музеј Карије (Истанбул)|Хора]], Истанбул, со Исус на врвот и предците на Христос подолу]] Големите цркви од 13 и 14 век продолжиле да добиваат [[Византиски мозаици|мозаични украси]], вклучувајќи ја и ''[[Дејзис|Дејзисот]]'' на [[Света Софија]]. <ref name="Chatzidakis">{{Наведена книга|title=Greek Art: Byzantine Mosaics|url=https://archive.org/details/byzantinemosaics0000chat|last=Chatzidakis|first=Nano|date=1994|publisher=Ekdotike Athenon S.A., Athens|isbn=960213-314-7|pages=[https://archive.org/details/byzantinemosaics0000chat/page/25 25]–27}}</ref> Ова дело им дава на своите фигури нежен и сочувствителен аспект и користи ситни тесери за да постигне фино моделирање на нивните лица, што потсетува на сликарство; и покрај својата монументална големина, се смета дека е наменето да ја поседува личноста на икона на табла<ref name="Cormack 2000, pgs. 201-202"/>. Големи мозаици од палеолошкиот Цариград се зачувани и во [[Џамија Вефа Килисе|црквата-џамија Вефа]], [[Музеј Карије (Истанбул)|црквата Хора]] и [[Богородица Себлагословена|црквата Богородица Себлагословена]]. Сите три објекти се одликуваат со препознатлив фигурален распоред во внатрешноста на нивните куполи, кои имаат бисти на [[Седржител|Христос Седржител]] или [[Дева Марија]] на нивните врвови. Ребрата од ѕидарија зрачат од врвовите, а [[Канелура|кенелурите]], или рамните површини меѓу ребрата, прикажуваат портрети во целосен раст на [[Пророци во христијанството|христијански пророци]] или предци на Исус. Овој композициски мотив, очигледно диктиран од „преференциите на високите црковни кругови во главниот град“, барал координација помеѓу градителите на црквите и иконографските планери, за да се обезбеди дека куполата има соодветен број на жлебови за да ја смести наменетата група фигури. На други места во византискиот свет, мозаици биле поставени во [[Црква „Св. Апостоли“ - Солун|црквата „Свети Апостоли“]] во [[Солун]], црквата „Порта Панагија“ во Тесалија и [[Католикон|католиконот]] и капелата на [[Свети Никола]] во манастирот [[Ватопед]] на [[Света Гора]].<ref name="Chatzidakis" /> === Архитектура === Почнувајќи од периодот на Латинското Царство, отцепените византиски држави се обидувале да се унапредат со изградба на цркви и дворци во своите главни градови. Нивната различна демографија и ресурси создале карактеристични регионални стилови на архитектура: Епир изградил грандиозни споменици кои вклучувале многу римски урнатини, а [[Морејско Деспотство|Морејското Деспотство]], кое го држеле крстоносците до 1262 година, покажало изразено западно влијание.<ref name="Cormack 2000, pg. 198"/> Планот и декорацијата на Света Софија, во разнообразно населен [[Трапезунт]], со мешани византиски, западни, грузиски и селџучки турски мотиви.<ref>Mango 1978, pgs. 162 and 166.</ref> Спротивно на тоа, самиот Цариград користел конзервативен архитектонски стил, покажувајќи силен континуитет со претходните векови. Главниот град имал недостиг од средства и бил принуден да се концентрира на поправките; повеќето од неговите палеолошки цркви биле проширувања на постојните структури, обично во форма на „анекси што ги обвиткуваат претходните цркви од три страни“. Оваа практика првпат се појавила во Епир и [[Солун]] пред да биде усвоена во Цариград. Анексите во Солун можеби се употребувале за црковни церемонии, додека оние во Цариград сместувале раскошни надгробни споменици за аристократите кои го спонзорирале нивното градење. Меѓу обновените објекти биле Хора, црквата-џамија Вефа, црквата Памакаристос и главната црква на [[Џамија Фенари Иса|Липскиот манастир]]. Благородништвото нарачувало куќи, како и цркви, но единствената секуларна градба што преживеала од палеолошкиот Цариград е таканаречената [[Палата Константин Порфирогенит Палеолог|Палата на Константин Порфирогенит]]. За разлика од нивните претходници, кои биле свртени кон внатре и честопати имале цврсти, строги фасади, палеолошките цркви биле опширно украсени однадвор. Поголемо внимание се обрнувало на надворешниот изглед на куполите на нивните покриви, а ѕидовите биле „пластично оживеани со помош на [[Ниша (архитектура)|ниши]], аркади, [[Конзола (архитектура)|конзоли]] и низи од дентили - односно елементи што создаваат игра на светлина и сенка“. Голем дел од овие ѕидови се покриени и со шари од разнобојни камења и тули, но не е дефинитивно познато дали тие биле оставени видливи или скриени под обоен малтер. [[Портик|Портиците]] често се појавуваат на доцновизантиските згради, а биле популарни и во современа [[Венеција]]. Манго напишал дека едната од овие култури ја пренела модата за тремови на другата, но се воздржува од проценка која била нејзина основач. === Облека === [[File:Double_sided_icon_with_Saint_Catherine_in_front._From_Berroia._14th_cent._Byzantine_and_Christian_Museum_of_Athens.jpg|мини|Икона на Света Катерина од 14 век, [[Бер]]]] Дводимензионалните уметнички дела од палеолошкиот период - вклучувајќи ги и гореспоменатите [[Дарителски портрет|дарителски портрети]] - прикажуваат луѓе облечени во раскошни костими, давајќи докази за лични украси кои инаку исчезнале. Така, научничката Аимилија Јерулану сугерира дека доцновизантискиот накит бил пообилен и пософистициран отколку што би се заклучило од ретките примери што се зачувани. Делата кои биле изгубени можеби биле слични на оние направени во грчките земји по падот на царството: се одликувале со „техничка и естетска извонредност, а не... раскошот на материјалите“. <ref>{{Наведена книга|title=Byzantium 330-1453|last=Yeroulanou|first=Aimilia|date=2008|publisher=Harry N. Abrams, Inc., New York|isbn=9781905711260|editor-last=Cormack|editor-first=Robin|pages=163–194|chapter=4: At Home: Jewellery and Adornment|editor-last2=Vassilaki|editor-first2=Maria}}</ref> Истите секундарни докази го наведуваат Давид Рајс да тврди дека византиската индустрија за свила преживеала во овој период и продолжила да произведува облека украсена со традиционалната техника на [[таписерија]]. Сепак, тој додава дека таписеријата постепено била заменета со украси во везот, за кои не била потребна специјализирана опрема за производство. == Наводи == {{наводи}} == Извори == *{{cite book |last=Cormack |first=Robin |title=Byzantine Art |url=https://archive.org/details/byzantineart00corm |publisher=Oxford University Press |location=New York |year=2000 |isbn=0-19-284211-0}} * [[Edmund Fryde|Fryde, Edmund]]. ''The Early Palaeologan Renaissance (1261 – c. 1360).'' Leiden: Brill, 2000 * Helen C. Evans (Hrsg.): ''Byzantium. Faith and Power (1261–1557).'' New York: The Metropolitan Museum of Art, 2004 * Geanakoplos, Deno John. ''Constantinople and the West: Essays on the Late Byzantine (Palaeologan) and Italian Renaissances and the Byzantine and Roman Churches.'' Madison: The University of Wisconsin Press, 1989 * ''Late Byzantium Reconsidered: The Arts of the Palaiologan Era in the Mediterranean,'' edited by Andrea Mattiello and Maria Alessia Rossi. London: Taylor and Francis, 2019 *{{cite book |last=Mango |first=Cyril |title=Byzantine Architecture |url=https://archive.org/details/byzantinearchite0000mang |publisher=Rizzoli International Publications, Inc., and Electa Editrice |location=New York and Milan |year=1978 |isbn=0-8478-0615-4}} *{{Cite book |title=The Art of the Byzantine Empire 312-1453 |url=https://archive.org/details/artofbyzantine00mang |last=Mango |first=Cyril |publisher=University of Toronto Press, in association with the Medieval Academy of America |year=1986 |isbn=0-8020-6627-5 |location=Toronto, Buffalo, London}} *{{cite book |last=Rodley |first=Lyn |title=Byzantine Art and Architecture: An Introduction |url=https://archive.org/details/byzantineartarch0000rodl |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=1994 |isbn=0-521-35724-1}} * [[Runciman, Steven]]. ''The Last Byzantine Renaissance.'' Cambridge: Cambridge University Press, 2008 * Ševčenko, Ihor. ''The Palaeologan Renaissance.'' Palo Alto: Stanford University Press, 1984 *{{cite book |last=Talbot Rice |first=David |title=The Art of Byzantium |publisher=Harry N. Abrams, Inc. |location=New York |year=1959}} {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Балканска култура]] [[Категорија:Палеолози]] [[Категорија:Византиска уметност]] jk9q68gfzcpgrvpcut0qm2z3qyl69fq 5648454 5648453 2026-10-21T09:48:12Z Тиверополник 1815 5648454 wikitext text/x-wiki [[File:Virgin_Psychosostria_Ohrid14th_century.jpg|мини| Икона со метална позадина. [[Цариград]], 14 век. Се наоѓа во [[Галерија на икони (Охрид)|Галеријата на икони]] во [[Охрид]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mappingeasterneurope.princeton.edu/item/the-icon-of-the-virgin-and-child-ohrid.html|title=The Icon of the Virgin and Child, Ohrid|work=Mapping Eastern Europe}}</ref>]] '''Палеолошка ренесанса''' или '''палеолошка преродба''' — последниот период во развојот на [[Византиска уметност|византиската уметност]]. Совпаѓајќи се со владеењето на [[Палеолози|Палеолозите]], последната династија која владеела со [[Византија|Византиското Царство]] (1261–1453), периодот претставувал обид да се врати византиската самодоверба и културниот престиж откако царството издржало долг период на [[Франкократија|странска окупација]]. Наследството од овој период е видливо и во грчката култура по [[Пад на Цариград (1453)|падот на Цариград]]<ref>Talbot Rice 1959, pg. 14.</ref> и во [[Италијанска ренесанса|италијанската ренесанса]].<ref>[https://referenceworks.brillonline.com/entries/brill-s-new-pauly/palaeologan-renaissance-e904050 Palaeologan Renaissance]</ref> Научниците од тоа време користеле неколку класични текстови. <ref>{{Наведување|last=Faveri|first=De|title=Palaeologan Renaissance|date=2006-10-01|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/brill-s-new-pauly/palaeologan-renaissance-e904050|journal=Brill’s New Pauly|publisher=Brill|language=en|access-date=2022-12-11|last2=Lorena (Venice)}}</ref> == Историја == По [[Опсада на Цариград (1204)|ограбувањето на Цариград]] во 1204 година, [[Четврта крстоносна војна|крстоносците]] основале [[Латинско Царство]] и започнале да владеат со територијата која некогаш била византиска. Во паднатиот главен град се случиле обемни грабежи, а многу [[мошти]] и уметнички богатства биле однесени со брод во [[Западна Европа]]..<ref>Cormack 2000, pg. 187.</ref> Барајќи засолниште во неосвоените остатоци од нивното царство, византиската елита формирала свои царства во егзил во [[Никејско Царство|Никеја]], [[Трапезунтско Царство|Трапезунт]] и [[Епирско Деспотство|Епир]]. Овие нови политички субјекти продолжиле да нарачуваат уметнички дела, кои сепак носеле белези на ограничени ресурси и фрагментиран царски авторитет. Занаетчиите работеле со помалку ретки и скапи материјали отколку порано - пример е употребата на стеатит во скулптурите кои порано биле изработени од слонова коска - а спонзорството доаѓало од мноштво приватни покровители, наместо да биде доминирано од царот.<ref>Talbot Rice 1959, pg. 78.</ref> Еден од царевите на Никеја, [[Јован III Дука Ватац]] (владеел 1222–1254), презел проекти за да го обезбеди опстанокот на традиционалната култура. Тој нарачал јавни библиотеки во сите градови во неговиот посед и им наредил на општинските раководители да доделуваат плати на научници по медицина, математика и реторика. Во 1238 година, тој исто така основал и филозофско училиште предводено од [[Никифор Блемид]].<ref>{{Cite book |last=Bréhier |first=Louis |title=Byzantine civilization |year=1970 |location=Paris |pages=400–401 |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite book |last1=Laiou |first1=Angeliki |author1-link=Angeliki Laiou |title=The Byzantine World III, the Greek Empire and its neighbors 13th-14th century |last2=Morrisson |first2=Cécile |author2-link=Cécile Morrisson |publisher=Presses Universitaires de France |year=2011 |location=Paris |pages= |language=en}}</ref>{{Rp|page=253}} [[File:Michael_VIII_Palaiologos_and_family.jpg|мини| Репродукција на ракопис на кој е прикажан [[Михаил VIII Палеолог]], основач на династијата [[Палеолози]], со неговата сопруга и син]] Цариград бил повторно освоен во [[1261]] година од [[Михаил VIII Палеолог]] (владеел 1261–1282), основач на династијата Палеолози и поранешен совладетел на [[Никеја]]. Среде триумфалните церемонии, тој ја прогласил Византија за обновена и започнал кампања за обнова на главниот град. Обновата, која станала неопходна поради штетата нанесена на градот под латинска власт, <ref name="Talbot">{{Наведена книга|title=Byzantium: Faith and Power (1261-1557)|url=https://archive.org/details/byzantiumfaithpo0000unse|last=Talbot|first=Alice-Mary|date=2004|publisher=The Metropolitan Museum of Art, New York, and Yale University Press, New Haven and London|isbn=1-58839-114-0|editor-last=Evans|editor-first=Helen C.|pages=[https://archive.org/details/byzantiumfaithpo0000unse/page/17 17]–25|chapter=1: Revival and Decline: Voices from the Byzantine Capital|author-link=Alice-Mary Talbot}}</ref> имала за цел да го симболизира закрепнувањето на царството од сиромаштијата и понижувањето кое штотуку го претрпело.<ref>Cormack 2000, pgs. 200–201.</ref> Концепцијата на палеолошкиот период како културна „ренесанса“ во голема мера се должи на напорите на Михаил да ја оживее славата на [[Цариград]]; во византиските земји кои не биле освоени од [[крстоносците]], уметничкото производство никогаш не било толку сериозно нарушено за да бара период на „преродба“.<ref>Rodley 1994, pgs. 339-340.</ref><ref>Talbot Rice 1959, pg. 82.</ref> Одредени услови воспоставени со ограбувањето продолжиле да постојат и по враќањето на Цариград. Царските граници биле трајно намалени, а владетелите на Трапезунт и Епир останале независни од централната влада.<ref>Cormack 2000, pg. 198</ref> По крстоносните војни, постоел невидено близок допир помеѓу грчкиот свет и [[Западна Европа]], а византиските и западните уметници ги позајмувале техниките едни од други. Течноста во повеќе стилови била корисна за задоволување на поразновидна група патрони, но овие позајмици биле мотивирани и од интересот за странски уметнички дела и желбата да се учи од нив.<ref>Cormack 2000, pgs. 190-192.</ref> Како и во периодот на егзил, голем дел од палеолошката уметност била финансирана од аристократијата, наместо од царевите. Сликовните дела од овој период содржат невиден број [[Дарителски портрет|портрети од нецарски дарители]].<ref>Talbot Rice 1959, pgs. 84–86.</ref> Палеолошкиот период бил и првиот во кој византиските сликари редовно ги потпишувале своите дела; не е познато зошто се развил овој обичај, бидејќи иновацијата и стилската индивидуалност продолжиле да бидат обесхрабрени во [[Православна црква|православната]] уметност.<ref>Cormack 2000, pg. 211</ref> [[File:Deesis_mosaic_Hagia_Sophia.jpg|мини| Мозаик ''[[Дејзис]]'', од [[Црква Света Софија (Истанбул)|Света Софија]].]] Михаил VIII наредил работа во [[Црква Света Софија (Истанбул)|Света Софија]], која била претворена во [[Римокатоличка црква|католичко]] место за богослужба од страна на латинските цареви. Црквата била повторно опремена за извршување на православни обреди, а во нејзината јужна галерија бил поставен колосален мозаик од ''[[Дејзис]]'', долг 5,2 метри и широк 6 метри..<ref name="Cormack 2000, pgs. 201-202">Cormack 2000, pgs. 201-202.</ref> Меѓу другите објекти под покровителство на Михаил биле [[Влахерна (палата)|палатата Влахерна]] и неколку делови од градската одбрана, заедно со проекти за јавни услуги. Приватни патрони спонзорирале реставрации на црквите во Цариград, <ref>{{Наведена книга|title=The Oxford History of Byzantium|last=Mango|first=Cyril|publisher=Oxford University Press|year=2002|pages=256–257}}</ref> од кои многу биле одржувани во следните два века дури и кога станбените делови од градот биле запуштени.<ref name= "Talbot"/> Помеѓу 1316 и 1321 година, [[Теодор Метохит]], заменик на наследникот на Михаил, [[Андроник II Палеолог|Андроник II]], спонзорирал обемна обнова на [[Музеј Карије (Истанбул)|црквата Хора]]. Еден уметник, чие име не е зачувано, бил повикан од проект во [[Солун]] за дизајнирање на фреските и мозаиците во Хора, што се појавило како едно од најзначајните достигнувања на палеолошката уметност.<ref>Cormack 2000, pgs. 205-206.</ref> Дејвид Талбот Рајс истакнал дека, во исто време, „[[Џото]] ја украсувал [[Капела Скровегни|капелата Скровегни]] во [[Падова]]. Византискиот сликар [кој работел во Хора] имал други идеи и поинаков поглед, но на свој начин бил исто толку голем гениј“.<ref>Talbot Rice 1959, pg. 84.</ref> Андроник II ги зацврстил ѕидовите на Света Софија со [[Потпорник|потпорни столбови]] во 1317 година. <ref name="Ćurčić">{{Наведена книга|title=Byzantium: Faith and Power (1261-1557)|url=https://archive.org/details/byzantiumfaithpo0000unse|last=Ćurčić|first=Slobodan|date=2004|publisher=The Metropolitan Museum of Art, New York, and Yale University Press, New Haven and London|isbn=1-58839-114-0|editor-last=Evans|editor-first=Helen C.|pages=[https://archive.org/details/byzantiumfaithpo0000unse/page/65 65]–77|chapter=2: Religious Settings of the Late Byzantine Sphere}}</ref> Доцна во неговото владеење дошло до пад на богатството на царството, а по 1330 година во главниот град биле преземени помалку изградби.<ref name="Mango 1978, pg. 148">Mango 1978, pg. 148.</ref> Оптимизмот што го негувал Михаил VIII во подоцнежните времиња отстапил место на чувството дека „сегашната генерација згрешила и е инфериорна во однос на своите претходници“. <ref>Cormack 2000, pg. 199.</ref> Во 1346 година, земјотрес ги оштетил куполите на Света Софија, кои биле поправени од [[Андроник III Палеолог|Андроник III]]. [[Мануил II Палеолог|Мануил II]] (владеел 1391–1425) создал институција наречена ''Католикон Музејон'' на почетокот на 15 век. Се наоѓала во болница и била поврзана со манастирот Свети Јован Продром, чија богата библиотека имала на располагање бројни учители, меѓу кои и Жорж Хрисококе и кардиналот Василиј Висарион, кои подоцна се населиле во Италија. Библиотеката им посакала добредојде на многу Италијанци кои дошле во Цариград за да го изучуваат [[Грчки јазик|грчкиот јазик]] и култура. Исто така, за време на владеењето на Мануил II, научникот Деметриј Кидонес напишал неколку текстови како што се ''„Дискурсите'' и ''дијалозите“'' за односот меѓу христијанството и исламот, за политиката и за граѓанските теми како што се бракот и образованието. Тој исто така напишал трактат за седумте екуменски ''собори'', песна за тоа како да се преобратат неверниците и побивање на католичката доктрина за изливот на [[Светиот Дух]].<ref>{{Cite book |last=Nicol |first=Donald M. |title=The Last Centuries of Byzantium, 1261-1453 |year=2005 |pages=Chap. XV pp. 319–340; Chap. XVI pp. 341–360 |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite book |last=Kazdhan |first=Alexander |title=The Oxford Dictionary of Byzantium |publisher=Oxford University Press |year=1991 |volume=2 |location=Oxford and New York |pages=1291, 1685}}</ref> === Значајни соработници === [[File:Chora_Church_interior_March_2008_(cropped).JPG|мини| [[Теодор Метохит]], еден од многуте значајни придонесувачи за културното и литературното оживување на палеолошката ренесанса.]] Под поттик на палеолошките цареви, голем број на политичари, научници и писатели учествувале во проекти за книжевна преродба и проширување на знаењето. Меѓу нив биле судијата и историчарот [[Георги Пахимер]] (1242 – <abbr>околу</abbr> 1310) и четворица големи филолошки научници од времето на [[Андроник II Палеолог|Андроник II]]: [[Тома Магистар]], [[Димитриј Триклиниј]], [[Мануел Москопул]] и теологот [[Максим Плануд]] (околу 1255/1260 – околу 1305/1310). Научникот и државник [[Никифор Хумна]] (околу 1250/1255 – 1327) бил една од најважните личности на ренесансата, додека [[Теодор Метохит]] (1270–1332) бил филозоф и покровител на уметноста и науките, кој се сметал за најкомплетен научник на своето време. Тој ја изучувал [[Антика|класичната антика]], иако не со ист интензивен интерес како неговите современици во [[Треченто]], Италија.<ref name="Cormack 2000, pg. 210">Cormack 2000, pg. 210.</ref> Поетот од 14 век, Мануел Филс, напишал дела во чест на широк спектар на уметнички дела и аристократите кои ги спонзорирале. Неговото дело дава одреден увид во креативната активност на неговото време и место, иако е полно и со „клишеа или пофалби и потекло на неговите благородни покровители“. Во тоа време постоела и традиција на [[полемика]], за која пример е историчарот [[Никифор Григора]], кој ја проширил критиката кон [[Аристотел]] во својот дијалог ''Флорентиј.'' <ref>{{Наведување|last=Ierodiakonou|first=Katerina|title=Byzantine Philosophy|date=2018|url=https://plato.stanford.edu/archives/fall2018/entries/byzantine-philosophy/|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|edition=Fall 2018|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|access-date=2022-12-11|last2=Bydén|first2=Börje}}</ref> Гемистос Плетон бил протеран од Мануил II во [[Морејско Деспотство|Морејското Деспотство]], важен интелектуален центар; неговите предавања таму ја оживеале [[Платонизам|платонската]] мисла во Западна Европа. Плетон го навредил царот проучувајќи еретички, па дури и пагански доктрини, и со тоа покажувајќи отвореност на умот „многу слична на [[Хуманизам и ренесанса|ренесансниот хуманизам]]“. <ref>Cormack 2000, pgs. 194-195.</ref> == Уметност и архитектура == === Палеолошки стил === [[File:Byzantine_podea,_Palazzo_Ducale_Urbino.png|мини| Свилена [[подеа]] од 14 или почетокот на 15 век, музеј [[Урбино]]]] Кирил Манго опишува „карактеристичен нов стил“ во палеолошкото сликарство, „обележан со множење на фигури и сцени, со нов интерес за перспектива (колку и да е чудно прикажана) и со враќање кон многу постари модели како што се [[Илуминиран ракопис|илуминираните ракописи]] од 10 век“.<ref>Mango 1986, pg. 243.</ref> Овие маниризми се појавуваат со еднаква честота во дела од сите големини..<ref name="Rodley 1994, pg. 314">Rodley 1994, pg. 314.</ref> Современите трендови во црковното сликарство фаворизирале сложени наративни циклуси, како во фреските, така и во низите на икони;<ref name="Cormack 2000, pg. 210"/> за да се задоволи оваа потреба, традиционалните големи свети слики во портретски стил биле делумно заменети со пејзажни сцени со релативно мали фигури, честопати прикажани во движење.<ref name="Mango 1978, pg. 167">Mango 1978, pg. 167.</ref> Самите пејзажи се неплодни, можеби наменети да ја отсликаат дивината традиционално населена од пророци и аскетски пустиници. <ref name="Carr">{{Наведена книга|title=Byzantium: Faith and Power (1261-1557)|url=https://archive.org/details/byzantiumfaithpo0000unse|last=Carr|first=Annemarie Weyl|date=2004|publisher=The Metropolitan Museum of Art, New York, and Yale University Press, New Haven and London|isbn=1-58839-114-0|editor-last=Evans|editor-first=Helen C.|pages=[https://archive.org/details/byzantiumfaithpo0000unse/page/143 143]–152|chapter=5: Images: Expressions of Faith and Power}}</ref> Постојат неформални обиди за употреба на скратување на предниот дел за да се создаде илузија на три димензии,<ref>Cormack 2000, pg. 196.</ref> особено во необичните објекти кои понекогаш формираат позадина за фигури. Научникот Лин Родли се осврнал на „нестабилни архитектонски форми кои прикажуваат далечна и не премногу цврст навод на формулите на перспективното цртање“.<ref>Rodley 1994, pg. 302.</ref> Во мозаиците и фреските на црквата Хора, како и во одредени други дела од Цариград, скратувањето се користи за наративни цели, правејќи ги зградите да се наведнуваат кон наменетиот фокус на вниманието на гледачот. <ref>Cormack 2000, pgs. 207 and 210.</ref> При прикажувањето на луѓето, палеолозите претпочитале „стил на фигура со мала глава, широко тело и „без коски“.<ref name="Rodley 1994, pg. 314"/> Курт Вајцман пишувал за „премногу издолжени фигури“, поставени во „лулачки пози“ и носејќи завеси кои „малку се испакнуваат, оставајќи впечаток на одвоеност од кревките тела под нив“. <ref name="Weitzmann">{{Наведена книга|title=The Icon|last=Weitzmann|first=Kurt|date=1987|publisher=Dorset Press, New York|isbn=0-88029-162-1|editor-last=Weitzmann|editor-first=Kurt|pages=11–84|chapter=1: The Icons of Constantinople}}</ref> Цврсти, геометриски шарени акценти се употребуваат за да им дадат на фигурите изглед на волумен, иако без интерес за прикажување на реалистична анатомска конструкција или кохерентен извор на светлина. Оваа техника била широко користена од уметниците од [[Критска школа|Критската школа]] и на тој начин станала стандард во поствизантиското иконописно дело. === Икони === [[File:St._Demetrius_icon,_Sassoferrato.png|мини| Микромозаична икона на [[Свети Димитрија Солунски|Свети Димитрија]], 14 век. Денес во музејот Сасоферато]] [[File:Triumph_orthodoxy.jpg|мини| [[Икона на православниот триумф|Икона на триумфот на православието]], {{Околу}} 1400 година]] [[Темпера]] сликите на дрвени панели отсекогаш сочинувале дел од корпусот на византиски [[Икона|икони]],<ref>Cormack 2000, pg. 213</ref> но тие се прошириле во палеолошкиот период; зборот „икона“, порано употребуван за да се опише која било слика употребена во религиозен контекст, сè повеќе се поврзувал со овој вид сликарство на панели. Феноменот веројатно бил поврзан со новите обичаи поврзани со [[Темплон|темплонот]], преграда што се употребува во црквите за да се одвои собранието од светилиштето каде што свештениците спроведувале ритуали. Праксата на лепење икони на ова платно датира од најмалку 8 век. Како дел од општото зголемување на сликите во ентериерите на доцновизантиските цркви, биле додадени повеќе панели и темплонот се развил во [[иконостас]], „цврст ѕид од икони... помеѓу верникот и тајноста на христијанската служба“. До 12 век, употребата во овој важен и многу видлив контекст ги претворила панел сликите во попрестижна уметничка форма, погодна за нарачка од богатите патрони. Дури и доста големи икони, високи од 1,2 до 1,8 метри или уште поголеми, кои прикажуваат фигури поголеми од природната големина, почнале да се изведуваат во темпера, наместо во традиционалните медиуми на фреска или мозаик. Мали икони биле изработувани и во количини, најчесто како приватни поклонички предмети персонализирани со посветувачки натписи или портрети на дарители. Тие претставувале доцновизантиската уметничка форма која најверојатно учествувала во западните влијанија.<ref>Cormack 2000, pgs. 210-211</ref> Скапи преносни икони во [[микромозаик]] биле собирани од богати покровители и во византиските и во западните земји.<ref>Cormack 2000, pgs. 202-203.</ref> Оваа уметничка форма била дел од византискиот репертоар барем од 12 век, но по 1204 година се појавил обновен интерес, кој оставил над 20 постоечки примери. Честопати помали од 25 сантиметри во висина,<ref>Rodley 1994, pgs. 319-321</ref> овие подоцнежни икони биле изработувани што е можно во помала димензија, составени од тесери „не поголеми од врвот на игла... залепени во восок на дрвена подлога“. Некои вклучувале луксузни материјали како злато и [[Емајл|стаклен емајл]],<ref>Rodley 1994, pg. 321</ref> но сите микромозаици биле скапоцени поради времето и вештината потребни за нивна изработка.<ref name="Carr" /> === Илуминирани ракописи === Поголемиот дел од писарите кои работеле на [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописи]] остануваат анонимни: само 17 од 22-та ракописи зачувани од Теодор Хагиопетрит (препишувач кој живеел околу 1300 година во [[Солун (тема)|Солун]]) се потпишани. Производството на книги е поретко, веројатно затоа што многу препишувачи заминале во егзил под [[Латинско Царство|латинска доминација]]. Сепак, ''скрипториумите'' на манастирот [[Манастир Богородица Патеводителка|Богородица Патеводителка]] во Цариград останале активни во текот на целиот 14 век. <ref name=":0" /> : 244  === Монументални мозаици === [[File:Istanbul_-_S._Salvatore_in_Chora_-_Nartece_-_Cupola_-_Foto_G._Dall'Orto_26-5-2006.jpg|мини| Мозаик од купола во [[Музеј Карије (Истанбул)|Хора]], Истанбул, со Исус на врвот и предците на Христос подолу]] Големите цркви од 13 и 14 век продолжиле да добиваат [[Византиски мозаици|мозаични украси]], вклучувајќи ја и ''[[Дејзис|Дејзисот]]'' на [[Света Софија]]. <ref name="Chatzidakis">{{Наведена книга|title=Greek Art: Byzantine Mosaics|url=https://archive.org/details/byzantinemosaics0000chat|last=Chatzidakis|first=Nano|date=1994|publisher=Ekdotike Athenon S.A., Athens|isbn=960213-314-7|pages=[https://archive.org/details/byzantinemosaics0000chat/page/25 25]–27}}</ref> Ова дело им дава на своите фигури нежен и сочувствителен аспект и користи ситни тесери за да постигне фино моделирање на нивните лица, што потсетува на сликарство; и покрај својата монументална големина, се смета дека е наменето да ја поседува личноста на икона на табла<ref name="Cormack 2000, pgs. 201-202"/>. Големи мозаици од палеолошкиот Цариград се зачувани и во [[Џамија Вефа Килисе|црквата-џамија Вефа]], [[Музеј Карије (Истанбул)|црквата Хора]] и [[Богородица Себлагословена|црквата Богородица Себлагословена]]. Сите три објекти се одликуваат со препознатлив фигурален распоред во внатрешноста на нивните куполи, кои имаат бисти на [[Седржител|Христос Седржител]] или [[Дева Марија]] на нивните врвови. Ребрата од ѕидарија зрачат од врвовите, а [[Канелура|кенелурите]], или рамните површини меѓу ребрата, прикажуваат портрети во целосен раст на [[Пророци во христијанството|христијански пророци]] или предци на Исус. Овој композициски мотив, очигледно диктиран од „преференциите на високите црковни кругови во главниот град“, барал координација помеѓу градителите на црквите и иконографските планери, за да се обезбеди дека куполата има соодветен број на жлебови за да ја смести наменетата група фигури. На други места во византискиот свет, мозаици биле поставени во [[Црква „Св. Апостоли“ - Солун|црквата „Свети Апостоли“]] во [[Солун]], црквата „Порта Панагија“ во Тесалија и [[Католикон|католиконот]] и капелата на [[Свети Никола]] во манастирот [[Ватопед]] на [[Света Гора]].<ref name="Chatzidakis" /> === Архитектура === Почнувајќи од периодот на Латинското Царство, отцепените византиски држави се обидувале да се унапредат со изградба на цркви и дворци во своите главни градови. Нивната различна демографија и ресурси создале карактеристични регионални стилови на архитектура: Епир изградил грандиозни споменици кои вклучувале многу римски урнатини, а [[Морејско Деспотство|Морејското Деспотство]], кое го држеле крстоносците до 1262 година, покажало изразено западно влијание. <ref name="Cormack 2000, pg. 198">Cormack 2000, pg. 198.</ref>Планот и декорацијата на Света Софија, во разнообразно населен [[Трапезунт]], со мешани византиски, западни, грузиски и селџучки турски мотиви.<ref>Mango 1978, pgs. 162 and 166.</ref> Спротивно на тоа, самиот Цариград користел конзервативен архитектонски стил, покажувајќи силен континуитет со претходните векови. Главниот град имал недостиг од средства и бил принуден да се концентрира на поправките; повеќето од неговите палеолошки цркви биле проширувања на постојните структури, обично во форма на „анекси што ги обвиткуваат претходните цркви од три страни“. Оваа практика првпат се појавила во Епир и [[Солун]] пред да биде усвоена во Цариград. Анексите во Солун можеби се употребувале за црковни церемонии, додека оние во Цариград сместувале раскошни надгробни споменици за аристократите кои го спонзорирале нивното градење. Меѓу обновените објекти биле Хора, црквата-џамија Вефа, црквата Памакаристос и главната црква на [[Џамија Фенари Иса|Липскиот манастир]]. Благородништвото нарачувало куќи, како и цркви, но единствената секуларна градба што преживеала од палеолошкиот Цариград е таканаречената [[Палата Константин Порфирогенит Палеолог|Палата на Константин Порфирогенит]]. За разлика од нивните претходници, кои биле свртени кон внатре и честопати имале цврсти, строги фасади, палеолошките цркви биле опширно украсени однадвор. Поголемо внимание се обрнувало на надворешниот изглед на куполите на нивните покриви, а ѕидовите биле „пластично оживеани со помош на [[Ниша (архитектура)|ниши]], аркади, [[Конзола (архитектура)|конзоли]] и низи од дентили - односно елементи што создаваат игра на светлина и сенка“. Голем дел од овие ѕидови се покриени и со шари од разнобојни камења и тули, но не е дефинитивно познато дали тие биле оставени видливи или скриени под обоен малтер. [[Портик|Портиците]] често се појавуваат на доцновизантиските згради, а биле популарни и во современа [[Венеција]]. Манго напишал дека едната од овие култури ја пренела модата за тремови на другата, но се воздржува од проценка која била нејзина основач. === Облека === [[File:Double_sided_icon_with_Saint_Catherine_in_front._From_Berroia._14th_cent._Byzantine_and_Christian_Museum_of_Athens.jpg|мини|Икона на Света Катерина од 14 век, [[Бер]]]] Дводимензионалните уметнички дела од палеолошкиот период - вклучувајќи ги и гореспоменатите [[Дарителски портрет|дарителски портрети]] - прикажуваат луѓе облечени во раскошни костими, давајќи докази за лични украси кои инаку исчезнале. Така, научничката Аимилија Јерулану сугерира дека доцновизантискиот накит бил пообилен и пософистициран отколку што би се заклучило од ретките примери што се зачувани. Делата кои биле изгубени можеби биле слични на оние направени во грчките земји по падот на царството: се одликувале со „техничка и естетска извонредност, а не... раскошот на материјалите“. <ref>{{Наведена книга|title=Byzantium 330-1453|last=Yeroulanou|first=Aimilia|date=2008|publisher=Harry N. Abrams, Inc., New York|isbn=9781905711260|editor-last=Cormack|editor-first=Robin|pages=163–194|chapter=4: At Home: Jewellery and Adornment|editor-last2=Vassilaki|editor-first2=Maria}}</ref> Истите секундарни докази го наведуваат Давид Рајс да тврди дека византиската индустрија за свила преживеала во овој период и продолжила да произведува облека украсена со традиционалната техника на [[таписерија]]. Сепак, тој додава дека таписеријата постепено била заменета со украси во везот, за кои не била потребна специјализирана опрема за производство. == Наводи == {{наводи}} == Извори == *{{cite book |last=Cormack |first=Robin |title=Byzantine Art |url=https://archive.org/details/byzantineart00corm |publisher=Oxford University Press |location=New York |year=2000 |isbn=0-19-284211-0}} * [[Edmund Fryde|Fryde, Edmund]]. ''The Early Palaeologan Renaissance (1261 – c. 1360).'' Leiden: Brill, 2000 * Helen C. Evans (Hrsg.): ''Byzantium. Faith and Power (1261–1557).'' New York: The Metropolitan Museum of Art, 2004 * Geanakoplos, Deno John. ''Constantinople and the West: Essays on the Late Byzantine (Palaeologan) and Italian Renaissances and the Byzantine and Roman Churches.'' Madison: The University of Wisconsin Press, 1989 * ''Late Byzantium Reconsidered: The Arts of the Palaiologan Era in the Mediterranean,'' edited by Andrea Mattiello and Maria Alessia Rossi. London: Taylor and Francis, 2019 *{{cite book |last=Mango |first=Cyril |title=Byzantine Architecture |url=https://archive.org/details/byzantinearchite0000mang |publisher=Rizzoli International Publications, Inc., and Electa Editrice |location=New York and Milan |year=1978 |isbn=0-8478-0615-4}} *{{Cite book |title=The Art of the Byzantine Empire 312-1453 |url=https://archive.org/details/artofbyzantine00mang |last=Mango |first=Cyril |publisher=University of Toronto Press, in association with the Medieval Academy of America |year=1986 |isbn=0-8020-6627-5 |location=Toronto, Buffalo, London}} *{{cite book |last=Rodley |first=Lyn |title=Byzantine Art and Architecture: An Introduction |url=https://archive.org/details/byzantineartarch0000rodl |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=1994 |isbn=0-521-35724-1}} * [[Runciman, Steven]]. ''The Last Byzantine Renaissance.'' Cambridge: Cambridge University Press, 2008 * Ševčenko, Ihor. ''The Palaeologan Renaissance.'' Palo Alto: Stanford University Press, 1984 *{{cite book |last=Talbot Rice |first=David |title=The Art of Byzantium |publisher=Harry N. Abrams, Inc. |location=New York |year=1959}} {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Балканска култура]] [[Категорија:Палеолози]] [[Категорија:Византиска уметност]] ju12wcjcq2kcb3bce3umjen69v049q4 Антверпенски маниризам 0 1404161 5648456 5646794 2026-10-21T10:44:08Z Тиверополник 1815 5648456 wikitext text/x-wiki [[File:1517_Triptychon_mit_Königsanbetung_und_alttestamentarischen_Szenen_anagoria.jpg|мини|340x340пкс| Мајсторот на „Поклонението на фон Гроте“, ''„Поклонувањето на мудреците на'' Фон Грут, со „''кралот Давид како ги прима пратениците од дванаесетте племиња''“, а десно ''„Царицата од Саба пред Соломон“'']] [[File:Jan_van_Doornick_-_The_Marriage_of_the_Virgin_-_29-1929_-_Saint_Louis_Art_Museum.jpg|мини|Јан ван Дорнике, ''„Свадба на девица“'', Музеј на уметност во Сент Луис]] '''Антверпенскиот маниризам''' — [[маниризам]] кој се однесува на стилот на група, во голема мера анонимни сликари активни во [[јужна Холандија]], главно во [[Антверпен]], приближно во првите три децении на 16 век. Движењето го означува крајот на [[Ранофламанско сликарство|раното холандско сликарство]] и раната фаза во [[Холандско и фламанско ренесансно сликарство|холандското и фламанско ренесансно сликарство]]. Стилот немал никаква врска со италијанскиот [[маниризам]], на кој најчесто му претходел неколку години, но името сугерира дека претставувал реакција на „класичниот“ стил на [[Ранофламанско сликарство|претходните фламански сликари]],<ref name="Janson">{{Наведена книга|url=http://www.abramsbooks.com|title=History of Art|last=Janson|first=H.W.|last2=Janson, Anthony F.|publisher=[[Harry N. Abrams, Inc.]]|year=1997|isbn=0-8109-3442-6|edition=5th, rev.|location=New York}}</ref><ref name="Snyder, 402">Snyder, 402</ref> исто како што италијанските маниристи реагирале на, или се обидувале да одат подалеку, од класицизмот на уметноста [[Висока ренесанса|од високата ренесанса]]. Стилот на манеристите од [[Антверпен]] е секако „маниризиран“ и „се карактеризира со вештачка елеганција. Нивните слики обично прикажуваат издолжени фигури позирани во афектирани, извиткани пози, шарени украсни костими, развеани драперии, [[италијанска архитектура]] украсена со гротескни орнаменти и преполни групи фигури...“.<ref>Konowitz, p. 180</ref> Џозеф Кернер забележил „одбивно чувство на чудност во уметноста во Антверпен, на егзотика и на субјектот и на средствата... што се преобразува нелокализирано на друго место“. [[File:Antwerpener_Meister_002.jpg|мини|290x290пкс| ''Поклонувањето на мудреците'' од анонимен манирист од Антверпен]] Темата „Поклонувањето на мудреците“ била особено омилена, бидејќи им дозволувала на уметниците да се ослободат од преокупацијата со орнаменти и симулацијата и имитацијата на луксузни производи.<ref>Elizabeth A. H. Cleland, ''Grand Design: [[Pieter Coecke van Aelst]] and Renaissance Tapestry'', Metropolitan Museum of Art, 6 October 2014</ref> [[Мудреци од исток|Библиските мудреци]] биле сметани и за [[Светец заштитник|светци-заштитници]] на патниците и трговците, што било релевантно за клиентелата на сликарите во она што станало главно седиште на Европа за меѓународна трговија, во „метеорскиот подем“ по 1501 година, кога првите азиски товари биле истоварени од португалски бродови. Темата за богати стоки кои пристигнуваат од далечни и егзотични делови на светот имала природна привлечност кај трговските купувачи од [[Антверпен]], голем дел од нив самите биле странци. Голем број на уметници од цела [[Холандија]] и пошироко се преселиле во градот за да имаат корист од бумот, кој довело до големи работилници „кои прераснаа во производствени линии“ и големо зголемување на количината на произведена уметност, но исто така и до пад на квалитетот; ова е особено забележливо кај помалите личности групирани под овој термин. Многу помали дела биле создавани без нарачки, за продажба од излози на продавници, на саеми или на трговци, наместо за индивидуална нарачка, што е показател за растечки тренд во холандското сликарство. Антверпенскиот ''Панд'' претставувал [[Саем|трговски саем]] кој траел шест недели, каде што голем број на сликари продавале дела, а најновите идеи биле разменувани и ширени.<ref>Ainsworth, 36–37, 314; Koerner, 48</ref> Иако понекогаш се споменува како „подтермин „Антверпенски маниризам“ како дел од „Северниот маниризам во почетокот на 16 век“, движењето е подобро разграничено од [[Северен маниризам|Северниот маниризам]] од подоцнежниот век, кој се развил од италијанскиот [[маниризам]]. Постоел многу мала постојаност меѓу двата, при што северниот маниризам се развил во Холандија дури по пауза од околу педесет години откако манеризмот во Антверпен опаднал во 1530-тите, и по следниот стилски бран на [[Романизам (сликарство)|романизмот]], под силно влијание на италијанското сликарство, како што се гледа во подоцнежните дела на [[Јан Госарт]]. == Име == [[File:Meester_van_de_Aanbidding_te_Lille_-_Drieluik_met_de_Aanbidding_der_koningen,_de_Aanbidding_der_herders_en_de_Rust_op_de_vlucht_naar_Egypte_-_1959_(OK)_-_Museum_Boijmans_Van_Beuningen.jpg|мини| ''Мајсторот на „Лилското поклонение''“ [[триптих]] на ''Поклонувањето на мудреците'', музеј Бојманс Ван Беунинген, [[Ротердам]]]] Терминот ''„Антверпенски маниеристи“'' првпат бил употребен во 1915 година од Макс Јакоб Фридлендер во неговото дело ''„Антверпенските маниеристи од 1520 година“'', во кое тој направил прв обид да стави ред во растечкиот број дела од Холандија кои биле каталогизирани под „името на срамот 'pseudo- Herri met de Bles '“ (обично денес „''Псевдо-Блес''“ или „''Псевдо-Блези''ус“).<ref name="max">Max J. Friedländer: Die Antwerpener Manieristen von 1520. In: Jahrbuch der königlich preußischen Kunstsammlungen 36, 1915, p. 65–91, p. 65 {{In lang|de}}</ref> Фридлендер го користел терминот Антверпенски маниризам како синоним за „Антверпенски стил“.<ref>Kolder Weij, Hermesdorf, Huvenne:.. The painting of the Low Countries, Part 1. Amsterdam University Press, 2006, p. 174</ref> Иако ја додал местоположбата „Антверпен“ за да ги именува уметниците и ги сместил во годината 1520, Фридлендер јасно ставил до знаење дека нема намера да ја ограничи групата строго на Антверпен и временскиот период на околу 1520 година, иако бил на мислење дека повеќето од делата „псевдо-Блес“ потекнуваат од Антверпен и работилниците во Антверпен.<ref>Max J. Friedländer, 1915, p. 66</ref> Фридлендер ги сместил делата што ѝ се припишуваат на групата во временски период помеѓу 1500 и 1530 година.<ref>Max J. Friedländer, 1915, p. 86</ref> И покрај името Антверпенски маниризам, стилот не бил ограничен само на Антверпен. Стилот се проширил и на север од Франција и Северна Холандија.<ref>Wisse; Snyder, 401</ref><ref name=cod>[https://www.codart.nl/guide/agenda/extravagant-antwerpse-schilderijen-voor-de-europese-markt-1500-1525 ExtravagAnt! Antwerp pictures for the European market 1500–1525] at Codart</ref> == Уметници == [[File:Jan_de_Beer_(Attr.)_-_The_Nativity.jpg|десно|мини|252x252пкс| ''„Христовото Рождество“'' од Јан де Бер, 1515–1525.]] Иако биле направени обиди да се распознаат индивидуалните уметници кои биле дел од ова движење, поголемиот дел од сликите сè уште се припишуваат на анонимни мајстори бидејќи сликите не биле потпишани. Оваа анонимност придонела за недостаток на знаење или популарност на нивните дела. Само мал дел од делата се припишани. На изработувачите на олтарските слики не им се дадени имиња врз основа на какво било надворешно знаење за делата, како што се натпис, претходен сопственик, местото каде што се чувало или датум пронајден на делото. Овде спаѓаат Псевдо-Блес, Мајсторот на Поклонението на фон Грут, Мајсторот на Амиен, Мајсторот на Поклонението во Антверпен и Мајсторот од 1518 година. Делата што не можат директно да се припишат на именуван мајстор се припишуваат на ''Анонимен манерист од Антверпен''. Мајсторот на Лилското поклонение е нова фигура, првпат предложена во 1995 година.<ref>Konowicz, throughout</ref> Постојат докази дека некои работилници развиле поделба на трудот, при што различни уметници се специјализирале за фигури, пејзажи или архитектонски позадини, и ја делеле работата на одредена слика меѓу себе, како и различни работилници специјализирани за една или две теми. Композициите често биле копирани, повторувани или приспособувани; на пример, познати се најмалку шест варијанти на триптих композицијата „ ''Поклонувањето на мудреците''“ од Јос ван Клив и неговата работилница, иако значително се разликуваат по големина, при што ширината на средипниот панел се движи од 56 до 93.&nbsp;см.<ref>Leeflang, 63</ref> Можно е да се распознаат некои од уметниците. Јан де Бер, Јан де Молдер, мајсторот од 1518 година (веројатно Јан Мертенс или Јан ван Дорнике) и Адриен ван Овербеке се некои од познатите уметници кои се сметаат за манеристи од Антверпен. Раните слики на Јан Госерт и Адријен Исенбрант (во [[Брухе|Бриж]] ) исто така покажуваат карактеристики на стилот. Сликите комбинираат стилови од [[Ранофламанско сликарство|раниот холандски]] и [[Северна ренесанса|северниот ренесансен период]], а во истите композиции се вклучени и фламанската и италијанската традиција..<ref> {{ cite encyclopedia | encyclopedia=Winkler Prins encyclopedia| edition=8 | year=1975 | article=Maniëristen, Antwerpse }}</ref><ref name="Wisse"/> Посебен проблем е што Антверпен бил многу лошо погоден од [[Иконоборско востание|иконоборското востание]] од 1566 година, кога голем дел од олтарските фигури во црквите биле уништени од иконоборци. Некои од нив се документирани и веројатно многу биле потпишани, што би помогнало многу во припишувањето на претежно помалите слики кои се зачувани; тие несомнено сè уште биле во приватни куќи. Ограбувањето на Антверпен од 1576 година, од страна на неплатени шпански трупи, предизвикало многу понатамошно уништување. [[File:Master_of_the_Antwerp_Adoration_(and_workshop)_-_The_Holy_Family_with_Two_Saints_-_Google_Art_Project.jpg|мини|''Мајсторот на „Антверпенското поклонение“'' (и работилница), ''Светото семејство со двајца светци'', {{Околу|1520}}]] На други места во Холандија, уметници во големата работилница на Корнелис Енгебрехтц. во [[Лајден]] се смета дека го влечеле својот неволен учител во маниристичка насока, и барем екстравагантната облека и архитектонските поставки се гледаат во инаку поцврсто заснованите дела на Мајсторот од Делфт и во [[Харлем]] на Јан Мостерт. Работилницата на Јос ван Кливе од Антверпен (веројатно првично германска) би можела да работи во овој стил, како и во други.<ref>Snyder, 412-418; Leeflang, 63</ref> == Теми и стил == Антверпенските маниристи најчесто прикажувале религиозни тематики, кои вообичаено биле толкувани на поповршен начин од фламанските уметници од претходниот век, во прилог на пофлуидна форма и изобилство од прецизно изработени детали..<ref name="bex">[http://www.openbaarkunstbezit.be/sites/default/files/tijdschrift/pdf/OKV1965/Meester%20van%20de%20Antwerpse%20Aanbidding%20-%20De%20Aanbidding.pdf "H. Bex-Verschaeren" "Meester van de Antwerpse aanbidding] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160826024122/http://www.openbaarkunstbezit.be/sites/default/files/tijdschrift/pdf/OKV1965/Meester%20van%20de%20Antwerpse%20Aanbidding%20-%20De%20Aanbidding.pdf |date=2016-08-26 }}", in: Openbaar Kunstbezit, 1965 {{In lang|nl}}</ref> Иако еден научник ја опишал етикетата на Фридландер како „апсолутно неефикасна како стилски лидер“, постојат заеднички карактеристики. Нивниот „суштински доцен готски стил се карактеризира со калиграфски комплицирани композиции населени со издолжени, театарски облечени фигури оживеани со неверојатни пози и повторувачки гестови“. Според Џејмс Снајдер, „Стилот на сликарството во Антверпен го карактеризира рецептивноста, а не оригиналноста, што резултира со мешавина од модови кои се речиси невозможни за сортирање... Со малку труд, може да се распознаат неколку основни тенденции, меѓу кои селективен еклектицизам и архаизам во однос на стилот, маниризам во однос на вкусот и специјализација во темата.“ [[File:Meester_van_1518_(actief_eerste_kwart_16e_eeuw)_Triptiek_van_de_abdij_van_Dielegem_KMSKB_29-01-2019.JPG|мини| Мајстор од 1518 година, триптих со ''Воскресението на Лазар'', ''Тајната вечера'' и [[Марија Магдалена]] со [[дарителски портрет]]]] Композициите обично вклучуваат архитектонски урнатини. Архитектурата првично е готска, но подоцнежните ренесансни мотиви стануваат доминантни.<ref name="am">''De schilderkunst der Lage Landen: De Middeleeuwen en de zestiende eeuw'', Amsterdam University Press, 2006, p. 172-175 {{In lang|nl}}</ref> „Античкиот“ стил се појавил во сликите кога во [[Ниски Земји|Ниските Земји]] речиси и да не постоеле направени примери, ниту пак урнатини од римската архитектура. Манеристичките сликари покажуваат многу малку докази дека ја посетиле Италија (каде што [[Јан Госерт]] бил во 1508–09 година), а нивната идеја за стилот ''„ала антика“'' мора да е изведена од италијански графики, а понекогаш и цртежи. Во овој период, сликарите или другите уметници биле вообичаени дизајнери на згради, особено на нивните украси, и сè до судскиот спор во [[Утрехт]] во 1543 година, на мајсторите-ѕидари им било забрането да го прават тоа таму со ограничувања на [[Трговски еснаф|еснафите]]. [[File:Pseudo-blesius-adoracion_reyes-prado.jpg|мини| Поклонувањето на мудреците, со лево ''Кралот Давид како ги прима емисарите на дванаесетте племиња'', а десно ''Царицата од Сава пред Соломон'', {{Околу|1515}}, доделено на „Псевдо-блесиус“, [[Прадо]].<ref>[https://www.museodelprado.es/en/the-collection/art-work/the-adoration-of-de-magi-king-david-receiving-the/2eb53b52-8511-4639-a5ec-31a60c530373 Prado note]</ref>]] Фантастичните и егзотични костими кои ги носеле многу ликови веќе биле карактеристика на [[Ранофламанско сликарство|ранофламанското сликарство]] во претходниот век, а [[Мудреци од исток|библиските мудреци]] и нивната придружба претставувале една од најтипичните поставки за ова. Се смета дека тие делумно произлегуваат од театарски контексти, како што се ''[[жива слика]]'' во кралските настапи и други паради, кои од уметниците честопати се барало да ги дизајнираат.<ref name="Ainsworth, 260">Ainsworth, 260</ref> Друго влијание била посетата на византискиот цар [[Јован VIII Палеолог]] и неговата придружба од 700 луѓе на сцената во [[Ферара]] на Фирентскиот собор во 1438 година. Тие биле нацртани од [[Писанело]] и други, а цртежите биле копирани низ цела Европа. Стилската шапка на царот, со долг зашилен врв напред, што се гледа на [[Медал на Јован VIII Палеолог|Медалот на Јован VIII Палеолог]], била особено популарна, а варијанти се појавуваат во добар дел од сликите на мудреците (како на некои прикажани овде). Големите костими биле употребени и за прикривање на недостатоците во цртежот на фигурите на уметниците, кои инаку би ги откриле комплицираните пози. Уметниците го сакале „хроматското“ боење, како што станувало современо во Италија, а ''coleur changeante'' преминува помеѓу боите во ткаенините, имитирајќи свила (наречена cangiante во Италија).<ref name="Ainsworth, 260"/> Композициските елементи, особено фигурите, често се земаат од надворешни извори, особено графики, но исто така и цртежи кои се смета дека се разменувале во рамките на, а можеби и помеѓу работилниците: „Така, групите во позадина се повторуваат бесконечно, истите фигури исполнуваат различни празни агли, а стандардните пози одговараат на голем број на барања“. Графиконите на [[Албрехт Дирер]] биле најчестиот лесно проследлив извор. Стилот на дрворез, исто така, влијаел врз видот на [[подцртање]] откриено со специјалната фотографија, „екстремно детално подцртање со сложен систем на засенчување (шрафирање и вкрстено шрафирање) и широки, виткани контурни линии“. Ова понекогаш се опишува како употреба на „конвенцијата за дрворез“ или „изглед на дрворез“. Иако „деталното цртање под конвенцијата за дрворез изгледа трудоинтензивно, тоа го поедноставил процесот на производство и заштедило на трошоци“.<ref>Leeflang, 66</ref> Освен Поклонувањето на мудреците, многу од панелите или триптихите создадени од манеристите од Антверп ги прикажуваат главните настани од животот на Христос, вклучувајќи го и Рождеството Христово и Распетието. Поголемите триптихски олтарски слики за црквите можеби имаат неколку мали сцени на задната страна од шарнирните крила, давајќи го „затворениот поглед“ кој се прикажувал поголемиот дел од времето, при што крилата биле отворени само можеби во недели или празници (или за посетителите со мала уплата на сакристанот ). == Цртежи и минијатури == Може да се покаже дека голем број високо завршени цртежи во антверпенски стил, веројатно копии од слики, биле употребени како основа за минијатури во [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописни]] [[часослов]]и направени во Франција, веројатно околу [[Тур]], од страна на таканаречената „Работилница за часослови од 1520-тите“. Во исто време, постојаниот стил на илуминација Гент-Бриж имал мало влијание врз француските ракописи. <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Jan_de_Beer_-_Martyrdom_of_St._Sebastian.jpg|алт=Jan de Beer, Martyrdom of Saint Sebastian| Јан де Бир, Мачеништвото на свети Севастијан File:Adriaen_van_Overbeke_-_Tryptich_of_crucifixion_with_scenes_of_the_carrying_of_the_cross_and_the_resurrection.jpg|алт=Adriaen van Overbeke Triptych of the crucifixion, Maagdenhuis, Antwerp| Адријан ван Овербеке ''Триптих на распнувањето'', Магденхуис, Антверпен </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Извори == * [[Maryan Ainsworth|Ainsworth, Maryan Wynn]] et al., ''From Van Eyck to Bruegel: Early Netherlandish Paintings in the Metropolitan Museum of Art'', 2009, Metropolitan Museum of Art, 2009. {{ISBN|0-8709-9870-6}}, [https://books.google.com/books?id=0nXPFSisM_gC google books] *Kavaler, Ethan Matt, in [[Maryan Wynn Ainsworth|Ainsworth, Maryan Wynn]] (ed), ''Man, Myth, and Sensual Pleasures: Jan Gossart's Renaissance : the Complete Works'', 2010, Metropolitan Museum of Art, {{ISBN|1588393984}} 9781588393982, [https://books.google.com/books?id=3aikaSu3tokC fully online] *[[Joseph Koerner|Koerner, Joseph Leo]], "The Epihany of the Black Magus Circa 1500" in, Bindman, D., [[Henry Louis Gates Jr.|Gates, H. L.]] (2010). ''The Image of the Black in Western Art: From the "Age of Discovery" to the Age of Abolition: artists of the Renaissance and Baroque'', United Kingdom: Belknap Press of Harvard University Press, [https://books.google.com/books?id=AK_mZsynJ6IC&dq="Adoration+of+the+Magi"+Jan+Mostaert+Rijksmuseum&pg=PA53 google books] *Konowitz, Ellen. "Dirk Vellert and the Master of the Lille Adoration: Some Antwerp Mannerist Paintings Reconsidered." ''Oud Holland'', vol. 109, no. 4, 1995, pp.&nbsp;177–190, [https://www.jstor.org/stable/42711510 JSTOR]. Accessed 20 Dec. 2020. *Leeflang, Micha. "Joos Van Cleve's "Adoration of the Magi" in Detroit: Revealing the Underdrawing," ''Bulletin of the Detroit Institute of Arts'' 82, no. 1/2 (2008): 60-75. Accessed January 3, 2021. [https://www.jstor.org/stable/23183284 JSTOR] *Orth, Myra D. "Antwerp Mannerist Model Drawings in French Renaissance Books of Hours: A Case Study of the 1520s Hours Workshop." ''The Journal of the Walters Art Gallery'' 47 (1989): 61-90. Accessed December 31, 2020. [https://www.jstor.org/stable/20169052 JSTOR] *[[James Snyder (art historian)|Snyder, James]]. ''Northern Renaissance Art'', 1985, Harry N. Abrams, {{ISBN|0136235964}} *Wisse, Jacob, "[https://www.metmuseum.org/toah/hd/nman/hd_nman.htm Northern Mannerism in the Early Sixteenth Century]", In Heilbrunn Timeline of Art History. New York: The Metropolitan Museum of Art, 2002 *Van Den Brink, Peter. "A Shattered Jigsaw Puzzle: On a Partly Reconstructed Altarpiece by the Master of the Antwerp Adoration", ''Wallraf-Richartz-Jahrbuch'' 68 (2007): 161-80, accessed December 31, 2020. [https://www.jstor.org/stable/24666605 JSTOR] *P. van den Brink, ''Extravagant!. A forgotten chapter of Antwerp painting 1500–1530'', exhibition catalogue, Antwerp, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, 15 October – 31 December 2005; Maastricht, Bonnefantenmuseum, 22 January – 9 April 2006 {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Сликари од 16 век]] [[Категорија:Ранофламански сликари]] [[Категорија:Уметнички правци]] [[Категорија:Северна ренесанса]] 6p3xj503l5ypylihdge562d278jqrqy 5648457 5648456 2026-10-21T10:45:23Z Тиверополник 1815 5648457 wikitext text/x-wiki [[File:1517_Triptychon_mit_Königsanbetung_und_alttestamentarischen_Szenen_anagoria.jpg|мини|340x340пкс| Мајсторот на „Поклонението на фон Гроте“, ''„Поклонувањето на мудреците на'' Фон Грут, со „''кралот Давид како ги прима пратениците од дванаесетте племиња''“, а десно ''„Царицата од Саба пред Соломон“'']] [[File:Jan_van_Doornick_-_The_Marriage_of_the_Virgin_-_29-1929_-_Saint_Louis_Art_Museum.jpg|мини|Јан ван Дорнике, ''„Свадба на девица“'', Музеј на уметност во Сент Луис]] '''Антверпенскиот маниризам''' — [[маниризам]] кој се однесува на стилот на група, во голема мера анонимни сликари активни во [[јужна Холандија]], главно во [[Антверпен]], приближно во првите три децении на 16 век. Движењето го означува крајот на [[Ранофламанско сликарство|раното холандско сликарство]] и раната фаза во [[Холандско и фламанско ренесансно сликарство|холандското и фламанско ренесансно сликарство]]. Стилот немал никаква врска со италијанскиот [[маниризам]], на кој најчесто му претходел неколку години, но името сугерира дека претставувал реакција на „класичниот“ стил на [[Ранофламанско сликарство|претходните фламански сликари]],<ref name="Janson">{{Наведена книга|url=http://www.abramsbooks.com|title=History of Art|last=Janson|first=H.W.|last2=Janson, Anthony F.|publisher=[[Harry N. Abrams, Inc.]]|year=1997|isbn=0-8109-3442-6|edition=5th, rev.|location=New York}}</ref><ref name="Snyder, 402">Snyder, 402</ref> исто како што италијанските маниристи реагирале на, или се обидувале да одат подалеку, од класицизмот на уметноста [[Висока ренесанса|од високата ренесанса]]. Стилот на манеристите од [[Антверпен]] е секако „маниризиран“ и „се карактеризира со вештачка елеганција. Нивните слики обично прикажуваат издолжени фигури позирани во афектирани, извиткани пози, шарени украсни костими, развеани драперии, [[италијанска архитектура]] украсена со гротескни орнаменти и преполни групи фигури...“.<ref>Konowitz, p. 180</ref> Џозеф Кернер забележил „одбивно чувство на чудност во уметноста во Антверпен, на егзотика и на субјектот и на средствата... што се преобразува нелокализирано на друго место“. [[File:Antwerpener_Meister_002.jpg|мини|290x290пкс| ''Поклонувањето на мудреците'' од анонимен манирист од Антверпен]] Темата „Поклонувањето на мудреците“ била особено омилена, бидејќи им дозволувала на уметниците да се ослободат од преокупацијата со орнаменти и симулацијата и имитацијата на луксузни производи.<ref>Elizabeth A. H. Cleland, ''Grand Design: [[Pieter Coecke van Aelst]] and Renaissance Tapestry'', Metropolitan Museum of Art, 6 October 2014</ref> [[Мудреци од исток|Библиските мудреци]] биле сметани и за [[Светец заштитник|светци-заштитници]] на патниците и трговците, што било релевантно за клиентелата на сликарите во она што станало главно седиште на Европа за меѓународна трговија, во „метеорскиот подем“ по 1501 година, кога првите азиски товари биле истоварени од португалски бродови. Темата за богати стоки кои пристигнуваат од далечни и егзотични делови на светот имала природна привлечност кај трговските купувачи од [[Антверпен]], голем дел од нив самите биле странци. Голем број на уметници од цела [[Холандија]] и пошироко се преселиле во градот за да имаат корист од бумот, кој довело до големи работилници „кои прераснаа во производствени линии“ и големо зголемување на количината на произведена уметност, но исто така и до пад на квалитетот; ова е особено забележливо кај помалите личности групирани под овој термин. Многу помали дела биле создавани без нарачки, за продажба од излози на продавници, на саеми или на трговци, наместо за индивидуална нарачка, што е показател за растечки тренд во холандското сликарство. Антверпенскиот ''Панд'' претставувал [[Саем|трговски саем]] кој траел шест недели, каде што голем број на сликари продавале дела, а најновите идеи биле разменувани и ширени.<ref>Ainsworth, 36–37, 314; Koerner, 48</ref> Иако понекогаш се споменува како „подтермин „Антверпенски маниризам“ како дел од „Северниот маниризам во почетокот на 16 век“, движењето е подобро разграничено од [[Северен маниризам|Северниот маниризам]] од подоцнежниот век, кој се развил од италијанскиот [[маниризам]]. Постоел многу мала постојаност меѓу двата, при што северниот маниризам се развил во Холандија дури по пауза од околу педесет години откако манеризмот во Антверпен опаднал во 1530-тите, и по следниот стилски бран на [[Романизам (сликарство)|романизмот]], под силно влијание на италијанското сликарство, како што се гледа во подоцнежните дела на [[Јан Госарт]]. == Име == [[File:Meester_van_de_Aanbidding_te_Lille_-_Drieluik_met_de_Aanbidding_der_koningen,_de_Aanbidding_der_herders_en_de_Rust_op_de_vlucht_naar_Egypte_-_1959_(OK)_-_Museum_Boijmans_Van_Beuningen.jpg|мини| ''Мајсторот на „Лилското поклонение''“ [[триптих]] на ''Поклонувањето на мудреците'', музеј Бојманс Ван Беунинген, [[Ротердам]]]] Терминот ''„Антверпенски маниеристи“'' првпат бил употребен во 1915 година од Макс Јакоб Фридлендер во неговото дело ''„Антверпенските маниеристи од 1520 година“'', во кое тој направил прв обид да стави ред во растечкиот број дела од Холандија кои биле каталогизирани под „името на срамот 'pseudo- Herri met de Bles '“ (обично денес „''Псевдо-Блес''“ или „''Псевдо-Блези''ус“).<ref name="max">Max J. Friedländer: Die Antwerpener Manieristen von 1520. In: Jahrbuch der königlich preußischen Kunstsammlungen 36, 1915, p. 65–91, p. 65 {{In lang|de}}</ref> Фридлендер го користел терминот Антверпенски маниризам како синоним за „Антверпенски стил“.<ref>Kolder Weij, Hermesdorf, Huvenne:.. The painting of the Low Countries, Part 1. Amsterdam University Press, 2006, p. 174</ref> Иако ја додал местоположбата „Антверпен“ за да ги именува уметниците и ги сместил во годината 1520, Фридлендер јасно ставил до знаење дека нема намера да ја ограничи групата строго на Антверпен и временскиот период на околу 1520 година, иако бил на мислење дека повеќето од делата „псевдо-Блес“ потекнуваат од Антверпен и работилниците во Антверпен.<ref>Max J. Friedländer, 1915, p. 66</ref> Фридлендер ги сместил делата што ѝ се припишуваат на групата во временски период помеѓу 1500 и 1530 година.<ref>Max J. Friedländer, 1915, p. 86</ref> И покрај името Антверпенски маниризам, стилот не бил ограничен само на Антверпен. Стилот се проширил и на север од Франција и Северна Холандија.<ref>Wisse; Snyder, 401</ref><ref name=cod>[https://www.codart.nl/guide/agenda/extravagant-antwerpse-schilderijen-voor-de-europese-markt-1500-1525 ExtravagAnt! Antwerp pictures for the European market 1500–1525] at Codart</ref> == Уметници == [[File:Jan_de_Beer_(Attr.)_-_The_Nativity.jpg|десно|мини|252x252пкс| ''„Христовото Рождество“'' од Јан де Бер, 1515–1525.]] Иако биле направени обиди да се распознаат индивидуалните уметници кои биле дел од ова движење, поголемиот дел од сликите сè уште се припишуваат на анонимни мајстори бидејќи сликите не биле потпишани. Оваа анонимност придонела за недостаток на знаење или популарност на нивните дела. Само мал дел од делата се припишани. На изработувачите на олтарските слики не им се дадени имиња врз основа на какво било надворешно знаење за делата, како што се натпис, претходен сопственик, местото каде што се чувало или датум пронајден на делото. Овде спаѓаат Псевдо-Блес, Мајсторот на Поклонението на фон Грут, Мајсторот на Амиен, Мајсторот на Поклонението во Антверпен и Мајсторот од 1518 година. Делата што не можат директно да се припишат на именуван мајстор се припишуваат на ''Анонимен манерист од Антверпен''. Мајсторот на Лилското поклонение е нова фигура, првпат предложена во 1995 година.<ref>Konowicz, throughout</ref> Постојат докази дека некои работилници развиле поделба на трудот, при што различни уметници се специјализирале за фигури, пејзажи или архитектонски позадини, и ја делеле работата на одредена слика меѓу себе, како и различни работилници специјализирани за една или две теми. Композициите често биле копирани, повторувани или приспособувани; на пример, познати се најмалку шест варијанти на триптих композицијата „ ''Поклонувањето на мудреците''“ од Јос ван Клив и неговата работилница, иако значително се разликуваат по големина, при што ширината на средипниот панел се движи од 56 до 93.&nbsp;см.<ref>Leeflang, 63</ref> Можно е да се распознаат некои од уметниците. Јан де Бер, Јан де Молдер, мајсторот од 1518 година (веројатно Јан Мертенс или Јан ван Дорнике) и Адриен ван Овербеке се некои од познатите уметници кои се сметаат за манеристи од Антверпен. Раните слики на Јан Госерт и Адријен Исенбрант (во [[Брухе|Бриж]] ) исто така покажуваат карактеристики на стилот. Сликите комбинираат стилови од [[Ранофламанско сликарство|раниот холандски]] и [[Северна ренесанса|северниот ренесансен период]], а во истите композиции се вклучени и фламанската и италијанската традиција..<ref> {{ cite encyclopedia | encyclopedia=Winkler Prins encyclopedia| edition=8 | year=1975 | article=Maniëristen, Antwerpse }}</ref><ref name="Wisse">Wisse</ref> Посебен проблем е што Антверпен бил многу лошо погоден од [[Иконоборско востание|иконоборското востание]] од 1566 година, кога голем дел од олтарските фигури во црквите биле уништени од иконоборци. Некои од нив се документирани и веројатно многу биле потпишани, што би помогнало многу во припишувањето на претежно помалите слики кои се зачувани; тие несомнено сè уште биле во приватни куќи. Ограбувањето на Антверпен од 1576 година, од страна на неплатени шпански трупи, предизвикало многу понатамошно уништување. [[File:Master_of_the_Antwerp_Adoration_(and_workshop)_-_The_Holy_Family_with_Two_Saints_-_Google_Art_Project.jpg|мини|''Мајсторот на „Антверпенското поклонение“'' (и работилница), ''Светото семејство со двајца светци'', {{Околу|1520}}]] На други места во Холандија, уметници во големата работилница на Корнелис Енгебрехтц. во [[Лајден]] се смета дека го влечеле својот неволен учител во маниристичка насока, и барем екстравагантната облека и архитектонските поставки се гледаат во инаку поцврсто заснованите дела на Мајсторот од Делфт и во [[Харлем]] на Јан Мостерт. Работилницата на Јос ван Кливе од Антверпен (веројатно првично германска) би можела да работи во овој стил, како и во други.<ref>Snyder, 412-418; Leeflang, 63</ref> == Теми и стил == Антверпенските маниристи најчесто прикажувале религиозни тематики, кои вообичаено биле толкувани на поповршен начин од фламанските уметници од претходниот век, во прилог на пофлуидна форма и изобилство од прецизно изработени детали..<ref name="bex">[http://www.openbaarkunstbezit.be/sites/default/files/tijdschrift/pdf/OKV1965/Meester%20van%20de%20Antwerpse%20Aanbidding%20-%20De%20Aanbidding.pdf "H. Bex-Verschaeren" "Meester van de Antwerpse aanbidding] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160826024122/http://www.openbaarkunstbezit.be/sites/default/files/tijdschrift/pdf/OKV1965/Meester%20van%20de%20Antwerpse%20Aanbidding%20-%20De%20Aanbidding.pdf |date=2016-08-26 }}", in: Openbaar Kunstbezit, 1965 {{In lang|nl}}</ref> Иако еден научник ја опишал етикетата на Фридландер како „апсолутно неефикасна како стилски лидер“, постојат заеднички карактеристики. Нивниот „суштински доцен готски стил се карактеризира со калиграфски комплицирани композиции населени со издолжени, театарски облечени фигури оживеани со неверојатни пози и повторувачки гестови“. Според Џејмс Снајдер, „Стилот на сликарството во Антверпен го карактеризира рецептивноста, а не оригиналноста, што резултира со мешавина од модови кои се речиси невозможни за сортирање... Со малку труд, може да се распознаат неколку основни тенденции, меѓу кои селективен еклектицизам и архаизам во однос на стилот, маниризам во однос на вкусот и специјализација во темата.“ [[File:Meester_van_1518_(actief_eerste_kwart_16e_eeuw)_Triptiek_van_de_abdij_van_Dielegem_KMSKB_29-01-2019.JPG|мини| Мајстор од 1518 година, триптих со ''Воскресението на Лазар'', ''Тајната вечера'' и [[Марија Магдалена]] со [[дарителски портрет]]]] Композициите обично вклучуваат архитектонски урнатини. Архитектурата првично е готска, но подоцнежните ренесансни мотиви стануваат доминантни.<ref name="am">''De schilderkunst der Lage Landen: De Middeleeuwen en de zestiende eeuw'', Amsterdam University Press, 2006, p. 172-175 {{In lang|nl}}</ref> „Античкиот“ стил се појавил во сликите кога во [[Ниски Земји|Ниските Земји]] речиси и да не постоеле направени примери, ниту пак урнатини од римската архитектура. Манеристичките сликари покажуваат многу малку докази дека ја посетиле Италија (каде што [[Јан Госерт]] бил во 1508–09 година), а нивната идеја за стилот ''„ала антика“'' мора да е изведена од италијански графики, а понекогаш и цртежи. Во овој период, сликарите или другите уметници биле вообичаени дизајнери на згради, особено на нивните украси, и сè до судскиот спор во [[Утрехт]] во 1543 година, на мајсторите-ѕидари им било забрането да го прават тоа таму со ограничувања на [[Трговски еснаф|еснафите]]. [[File:Pseudo-blesius-adoracion_reyes-prado.jpg|мини| Поклонувањето на мудреците, со лево ''Кралот Давид како ги прима емисарите на дванаесетте племиња'', а десно ''Царицата од Сава пред Соломон'', {{Околу|1515}}, доделено на „Псевдо-блесиус“, [[Прадо]].<ref>[https://www.museodelprado.es/en/the-collection/art-work/the-adoration-of-de-magi-king-david-receiving-the/2eb53b52-8511-4639-a5ec-31a60c530373 Prado note]</ref>]] Фантастичните и егзотични костими кои ги носеле многу ликови веќе биле карактеристика на [[Ранофламанско сликарство|ранофламанското сликарство]] во претходниот век, а [[Мудреци од исток|библиските мудреци]] и нивната придружба претставувале една од најтипичните поставки за ова. Се смета дека тие делумно произлегуваат од театарски контексти, како што се ''[[жива слика]]'' во кралските настапи и други паради, кои од уметниците честопати се барало да ги дизајнираат.<ref name="Ainsworth, 260">Ainsworth, 260</ref> Друго влијание била посетата на византискиот цар [[Јован VIII Палеолог]] и неговата придружба од 700 луѓе на сцената во [[Ферара]] на Фирентскиот собор во 1438 година. Тие биле нацртани од [[Писанело]] и други, а цртежите биле копирани низ цела Европа. Стилската шапка на царот, со долг зашилен врв напред, што се гледа на [[Медал на Јован VIII Палеолог|Медалот на Јован VIII Палеолог]], била особено популарна, а варијанти се појавуваат во добар дел од сликите на мудреците (како на некои прикажани овде). Големите костими биле употребени и за прикривање на недостатоците во цртежот на фигурите на уметниците, кои инаку би ги откриле комплицираните пози. Уметниците го сакале „хроматското“ боење, како што станувало современо во Италија, а ''coleur changeante'' преминува помеѓу боите во ткаенините, имитирајќи свила (наречена cangiante во Италија).<ref name="Ainsworth, 260"/> Композициските елементи, особено фигурите, често се земаат од надворешни извори, особено графики, но исто така и цртежи кои се смета дека се разменувале во рамките на, а можеби и помеѓу работилниците: „Така, групите во позадина се повторуваат бесконечно, истите фигури исполнуваат различни празни агли, а стандардните пози одговараат на голем број на барања“. Графиконите на [[Албрехт Дирер]] биле најчестиот лесно проследлив извор. Стилот на дрворез, исто така, влијаел врз видот на [[подцртање]] откриено со специјалната фотографија, „екстремно детално подцртање со сложен систем на засенчување (шрафирање и вкрстено шрафирање) и широки, виткани контурни линии“. Ова понекогаш се опишува како употреба на „конвенцијата за дрворез“ или „изглед на дрворез“. Иако „деталното цртање под конвенцијата за дрворез изгледа трудоинтензивно, тоа го поедноставил процесот на производство и заштедило на трошоци“.<ref>Leeflang, 66</ref> Освен Поклонувањето на мудреците, многу од панелите или триптихите создадени од манеристите од Антверп ги прикажуваат главните настани од животот на Христос, вклучувајќи го и Рождеството Христово и Распетието. Поголемите триптихски олтарски слики за црквите можеби имаат неколку мали сцени на задната страна од шарнирните крила, давајќи го „затворениот поглед“ кој се прикажувал поголемиот дел од времето, при што крилата биле отворени само можеби во недели или празници (или за посетителите со мала уплата на сакристанот ). == Цртежи и минијатури == Може да се покаже дека голем број високо завршени цртежи во антверпенски стил, веројатно копии од слики, биле употребени како основа за минијатури во [[Илуминиран ракопис|илуминирани ракописни]] [[часослов]]и направени во Франција, веројатно околу [[Тур]], од страна на таканаречената „Работилница за часослови од 1520-тите“. Во исто време, постојаниот стил на илуминација Гент-Бриж имал мало влијание врз француските ракописи. <gallery widths="200px" heights="160px"> File:Jan_de_Beer_-_Martyrdom_of_St._Sebastian.jpg|алт=Jan de Beer, Martyrdom of Saint Sebastian| Јан де Бир, Мачеништвото на свети Севастијан File:Adriaen_van_Overbeke_-_Tryptich_of_crucifixion_with_scenes_of_the_carrying_of_the_cross_and_the_resurrection.jpg|алт=Adriaen van Overbeke Triptych of the crucifixion, Maagdenhuis, Antwerp| Адријан ван Овербеке ''Триптих на распнувањето'', Магденхуис, Антверпен </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Извори == * [[Maryan Ainsworth|Ainsworth, Maryan Wynn]] et al., ''From Van Eyck to Bruegel: Early Netherlandish Paintings in the Metropolitan Museum of Art'', 2009, Metropolitan Museum of Art, 2009. {{ISBN|0-8709-9870-6}}, [https://books.google.com/books?id=0nXPFSisM_gC google books] *Kavaler, Ethan Matt, in [[Maryan Wynn Ainsworth|Ainsworth, Maryan Wynn]] (ed), ''Man, Myth, and Sensual Pleasures: Jan Gossart's Renaissance : the Complete Works'', 2010, Metropolitan Museum of Art, {{ISBN|1588393984}} 9781588393982, [https://books.google.com/books?id=3aikaSu3tokC fully online] *[[Joseph Koerner|Koerner, Joseph Leo]], "The Epihany of the Black Magus Circa 1500" in, Bindman, D., [[Henry Louis Gates Jr.|Gates, H. L.]] (2010). ''The Image of the Black in Western Art: From the "Age of Discovery" to the Age of Abolition: artists of the Renaissance and Baroque'', United Kingdom: Belknap Press of Harvard University Press, [https://books.google.com/books?id=AK_mZsynJ6IC&dq="Adoration+of+the+Magi"+Jan+Mostaert+Rijksmuseum&pg=PA53 google books] *Konowitz, Ellen. "Dirk Vellert and the Master of the Lille Adoration: Some Antwerp Mannerist Paintings Reconsidered." ''Oud Holland'', vol. 109, no. 4, 1995, pp.&nbsp;177–190, [https://www.jstor.org/stable/42711510 JSTOR]. Accessed 20 Dec. 2020. *Leeflang, Micha. "Joos Van Cleve's "Adoration of the Magi" in Detroit: Revealing the Underdrawing," ''Bulletin of the Detroit Institute of Arts'' 82, no. 1/2 (2008): 60-75. Accessed January 3, 2021. [https://www.jstor.org/stable/23183284 JSTOR] *Orth, Myra D. "Antwerp Mannerist Model Drawings in French Renaissance Books of Hours: A Case Study of the 1520s Hours Workshop." ''The Journal of the Walters Art Gallery'' 47 (1989): 61-90. Accessed December 31, 2020. [https://www.jstor.org/stable/20169052 JSTOR] *[[James Snyder (art historian)|Snyder, James]]. ''Northern Renaissance Art'', 1985, Harry N. Abrams, {{ISBN|0136235964}} *Wisse, Jacob, "[https://www.metmuseum.org/toah/hd/nman/hd_nman.htm Northern Mannerism in the Early Sixteenth Century]", In Heilbrunn Timeline of Art History. New York: The Metropolitan Museum of Art, 2002 *Van Den Brink, Peter. "A Shattered Jigsaw Puzzle: On a Partly Reconstructed Altarpiece by the Master of the Antwerp Adoration", ''Wallraf-Richartz-Jahrbuch'' 68 (2007): 161-80, accessed December 31, 2020. [https://www.jstor.org/stable/24666605 JSTOR] *P. van den Brink, ''Extravagant!. A forgotten chapter of Antwerp painting 1500–1530'', exhibition catalogue, Antwerp, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, 15 October – 31 December 2005; Maastricht, Bonnefantenmuseum, 22 January – 9 April 2006 {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Сликари од 16 век]] [[Категорија:Ранофламански сликари]] [[Категорија:Уметнички правци]] [[Категорија:Северна ренесанса]] jt4wvf5jij77z72121c6y20y9v4i1j6 Pittura infamante 0 1404163 5648458 5645223 2026-10-21T10:50:57Z Тиверополник 1815 5648458 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Jean_Dodal_Tarot_trump_12.jpg|десно|мини| Се смета дека „Обесениот човек“ од шпиловите [[тарот-карти]] е типичен пример за {{Јаз|it|pittura infamante}}, иако ниедна не е зачувана]] [[File:Pitturainfamantesketch.jpg|десно|мини| Подготвителни цртежи за {{Јаз|it|pittura infamante}} од Андреа дел Сарто]] [[File:Schandbild.jpg|десно|мини| Германски {{Јаз|de|{{ill|Schandbild|de}}}} (околу 1490)]] '''{{Јаз|it|Pittura infamante}}''' ([[Италијански јазик|италијански]] за „клеветнички портрет“; множина {{Јаз|it|pitture infamanti}}) — жанр на клеветничко [[сликарство]] и [[Релјеф (вајарство)|релјеф]], вообичаен во [[Италијанско ренесансно сликарство|ренесансна Италија]] во градовите-држави во [[Северна Италија]] и [[Средна Италија]] за време на [[треченто]]то, [[кватроченто]]то и [[чинквеченто]]то. Популарни теми на {{Јаз|it|pitture infamanti}} вклучуваат [[Велепредавство|предавници]], [[Кражба|крадци]] и оние кои се виновни за [[Стечај|банкрот]] или јавна измама, често во случаи кога не постоел достапен правен лек. Нарачано од владите на [[Град-држава|градовите-држави]] и изложено во јавни центри, {{Јаз|it|pitture infamanti}} биле и форма на „општинска правда“ (или „ [[форензичка уметност]]“) и медиум за внатрешни политички борби. Според Самуел Еџертон, жанрот почнал да опаѓа токму кога почнал да се смета за форма на уметност, а не за лик; моќта на жанрот произлегувала од феудален [[етички код]], каде што срамот бил една од најзначајните општествени казни. Како таква, {{Јаз|it|pittura infamante}} има свои корени во доктрините на {{Јаз|la|[[pheme|fama]]}} и {{Јаз|la|[[infamia]]}} во античкото [[Римско граѓанско право|римско право]]. == Приказ == ''Питура инфаманте'' можело да се појават на кое било јавно место, но некои места биле почесто украсени со нив; на пример, надворешноста на првиот кат од [[Национален музеј „Барџело“|Барџело]] (првично касарна и затвор, денес уметнички музеј) периодично содржела бројни, во природна големина, {{Јаз|it|pittura infamante}} [[Фрескопис|фрески]]. Фирентинскиот закон барал од подеста да се насликаат такви карикатури, придружени со усно распознавање на оние кои се обвинети за [[непочитување на судот]] за финансиски прекршоци (лош долг, банкрот, измама, [[фалсификување]] итн.). {{Јаз|it|Pitture infamanti}} биле многу почести во [[Република Фиренца]] отколку во [[Италијански град-држави|автократските градови-држави]], чии владетели честопати ги сметале за извори на „лош углед“. == Теми == Вообичаени теми на ''Питура инфаманте'' – кои имале за цел да бидат понижувачки – вклучуваат прикажување на субјектот како носи [[Митра (одежда)|митра]], виси наопаку или е во присуство на нечисти животни како [[свињи]] или [[магариња]] или оние што се сметаат за зли како змиите; ''Питура инфаманте'' исто така би содржело и натписи во кои се наведени прекршоците на субјектот. {{Јаз|it|Pitture infamanti}} можело да потекнуваат како поповолни прикази, само за да се преобразат откако субјектот ќе падне во немилост. == Слики == {{Јаз|it|Pitture infamanti}} секогаш прикажувале мажи, а никогаш жени, и генерално прикажувале мажи од повисоката класа (кои најмногу би изгубиле од [[нарушување на карактерот]]). Самиот чин на бесење бил исто така значаен, бидејќи на богатите криминалци генерално им била дадена привилегијата да обезглават наместо да бесат; бесењето било срамно и во религиозни контексти (на пр. [[Јуда Искариот|Јуда]]). [[топос|Топосот]] на {{Јаз|la|[[mundus inversus]]}} („превртениот свет“) често се поврзува со комедија и понижување. Познати уметници кои ја насликале {{Јаз|it|pittura infamante}} фреските ги вклучуваат [[Андреа дел Кастањо]], [[Сандро Ботичели]] и [[Андреа дел Сарто]]. Нема преживеани примери на фрески со {{Јаз|it|pittura infamante}}, но современите извори сугерираат дека тие биле светло обоени. Детални описи на {{Јаз|it|pitture infamanti}} во примарните извори се ретки. Сепак, многу малку подготвителни цртежи се зачувани, а се смета дека „Обесениот човек“ од [[тарот-карти]]те наликува на архетипската {{Јаз|it|pittura infamante}} тема, бидејќи тарот картите за прв пат биле произведени во северна Италија во 1440-тите. == Записи == Документарен доказ за {{Јаз|it|pittura infamante}} надвор од Италија е поретко, но постои. На пример, записите ја потврдуваат употребата на „голем број на непријатни слики“ насликани на платна за време на [[Стогодишна војна|Стогодишната војна]] и владеењето на [[Луј XI|кралот Луј XI]] од [[Франција]], а – подоцна – и во [[Англија]] и северна [[Германија]]. {{Јаз|it|Pitture infamanti}} биле контрапункт на друга современа форма на секуларен, целосен портрет: {{Јаз|it|[[uomini famosi]]}} („славни мажи“) или {{Јаз|it|[[uomini illustri]]}} („славни луѓе“), кои прикажувале фигури од [[Стар завет|Стариот завет]] или [[антика]]та во позитивен контекст, генерално во внатрешноста на приватни или граѓански згради како морални примери. == Субјекти на {{Јаз|it|pittura infamante}} == === Болоња === * [[Конрад фон Ландау]], насликан на ѕидовите на [[Болоња]] за предавство; како одговор на тоа, Ландау ја создал својата сопствена {{Јаз|it|pittura infamante}} на седлото на неговиот коњ, прикажувајќи ги местните политичари обесени наопаку за нозете во раката на џиновска курва. === Фермо === * Риналдо да Монтеверде, папскиот гувернер на [[Фермо]], „стана жртва на понижувачка народна правда“ во форма на ''pittura infamante''. === Фиренца === * [[Николо Пичинино]], во [[Палацо дела Сињорија]] во 1428 година,<ref name="Caferro3202">{{harvnb|Caferro|2006|pp=320}}</ref> бил прикажан како виси наопаку, обесен за нозете;<ref name="Hudson62">{{harvnb|Hudson|2006|pp=6}}</ref> сликата била отстранета во април 1430 година.<ref name="Hudson62" /><ref>{{harvnb|Wegener|1993|pp=144}}</ref> Бесењето наопаку за едната нога било вообичаена тема за {{lang|it|pitture infamanti}} на [[Кондотјер|кондотиерите]] кои ја менувале страната. * Осумте заговорници од [[Заговорот Паци|Заговорот на Паци]], насликани на ѕидот над [[Догана]]та (царинарницата), биле дело на [[Сандро Ботичели]], нарачано од Магистратот (Ото ди гвардија е балија) во 1478 година; сликата била видлива од [[Палацо Векио]] сè до нејзиното отстранување во 1494 година.<ref>{{harvnb|Hegarty|1996|pp=267}}</ref> * Ридолфо ди Камерино, „предавник на Светата [[Мајка Црква]], народот ({{lang|it|popolo}}) и комуната на Фиренца и на сите нејзини сојузници“, бил насликан наопаку, обесен за левата нога на фасадата на Канцеларијата за исплата на војската, со [[Сирена (митологија)|сирена]] од левата и [[василиск]] од десната страна, додека носел бискупска [[митра]] (околу 13 октомври 1377 година). * Родолфо II да Варано, кој [[Дезертерство|преминал]] на страната на папата за време на [[Војната на осумте светци]], бил прикажан обесен за вратот на [[ѓавол]]от.<ref>{{harvnb|Caferro|2006|pp=193}}</ref> === Милано === * Релјефи на [[Фридрих I Барбароса|Фридрих Барбароса]] и Беатриса Бургундска поставени на Порта Романа и Порта Тоса, Милано. == Наводи == {{наводи}} == Извори == *Antal, Frederick. 1947. ''Florentine Painting and Its Social Background. The Bourgeois Republic before Cosimo de' Medici's Advent to Power: Fourteenth and Early Fifteenth Centuries.'' Kegan Paul. *Caferro, William. 2006. ''John Hawkwood: An English Mercenary in Fourteenth Century Italy.'' Baltimore: Johns Hopkins University Press. {{ISBN|0-8018-8323-7}} *Dean, Trevor. 2000. ''The Towns of Italy in the Later Middle Ages.'' Manchester University Press. {{ISBN|0-7190-5204-1}} *Edgerton, Samuel Y. 1980. "Icons of Justice." Past and Present, 89: 23–38. *Edgerton, Samuel Y. 1985. ''Pictures and Punishment. Art and Criminal Prosecution during the Florentine Renaissance.'' Ithaca, New York: Cornell University Press. *Garberti, M. Preceruti. 1974. ''Il Castello Sforzesco. Le raccolte artistiche: Pittura e sculptura.'' Milan. *Gardner, Julian. 1987. "An Introduction to the Iconography of the Medieval Italian City Gate." Dumbarton Oaks Papers, 41: 199–213. *Hegarty, Melinda. 1996. "Laurentian Patronage in the Palazzo Vecchio: The Frescoes of the Sala dei Gigli." The Art Bulletin, 78(2): 265–285. *Hudson, Hugh. 2006. "The Politics of War: Paolo Uccello’s Equestrian Monument for Sir John Hawkwood in the Cathedral of Florence." Parergon 23: 1–33. *Mills, Robert. 2005. ''Suspended animation: pain, pleasure and punishment in medieval culture.'' Reaktion Books. {{ISBN|1-86189-260-8}} *Ortalli, Gherardo. 2015 [1979]. ''La pittura infamante. Secoli XIII-XVI.'' New edition. Rome: Viella. {{ISBN|978-88-6728-020-9}} *Wegener, Wendy J. 1993. "'That the practice of arms is most excellent declare the statues of valiant men': the Luccan War and Florentine Political ideology in paintings by Uccello and Castagno." ''Renaissance Studies'' '''7'''(2): 129–167. *Wieruszowski, Helene. 1944. "Art and the Commune in the Time of Dante." ''Speculum'', '''19'''(1): 14–33. {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Италијански зборови]] [[Категорија:Казни]] [[Категорија:Иконографија]] [[Категорија:Карикатура]] [[Категорија:Италијанска уметност]] t1awq8udyqb4m2zgnne9ilscxra48am Википедија:Уредувачки денови 2026/октомври 4 1404405 5648325 5648122 2026-10-20T18:46:21Z ForestShutter 126802 /* Список на учесници */ 5648325 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец октомври 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. == Изминати денови == === Видови на врбa во Македонија === [[Податотека:Salix alba Morton.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Видови на врбa во Македонија“]] На 1 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови на врбa во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на врба во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Видови врби во Македонија|Видови на врба во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Salix pentandra]] (Н)|[[Salix triandra]] (Н)|[[Salix purpurea]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:MartovskiSS|MartovskiSS]] | {{подреден список|[[Salix alpina]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник: Dangelovskibroz| Dangelovskibroz]] | {{подреден список|[[Salix retusa]] (Н)|[[Salix caprea]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Кирил Јовановски|Кирил Јовановски]] | {{подреден список|[[Salix herbacea]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:МихаилБРОЗ|МихаилБРОЗ]] | {{подреден список|[[Salix reticulata]] (Н)|[[Salix waldsteiniana]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:JanaBroz|JanaBroz]] | {{подреден список|[[Salix cinerea]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Сараброз|Сараброз]] | {{подреден список|[[Salix eleagnos]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Salix silesiaca]] (Н)|[[Salix appendiculata]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Реки во Нов Зеланд === [[Податотека:AS-rzeka-icon.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Реки во Нов Зеланд“]] На 6 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Реки во Нов Зеланд“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за реките во Нов Зеланд може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на реки во Нов Зеланд|Список на реки во Нов Зеланд]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Клута (река)]] (Н)|[[Фангануи (река)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Орети (река)]] (Н)|[[Ваитаки (река)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Матаура (река)]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Река Еглинтон]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Значајни американски ботанички илустратори === [[Податотека:Botanical_illustration_of_Lilium_superbum.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Значајни американски ботанички илустратори“]] На 8 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Значајни американски ботанички илустратори“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за значајните американски ботанички илустратори може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на американски ботанички илустратори|Список на американски ботанички илустратори]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Ен Кингсбери Волстонкрафт]] (Н)|[[Ема Хоман Тајер]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Маргарет Нилсон Армстронг]] (Н)|[[Клариса Мангер Беџер]] (Н)|[[Вилијам Пол Крилон Бартон]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Џозеф Мејсон (уметник)]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Дороти ван Дајк Лик]] (Н)|[[Елси Луиз Шо]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1840-ти и 1850-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1840-ти и 1850-ти години“]] На 13 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1840-ти и 1850-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1840-ти и 1850-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1840-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1850-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник: Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[1857 во книжевноста]] (П)}} |- | 2 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[1840 во книжевноста]] (П)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[1859 во книжевноста]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија === Драми на Тенеси Вилијамс === [[Податотека:Tennessee_Williams_NYWTS_(cropped).jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Драми на Тенеси Вилијамс“]] На 15 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Драми на Тенеси Вилијамс“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за драмите на Тенеси Вилијамс може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Тенеси Вилијамс|Драми на Тенеси Вилијамс]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Француска четврт (драма)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Скали за на покривот]] (Н)}} |- | 3 |[[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Десет блока на Камино Реал]] (Н)|[[Период на привикнување]] (Н)}} |- | 4 |[[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] |{{подреден список|[[Ќе се врати ли господинот Мериведер од Мемфис?]] (Н)|[[Орфеј во пеколот]] (Н)|[[Пролетна бура]] (Н)|[[Не е за славеите]] (Н)|[[Седумте слегувања на Миртл]] (Н)|[[Ноќта на игуаната]] (Н)|[[Трамвај наречен „Желба“]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Уметноста во 1860-ти и 1870-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1860-ти и 1870-ти години“]] На 20 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1860-ти и 1870-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1860-ти и 1870-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1860-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1870-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Уметноста во 1878 година]] (П)}} |- | 2 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[1860 во уметноста]] (П)|[[1861 во уметноста]] (П)}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Управни области во Шкотска === [[Податотека:Flag of Scotland.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Управни области во Шкотска“]] На 22 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Управни области во Шкотска“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за управните области во Шкотска може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Управни области во Шкотска|Управни области во Шкотска]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Претседатели на УНЕСКО === [[Податотека:Flag of UNESCO.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Претседатели на УНЕСКО“]] На 27 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Претседатели на УНЕСКО“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за претседателите на УНЕСКО може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Претседатели на УНЕСКО|Претседатели на УНЕСКО]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Позначајни кратери на Месечината === [[Податотека:Location of lunar crater humboldt.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Позначајни кратери на Месечината“]] На 29 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Позначајни кратери на Месечината“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за позначајните кратери на Месечианта може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на кратери на Месечината#Позначајни кратери|Список на кратери на Месечината]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|10]] dyaydz1h0oko4pktxxterlp56w2xtwh Сликање со мастило 0 1404517 5648294 5636649 2026-10-20T16:59:59Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648294 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Immortal in Splashed Ink.jpg|мини|Бесмртник во техниката „сликање со мастило“]]   '''Сликање со мастило''' (simplified Chinese: 水墨画) е вид на кинеско сликарство со четка и мастило кое користи преливи на [[Туш (мастило)|црно мастило]], како она што се користи во [[Калиграфија|источноазиската калиграфија]], во различни концентрации. Се појавило за време на [[Танг (династија)|династијата Танг]] во Кина (618–907) и ги поништило претходните, [[Реализам (уметност)|пореални]] техники. Типично е [[Еднобојност|монохроматски]], користејќи само нијанси на црна боја, со голем акцент на виртуозната четка и пренесувајќи го перцепираниот „дух“ или „суштина“ на субјектот наместо директна имитација. Сликањето со туш процветало од [[Сунг (династија)|династијата Сонг]] во Кина (960–1279) па наваму, како и во Јапонија откако било воведено од [[Зен|зен будистичките]] монаси во 14 век. Некои западни научници го делат кинеското сликарство (вклучувајќи го и сликањето со туш) на три периоди: времиња на претставување, времиња на изразување и историска ориентална уметност.<ref name="Max_Loehr">{{Наведена книга|title=The Period and Content of Chinese Painting-Collection of Essays from the International Symposium on Chinese Painting|last=Loehr|first=Max|date=1970|publisher=[[National Palace Museum]]|location=Taipei|pages=186–192 and 285–297|author-link=Max Loehr}}</ref> Кинеските научници имаат свои ставови кои можат да бидат различни; тие веруваат дека современите кинески слики со туш се плуралистичко продолжение на повеќе историски традиции.<ref name="Hu_Zhiying">{{Наведена книга|title=New Literature-Reconstructing the Framework of a Poetic Art Theory and Its Significance|last=Zhiying|first=Hu|date=2007|publisher=Elephant Publisher House|isbn=9787534747816|location=[[Zhengzhou]]|pages=184–202|author-link=Hu Zhiying}}</ref> Во [[Кина]], [[Јапонија]] и, во помала мера, [[Кореја]], сликарството со мастило формирало посебна стилска традиција со различен збир уметници кои работеле во неа отколку од оние во другите видови сликарство. Особено во Кина тоа било џентлменско занимање поврзано со поезија и [[калиграфија]]. Честопати го создавала класат на научници - службеници или литерати, идеално илустрирајќи ја сопствената поезија и создавајќи ги сликите како подароции за пријатели или покровители, наместо да сликаат за пари. Во пракса, талентираниот сликар честопати имал предност во искачувањето по бирократската скала. Во Кореја, сликарите биле помалку сегрегирани и повеќе спремни да сликаат во две техники, како што е мешање на области со боја со монохроматско мастило, на пример при сликање на лицата на фигурите.<ref name="Gu2011">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ChyVgZMAiUoC&pg=PA99|title=A Cultural History of the Chinese Language|last=Gu|first=Sharron|date=22 December 2011|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-8827-8|pages=99–100|access-date=22 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805153747/https://books.google.com/books?id=ChyVgZMAiUoC&pg=PA99|archive-date=5 August 2021}}</ref><ref name="Kong2007">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=z-fAxn_9f8wC&pg=PA732|title=China: Five Thousand Years of History and Civilization|last=The Editorial Committee of Chinese Civilization: A Source Book, City University of Hong Kong|date=1 April 2007|publisher=City University of HK Press|isbn=978-962-937-140-1|pages=732–5|access-date=22 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20210729042529/https://books.google.com/books?id=z-fAxn_9f8wC&pg=PA732|archive-date=29 July 2021}}</ref> Вертикалниот висечки свиток бил класичен формат. Форматот на долгиот хоризонтален рачен свиток имал тенденција да се поврзува со професионалното сликарство во боја, но се користел и за литератско сликарство. И во двата формати, сликите генерално се чувале во ролна и се изнесувале за сопственикот да ги восхитува, честопати со мала група пријатели. Кинеските колекционери сакале да ги печатат сликите обично со црвена подлога за мастило. Понекогаш додавале песни или благодарни забелешки. Некои стари и познати слики се многу изобличени поради ова, царот Ќанлонг бил посебен престапник.<ref name="Yilong2015">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=zpDPDgAAQBAJ&pg=PA178|title=The History and Spirit of Chinese Art (2-Volume Set)|last=Yilong|first=Lu|date=30 December 2015|publisher=Enrich Professional Publishing Limited|isbn=978-1-62320-130-2|page=178|access-date=22 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20210729042529/https://books.google.com/books?id=zpDPDgAAQBAJ&pg=PA178|archive-date=29 July 2021}}</ref> Во [[Пределно сликарство|пределното сликарство,]] прикажаните сцени се типично имагинарни или многу лабави адаптации на вистински погледи. Стилот на планински пејзажи е убедливо најчест, честопати потсетувајќи на одредени области традиционално познати по својата убавина, од кои уметникот можеби бил многу оддалечен.<ref name="Kong2007" /> == Филозофија == [[File:Li_Cheng,_Luxuriant_Forest_among_Distant_Peaks.jpg|мини|300x300пкс| Кинески: Ли Ченг (919–967), ''Бујна шума меѓу далечните врвови'', мастило и светла боја на свила, димензии се 46,0 x 298,0 см, Кина од 10 век. колекција од Покраинскиот музеј Љаонинг.]] [[File:Mongyudowondo.jpg|мини|300x300пкс| Корејски, Ан Кјон, ''патување од соништата до земјата на цветовите од праски'', мастило со средна густина и светла боја на свила, димензии 106,5 x 38,7 см. 1447, Кореја. Колекција од Централната библиотека на Универзитетот Тенри.]] [[File:Hasegawa_Tohaku_-_Pine_Trees_(Shōrin-zu_byōbu)_-_right_hand_screen.jpg|мини|300x300пкс| Јапонски: Хасегава Тохаку (1539–1610), ''Екран со борови дрвја'', Десен панел од ''Шорин-зу биобу''. Мастило на хартија од Сјуан. Висина: 156,8см ширина: 356 см. 16 век, Јапонија. Сликата е прогласена за национално богатство.]] Источноазиските списи за естетиката генерално се доследни во тврдењата дека целта на сликањето со мастило не е едноставно да се репродуцира изгледот на субјектот, туку да се долови неговиот дух. За да наслика коњ, уметникот што слика со туш мора подобро да го прикаже неговиот темперамент отколку неговите мускули и коски. За да наслика цвет, не е потребно совршено да се усогласат неговите ливчиња и бои, но важно е да се пренесе неговата живост и мирис. Споредено е со подоцнежното западно движење на [[Импресионизам|импресионизмот]].<ref name="Gu2011" /> Исто така е особено поврзано со [[Зен|сектата Чан или Зен во будизмот]], која нагласува „едноставност, спонтаност и самоизразување“, и [[Таоизам|таоизмот]], кој нагласува „спонтаност и хармонија со природата“,<ref name="Perkins2013">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=KMQeAgAAQBAJ&pg=PA232|title=Encyclopedia of China: History and Culture|last=Perkins|first=Dorothy|date=19 November 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-93562-7|page=232|access-date=22 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805153814/https://books.google.com/books?id=KMQeAgAAQBAJ&pg=PA232|archive-date=5 August 2021}}</ref> особено кога се споредува со помалку духовно ориентираниот [[Конфуцијанство|конфучијанизам]].<ref name="Kong2007" /> Сликањето со мастило во Источна Азија долго време ги инспирира модерните уметници на Запад. Во својата класична книга ''„Композиција“'', американскиот уметник и едукатор Артур Весли Дау (1857–1922) го напишал следново за сликањето со мастило: „Сликарот... ставил на хартија што е можно помалку линии и тонови, доволно за да се почувствува формата, текстурата и ефектот. Секој допир со четката мора да биде исполнет со значење, а бескорисните детали да бидат елиминирани. Составете ги сите добри страни на таков метод и ќе ги добиете квалитетите на највисоката уметност“.<ref name="composition">{{Наведена книга|title=Composition|last=Dow|first=Arthur Wesley|date=1899}}</ref> Фасцинацијата на Дау со сликањето со мастилоне само што го обликувало неговиот сопствен пристап кон уметноста, туку и помогнаало да се ослободат многу американски модернисти од ерата, вклучувајќи ја и неговата студентка [[Џорџија О'Киф]], од она што тој го нарекувал пристап на „раскажување приказни“. Дау се стремел кон хармонични композиции преку три елементи: линија, сенка и боја. Тој се залагал за вежбање со четки и мастило од Источна Азија за да се развие естетска острина со линии и сенчење.<ref name="Kong2007" /> == Техника, материјали и алатки == Сликањето со мастило користи тоаталност и сенчење што се постигнуваат со менување на густината на мастилото, како со диференцијално местење на стапчето мастило во вода, така и со менување на оптоварувањето и притисокот на мастилото во еден потег со четката. Уметниците сликарство со мастило поминуваат години вежбајќи основни потези со четката за да го усовршат движењето на четката и протокот на мастило. Овие вештини се тесно поврзани со оние потребни за основно пишување со источноазиски знаци, а потоа и за калиграфија, која во суштина користи исто мастило и четки. Во раката на мајсторот еден единствен потег може да произведе значајни варијации во тоналитетот, од длабока црна до сребреносива боја. Така, во оригиналниот контекст, сенчењето значи повеќе од само аранжман на темно-светло. Тоа е основа за нијансата во тоналноста што се наоѓа во источноазиското сликарство со мастило и калиграфијата со четка и мастило.<ref name="Chinese brushwork">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/chinesebrushwork00kwod|title=Chinese brushwork in calligraphy and painting : its history, aesthetics, and techniques|last=Kwo|first=Da-Wei|date=October 1990|publisher=Dover|isbn=0486264815|location=Mineola, N.Y.|oclc=21875564|url-access=registration}}</ref> Откако ќе се нацрта еден потег, тој не може да се промени или избрише. Како резултат на тоа, сликањето со туш и мастило е технички тешка уметничка форма која бара голема вештина, концентрација и години со обука.<ref name="Yilong2015" /> Четирите богатства се сумирани во двојка од четири зборови: „{{Јаз|zh-Hant|文房四寶: 筆、墨、紙、硯}}" (Пинјин: {{Јаз|zh-Latn-pinyin|wénfáng sìbǎo: bǐ, mò, zhǐ, yàn}} ) „''Четирите бисери на студијата: Четка, Мастило, Хартија, Камен за мастило''“ од кинески научник-службеник или класа на литерати, кои се исто така неопходни алатки и материјали за источноазиското сликарство. === Четка === Најраната недопрена четка за мастило е пронајдена во 1954 година во гробницата на граѓанин од династијата [[Чу (држава)|Чу]] од периодот на завојуваните држави (475–221 [[Наша ера|п.н.е.]]), која се наоѓа на археолошко ископување {{Трансл|zh|Zuo Gong Shan 15}} во близина [[Чангша|на Чангша]]. Оваа примитивна верзија на четка за мастило што била пронајдена имала дрвено стебло и бамбусова цевка што го прицврстувала снопот коса на стеблото. Легендата погрешно го припишува пронајдокот на четката за мастило на подоцнежниот генерал [[Ќинг (династија)|Ќинг]] Менг Тјан.<ref name="Chinese brushwork" /> Сепак, на Шанг жадите, биле откриени траги од четка за пишување, за кои се претпоставува дека се темели на натписите од [[Коскено писмо|коските на пророштвото]]. Четката за пишување влегла во нова фаза на развој за време на [[Хан (династија)|династијата Хан]]. Прво, се појавил декоративниот занает на гравирање и вметнување на држачот за пенкала. Второ, зачувани се и некои списи за производство на четка за пишување. На пример, првата [[монографија]] за изборот, производството и функцијата на четката за пишување ја напишал Каи Јонг за време на династијата Источен Хан. Се појавила и посебната форма на „пенкало во облик на фиба“. Службениците во династијата Хан често го остреле крајот на четката и ја забодувале во косата или шапката за поголема погодност. Верниците честопати ставаат пенкало на главите за да покажат почит.<ref name="Chinese brushwork" /> За време на династиите [[Јуен (династија)|Јуен]] и [[Минг (династија)|Минг]], во Хуџоу се појавила група експерти за изработка на пенкала. Меѓу нив биле Ву Јунхуи, Фенг Јингке, Лу Венбао, Џанг Тианкси и други. Хуџоу е центар на кинеското производство на четки уште од династијата Ќинг. Во исто време, многу познати четки биле произведувани на други места, како што се четката Рујанг Лиу во покраината Хенан, четката Ли Дингхе во [[Шангај]] и Ву Јунхуи во покраината Џијангси.<ref name="Chinese brushwork" /> Четките за сликање со туш се слични на четките што се користат за калиграфија и традиционално се прават од бамбус со влакна [[Домашна коза|од коза]], [[Домашно говедо|говеда]], [[Коњ|коњи]], [[Волна|овци]], [[Зајак|зајаци]], [[Зајак|куни]], јазовец, [[Европски јазовец|елен]], [[Дива свиња|дива]] [[Дива свиња|свиња]] и [[волк]] . Влакната на четката се стеснети до фина точка, карактеристика што е витална за стилот на сликање со водено мастило.<ref name="Kong2007" /> Различните четки имаат различни својства. Мала четка од волчји влакна, која се стеснува кон фин врв, може да исцрта рамномерна и тенка линија со мастило (слично како перо). Голема четка од волна (една варијанта е позната како „голем облак“) може да задржи големо количество вода и мастило. Кога четката „голем облак“ ќе се спушти врз хартијата, таа испушта прелеан потег со мастило што опфаќа безброј нијанси, од сива до црна.<ref name="Yilong2015" /> === Мастило === Сликањето со мастило обично се прави на [[хартија Сјуан]] (кинеска) или [[хартија васи]] (јапонска хартија), кои се многу апсорбирачки и не се големи. [[Свила|Свилата]] се користи и во некои форми на сликање со мастило. Многу видови хартија Сјуан и {{Трансл|ja|washi}} не се погодни за мазно сликање како што тоа го прави хартијата за акварел. Секој потег со четката е видлив, па за секое „сликање“ во смисла на сликање во западен стил е потребна делумно димензионирана хартија. Производителите на хартија денес ги разбираат барањата на уметниците за поразновидна хартија и работат на производство на видови хартија што се пофлексибилни. Доколку се користи традиционална хартија, идејата за „сликање со мастило“ се однесува на техника влажно на влажно, нанесување црно мастило на хартија каде што веќе е нанесено посветло мастило или со брзо манипулирање со водено разредено мастило откако ќе се нанесе на хартијата со помош на многу голема четка. Кај сликите со испирање со мастило, како и во калиграфијата, уметниците обично ставаат мастило врз мастило за да добијат црно [[мастило]], но достапни се и подготвени течни мастила ({{Јапонски||墨汁|bokuju}} на јапонски). Повеќето мастило-стапчиња се направени од саѓи од [[Бор (дрво)|бор]] или масло во комбинација со [[туткал]]. Уметникот става неколку капки вода на мастило и го меша стапчето со кружни движења додека не се добие мазно, црно мастило со саканата концентрација. Подготвените течни мастила варираат во вискозитет, растворливост, концентрација итн., но генерално се посоодветни за вежбање кинеска калиграфија отколку за сликање. Самите мастилници понекогаш се богато украсени со [[Пределно сликарство|пејзажи]] или цвеќиња во [[Релјеф (вајарство)|релјеф]], а некои се обележани со злато.<ref name="Kong2007" /> === Хартија од Сјуан === Хартија од Сјуан првпат била развиена во Кина во првата деценија од 100 година од нашата ера. Пред овој изум, бамбусовите ткаенини и свилата се користеле како материјал за пишување. Неколку методи за производство на хартија се развиле низ вековите во Кина. Сепак, хартијата што се сметала за највредна била онаа од Џингсјан во покраината Анхуи. Хартијата Сјуан се одликувала со голема цврстина на затегнување, мазна површина, и чиста текстура, како и чист потег. Имала голема отпорност на гужвање, корозија, молец и мувла. Хартијата Сјуан имала посебен ефект на пенетрација на мастилото, кој не бил лесно достапен кај хартијата произведена во западните земји. Првпат се споменувал во древните кинески книги ''„Белешки за познати слики од минатото“'' и ''„Новата книга на Танг“'' . Првично се произведувала за време на [[Танг (династија)|династијата Танг]] во округот Џинг, кој бил под јурисдикција на префектурата Сјуан (Сјуанџоу), па оттука и името хартија Сјуан. За време на династијата Танг, хартијата често била мешавина од [[коноп]] (првото влакно што се користело за хартија во Кина) и влакна од [[дудинка]]. Материјалите што се користат во хартијата Сјуан се тесно поврзани со географската средина на Џингксијан. Кората на ''(Pteroceltis tatarinowii)'', вообичаена сорта на [[брест]], се користи како главен материјал за производство на оризова хартија во оваа област. Оризот и неколку други материјали подоцна биле додадени во рецептот за време на династиите Сонг и Јуан. Во тие династии, [[Бамбус|бамбусот]] и [[Боболка|црницата]] почнале да се користат и за производство на хартија од типот Сјуан. Производството на хартија Сјуан е процес од околу осумнаесет чекори – разгледан детално, може да се избројат повеќе од сто чекори. Некои производители на хартија го чуваат својот процес строго во тајност. Процесот вклучува варење и белење на кората од ''Pteroceltis tatarinowii'' и додавање на разни овошни сокови. === Инкстон === Мастилото не е само традиционален кинески канцелариски материјал, туку и важна алатка за сликање со мастило. Покрај изработки од камен, мастилниците можат да бидат изработени од глина, бронза, железо и порцелан. Овој уред еволуирал од алатката за триење што се користела за триење на бои пред околу шест до седум илјади години.{{Галерија|File:CMOC Treasures of Ancient China exhibit - calligraphy brush with dragon design.jpg|Четка за мастило со дезен на златен змеј, користена од царот Ванли од династијата Минг (1563–1620), Кина.|File:Ink brush-xiangshan.jpg|Реконструкција на работната маса на царот Ќјанлонг (1711–1799), Кина.|File:Murata Seimin - Brush Rest in the Shape of a Praying Mantis - Walters 541323.jpg|Мурата Сеимин (1761–1837), држач за четка во форма на богомолка, околу 1800 г. (доцниот период Едо); материјал: бронза; димензии: 18 см (7 инчи); Јапонија. Во колекцијата на Уметничкиот музеј „Волтерс“.|File:Inkstick.jpg|[[Туш-стапче]]; на база на јаглерод, изработено од [[саѓи]] и [[животински лепак]], Кина.|File:Huizhouhukaiwenmo.jpg|Комеморативни кинески стапчиња со мастило за колекционери.|File:松烟制墨法.jpg|Слика од техничкиот документ „Тијангонг Каиву“ (Tiangong Kaiwu) од 17 век, во кој е прикажан процесот на согорување борово дрво во печка на едниот крај и собирање на саѓите на другиот крај за изработка на стапчиња мастило (Кина).|File:Fangmatan paper map.jpg|Фрагмент од древна кинеска хартиена карта со цртежи изведени со црно мастило, пронајден врз градите на покојникот во Гробницата бр. 5 во Фангматан (провинција Гансу, Кина) во 1986 година; потекнува од раниот период на династијата Западен Хан (II век п.н.е.) и има димензии 5,6 × 2,6 см.|File:Making Paper 4.PNG|Слика од дрворез од времето на династијата Минг што прикажува пет клучни чекори од древниот кинески процес на производство на хартија ({{zh|labels=no|t=覆簾壓紙}}), како што ги опишал [[Цаи Лун]] во 105 година од н.е. Сликата потекнува од техничкиот документ „Тиенгунг Каиву“ (Tiangong Kaiwu) од 17-тиот век, од Кина.|File:Song Duan inkstone.JPG|Дуан камен за мастило од династијата Сонг – за подготовка на кинеско мастило со помош на вода и стапче мастило, 10 век, Кина.|File:East Asian calligraphy scheme 01-en.svg|Источноазиско сликарство и калиграфија: камен за мастило, стапче мастило и нивна употреба.}} == Историја и уметници == === Кинеските сликари и нивното влијание врз Источна Азија === Во кинеското сликарство, сликањето со четка било една од „четирите уметности“ што се очекувало да ги научи кинеската класа на научни службеници. Сликањето со мастило се појавило за време на [[Танг (династија)|династијата Танг]] (618–907), а неговиот ран развој се припишува на Ванг Веи (активен во 8 век) и Џанг Зао, меѓу другите. Во [[Минг (династија)|династијата Минг]], Донг Чичанг ќе идентификува два различни стила: појасно, повеличествено северно училиште (北宗画или北画; или Beihua, [[Јапонски јазик|јапонски]]: {{Трансл|ja|Hokushūga}} или {{Трансл|ja|Hokuga}}) и послободно, јужно училиште 南画南宗画Nanhua). {{Трансл|ja|Nanshūga}} или {{Трансл|ja|Nanga}}), наречена и „Сликарство на литерати“ (文人画; , јапонски: {{Трансл|ja|Bunjinga}}). ==== Династиите Танг, Сонг и Јуан ==== Западните научници напишале дека пред династијата Сонг, мастилото првенствено се користело за репрезентативно сликарство, додека во династијата [[Јуан]] преовладувало експресивното сликарство.<ref name="Max_Loehr" /> Кинеските историски погледи традиционално сметаат дека е посоодветно да ги поделат општите уметнички карактеристики на оваа историска фаза според теоријата на Јужната школа и Северната школа, како што е прогласена Донг Чичанг за време на династијата Минг.<ref name="Hu_Zhiying" /> ===== Јужна школа и сликари ===== Јужна школа (南宗画;) на кинеското сликарство, честопати наречена „ [[wiktionary:literati|литератско]] сликарство“ (文人画; ), е термин што се користи за означување на уметност и уметници кои се спротивставуваат на формалната Северна школа за сликарство. Претставници на сликарите се Ванг Веи, Донг Јуан и така натаму. Јужната школа имала длабоко влијание врз јапонското и југоисточноазиското сликарство. Ванг Веи (699–759), Џанг Зао ({{Јаз|zh|张璪}}или{{Јаз|zh|张藻}}) и Донг Јуан ( {{Околу|934–962}} ) се важни претставници на раното кинеско сликарство со туш на Јужната школа. Ванг Веи бил кинески поет, музичар, сликар и политичар за време на [[Танг (династија)|династијата Танг]], 8 век. Ванг Веи е најважниот претставник на раното кинеско сликарство со туш. Тој верувал дека во сите форми на сликарство, сликањето со туш е најнапредно. Џанг Зао бил кинески сликар, теоретичар на сликарството и политичар за време на [[Танг (династија)|династијата Танг]], 8 век. Тој го создал методот на користење прсти наместо четка за цртање слика со туш.<ref name="Hu_Zhiying" /> Донг Јуан бил кинески [[Сликарство|сликар]] за време на Петте династии (10 век). Неговиот стил на сликање со туширање Донг Ќичанг го смета за најтипичен стил на Јужната школа.<ref name="CiHai">{{Наведена книга|url=https://hollis.harvard.edu/primo-explore/fulldisplay?docid=01HVD_ALMA211898383820003941&context=L&vid=HVD2&lang=en_US&search_scope=default_scope&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=books&query=lsr02,contains,30323680|title=Cihai(辭海)|last=[[Cihai]] Editorial Committee (辭海編輯委員會)|date=1979|publisher=[[Shanghai Lexicographical Publishing House]](上海辭書出版社)|isbn=9787532600618|location=Shanghai|access-date=7 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709185437/https://hollis.harvard.edu/primo-explore/fulldisplay?docid=01HVD_ALMA211898383820003941&context=L&vid=HVD2&lang=en_US&search_scope=default_scope&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=books&query=lsr02,contains,30323680|archive-date=9 July 2021}}</ref> Кинески сликари со туш како што се Ли Ченг (919–967), Фан Куан ({{Околу|960–1030}}), и Гуо Си ({{Околу|1020–1090}}) имале големо влијание врз источноазиското сликарство со туш кабина. Ли Ченг бил кинески сликар од династијата Сонг. Тој бил под влијание на Џинг Хао, Јуран . Ли Ченг има длабоко влијание врз јапонските и [[Корејци|корејските]] сликари. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.britannica.com/art/Chinese-painting/Five-Dynasties-907-960-and-Ten-Kingdoms-902-978#ref601946|title=Chinese painting – Five Dynasties (907–960) and Ten Kingdoms (902–978)|work=Encyclopedia Britannica|access-date=2017-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120050448/https://www.britannica.com/art/Chinese-painting/Five-Dynasties-907-960-and-Ten-Kingdoms-902-978#ref601946|archive-date=20 January 2021|language=en}}</ref> Фан Куан бил кинески [[Пределно сликарство|пејзажен сликар]] од династијата Сонг. Тој има длабоко влијание врз јапонското и корејското сликарство.<ref name="SchirokauerBrown2012">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=isIxgPn_zfMC|title=A Brief History of Chinese and Japanese Civilizations|last=Schirokauer|first=Conrad|last2=Brown|first2=Miranda|last3=Lurie|first3=David|last4=Gay|first4=Suzanne|date=1 January 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-0-495-91322-1|page=223|access-date=12 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200626102655/https://books.google.com/books?id=isIxgPn_zfMC|archive-date=26 June 2020}}</ref> Гуо Си бил кинески [[Пределно сликарство|пејзажен]] сликар од [[Хенан|покраината Хенан]] кој живеел за време на [[Сунг (династија)|Северната династија Сонг]]. Еден текст насловен како „Возвишената порака на шумата и потоците“ ( {{Трансл|zh|Linquan Gaozhi}}{{Јаз|zh|林泉高致}}) му се припишува нему. Како претставници на [[Scholar Painting|научното сликарство]] (или „Литературно сликарство“, делот од Јужната школа), сликари како Су Ши, Ми Фу и Ми Јурен, како и Муки, имале одлучувачко влијание врз источноазиското сликарство со туш. Су Ши (1037–1101) бил кинески поет, писател, политичар, калиграф, сликар, фармаколог и гастроном од династијата Сонг.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=1eGqk66tvsQC&pg=PP1|title=Poetry and Painting in Song China: The Subtle Art of Dissent|last=Murck|first=Alfreda|date=2000|publisher=Harvard University Asia Center|isbn=978-0-674-00782-6|page=31|access-date=7 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110082823/https://books.google.com/books?id=1eGqk66tvsQC&pg=PP1|archive-date=10 January 2017}}</ref> Ми Фу (исто така позната како Ми Феи, 1051–1107)<ref name="Barnhart">Barnhart: 373. His courtesy name was Yuanzhang ({{Јаз|zh|元章}}) with several sobriquets: Nangong ({{Јаз|zh|南宮}}), Lumen Jushi ({{Јаз|zh|鹿門居士}}), Xiangyang Manshi ({{Јаз|zh|襄陽漫士}}), and Haiyue Waishi ({{Јаз|zh|海岳外史}})</ref> била кинески сликар, поет и калиграф роден во Тајјуан за време на династијата Сонг. [[Mi Youren|Ми Јурен]] (米友仁, 1074–1153) била кинески сликар, поет и калиграф родена во Тајјуан за време на династијата Сонг. Тој бил најстариот син на Ми Фу. Муки (210?–1269?), познат и како Фачанг (法常), бил кинески будистички [[монах]] и сликар од [[Чан-будизам|династијата Чан]] кој живеел во 13 век, околу крајот на [[Сунг (династија)|Јужната династија Сунг]] (1127–1279). Денес, тој се смета за еден од најголемите сликари на Чан во историјата. Неговите слики со мастило, како што се [[Триптих|триптихот]] Даитоку-џи и ''Шест јагоди,'' се сметаат за суштински слики од Чан.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Critical terms for the study of Buddhism|last=Lachman|first=Charles|date=2005|publisher=University of Chicago Press|isbn=9780226493237|editor-last=Lopez|editor-first=Donald S.|location=Chicago|pages=4~5|chapter=Art|oclc=270606633}}</ref> Сликарскиот стил на Муки, исто така, длабоко влијаел врз сликарите од подоцнежните периоди, особено врз монашките сликари во [[Јапонија]].<ref>{{Наведена книга|title=Ink painting in medieval kamakura|last=Rio|first=Aaron|date=2015|pages=67~113}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/bub_gb_5ame4Rl1RXMC|title=Taoism and the Arts of China|last=Little|first=Stephen|last2=Eichman|first2=Shawn|last3=Shipper|first3=Kristofer|last4=Ebrey|first4=Patricia Buckley|date=2000-01-01|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-22785-9|page=[https://archive.org/details/bub_gb_5ame4Rl1RXMC/page/n118]|language=en}}</ref> Четири мајстори на династијата Јуан е име што се користи за колективно опишување на четирите [[Народна Република Кина|кинески]] сликари Хуанг Гонгванг (1269–1354), Ву Жен (1280–1354), Ни Зан (1301–1374) и Ванг Менг ( {{Околу|1308–1385}} ), кои биле активни за време на [[Јуен (династија)|династијата Јуен]] (1271–1368). Тие биле почитувани за време на [[Минг (династија)|династијата Минг]] и подоцнежните периоди како главни [[Степенување|претставници]] на традицијата на „литератско сликарство“ ({{Трансл|zh|[[wenrenhua]]}}), кое повеќе се занимавало со индивидуалното изразување и учење отколку со надворешното претставување и непосредната визуелна привлечност. Други значајни сликари од периодот Јуан се Гао Кегонг (1248–1310), исто така поет, познат по своите пејзажи, и Фанг Конгји.{{Галерија|File:Li Tang - Wind in Pines Among a Myriad Valleys.jpg|[[Ли Танг (сликар)|Ли Танг]] (1050 – 1130), „Ветер низ боровите меѓу безброј долини“, {{zh|t=萬壑松風圖}}, 1124, мастило и боја на свила, 188,7 см (74,2 инчи); ширина: 139,8 см (55 инчи), во збирката на Националниот музеј на палатата, Тајпеј.|File:南宋 傳李唐 晉文公復國圖 卷-Duke Wen of Jin Recovering His State MET DP152407.jpg|Ли Танг, „Војводата Вен од Џин ја враќа својата држава“, хоризонтален свиток, мастило и боја на свила, во збирката на Метрополитен музејот на уметноста|File:Li Tang, Boy and water buffalo, PM, Beijing.jpg|Ли Танг, „Момче и воден бивол“, во збирката на Музејот на Палатата, Пекинг.|File:Liang Kai-Shakyamuni Emerging from the Mountains.jpg|[[Лианг Каи]] (1140–1210), „Шакјамуни излегува од планините“, {{zh|t=出山釋迦圖|links=no|labels=no}}, висечки свиток, мастило и боја на свила, {{convert|117.6|x|51.9|cm|abbr=on}}, во збирката на [[Националниот музеј во Токио]]. File:Ma Yuan - Dancing and Singing- Peasants Returning from Work.jpg|[[Ма Јуен (сликар)|Ма Јуен]] (1160–1225), „Танцување и пеење“ („Селани се враќаат од работа“, {{zh|t=踏歌圖|links=no|labels=no}}), мастило и светли бои на свила, XIII век, династија Јужен Сунг (Кина), [[Музеј на Палатата]], [[Пекинг]].|File:Immortal Riding a Dragon.jpg|Ma Yuan, ''Immortal Riding a Dragon'', {{zh|t=神仙御龍圖}}, ink and light colors on silk, height: 108.1&nbsp;cm (42.5&nbsp;in), width: 52.6&nbsp;cm (20.7&nbsp;in), hanging scroll, Southern Song dynasty, early 13th century. Collected by National Palace Museum, Taipei. File:Xia Gui, Streams and Mountains with a Clear Distant View, detail.jpg|Detail from the hand scroll ''Pure and Remote View of Streams and Mountains'', ink on Xuan paper, Едно од најважните дела на Сја Гуи, Кина, 13 век. Се чува во Националниот музеј на палатата во Тајпеј.|File:Xia Gui - Sailboat in Rainstorm.jpg|[[Сја Гуи]] (активен 1195–1225), „Едрилица во невреме со дожд“ (кинески: 風雨行舟圖), мастило и благи бои на свила, 23,9 × 25,1 см (9,4 × 9,8 инчи), Кина, XIII век. Во сопственост на [[Музејот на ликовни уметности во Бостон]].|File:ShiDe by Yan Hui.jpg|[[Јан Хуи (сликар)|Јан Хуи]], {{Transliteration|zh|[[Ши Де (монах)|Ши Де]]}} ({{zh|t=拾得|links=no|labels=no}}), мастило и благи бои на свила, XIII век, династија Јуен (кинеска). [[Национален музеј во Токио]].}} ===== Северна школа и сликари ===== Северната школа (北宗画; ) било вид на кинеско [[пределно сликарство]] центрирано околу лабава група уметници кои работеле и живееле во Северна Кина за време на периодот на Петте династии, кој го зафаќале времето помеѓу падот на [[Танг (династија)|династијата Танг]] и подемот на династијата [[Сунг (династија)|Сунг]]. Сликарите-претставници се Ма Јуан, Сја Гуи и други. Стилот е во спротивност со Јужната школа (南宗画;) на кинеското сликарство. Северната школа има длабоко влијание врз јапонското и [[Југоисточна Азија|југоисточноазиското]] сликарство. Ли Танг (околу 1050 - 113о), Ма Јуан ( {{Околу|1160–65 – 1225}}), а моделирањето и техниките на сликање со туширање на Сја Гуи имаат длабоко влијание врз јапонските и корејските слики со туширање. Ли Танг бил кинески [[Пределно сликарство|пејзажен сликар]] кој работел во Кајфенг и Хангџоу за време на [[Сунг (династија)|династијата Сунг]]. Тој формира врска помеѓу поранешните сликари како што се Гуо Си, Фан Куан и Ли Ченг и подоцнежните уметници како што се Сја Гуи и Ма Јуан. Тој ја усовршил техниката на потези со четка „сечење со секира“. Ма Јуан бил кинески сликар од династијата Сонг. Неговите дела, заедно со оние на Сја Гуи, ја формираат основата на таканареченото Ма-Сја ({{Јаз|zh|馬夏}} ) сликарско училиште и се сметаат за меѓу најдобрите од тој период. Неговите дела биле инспирација и за кинеските уметници од школата Џе, како и за големите рани јапонски сликари Шубун и Сешу.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/bub_gb_5ame4Rl1RXMC|title=Taoism and the Arts of China|last=Little|first=Stephen|last2=Eichman|first2=Shawn|last3=Shipper|first3=Kristofer|last4=Ebrey|first4=Patricia Buckley|date=2000-01-01|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-22785-9|page=[https://archive.org/details/bub_gb_5ame4Rl1RXMC/page/n161 160]|language=en}}</ref> Сја Гуи ([[Floruit|роден]] 1195–1225) бил кинески пејсажен сликар од династијата Сунг. Многу малку се знае за неговиот живот, а само неколку од неговите дела се зачувани, но генерално се смета за еден од најголемите кинески уметници. Тој ја продолжи традицијата на Ли Танг, дополнително поедноставувајќи го претходниот стил на Сонг за да постигне понепосреден, впечатлив ефект. Заедно со Ма Јуан, тој ја основал таканаречената Ма-Сиа ({{Јаз|zh|馬夏}} ) училиште, едно од најважните во тој период. Иако Сјиа бил популарен за време на неговиот живот, неговиот углед настрадал по неговата смрт, заедно со угледот на сите сликари од Академијата. Сепак, неколку уметници, вклучувајќи го и [[Јапонија|јапонскиот]] мајстор Сешу, ја продолжиле традицијата на Сја стотици години, сè до почетокот на 17 век. Лианг Каи ( {{Околу|1140–1210}} ) бил кинески сликар од Јужната династија Сонг. Тој бил познат и како „Лудиот Лианг“ поради неговите многу неформални слики. Неговиот стил на сликање со туш има огромно влијание врз Источна Азија, особено Јапонија.<ref name="Shen">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/shanghaimuseumof00shen/page/223|title=The Shanghai Museum of Art|last=Shen|first=Zhiyu|date=1981|publisher=Harry N. Abrams, Inc|isbn=0-8109-1646-0|location=New York|pages=[https://archive.org/details/shanghaimuseumof00shen/page/223 223–224]|url-access=registration}}</ref> Јан Хуи бил кинески сликар од крајот на 13 век кој живеел за време на јужните династии Сунг и раните династии Јуан. Сликарскиот стил на Јан Хуи, исто така, длабоко влијаел врз сликарите во Јапонија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ren.bytravel.cn/history/yanhui.html|title=Yan Hui|publisher=Boya Renwu|archive-url=https://web.archive.org/web/20150421074547/http://ren.bytravel.cn/history/yanhui.html|archive-date=21 April 2015|accessdate=8 December 2020}}</ref>{{Галерија|File:Lofty Mt.Lu by Shen Zhou.jpg|Шен Џоу (1427–1509), *Величествената планина Лу* (Лушан Гао), династија Минг, 1467 г. (владеење на Ченгхуа, година *дингхаи*); техника: висечки свиток, мастило и бои на хартија „Сјуен“; димензии: 193,8 × 98,1 см (висина × ширина); Кина. Колекција на Националниот музеј на палатата.|File:Xu Wei Grapes.jpg|[[Сју Веј]] (1521–1593), „Грозје“, {{zh|t=墨葡萄圖}}, висечки свиток, мастило на свила, 166,3 x 64,5 см (висина x ширина). Сликата се наоѓа во Музејот на Палатата во Пекинг.|File:Wanluan Thatched Hall by Dong Qichang.jpg|Донг Чичанг (1555–1636), *Колиба со сламен покрив „Ванлуан“*, 1597 г., висечки свиток, мастило на хартија „Сјуан“, династија Минг, Кина.|File:Lotus and Birds by Zhu Da.jpg|[[Џу Да]] (1626–1705), „Лотос и птици“, мастило на хартија „сјуан“, 17 век, династија Ќинг, Кина, [[Музеј во Шангај]].|File:ShiTao-Pine Pavilion Near A Spring.jpg|[[Шитао]] (1642–1707), „Павилјон со борови крај извор“, мастило на хартија „Сјуен“, 1675 г., Кина. Збирка на [[Музејот во Шангај]].|File:清 石濤(朱若極) 山水圖 冊-Searching for Immortals MET DP162813.jpg|Шитао, „Во потрага по бесмртници“, мастило и благи бои на хартија, 17 век, Кина. Збирка на Метрополитен музејот на уметноста.|File:Fisherman and Fisherwoman by Huang Shen.jpg|[[Хуанг Шен]] (1687–1772) (еден од [[Осумте ексцентрици од Јангџоу]]), „Рибар и рибарка“, мастило на хартија „Сјуан“, XVIII век, династија Ќинг, Кина, колекција на [[Музејот во Нанџинг]].|File:XISHANGY.jpg|Сју Гу (1824–1896), *Високи планини и потоци*, мастило на хартија „сјуан“, 19 век, династија Ќинг, Кина.}} ==== Династиите Минг и Ќинг ==== Четири мајстори на династијата Минг се традиционално групирање во кинеската историја на уметност од четири познати кинески сликари од [[Минг (династија)|династијата Минг]]. Групата се Шен Џоу (1427–1509), Вен Женгминг (1470–1559), двајцата од Ву школата, Танг Јин (1470–1523) и Киу Јинг ( {{Околу|1494–1552}} ). Тие биле приближни современици, при што Шен Џоу бил учител на Вен Џенгминг, додека другите двајца учеле кај Џоу Чен. Нивните стилови и теми биле разновидни. Сју Веи (1521–1593) и Чен Чун (1483–1544) се главните сликари на смелиот и неограничен стил на литератско сликарство, а нивното сликарство со туш и плакнење се карактеризира со проникливо и течно туширање и плакнење. Нивниот стил на сликање со туш се смета дека има типични карактеристики на Историската ориентална уметност.<ref name="Max_Loehr" /> Сју Веи, друг оддел „Ќингтенг Шанрен“ (青藤山人; ), бил кинески сликар, поет, писател и драматург [[Минг (династија)|од династијата Минг,]] познат по својата уметничка експресивност. Чен Чун бил уметник од династијата Минг. Роден во богато семејство на научници-службеници во [[Суџоу]], тој научил [[калиграфија]] од Вен Џенгминг, еден од четирите мајстори на династијата Минг. Чен Чун подоцна раскинал со Вен за да се залага за послободен метод на сликање со туш.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG8922|title=CHEN CHUN|publisher=British Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709184859/https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG8922|archive-date=9 July 2021|accessdate=7 July 2021}}</ref> Донг Ќичанг (1555–1636) од династијата Минг и Четирите Ванг од династијата Ќинг се репрезентативни сликари на слики со мастило во ретро стил кои го имитирале сликарскиот стил пред династијата Јуан. Донг Кичанг бил кинески сликар, [[Калиграфија|калиграф]], политичар и теоретичар на уметност од подоцнежниот период на [[Минг (династија)|династијата Минг]] . Тој е основач на теоријата на Јужната школа и Северната школа во сликарството со мастило. Неговиот теоретски систем има големо влијание врз сликарскиот концепт и практика на источноазиските земји, вклучувајќи ги Јапонија и Кореја.<ref name="CiHai" /> <ref name="Hu_Zhiying" /> Четири Вангови биле четири кинески пејзажни сликари во 17 век, сите наречени Ванг (презиме Ванг). Тие се најпознати по своите достигнувања во сликарството {{Трансл|zh|[[shan shui]]}}. Тоа биле Ванг Шимин (1592-1680), Ванг Џијан (1598-1677), Ванг Хуи (1632-1717) и Ванг Јуанќи (1642-1715).<ref name="CiHai" /> Бада Шанрен ({{Околу|1626–1705}}), Шитао (1642–1707) и Осумте ексцентрици од Јангџоу се иновативните мајстори на сликарството со мастило во доцните [[Минг (династија)|династии Минг]] и раните династии Ќинг.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/49143|title=Birds in a Lotus Pond|publisher=The Metropolitan Museum of Art|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721212300/https://www.metmuseum.org/art/collection/search/49143|archive-date=21 July 2021|accessdate=21 July 2021}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/49181?searchField=All&amp;sortBy=Relevance&amp;ft=Shitao+(Zhu+Ruoji)&amp;offset=0&amp;rpp=20&amp;pos=6|title=Thirty-six Peaks of Mount Huang Recollected|publisher=The Metropolitan Museum of Art|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721212300/https://www.metmuseum.org/art/collection/search/49181?searchField=All&sortBy=Relevance&ft=Shitao+(Zhu+Ruoji)&offset=0&rpp=20&pos=6|archive-date=21 July 2021|accessdate=5 August 2021}}</ref> Бада Шанрен бил сликар кој сликал со мастило и калиграф. Тој имал кралско потекло, бидејќи бил директен потомок на принцот [[Минг (династија)|од династијата Минг,]] Жу Куан, кој имал феудален систем во [[Нанчанг]]. Историчарите на уметноста го нарекле брилијантен сликар од тој период. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=z-fAxn_9f8wC|title=China: five thousand years of history and civilization|date=2007|publisher=City University of Hong Kong Press|isbn=978-962-937-140-1|location=Hong Kong|page=761|access-date=22 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200814153236/https://books.google.com/books?id=z-fAxn_9f8wC|archive-date=14 August 2020}}</ref> Шитао, роден во царскиот клан [[Минг (династија)|од династијата Минг]] како „Жу Руоџи“ {{Јаз|zh|(朱若極)}}, бил еден кинески [[Пределно сликарство|пејзажен сликар]] во раната династија Ќинг (1644–1912). <ref name="Hay">{{Harvnb|Hay|2001}}</ref> Осумте ексцентрици на Јангџоу е името на група од осум кинески сликари активни во 18 век, кои биле познати во династијата Ќинг по отфрлањето на ортодоксните идеи за сликарството во корист на стил кој се сметал за експресивен и индивидуалистички.<ref name="CiHai" /> Сју Гу (1824–1896) бил кинески монах-сликар и поет за време на династијата Ќинг.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.china-on-site.com/pages/painter/1135.php|title=Xū Gǔ Brief Biography|archive-url=https://web.archive.org/web/20080908113802/http://www.china-on-site.com/pages/painter/1135.php|archive-date=8 September 2008|accessdate=2008-07-17}}</ref> Неговите слики со мастило и даваат на публиката чувство на апстракција и илузија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/49469|title=Squirrel on an Autumn Branch|publisher=The Metropolitan Museum of Art|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721212302/https://www.metmuseum.org/art/collection/search/49469|archive-date=21 July 2021|accessdate=21 July 2021}}</ref>{{Галерија|File:Momeitu.jpg|[[Ву Чангшуо]], „Мастило за цвет од слива“, {{zh|t=墨梅圖}}, мастило на хартија Сјуан, 1918, Ново време, Кина.|File:墨蝦圖.jpg|Чи Баиши, *Ракчиња со туш*, туш на хартија „Сјуан“, 1947 г., модерна Кина.|File:Qi Baishi Eagle.jpg|Чи Баиши, *Орел на бор; двостих од четири знака во стилот на печатско писмо*, мастило на хартија „Сјуан“, 266 × 100 см (104,7 × 39,3 инчи), 1946 г., современ период, Кина.|File:Wcswtdsbd.jpg|Хуанг Бинхонг, *Времето и плимата* (Suiyue laoben tu), мастило на хартија „Сјуан“, 1950-ти години, современ период, Кина.|File:Wu Changshuo - Chrysanthemums - 2002.142.2 - Yale University Art Gallery.jpg|[[Чен Шиценг]] (1876–1923), „Ганодерма и карпа“ (芝石圖), туш и боја на хартија „Сјуен“, модерна епоха, Кина.|File:高劍父1.jpg|Гао Џијанфу (1879–1951), *Пламените на источното боиште*, туш и боја на хартија „Сјуан“, 1930-ти години, 166 x 92 см. Сликарска школа Лингнан; Музеј на уметноста во Гуангџоу, Кина.||}} ==== Модерни времиња ==== Модерното и современо кинеско сликарство со слободна рака со мастило е најпознато од Шангајската школа, а најрепрезентативни се следните сликари. Ву Чангшуо (1844–1927) бил истакнат сликар, калиграф и уметник на печати од доцниот период Ќинг. Тој е водач на Шангајската школа. Сликарскиот стил на Ву Чангшуо длабоко влијаел врз сликарството во јапонија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ren.bytravel.cn/history/wuchangshuo.html|title=Wu Changshuo|publisher=Boya Renwu|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020022043/http://ren.bytravel.cn/history/wuchangshuo.html|archive-date=20 October 2020|accessdate=8 December 2020}}</ref> Пу Хуа ({{Околу|1834–1911}}) бил кинески пејзажен сликар и калиграф за време на династијата Ќинг. Пу насликал пејзажи и бамбус со мастило во неконвенционален стил на слободни и лесни потези со четката. Тој е еден од важните претставници на Шангајската школа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.artnet.com/artists/pu-hua/biography|title=Pu Hua-Artworks, Biography|publisher=Artnet|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709185257/http://www.artnet.com/artists/pu-hua/biography|archive-date=9 July 2021|accessdate=7 July 2021}}</ref> Ванг Жен (1867–1938) , општо познат по своето љубезно име Ванг Јитинг, бил истакнат бизнисмен и прославен современ кинески уметник од Шангајската школа. Ќи Баиши (1864–1957) бил кинески сликар познат по чудниот, честопати разигран стил на неговите дела сликани со туш. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.artnet.com/artists/qi-baishi/biography|title=Qi Baishi-Biography-Artworks|publisher=Artnet|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190240/http://www.artnet.com/artists/qi-baishi/biography|archive-date=9 July 2021|accessdate=7 July 2021}}</ref> Хуанг Бинхонг (1865–1955) бил кинески литерат сликар и [[Историја на уметноста|историчар на уметност]] роден во Џинхуа, покраина Џеџијанг . Неговиот предок бил округот Ше, покраината Анхуи . Тој беше внук на уметникот Хуанг Фенглиу. Подоцна тој ќе биде поврзан со [[Шангај]] и конечно со Хангжу. Тој се смета за еден од последните иноватори во литератскиот стил на сликање и е познат по своите пејзажи работени со слободна рака. Важни сликари кои ги усвоиле западните методи на скицирање за да го подобрат кинеското сликарство со мастило се Гао Џианфу, Сју Беихонг и Лиу Хаису, итн.<ref name="CiHai" /> {{Rp|1328}}Гао Џианфу (1879–1951) бил кинески сликар и општественик. Тој е познат по тоа што ги предводел напорите на школата Лингнан за модернизација на традиционалното кинеско сликарство со туш како „нова национална уметност“. Сју Беихонг (1895–1953) бил кинески сликар првенствено познат по своите кинески слики со туш на коњи и птици и беше еден од првите кинески уметници кои ја артикулираа потребата за уметнички изрази што ја одразуваат модерна Кина на почетокот на 20 век. Тој се сметал и за еден од првите што создал монументални слики со масло со епски кинески теми - доказ за неговото високо познавање на суштинска западна уметничка техника. Тој бил еден од четворицата пионери на кинеската модерна уметност кои ја добиле титулата „Четирите големи претседатели на академијата“.<ref name="Zhang">{{Наведена книга|url=https://library.metmuseum.org/search/?searchtype=o&searcharg=23317610|title=History of Contemporary Chinese Painting (中国现代绘画史)|last=Zhang Shaoxia and Li Xiaoshan（张少侠 and 李小山）|date=1986|publisher=Jiangsu Fine Arts Publishing House（江苏美术出版社）|location=Nanjing|pages=6–7|oclc=23317610|access-date=7 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709184822/https://library.metmuseum.org/search/?searchtype=o&searcharg=23317610|archive-date=9 July 2021}}</ref> Лиу Хаису (1896–1994) бил истакнат кинески сликар од 20 век и познат уметнички педагог. Тој се истакнал во кинеското сликарство и сликањето со масло. Тој бил еден од четворицата пионери на кинеската модерна уметност кои ја добија титулата „Четирите големи претседатели на академијата“.<ref name="Zhang" /> Пан Тјаншоу, Џанг Дакијан и Фу Баоши се важни сликари со туш кои се држат до традицијата на кинеското класично литератско сликарство.<ref name="Zhang" /> Пан Тјаншоу (1897–1971) бил кинески сликар и уметнички педагог. Пан е роден во Гуанжуанг, округ Нингхај, покраина Џеџијанг, и дипломирал на Првото нормално училиште Џеџијанг (сега средно училиште Хангжу). Студирал кинеско традиционално сликарство со Ву Чангшуо . Подоцна тој создал свој стил на сликање со туш кабина и ги поставил темелите на кинеското традиционално сликарско образование. Тој бил прогонуван за време на [[Културна револуција|Културната револуција]] сè до неговата смрт во 1971 година.<ref name="turmoil">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=XbapwCJRtdUC&pg=PA97|title=Art in Turmoil: The Chinese Cultural Revolution, 1966–76|date=2010|publisher=University of British Columbia Press|isbn=978-0774815437|editor-last=King|editor-first=Richard|pages=97–98|access-date=10 December 2020|editor-last2=Croizier|editor-first2=Ralph|editor-last3=Zheng|editor-first3=Shentian|editor-last4=Watson|editor-first4=Scott|archive-url=https://web.archive.org/web/20160513192723/https://books.google.com/books?id=XbapwCJRtdUC&pg=PA97|archive-date=13 May 2016}}</ref> Џанг Дакијан (1899–1983) бил еден од најпознатите и најзначајните кинески уметници на 20 век. Првично бил познат како (традиционалистички) сликар, до 1960-тите тој бил познат и како современ импресионистички и експресионистички сликар. Покрај тоа, тој се смета за еден од најталентираните мајстори фалсификатори на 20 век. Фу Баоши (1904–1965) бил кинески сликар. Предавал и на Одделот за уметност на Централниот универзитет (сега Универзитет Нанџинг). Неговите дела на пејзажно сликарство користеле вешта употреба на точки и методи на мастило, создавајќи нова техника што опфаќа многу варијанти во рамките на традиционалните правила. Ши Лу (1919–1982) бил кинески сликар, печатар на дрвени блокови, поет и калиграф. Тој го базирал својот псевдоним на двајца уметници кои многу влијаеле врз него, пејзажниот сликар Шитао и писателот [[Лу Сјуен|Лу Сјун]]. Тој создал два различни стилови на сликање со употреба на мастило.{{Галерија|File:Momeitu.jpg|[[Ву Чангшуо]], „Мастило за цвет од слива“, {{zh|t=墨梅圖}}, мастило на хартија Сјуан, 1918, Ново време, Кина.|File:墨蝦圖.jpg|Чи Баиши, *Ракчиња со туш*, туш на хартија „Сјуан“, 1947 г., модерна Кина.|File:Qi Baishi Eagle.jpg|Чи Баиши, „Орел на бор“ двостих од четири знака во стилот на печатско писмо“, мастило на хартија „Сјуан“, 266 × 100 см, 1946 г., современ период, Кина.|File:Wcswtdsbd.jpg|Хуанг Бинхонг, *Времето и плимата* (Suiyue laoben tu), мастило на хартија „Сјуан“, 1950-ти години, современ период, Кина.|File:Wu Changshuo - Chrysanthemums - 2002.142.2 - Yale University Art Gallery.jpg|[[Чен Шиценг]] (1876–1923), „Ганодерма и карпа“ (芝石圖), туш и боја на хартија „Сјуен“, модерна епоха, Кина.|File:高劍父1.jpg|Гао Џијанфу (1879–1951), „Пламените на источното боиште“, туш и боја на хартија „Сјуан“, 1930-ти години, 166 x 92 см. Сликарска школа Лингнан, Музеј на уметноста во Гуангџоу, Кина.||Сју Бејхунг, „Коњ во галоп“, мастило на хартија „сјуен“, модерна епоха, Кина.}} === Други земји во Источна Азија === Од династијата Танг, Јапонија, Кореја и источноазиските земји опширно го проучувале кинеското сликарство и сликањето со туш.<ref name="Marco">{{Наведено списание|last=Meccarelli|first=Marco|date=December 2015|title=Chinese Painters in Nagasaki: Style and Artistic Contaminatio during the Tokugawa Period (1603–1868) (Ming Qing Studies)|url=https://www.academia.edu/20410225|journal=Asia Orientale|publisher=Aracne|volume=18|pages=175–236|archive-url=https://web.archive.org/web/20161206060023/http://www.academia.edu/20410225/Chinese_Painters_in_Nagasaki_Style_and_Artistic_Contaminatio_during_the_Tokugawa_Period_1603-1868_|archive-date=6 December 2016|access-date=3 December 2017}}</ref> Џоцецу, кој емигрирал во Јапонија од Кина, е наречен „Татко на јапонското сликарство со мастило“. Источноазиските стилови главно се развиле од сликарските стилови на Јужната школа и Северната школа.<ref name="Fong">{{Наведено списание|last=Fong|first=Wen C.|author-link=Wen C. Fong|date=2003|title=Why Chinese Painting Is History?|url=https://www.onacademic.com/detail/journal_1000036471768610_eee2.html|journal=The Art Bulletin|volume=85|issue=2|pages=258–280|doi=10.2307/3177344|jstor=3177344|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709184748/https://www.onacademic.com/detail/journal_1000036471768610_eee2.html|archive-date=9 July 2021|access-date=8 July 2021}}</ref><ref name="Kong2007" /> ==== Кореја ==== Сликањето со мастило најверојатно било донесено во Кореја за време на [[Корјо|династијата Корјо]], иако не постојат потврдени примери, голем број дела зачувани во јапонските будистички храмови веројатно се од корејски автори, но ова е ограничено на шпекулации. Сепак, тоа ќе продолжи да се развива како главен жанр на корејското сликарство и во следната [[Чосон|династија Чосон]]. Во Кореја, Дохвасео или дворската академија била многу важна, и повеќето големи сликари потекнувале од неа, иако акцентот на академијата бил на реалистични декоративни дела и официјални портрети, па затоа било потребно некакво отстапување од ова. Сепак, високиот функционер и сликар Канг Сехванг и други се залагале за аматерско литератско или „{{Трансл|ko|[[seonbi]]}}“ сликарство во кинеската сензибилност. Многу сликари создавале пејзажи во кинески стил и жанровски слики од секојдневниот живот, а постоела и традиција на пореалистични пејзажи од реални локации, како и планини фантастични како и сите кинески слики, за кои планините Тебек долж источната страна на Кореја нуделе многу инспирација. Ан Кјон бил сликар од раниот период на Чосон. Роден е во Џигок, Сеосан, покраината Јужен Чунгчеонг. Тој стапил во кралска служба како член на Довасео, официјалните сликари на дворот Чосон, и цртал Монгју довондо ({{Јаз|ko|몽유도원도}}) за Големиот принц Анпјеонг во 1447 година, кој моментално се чува на Универзитетот Тенри. Ова дело е најстарото зачувано корејско дело за кое се познати авторот и датумот на компонирање. Тој бил длабоко под влијание на Јужната школа (Chinese) на кинеското сликарство, особено Ли Ченг и Гуо Кси. Бјеон Санг-бјеок, член на кланот Мирјанг Бјеон, бил активен во втората половина од периодот Чосон (1392–1910). Бјеон е познат по своите прецизни прикази на животни и луѓе со детална четкарска работа. Бјеон бил длабоко под влијание на [[Court Painting|дворското сликарство]] од кинеското сликарство, особено Хуанг Куан. Корејските сликари под влијание на Северната школа за време на династијата Сонг се Канг Хујан, Ким Хонг-до, Џанг Сеунг-еоп и така натаму. Kang Hŭian (1417?–1464), писмено име Инџе (корејски: {{Јаз|ko|인재}}), бил истакнат научник и сликар од раниот [[Чосон|период на Чосон]]. Тој бил добар во поезија, калиграфија и сликарство. Тој стапил во кралска служба со полагање на Гвагео во 1441 година под владеењето на кралот Сеџонг (1397–1418–1450). Ким Хонг-до (родена 1745, починала 1806?–1814?) била сликарка со полно работно време од периодот на династијата Чосон во Кореја. Тој бил столб на естаблишментот и клучна фигура на новите трендови на своето време, „сликарството со вистински поглед“. Гим Хонг-до бил исклучителен уметник во секое поле на традиционалното сликарство. Неговите слики на фигури со туширање се длабоко инспирирани од Осумте Ексцентрици на Јангџоу. Џанг Сеунг-еоп (1843–1897) бил сликар од доцната династија Чосон во [[Кореја]]. Тој бил исто така еден од ретките сликари кои ја држеле ранг-листата на дворот на династијата Чосон.<ref name="turn">{{Harvnb|Turner|2003}}</ref> <ref>Choi Yongbeom (최용범), ''Reading Korean history in one night'' (하룻밤에 읽는 한국사) p299, Paper Road, Seoul, 2007. {{ISBN|89-958266-3-0}}.</ref> Џеонг Сеон (1676–1759) бил пејзажен сликар, познат и по псевдонимот „Кјомџае“ („скромна студија“), кој се смета за еден од најпознатите корејски сликари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://asemus.museum/museum/gyeomjae-jeong-seon-memorial-museum-korea/|title=Gyeomjae Jeong seon Memorial Museum, Korea|work=asemus|archive-url=https://web.archive.org/web/20141222094907/http://asemus.museum/museum/gyeomjae-jeong-seon-memorial-museum-korea/|archive-date=22 December 2014|accessdate=22 December 2014}}</ref> Неговиот стил беше реалистичен, а не апстрактен,<ref name="stroke">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/09/135_51861.html|title=Jeong Seon's Paintings Brought to Life|last=Ah-young|first=Chung|date=15 September 2009|work=[[The Korea Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141222090158/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/09/135_51861.html|archive-date=22 December 2014|accessdate=22 December 2014}}</ref> а дополнително му се припишува и унапредувањето на уметничката форма на печење со мастило кон поуникатен корејски правец.<ref name=":2">{{Наведување|title=수묵화 (水墨畵)|journal=한국민족문화대백과사전 [Encyclopedia of Korean Culture]|url=https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0031370|access-date=2024-11-18|publisher=Academy of Korean Studies|language=ko}}</ref> Неговите дела вклучуваат слики со мастило и ориентални водени слики, како што се Инвангџесаекдо (1751), Геумгангџеондо (1734) и Ингокџеонгса (1742), како и бројни пејзажи од вистински пејзажни слики со „вистински поглед“ (진경산수화) на тема Кореја и историјата на нејзината култура. Овој втор стил, кој бил поджанр на жанрот ''шан-шуи'', беше најзначаен помеѓу средината на 18 век и средината на 19 век, а го следеле и неколку други сликари. Покрај тоа, овој стил се проширил во Јапонија преку Чое Бук и Ким Ју-сеонг како дел од дипломатските мисии во Јапонија, каде што понекогаш бил познат како „Ново сликарство на Чосон ''Шан-шуи'' “ (新朝鮮山水畫), и влијаел врз Ике но Таига и Урагами Ѓокудо. ==== Јапонија ==== Во Јапонија, стилот бил воведен во 14 век, за време на периодот Муромачи (1333–1573) преку [[Зен|зен будистичките]] манастири, и особено Јоцецу, сликар кој емигрирал од Кина и го подучувал првиот голем ран сликар Теншо Шубун (починал {{Околу|1450}}). И тој и неговиот ученик Сешу Тојо (1420–1506) биле монаси, иако Сешу на крајот го напуштил свештенството и поминал околу една година во Кина во 1468–69 година. До крајот на периодот, стилот го усвоиле неколку професионални или комерцијални уметници, особено од големото училиште Кано основано од Кано Масанобу (1434–1530), неговиот син Кано Мотонобу бил исто така многу важен. На јапонски начин, најперспективните ученици се мажеле за ќерките на семејството и ги менувале своите имиња во Кано. Училиштето продолжило да слика во традиционалниот јапонски {{Трансл|ja|[[yamato-e]]}} и други обоени стилови. <ref name="Yilong2015" />{{Столбови-список| * [[Школа Хасегава]] * [[Сликарство со мотиви од птици и цвеќиња]] * [[Даоизам]] * [[Дхјана во будизмот]] * [[Четири господа]] * {{transliteration|ja|[[Хабоку]]}} * {{transliteration|ja|[[Хигашијама Бунка]]}} * [[Анимација со туш]] * [[Џиѕи (уметник)|Џиѕи]] * [[Школа Лингнан|Кантонска школа на сликарство]] * [[Модерно европско сликарство со туш]] * [[Северна школа]] * [[Шангајска школа]] * {{transliteration|zh|[[Шан шуи]]}} * [[Јужна школа]]|colwidth=28em}} == Наводи == {{наводи}}     == Надворешни врски == * [https://transculturalink.com/ Транскултурно мастило] * [https://web.archive.org/web/20201202091021/https://en.dpm.org.cn/about/reports/ Музејот на палатата] * [https://tech2.npm.edu.tw/Museum/Article.aspx?sNo=03009118&lang=2 Музеј на Националната палата] * [https://www.shanghaimuseum.net/mu/frontend/pg/en/collection/antique?antiqueType1Code=CP_HIGH_CLASS_TYPE_EN_7 Музеј на Шангај] * [https://jamescahill.info/ Џејмс Кејхил] * [http://www.tnm.jp/en/servlet/Con?pageId=E15&processId=00&colid=A10471&ref=&Q1=&Q2=&Q3=&Q4=&Q5=&F1=&F2= Боровите на Хасегава Тохаку во Националниот музеј во Токио] * [http://www.sumi-e.it/en Суми-е Бепе Мокуза, Инк.] * [http://www.sumiesociety.org/ Здружението Суми-е на Америка, Инк.] [[Категорија:Сликарски техники]] [[Категорија:Кинеско сликарство]] [[Категорија:Статии со текст на упростен кинески]] [[Категорија:Статии со текст на јапонски]] [[Категорија:Статии со текст на корејски]] [[Категорија:Статии со текст на кинески]] [[Категорија:Статии со текст на традиционален кинески]] 971euca333m2mb7zlslrh02hot336v8 Сликање со капки 0 1404624 5648293 5637276 2026-10-20T16:59:44Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648293 wikitext text/x-wiki [[File:Drip_painting_Light_my_fire.jpg|мини| Пример за техники на сликање со капка по капка што се користат за создавање портрет.]] '''Сликањето со капка''' е форма на уметност, честопати [[апстрактна уметност]], во која бојата се капе или се истура врз платното.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.swarez.co.uk/drip-painting-technique/|title=Drip painting technique and the influence of Jackson Pollock, by Swarez|work=Swarez Art|language=en-GB|accessdate=2020-05-18}}</ref> Овој стил на акционо сликарство бил експериментиран во првата половина на дваесеттиот век од уметници како [[Франсис Пикабија]], [[Андре Масон]] и [[Макс Ернст]], кои користеле техника капка по капка сликарство во своите дела ''„Збунетата планета“'' и ''„Млад човек заинтригиран од летот на неевклидовска мува“'' (1942).<ref name="Emmerling">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=K-ZZmvjJ_-IC&pg=PA63|title=Jackson Pollock, 1912-1956|last=Emmerling|first=Leonhard|date=2003|isbn=3-8228-2132-2|pages=63}}</ref> Ернст ги користел новите средства за сликање фигури од Лисажу со нишање на избушена кофа со боја врз хоризонтално платно.лно платно.<ref name="King">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.herts.ac.uk/__data/assets/pdf_file/0013/12307/WPIAAD_vol2_king.pdf|title=From Max Ernst to Ernst Mach: epistemology in art and science.|last=King|first=M.|date=2002|accessdate=2009-08-11}}</ref> [[File:Pollock-Krasner_House_studio_floor.jpg|десно|мини| Студискиот под на Полок во Спрингс, Њујорк, визуелен резултат на тоа што бил негова примарна површина за сликање од 1946 до 1953 година.]] [[Податотека:Actionpainting.jpg|мини|Слика со капки боја]] Сликањето со капка има посебен израз во делата на уметниците од средината на дваесеттиот век, [[Џенет Собел]] - која е пионерка во техниката<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/culture/article/20220307-janet-sobel-the-woman-written-out-of-history|title=Janet Sobel: The woman written out of history|last=Grovier|first=Kelly|date=March 8, 2022|work=BBC|language=en|accessdate=2022-03-10}}</ref> - и [[Џексон Полок]]. <ref name="Emmerling" /> Полок го применувал сликарството со капка по своја желба, за подоцна да ја користи техниката, речиси исклучиво. Тој користел неконвенционални алатки како стапчиња, зацврстени четки, па дури и шприцеви за прскање<ref>{{Наведени вести|url=http://www.jackson-pollock.org/biography.jsp|title=Biography of Jackson Pollock|access-date=September 12, 2015|publisher=jackson-pollock.org}}</ref> создавајќи големи и енергични апстрактни дела. Полок користел домашна или индустриска боја за да ги создадесвоите слики &#x2014; сопругата на Полок, Ли Краснер, ја опишала неговата палета како „обично конзерва или две од ... емајл, разредени до степен до кој тој сакал, стоејќи на подот покрај развлеченото платно“ и дека Полок користел домашна боја од брендовите „Дуко“ или „Даво и Рејнолдс“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.christies.com/en/lot/lot-2411646|title=An Interview with Lee Krasner Pollock by B.H.Friedman|access-date=September 12, 2015|publisher=christies.com}}</ref> Бојата за била помалку вискозна од традиционалните туби со [[Маслени бои|маслена боја]], па затоа Полок ги создавал своите големи композиции хоризонтално за да спречи растекување на бојата. Неговите гестациски линии создаваат унифициран целокупен образец што му овозможува на окото да патува од едното платно до другото и назад.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tate.org.uk/art/art-terms/g/gestural|title=Gestural – Art Term|last=Tate|work=Tate|language=en-GB|accessdate=2020-05-18}}</ref> Извори за користење на техниката капка по капка вклучуваат сликање со песок на Навахо. [[Боењето со песок]] исто така се изведувало на рамно на земја. Друг извор се техниките на „подсликање“ на [[мексиканските сликари]]- муралисти. Трагите од капење и прскање направени од муралскиот сликар [[Давид Алфаро Сикеирос]] му овозможуваат да го изработи својот состав од мноштво мексикански работници и херои.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.widewalls.ch/mexican-muralism-muralists/|title=All You Need to Know About Mexican Muralism and Muralists|work=Widewalls|accessdate=2020-05-18}}</ref> Современи уметници кои користеле капка по капка сликарство се [[Линда Бенглис]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.moma.org/artists/471|title=Lynda Benglis|work=The Museum of Modern Art|language=en|accessdate=2020-05-18}}</ref> Норман Блум,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.artsy.net/show/scott-white-contemporary-art-norman-bluhm-1956-1960|title=Norman Bluhm: 1956 - 1960 {{!}} Scott White Contemporary Art {{!}} Artsy|work=www.artsy.net|language=en|accessdate=2020-05-18}}</ref> [[Ден Кристенсе|Ден Кристенсен]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://issuu.com/lewallengalleries/docs/danchristensen2013_onlinecatalog|title=Dan Christensen: The Orb Paintings|work=Issuu|language=en|accessdate=2020-05-18}}</ref> [[Иан Дејвенпорт]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mymodernmet.com/ian-davenport-swatch-dripping-paint/|title=1,000 Lines of Colorful Paint Pool into Mesmerizing Puddles at the Venice Biennale|date=2017-09-13|work=My Modern Met|language=en|accessdate=2020-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110020049/http://mymodernmet.com/ian-davenport-swatch-dripping-paint/|archive-date=2017-11-10|url-status=dead}}</ref> [[Роналд Дејвис]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.artnet.com/artists/ronald-davis/|title=Ronald Davis {{!}} artnet|work=www.artnet.com|accessdate=2020-05-18}}</ref> [[Родни Греам]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.christies.com/en/lot/lot-6162268|title=Rodney Graham (b. 1949), Inverted Drip Painting #47|work=www.christies.com|language=en|accessdate=2020-05-18}}</ref> [[Џон Хојланд]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tate.org.uk/art/artworks/hoyland-28-5-66-t00886|title='28. 5. 66', John Hoyland, 1966|last=Tate|work=Tate|language=en-GB|accessdate=2020-05-18}}</ref> [[Рони Лендфилд]], <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://journal.voca.network/art-influence/|title=VoCA Journal Art & Influence|work=journal.voca.network|accessdate=2020-05-18}}</ref> [[Зејн Луис, Џоан Мичел|Зејн Луис,]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.widewalls.ch/artist/zane-lewis/|title=Zane Lewis|work=Widewalls|accessdate=2020-05-18}}</ref> [[Зејн Луис, Џоан Мичел|Џоан Мичел]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.moma.org/collection/works/79586|title=Joan Mitchell. Ladybug. 1957 {{!}} MoMA|work=The Museum of Modern Art|language=en|accessdate=2020-05-18}}</ref> [[Рокси Пејн]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.zingmagazine.com/zing4/reviews/12roxy.html|title=zingmagazine {{!}} issue #4 {{!}} reviews {{!}} roxy paine|work=www.zingmagazine.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917080535/http://www.zingmagazine.com/zing4/reviews/12roxy.html|archive-date=2019-09-17|accessdate=2020-05-18}}</ref> [[Лари Пунс]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lorettahoward.com/artists/larry-poons|title=Larry Poons - Artists - Loretta Howard Gallery|work=www.lorettahoward.com|accessdate=2020-05-18}}</ref> Пет Стеир,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.locksgallery.com/artists/pat-steir|title=Pat Steir - Artists - Locks Gallery|work=www.locksgallery.com|accessdate=2020-05-18}}</ref> [[Андре Томкинс]],<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=O8DRDwAAQBAJ&q=drip+painting,+andre+thomkins&pg=PA277|title=Fluxus Forms: Scores, Multiples, and the Eternal Network|last=Harren|first=Natilee|date=2020|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-35492-7|language=en}}</ref> [[Зевс и Фред Фридрих]]. == Поврзано == * Список на уметнички техники == Наводи == [[Категорија:Сликарски техники]] [[Категорија:Модернистички слики]] [[Категорија:Апстрактен експресионизам]] [[Категорија:Апстрактна уметност]] dkn1ijwh2yfcqrumr5nbcrshmduhia6 Сликарство на обоено поле 0 1404679 5648292 5637746 2026-10-20T16:57:07Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648292 wikitext text/x-wiki [[File:Farbfeldmalerei.jpg|десно|мини|300x300пкс| Сликарство на обоено поле]] '''Сликарство на обоено поле''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Colour field'') — стил на апстрактно сликарство што се појавил во [[Њујорк]] во текот на 1940-тите и 1950-тите години. Бил инспириран од европскиот [[модернизам]] и тесно поврзан со [[Апстрактен експресионизам|апстрактниот експресионизам]], додека многу од неговите значајни рани поборници биле меѓу пионерските апстрактни експресионисти. Стилот се карактеризира првенствено со големи полиња од рамна, еднобојна [[боја]] распоредена или обоена низ платното, создавајќи области со непрекината површина и рамна сликовна рамнина. Движењето става помал акцент на гестот, потезите со четката и акцијата во корист на целокупната конзистентност на формата и процесот. Во сликарството на обоено поле „бојата е ослободена од објективниот контекст и станува субјект сам по себе“. <ref name="nga">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nga.gov/education/american/abstract.shtm|title=Themes in American Art: Abstraction|work=National Gallery of Art|archive-url=https://web.archive.org/web/20110608093226/http://www.nga.gov/education/american/abstract.shtm|archive-date=June 8, 2011|accessdate=June 11, 2011}}.</ref> Кон крајот на 1950-тите и 1960-тите, сликарите на обоено поле се појавиле во делови од Обединетото Кралство, Канада, Австралија и САД, особено во Њујорк, Вашингтон и на други места, користејќи формати на ленти, мети, едноставни геометриски модели и референци на пејзажни слики и природа. == Историски корени == Фокусот на вниманието во светот на современата уметност почнал да се префрла од Париз во Њујорк по [[Втората светска војна]] и развојот на американскиот [[апстрактен експресионизам]]. Кон крајот на 1940-тите и почетокот на 1950-тите, Клемент Гринберг станал првиот уметнички критичар кој предложил и идентификувал дихотомија помеѓу различните трендови во рамките на апстрактниот експресионистички канон. Спорувајќи се со [[Харолд Розенберг]] (уште еден важен поборник на апстрактниот експресионизам), кој пишувал за доблестите на [[Акционо сликарство|акционото сликарство]] во својата статија „Американски акциони сликари“ објавена во декемвриското издание на ''ARTnews'' од 1952 година, <ref>[http://www.npg.si.edu/exh/brush/rosen.htm Harold Rosenberg] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120114181439/http://www.npg.si.edu/exh/brush/rosen.htm|date=2012-01-14}}. National Portrait Gallery, Smithsonian Institution. Retrieved 22 February 2008.</ref> Гринберг забележал уште една тенденција кон сеопфатна боја или поле на бои во делата на неколку од таканаречените апстрактни експресионисти од „првата генерација“. [[Марк Ротко]] станал еден од сликарите кого Гринберг го нарекол сликар на обоено поле, пример за тоа како се ''слика „Магента, црно, зелено на портокалово“'', иако самиот Ротко одбил да се придржува до која било етикета. За Ротко, бојата била „само инструмент“. Во извесна смисла, неговите најпознати дела – „мултиформите“ и другите негови препознатливи слики – се, во суштина, ист израз, иако со почисти (или помалку конкретни или дефинирани, во зависност од толкувањето) средства, односно со истите „основни човечки емоции“, како и неговите претходни надреалистички митолошки слики. Она што е заедничко меѓу овие стилски иновации е загриженоста за „трагедија, екстаза и пропаст“. До 1958 година, каков и да е духовниот израз што Ротко имал намера да го прикаже на платно, тој станувал сè потемен. Неговите светли црвени, жолти и портокалови нијанси од почетокот на 1950-тите суптилно се преобразиле во темно сини, зелени, сиви и црни нијанси. Неговата последна серија слики од средината на 1960-тите биле сиви и црни со бели рабови, навидум апстрактни пејзажи на бескрајна, мрачна, непозната земја слична на [[тундра]]. Ротко, во средината на 1940-тите, бил во средината на клучен период на премин и бил импресиониран од апстрактните обоени полиња на [[Клајфорд Стил]], кои делумно биле под влијание на пејзажите на родната [[Северна Дакота]] на Стил. Во 1947 година, за време на следниот семестар додека предавале на Калифорниското училиште за ликовни уметности (денес познато како Институт за уметност во Сан Франциско), Ротко и Стил флертувале со идејата да основаат сопствена наставна програма или училиште. Стил се сметал за еден од најистакнатите сликари на обоено поле - неговите нефигуративни слики во голема мера се занимаваат со спротивставување на различни бои и површини. Неговите назабени блесоци на боја оставаат впечаток дека еден слој боја е „откинат“ од сликата, откривајќи ги боите под него, потсетувајќи на [[Сталактит|сталактити]] и исконски пештери. Аранжманите на Стил се неправилни, назабени и вдлабнати, со тешка текстура и остар површински контраст како што се гледа погоре во ''1957D1''. Друг уметник чии најпознати дела се однесуваат и на апстрактниот експресионизам и сликарството на обоено поле е [[Роберт Мадервел]]. Стилот на апстрактен експресионизам на Мадервел, карактеризиран со лабави отворени полиња на сликарски површини придружени со лабаво нацртани и измерени линии и форми, бил под влијание и на [[Жоан Миро]] и на [[Анри Матис]]. <ref>De Antonio, Emile. ''Painters Painting, a Candid History of The Modern Art Scene 1940–1970''. Abbeville Press, 1984. 44, 61–63, 65, 68–69. {{ISBN|0-89659-418-1}}</ref> ''„Елегија за Шпанската Република“ бр. 110'' (1971) од Мадервел е пионерско дело и на [[Апстрактен експресионизам|апстрактниот експресионизам]] и на сликарството на обоено поле. Иако серијата ''„Елегија“'' ги отелотворува обете трендови, неговата ''„Отворена серија“'' од крајот на 1960-тите, 1970-тите и 1980-тите години го сместува цврсто во кампот на колористите. Во 1970 година, Мадервел изјавил: „Во текот на мојот живот, сликарот од 20 век кого најмногу му се восхитував беше Матис“, <ref>De Antonio, Emile. ''Painters Painting, a Candid History of The Modern Art Scene 1940–1970'', p. 44, Abbeville Press 1984, {{ISBN|0-89659-418-1}}</ref> алудирајќи на неколку од неговите сопствени серии слики кои го одразуваат влијанието на Матис, особено неговата ''Отворена серија'' која е најблиску до класичното сликарство на обоено поле. [[Барнет Њуман]] се смета за една од главните фигури во апстрактниот експресионизам и еден од најистакнатите сликари на обоено поле. Зрелите дела на Њуман се карактеризираат со области со чиста и рамна боја одделени со тенки вертикални линии, или „патенти“, како што ги нарекувал Њуман, за кои пример е ''Vir Heroicus Sublimis'' во колекцијата на MoMA. Самиот Њуман сметал дека го достигнал својот целосно зрел стил со серијата ''„Онемент“'' (од 1948 година) што се гледа овде. Патентите ја дефинираат просторната структура на сликата, а истовремено ја делат и обединуваат композицијата. Иако сликите на Њуман изгледаат чисто апстрактни, а голем дел од нив првично немале наслов, имињата кои подоцна им ги дал алудирале на специфични теми што се обработуваат, честопати со еврејска тематика. На пример, две слики од почетокот на 1950-тите се наречени [[Адам и Ева|„Адам и Ева]]“, а тука се и ''[[Архангел Урил|„Урил“]]'' (1954) и ''[[Авраам|„Авраам“]]'' (1949), многу темна слика, која, покрај тоа што е име на библиски патријарх, е и името на таткото на Њуман, кој починал во 1947 година. Подоцнежните дела на Њуман, како што е серијата ''„Кој се плаши од црвена, жолта и сина“'', користат живи, чисти бои, често на многу големи платна. [[Џексон Полок]], Адолф Готлиб, Ханс Хофман, Барнет Њуман, Клифорд Стил, Марк Ротко, Роберт Мадервел, Ад Рајнхард и Аршил Горки (во неговите последни дела) биле меѓу истакнатите апстрактни експресионистички сликари кои Гринберг ги прогласил како поврзани со сликарството на обоено поле во 1950-тите и 1960-тите. Иако Полок е тесно поврзан со [[Акционо сликарство|акционото сликарство]] поради неговиот стил, техника и неговиот сликарски „допир“ и физичката примена на бојата, уметничките критичари го споредуваат Полок и со акционото сликарство и со сликарството на обоено поле. Друг критички став кој го застапува Клемент Гринберг ги поврзува целокупните платна на Полок со големите „''[[Водни лилјани (циклус на Моне)|Водни лилјани“]]'' на [[Клод Моне]] насликани во текот на 1920-тите. Гринберг, уметничкиот критичар [[Мајкл Фрид]] и други забележале дека целокупното чувство во најпознатите дела на Полок - неговите слики ''со капки'' - се чита како огромни полиња од изградени линеарни елементи, честопати читајќи се како огромни комплекси од слични вредни клопчиња боја кои се читаат како насекаде низ полињата на боја и цртеж, и се поврзани со доцните дела на Моне со големина на [[мурал]], кои се изградени од многу пасажи со блиски вредни четкани и измешани ознаки кои исто така се читаат како блиски вредни полиња на боја и цртеж што Моне ги користел при градењето на своите сликовни површини. Употребата на Полокова композиција насекаде дава филозофска и физичка врска со начинот на кој сликарите на на обоено поле како Њуман, Ротко и Стил ги конструираат своите непрекинати, а во случајот на Стил и скршени површини. Во неколку слики што Полок ги насликал по неговиот класичен период на сликање ''со капка по капка'' од 1947–1950 година, тој ја користел техниката на боење течна маслена боја и боја за ѕидови врз необработено платно. Во текот на 1951 година тој изработил серија полуфигуративни слики со црни дамки, а во 1952 година изработил слики со дамки користејќи боја. На неговата изложба во ноември 1952 година во галеријата „Сидни Џенис“ во Њујорк, Полок ја прикажал сликата ''„Број 12, 1952“'', голема, маестрална слика со дамки што наликува на светло обоен пејзаж (со преклоп од широко капена темна боја); сликата ја стекнал [[Нелсон Рокфелер]] од изложбата за неговата лична колекција. Во 1960 година, сликата била сериозно оштетена од пожар во Гувернеровата куќа во Олбани, во кој сериозно била оштетена и една слика од [[Аршил Горки]] и неколку други дела од колекцијата Рокфелер. Сепак, до 1999 година била реставрирана и поставена во Емпајр Стејт Плаза. <ref>[http://ogs.ny.gov/esp/CT/History.asp Pollock #12 1952 at NY State Mall project] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140313223525/http://ogs.ny.gov/esp/CT/History.asp|date=2014-03-13}} Retrieved May 6, 2011</ref> Иако Аршил Горки се смета за еден од основачите на апстрактниот експресионизам и [[Надреализам|надреалист]], тој бил и еден од првите сликари на Њујоршката школа кој ја употребувал техниката на „боење“. Горки создал широки полиња со живописни, отворени, непрекинати бои што ги употребувал во многу од своите слики како основа. Во најефективните и најсовршените слики на Горки помеѓу 1941 и 1948 година, тој постојано користел интензивни обоени полиња, честопати дозволувајќи бојата да тече и капе, под и околу неговиот познат лексикон на органски и биоморфни форми и нежни линии. Друг апстрактен експресионист чии дела во 1940-тите потсетуваат на сликите со дамки од 1960-тите и 1970-тите е [[Џејмс Брукс]]. Брукс често користел дамки како техника во своите слики од крајот на 1940-тите. Брукс почнал да ја разредува својата маслена боја за да има течни бои со кои ќе може да истура, капе и да бои врз претежно суровото платно што го користел. Овие дела честопати комбинирале [[калиграфија]] и апстрактни форми. Во текот на последните три децении од неговата кариера, стилот на [[Сем Френсис]] на голем, светол апстрактен експресионизам станал тесно поврзан со сликарството на обоено поле. Неговите слики се протегале на двата табора во рамките на апстрактната експресионистичка рубрика, акционо сликарство и сликарство на обоено поле. Откако ги видела сликите на Полок од 1951 година, создадени со разредена црна маслена боја впиена во необработено платно, [[Хелен Франкенталер]] во 1952 година почнала да создава слики со техника на впивање боја (т.н. слики со техника на впивање) користејќи различни маслени бои врз необработено платно. Нејзината најпозната слика од тој период е „Планини и море“. Таа е една од зачетничките на правецот „сликарство на обоени полиња“кој се појавил кон крајот на 1950-тите години.<ref>[https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=87871332 "'Color Field' Artists Found a Different Way"] Retrieved 3 August 2010</ref> Франкенталер исто така учела кај Ханс Хофман. Сликите на Хофман претставуваат симфонија на бои, како што може да се види на делото „Портата“ од 1959–1960 година. Хофман бил прочуен не само како уметник, туку и како ликовен педагог, како во неговата родна Германија, така и подоцна во САД. Хофман, кој дошол во САД од Германија во раните 1930-ти години, го донел со себе наследството на [[модернизмот]]. Тој бил млад уметник кој творел во Париз пред [[Првата светска војна]]. Во Париз, Хофман соработувал со [[Робер Делоне]] и од прва рака се запознал со иновативното творештво на [[Пабло Пикасо]] и [[Анри Матис]]. Делото на Матис извршило огромно влијание врз него и врз неговото разбирање на експресивниот јазик на бојата и потенцијалот на апстракцијата. Хофман бил еден од првите теоретичари на сликарството на обоени полиња, а неговите теории влијаеле врз уметниците и критичарите – особено врз Клемент Гринберг, но и врз други – во текот на 1930-тите и 1940-тите години. Во 1953 година, [[Морис Луис]] и [[Кенет Ноланд]] доживеале силно влијание од сликите на Франкенталер создадени со техниката на впивање боја, откако го посетиле нејзиното ателје во Њујорк. По враќањето во Вашингтон, тие почнале да ги создаваат значајните дела што го иницирале правецот на сликарство на обоени полиња кон крајот на 1950-тите години.<ref name="Fenton1">Fenton, Terry. "[http://www.sharecom.ca/fenton/louis.html Morris Louis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190518024704/http://www.sharecom.ca/fenton/louis.html|date=2019-05-18}}". sharecom.ca. Retrieved December 8, 2008</ref> Во 1972 година, тогашниот [[кустос]] на [[Метрополитен (музеј)|Музејот на уметност во Метрополитен,]] Хенри Гелџалер, изјавил:<blockquote>Клемент Гринберг ги вклучи делата и на Морис Луис и на Кенет Ноланд во изложба што ја одржа во галеријата Куц во раните 1950-ти. Клем е првиот што го виде нивниот потенцијал. Тој ги покани во Њујорк во 1953 година, мислам дека беше, во студиото на Хелен за да видат слика што таа штотуку ја насликала, наречена „Планини и море“, многу, многу убава слика, која во извесна смисла беше изработена од Полок и од Горки. Тоа беше и една од првите слики со дамки, една од првите слики од големо поле во кои беше употребена техниката на дамки, можеби првата. Луис и Ноланд ја виделе сликата одвиткана на подот од нејзиното студио и се вратиле во Вашингтон. и работеа заедно некое време, работејќи на импликациите од овој вид сликарство. <ref>De Antonio, Emile. ''Painters Painting, a Candid History of The Modern Art Scene 1940–1970'', p. 79, Abbeville Press 1984, {{ISBN|0-89659-418-1}}</ref> <ref>Carmean, E. A. ''Helen Frankenthaler A Paintings Retrospective'', Exhibition Catalog, pp. 12–20, [[Harry N. Abrams]] in conjunction with The Museum of Modern Art, Fort Worth, {{ISBN|0-8109-1179-5}}</ref></blockquote>Сликата на Морис Луис ''„Каде'' 1960“ претставувала голема иновација што го поместила апстрактното експресионистичко сликарство напред во нова насока кон полето на бои и [[Минимализам|минимализмот]]. Меѓу главните дела на Луис се неговите различни серии слики во обоено поле. Некои од неговите најпознати серии се „ ''Расплетени“'', „ ''Превези“'', „ ''Цветни“'' и ''„Ленти'' “ или ''„Столбови“'' . Од 1929 до 1933 година, Луис студирал на Институтот за ликовни и применети уметности во [[Мериленд]] (денес Колеџ за уметност на Институтот Мериленд). Работел на разни чудни работи за да се издржува додека сликал, а во 1935 година бил претседател на Здружението на уметници од Балтимор. Од 1936 до 1940 година, тој живеел во Њујорк и работел во одделот за [[штафелај]] на Федералниот уметнички проект на Администрацијата за напредок на работите. Во овој период, тој ги запознал Аршил Горки, Дејвид Алфаро Сикеирос и Џек Творков, враќајќи се во Балтимор во 1940 година. Во 1948 година, тој почнал да користи магна – акрилни бои на основа на масло. Во 1952 година, Луис се преселил во Вашингтон, каде што живеел донекаде одвоен од њујоршката сцена и работел речиси во изолација. Тој и група уметници, меѓу кои и Кенет Ноланд, станале централни за развојот на сликарството во обоено поле. Основната поента за делото на Луис и она на другите сликари кои работат во обоено поле, понекогаш познати како Вашингтонска школа за бои, за разлика од повеќето други нови пристапи од крајот на 1950-тите и почетокот на 1960-тите, е тоа што тие во голема мера ја поедноставиле идејата за тоа што го сочинува изгледот на завршената слика. Ноланд, кој работи во Вашингтон, станал исто така пионер на сликарското движење на обоено поле кон крајот на 1950-тите, кој ги користел сериите како важни формати за своите слики. Некои од главните серии на Ноланд се нарекувале ''„Таргети“'', ''„Шеврони“'' и ''„Листа“''. Ноланд го посетувал експерименталниот колеџ „Блек Маунтин“ и студирал уметност во неговата родна држава [[Северна Каролина]]. Ноланд студирал кај професорот Илја Болотовски, кој го запознал со [[Неопластицизам|неопластицизмот]] и делото на [[Пит Мондријан]]. Таму тој, исто така, ја изучувал теоријата и бојата на [[Баухаус]] со [[Јозеф Алберс]] <ref>[https://web.archive.org/web/20121102182719/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,844770,00.html?promoid=googlep "Bold Emblems"]. ''[[Time (magazine)|Time]]''. April 18, 1969. Retrieved February 8, 2008.</ref> и се заинтересирал за [[Паул Кле]], поточно за неговата чувствителност на бои. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dreamideamachine.com/en/?p=11737|title=TRACES:Kenneth Noland|last=Lempesis|first=Dimitris|work=Dream idea machine}}</ref> Во 1948 и 1949 година работел со Осип Задкин во Париз, а на почетокот на 1950-тите се сретнал со [[Морис Луис]] во Вашингтон. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nga.gov/collection/artist-info.1496.html|title=Morris Louis|work=National Gallery of Art}}</ref> Во 1970 година, уметничкиот критичар Клемент Гринберг изјавил:<blockquote>Јас би го сместил Полок, заедно со Хофман и Морис Луис во оваа земја, меѓу најголемите сликари на оваа генерација. Всушност, не мислам дека имало некој од истата генерација во Европа што би можел да се мери со нив. На Полок не му се допаѓале сликите на Хофман. Не можеше да ги распознае. Тој не се потруди. И на Хофман не му се допаѓале сликите на Полок кои биле насекаде, ниту пак повеќето од неговите пријатели уметници не можеле да ги разберат, работите што тој ги правел од 1947 до 1950 година. Но, сликите на Полок живеат или умираат во истиот контекст како и сликите на [[Рембрант]] или [[Тицијан]] или [[Диего Веласкес|Веласкез]] или [[Франсиско Гоја|Гоја]] или [[Жак-Луј Давид|Давид]] или&nbsp;... или сликите на [[Едуар Мане|Мане]], [[Петер Паул Рубенс|Рубен]] или [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]]. Нема прекин, нема мутација тука. Полок побарал да биде тестиран од истото око што можело да види колку е добар [[Рафаело Санти|Рафаел]] кога бил добар или Пјеро кога бил добар. <ref>De Antonio, Emile. ''Painters Painting, a Candid History of The Modern Art Scene 1940–1970'', p. 47, Abbeville Press 1984, {{ISBN|0-89659-418-1}}</ref></blockquote> == Движење == До крајот на 1950-тите и почетокот на 1960-тите, младите уметници започнале стилски да се оттргнуваат од апстрактниот експресионизам; експериментирајќи со нови начини на создавање слики; и нови начини на ракување со бојата. Во раните 1960-ти, неколку и разни нови движења во апстрактното сликарство станале тесно поврзани едни со други и површно биле категоризирани заедно; иако на долг рок се покажал дека се длабоко различни. Некои од новите стилови и движења што се појавиле во раните 1960-ти како одговор на апстрактниот експресионизам биле наречени: Вашингтонска сликарска школа, сликарство со цврсти рабови, геометриска апстракција, [[минимализам]] и обоено поле. Џин Дејвис бил и сликар познат особено по сликите со вертикални ленти станал и член на групата апстрактни сликари во [[Вашингтон]] во текот на 1960-тите, позната како Вашингтонска сликарска школа. Сликарите од Вашингтон биле меѓу најистакнатите сликари во обоено поле од средината на векот. Уметниците поврзани со движењето на сликарството на обоено поле во текот на 1960-тите се оддалечувале од гестот и анксиозноста во корист на јасни површини и [[wiktionary:gestalt|гешталт]]. Од почетокот до средината на 1960-тите, сликарството на обоено поле станало термин за делата на уметници како Ен Труит, Џон Меклафлин, [[Сем Френсис]], Сем Гилијам, Томас Даунинг, Елсворт Кели, Пол Фили, Фридел Џубас, Џек Буш, Хауард Меринг, Џин Дејвис, Мери Пинчот Мејер, Џулс Олицки, Кенет Ноланд, Хелен Франкенталер, Роберт Гудно, Реј Паркер, Ал Хелд, Емерсон Волфер, Дејвид Симпсон, Васа Велизар Михич и други чии дела порано биле поврзани со апстрактниот експресионизам од втората генерација; како и на помлади уметници како Лари Пунс, Роналд Дејвис, Лари Зокс, Џон Хојланд, Волтер Дарби Банард и [[Френк Стела]]. Сите се движеле во нова насока, подалеку од насилството и вознемиреноста на [[Акционо сликарство|акционото сликарство,]] кон нов и навидум помирен ''јазик'' на боите. Иако сликарството на обоено поле е поврзано со [[Клемент Гринберг]], Гринберг всушност претпочитал да го употребува терминот „пост-сликарска апстракција“. Во 1964 година, Клемент Гринберг создал влијателна изложба што патувала низ земјата наречена ''„Пост-сликарска апстракција“''. <ref>"[http://www.sharecom.ca/greenberg/ppaessay.html Clement Greenberg] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180712233900/http://www.sharecom.ca/greenberg/ppaessay.html|date=2018-07-12}}". ''Post-Painterly Abstraction''. Retrieved December 8, 2008.</ref> Изложбата ја проширило дефиницијата за сликарството на обоено поле. Сликарството на обоено поле јасно укажувало на нов правец во американското сликарство, подалеку од апстрактниот експресионизам. Во 2007 година, Карен Вилкин станал куратор на изложба наречена ''„Бојата како поле: Американско сликарство 1950–1975“'', која патувала во неколку музеи низ Соединетите Американски Држави. На изложбата биле претставени неколку уметници кои претставуваат две генерации сликари во обоено поле.<ref>Smith, Roberta. [https://www.nytimes.com/2008/03/07/arts/design/07colo.html?_r=1 "Weightless Color, Floating Free"]. ''The New York Times''. March 7, 2008. Retrieved December 7, 2008.</ref> Во 1970 година, сликарот Жил Олицки рекол:<blockquote>Не знам што значи сликарството на обоено поле. Мислам дека веројатно го измислил некој критичар, што е во ред, но не мислам дека фразата значи нешто. Обоено поле? Мислам, што е бојата? Сликарството има врска со многу работи. Бојата е меѓу работите со кои има врска. Има врска со површината. Има врска со обликот, има врска со чувствата до кои е потешко да се дојде. <ref>De Antonio, Emile. ''Painters Painting, a Candid History of The Modern Art Scene 1940–1970'', P.81, Abbeville Press 1984, {{ISBN|0-89659-418-1}}</ref>[[Податотека:Riteofspring.jpg|алт=Рони Ландфилд, „Обредот на пролетта“ (Rite of Spring), 1985 г. Творештвото на Ландфилд се појавило во текот на 1960-тите години. Неговите дела се одраз како на кинеското пејзажно сликарство, така и на идиомот на сликарството на „обоено поле“. Неговите слики претставуваат спој меѓу сликарството на обоено поле и лирската апстракција.|мини|Рони Ландфилд, „Обредот на пролетта“ (Rite of Spring), 1985 г. Творештвото на Ландфилд се појавило во текот на 1960-тите години. Неговите дела се одраз како на кинеското пејзажно сликарство, така и на идиомот на сликарството на „обоено поле“. Неговите слики претставуваат спој меѓу сликарството на обоено поле и лирската апстракција.<ref>[[Robert C. Morgan|Morgan, Robert C.]] ''Landfield's Illuminations''. Exhibition Catalogue: ''Ronnie Landfield: Paintings From Five Decades''. The [[Butler Institute of American Art]]. {{ISBN|1-882790-50-2}}</ref>]]</blockquote> <blockquote></blockquote>[[Џек Буш]] бил канадски [[Апстрактен експресионизам|апстрактен експресионистички]] сликар, роден во [[Торонто]], Онтарио во 1909 година. Тој станал член на „Пејнтерс Елевен“, групата основана од [[Вилијам Роналд]] во 1954 година за промовирање на апстрактното сликарство во Канада, а наскоро станал охрабрен во неговата уметност од американскиот уметнички критичар [[Клемент Гринберг]]. Со охрабрување од Гринберг, Буш се поврзал тесно со две движења што произлегле од напорите на апстрактните експресионисти: сликарство на обоено поле и [[лирска апстракција]]. Неговата слика ''„Големото А“'' е пример за неговите слики на обоено поле од крајот на 1960-тите.<ref name="fenton2">Fenton, Terry. "[http://www.sharecom.ca/fenton/bush.html Jack Bush] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210805105527/http://www.sharecom.ca/fenton/bush.html |date=2021-08-05 }}". sharecom.ca. Retrieved December 9, 2008.</ref> Кон крајот на 1950-тите и почетокот на 1960-тите, [[Френк Стела]] станал значајна фигура во појавата на [[Минимализам|минимализмот]], пост-сликарската апстракција и сликарството на обоено поле. Неговите обликувани платна од 1960-тите, како што е ''„Харан II“'' (1967), го револуционизирале апстрактното сликарство. Една од најважните карактеристики на сликите на Стела е неговата употреба на повторување. Неговите црни слики со тенки пруги од 1959 година го шокирале уметничкиот свет кој бил навикнат да гледа монохроматски и повторувачки слики, насликани рамно, речиси без никакви флуктуации. Во текот на раните 1960-ти, Стела направил неколку серии на засечени ''алуминиумски слики'' и обликувани ''бакарни слики'' пред да создаде разнобојни и асиметрични обликувани платна од крајот на 1960-тите. Пристапот и односот на Френк Стела кон сликарството на обоено поле не биле трајни или централни за неговиот креативен опус; бидејќи неговите дела станувале сè повеќе тридимензионални по 1980 година. Кон крајот на 1960-тите, [[Ричард Дибенкорн]] ја започнал својата серија ''„Оушн Парк“'', создадена во последните 25 години од неговата кариера. Тие претставуваат важни примери за сликарството на обоено поле. Серијата ''„Оушн Парк“'', претставена со ''„Оушн Парк“ бр. 129'', ги поврзува неговите поранешни апстрактни експресионистички дела со сликарството на обоено поле. Во раните 1950-ти, Ричард Дибенкорн бил познат како апстрактен експресионист, а неговите гестовни апстракции биле блиски до Њујоршката школа по сензибилитет, но цврсто основани на апстрактниот експресионистички сензибилитет на Сан Франциско; место каде што Клајфорд Стил имал значително влијание врз помладите уметници врз основа на неговото предавање на Уметничкиот институт во Сан Франциско. До средината на 1950-тите, Ричард Дибенкорн, заедно со Дејвид Парк, Елмер Бишоф и неколку други, ја формирале фигуративната школа во областа на Заливот, враќајќи се кон фигуративното сликарство. Помеѓу есента 1964 и пролетта 1965 година, Дибенкорн патувал низ Европа; му била доделена културна виза за да ги посети и да ги види сликите на Анри Матис во важни советски музеи. Овие дела ретко ги гледале луѓе надвор од [[Советскиот Сојуз]]. Кога се вратил на сликарството во заливскиот регион во средината на 1965 година, неговите дела што произлегле од тоа го сумирале сè што научил од неговата повеќе од една деценија работа како водечки фигуративен сликар. <ref name="Jane56">Livingston, Jane. "The Art of [[Richard Diebenkorn]]". 1997–1998 Exhibition catalog. In ''The Art of Richard Diebenkorn'', [[Whitney Museum of American Art]]. 56. {{ISBN|0-520-21257-6}}</ref> <ref>[http://www.worldcat.org/search?qt=worldcat_org_bks&q=9780967799421&fq=dt%3Abks ''American Abstract and Figurative Expressionism: Style Is Timely Art Is Timeless''] (New York School Press, 2009.) {{ISBN|978-0-9677994-2-1}}. p.&nbsp;80–83</ref> Кога се вратил на апстракцијата во 1967 година, неговите дела биле паралелни со движења како движењето на обоено поле и лирската апстракција, но тој останал независен од двете. Кон крајот на 1960-тите, Лари Пунс, чии претходни слики ''со Точка'' биле поврзани со Оп-артот, почнал да создава полабави и послободно обликувани слики кои биле наречени негови слики ''со Лозенџ Елипса'' од 1967–1968 година. Заедно со Џон Хојланд, Волтер Дарби Банард, Лари Зокс, Роналд Дејвис, Рони Лендфилд, Џон Сири, Пет Липски, Ден Кристенсен <ref>[http://www.sbmuseart.org/exhibitions/colorscope.web] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100703034943/http://www.sbmuseart.org/exhibitions/colorscope.web|date=2010-07-03}} retrieved June 2, 2010</ref> и неколку други млади сликари, почна да се формира ново движење поврзано со сликарството во боја. На крајот беше познато како лирска апстракција.<ref>Ashton, Dore. "Young Abstract Painters: Right On!". Arts vol. 44, no. 4, February, 1970. 31–35</ref><ref>Aldrich, Larry. ''Young Lyrical Painters''. [[Art in America]], vol. 57, no. 6, November–December 1969. 104–113</ref><ref>[http://www.deutsche-guggenheim.de/dg/ex_color_fields_full.php ''Color Fields'', Deutsche Guggenheim] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101120211729/http://www.deutsche-guggenheim.de/dg/ex_color_fields_full.php|date=2010-11-20}} Retrieved November 26, 2010</ref> Кон крајот на 1960-тите, сликарите започнале да се вртат кон површинска флексија, прикажување на длабок простор, сликарски допир и ракување со бојата, спојувајќи се со ''јазикот'' на бојата. Меѓу новата генерација апстрактни сликари кои се појавиле комбинирајќи сликарство на обоено поле со експресионизам, постарата генерација исто така почнала да вметнува нови елементи на комплексен простор и површина во своите дела. До 1970-тите, Пунс создал слики со дебела кора, испукани и тешки, наречени слики со ''„Слонова кожа“''; Кристенсен испрскал јамки, обоени мрежи од линии и калиграфија низ разнобојни полиња со деликатни површини; сликите со обоени ленти на Рони Лендфилд се одраз и на кинеското пејзажно сликарство и на идиомот на обоено поле , а Џон Сири ги создал своите обоени слики, како што е примерот со ''„Исток“, 1973'', од Националната галерија на Австралија. Пунс, Кристенсен, Дејвис, Лендфилд, Сири, Липски, Зокс и неколку други создале слики што го премостуваат сликарството на обоено поле со лирска апстракција и го нагласуваат повторното нагласување на пејзажот, гестот и ''допирот. <ref name="artknowledgenews.com">[http://www.artknowledgenews.com/2010-03-29-01-01-12-john-seery-to-debut-his-new-work-at-garboushian-gallery.html Peter Schjeldahl] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120602020917/http://www.artknowledgenews.com/2010-03-29-01-01-12-john-seery-to-debut-his-new-work-at-garboushian-gallery.html|date=June 2, 2012}}&#x5D; comment on [[John Seery]]]</ref>''<ref>Exhibition Catalogue, ''Ronnie Landfield: Paintings From Five Decades''. The [[Butler Institute of American Art]], ''Seeking the Miraculous''. 5–6. {{ISBN|1-882790-50-2}}</ref><ref>Ratcliff, Carter. The New Informalists, Art News, v. 68, n. 8, December 1969, p.72.</ref> == Преглед == Сликарството на обоено поле е поврзано со пост-сликарската апстракција, [[Супрематизам|супрематизмот]], [[Апстрактен експресионизам|апстрактниот експресионизам]], сликарството со цврсти рабови и [[Лирска апстракција|лирската апстракција]]. Првично се однесувало на одреден вид [[апстрактен експресионизам]], особено на делата на [[Марк Ротко]], Клифорд Стил, Барнет Њуман, Роберт Мадервел, Адолф Готлиб и неколку серии слики од [[Жоан Миро]]. [[Ликовен критичар|Уметничкиот критичар]] Клемент Гринберг го сметал сликарството на обоено поле како поврзано, но различно од [[Акционо сликарство|акционото сликарство]]. Важна разлика која го разликувала сликарството на обоено поле од апстрактниот израз била ракувањето со бојата. Најосновната фундаментална дефинирачка техника на сликање е нанесувањето боја, а сликарите на обоено поле го револуционизирале начинот на кој бојата може ефикасно да се нанесе. Сликарството на обоено поле се стремило да ја ослободи уметноста од излишна реторика. Уметници како Барнет Њуман, [[Марк Ротко]], Клифорд Стил, Адолф Готлиб, Морис Луис, Жил Олицки, Кенет Ноланд, Фридел Џубас и [[Френк Стела]], како и други, честопати користеле значително редуцирани формати, при што цртежот бил во суштина поедноставен на повторувачки и регулирани системи, основни наводи на природата и високо артикулирана и психолошка употреба на бојата. Генерално, овие уметници ги отстраниле очигледните препознатливи слики во корист на апстракцијата. Одредени уметници цитирале наводи од мината или сегашна уметност, но генерално сликарството на обоено поле ја претставува апстракцијата како цел сама по себе. Следејќи го овој правец на модерната уметност, овие уметници сакале да ја претстават секоја слика како една обединета, кохезивна, монолитна слика, честопати во рамките на серии од поврзани типови. За разлика од емоционалната енергија и гестовните површински ознаки и ракувањето со бојата на апстрактните експресионисти како што се [[Џексон Полок]] и Вилем де Кунинг, сликарството на обоено поле првично изгледало ладно и строго. Сликарите на обоено поле го бришат индивидуалниот белег во корист на големи, рамни, обоени и натопени области со боја, што се смета за суштинска природа на визуелната апстракција, заедно со вистинскиот облик на платното, што особено [[Френк Стела]] го постигнал на необични начини со комбинации од закривени и прави рабови. Сепак, сликарството во обоено поле се покажало како сензуално и длабоко експресивно, иако на поинаков начин од гестовниот [[апстрактен експресионизам]]. Негирајќи ја поврзаноста со апстрактниот експресионизам или кое било друго уметничко движење, [[Марк Ротко]] јасно зборувал за своите слики во 1956 година:<blockquote>Јас не сум апстракционист&nbsp;... Не ме интересира односот на бојата или формата или било што друго.&nbsp;... Ме интересира само изразување на основни човечки емоции - трагедија, екстаза, пропаст и така натаму - а фактот дека многу луѓе се распаѓаат и плачат кога се соочуваат со моите слики покажува дека ги комуницирам тие основни човечки емоции.&nbsp;... Луѓето што плачат пред моите слики го имаат истото религиозно искуство што го имав јас кога ги сликав. И ако, како што велите, ве трогнуваат само нивните односи на бои, тогаш ја промашувате поентата!<ref>Rodman, Selden. ''Conversations with Artists'', 1957. Later published in "Notes from a conversation with Selden Rodman, 1956" in ''Writings on Art: Mark Rothko'' 2006, edited by López-Remiro, Miguel.</ref></blockquote> === Боење со дамки === [[Жоан Миро]] станал еден од првите и најуспешните сликари со дамки. Иако боењето во масло се сметало за опасно за памучното платно на долг рок, примерот на Миро во текот на 1920-тите, 1930-тите и 1940-тите години станал инспирација и влијание врз помладата генерација. Една од причините за успехот на движењето на сликарството на обоено поле била техниката на боење. Уметниците ја мешале и разредувале бојата во кофи или лименки за кафе, правејќи течна течност, а потоа ја истурале во сурово, непремачкано платно, обично на памук. Бојата можела да се нанесе со четка, валани, фрлани, истурани или прскани, и се шири во ткаенината на платното. Општо земено, уметниците цртале облици и површини додека боеле. Многу различни уметници го користеле боењето како техника по избор при изработката на своите слики. Џејмс Брукс, [[Џексон Полок]], Хелен Франкенталер, Морис Луис, Пол Џенкинс и десетици други сликари откриле дека истурањето и боењето ја отвориле вратата за иновации и револуционерни методи на цртање и изразување значење на нови начини. Бројот на уметници кои сликале во 1960-тите значително се зголемил со достапноста на акрилните бои. Боењето со акрилна боја во ткаенината од платно во боја на памук било побезбедно и помалку штетно за ткаенината на платното отколку употребата на маслени бои. Во 1970 година, уметницата Хелен Франкенталер коментирала за нејзината употреба на боење:<blockquote>Кога првпат почнав да ги сликам дамките, мислам дека оставив големи површини од платното ненасликани, бидејќи самото платно делуваше исто толку енергично и позитивно како бојата, линијата или бојата. Со други зборови, самата подлога беше дел од медиумот, така што наместо да се размислува за неа како за позадина или негативен простор или празно место, на таа област не ѝ беше потребна боја бидејќи имаше боја до неа. Работата беше да се одлучи каде да се остави, каде да се пополни и каде да се каже дека ова не бара уште една линија или уште една кофа со бои. Тоа го кажува во вселената. <ref>De Antonio, Emile. ''Painters Painting, a Candid History of The Modern Art Scene 1940–1970'', P.82, Abbeville Press 1984, {{ISBN|0-89659-418-1}}</ref></blockquote> === Сликање со спреј === Малку уметници ја користеле техниката на пиштол за прскање за да создадат големи пространства и полиња од бои испрскани низ нивните платна во текот на 1960-тите и 1970-тите. Некои сликари кои ефикасно користеле техники на [[сликање со спреј]] се Жил Олицки, кој станал пионер во својата техника на спреј која ги покривала неговите големи слики со слој по слој од различни бои, честопати постепено менувајќи ја нијансата и вредноста во суптилна прогресија. Друга важна иновација била употребата на техника на прскање од страна на Ден Кристенсен, со одличен ефект во петелки и ленти во светла боја; испрскани со јасни, калиграфски ознаки низ неговите слики во големи размери. Вилијам Петет, Ричард Саба и Алберт Штадлер ја употребиле техниката за да создадат големи полиња од повеќе бои; додека Кенет Шоуел прскал врз згужвани платна и создал илузија на апстрактни ентериери со мртва природа. Поголемиот дел од сликарите со спреј биле активни, особено кон крајот на 1960-тите и 1970-тите. === Ленти === Пругите биле едни од најпопуларните средства за боја што ги употребувале неколку различни сликари на обоено поле во различни формати. Барнет Њуман, Морис Луис, Џек Буш, Џин Дејвис, Кенет Ноланд и Дејвид Симпсон, сите создале важни серии на слики со пруги. Иако не ги нарекувал ленти туку ''патенти,'' лентите на Барнет Њуман биле претежно вертикални, со различна ширина и ретко користени. Во случајот на Симпсон и Ноланд, нивните слики со пруги биле претежно хоризонтални, додека Џин Дејвис сликал слики со вертикални пруги, а Морис Луис претежно сликал слики со вертикални пруги, понекогаш наречени ''столбови''. Џек Буш имал стремеж да слика и со хоризонтални и вертикални пруги, како и со аголни слики. === Магна боја === [[Магна (сликарство)|Магна]], специјална ''уметничка'' акрилна боја, била развиена од Леонард Бокур и Сем Голден во 1947 година и преформулирана во 1960 година, специјално за Морис Луис и други сликари на бои од движењето „обоено поле“.<ref>Henry, Walter. [http://palimpsest.stanford.edu/waac/wn/wn11/wn11-2/wn11-206.html palimpsest.stanford.edu – Technical Exchange] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012002829/http://palimpsest.stanford.edu/waac/wn/wn11/wn11-2/wn11-206.html|date=October 12, 2008}}. [[Stanford University]], Volume 11, Number 2, May 1989, 11–14. Retrieved December 8, 2007.</ref> Во магна, пигментите се мелат во акрилна смола со растворувачи на основа на алкохол.<ref>Fenton, Terry. "[http://www.sharecom.ca/noland/materials Appreciating Noland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210121041610/http://www.sharecom.ca/noland/materials|date=2021-01-21}}". Retrieved April 30th, 2007.</ref> За разлика од современите акрилни бои на база на вода, магна е мешавина со терпентин или минерални алкохоли и брзо се суши до мат или сјаен финиш. Била широко користена од Морис Луис и Фридел Џубас, а исто така и од поп-артистот [[Рој Лихтенштајн]]. Боите се поживи и поинтензивни од обичните акрилни бои на база на вода. Луис ја користел Магна со одличен ефект во неговата ''серија „Стрип“'', <ref>[http://stage.phillipscollection.org/research/american_art/artwork/Louis-Number182.htm ''Number 182'', Phillips Collection, Washington, DC., retrieved December 8, 2008] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228113522/http://stage.phillipscollection.org/research/american_art/artwork/Louis-Number182.htm|date=February 28, 2009}}</ref>каде што боите се користат неразредени и се истураат неизмешани директно од конзервата.<ref>[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/11/10/AR2006111000266.html Blake Gopnik, "Morris Louis: A Painter Of a Different Stripe". ''The Washington Post'', retrieved December 8, 2008]</ref> === Акрилна боја === Во 1972 година, поранешниот [[кустос]] на [[Метрополитен (музеј)|Музејот на уметност во Метрополитен,]] Хенри Гелџалер, рекол:<blockquote>Обоеното поле, чудно или можеби не, стана одржлив начин на сликање точно во времето кога се појави акрилната боја, новата пластична боја. Како новата боја да бараше нова можност во сликарството, а сликарите ја допреа. Маслената боја, која има сосема поинаков медиум, кој не е на основа на вода, секогаш остава дамка од масло или локва од масло околу работ на бојата. Акрилната боја запира на сопствениот раб. Сликањето на обоено поле се појавило во исто време со пронаоѓањето на оваа нова боја. <ref>De Antonio, Emile. ''Painters Painting, a Candid History of The Modern Art Scene 1940–1970'' Abbeville Press, 1984. 81. {{ISBN|0-89659-418-1}}</ref></blockquote>Акрилните бои за прв пат биле комерцијално достапни во 1950-тите како бои на основа на минерален спирит наречени Магна <ref>Terry Fenton [http://www.sharecom.ca/noland/materials online essay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210121041610/http://www.sharecom.ca/noland/materials|date=2021-01-21}} about [[Kenneth Noland]], and acrylic paint, accessed April 30th, 2007</ref> понудени од Леонард Бокур. Акрилните бои на база на вода потоа се продавале како „латекс“ бои за домашна употреба, иако акрилната дисперзија не користи [[латекс]] добиен од каучуково дрво. Внатрешните „латекс“ бои за куќи имаат стремеж да бидат комбинација од врзивно средство (понекогаш акрилик, [[Поливинил хлорид|винил]], ПВА и други), филер, пигмент и [[вода]]. Надворешните „латекс“ домашни бои може да бидат и мешавина од „кополимер“, но најдобрите надворешни бои на база на вода се 100% акрилни. Набргу откако акрилните врзива на водна основа биле воведени како бои за домовите, и уметниците - од кои првите биле [[Мексикански мурализам|мексикански муралисти]] - и компаниите почнале да го истражуваат потенцијалот на новите врзива. Акрилните бои за уметници може да се разредат со вода и да се користат како средства за перење на начин на кој се употребуваат водени бои, иако перењата се брзи и трајни откако ќе се исушат. Акрилните бои растворливи во вода, со уметнички квалитет, станале комерцијално достапни во раните 1960-ти, нудени од Liquitex и Bocour под трговското име ''Aquatec''. Водорастворливите Liquitex и Aquatec се покажале како идеални за боење со дамки. Техниката на боење со акрилни бои растворливи во вода направило разредените бои да потонат и цврсто да се задржат во суровото платно. Сликари како што се Кенет Ноланд, Хелен Франкенталер, Ден Кристенсен, [[Сем Френсис]], Лари Зокс, Рони Лендфилд, Лари Пунс, Шерон Френсис, Џулс Олицки, Џин Дејвис, Роналд Дејвис, Георг Карл Пфалер, Сем Гилијам и други успешно користеле акрилни бои на база на вода за нивните нови слики со боење и обоено поле.<ref>Junker, Howard. ''The New Art: It's Way, Way Out'', [[Newsweek]], July 29, 1968, pp.3, 55–63.</ref> === Наследство === [[File:Henri_Matisse_-_View_of_Notre_Dame._Paris,_quai_Saint-Michel,_spring_1914.jpg|лево|мини| [[Анри Матис]], ''Поглед на Нотр Дам'', 1914, Музеј на современа уметност. Сликите на Матис '', „Француски прозорец во Колиур“'' и ''„Поглед на Нотр Дам“'' <ref name="MoMA1">[http://www.moma.org/collection/browse_results.php?object_id=78863 ''View of Notre Dame, 1914''] at [[MoMA]], retrieved December 18, 2008</ref> двете од 1914 година, извршиле огромно влијание врз американските сликари на обоено поле воопшто (вклучувајќи ја и ''„Отворената серија'' “ на Роберт Мадервел) и конкретно врз сликите ''„Океански парк“'' на Ричард Дибенкорн.]] ''Ликовното'' наследство на сликарството од 20 век е долг и испреплетен тек на влијанија и сложени меѓусебни односи. Употребата на големи отворени полиња со експресивна боја применети во дарежливи сликарски делови, придружени со лабав цртеж (нејасни линеарни точки и/или фигуративни контури) за прв пат може да се види во делата на [[Анри Матис]] и [[Жоан Миро]] од почетокот на 20 век. Матис и Миро, како и [[Пабло Пикасо]], [[Паул Кле]], [[Василиј Кандински]] и [[Пит Мондријан]] директно влијаеле врз апстрактните експресионисти, сликарите на обоено поле на пост-сликарската апстракција и лирските апстракционисти. Американците од крајот на 19 век, како што се Августус Винсент Так и Алберт Пинкам Рајдер, заедно со раните американски модернисти како што се [[Џорџија О'Киф]], Марсден Хартли, Стјуарт Дејвис, Артур Дав и пејзажите на Милтон Ејвери, исто така обезбедиле важни преседани и биле влијание врз апстрактните експресионисти, сликарите во обоено поле и лирските апстракционисти. Сликите на Матис ''„Француски прозорец во Колиур“'' и ''„Поглед на Нотр Дам“'' , обете од 1914 година, извршиле огромно влијание врз американските сликари на обоено поле воопшто (вклучувајќи ја и ''„Отворената серија'' “ на Роберт Мадервел), а особено врз сликите ''„Океански парк“'' на Ричард Дибенкорн. Според [[Историја на уметноста|историчарката на уметност]] Џејн Ливингстон, Дибенкорн ги видел двете слики на Матис на изложба во Лос Анџелес во 1966 година, и тие имале огромно влијание врз него и неговата работа.<ref name="Jane6267">Livingston, Jane. "The Art of [[Richard Diebenkorn]]". In: 1997–1998 Exhibition catalog, [[Whitney Museum of American Art]]. 62–67. {{ISBN|0-520-21257-6}}</ref> Џејн Ливингстон вели за изложбата на Матис од јануари 1966 година што Дибенкорн ја видел во Лос Анџелес:<blockquote>Тешко е да не се припише огромната тежина на ова искуство за насоката што ја презеде неговата работа од тогаш па натаму. Двете слики што ги видов таму одекнуваат на речиси секое платно од ''Океанск Парк''. „Поглед на Нотр Дам“ и „Францускиот прозорец“ во Колиур, двете насликани во 1914 година, беа изложени за прв пат во САД. </blockquote>Ливингстон продолжува велејќи „Дибенкорн сигурно го доживеал францускиот прозорец во Колиур, како епифанија“.<ref>Livingston, Jane. ''The Art of [[Richard Diebenkorn]]''. In 1997–1998 Exhibition catalog, [[Whitney Museum of American Art]]. 64. {{ISBN|0-520-21257-6}},</ref> Миро станал еден од највлијателните уметници на 20 век. Тој бил пионер во техниката на боење; создавајќи заматени, разнобојни облачни позадини со разредена маслена боја во текот на 1920-тите и 1930-тите; покрај тоа ја додал и својата калиграфија, знаци и изобилство од зборови и слики. Аршил Горки отворено се восхитувал на делата на Миро и сликал слики слични на Миро, пред конечно да ја открие својата оригиналност во раните 1940-ти. Во текот на 1960-тите, Миро сликал големи (во апстрактна експресионистичка скала) светли полиња од енергично четкана боја во сина, бела и други монохроматски полиња од бои; со заматени црни сфери и калиграфски форми слични на камен, кои лебдат произволно. Овие дела личеле на сликите на обоено поле на помладата генерација. Биографот [[Жак Дипен|Жак Дупен]] го кажал следново за делото на Миро од почетокот на 1960-тите:<blockquote>Овие платна откриваат афинитети – Миро воопшто не се обидува да го негира ова – со истражувањата на новата генерација сликари. Многумина од нив, вклучувајќи го и [[Џексон Полок]], го признаа својот долг кон Миро. Миро, пак, покажува жив интерес за нивната работа и никогаш не пропушта можност да ги охрабри и поддржи. Ниту пак смета дека е под своето достоинство да ги користи нивните откритија во некои прилики.<ref>Dupin, Jacques. ''[[Joan Miró]] Life and Work''. New York City: Harry N. Abrams, 1962. 481</ref></blockquote>Земајќи го примерот од други европски модернисти како Миро, движењето на обоено поле опфаќа неколку децении од средината на 20 век до почетокот на 21 век. Сликањето на обоено поле всушност опфаќа три одделни, но поврзани генерации сликари. Најчесто употребувани термини што се однесуваат на трите одделни, но поврзани групи се [[апстрактен експресионизам]], пост-сликарска апстракција и [[лирска апстракција]]. Некои од уметниците создале дела во сите три периоди, кои се однесуваат на сите три стила. Пионерите на обоено поле како што се [[Џексон Полок]], [[Марк Ротко]], Клифорд Стил, Барнет Њуман, Џон Ферен, Адолф Готлиб и Роберт Мадервел првенствено се сметаат за апстрактни експресионисти. Уметници како Хелен Франкенталер, [[Сем Френсис]], Ричард Дибенкорн, Жулс Олицки и Кенет Ноланд биле од малку помлада генерација, или во случајот на Морис Луис естетски усогласени со гледната точка на таа генерација; која започнала како апстрактни експресионисти, но брзо се префрлила на пост-сликарска апстракција. Додека помладите уметници како [[Френк Стела]], Роналд Дејвис, Лари Зокс, Лари Пунс, Волтер Дарби Банард, Рони Лендфилд, Ден Кристенсен, започнале со пост-сликарска апстракција и на крајот се движеле напред кон нов вид експресионизам, познат како лирска апстракција. Голем дел од споменатите уметници, како и многу други, ги практикувале сите три начини на свирење во една или друга фаза од нивната кариера. Во подоцнежните фази на сликарството во боја; како рефлексии на духот на времето од доцните 1960-ти (во кој сè почна да ''виси лабаво'') и вознемиреноста на времето (со сите неизвесности на времето) се споиле со гешталтот на пост-сликарската апстракција, создавајќи лирска апстракција која ја комбинирала прецизноста на идиомот на бојата со ''малеристичкото однесување'' на [[Апстрактен експресионизам|апстрактните експресионисти]]. Во истиот период од крајот на 1960-тите и почетокот на 1970-тите во Европа, Герхард Рихтер, Анселм Кифер <ref>"[http://www.whitecube.com/artists/kiefer/ White Cube: Anselm Kiefer]". White Cube. Retrieved December 15, 2008.</ref> и неколку други сликари исто така почнале да создаваат дела со интензивен израз, спојувајќи апстракција со слики, вметнувајќи пејзажни слики и фигурација, што до крајот на 1970-тите било наречено неоекспресионизам. == Сликари == Следува спосок на сликари на обоено поле, тесно поврзани уметници и некои од нивните поважни влијанија: {{Col-begin|width=85%}} {{Col-break}} * [[Јозеф Алберс]] (1888–1976) * [[Едвард Аведисијан]] (1936–2007) * [[Волтер Дарби Банард]] (1934–2016) * [[Арвид Бекер]] (роден 1964) * [[Иља Болотoвски]] (1907–1981) * [[Френк Баулинг]] (роден 1934) * [[Стенли Боксер]] (1926–2000) * [[Џек Буш]] (1909–1977) * [[Ден Кристенсен]] (1942–2007) * [[Џин Дејвис (сликар)|Џин Дејвис]] (1920–1985) * [[Роналд Дејвис]] (роден 1937) * [[Робин Дени]] (1930–2014) * [[Ричард Дибенкорн]] (1922–1993) * [[Пјеро Дорацио]] (1927–2005) * [[Томас Даунинг (сликар)|Томас Даунинг]] (1928–1985) * [[Фридел Џубас]] (1915–1994) * [[Габриеле Еверц]] (родена 1945) * [[ Војчех Фангор]] (1922–2015) * [[Пол Фили]] (1910–1966) * [[Џон Ферен]] (1905–1970) * [[Сам Френсис]] (1923–1994) * [[Шерон Френсис]] (родена 1940) * [[Хелен Франкенталер]] (1928–2011) * [[Сам Гилијам]] (1933–2022) * [[Џо Гуд]] (1937–2025) * [[Роберт Гуднау]] (1917–2010) * [[Клив Греј]] (1918–2004) * Џон Грифен (1942–2025) {{Col-break}} * [[Ал Хелд]] (1928–2005) * [[Хауард Хоџкин]] (1932–2017) * [[Ханс Хофман]] (1880–1966) * [[Волфганг Холега]] (1929–2023) * [[Ралф Хотере]] (1931–2013) * [[Џон Хојланд]] (1934–2011) * [[Пол Џенкинс (сликар од САД)|Пол Џенкинс]] (1923–2012) * [[Волф Кан]] (1927–2020) * [[Џејкоб Кејнен]] (1909–2001) * [[Минору Кавабата]] (1911–2001) * [[Елсворт Кели]] (1923–2015) * [[Пол Клее]] (1879–1940) * [[Рони Лендфилд]] (роден 1947) * [[Пат Липски]] (родена 1941) * [[Морис Луис]] (1912–1962) * [[Брајс Марден]] (1938–2023) * [[Емили Мејсон (сликарка)|Емили Мејсон]] (1932–2019) * [[Анри Матис]] (1869–1954) * [[Џон Меклафлин (уметник)|Џон Меклафлин]] (1898–1976) * [[Хауард Меринг]] (1931–1978) * [[Мери Пинчот Мајер]] (1920–1964) * [[Жоан Миро]] (1893–1983) * [[Пит Мондријан]] (1872–1944) * [[Роберт Мазервел]] (1915–1991) * [[Роберт Наткин]] (1930–2010) * [[Барнет Њуман]] (1905–1970) * [[Кенет Ноланд]] (1924–2010) * [[Жил Олитски]] (1922–2007) * [[Блинки Палермо]] (1943–1977) {{Col-break}} * [[Џ. С. Паркер]] (1944–2017) * [[Реј Паркер (сликар)|Реј Паркер]] (1922–1990) * [[Вилијам Перехудоф]] (1918–2013) * [[Георг Карл Фалер]] (1926–2002) * Вилијам Петет (1942–2019) * [[Џон Пламб (сликар)|Џон Пламб]] (1927–2008) * [[Лари Пунс]] (роден 1937) * [[Роберт Ректор (уметник)|Роберт Ректор]] (роден 1946) * [[Пол Рид (уметник)|Пол Рид]] (1919–2015) * [[Питер Реџинато]] (роден 1945) * [[Ад Рајнхарт]] (1913–1967) * [[Џек Рот]] (1927–2004) * [[Марк Ротко]] (1903–1970) * [[Кикуо Саито]] (1939–2016) * [[Лудвиг Сандер]] (1906–1975) * [[Џон Сири]] (роден 1941) * [[Дејвид Симпсон (уметник)|Дејвид Симпсон]] (роден 1928) * [[Ричард Смит (уметник)|Ричард Смит]] (1931–2016) * [[Дејвид Г. Соренсен]] (1937–2011) * [[Фредерик Спрат]] (1927–2008) * [[Никола де Стал]] (1914–1955) * [[Клајфорд Стил]] (1904–1980) * [[Френк Стела]] (1936–2024) * [[Алма Вудси Томас]] (1891–1978) * [[Ен Труит]] (1921–2004) * [[Џон Вокер (сликар)|Џон Вокер]] (роден 1939) * [[Нил Вилијамс (уметник)|Нил Вилијамс]] (1934–1988) * [[Питер Јанг (уметник)|Питер Јанг]] (роден 1940) * [[Лари Зокс]] (1937–2006) {{col-end}} == Наводи == {{наводи}} == Извори == * [[Clement Greenberg|Greenberg, Clement]]. ''Art and Culture'', [[Beacon Press]], 1961 * Greenberg, Clement. ''Late Writings'', edited by [[Robert C. Morgan]], St. Paul: [[University of Minnesota Press]], 2003. * Greenberg, Clement. ''Homemade Esthetics: Observations on Art and Taste''. [[Oxford University Press]], 1999. * Kleiner, Fred S.; and Mamiya, Christin J., ''Gardner's Art Through the Ages'' (2004). Volume II. Wadsworth Publishing. {{ISBN|0-534-64091-5}}. * {{cite journal |last=Schwabsky |first=Barry |title=Irreplaceable Hue – Color Field Painting |date=1994 |journal=Artforum |volume=33 |issue=1 |via=[[FindArticles]] |url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0268/is_n1_v33/ai_16107191 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070124015658/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0268/is_n1_v33/ai_16107191 |archive-date=January 24, 2007 |url-status=usurped}} * [https://books.google.com/books?id=rhFYiRoTtRUC&q=color+as+field ''Color As Field: American Painting, 1950–1975'', retrieved December 7, 2008] * [[Karen Wilkin|Wilkin, Karen]] and Belz, Carl. ''Color As Field: American Painting, 1950–1975''. Published: Yale University Press; 1 edition (November 29, 2007). {{ISBN|0-300-12023-0}}, {{ISBN|978-0-300-12023-3}} * Livingston, Jane. ''The Art of Richard Diebenkorn'', with essays by [[John Elderfield]], Ruth E. Fine, and Jane Livingston. The [[Whitney Museum of American Art]], 1997, {{ISBN|0-520-21257-6}} * De Antonio, Emile and Tuchman, Mitchell. ''Painters Painting A Candid History of The Modern Art Scene, 1940–1970'', [[Abbeville Press]] 1984, {{ISBN|0-89659-418-1}} * Jacques Dupin, ''[[Joan Miró]] Life and Work'', [[Harry N. Abrams, Inc.]], Publisher, New York City, 1962, Library of Congress Catalog Card Number: 62-19132 * Various authors: [[Barbara Rose]], Gerald Nordland, [[Walter Hopps]], Hardy S. George; ''Breaking the Mold'', Selections from the Washington Gallery of Modern Art, 1961–1968, exhibition catalogue, Oklahoma City Museum of Art 2007, {{ISBN|0-911919-05-8}} * Cynthia Goodman. ''[[Hans Hofmann]]'', with essays by [[Irving Sandler]], and [[Clement Greenberg]]; Exhibition Catalog, Whitney Museum of American Art, New York in association with Prestel-Verlag, Munich, {{ISBN|0-87427-070-7}} * [[Irving Sandler]]. ''The New York School: The Painters and Sculptors of the Fifties'', [[Harper & Row]], 1978 {{ISBN|0-06-438505-1}} * Aldrich, Larry. ''Young Lyrical Painters'', [[Art in America]], v.57, n6, November–December 1969, pp.&nbsp;104–113. * [[Peter Schjeldahl]]. New Abstract Painting: A Variety of Feelings, Exhibition review, "Continuing Abstraction", The Whitney Downtown Branch, 55 Water St. NYC. ''The New York Times'', October 13, 1974. * Kertess, Klaus. ''Peter Young Paintings 1963–1980''. Parc Foundation. {{ISBN|978-1-931885-68-3}} * Kertess, Klaus. ''The Nature of Paint'', ''Ronnie Landfield:Forty Years of Color Abstraction'', Exhibition Catalog, {{ISBN|978-0-9820841-2-0}} * Carmean, E.A. Toward Color and Field, Exhibition Catalogue, Houston Museum of Fine Arts, 1971. * Carmean, E.A. ''Helen Frankenthaler A Paintings Retrospective'', Exhibition Catalog, [[Harry N. Abrams]] in conjunction with The Museum of Modern Art, Fort Worth, {{ISBN|0-8109-1179-5}} * Henning, Edward B. Color & Field, Art International May 1971: 46–50. * [[Marcia Tucker|Tucker, Marcia]]. The Structure of Color, New York: Whitney Museum of American Art, NYC, 1971. * Robbins, Daniel. [[Larry Poons]]: Creation of the Complex Surface, Exhibition Catalogue, Salander/O'Reilly Galleries, pp.&nbsp;9–19, 1990. * [[Michael Fried]]. ''[[Morris Louis]]'', [[Harry N. Abrams]], Library of Congress Number: 79-82872 == Надворешни врски == {{Commons category|Color field paintings}} {{Wikiquote}} * [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/27/AR2007092700533.html Mark Jenkins, ''Revisiting Morris Louis's Lighter Touch'' retrieved December 8, 2008], ''Washington Post'' Review of the Morris Louis retrospective at the [[Hirshhorn Museum and Sculpture Garden]] September 2007. * [https://web.archive.org/web/20121107031301/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/gallery/2007/09/27/GA2007092701030.html ''Washington Post'' online gallery of Morris Louis paintings] * [https://web.archive.org/web/20080905074911/http://colorfieldremix.org/ Kreeger Museum]; an expanded exhibition which also involved several museums and galleries in Washington DC and surrounding areas * [http://www.theartstory.org/movement-color-field-painting.htm Art Style: Color Field Painting] – Movement Overview on The Art Story Foundation {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Западна уметност]] [[Категорија:Модерна уметност]] [[Категорија:Уметнички правци]] [[Категорија:Апстрактен експресионизам]] [[Категорија:Апстрактна уметност]] 73w209dfj6p5rcpnueiva4r5jjyusag Сликање со песок 0 1404730 5648295 5646254 2026-10-20T17:00:13Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648295 wikitext text/x-wiki [[File:Rangoli.jpg|мини| ''Ранголи'', популарна форма на индиско сликање со песок во [[Сингапур]]]] '''Сликање со песок''' (познато и како '''суво сликање''') — уметничка техника при која на некоја површина се истура обоен песок и пигмент во прав, добиен од минерали, кристали или други природни и синтетички извори, за да се создаде трајна или привремена слика. Привремените слики од песок имаат долга културна историја во бројни општествени заедници ширум светот и често се привремени ритуални слики што се изработуваат за верски или лековити обреди. Сувото сликање го практикуваат [[Индијанци|домородните народи на Америка]] во југозападниот дел на САД, [[Тибет|тибетски]] и [[будизам|будистички]] монаси, како и домородните Австралијци и народи од Латинска Америка за време на фестивали. == Историја == === Сликање со песок кај домородните народи на Америка === [[File:Navajo sandpainting.jpg|thumb|Сликање со песок од Навахо, фотогравира од Едвард С. Кертис, 1907 г., Конгресна библиотека на САД]] Кај домородните народи на југозападниот дел на Северна Америка, од кои најпознати се [[Навахо|Навахо]] (кои се нарекуваат себеси Дине), [[медицина|исцелителот]] (или ''Hatałii'') слика слободно на подот од ''[[хоган]]от'', каде што се одржува обредот, или врз еленска кожа или платнена подлога, при што вешто и внимателно го пропушта обоениот песок низ прстите. Кај Навахо се познати од 600 до 1.000 различни традиционални дизајни за слики со песок. Тие не ги сметаат сликите за неподвижни предмети, туку за живи духовни суштества кон кои треба да се однесуваат со голема почит. Повеќе од 30 различни слики со песок може да бидат поврзани со еден обред. Боите за сликањето обично се добиваат од природно обоен песок, издробен [[гипс]] (бел), жолта [[окер|окра]], црвен [[песочник]], дрвен јаглен и мешавина од дрвен јаглен и гипс (сина). Кафеава боја може да се добие со мешање црвена и црна, а црвена и бела даваат розова. Други средства за боење се пченкарно брашно, цветен [[полен]] или прав од корења и кора. Сликите се наменети исклучиво за исцелување. Многу од нив содржат претстави на ''јеи-бичеии'' („Светите луѓе“). Додека ја создава сликата, исцелителот пее обредни песни и ги повикува јеи-бичеиите да влезат во сликата и да помогнат во лекувањето на пациентот. Кога исцелителот ќе заврши со сликањето, ја проверува нејзината точност. Редоследот и симетријата на сликата ја симболизираат хармонијата што пациентот настојува повторно да ја воспостави во својот живот. Се верува дека точноста на сликата со песок ја одредува нејзината делотворност како свето средство. Од пациентот се бара да седне врз сликата, додека исцелителот продолжува со лековитата песна. Се тврди дека сликата со песок дејствува како портал што ги привлекува духовите и им овозможува да доаѓаат и да си заминуваат. Според верувањата на практичарите, седењето врз сликата му овозможува на пациентот да ја прими духовната моќ, додека Светите луѓе ја преземаат болеста и ја однесуваат со себе. Откако сликата ќе ја исполни својата намена, се смета дека е отровна, бидејќи ја апсорбирала болеста. Поради тоа сликата се уништува. Поради светата природа на обредите, сликите со песок се започнуваат, завршуваат, се употребуваат и се уништуваат во рок од 12 часа. [[File:Navajo sand painting (00171124).jpg|thumb|left|Сликање со песок од Навахо, фотографија од [[Х. С. Поли]], објавена околу 1890–1908 г., Конгресна библиотека на САД]] Обредите поврзани со сликите со песок обично се изведуваат во низи, наречени „песни“, и траат одреден број денови зависно од обредот. За секој ден се изработува најмалку една нова слика со песок. Некои навахо закони и табуа се однесуваат на сликите со песок и ја штитат нивната светост: * Жените во репродуктивна возраст не треба да ги пеат песните поврзани со јеи-бичеиите. Тоа е и затоа што обредот би можел да му наштети на неродено дете, и поради табуто што на жените што имаат менструација им забранува да присуствуваат. Постменопаузалните жени почесто се пејачки или дијагностичарки. * Автентичните слики со песок ретко се фотографираат за да не се наруши текот на обредот. Од повеќе причини, исцелителите ретко им дозволуваат на надворешни лица да присуствуваат на свет обред. Бидејќи многу надворешни лица се љубопитни за сликањето со песок, некои исцелители можат да изработат дела само за изложување, со обратни бои и варијации. Да се создаде автентична слика со песок само за гледање би било профан чин. * Сликите со песок што се продаваат во продавници и на интернет се комерцијално произведени и содржат намерни грешки, бидејќи вистинските слики со песок се сметаат за свети. * Најраниот припишан случај на традиционални навахо слики со песок изработени во трајна форма за продажба е датиран меѓу 1945 и 1955 година. Главната заслуга најчесто му се припишува на навахо Хатаłii по име [[Фред Стивенс Помладиот]] („Сивата верверица“), кој го развил основниот метод на „перманентирање“ на комерцијалните слики со песок што сè уште се употребува.<ref>{{Наведена книга|last=Parezo|first=Nancy J.|title=Navajo Sandpainting: From Religious Act to Commercial Art|url=https://archive.org/details/navajosandpainti0000pare_f0v6|publisher=University of Arizona Press|year=1983}}</ref> === Сликање со песок кај домородните Австралијци === [[File:SLNSW 75764 Warriors in Ambush series 49 Aboriginal Mystic Bora Ceremony.jpg|мини|Домородна австралиска церемонија]] [[File:Alice Springs4263.jpg|thumb|left|Дело во Елис Спрингс]] [[Домородна австралиска уметност|Домородната австралиска уметност]] има историја подолга од 30.000 години и опфаќа широк спектар на домородни традиции и стилови. Во последните децении тие биле проучувани, а нивната сложеност добила зголемено меѓународно признание.<ref>{{Наведена книга|last=Caruna|first=W.|title=Aboriginal Art|url=https://archive.org/details/aboriginalart00caru|publisher=Thames and Hudson|location=London|year=2003|page=[https://archive.org/details/aboriginalart00caru/page/7 7]}}</ref> Абориџинската уметност опфаќа разновидни медиуми, вклучувајќи сликање со песок, сликање на лисја, резбање дрво, резбање карпи, скулптура и церемонијална облека, како и уметнички украси на оружје и алати. Уметноста е еден од клучните ритуали во абориџинската култура. Таа се користела и сè уште се користи за означување територија, запишување историја и раскажување приказни за [[Сонување|„Сонувањето“]]. Домородните Австралијци почнале да ги претвораат своите традиционални слики со песок во потрајни форми со употреба на современи техники и материјали.<ref>{{Cite web|title=Ngurrara: The Great Sandy Desert Canvas Australian Aboriginal Art Feature at the Aboriginal Art Directory|publisher=Aboriginal Art Directory|date=March 5, 2008|archive-date=2017-07-13|url=http://www.aboriginalartdirectory.com/|accessdate=2026-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170713000000/http://www.aboriginalartdirectory.com/|url-status=bot: unknown}}</ref> [[Џефри Бардон]] бил австралиски наставник по уметност кој имал клучна улога во создавањето на движењето на уметноста на Западната Пустина и во запознавањето на светот со домородната австралиска уметност. Бардон и старешините почнале да комуницираат со одредени тенденции во меѓународното сликарство од 1960-тите и 1970-тите години, особено со силната шематизација на њујоршкиот [[минимализам]]. Во историјата на сликарството, „лирската апстракција“ од доцните 1960-ти години се карактеризира со делата на [[Ден Кристенсен]], [[Рони Лендфилд]], [[Питер Јанг]] и други, а заедно со движењето [[Флуксус]] и [[Постминимализам|постминимализмот]] настојувала да ги прошири границите на апстрактното сликарство и минимализмот, ставајќи акцент врз самиот творечки процес, употребата на нови материјали и новите начини на изразување. Оваа поврзаност најочигледно се гледа во врската меѓу сликите на Питер Јанг од доцните 1960-ти години и сликите создадени во раните 1970-ти од Папуња Тула.<ref>{{Наведена книга|title=Movers and Shakers, New York, "Leaving C&M"|last=Douglas|first=Sarah|journal=Art and Auction|date=March 2007|volume=XXX|number=7}}</ref><ref>{{cite web |url=http://algusgreenspon.com/wp-content/files_mf/1362697627PY_ARtforum_1971.pdf |title=Archived copy |access-date=January 29, 2014 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201232257/http://algusgreenspon.com/wp-content/files_mf/1362697627PY_ARtforum_1971.pdf |archive-date=February 1, 2014 }}</ref> [[Папуња Тула]] е уметничка задруга основана во 1972 година, во сопственост и управувана од домородни жители од Западната Пустина на Австралија. [[Каапа Тјампитјинпа]] е еден од раните уметници на Папуња Тула и е познат по делото ''Гулгарди''. Тоа е значајно како прво дело на домороден австралиски уметник што освоило награда за современа уметност и како прво јавно признаено дело од Папуња.<ref name=Parezo>Parezo, Nancy J. ''Navajo Sandpainting: From Religious Act to Commercial Art'', University of Arizona Press, 1983</ref> === Тибетско сликање со песок === [[File:MandalaSable2008-05.JPG|Мандала Сејбал 2008-05, која ја прикажува употребата на [[чак-пур]]|thumb|left]] [[Тибетски будизам|Тибетските будистички]] слики со песок обично се составени од [[мандала|мандали]]. На тибетски, таа се нарекува ''dul-tson-kyil-khor'' („мандала од обоени правови“). Песокот внимателно се поставува на голема, рамна маса. Процесот на изработка трае неколку дена, а мандалата се уништува кратко по нејзиното завршување. Ова има поучна улога и ја претставува „непостојаноста“ на сите условени и составени појави. Тоа служи како поучно средство и метафора за „непостојаноста“. Процесот на сликање мандала со песок започнува со почетна церемонија, при која [[лама|ламите]], односно тибетските свештеници, го осветуваат местото и ги повикуваат силите на добрината. Тие пеат, ја објавуваат намерата, изведуваат [[мудра]], [[асана]] и [[пранајама]], прават визуализации, свират музика, рецитираат [[мантра|мантри]] и друго. [[File:Tibetan monks, Twentse Welle.JPG|thumb|left|Тибетски монаси на церемонија откако ја уништиле својата мандала, Твенце Веле]] [[File:Mandala zel-tary.jpg|мини|Мандалска зел-тари креирана со употреба на [[ваџра]] за свечено делење на сликата]] На првиот ден ламите започнуваат со исцртување на контурата на мандалата што треба да се наслика врз дрвена платформа. Во следните денови се поставува обоениот песок, така што се истура низ традиционални метални инки наречени ''чак-пур''. Секој монах држи чак-пур во едната рака и поминува метална прачка по неговата назабена површина; вибрацијата предизвикува песокот да тече како течност. Мандалата е составена според традиционална пропишана [[иконографија]] што вклучува геометриски форми и мноштво древни духовни симболи (на пример [[Аштамангала|ашта-мангала]] и божествени атрибути на [[јидам|јидами]]), слогови-семиња и мантри. Мандалата насликана со песок се користи како средство или инструмент за безброј цели. Една од главните цели е повторно осветување на земјата и нејзините жители. Кога медитацијата ќе заврши, сликата со песок свечено се уништува со помош на [[ваџра]], а песокот потоа се собира и се носи до водна површина како дар. === Јапонски слики изработени врз подлоги === Царот [[Тему]] (631–686), 40-тиот цар на Јапонија, користел техники на [[бонсеки]] за прикажување пејзажи и природни предмети. Се верува дека и неколку градини во [[Кјото]] биле дизајнирани со употреба на бонсеки. Есејот од 1300 година на јапонскиот зен-монах [[Кокан Ширен]], „Римувана проза за градина со минијатурен пејзаж“, зборува за принципите на бонсеки и градинарската архитектура. Бонсеки станал популарна уметничка форма меѓу јапонската аристократија за време на владеењето на [[Ашикага Јошимаса]] (1443–1490). Личноста што извршила најголемо влијание врз јапонскиот „пат на чајот“, [[Сен но Рикју]] (1522–1591), практикувала бонсеки. Од XV век во Јапонија, [[будизам|будистичките]] уметници во времето на [[шогун]]ите ја практикувале техниката на бонсеки со посипување сув обоен песок и камчиња врз површината на едноставни црни лакирани подлоги. Тие користеле птичји пердуви како четки за да ја обликуваат песочната површина во морски и копнени пејзажи. Овие слики изработени врз подлоги се користеле во верски обреди. Иако практиката на бонсеки речиси исчезнала по [[Втора светска војна|Втората светска војна]], сè уште постојат активни школи. <gallery mode="packed"> Image:Yōshū Chikanobu Setsu Gekka Series II Bonkei.jpg|Жена прави пејзаж врз подлога. Дрворез во стилот [[укијо-е]] од Јошу Чиканобу, 1899 г. Image:Mt fuji bonseki.jpg|Бонсеки на планината Фуџи Image:Bonseki artist at work.jpg|Уметник работи на бонсеки </gallery> === Декорирање на маси === Во текот на XVII и XVIII век, кралските дворови во Европа вработувале „декоратори на маси“, кои ги украсувале споредните маси на кралските гозби, приспособувајќи ја техниката на „бонсеки“ од Јапонија. Декораторите на маси посипувале обоен песок, мермерна прашина, шеќери и друго врз површината на едноставни бели чаршафи за да создадат нефиксирани слики на овошје, цвеќиња, птици и рустични пејзажи. Меѓу различните шари биле оставани празни места за чинии со овошје и слатки, за гостите да можат да се послужат меѓу главните јадења. Овие украсни слики биле отстранувани заедно со остатоците од гозбата. Како значаен пример за оваа вештина, опатијата во Воберн во Бедфордшир, Англија, поседува украсен [[параван]] со три панели, декориран со слики од песок заштитени со стакло. На средишниот панел има пет места за пирамидални садови со слатки, а на двата странични крила има по три места за чинии со овошје. Во секој агол на страничните панели има по четири слики со песок, со пасторални сцени од XVIII век, додека останатите површини се украсени со пеперутки, гулаби, овошје, цвеќиња и друго. Параванот се поставувал врз споредна маса. Тој служел и како подлога за сложени порцелански садови и стаклени чинии со овошје, бонбони и слатки, од кои домаќините и гостите можеле да се послужат додека разговарале или се послужувале со различните јадења поставени на главната трпезариска маса. Параванот можеби бил дело на германскиот занаетчија Ф. Швајкхарт, кој се специјализирал за мртви природи во стилот на холандскиот сликар [[Јан ван Хојсум]]. === Сликање со песок во Џорџијанската епоха=== [[File:"The Hermit" - Sand Painting by Benjamin Zobel.jpg|thumb|„Пустиник покрај светилиште на патот“ од Бенџамин Зобел (почеток на 1800-тите години)]] Сликањето со песок во Џорџијанската епоха го вовел кралот [[Џорџ III]], вешт часовничар и занаетчија, кој се заинтересирал за вештините на кралските службеници познати како „декоратори на маси“. Тие ги украсувале белите чаршафи на кралските гозби со богати централни украси направени со нефиксиран обоен песок и шеќер како боја — техника што ја донеле патници кои виделе занаетчии како работат во Јапонија. Додека ги гледал декораторите на маси на работа, кралот предложил привремените слики од песок поставени врз чаршафите да се фиксираат трајно наместо да се фрлаат со остатоците од гозбата, со што би се заштеделе времето и трудот на бројните вешти везачи. Според преданието, кралот еднаш им извикал на занаетчиите: „Зошто не го фиксирате!“ Ова ги поттикнало Хас, Швајкхарт и Бенџамин Зобел, сите со германско потекло, независно еден од друг да развијат соодветни методи. Овие слики биле нарачувани од припадници на кралското семејство и станале многу ценети од аристократијата. Братот на кралот, војводата од Јорк, нарачал голем број дела од Зобел и другите, иако уметниците на песок љубоморно го чувале својот метод од конкурентите. Зобел прикажувал „свињи во манирот на Морланд“, „Нелсон“, омиленото куче на војводата од Јорк, „Тигар според Џорџ Стабс“ и впечатлив „Мршојадец и змија“. Многу дела на Зобел преживеале, додека малку од делата на Хас го преживеале времето, иако набљудувачите сметале дека неговата работа е подобра од онаа на Зобел. Тоа можеби се должело на различните техники што ги користеле уметниците. Еден дневничар забележал дека Зобел ја премачкувал површината на подлогата со мешавина од [[арапска гума]] и [[оловен белец]], а потоа посипувал песок врз лепливата површина со свиткана хартија како инка и четка. Морал да работи брзо бидејќи лепилото се сушело за неколку часа. Неколку од неговите преживеани слики имаат недовршени делови на задната страна. Хас поблиску ги следел техниките развиени во Јапонија, но мешал сув прав од арапска гума со песокот, ја посипувал смесата низ сито и користел пердуви како четки за да ги создава сликите на подлогата, а потоа ги фиксирал со метод што го чувал во тајност. Поради влажните услови во многу од тогашните благороднички домови, неговите слики не траеле повеќе од неколку години. Еднаш Хас бил повикан на друго место додека работел на нефиксирана слика со песок. Кога се вратил, видел дека една од мачките на [[Виндзорски замок|Виндзорскиот замок]] се свиткала врз сликата и ја оштетила. Зобел на крајот се вратил во [[Меминген]], Баварија, каде што продолжил успешно да се занимава со својот занает. Некои од неговите дела се изложени во Градското собрание на Меминген. Хас бил принуден да се откаже од сликањето со песок, веројатно поради постојаните проблеми со неговите слики. Наместо тоа отворил пекара во Виндзор, а можно е глазурите на неговите колачи да биле украсувани со слики од обоен шеќер наместо песок. Со смртта на овие џорџијански занаетчии и распродавањето на колекцијата на војводата од Јорк, интересот и вештините поврзани со изработката на слики од песок опаднале. Единствената подоцнежна кралска личност што покажала интерес за оваа уметност била покојната кралица Мери, сопруга на кралот [[Џорџ V]], која ги оставила своите џорџијански слики со песок на [[Музеј Викторија и Алберт|Музејот Викторија и Алберт]], а својата колекција од слики со песок од [[Остров Вајт|Островот Вајт]] на Музејот во [[Карисбрушки замок|Карисбрушкиот замок]] на Островот Вајт. Во првата половина на XX век, потполковник Рајбот бил страствен колекционер на слики со песок, кои биле изворен материјал за статии објавувани во тогашните списанија за уметност и занаети. На крајот, 37 слики од неговата колекција биле главна содржина на аукција одржана во галеријата на Сотебис на Њу Бонд Стрит на 15 јуни 1956 година. === Викторијански сувенири со слики од песок === Постојат илјадници места каде што може да се собира природно обоен песок за занаетчиски цели, со огромен спектар на бои ширум светот, зависно од составот на минерално богатите води што се филтрираат низ песокот. За туристите, вертикалните песочни карпи во Алумскиот залив на [[Остров Вајт|Островот Вајт]] се централниот дел од впечатлив геолошки феномен, кој ги опфаќа кредестите столбови на Нидлс и Тенисон Даунс. Иако туристите повеќе не се поттикнуваат сами да земаат песок од карпите, бројни компании на островот продаваат песок за сликање. По бракот со принцот Алберт и изборот на Озборн Хаус во близина на Каус за ново семејно одморалиште, [[Кралица Викторија|кралицата Викторија]] во голема мера придонела за популаризацијата на оваа дотогаш слабо посетувана област. Локалните занаетчии имале корист од приливот на богати посетители, а голем број занаетчии продавале фиксирани слики со песок и нефиксирани тегли со песок со пејзажи од островот како уникатни сувенири од Островот Вајт. Некои од овие слики биле мали и груби и не потпишани, но Едвин и Џон Дор од Аретон создале некои извонредни дела во 1840-тите години. Сликите биле со големина на разгледница и прикажувале локални глетки како замокот Карисбрук, како и други туристички мотиви. Едвин секогаш ги потпишувал своите необични слики со ситно писмо со картографско перо и индиско мастило; еден од неговите најуспешни масовно произведувани мотиви бил „Собирање птичји јајца на карпите Нидлс“. Џон Дор користел картон украсен со печатена чипкаста рамка за своите слики со песок, иако квалитетот на неговата работа бил послаб од оној на неговиот брат. Малкумина од уметниците на островот го прикажувале небото целосно со песок; тој детаљ го решавале со светла боена глазура како завршен допир, а понекогаш ги оставале вратите и прозорците без песок и ги пополнувале со индиско мастило. Во 1860-тите и 1870-тите години, Џ. Сајмонс од Каус изработувал локални глетки значително поголеми од разгледници, поставени во застаклени рамки од даб или јавор и потпишани на задната страна. Таткото и синот Нејт од Њупорт ги продавале своите дела од тезга пред портите на замокот Карисбрук, каде што на посетителите им нуделе слики и тегли со песок по цена од 1 шилинг до 2 шилинзи и 6 пени. Синот ги пуштал ноктите на рацете ненормално долги за да може да го распоредува песокот врз своите слики. Во 1930-тите и 1940-тите години, Р. Џ. Сноу од Лејк бил најблизу до техниката на џорџијанските занаетчии, иако неговите дела биле со големина на разгледница. Создал и некои убави нарачани дела, особено глетка на Одикомб во Девон, на која и морето и небото биле „насликани“ со песок. По воените години, квалитетот на сликите со песок со големина на разгледница се влошил, со масовно произведени предмети со малку вкус или умешност што се продавале за неколку шилинзи. === Сенегал === [[File:DakarSandPainting.jpg|thumb|left|Работилница за сликање со песок во Дакар, Сенегал.]] Во [[Сенегал]], дизајните се лепат на плоча и обично претставуваат фигури во пејзаж. === Шишиња со песок === [[File:Sand Bottle - Andrew Clemens, 1879.jpg|thumb|right|Шише со песок од Ендру Клеменс, 1879 г.]] Од 1860-тите до 1890-тите години, [[Ендру Клеменс]], глувонем човек роден во [[Дубјук]], [[Ајова]], САД, станал познат по изработката на нефиксирани слики со употреба на разнобоен песок компресиран во стаклени шишиња или украсни аптекарски тегли. Песокот бил собиран од стрмните брегови над [[Мисисипи (река)|реката Мисисипи]]. Мотивите на неговите шишиња со песок вклучувале украсно напишани сентиментални стихови, едрилици, растенија, животни и портрети. Тој ги изложувал своите дела на трговскиот саем во [[Сент Луис]], а откако со часови создавал слика во шише, на неверната публика ѝ покажувал дека сликата не е фиксирана така што го кршел шишето со чекан. Шишињата со песок на Клеменс станале музејски предмети и антиквитети што подоцна се продавале на аукции за илјадници американски долари. === Песочни теписи === [[File:Zandtapijt in Drentse keuken.jpg|thumb|Слика од песок на под со плочки (на ѕидот има рачно насликани украсни плочки)]] [[File:Plaza-centro.jpg|thumb|„Тепих“ од земја на плоштадот пред градското собрание во Ла Оротава (Тенерифе), по повод прославата на празникот Корпус Кристи]] Во покраината [[Дренте]] во Холандија, кон крајот на XIX и почетокот на XX век, било обичај со крута метла да се метат шари во бел песок за да се создадат едноставни украси на поплочените подови во куќите, главно за посебни пригоди или прослави. Овој обичај се практикувал и во северна Белгија меѓу холандскојазичните заедници, додека во [[Хекелгем]] во 1973 година била стогодишнината на занаетот „Old Zandtapijt“. Хотелите и кафулињата ангажирале занаетчии да поставуваат сложени слики од нефиксиран обоен песок врз поплочените подови за да ги поттикнат туристите што минувале да застанат и да уживаат во локалното гостопримство на патот кон [[Брисел]]. Роже де Бук, роден во 1930 година, бил добро почитуван претставник на овој занает. Тој користел лепак за да ги фиксира своите слики со песок на соодветна подлога и ги продавал на посетителите на своето ателје. Покрај библиските сцени, меѓу неговите најдобри дела биле портрет на [[Елизабета II|кралицата Елизабета]] од 1953 година и портрет на американскиот претседател [[Џон Ф. Кенеди]] од почетокот на 1960-тите. Овој занает продолжува да постои, а на 1 февруари 1973 година била објавена брошура по повод стогодишнината.<ref>{{Cite web|title=Hekelgemse zandschilderkunst|url=https://nl.wikipedia.org/wiki/Hekelgemse_zandschilderkunst|language=nl}}</ref> == Во современата култура == [[File:Asynchronous Syntropy.jpg|thumb|left|"Асинхрона [[синтропија]]“ изработена со обоен песок, прикажана на изложбата „Однесено“ во Музејот за уметност и дизајн, мај 2012 г.]] Денес, сликањето со песок најчесто се практикува за време на [[Денот на мртвите]] (''Día de los Muertos'') во Мексико и САД. Улиците се украсуваат со привремени слики од песок, кои ја симболизираат минливоста на животот. Особено познати се сликите со песок создадени за време на фестивалот „Día de Muertos“ во [[Сиетл]], но особено значаен развој е појавата на анимацијата со песок, која привлече нова генерација уметници и повторно го поттикна интересот за сите видови сликање со песок. Голем број современи уметници користат песок на начини што отстапуваат од конкретните културни традиции, истражувајќи техники на гребење, истурање и резбање песок и создавање уникатни дизајни. Делата се ефемерни и главно се споделуваат преку документација или како дел од настап во живо. Многу од овие уметници биле вклучени во изложба во Музејот на уметност и дизајн во [[Њујорк]] со наслов „Swept Away: Dust, Ashes, and Dirt in Contemporary Art and Design“, која била поставена во галериите во 2012 година.<ref>{{Cite web|title=Museum of Arts and Design Collection Database|url=http://collections.madmuseum.org/|archive-date=2014-02-02|access-date=May 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202000000/http://collections.madmuseum.org/|url-status=bot: unknown}}</ref> Кураторот [[Дејвид Ривер Мекфаден]] објаснил дека сакал да ја истакне работата на современи уметници кои се специјализираат за „невообичаени, необични или неочекувани материјали“.<ref>{{Cite web|title=Mite Makes Right|url=https://www.artnews.com/|publisher=ARTnews|date=March 2012|access-date=May 1, 2014}}</ref> Меѓу уметниците на изложбата што користеле песок и техники поврзани со сликањето со песок биле [[Елвира Вершe]], [[Енди Голдсворти]], [[Џим Деневан]], Игор Ескиња, [[Цуи Феј]], [[Вик Муниз]], [[Линда Флоренс]] и [[Џо Манграм]]. Елвира Вершe собира песок од целиот свет за да создава геометриски слики, кои потоа се уништуваат како дел од настап.<ref>{{Cite web|title=Modern mandalas: a guest post on the stunning art of Elvira Wersche - Through The Sandglass|url=https://throughthesandglass.typepad.com/|date=August 2, 2011|access-date=May 1, 2014}}</ref> Енди Голдсворти започнал да слика и црта со песок во 1986 година и го документирал распаѓањето на огромна топка од песок на плажа, исполнета со коски.<ref>{{Cite web|title=Andy Goldsworthy Digital Catalogue: 1983_127|url=https://www.goldsworthy.cc.gla.ac.uk/|access-date=May 1, 2014}}</ref> Џим Деневан е познат по своите огромни слики од песок направени со гребење и ја документирал својата работа на плажите во Калифорнија. Игор Ескиња користел прав за да наслика архитектонски план на подот во галериите. Цуи Феј создава калиграфски дела во песок со употреба на традиционалниот [[чак-пур]] и четки.<ref>{{Cite web|title=VIDEO: Chinese Artist Cui Fei Traces Her Philosophical Sand-Paintings at MAD|url=http://www.artinfo.com/|date=August 12, 2012|access-date=May 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202000000/http://www.artinfo.com/|archive-date=2014-02-02|url-status=bot: unknown}}</ref> Вик Муниз користи прав, чоколаден сируп, зрна песок, шеќер, кавијар, списанија и индустриски отпад на начин што потсетува на сликањето со песок.<ref>{{Cite web|title=Vik Muniz — Arts at MIT / Artists|url=https://arts.mit.edu/|access-date=May 1, 2014}}</ref> Во изложбата „Swept Away Projects“ биле вклучени Линда Флоренс и Џо Манграм.<ref>{{Cite web|title=Installations|url=https://lindaflorence.me.uk/|access-date=May 1, 2014}}</ref> Линда Флоренс користела креда за да шаблонира шари на подот и често користела материјали како шеќер за да создава инсталации. Џо Манграм истурал обоен песок од раката во текот на два последователни дена, 8–9 мај 2012 година. Делото го насловил „Asynchronous Syntropy“, а надворешниот проект бил изведен како своевидно циркумамбулирање околу музејот. Манграм работел вкупно 24 часа, спонтано импровизирајќи го дизајнот, кој брзо исчезнал под движењето на пешаците на Колумбус Серкал.<ref>{{Cite web|title=Sand Painting at Columbus Circle|url=https://hyperallergic.com/|date=June 8, 2012|access-date=May 1, 2014}}</ref> Други современи уметници што работат со песок се [[Ендру ван дер Мерве]], со седиште во [[Кејптаун]], кој резба калиграфски мотиви во песокот на плажите; [[Андрес Амадор]], американски уметник кој гребе композиции во плажите; [[Ахмад Надалијан]], ирански уметник кој користи природни пигменти од земја за сликање со песок; и [[Мотои Јамамото]], кој создава слики што одразуваат тајфуни и природни појави користејќи сол.<ref>{{Cite web|title=Morning Earth Artist/Naturalist Ahmad Nadalian|url=https://www.morning-earth.org/|date=February 14, 2007|access-date=May 1, 2014}}</ref><ref>{{Cite web|title=Monterey Museum of Art Hosts Return to the Sea, Saltworks by Motoi Yamamoto|url=http://www.montereyart.org/|archive-date=2014-04-23|access-date=May 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140423000000/http://www.montereyart.org/|url-status=bot: unknown}}</ref> === Современи техники на сликање со песок === Повеќето уметници користат природно појавени обоени песоци оксидирани и богати со минерали, додавајќи прав од дрвен јаглен за да ја прошират палетата, а понекогаш и необични материјали како железни струготини или отпадна каменорезачка прашина од црковни објекти. Други уметници користат индустриски обоен [[кварц|кварцен]] песок отпорен на атмосферските влијанија и нова генерација силни лепила. Делото се заштитува со слој лак нанесен со распрскување. Поради употребата на песок и лепила, не е потребна заштитна стаклена рамка, бидејќи се покажало дека сликите се отпорни на дејството на директната сончева светлина без пожолтување на лакот. == Поврзано == Други форми на сликање со песок: * [[Колам]] * [[Песочна мандала]] * [[Марморинто]] * [[Ранголи]] (индиско сликање со песок) * [[Јантра]] * [[Бонсеки]] (јапонски суви пејзажи на подлога) * [[Процесна уметност]] * [[Анимација со песок]] * [[Цртеж на песок]] * [[Тепих од струготини]] * [[Цветен тепих]] == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Eugene Baatsoslanii Joe, Mark Bahti, Oscar T. Branson, ''Navajo Sandpainting Art'', Treasure Chest Publications, Inc., 1978. ISBN 0-918080-20-7. * Peter Gold (1994). ''Navajo & Tibetan sacred wisdom: the circle of the spirit''. Inner Traditions/Bear. ISBN 0-89281-411-X. Rochester, Vermont: Inner Traditions International. * David Villasenor (1966). ''Tapestries in Sand: The Spirit of Indian Sandpainting''. Naturegraph Company, Inc., California. * Joseph A. P. Wilson (2005). „Relatives Halfway Round The World: Southern Athabascans and Southern Tarim Fugitives“. ''Limina'', 11, стр. 67–78. [https://web.archive.org/web/20060821192325/http://limina.arts.uwa.edu.au/__data/page/90432/wilson.pdf архивирана верзија]. * Arthur Morrison (1909). „Japanese Sand-Pictures“, стр. 609–612. ''Strand Magazine''. * G. B. Hughes (1959). „Decorating the Georgian Dessert Table“. ''Country Life'', 21 мај 1959. * F.C.H. (1854). „Marmortinto or Sandpainting“. ''Notes and Queries'', стр. 217–218, 11 март 1854. * J. Mummery (1854). „Marmortinto or Sandpainting“. ''Notes and Queries'', стр. 327–328, 8 април 1854. * Fred Lee Carter (1927). „The "Lost Art" of sandpainting“, стр. 215–221. ''The Connoisseur Illustrated''. * Fred Lee Carter (1928). „Sand Pictures“. ''Notes and Queries'', 8 декември 1928. * E. McCoy (1936). „Pictures Painted with Sand“. ''Antiques'', март 1936. * Bea Howe (1940). „Sand Pictures“. ''Homes and Gardens'', април 1940. * D. A. Ponsonby (1955). „A Sand Painter and Morland“, стр. 111–113. ''The Connoisseur-American Edition'', април 1955. * Lt.-Colonel Rybot (1956). „Auction of Sand Paintings“. ''Sotherby and Co'', 15 јуни 1956. * S. Groves (1959). „They Painted in Sand“. ''The Lady'', 22 јануари 1959. * J. Toller (1969). ''The Regency and Victorian Crafts''. Ward Lock. * C. P. Woodhouse (1970). ''The Victoriana Collectors Handbook''. Bell. * Bea Howe (1973). ''Antiques from the Victorian Home''. Batsford. * J. Field (1973). ''Victorian Crafts''. Heinemann. * Brian Pike (1976). ''Painting with Sand—Golden Hands Crafts'', том 70. Marshall Cavendish. * Joyce Eley (1974). ''Sand Pictures''. ''Wight Life'', октомври–ноември 1974. * A. H. Trelawny (1995). ''Keepsake Castles in the Sand''. ''Country Life'', 2 февруари 1995. * Etienne le compte (1973). ''1873–1973 Oud Zandtapijt''. Hekelgem, 1 февруари 1973. * David & Jean Villasenor (1972). ''How to do Permanent Sand Paintings''. * K. Beese (1959). ''Sand Painting Techniques''. ''Design 60''. * P. Nelson (1974). ''Sandpainting''. ''Creative Crafts'', април 1974. * Brian Pike (1980). ''Sand Art''. ''Family Circle Book of Crafts''. * Brian Pike (1989). ''The Craft of Sandpainting''. ''The Craftsman Magazine''. == Надворешни врски == * [https://sand-show.com/ Real sandpainting by "Sand-Show" theater/studio] * [https://bonsekifurusato.com/ Bonseki Furusato] * [https://www.pnlart.org/ Sandpainting in Hong Kong] [[Категорија:Украсна уметност]] [[Категорија:Уметнички медиуми]] [[Категорија:Сликарски техники]] [[Категорија:Верски обичаи и поведение]] 8y85ftqil4onomnqjzrl8l1in6xjeje Социјален реализам 0 1404804 5648359 5646279 2026-10-20T19:48:05Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648359 wikitext text/x-wiki [[File:Grant Wood - American Gothic - Google Art Project.jpg|thumb|right|[[Магнум опус]]от на [[Грант Вуд]], „[[Американска готика]]“ (1930), стана широко позната (и често пародирана) икона на социјалниот реализам.]] '''Социјален реализам''' — уметничко движење што ги опфаќа делата на сликари, графичари, фотографи, писатели, филмаџии и некои музичари кои имаат за цел да го насочат вниманието кон вистинските општествено-политички услови на [[работничка класа|работничката класа]] за да ги критикуваат структурите на моќ што стојат зад таквите услови. Иако карактеристиките на движењето се разликуваат од нација до нација, тоа речиси секогаш користи некоја форма на описен или критички реализам.<ref name="gao">Todd, James G.; Grove Art Online (2009). [https://web.archive.org/web/20150514084512/http://www.moma.org/collection/theme.php?theme_id=10195 „Social Realism“]. ''Art Terms''. Museum of Modern Art. [http://www.moma.org/collection/theme.php?theme_id=10195 Архивирано од изворникот] на 14 мај 2015.</ref> Терминот понекогаш потесно се користи за американското уметничко движење што процветало во [[меѓувоен период|меѓувоениот период]] како реакција на тешкотиите и проблемите што ги претрпеле обичните луѓе по Големиот крах. За својата уметност да ја направат попристапна за пошироката публика, уметниците се свртеле кон реалистични прикази на анонимни работници, како и на славни личности, како херојски симболи на силата соочени со неволјите. Уметниците имале политичка цел, бидејќи сакале да ги разоткријат влошените услови на сиромашните и работничките класи и да ги повикаат на одговорност постојните владини и општествени системи.<ref name="moma">[https://www.moma.org/collection/terms/social-realism „Social Realism“] дефинирано во MoMA</ref> Социјалниот реализам не треба да се меша со [[социјалистички реализам|социјалистичкиот реализам]], официјалната советска уметничка форма што ја институционализирал [[Јосиф Сталин]] во 1934 година, а подоцна ја усвоиле сојузничките комунистички партии ширум светот. Тој се разликува и од реализмот (во уметноста), бидејќи не само што ги прикажува условите на сиромашните, туку го прави тоа преку пренесување на тензиите меѓу две спротивставени сили, како што се оние меѓу земјоделците и нивниот феудален господар.<ref name="gao"/> Сепак, понекогаш термините социјален реализам и социјалистички реализам се користат како синоними.<ref name="ref3">Max Rieser, ''The Aesthetic Theory of Social Realism'', во: ''The Journal of Aesthetics and Art Criticism'', Vol. 16, No. 2 (декември 1957), стр. 237–248.</ref> == Потекло == [[File:Charles de Groux - The blessing.jpg|мини|[[Шарл де Гру]], „Благословот“, 1860]] Социјалниот реализам, како уметничко движење што станало истакнато во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] во меѓувоениот период, како реакција на зголемените тешкотии на обичните луѓе, бил под влијание на традицијата на социјалниот реализам во [[Франција]], која постоела со децении.<ref name="ref4">[https://www.tate.org.uk/art/art-terms/s/socialist-realism „SOCIALIST REALISM“]. Tate. Преземено на 3 јануари 2021.</ref> Социјалниот реализам води потекло од европскиот реализам од 19 век, вклучувајќи ја уметноста на [[Оноре Домие]], [[Гистав Курбе]] и [[Жан-Франсоа Мије]]. [[Индустриска револуција|Индустриската револуција]] во Британија предизвикала загриженост за сиромашните, а во 1870-тите делата на уметници како Лук Фајлдс, Хуберт фон Херкомер, Френк Хол и Вилијам Смол биле широко објавувани во списанието ''График''. Во [[Русија]], Передвижниците или „социјалниот реализам“ ја критикувале општествената средина што ги предизвикала прикажаните услови и го осудувале царскиот период. [[Иља Репин]] изјавил дека неговата уметност има за цел „да ги критикува сите ужаси на нашето подло општество“ од царскиот период. Слични загрижености во Британија од 20 век биле истакнати во делувањето на Меѓународното здружение на уметници, „Масовно набљудување“ и „школата на кујнскиот мијалник“.<ref name="gao"/> Социјално-реалистичката фотографија црпи од документарните традиции од крајот на 19 век, како што е делото на Џејкоб А. Рис и Максим Дмитриев.<ref name="gao"/> ===Ешкенска школа=== [[File:Bandits Roost, 59 and a half Mulberry Street.jpg|thumb|[[Џејкоб Рис]], „Прибежиште на бандити“, 1888 г., од книгата „[[Како живее другата половина]]“. „Бандитско гнездо“ на улицата Малбери бр. 59½ се сметало за местото со највисока стапка на криминал во Њујорк.]] Околу 1900 година, група реалистички уметници предводена од Роберт Хенри се спротивставила на американскиот импресионизам и академската уметност. Подоцна, оваа група станала позната како Ешкенска школа (''Ashcan school''). Терминот бил предложен од еден цртеж на Џорџ Белоуз, со наслов „Разочарувањата на кантата за ѓубре“ (''Disappointments of the Ash Can''), што се појавил во ''Philadelphia Record'' во април 1915 година.<ref name="met">Weinberg, H. Barbara (април 2010). [http://www.metmuseum.org/toah/hd/ashc/hd_ashc.htm „The Ashcan School“]. ''Heilbrunn Timeline of Art History''. The Metropolitan Museum of Art. Преземено на 7 февруари 2013.</ref> Преку сликарството, илустрациите, бакрорезите и литографиите, уметниците од Ешкенската школата го прикажувале живиот градски живот во Њујорк, обрнувајќи внимание на актуелните настани и на општествениот и политичкиот дискурс на времето. H. Барбара Вајнберг од Метрополитенскиот музеј на уметноста ги опишала уметниците како документаристи на „немирно, преодно време обележано со самодоверба и сомнеж, возбуда и страв. Игнорирајќи ги или само благо забележувајќи ги суровите нови реалности, како проблемите на имиграцијата и урбаната сиромаштија, тие ја претставиле својата епоха во позитивна светлина.“<ref name="met"/> Значајни дела на Ешкенска школата се „Момче кршач на јаглен“ на Џорџ Лукс и „Надземната железница на Шестата авенија кај Третата улица“ на Џон Слоун. Ешкенска школата влијаела врз уметноста од времето на [[Голема депресија|Депресијата]], вклучувајќи ја ѕидната слика „Градска активност со метро“ на Томас Харт Бентон.<ref name="gao"/> == Уметничко движење == [[File:Gustave Courbet - A Burial at Ornans - Google Art Project 2.jpg|thumb|left|[[Гистав Курбе]], ''[[Погреб во Орнан]]'']] Во поширока смисла, терминот потекнува од реалистичкото движење во француската уметност од средината на 19 век. Во контекст на уметноста на 20-тиот век, поимот социјален реализам се поврзува и со делата на францускиот уметник Гистав Курбе, особено со неговите слики од 19 век „Погреб во Орнан“ и „Кршачите на камен“, кои ги шокирале посетителите на Парискиот салон во 1850 година,<ref name="ref6">1850; Дрезден, уништено во 1945 година.</ref> и се смета за меѓународен феномен чии корени исто така можат да се проследат до европскиот реализам и делата на [[Оноре Домие]] и [[Жан-Франсоа Мије]].<ref name="gao"/> Социјално-реалистичкиот стил излегол од мода во 1960-тите, но сè уште е влијателен во размислувањето и во денешната уметност. Во поограничено значење на терминот, социјалниот реализам со корени во европскиот реализам станал важно уметничко движење за време на Големата депресија во Соединетите Американски Држави во 1930-тите. Како американско уметничко движење, тој е тесно поврзан со американското сликарство на сцени и со регионализмот. Американскиот социјален реализам ги вклучува делата на уметници како оние од Ешкенска школата, меѓу кои [[Едвард Хопер]] и Томас Харт Бентон, потоа Вил Барнет, Бен Шан, Џејкоб Лоренс, Пол Мелтснер, Ромер Бирден, Рафаел Сојер, Ајзак Сојер, Мозес Сојер, Реџиналд Марш, Џон Стјуарт Кари, Арнолд Бланч, Арон Даглас, [[Грант Вуд]], Хорас Пипин, Волт Кун, Изабел Бишоп, Пол Кадмус, Дорис Ли, Филип Евергуд, Мичел Сипорин, Роберт Гвотми, Адолф Ден, Хари Стернберг, Грегорио Престопино, Луис Лозовик, Вилијам Гропер, Филип Гастон, Џек Левин, Ралф Вард Стекпол, Џон Огастус Вокер и други. Тој се протега и на уметноста на фотографијата, како што покажуваат делата на Вокер Еванс, [[Доротеја Ленг]], Маргарет Бурк-Вајт, Луис Хајн, Едвард Стајхен, Гордон Паркс, Артур Ротстајн, Мерион Пост Волкот, Дорис Улман, Беренис Абот, Арон Сискајнд и Расел Ли, меѓу неколку други. Во Мексико, сликарката [[Фрида Кало]] се поврзува со движењето на социјалниот реализам. Исто така во Мексико постоело мексиканското муралистичко движење, кое се одвивало главно во 1920-тите и 1930-тите; тоа било инспирација за многу уметници северно од границата и важна компонента на движењето на социјалниот реализам. Мексиканското муралистичко движење се карактеризира со своите политички призвуци, од кои мнозинството се од [[марксизам|марксистичка]] природа, и со општествената и политичката ситуација на постреволуционерно Мексико. [[Дијего Ривера]], Давид Алфаро Сикеирос, Хозе Клементе Орозко и Руфино Тамајо се најпознатите застапници на движењето. Сантијаго Мартинес Делгадо, Хорхе Гонсалес Камарена, Роберто Монтенегро, Федерико Кансу Гарса и Жан Шарло, како и неколку други уметници, учествувале во движењето. Многу уметници што му припаѓале на социјалниот реализам биле сликари со социјалистички (но не нужно марксистички) политички ставови. Движењето затоа има одредени заеднички црти со социјалистичкиот реализам што се користел во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] и [[Источен блок|Источниот блок]], но двете не се идентични – социјалниот реализам не е официјална уметност и остава простор за субјективност. Во одредени контексти, социјалистичкиот реализам е опишан како специфична гранка на социјалниот реализам. Социјалниот реализам бил резимиран на следниов начин: <blockquote> Социјалниот реализам се развил како реакција против идеализмот и претераното его поттикнато од романтизмот. Последиците од индустриската револуција станале очигледни; градските центри пораснале, сиромашните населби се размножиле во нов размер, во контраст со прикажувањето на богатството на повисоките слоеви. Со нова доза на општествена свест, социјалните реалисти се заколнале дека ќе „се борат против убавата уметност“, против секој стил што се обраќал на окото или на емоциите. Се фокусирале на грозните реалности на современиот живот и сочувствувале со работниците, особено на сиромашните. Го бележеле она што го виделе, онака како што навистина изгледало, на бесстрасен начин. Јавноста била огорчена од социјалниот реализам, делумно затоа што не знаела како да го гледа, ниту што да прави со него.<ref name="ref7">[http://instruct.westvalley.edu/grisham/1b_social.html „Social Realism“]. instruct.westvalley.edu. Преземено на 4 мај 2008.</ref> </blockquote> == Во САД == [[Image:Lange-MigrantMother02.jpg|thumb|[[Доротеја Ланге]], „Мајка-мигрантка“, 1936 г. Портрет на [[Флоренс Овенс Томпсон]] (1903–1983). Една од најпрепознатливите фотографии од [[Големата депресија]].]] Социјалниот реализам во Соединетите Американски Држави бил инспириран од муралистите активни во [[Мексико]] по [[Мексиканска револуција|Мексиканската револуција]] од 1910 година. ===Проектот на Управата за безбедност на фармите === Социјално-реалистичката фотографија достигнала кулминација во делата на Доротеја Ленг, Вокер Еванс, Бен Шан и други за проектот на Управата за безбедност на фармите, од 1935 до 1943 година.<ref name="gao"/> По [[Првата светска војна]], американското земјоделство западнало во криза поради прекумерното производство, падот на цените, неповолните временски услови и зголемената механизација. Многу земјоделски работници останале без работа, а многу мали земјоделски стопанства биле принудени во долгови. Илјадници презадолжени фарми биле запленети, а земјоделците што работеле на туѓа земја за дел од приносот, како и закупците, биле принудени да ја напуштат земјата. Кога [[Френклин Делано Рузвелт|Френклин Д. Рузвелт]] ја презел функцијата во 1932 година, речиси два милиони земјоделски семејства живееле во сиромаштија, а милиони ејкри земјоделска земја биле уништени од ерозија на почвата и лоши земјоделски практики.<ref name="okstate">Gabbert, Jim. [https://web.archive.org/web/20130524132055/http://digital.library.okstate.edu/encyclopedia/entries/R/RE032.html „Resettlement Administration“]. ''Encyclopedia of Oklahoma History and Culture''. Oklahoma Historical Society. [http://digital.library.okstate.edu/encyclopedia/entries/R/RE032.html Архивирано од изворникот] на 24 мај 2013. Преземено на 7 февруари 2013.</ref> Управата за безбедност на фармите била агенција на „Њу дил“ создадена за борба против руралната сиромаштија во тој период. Агенцијата најмила фотографи за да обезбеди визуелен доказ дека постои потреба од помош и дека програмите на Управата ја исполнуваат таа потреба. На крајот, оваа мисија резултирала со над 80.000 црно-бели снимки и денес се смета за еден од најпознатите проекти во историјата на документарната фотографија.<ref name="oberlin">Gorman, Juliet. [http://www.oberlin.edu/library/papers/honorshistory/2001-Gorman/FSA/default.html „Farm Security Administration Photography“]. ''Jukin' It Out: Contested Visions of Florida in New Deal Narratives''. Oberlin College & Conservatory. Преземено на 7 февруари 2013.</ref> ===Уметничките проекти и Министерството за финансии=== Проектот за јавни уметнички дела бил програма за вработување уметници за време на Големата депресија. Тоа била првата ваква програма, спроведена од декември 1933 до јуни 1934 година. Со проектот раководел Едвард Брус, во рамките на Министерството за финансии на Соединетите Американски Држави, а се финансирал од Управата за граѓански работи.<ref name="ref10">[https://web.archive.org/web/20051030172716/http://www.wpamurals.com/history.html „History of the New Deal Art Projects“]. ''wpaMurals.com - New Deal Art During the Great Depression''. [http://www.wpamurals.com/history.html Архивирано од изворникот] на 30 октомври 2005. Преземено на 29 јули 2005.</ref> Управата за напредок на работите, создадена во 1935 година, била најголемата и најамбициозната агенција на „Њу дил“, која вработила милиони невработени лица (претежно неквалификувани мажи) за реализација на јавни инфраструктурни проекти,<ref name="arnesen">Eric Arnesen, ур. ''Encyclopedia of U.S. Labor and Working-Class History'' (2007), том 1, стр. 1540.</ref> вклучувајќи изградба на јавни згради и патишта. Во многу помали, но попознати проекти, WPA вработила музичари, уметници, писатели, актери и режисери во проекти од областа на уметноста, драмата, медиумите и описменувањето.<ref name="arnesen"/> Многу од уметниците вработени преку Управата се поврзуваат со социјалниот реализам. Социјалниот реализам станал важно уметничко движење за време на Големата депресија во Соединетите Американски Држави во 1930-тите. Како американско уметничко движење поттикнато од уметноста на „Њу дил“, социјалниот реализам е тесно поврзан со американското сликарство на сцени и со регионализмот.<ref name="ref12">{{Наведена мрежна страница |url=https://artleove.co/regionalism/ |title=Regionalism: An American Art Movement - Artlove.co |accessdate=2026-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019005442/https://artleove.co/regionalism/ |archive-date=2021-10-19 |url-status=dead}}</ref> Во Мексико, сликарката [[Фрида Кало]] се поврзува со движењето на социјалниот реализам. Мексиканското муралистичко движење, кое се одвивало главно во 1920-тите и 1930-тите години, било инспирација за многу уметници северно од границата и важна компонента на движењето на социјалниот реализам. Мексиканското муралистичко движење се карактеризира со своите политички призвуци, од кои мнозинството се од марксистичка природа, и со општествената и политичката ситуација на постреволуционерно Мексико. [[Дијего Ривера]], Давид Алфаро Сикеирос, Хозе Клементе Орозко и Руфино Тамајо се најпознатите застапници на движењето. Сантијаго Мартинес Делгадо, Хорхе Гонсалес Камарена, Роберто Монтенегро, Федерико Кансу Гарса и Жан Шарло, како и неколку други уметници, учествувале во движењето.<ref name="artifice">[https://the-artifice.com/social-realism/ „Social Realism, New Masses & Diego Rivera“]. ''the-artifice.com''. 26 октомври 2020.</ref> Многу уметници што му припаѓале на социјалниот реализам биле сликари со социјалистички (но не нужно марксистички) политички ставови. Движењето затоа има одредени заеднички црти со социјалистичкиот реализам што се користел во Советскиот Сојуз и Источниот блок, но двете не се идентични – социјалниот реализам не е официјална уметност и остава простор за субјективност. Во одредени контексти, социјалистичкиот реализам е опишан како специфична гранка на социјалниот реализам.<ref name="artifice"/> ==Од Втората светска војна до денес== Со појавата на [[апстрактен експресионизам|апстрактниот експресионизам]] во 1940-тите, социјалниот реализам излегол од мода.<ref name="ref14">[http://www.artnet.com/artists/raphael-soyer/ „Raphael Soyer | artnet“]. ''www.artnet.com''. Преземено на 12 февруари 2019.</ref> Неколку уметници од Управата нашле работа во Канцеларијата за воени информации на Соединетите Американски Држави за време на Втората светска војна, изработувајќи плакати и други визуелни материјали за воениот напор.<ref name="ref15">[https://www.archives.gov/publications/prologue/2005/summer/posters-1.html „Getting the Message Out“]. ''National Archives''. 15 август 2016. Преземено на 12 февруари 2019.</ref> По војната, иако без внимание на уметничкиот пазар, многу социјални реалисти ги продолжиле своите кариери во 1950-тите, 1960-тите, 1970-тите, 1980-тите, 1990-тите и во 2000-тите години; низ сето тоа, уметници како Џејкоб Лоренс, Бен Шан, Бернарда Брајсон Шан, Рафаел Сојер, Роберт Гвотми, Антонио Фраскони, Филип Евергуд, Сидни Гудман и Арон Беркман продолжиле да работат со социјалнореалистички модалитети и теми.<ref name="theartstory">[https://www.theartstory.org/movement-social-realism.htm „Social Realism - Concepts & Styles“]. ''The Art Story''. Преземено на 12 февруари 2019.</ref> Без оглед на тоа дали е модерен или не, социјалниот реализам и општествено свесното уметничко творештво продолжуваат и денес во светот на современата уметност, вклучувајќи ги уметниците Сју Ко, Мајк Алевиц, Кара Вокер, Селест Дипуи Спенсер, Алан Секула, Фред Лонидиер и други.<ref name="theartstory"/> ==Галерија== <gallery widths="140px" heights="140px" perrow="4"> Податотека:Thomas Hart Benton - People of Chilmark (Figure Composition) 1920.jpg|[[Томас Харт Бентон (сликар)|Томас Харт Бентон]], ''Луѓето од Чилмарк'', 1920, Музеј и парк на скулптури „Хиршхорн“, [[Вашингтон (Округ Колумбија)|Вашингтон]] Податотека:Coit Mural Agriculture.jpg|[[Максин Албро]], ''Калифорнија'' (мурал), 1934 г., Кула Коит, [[Сан Франциско]] Податотека:Floyd Burroughs, cotton sharecropper. Hale County, Alabama LOC 3549662506.jpg|[[Вокер Еванс]], „Флојд Бароуз, земјоделец-закупник на памук од Алабама, [[Округ Хејл, Алабама]]“, {{околу}} 1935–1936 г., фотографија File:Sacco-Vanzetti-01.jpg|[[Бен Шан]], детаљ од „[[Страдањето на Сако и Ванцети]]“ (1967 г., мозаик), [[Универзитет Сиракјус]], Сиракјус, Њујорк File:Allie Mae Burroughs print.jpg|[[Вокер Еванс]], „Али Меј Бароуз, сопруга на земјоделец-закупник на памук, [[Округ Хејл, Алабама]]“, {{околу}} 1935–1936 г., фотографија File:Farmer walking in dust storm Cimarron County Oklahoma2.jpg|[[Артур Ротштајн]], „Фармер и неговите два сина за време на песочна бура“, Округ Симарон, Оклахома, 1936 г., фотографија која се смета за икона на [[Даст Боул]] File:Mural Feria Chicago 1933.jpg|[[Сантјаго Мартинез Делгадо]], мурал за Меѓународниот саем во Чикаго во 1933 година File:Orozco Mural Omniciencia 1925 Azulejos.jpg|[[Хосе Орозко]], детаљ од муралот „Сезнајност“, 1925 File:Palacio de Bellas Artes - Mural El Hombre in cruce de caminos Rivera 3.jpg|[[Дијего Ривера]], рекреација на „[[Човекот на крстопат]]“ (преименувано во „Човекот, господар на универзумот“), првично создадено во 1934 година File:Miner at the Exit of the Shaft.jpg|[[Константин Меније]], „Рудар на излезот од јамата“, 1880-ти години, [[Музеј Меније]], Брисел File:Eugène Laermans - Landverhuizers (KMSKA) (center panel - Laatste blik).jpg|[[Ежен Лерманс]], „Емигранти“, централен панел, 1896 година, Кралски музеј за ликовни уметности Антверпен </gallery> ==Во Јужна Америка== Муралистите активни во Мексико по Мексиканската револуција од 1910 година создале во голема мера пропагандни ѕидни слики што истакнувале револуционерен дух и гордост од традициите на домородните народи на Мексико, а меѓу нив биле „Историја на Мексико од освојувањето до иднината“ на Дијего Ривера, „Катарза“ на Хозе Клементе Орозко и „Штрајкот“ на Давид Алфаро Сикеирос. Овие ѕидни слики го поттикнале социјалниот реализам и во други [[Латинска Америка|латиноамерикански]] земји, од [[Еквадор]] („Штрајкот“ на Освалдо Гуајасамин) до [[Бразил]] („Кафе“ на Кандидо Портинари).<ref name="gao"/> ==Во Европа== [[File:Bruno Caruso - Giornalaio - 1952.jpg|thumb||десно|[[Бруно Карузо]], ''Станд за вести'', мастило (1952)]] Во Белгија, раните претставници на социјалниот реализам се наоѓаат во делата на уметници од 19 век како Констан Мење и Шарл де Гру.<ref name="ref17">[https://www.britannica.com/biography/Constantin-Emile-Meunier „Constantin Meunier“] во Британика.</ref><ref name="Stark1979">David Ethan Stark (1979). [https://books.google.com/books?id=bIqfmgEACAAJ ''Charles de Groux and Social Realism in Belgian Painting, 1848-1875'']. Ohio State University.</ref> Во Британија, уметници како Американецот Џејмс Абот Мекнил Вистлер, како и англиските уметници Хуберт фон Херкомер и Лук Фајлдс, имале голем успех со реалистични слики што се занимавале со општествени прашања и прикази на „реалниот“ свет. Уметниците во Западна Европа го прифатиле социјалниот реализам и во почетокот на 20 век, меѓу нив италијанскиот сликар и илустратор Бруно Каруцо; германските уметници Кете Колвиц, Џорџ Грос, Ото Дикс и Макс Бекман; шведскиот уметник Торстен Билман; холандските уметници Чарли Тоороп и Пајк Кох; француските уметници Морис де Вламинк, Роже де Ла Френе, Жан Фотрие и Франсис Грубер и белгиските уметници Ежен Лаерманс и Констант Пермеке.<ref name="gao"/><ref name="Adams2008">Jeff Adams (2008). [https://books.google.com/books?id=GN8NurpHNwcC&pg=PA34 ''Documentary Graphic Novels and Social Realism'']. Peter Lang. стр. 34–. ISBN 978-3-03911-362-0.</ref><ref name="FitzsimmonsFitzsimmons1971">James Fitzsimmons; Jim Fitzsimmons (1971). [https://books.google.com/books?id=jEjrAAAAMAAJ ''Art International'']. J. Fitzsimmons.</ref> Политичката поларизација на тој период довела до тоа разликата на социјалниот реализам од социјалистичкиот реализам да стане помалку очигледна во јавното мислење, а до средината на 20 век апстрактната уметност го заменила како доминантно движење и во Западна Европа и во Соединетите Американски Држави.<ref name="gao"/> ===Франција=== Реализмот, стил на сликарство што ја прикажува стварноста на она што може да го види окото, бил многу популарна уметничка форма во Франција околу средината до крајот на 19 век. Тој настанал со воведувањето на [[фотографија|фотографијата]] – нов визуелен извор што создал желба кај луѓето да произведуваат нешта што изгледаат „објективно реално“. Реализмот бил силно насочен против [[романтизам|романтизмот]], жанр што доминирал во француската литература и уметност во средината на 19 век. Неискривен од лична пристрасност, реализмот верувал во идеологијата на надворешната реалност и се побунил против претераниот емоционализам. Вистинитоста и точноста станале цели на многу реалисти, како Гистав Курбе.<ref name="ref21">[https://www.metmuseum.org/TOAH/HD/rlsm/hd_rlsm.htm Nineteenth-Century French Realism | The Metropolitan Museum of Art | Heilbrunn Timeline of Art History]</ref> ===Русија и Советскиот сојуз=== [[Image:Ilia Efimovich Repin (1844-1930) - Volga Boatmen (1870-1873).jpg|thumb|[[Илја Репин]], ''[[Тегљачи на баржи на Волга]]'' 1870–1873]] Француското реалистичко движење имало еквиваленти во сите други западни земји, развивајќи се нешто подоцна. Особено, групата Передвижници или Скитници (Wanderers) во Русија, што се формирала во 1860-тите и организирала изложби од 1871 година, вклучувала многу реалисти како Иља Репин и имала големо влијание врз руската уметност. Од тој важен тренд произлегол развојот на социјалистичкиот реализам, кој требало да доминира над советската култура и уметничко изразување повеќе од 60 години. Социјалистичкиот реализам, претставувајќи социјалистички идеологии, бил уметничко движење што го претставувало современиот општествен и политички живот во 1930-тите, од лево ориентирана гледна точка. Тој прикажувал теми од општествена загриженост; борбата на [[пролетаријат]]от – тешкотиите на секојдневниот живот што работничката класа морала да ги трпи, и херојски ги нагласувал вредностите на лојалните комунистички работници. Преку прикажувањето на херојството на работничката класа, социјалистичкиот реализам имал за цел да поттикне револуционерно дејствување, да шири оптимизам и да ја нагласи важноста на продуктивноста. Одржувањето на оптимизмот кај луѓето значело создавање чувство на [[патриотизам]], што би се покажало како многу важно во борбата за создавање успешна социјалистичка нација. Весникот на синдикатите, ''Литературнаја газета'', го опишал социјалниот реализам како „претставување на пролетерската револуција“. За време на владеењето на Јосиф Сталин, се сметало за најважно социјалистичкиот реализам да се користи како форма на [[пропаганда]] во плакатите, бидејќи ги одржувал луѓето оптимисти и поттикнувал поголем продуктивен напор, што било неопходност во неговата цел да ја развие Русија во индустријализирана нација. [[File:Brodski lenin.jpg|thumb|''Ленин во Смолни'', [[Исаак Бродски]], 1930]] [[Владимир Ленин]] верувал дека уметноста треба да им припаѓа на луѓето и да стои на страната на пролетаријатот. „Уметноста треба да се заснова на нивните чувства, мисли и барања и треба да расте заедно со нив“, изјавил Ленин.<ref name="google22">[https://books.google.com/books?id=PNKwBgAAQBAJ&dq=Art+should+be+based+on+their+feelings,+thoughts,+and+demands,+and+should+grow+along+with+them+lenin&pg=PA337 New Essentials of Unification Thought - Google Books (стр. 337)]</ref> Тој исто така верувал дека литературата мора да биде дел од заедничката кауза на пролетаријатот.<ref name="google22"/> По револуцијата од 1917 година, водачите на новоформираната комунистичка партија поттикнувале експериментирање со различни видови уметност. Ленин верувал дека стилот на уметност што СССР треба да го поддржува мора да биде лесен за разбирање (исклучувајќи апстрактна уметност како [[супрематизам|супрематизмот]] и [[конструктивизам|конструктивизмот]]) за широките маси, меѓу кои имало многу неписмени луѓе во Русија.<ref name="ref23">[https://books.google.com/books?id=qEsdM8hmu58C&dq=lenin+abstract+art&pg=PA23 John Gordon Garrard, Carol Garrard, ''Inside the Soviet Writers' Union'', I.B.Tauris, 1990, стр. 23], ISBN 1850432600</ref><ref name="ref24">[https://books.google.com/books?id=069rL6vA1BAC&dq=lenin+suprematism&pg=PA161 Karl Ruhrberg, Klaus Honnef, Manfred Schneckenburger, Christiane Fricke, ''Art of the 20th Century'', Part 1, Taschen, 2000, стр. 161], ISBN 3822859079</ref><ref name="ref25">[https://archive.org/details/magicalchorushis00volk/page/67 Solomon Volkov, ''The Magical Chorus'', Knopf Doubleday Publishing Group, 2008, стр. 68], ISBN 0307268772</ref> Се одржала широка расправа за уметноста, а главното несогласување било меѓу оние што верувале во „пролетерска уметност“, која не требало да има никаква врска со минатата уметност произлезена од буржоаското општество, и оние (најгласно [[Лав Троцки]]) што верувале дека уметноста во општество во кое доминираат работнички вредности мора да ги апсорбира сите лекции на буржоаската уметност пред воопшто да може да напредува. Преземањето на власта од фракцијата на Јосиф Сталин имало своја природна последица во воспоставувањето на официјална уметност: на 23 април 1932 година, предводена од Сталин, една организација формирана од централниот комитет на Комунистичката партија го создала Сојузот на советските писатели. Оваа организација ја поддржала новоназначената идеологија на социјалниот реализам. До 1934 година, сите други независни уметнички групи биле укинати, што го направило речиси невозможно за некој што не бил вклучен во Сојузот на советските писатели да добие објавено дело. Секое литературно дело или слика што не ја поддржувало идеологијата на социјалниот реализам било цензурирано или забрането. Ова ново уметничко движење, воведено под Јосиф Сталин, било еден од најпрактичните и најиздржливите уметнички пристапи на 20 век. Со комунистичката револуција дошла и културна револуција. Таа му дала на Сталин и на неговата Комунистичка партија поголема контрола над советската култура и ги ограничила луѓето да изразуваат алтернативни геополитички идеологии што се разликувале од оние претставени во социјалистичкиот реализам. Социјалниот реализам почнал да опаѓа по распадот на Советскиот Сојуз во 1991 година. ==Во филм== Социјалниот реализам во кинематографијата ги наоѓа своите корени во италијанскиот неореализам, особено во филмовите на [[Роберто Роселини]], [[Виторио де Сика]], [[Лукино Висконти]] и, до одреден степен, [[Федерико Фелини]].<ref name=hallam>Hallam, Julia, and Marshment, Margaret. ''Realism and Popular Cinema. Inside popular film''. Manchester: Manchester University Press, 2000.</ref><ref>[https://www.flickeringmyth.com/2009/07/world-cinema-rise-and-fall-of-italian/ World Cinema: The rise and fall of Italian Neo-realism - Flickering Myth]</ref> ===Во британската кинематографија=== Раната [[Обединето Кралство|британска]] кинематографија ги користела вообичаените општествени интеракции присутни во книжевните дела на [[Чарлс Дикенс]] и [[Томас Харди]].<ref name=bfi>{{cite web |url=http://www.screenonline.org.uk/film/id/1037898/index.html|title=Social Realism |last1=Armstrong |first1=Richard |publisher=BFI Screen Online |access-date=4 February 2013}}</ref> Еден од првите британски филмови што ја истакнал вредноста на реализмот како форма на општествен протест бил ''Резервист пред војната и по војната'' на [[Џејмс Вилијамсон (филмски пионер)|Џејмс Вилијамсон]] од 1902 година. Филмот го прикажува војникот од [[Бурска војна|Бурската војна]] кој се враќа дома и се соочува со невработеност. Репресивната цензура во периодот 1945–1954 година ги спречувала британските филмови да прикажуваат порадикални општествени ставови.<ref name=bfi/> По [[Прва светска војна|Првата светска војна]], британската средна класа главно позитивно реагирала на реализмот и воздржаноста во кинематографијата, додека работничката класа главно претпочитала холивудски жанровски филмови. Така, реализмот добил конотации на образованост и голема сериозност. Овие општествени и естетски разлики набрзо станале постојани теми, при што социјалниот реализам денес се поврзува со авторскиот филм, додека мејнстрим холивудските филмови се прикажуваат во мултиплексите.<ref name=bfi/> Продуцентот [[Мајкл Балкон]] повторно ја истакнал оваа разлика во 1940-тите, опишувајќи го ривалството на британската индустрија со Холивуд како борба помеѓу „реализмот и кичот“. Балкон, раководител на [[Илинг Студио]], станал важна фигура во појавата на национална кинематографија карактеризирана со стоицизам и веродостојност. Критичарот Ричард Армстронг изјавил: „Комбинирајќи го објективниот карактер и естетиката на документарното движење со ѕвездите и ресурсите на студиското филмско производство, британската кинематографија од 1940-тите упати силен апел до масовната публика.“<ref name=bfi/> Социјалниот реализам во кинематографијата го одразувал преобразувањето на британското општество за време на војната. Жените работеле заедно со мажите во војската и во фабриките за муниција, со што ги доведувале во прашање однапред зададените родови улоги. Рационирањето, воздушните напади и невиденото државно мешање во животот на поединецот поттикнале посоцијална филозофија и поглед кон светот. Филмовите со социјалнореалистички карактер од овој период ги вклучуваат ''Мета за вечерва'' (1941), ''Во служба'' (1942), ''Милиони како нас'' (1943) и ''Ова среќно племе'' (1944). Историчарот [[Роџер Манвел]] напишал: „Кога кината повторно се отвориле [откако првично биле затворени поради стравот од воздушни напади], публиката се слевала во нив, барајќи одмор од напорната работа, друштво, ослободување од напнатоста, емоционално задоволување и, онаму каде што можела да ги најде, повторно потврдување на вредностите на човечноста.“<ref name=bfi/> Во повоениот период, филмовите ''Пасош за Пимлико'' (1949), ''Сината ламба'' (1949) и ''Громот од Титфилд'' (1952) ги повториле благите патрицијански вредности, создавајќи напнатост помеѓу другарството од воените години и растечкото потрошувачко општество.<ref name=bfi/> Пристигнувањето на [[Сидни Бокс]] на чело на Геинсбороу Студио во 1946 година довело до премин од мелодрамите на Геинсбороу, кои биле успешни за време на воените години, кон социјалниот реализам. Прашањата како краткотрајните сексуални врски, прељубата и вонбрачните раѓања станале почести за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]<ref>Barrow, Sarah & White, John. (2008). [https://books.google.com/books?id=r7I7CCd-A9cC&dq=sydney+box+social+realism&pg=PA63 Fifty Key British Films]. Routledge. p.63. {{ISBN|9781283547352}} Retrieved 27 April 2020 via Google Books</ref>, а Бокс, кој го претпочитал реализмот пред она што го нарекувал „фламбојантна фантазија“,<ref>Harper, Sue. (2016). [https://books.google.com/books?id=q0fqDAAAQBAJ&dq=flamboyance+fantasy+sydney+box&pg=PA104 From Holiday Camp to High Camp: Women in British Feature Films]. in Andrew Higson. (2016) Dissolving Views: Key Writings on British Cinema. Bloomsbury Academic p.105. {{ISBN|9781474290654}} Retrieved 27 April 2020 via Google Books</ref> ги истакнал овие и други општествени прашања, како посвојувањето деца, малолетничката деликвенција и раселените лица, во филмовите ''Кога гранката се крши'' (1947), ''Девојка за добро време'' (1948), ''Портрет од животот'' (1948), ''Изгубените луѓе'' (1949) и ''Момчиња во кафеава боја'' (1949). Филмовите на Бокс ги прикажувале и новите, брзо растечки облици на слободно време на семејствата од работничката класа во повоена Британија, како во ''Празничен камп'' (1947), ''Лесна пара'' (1948) и ''Момче, девојче, и велосипед'' (1949).<ref>Spicer, Andrew. (2006). [https://books.google.com/books?id=sY1LGFNtCOEC&dq=box+post+war+concerns+child+adoption+when+the+bough+breaks+the+delinquent&pg=PA109 Sydney Box]. Manchester University Press. p.109. {{ISBN|9780719060007}}. Retrieved 27 April 2020 via Google Books</ref> Бокс останал решен да создава филмови со социјалнореалистички карактер и по затворањето на Геинсбороу во 1951 година. Во 1952 година изјавил: „Сè уште не е снимен филм за мачените од Толпадл, движењето на суфражетките, [[Националната здравствена служба]] каква што е денес, или скандалите со патентираните лекови, контролата на нафтата во светот или производството на вооружување за профит.“<ref>Harper, Sue. & Porter, Vincent. (2003). [https://books.google.com/books?id=UyYTDAAAQBAJ&dq=sydney+box+social+realism&pg=PA159 British Cinema of the 1950s: The Decline of Deference]. Oxford University Press p.159. {{ISBN|9780198159353}} Retrieved 27 April 2020 via Google Books</ref> Сепак, тој не продолжил да ги претвора овие теми во филмови, туку се насочил кон прашања поврзани со абортусот, тинејџерската проституција, бигамијата, занемарувањето деца, кражбите во продавници и трговијата со дрога во филмовите ''Агол на улица'' (1953), ''Премногу млади за љубов'' (1959) и ''Метро на небото'' (1959).<ref>Harper, Sue. & Porter, Vincent. (2003). [https://books.google.com/books?id=UyYTDAAAQBAJ&dq=sydney+box+social+realism&pg=PA159 British Cinema of the 1950s: The Decline of Deference]. Oxford University Press pp.159-162. {{ISBN|9780198159353}} Retrieved 27 April 2020 via Google Books</ref> Движењето Британски нов бран се појавило во 1950-тите и 1960-тите. Британските автори како [[Карел Рајс]], [[Тони Ричардсон]] и [[Џон Шлезинџер]] користеле широки кадри и непосреден говор за приказни за обичните Британци кои се снаоѓаат во повоените општествени структури. Олеснувањето на цензурата им овозможило на филмаџиите да прикажуваат прашања како проституција, абортус, хомосексуалност и отуѓеност. Меѓу ликовите биле фабрички работници, подредени службеници, незадоволни сопруги, бремени девојки, бегалци од дома, маргинализирани лица, сиромашни и депресивни луѓе. Протагонистот на Новиот бран обично бил маж од работничката класа без јасна насока во општество во кое традиционалните индустрии и културите поврзани со нив биле во опаѓање.<ref name=bfi/> [[Мајк Ли]] и [[Кен Лоуч]] исто така создаваат современи филмови со социјалнореалистички карактер.<ref>{{Cite web|url=https://www.criterion.com/shop/collection/144-british-realism|title=British Realism|website=The Criterion Collection|language=en|access-date=2019-07-12}}</ref> ===Список на филмови од британскиот Нов бран=== *''Соба на врвот'' (1958) *''Сабота навечер и недела наутро'' (1960) *''Осаменоста на тркачот на долги патеки'' (1962) *''Вид на љубов'' (1962)<ref>{{Cite web|url=https://mubi.com/lists/free-cinema-british-social-realism|title=FREE CINEMA (BRITISH SOCIAL REALISM) – Movie List|website=MUBI|language=en|access-date=2019-07-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.screenonline.org.uk/film/id/1037898/index.html|title=BFI Screenonline: Social Realism|website=www.screenonline.org.uk}}</ref> ===Во индиската кинематографија=== Социјалниот реализам бил прифатен и од [[Боливуд|хинди-филмовите]] од 1940-тите и 1950-тите, вклучувајќи го ''Нича Магар'' (1946) на [[Четан Ананд (режисер)|Четан Ананд]], кој ја освоил Златната палма на [[Кански филмски фестивал|првиот Кански филмски фестивал]], и ''Два екра земја'' (1953) на [[Бимал Рој]], кој ја освоил Меѓународната награда на [[Кански филмски фестивал|Канскиот филмски фестивал во 1954 година]]. Успехот на овие филмови довел до појавата на индискиот Нов бран, со рани бенгалски уметнички филмови како ''Нагарик'' (1952) на [[Ритвик Гатак]] и ''Трилогијата Апу'' (1955–1959) на [[Сатјаџит Реј]]. Реализмот во [[Индиска кинематографија|индиската кинематографија]] датира од 1920-тите и 1930-тите, со рани примери како филмовите ''Индиски Шајлок'' (1925) и ''Неприфатеното'' (1937) на [[В. Шантарам]].<ref>{{Cite journal|last=Banerjee|first=Santanu|title=Neo Realism in Indian Cinema|url=https://www.academia.edu/5530156|language=en}}</ref> ===Список на неореалистички/социјалнореалистички филмови во историјата кинематографија=== *''Тело и душа'' (1947) *''Автопат на крадците'' (1949) *''Младите љубовници'' (1949) *''Огорченост'' (1950) *''Тешко, брзо и убаво'' (1951) *''Бигамистот'' (1953) *''Патувач на автостоп'' (1953) *''Малиот бегалец'' (1953) *''Солта на Земјата'' (1954) *''Приказна за градот Феникс'' (1955) *''На Бовери'' (1957) *''Сенки'' (1959) *''Прогонетите'' (1961) *''Кулниот свет'' (1963) *''Ништо освен човек'' (1964) *''Ванда'' (1970) *''Дусти и слатки Мекги'' (1971) *''Убиец на овците'' (1978) *''Северна светлина'' (1978) *''Буш Мама'' (1979) *''Крадец'' (1981) *''Ел Норте'' (1983) *''Свадбата на мојот брат'' (1983) *''Благослови ги нивните мали срца'' (1984) *''Почуден од рајот'' (1984) *''Долу според законот'' (1986) *''Хенри: Портрет на сериски убиец'' (1986) *''Гранично радио'' (1987) *''Американски јас'' (1992) *''Службеници'' (1994) *''Петок'' (1995) *''Делта'' (1996) *''Џорџ Вашингтон'' (2000) *''8 милји'' (2002) *''Човекот со количката'' (2005) *''Халф Нелсон'' (2006) *''Чоп шоп'' (2007) *''Фраунленд'' (2007) *''Посетителот'' (2007) *''Замрзната река'' (2008) *''Шугар'' (2008) *''Венди и Луси'' (2008) *''Микс Кат-оф'' (2010) *''Зимска коска'' (2010) *''Небраска'' (2013) *''Танџерин'' (2015) *''Американски мед'' (2016) *''Месечева светлина'' (2016) *''Јавачот'' (2017) *''Пети Кејкс'' (2017) *''Проектот Флорида'' (2017) *''Осмо одделение'' (2018) *''Последниот црнец во Сан Франциско'' (2018) *''Без трага'' (2018) *''Рома'' (2018) *''Никогаш, ретко, понекогаш, секогаш'' (2020) *''Црвена ракета'' (2021) *''Анора'' (2024) ====Глимци поврзани со американскиот неореализам/социјалниот реализам==== *Клое Жао *Рамин Бахрани *Шон Бејкер *Чарлс Барнет *Бари Џенкинс *Џон Касаветис *Ширли Кларк *Ајда Лупино *Џим Џармуш *Барбара Лоден *Кент Мекензи *Кели Рајхарт ==Поврзано== *[[Реализам]] *[[Филм ноар]] == Наводи == {{наводи}} *{{Commons category-inline}} [[Категорија:Меѓувоен период]] [[Категорија:1960-тите во филмот]] [[Категорија:1950-тите во филмот]] [[Категорија:1940-тите во филмот]] [[Категорија:Модерна уметност]] [[Категорија:Уметнички правци]] s96hu09rbhtz6sr9rkufk76vpx9hbf0 Сликање со уста и стапала 0 1405246 5648296 5641790 2026-10-20T17:02:07Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 3 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648296 wikitext text/x-wiki [[File:ThomasSchweicker2.jpg|мини| Автопортрет изработен со сликање со уста и стапала, уметник [[Томас Швајкер]] (1540–1602)]] [[File:The_Medical_Services_on_the_Home_Front,_1914-1918_Q30552.jpg|мини| Момчиња со попреченост учат да сликаат и пишуваат со нозе за време на Втората светска војна.]] '''Сликањето со уста и стапало''' е сликарска техника за создавање [[Цртање|цртежи]], [[Сликарство|слики]] и други уметнички дела со преку управување со четки и други алатки со помош на устата или стапалото. Оваа техниката најчесто ја користат уметници кои поради болест, несреќа или вродена попреченост не можат да ги користат своите раце. Светската организација што ги претставува овие уметници се нарекува „Здружението на уметници кои сликаат со уста и стапало“ (AMFPA).<ref name="vdmfkhist">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vdmfk.com/en/about.html|title=History|work=www.vdmfk.com|publisher=[[Association of Mouth and Foot Painting Artists of the World]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160403084520/https://www.vdmfk.com/en/about.html|archive-date=3 April 2016|accessdate=18 February 2016}}</ref> За употреба на сликање приборот кој се користи се обични четки и алатки што се користат вообичаено како уметнички алатки, но може да бидат променети и прилагодени по должина или ширина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.arttreehouse.com/store/content/artist-mouthpiece|title=Artist Mouthpiece|work=www.arttreehouse.com|publisher=The Art Treeshouse|accessdate=18 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20171027181301/https://www.arttreehouse.com/store/content/artist-mouthpiece|archive-date=2017-10-27|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.jkcmouthartist.com/?page_id=100|title=My Specialist Equipment|last=Clayton|first=Jon|work=www.jkcmouthartist.com|publisher=Jon Clayton|accessdate=18 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160301164338/http://www.jkcmouthartist.com/?page_id=100|archive-date=2016-03-01|url-status=dead}}</ref> <ref name="mirror">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mirror.co.uk/news/uk-news/paralysed-artist-paints-amazing-portrait-6135328|title=Paralysed artist paints amazing portrait of Thierry Henry's legendary goal celebration using only his mouth|last=Smith|first=Dominic|date=25 July 2015|work=www.mirror.co.uk|publisher=[[Daily Mirror]]|accessdate=18 February 2016}}</ref> Сликарите со уста ја држат четката во устата или меѓу забите и ја движат со јазикот и мускулите на образите. Хартијата или [[Платно|платното]] обично се монтира вертикално на [[штафелај]]. Сликањето со уста е напорно за мускулите на вратот и вилицата бидејќи главата мора да го изврши истото движење напред-назад како што се движи и раката при боењето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://aac-rerc.psu.edu/wordpressmu/RESNA-SDC/2014/05/31/squeezable-paint-brushes-howard-university/|title=Squeezable Paint Brushes (Howard University)|work=www.aac-rerc.psu.edu|publisher=[[Rehabilitation Engineering and Assistive Technology Society of North America]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160301150652/http://aac-rerc.psu.edu/wordpressmu/RESNA-SDC/2014/05/31/squeezable-paint-brushes-howard-university/|archive-date=1 March 2016|accessdate=18 February 2016}}</ref><ref name="daily">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.express.co.uk/news/weird/487993/VIDEO-Woman-creates-art-with-her-mouth|title=Watch: Woman born without fully-formed limbs creates stunning artwork using her mouth|last=Winchester|first=Levi|date=10 July 2014|work=www.express.co.uk|publisher=[[Daily Express]]|accessdate=18 February 2016}}</ref> Сликањето со стапала може да се изведува со седење на подот, на маса или на штафелај. Бидејќи повеќето „сликари со стапала“ ги користат прстите на нозете со иста умешност како што луѓето со раце ги користат прстите на рацете, тоа им овозможува послободно движење на четката и поголема уметничка слобода во создавањето на уметничките слики.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aucklandpodiatrist.co.nz/amazing-feat-artists-paint-feet/|title=An Amazing Feat – Artists Who Paint With Their Feet.|date=20 November 2014|work=www.aucklandpodiatrist.co.nz|publisher=Healthy Steps Podiatry Ltd|accessdate=18 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303162340/http://www.aucklandpodiatrist.co.nz/amazing-feat-artists-paint-feet/|archive-date=2016-03-03|url-status=dead}}</ref> <ref name="epigram">{{Наведена мрежна страница|url=http://epigram.org.uk/arts/2014/11/creativity-despite-disability-mouth-and-foot-painting-artists|title=Creativity Despite Disability: Mouth and Foot Painting Artists|last=Morris|first=Millie|date=30 November 2014|work=www.epigram.org.uk|publisher=[[Epigram (newspaper)|Epigram]]|accessdate=18 February 2016}} {{Мртва_врска|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Значајни сликари со уста и стапала == * [[Симона Ацори]] * [[Ерл Бејли|Ер Бејли]] * [[Сара Бифен]] * [[Лоренца Бетнер]] * [[Матијас Бучингер]] * [[Џон Картер]] * [[Луј Жозеф Сезар Дукорне]] * [[Џанартанан Кесаван]] * [[Алисон Лапер]] * [[Маријам Паре]] * [[Едвард Рејни]] * [[Томас Швајкер]] * [[Стивен Л. Слес]] * [[Арнулф Ерих Стегман]] * [[Чарлс Б. Трип]] * [[Бром Викстром]] * [[Дениз Легрикс]] == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == * [http://www.express.co.uk/news/weird/487993/VIDEO-Woman-creates-art-with-her-mouth Видео за сликање на уста] [[Категорија:Стапало]] [[Категорија:Уста]] [[Категорија:Сликарски техники]] sona9xu4m1jxw06bohhr9o3barpz0uf Силување 0 1405449 5648261 5642673 2026-10-20T14:47:57Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648261 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Tizian 094.jpg|мини|220px|[[Тицијан]], „Тарквиниј и [[Лукреција]]“ (1571 г.). Прикажана е сцената на силувањето на Лукреција од страна на Секст Тарквиниј. Лукреција набрзо извршила [[самоубиство]]. Овие настани биле пресвртница што довела до падот на [[Римско Кралство|древната римска монархија]] и основањето на [[Римска Република|Римската Република]] во 509 г. пр. н. е.]] '''Силување''' — вид сексуално насилство што обично опфаќа вршење [[полов однос]] од страна на едно или повеќе лица врз друго лице без негова согласност. Силувањето е едно од половите кривични дела, чија точна определба се разликува во законодавствата на различни држави. Обично како силување се признава половиот однос извршен со жртва што се наоѓа во немоќна состојба (беспомошна состојба, силна алкохолна пијаност, [[Душевно растројство|психичко растројство]], малолетност, физичка слабост), со употреба на физичко [[насилство]] или со закана за негова примена, психолошки притисок, или пак со злоупотреба на економска, психолошка или друга зависност на жртвата. == Криминолошки одлики == Соодносот меѓу мажите и жените кај жртвите и сторителите на силување зависи од правната и статистичката определба што се користи за ова дело. Во криминолошките истражувања за силувањето, мнозинството од регистрираните жртви се жени, додека мнозинството од сторителите се мажи. Така, според американското Национално истражување за насилство од интимен партнер и сексуално насилство (NISVS) за периодот 2016–2017 г., 26,8 % од жените и 3,8 % од мажите пријавиле дека преживеале силување или обид за силување во текот на својот живот. Меѓу жените што преживеале силување, 94,0 % пријавиле исклучително машки сторители; меѓу мажите што преживеале силување, 76,8 % пријавиле исклучително машки сторители, 10,4 % пријавиле исклучително женски сторители, а 9,6 % пријавиле сторители од двата пола.<ref name="NISVS2016-17">{{cite report |url=https://www.cdc.gov/nisvs/documentation/nisvsReportonSexualViolence.pdf |title=The National Intimate Partner and Sexual Violence Survey: 2016/2017 Report on Sexual Violence |publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]] |access-date=2026-08-29 |year=2022 |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20260902211014/https://www.cdc.gov/nisvs/documentation/nisvsReportonSexualViolence.pdf |archive-date=2026-09-02}}</ref> Притоа, статистичките определби можат значително да влијаат врз родовиот сооднос. Во истражувањето NISVS, случаите во кои мажот против својата волја е присилен на проникнување врз друго лице, се водат одделно од силувањето; меѓу мажите што пријавиле ваков облик на насилство, 69,6 % посочиле дека сторителите биле исклучително жени.<ref name="NISVS2016-17" /> Според криминолошките истражувања, во околу 80 % од случаите сторителот е лице што жртвата претходно го познавала. Најзастапена категорија се сегашните или поранешните сопрузи, вонбрачни партнери и постојани сексуални партнери. Во случаите на насилство врз малолетници, значителен дел од кривичните дела ги вршат членови на семејството, вклучувајќи родители, очуви, чичковци/вјаковци/тетинци или браќа. Исто така, силувања извршуваат и колеги, колеги од факултет, соседи или лица со кои жртвата се запознала непосредно пред настанот (на пример, на забава или средба). Многу често, во вакви случаи жртвата не сака да се обрати до органите на прогонот, па сторителот останува неказнет. Силувањата извршени од целосни непознати лица сочинуваат не повеќе од 20 % од вкупниот број. Најмалку половина од силувањата не се случуваат во темна патека во парк, неосветлен влез од зграда или слични места, туку во домот на жртвата или на гости.<ref name="UCSB">{{cite web |url=http://www.soc.ucsb.edu/sexinfo/article/rape |title=UCSB's SexInfo |publisher=Soc.ucsb.edu |access-date=2010-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407114548/http://www.soc.ucsb.edu/sexinfo/article/rape |archive-date=2019-04-07 |url-status=dead}}</ref><ref>[https://news.un.org/ru/story/2021/03/1398312 Новое масштабное исследование ООН рисует страшную картину насилия против женщин]</ref><ref>[https://priiutnomerodin39.ru/metodicheskie-razrabotki-i-rekomendatsii/ Методические разработки и рекомендации по проекту «Зеленая комната»]</ref> == Групно силување == Исто така, во светот е познато и групното силување — тоа е силување што го извршуваат двајца или повеќе сторители (најчесто тројца). Според истражувањата, во развиените индустриски општества уделот на групните силувања достигнува до 70 % (по други податоци, до 20 %).<ref>{{книга|автор=Робин Бэйкер|заглавие=Постельные войны. Неверность, сексуальные конфликты и эволюция отношений|ссылка=http://books.google.kz/books?id=-hLckVs3sWQC&dq=%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%пповóе+%D0%B8%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%ВД0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5&hl=ru&source=gbs_navlinks_s|издательство=Альпина Паблишер|страниц=408|isbn=9785961428872}}</ref> == Лажно пријавување силување == Лажното пријавување силување претставува изјава или пријава за силување што всушност не се случило. Застапеноста на оваа појава тешко се проценува бидејќи во официјалните статистики на различните земји ваквите пријави обично спаѓаат во категоријата на необвинети кривични предмети како „предмети со недоволни основи“.<ref name="AAOJ">Gross, Bruce (Spring 2009). [https://web.archive.org/web/20170904012625/http://www.theforensicexaminer.com/archive/spring09/15/ «False Rape Allegations: An Assault On Justice»]. ''[[The Forensic Examiner]]''.</ref> На тој начин, статистиката се потпира исклучиво на предметите што истражните органи ги донеле до суд, во кој и била докажана лажноста на обвинувањата. Според извештајот на [[Федерално истражно биро|ФИБ]] ''Uniform Crime Report'' („Единствен извештај за криминалитетот“) од 1996 г. и Министерството за правда на САД од 1997 г., 8 % од обвинувањата за ''сексуално насилство со примена на сила'' биле прогласени за лажни.<ref name="fbi.gov">[https://www.fbi.gov/about-us/cjis/ucr/crime-in-the-u.s/1996/96sec2.pdf ''Crime in the United States 1996: Uniform Crime Statistics'', «Section II: Crime Index Offenses Reported.»] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160512014022/https://www.fbi.gov/about-us/cjis/ucr/crime-in-the-u.s/1996/96sec2.pdf |date=2016-05-12 }} FBI, 1997.</ref><ref name = "Forensic276">{{книга |заглавие=Forensic Victimology: Examining Violent Crime Victims in Investigative and Legal Contexts |ссылка=https://archive.org/details/forensicvictimol0000turv_j9d9/page/276 |издательство=[[Academic Press]] |год=2013 |isbn=0124080847 |страницы=276—277 |ref=Turvey |язык=en |автор=Turvey, Brent E.}}</ref> Во некои други земји што објавиле статистика, показните вредности разнообразуваат од 1,5 % ([[Данска]]) до 2–4 % ([[Канада]]).<ref>{{Cite web|url=http://www.sexassault.ca/statistics.htm|title=Sexual Assault and Rape Statistics, Canada|website=www.sexassault.ca|access-date=2016-12-24|archive-date=2016-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20161226222704/http://www.sexassault.ca/statistics.htm|url-status=live}}</ref> Ваквите податоци се предмет на критика од страна на одредени истражувачи.<ref name="Greer"/> Според нив, треба да се разгледува вкупниот број обвинувања, а не само малиот процент што стигнува до суд. Така, набљудувањата вршени во САД во одредени помали градови и универзитетски кампуси во тек на неколку години покажале дека од 41 % до 50 % од обвинувањата за сексуално насилство биле идентификувани од полицијата како лажни.<ref>Kanin E. [https://www.aals.org/wp-content/uploads/2015/06/Bowen-Kanin-False-Rape-Empirical.pdf False Rape Allegations.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190507042002/https://www.aals.org/wp-content/uploads/2015/06/Bowen-Kanin-False-Rape-Empirical.pdf |date=2019-05-07 }} Archives of Sexual Behavior, February 1994</ref> Една истрага спроведена во [[Воздухопловни сили на САД|Воздухопловните сили на САД]] во 1985 г. открила 566 обвинувања за силување, при што повеќе од половината биле прогласени од командата на воздухопловството за лажни.<ref>McDowell CP. [https://www.ncjrs.gov/App/Publications/abstract.aspx?ID=105959 False Allegations.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190416103547/https://www.ncjrs.gov/App/Publications/abstract.aspx?ID=105959 |date=2019-04-16 }} Forensic Science Vol. 11, No. 4, December 1985</ref> Според официјалниот годишен извештај на Пентагон за 2012 г., 17 % од обвинувањата за сексуално насилство во Воздухопловните сили на САД биле прогласени од командата за неосновани и не подлежат на судско гонење.<ref>Erik Slavin [https://www.stripes.com/news/military-s-dubious-stats-on-false-sex-assault-cases-cloud-prosecutions-debate-1.241057 Military’s dubious stats on false sex assault cases cloud prosecutions, debate] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190713180023/https://www.stripes.com/news/military-s-dubious-stats-on-false-sex-assault-cases-cloud-prosecutions-debate-1.241057 |date=2019-07-13 }}, [[Stars and Stripes (газета)|Stars and Stripes]], October 5, 2013</ref> Во извештајот исто така се укажувало на нагол пораст на лажните обвинувања во споредба со минатите години.<ref>Rowan Scarborough [https://www.washingtontimes.com/news/2013/may/12/false-reports-outpace-sex-assaults-in-the-military/ False reports outpace sex assaults in the military] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190713180034/https://www.washingtontimes.com/news/2013/may/12/false-reports-outpace-sex-assaults-in-the-military/ |date=2019-07-13 }}, The Washington Times, May 12, 2013</ref> Значителен број пресуди за вина се последица на спогодби за признавање на вината. Со други зборови, лажно обвинетото лице се согласува да се признае за виновно со цел да избегне затворска казна.<ref name="Greer">Greer E. [https://digitalcommons.lmu.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=https://www.google.com/&httpsredir=1&article=2216&context=llr The truth behind legal dominance feminism’s «two percent false rape claim» figure.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210228175041/https://digitalcommons.lmu.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F&httpsredir=1&article=2216&context=llr |date=2021-02-28 }} Loyola of Los Angeles Law Review. Vol. 33, April 2000., c. 951</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Rape}} * [https://www.vox.com/culture/2017/11/30/16644394/language-sexual-violence Сложениот и несоодветен јазик на сексуалното насилство] (англиски) [[Категорија:Акутна болка]] [[Категорија:Сексуални злосторства]] [[Категорија:Сексуално злоставување]] p5xkr1pcdldf4aoox4bdxuzu8x6g8ht Системска уметност 0 1405471 5648274 5642834 2026-10-20T15:46:03Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 6 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648274 wikitext text/x-wiki [[File:Dombis 1687.jpg|thumb|Дел од инсталацијата ''Ирационални геометрии'' (2008) на Паскал Домбис]] '''Системска уметност''' — уметност под влијание на кибернетиката и системската теорија, која ги одразува природните системи, општествените системи и општествените знаци на самиот уметнички свет. Системската уметност се појавила како дел од првиот бран на движењето на [[концептуална уметност|концептуалната уметност]] во 1960-тите и 1970-тите години. Блиски и преклопувачки поими се: ''движење против формата'', ''кибернетичка уметност'', ''генеративни системи'', ''процесна уметност'', ''системска естетика'', ''системска уметност'', ''системско сликарство'' и ''системска скулптура''. == Сродни области на системската уметност == === Движење против формата === До раните 1960-ти години, [[минимализам]]от се појавил како апстрактно движење во уметноста, со корени во геометриската апстракција преку [[Казимир Малевич|Малевич]], [[Баухаус]]от и [[Пит Мондријан|Мондријан]]. Ова движење ги отфрлило идеите за релационално и субјективно сликарство, сложеноста на површините на [[апстрактен експресионизам|апстрактните експресионисти]], како и емоционалниот дух на времето и полемиките присутни во акциското сликарство. Минимализмот тврдел дека екстремната едноставност може да го долови целото возвишено претставување потребно во уметноста. Терминот '''Систематска уметност''' го сковал Лоренс Алоуеј во 1966 година за да го опише методот што уметници како Кенет Ноланд, Ал Хелд и Френк Стела го користеле за составување на апстрактни слики.<ref name="Dictionary">Chilvers, Ian and Glaves-Smith, John, ''A Dictionary of Modern and Contemporary Art'', second edition (Oxford and New York: Oxford University Press, 2009), p. 694. {{ISBN|0199239665}}.</ref> Поврзан со сликари како Френк Стела, минимализмот во сликарството, за разлика од другите области, е модернистичко движење. Во зависност од контекстот, минимализмот може да се протолкува како претходник на постмодернистичкото движење. Некои автори го сврстуваат во постмодернистичко движење, забележувајќи дека раниот минимализам започнал и успеал како модернистичко движење, создавајќи напредни дела, но делумно го напуштил овој проект кога некои уметници се свртеле кон движењето против формата. Кон крајот на 1960-тите години, терминот постминимализам го сковал Роберт Пинкас-Витен<ref>''Movers and Shakers, New York'', "Leaving C&M", by Sarah Douglas, Art+Auction, March 2007, V.XXXNo7.</ref> за да опише уметност изведена од минимализмот што вклучувала содржина и контекстуални призвуци што минимализмот ги отфрлил. Терминот бил применет на делото на Ева Хесе, Кит Сониер, Ричард Сера и на новите дела на поранешни минималисти како Роберт Смитсон, Роберт Морис, Брус Науман, Сол ЛуВит, Бери Ле Ва и други. Минималисти како Доналд Џад, Ден Флејвин, Карл Андре, Агнес Мартин, Џон Мекракен и други продолжиле да ги создаваат своите доцномодернистички слики и скулптури во текот на остатокот од нивните кариери. === Кибернетичка уметност === Аудио повратната врска, магнетофонските јамки, синтезата на звук и компјутерски генерираните композиции одразуваат кибернетичка свест за информациите, системите и циклусите. Овие техники станале широко распространети во музичката индустрија во 1960-тите години. Визуелните ефекти на електронската повратна врска станале фокус на уметничко истражување кон крајот на 1960-тите, кога видеоопремата првпат стигнала на потрошувачкиот пазар. На пример, Стејна и Вуди Васулка користеле „сите можни начини и комбинации на аудио и видео сигнали за да создадат електронска повратна врска во своите соодветни медиуми“.<ref name="RA 07">Едвард А. Шенкен, "From Cybernetics to Telematics: The Art, Pedagogy, and Theory of Roy Ascott," in Roy Ascott (2003, 2007), ''Telematic Embrace: Visionary Theories of Art, Technology, and Consciousness'', University of California, {{ISBN|0-520-22294-6}}.</ref> Поврзаната работа на Едвард Ихнатович, Вен-Јинг Цаи, кибернетичарот Гордон Паск и анимистичката кинетика на Роберт Бреер и Жан Тенгели придонела за струја на кибернетичка уметност во 1960-тите што се занимавала со заедничките кола во и меѓу живото и технолошкото. Во тој период се појавила и линија на теорија на кибернетичката уметност. Автори како Џонатан Бентал и Џин Јангблад се потпирале на кибернетиката. Значајни придонесувачи се британскиот уметник и теоретичар Рој Аскот, со неговиот есеј „Бихејвиористичка уметност и кибернетичка визија“ објавен во списанието ''Кибернетика'' (1966–67), и американскиот критичар и теоретичар Џек Бернам. Во своето дело од 1968 година ''Над модерната скулптура'', Бернам развива теорија на кибернетичка уметност што се фокусира на стремежот на уметноста да го имитира и на крајот да го репродуцира животот.<ref>Mitchell Whitelaw (2004), ''Metacreation: Art and Artificial Life'', MIT Press, {{ISBN|0-262-23234-0}}, pp. 17–18.</ref> Дополнително, во 1968 година, кураторката Џасија Рајхарт ја организирала пресвртната изложба ''Кибернетичка серендипност'' во Институтот за современа уметност во Лондон. === Генеративни системи === {{Main|Генеративна уметност}} Генеративната уметност е уметност создадена преку алгоритамски процеси, користејќи системи дефинирани од компјутерски софтвер, алгоритми или слични математички, механички или случајни автономни методи. Соња Ленди Шеридан во 1970 година ја основала програмата Генеративни системи на Школата на Уметничкиот институт во Чикаго како одговор на општествените промени предизвикани делумно од компјутерско-роботската комуникациска револуција.<ref name="SLS 83">Sonia Landy Sheridan, "Generative Systems versus Copy Art: A Clarification of Terms and Ideas", in ''Leonardo'', Vol. 16, No. 2 (Spring 1983), pp. 103–108. {{doi|10.2307/1574794}}</ref> Програмата, која ги обединувала уметниците и научниците, имала за цел да ја трансформира улогата на уметникот од пасивна во активна преку истражување на современите научни и технолошки системи и нивниот однос со уметноста и животот. За разлика од уметноста со фотокопирање, која била комерцијален споредeн производ, Генеративни системи се занимавале со развој на елегантни и едноставни системи наменети за творечка употреба од пошироката јавност. Уметниците на Генеративни системи се стремеле да го премостат јазот меѓу елитата и почетниците со олеснување на комуникацијата меѓу нив, со што информациите од прва генерација се шириле до поширока публика, заобиколувајќи ги традиционалните комерцијални патишта.<ref name="SLS 83" /> === Процесна уметност === {{Main|Процесна уметност}} [[File:Bolognini-CIMs.JPG|thumb|right|Маурицио Болоњини, серијата ''Машини на колективната интелигенција'' (МКИ, од 2000). Тоа се генеративни и интерактивни инсталации што користат мрежа на мобилна телефонија и технологии за учество од е-демократијата.<ref>Maurizio Bolognini, "De l'interaction à la démocratie. Vers un art génératif post-digital" / [http://www.bolognini.org/lectures/amx.htm "From interactivity to democracy. Towards a post-digital generative art"], in ''Ethique, esthétique, communication technologique'', Éditions L'Harmattan, Paris, 2011, pp. 229–239.</ref>]] Процесната уметност е уметничко движење и творечки сентимент во кој крајниот производ на ''уметноста'' и ''занаетот'' не е главниот фокус. „Процесот“ во процесната уметност се однесува на чинот на создавање уметност: собирање, сортирање, составување, поврзување и обликување по узорци. Процесната уметност го нагласува самото ''дејствување'' — уметноста како обред, [[ритуал]] и изведба. Често вклучува внатрешна мотивација, образложение и намерност. Така, уметноста се гледа како творечко патување или процес, а не само како финален производ. Во уметничкиот дискурс, делото на [[Џексон Полок]] како вид ''акциско сликарство'' понекогаш се смета за претходник на процесната уметност. Процесната уметност, со својата употреба на среќната случајност, има сличности со [[Дадаизам|Дада]]. Темите на промена и минливост се истакнати во движењето на процесната уметност. Според Музејот Соломон Р. Гугенхајм, Роберт Морис имал пресвртна изложба во 1968 година што го дефинирала движењето. На веб-страницата на музејот се наведува: „Процесните уметници биле вклучени во прашања поврзани со телото, случајните настани, импровизацијата и ослободувачките квалитети на нетрадиционалните материјали како восок, филц и латекс. Користејќи ги нив, создавале ексцентрични форми во непредвидливи или неправилни распореди произведени преку дејствија како сечење, закачување и испуштање, или органски процеси како раст, кондензација, замрзнување или распаѓање“.<ref>Извор: {{cite web |url=http://www.guggenheimcollection.org/site/glossary_Process_art.html |title=Guggenheim Collection - Glossary - Process art |access-date=27 септември 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927200906/http://www.guggenheimcollection.org/site/glossary_Process_art.html |archive-date=27 септември 2007 }}</ref> === Системска уметност === Според Чилверс (2004), „претходно во 1966 година британскиот уметнички критичар Лоренс Алоуеј го сковал терминот „Системска уметност“ за да опише вид апстрактна уметност карактеризирана со употреба на многу едноставни стандардизирани форми, обично [[геометрија|геометриски]] по карактер, или во една концентрирана слика или повторени во систем распореден според јасно видлив принцип на организација. Тој ги сметал шевронските слики на Кенет Ноланд за примери на Системска уметност и ја сметал за гранка на [[минимализам|минималната уметност]]“.<ref>"Systemic art." The Oxford Dictionary of Art. Ed. Ian Chilvers. Oxford University Press, 2004. eNotes.com. 2006. 19 Mar 2008 [http://www.enotes.com/oxford-art-encyclopedia/systemic-art] {{Мртва_врска|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Џон Џ. Харис пронашол заедничка основа во идеите што стојат зад случувањата во уметноста на 20 век како сериската уметност, системската уметност, конструктивизмот и кинетичката уметност. Овие форми на уметност често не произлегуваат директно од набљудувања на надворешната природна средина, туку од набљудување на прикажани облици и нивните односи.<ref name="JGH 81">John G. Harries, "Personal Computers and Notated Visual Art," in: ''Leonardo'', Vol. 14, No. 4 (Autumn 1981), pp. 299–301.</ref> Според Харис, системската уметност претставува намерен обид на уметниците да развијат пофлексибилна референтна рамка. Наместо да биде когнитивен систем што води до институционализација на наметнат модел, таа ја користи својата референтна рамка како модел што треба да се емулира. Сепак, пренесувањето на значењето на сликата на нејзината позиција во рамките на системска структура не ја елиминира потребата од дефинирање на составните елементи на системот. Без овие дефиниции, градењето на системот станува предизвик.<ref name="JGH 81" /> [[File:Roy-csnewskool.png|right|thumb|Снимка од екран на ''њускул'' [[АСКИ уметност]]]] === Системско сликарство === Системското сликарство, според Аупинг (1989), „било насловот на високо влијателна изложба во Музејот Гугенхајм во 1966 година, составена и со вовед напишан од Лоренс Алоуеј како куратор. Изложбата содржела бројни дела што многу критичари денес би ги сметале за дел од минималната уметност“.<ref>Michael Auping (1989), ''Abstraction, Geometry, Painting: Selected Geometric Abstract Painting'', Albright-Knox Art Gallery, p. 72.</ref> Во каталогот, Алоуеј забележал: „...сликите, како оние на оваа изложба, не се, како што често се тврди, безлични. Личното не е избришано со употреба на уредна техника: анонимноста не е последица од високото довршување на сликата“.<ref name="LA 66">Lawrence Alloway, "Systemic Painting," in: ''Minimal Art: A Critical Anthology,'' edited by Gregory Battcock (1995), p. 19.</ref> Терминот „системско сликарство“ подоцна почнал да се однесува на уметници што користат системи за да донесат голем број естетски одлуки пред да започнат со сликање.<ref>John Albert Walker (1973), ''Glossary of Art, Architecture, and Design Since 1945: Terms and Labels,'' p. 197.</ref> === Системска скулптура === Според Фелдман (1987), „сериската уметност, сериското сликарство, системската скулптура и АБЦ-уметноста биле уметнички стилови од 1960-тите и 1970-тите години во кои едноставни геометриски конфигурации се повторуваат со малку или без варијации. Секвенците стануваат важни како во математиката и јазичниот контекст. Овие дела се потпираат на едноставни распореди на основни волумени и празнини, механички произведени површини и алгебарски пермутации на формата. Влијанието врз гледачот, сепак, е сè друго освен едноставно“.<ref>Edmund Burke Feldman (1987), ''Composition (Art)'', H.N. Abrams, {{ISBN|0-13-940602-6}}.</ref> == Наводи == {{наводи}} == За понатамошно читање== * Vladimir Bonacic (1989), "A Transcendental Concept for Cybernetic Art in the 21st Century", in: ''[[Leonardo (journal)|Leonardo]]'', Vol. 22, No. 1, Art and the New Biology: Biological Forms and Patterns (1989), pp.&nbsp;109–111. * [[Jack Burnham]] (1968), [https://web.archive.org/web/20090327051131/http://www.dxarts.washington.edu/courses/202/current/gallery/burnham.pdf "Systems Esthetics"], in: ''Artforum'' (September 1968). * Karen Cham, Jeffrey Johnson (2007), [https://web.archive.org/web/20080305230623/http://journal.media-culture.org.au/0706/08-cham-johnson.php "Complexity Theory: A Science of Cultural Systems?"], in: ''M/C journal'', Volume 10 Issue 3 June 2007 * Francis Halsall (2007), [https://web.archive.org/web/20080807155402/http://discussion.systemsart.org/ "Systems Aesthetics and the System as Medium"], Systems Art Symposium Whitechapel Art Gallery, 2007. * Pamela Lee, (2004), ''Chronophobia.'' Cambridge, Massachusetts: MIT Press. * Eddie Price (1974), ''Systems Art: An Enquiry'', City of Birmingham Polytechnic, School of Art Education, {{ISBN|0-905017-00-5}} * [[Edward A. Shanken]], "[https://web.archive.org/web/20161229131650/http://www.artexetra.com//CyberneticsArtCultConv.pdf Cybernetics and Art: Cultural Convergence in the 1960s]," in Bruce Clarke and [[Linda Dalrymple Henderson]], eds. From Energy to Information: Representation in Science, Technology, Art, and Literature. (Stanford: Stanford University Press, 2002): 255–77. * [[Edward A. Shanken]], "[https://web.archive.org/web/20160303173206/http://lbs.mit.edu/isast/articles/shanken.pdf Art in the Information Age: Technology and Conceptual Art]," in SIGGRAPH 2001 Electronic Art and Animation Catalog, (New York: ACM SIGGRAPH, 2001): 8–15; expanded and reprinted in Art Inquiry 3: 12 (2001): 7–33 and Leonardo 35:3 (August 2002): 433–38. * [[Edward A. Shanken]], "[https://web.archive.org/web/20180830142345/http://www.artexetra.com/House.pdf The House That Jack Built: Jack Burnham’s Concept of Software as a Metaphor for Art]," Leonardo Electronic Almanac 6:10 (November 1998). Reprinted in English and Spanish in a minima 12 (2005): 140–51. * [[Edward A. Shanken]], "[http://escholarship.org/uc/item/6bv363d4 Reprogramming Systems Aesthetics: A Strategic Historiography]," in Simon Penny, et al., eds., Proceedings of the Digital Arts and Culture Conference 2009, DAC: 2009. * [[Edward A. Shanken]], ''Systems''. Whitechapel/MIT Press, 2015. * Luke Skrebowski (2008), "All Systems Go: Recovering Hans Haacke's Systems Art", in ''Grey Room'', Winter 2008, No. 30, Pages 54–83. == Надворешни врски == {{Wikiquote}} * Walker, John. [http://www.artdesigncafe.com/systems-art-1992 "Systems Art"]. ''Glossary of Art, Architecture & Design since 1945'', 3rd. ed. * [https://web.archive.org/web/20240107233226/http://www.systemsart.org/symposium.html Systems Art Symposium], in de [[Whitechapel Art Gallery]] in London in 2007. * [https://web.archive.org/web/20070609112658/http://www.chart.ac.uk/chart2005/abstracts/halsall.htm Observing 'Systems-Art' from a Systems-Theoretical Perspective] by Francis Halsall: summary of presentation on Chart 2005, 2005. * [http://www.saturationpoint.org.uk/ Saturation Point]: The online editorial and curatorial project for systems, non-objective and reductive artists working in the UK. {{Западни уметнички движења}} [[Категорија:Кибернетика]] [[Категорија:Наука за системите]] [[Категорија:Теорија за системите]] [[Категорија:Постмодерна уметност]] [[Категорија:Дигитална уметност]] [[Категорија:Системи]] [[Категорија:Концептуална уметност]] [[Категорија:Уметнички техники]] 1q3u2qv1bdc6godosgy46xnszpkn4k2 Список на планини во Србија 0 1405798 5648391 5645422 2026-10-20T22:48:35Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648391 wikitext text/x-wiki [[Србија]] е планинска земја со сложена [[Геологија на Србија|геологија]] и делови од неколку планински венци: [[Динариди|Динарските Алпи]] на југозапад, северозападниот дел од [[Рилско-родопски масив|Рилско-родопските Планини]] на југоистокот од земјата, [[Карпати|Карпатите]] на североисток, како и [[Стара Планина]] и најисточниот дел од планинскиот систем [[Средна Гора]] на исток, одделени со група громадни планини долж долината на реката [[Голема Морава|Морава]]. Северната покраина [[Војводина]] се наоѓа во [[Панонска Низина|Панонската Низина]], со неколку панонски островски планини. Планините на [[Република Косово|Косово]] се наведени во посебна статија. == Список == Ова е список на планини и нивните највисоки врвови во Србија, со исклучок на [[Република Косово|Косово]]. Планините кои имаат неколку главни врвови се наведени одделно.<ref name="katalog">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.psd-kopaonik.org.rs/03KatalogplaninaSrbije.html|title=Katalog planina Srbije|last=Jovan Đokić|publisher=PSD Kopaonik Beograd|archive-url=https://web.archive.org/web/20110518143835/http://www.psd-kopaonik.org.rs/03KatalogplaninaSrbije.html|archive-date=2011-05-18}}</ref> [[Податотека:Pančićev_vrh_during_winter.jpg|мини|десно|[[Копаоник]]]] [[Податотека:Pogled_na_Jankov_kamen.jpg|мини|десно|[[Голија]]]] [[Податотека:Besna_Kobila.jpg|мини|десно|Врвот [[Бесна Кобила]]]] [[Податотека:Црноок_1881мнв.jpg|мини|десно|[[Дукат (планина)|Дукат]]]] [[Податотека:Fruska_Gora.JPG|мини|десно|[[Фрушка Гора]]]] [[Податотека:ХомољскеПланинеВеликиВукан.jpg|мини|десно|[[Хомољски Планини|Хомоље]]]] [[Податотека:Jelica.jpg|мини|десно|[[Јелица (планина)|Јелица]]]] [[Податотека:Kamena_Gora_Bor2.jpg|мини|десно|[[Камена Гора (планина)|Камена Гора]]]] [[Податотека:Jastrebac_iz_Toplice1.jpg|мини|десно|[[Јастребац]]]] [[Податотека:Rtanj_mountain.jpg|мини|десно|[[Ртањ]]]] [[Податотека:Planina_Cer.jpg|мини|десно|[[Цер (планина)|Цер]]]] [[Податотека:Avala.jpg|мини|десно|[[Авала]]]] {|class="wikitable sortable" !Планина||Највисок(и) врв(ови)||Висина (м)||Координати||Најблизок град |- |[[Арбанашка Планина]] |Вијогор ||align="right"|1128||{{coord|43.04563667|21.46114722|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline}} ||[[Бојник]] |- |[[Арбанашко Брдо]] |Арбанашко Брдо ||align="right"|607||{{coord|43.09553806|21.42608944|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline}} ||[[Бојник]] |- |[[Авала]] |Авала ||align="right"|511||{{coord|44.68902389|20.51602028|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline}} ||[[Белград]] |- |[[Баба (Србија)|Баба]]<ref name=katalog/> |Криви Вук ||align="right"|657||{{Coord|43|50|13|N|21|33|06|E}} ||[[Параќин]] |- |[[Бабичка Гора]]<ref name=katalog/> |Крива Бука ||align="right"|1059||{{Coord|43|07|35|N|22|03|43|E}} ||[[Лесковац]] |- |[[Бањско Брдо]]<ref name=katalog/> |Оштрик ||align="right"|1282||{{Coord|43|32|23|N|19|35|51|E}} ||[[Прибој]] |- |[[Белава]]<ref name=katalog/><ref name=niske/> |Кардашица ||align="right"|946||{{Coord|43|11|38|N|22|28|37|E}} ||[[Бела Паланка]] |- |[[Бељаница]]<ref name=katalog/> |Бељаница ||align="right"|1339||{{Coord|44|06|41|N|21|41|59|E}} ||[[Жагубица]] |- |rowspan=2|[[Бесна Кобила]]<ref name=katalog/><ref name=vranje/> |Шупља Падина ||align="right"|1862||{{Coord|42|30|20|N|22|14|9|E}} ||[[Врање]] |- |Бесна Кобила ||align="right"|1923||{{Coord|42|31|46|N|22|13|50|E}} ||[[Врање]] |- |[[Бешњаја]]<ref>{{cite web|url=http://planine.net/srbija/centralna-srbija/besnjaja-lisin-laz-613-m/ |title=Bešnjaja - Lisin laz 613 m |website=planine.net}}</ref> |Лисин Лаз ||align="right"| 613||{{Coord|43|58|45|N|21|01|58|E}} ||[[Крагуевац]] |- |[[Биќ (планина)|Биќ]]<ref name=katalog/> |Голет ||align="right"| 1386||{{Coord|43|34|11|N|19|29|22|E}} ||[[Прибој]] |- |[[Битовик]]<ref name=katalog/> |Чаир ||align="right"| 1371||{{Coord|43|26|53|N|19|41|34|E}} ||[[Пријепоље]] |- |[[Благаја]]<ref name=katalog/> |Равни Крш ||align="right"| 844||{{Coord|43|46|23|N|20|00|54|E}} ||[[Пожега]] |- |[[Bobija (planina)|Бобија]]<ref>[http://www.panacomp.net/content/view/34/139/lang,english/ Mountains in Serbia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100606081047/http://www.panacomp.net/content/view/34/139/lang,english/ |date=2010-06-06 }}</ref> |Торничка Бобија ||align="right"|1272||{{Coord|44|11|46|N|19|33|16|E}} ||[[Љубовија]] |- |[[Борања]] |Црни Врв ||align="right"| 856||{{Coord|44|22|34|N|19|15|32|E}} ||[[Крупањ]] |- |[[Боховска Планина]] |Огорелица ||align="right"| 1318||{{Coord|42|44|31|N|22|30|01|E}} ||[[Босилеград]] |- |[[Букуља]] |Букуља ||align="right"| 696||{{Coord|44|17|55|N|20|31|45|E}} ||[[Аранѓеловац]] |- |[[Буковик (планина во Србија)|Буковик]]<ref name=katalog/><ref name=niske>{{cite web|url=http://www.niskeplanine.info/|title=Niške planine|access-date=2010-08-23|archive-date=08. 08. 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100808132632/http://www.niskeplanine.info/|url-status=}}</ref> |Буковик ||align="right"| 894||{{Coord|43|41|30|N|21|38|08|E}} ||[[Ражањ]] |- |[[Буковик (Источна Србија)]] |Буковик ||align="right"| 851||{{Coord|43|57|14|N|20|31|11|E}} ||[[Горни Милановац]] |- |rowspan=2|[[Цер (планина)|Цер]] |Цер ||align="right"| 687||{{Coord|44|36|11|N|19|29|39|E}} ||[[Шабац]] |- |Иверак ||align="right"| 593||{{Coord|44|37|17|N|19|25|46|E}} ||[[Шабац]] |- |[[Црни Врв (Крагуевац)|Црни Врв (Јагодина)]] |Црни Врв ||align="right"| 707||{{Coord|44|00|32|N|21|06|41|E}} ||[[Јагодина]] |- |[[Црни Врв (Источна Србија)]] |Црни Врв ||align="right"| 1043||{{Coord|44|07|50|N|21|57|51|E}} ||[[Бор]] |- |[[Црни Врв (Прибој)]] |Црни Врв ||align="right"| 1188||{{Coord|43|35|15|N|19|35|48|E}} ||[[Прибој]] |- |[[Црнокоса]]<ref name=kosjeric>{{cite web|url=http://www.kosjeric.in.rs/geografija.html|title=Geografija Kosjerića|access-date=2010-10-15}}{{dead link|date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |Шарампов ||align="right"|809||{{Coord|43|58|03|N|19|54|59|E}} ||[[Косјериќ]] |- |[[Црвена Гора]] |Опаљеничка Капа ||align="right"| 1215||{{Coord|43|32|07|N|20|08|36|E}} ||[[Ивањица]] |- |[[Чемерник]]<ref name=katalog/> |Врло Осоје ||align="right"|1638||{{Coord|42|44|06|N|22|16|38|E}} ||[[Сурдулица]] |- |[[Чемерница (Србија)]]<ref name=katalog/><ref name=ivanjica>{{cite web|url=http://www.ivanjica.rs/index.php?option=com_content&view=article&id=42&Itemid=59|title=Planine|publisher=Municipality of Ivanjica|access-date=2010-08-16}}</ref> |Чемерница ||align="right"|1495||{{Coord|43|31|16|N|19|59|10|E}} ||[[Ивањица]] |- |[[Чемерно (планина)|Чемерно]] |Смрдључ ||align="right"|1579||{{Coord|43|34|57|N|20|25|33|E}} ||[[Ивањица]] |- |[[Чудинска Планина]] |Арамлија ||align="right"| 1496||{{Coord|42|22|07|N|22|27|56|E}} ||[[Bosilegrad]] |- |[[Дебела Гора]] |Бранојевац ||align="right"|791||{{Coord|43|53|13|N|20|10|00|E}} ||[[Лучани]] |- |[[Дебело Брдо]] |Винчини Води ||align="right"|1094||{{Coord|44|09|01|N|19|41|28|E}} ||[[Ваљево]] |- |[[Дели Јован]] |Црни Врв ||align="right"|1141||{{Coord|44|13|15|N|22|13|02|E}} ||[[Неготин]] |- |[[Девица]] |Чапљинац ||align="right"|1187||{{Coord|43|35|38|N|21|56|39|E}} ||[[Сокобања]] |- |[[Дрежничка Градина|Дрежник Градина]] |Дрежничка Градина ||align="right"|932||{{Coord|43|47|02|N|19|56|14|E}} ||[[Пожега]] |- |[[Дрмановина]]<ref name=kosjeric/> |Град ||align="right"|1022||{{Coord|43|58|52|N|19|49|53|E}} ||[[Косјериќ]] |- |[[Дукат (планина)|Дукат]]<ref name=katalog/><ref>{{Cite web|url=http://www.stazeibogaze.info/2010/09/16/vlasina-besna-kobila-dukat/ |title=Vlasina – Besna Kobila – Dukat – Bosilegrad |publisher=Staze i Bogaze |access-date=2010-10-11 |language=sr |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100925123353/http://www.stazeibogaze.info/2010/09/16/vlasina-besna-kobila-dukat/ |archive-date=2010-09-25 }}</ref> |Црноок ||align="right"|1881||{{Coord|42|25|31|N|22|23|26|E}} ||[[Босилеград]] |- |rowspan=2|[[Фрушка Гора]]<ref name=katalog/> |Црвени Чот ||align="right"| 539||{{Coord|45|09|07|N|19|42|48|E}} ||[[Беочин]] |- |Иришки Венац ||align="right"| 516||{{Coord|45|09|32|N|19|52|04|E}} ||[[Ириг]] |- |[[Гајева Планина]]<ref name=katalog/> |Велики Тмор ||align="right"| 1280||{{Coord|43|35|25|N|19|19|56|E}} ||[[Прибој]] |- |[[Градина (планина)]]<ref name=katalog/> |Банѓер ||align="right"| 1446||{{Coord|43|25|37|N|19|20|29|E}} ||[[Прибој]] |- |[[Гиљева]]<ref name=katalog/><ref name=sjenica>{{cite web|url=http://turizamsjenica.com/en_priroda.html |title=Nature:Mountains |publisher=Tourist Organization of Sjenica |access-date=2010-08-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100322233832/http://turizamsjenica.com/en_priroda.html |archive-date=2010-03-22 }}</ref> |Јеленак ||align="right"|1617||{{Coord|43|10|45|N|19|54|24|E}} ||[[Сјеница]] |- |rowspan=2|[[Гледиќки Планини]] |Црни Врв ||align="right"| 895||{{Coord|43|51|42|N|20|54|21|E}} ||[[Крагуевац]] |- |Самар ||align="right"| 922||{{Coord|43|45|03|N|20|57|03|E}} ||[[Трстеник]] |- |[[Глошка Планина]]<ref name=katalog/> |Мечит ||align="right"|1756||{{Coord|42|31|41|N|22|22|32|E}} ||[[Босилеград]] |- |[[Гоч]]<ref name=katalog/><ref name=kraljevo>{{Cite web|url=http://www.kraljevo.com/kraljevo/geografija/planine.htm|title=Planine opštine Kraljevo|publisher=Kraljevo.com|access-date=2010-10-11|language=sr|archive-date=2020-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200204225105/http://www.kraljevo.com/kraljevo/geografija/planine.htm|url-status=dead}}</ref> |Љуктен ||align="right"|1216||{{Coord|43|32|11|N|20|50|44|E}} ||[[Врњачка Бања]] |- |[[Голаш (планина)|Голаш]] |Голаш ||align="right"|1389||{{coord|43|12|13|N|22|14|45|E|display=inline,title}} ||[[Бела Паланка]] |- |rowspan=2|[[Голија (Србија)|Голија]] |Црни Врв ||align="right"|1795||{{Coord|43|18|44|N|20|23|27|E}} ||[[Рашка]] |- |Јанков Камен ||align="right"|1833||{{Coord|43|20|16|N|20|16|36|E}} ||[[Ивањица]] |- |[[Голубац (планина)]] |Станојев Врв ||align="right"| 733||{{Coord|43|44|11|N|20|11|53|E}} ||[[Гуча]] |- |rowspan=2|[[Гољак (планина)]] |Новакова ||align="right"|1101||{{Coord|42|43|43|N|21|32|31|E}} || [[Сијаринска Бања]] |- |Веља Глава ||align="right"|1181||{{Coord|42|41|30|N|21|41|21|E}} || [[Сијаринска Бања]] |- |[[Големи Стол]] |Големи Стол ||align="right"| 1238||{{Coord|43|01|43|N|22|29|42|E}} ||[[Бабушница]] |- |[[Голи Крш]] |Голи Крш ||align="right"| 887||{{Coord|44|08|05|N|22|10|13|E}} ||[[Бор]] |- |[[Громадни Планини|Грамада]]<ref name=katalog/> |Вртоп ||align="right"|1721||{{Coord|42|47|33|N|22|22|20|E}} ||[[Сурдулица]] |- |[[Гребен (планина)]]<ref name=katalog/><ref name=vlaska>{{Cite web| url=http://pekgora.wordpress.com/2010/05/16/kanjon-jerme-i-dan-greben-planina/ | title=Kanjon Jerme – I dan, Greben planina | date=16 May 2010 |publisher=PEK "Gora" Kragujevac| access-date=2010-10-11}}</ref> |Бежениште ||align="right"|1338||{{Coord|42|56|54|N|22|38|29|E}} ||[[Димитровград]] |- |[[Палеовулканска купа Грот|Грот (планина)]]<ref name=vranje>{{Cite web|url=http://vranje.rs/index.php/en/about-thr-city/data-on-vranje.html|title=Data on Vranje|publisher=Official website of Vranje|access-date=2010-10-11|archive-date=11. 03. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180311140713/http://vranje.rs/index.php/en/about-thr-city/data-on-vranje.html|url-status=}}</ref> |Грот ||align="right"|1327||{{Coord|42|37|30|N|21|54|30|E}} ||[[Врање]] |- |[[Гучево (планина)|Гучево]] |Црни Врв ||align="right"| 779||{{Coord|44|28|50|N|19|11|04|E}} ||[[Лозница]] |- |rowspan=3|[[Хомољски Планини]]<ref>{{Cite web|url=http://www.stazeibogaze.info/2010/05/25/vranj-geokes/|title=Vranj (884 m) geokeš|date=25 May 2010|publisher=Staze i Bogaze|access-date=2010-08-17|language=sr|archive-date=07. 08. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250807120618/http://www.stazeibogaze.info/2010/05/25/vranj-geokes/|url-status=}}</ref> |Велики Вукан ||align="right"|825||{{Coord|44|17|57|N|21|32|14|E}}||[[Петровац на Млави]] |- |Врањ ||align="right"|884||{{Coord|44|19|57|N|21|36|53|E}} ||[[Петровац на Млави]] |- |Штубеј ||align="right"| 940||{{Coord|44|21|31|N|21|37|46|E}} ||[[Петровац на Млави]] |- |[[Хум (планина)]] |Крстача ||align="right"|1756||{{Coord|42|57|51|N|20|07|16|E}} ||[[Сјеница]] |- |[[Јабланик]]<ref>{{cite web |url=http://www.stazeibogaze.info/2009/12/23/valj-planine-jablanik-1274-m/ |title=Valj.planine- Jablanik 1274 m (od doma Krušik) |date=23 December 2009 |publisher=Staze i bogaze |access-date=2010-10-18 |archive-date=14. 01. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100114125924/http://www.stazeibogaze.info/2009/12/23/valj-planine-jablanik-1274-m/ |url-status= }}</ref> |Јабланик ||align="right"|1275||{{Coord|44|10|35|N|19|40|00|E}} ||[[Ваљево]] |- |[[Јабука (планина)]] |Слатина ||align="right"|1412||{{Coord|43|21|58|N|19|27|16|E}} ||[[Пријепоље]] |- |[[Јадовник (Србија)|Јадовник]]<ref name=sjenica/> |Катуниќ ||align="right"|1734||{{Coord|43|16|36|N|19|50|00|E}} ||[[Пријепоље]] |- |[[Јагодња (планина)|Јагодња]] |Кошутња Стопа ||align="right"| 939||{{Coord|44|20|39|N|19|17|37|E}} ||[[Крупањ]] |- |[[Јарут]]<ref name=katalog/> |Марков Врв ||align="right"|1428||{{Coord|43|03|54|N|20|14|42|E}} ||[[Тутин]] |- |[[Јавор (западна Србија)|Јавор]] |Василин Врв ||align="right"|1519||{{Coord|43|26|29|N|20|03|16|E}} ||[[Ивањица]] |- |[[Јавориште]] |Оштри Камен ||align="right"|1213||{{Coord|44|01|57|N|21|47|29|E}} ||[[Ресавица]] |- |[[Јавор (Србија)|Јаворје (Србија)]]<ref name=katalog/> |Обер ||align="right"|1486||{{Coord|43|32|32|N|19|17|43|E}} ||[[Прибој]] |- |[[Јелица (планина)|Јелица]] |Црна Стена ||align="right"| 929||{{Coord|43|47|34|N|20|21|36|E}} ||[[Чачак]] |- |[[Јелова Гора]] |Јеленина Глава ||align="right"|1011||{{Coord|43|56|59|N|19|46|27|E}} ||[[Бајина Башта]] |- |[[Јешевац]]<ref name=milanovac>{{cite web |url=http://www.gornjimilanovac.org.rs/sr/geografskeodlike/lepote.htm#5 |title=Prirodne lepote |publisher=Municipality of Gornji Milanovac |access-date=2010-10-21 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006164522/http://www.gornjimilanovac.org.rs/sr/geografskeodlike/lepote.htm#5 |archive-date=2011-10-06 }}</ref> |Црни Врв ||align="right"|902||{{Coord|44|00|17|N|20|33|12|E}}||[[Горни Милановац]] |- |[[Јежевац (планина)]]<ref>{{cite web |url=http://www.stazeibogaze.info/2010/09/27/jezevac-675-m-gordana-atanasijevic/ |title=Ježevac (675m) |publisher=Staze i bogaze |access-date=2010-10-21 |language=sr |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100930071634/http://www.stazeibogaze.info/2010/09/27/jezevac-675-m-gordana-atanasijevic/ |archive-date=2010-09-30 }}</ref> |Јежевац ||align="right"|675||{{Coord|44|15|53|N|21|31|02|E}}||[[Петровац на Млави]] |- |[[Juhor (planina)|Јухор]] |Велики Ветрен ||align="right"| 774||{{Coord|43|48|44|N|21|15|51|E}} ||[[Параќин]] |- |[[Камена Гора (планина)|Камена Гора]] |Равна Гора ||align="right"|1496||{{Coord|43|18|12|N|19|32|27|E}} ||[[Пријепоље]] |- |[[Каблар]] |Каблар ||align="right"| 889||{{Coord|43|54|48|N|20|11|05|E}} ||[[Чачак]] |- |rowspan=3|[[Копаоник]] |[[Суво Рудиште]] || align="right" |1976||{{Coord|43|01|10|N|21|00|59|E}} ||[[Рашка]] |- |[[Панчиќев Врв]] ||align="right"|2017||{{Coord|43|16|05|N|20|49|35|E}} ||[[Рашка]] |- |Велики Караман ||align="right"|1936||{{Coord|43|06|41|N|20|58|28|E}} ||[[Рашка]] |- |[[Космај]] |Космај ||align="right"| 626||{{Coord|44|27|56|N|20|33|56|E}} ||[[Младеновац]] |- |[[Котленик]] |Велики Врв ||align="right"| 749||{{Coord|43|50|35|N|20|40|43|E}} ||[[Кралево]] |- |[[Козјак (планина)|Козјак]]<ref name=katalog/> |Вирови ||align="right"|1284||{{Coord|42|18|37|N|21|55|42|E}} || [[Бујановац]] |- |[[Козомор]] |Велики Козомор ||align="right"|1007||{{Coord|44|05|27|N|19|56|41|E}} || [[Косјериќ]] |- |[[Краварска Планина]]<ref name=katalog/> |Краварска Глава ||align="right"|1002||{{Coord|42|56|26|N|21|20|23|E}} ||[[Куршумлија]] |- |[[Крстатац (планина)]]<ref name=katalog/><ref>{{cite web|url=http://www.mustra-guca.com/wp/?page_id=23|title=Geografske odlike Dragačeva|access-date=2010-08-16}}</ref> |Лис ||align="right"| 699||{{Coord|43|47|39|N|20|11|38|E}} ||[[Гуча]] |- |[[Крушевица (планина)]]<ref name=katalog/><ref name=niske/> |Вита Крушка ||align="right"| 913||{{Coord|43|02|22|N|22|10|38|E}} ||[[Власотинце]] |- |rowspan=3|[[Кучај]] |Велика Треста ||align="right"|1284||{{Coord|44|05|10|N|21|49|25|E}} ||[[Злот]] |- |Копривно Брдо ||align="right"|1063||{{Coord|43|56|26|N|21|43|58|E}} ||[[Сењски Рудник]] |- |Позерак ||align="right"|1049||{{Coord|44|02|11|N|21|39|46|E}} ||[[Ресавица]] |- |[[Кукавица (планина)|Кукавица]]<ref>{{citation|url=http://www.vladicinhan.com/sela/sr/2009/02/planina-kukavica/|title=Planina Kukavica|publisher=Tourist Portal Vladičin Han|access-date=2010-08-26|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717230128/http://www.vladicinhan.com/sela/sr/2009/02/planina-kukavica/|archive-date=2011-07-17}}</ref> |Влајна ||align="right"|1442||{{Coord|42|47|29|N|21|56|47|E}} ||[[Владичин Хан]] |- |[[Кукутница]]<ref name=ivanjica/> |Кукутница ||align="right"|1382||{{Coord|43|35|58|N|20|01|59|E}} ||[[Ариље]] |- |[[Лепа Гора]]<ref name=katalog/> |Црна Чука ||align="right"|1196||{{Coord|43|14|48|N|21|07|20|E}} ||[[Куршумлија]] |- |[[Лишковац]]<ref name=katalog/> |Велики Лишковац ||align="right"|803||{{Coord|44|27|09|N|22|01|17|E}} ||[[Мајданпек]] |- |[[Лисина (планина)|Лисина]] |Валози ||align="right"|1829||{{Coord|42|32|57|N|22|18|43|E}} ||[[Босилеград]] |- |[[Маглеш]] |Пали ||align="right"| 1036||{{Coord|44|08|54|N|19|50|28|E}} ||[[Ваљево]] |- |[[Јастребац]] |Купињак ||align="right"| 948||{{Coord|43|23|38|N|21|37|42|E}} ||[[Ниш]] |- |[[Мали крш|Мали Крш]]<ref name=katalog/> |Гарван ||align="right"|929||{{Coord|44|17|08|N|22|00|58|E}} ||[[Мајданпек]] |- |[[Мајдан (планина)]] |Вратница Јоковиќа ||align="right"|1096||{{Coord|42|55|36|N|21|27|26|E}} ||[[Медвеѓа]] |- |[[Малич]]<ref name=ivanjica/> |. ||align="right"|1110||{{Coord|43|38|56|N|20|06|11|E}} ||[[Ивањица]] |- |rowspan=2|[[Малиник]]<ref name=katalog/><ref>{{citation|url=http://www.stazeibogaze.info/2009/11/21/lazareva-pecina-veliki-malinik-mali-malinik-valja-rnz-podgorac/|title=Lazareva pećina (Zlot) – Veliki Malinik – Mali Malinik – Valja Rnž (Podgorac) (17,5km)|date=21 November 2009|publisher=Staze i bogaze|language=sr|accessdate=14. 09. 2025|archive-date=06. 08. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250806175521/https://www.stazeibogaze.info/2009/11/21/lazareva-pecina-veliki-malinik-mali-malinik-valja-rnz-podgorac/|url-status=}}</ref> |Велики Малиник ||align="right"|1158||{{Coord|43|59|30|N|21|54|44|E}} ||[[Злот]] |- |Мали Малиник ||align="right"|1019||{{Coord|43|59|09|N|21|54|19|E}} ||[[Злот]] |- |rowspan=2|[[Маљен]]<ref>{{citation|url=http://www.gljivarsko-drustvo.org.rs/index.php?option=com_content&task=view&id=64&Itemid=60|title=Geografski položaj|publisher=Gljivarsko društvo Valjevo|access-date=2010-08-26|archive-date=27. 11. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127051333/http://www.gljivarsko-drustvo.org.rs/index.php?option=com_content&task=view&id=64&Itemid=60|url-status=}}</ref> |Црни Врх ||align="right"|1096||{{Coord|44|05|46|N|19|59|51|E}} ||[[Ваљево]] |- |Краљев Сто ||align="right"|1104||{{Coord|44|07|08|N|20|01|22|E}} ||[[Ваљево]] |- |[[Медведник]]<ref>{{cite web|url=http://www.valjevoturizam.info/index.php?option=com_content&task=view&id=38|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722005616/http://www.valjevoturizam.info/index.php?option=com_content&task=view&id=38|url-status=dead|archive-date=2011-07-22|title=Medvednik|publisher=Valjevski turistički info centar}}</ref> |. ||align="right"|1247||{{Coord|44|12|37|N|19|38|12|E}} ||[[Ваљево]] |- |[[Милославска Планина]] |Голема рудина ||align="right"|1486||{{Coord|42|49|30|N|22|26|23|E}} ||[[Димитровград]] |- |[[Милевска Планина]]<ref name=katalog/> |Крвави камик ||align="right"|1738||{{Coord|42|33|54|N|22|26|22|E}} ||[[Босилеград]] |- |rowspan=2|[[Мироч]] |Штрбац ||align="right"| 768||{{Coord|44|35|31|N|22|16|45|E}} ||[[Доњи Милановац]] |- |. ||align="right"|560||{{Coord|44|40|38|N|22|25|40|E}} ||[[Текија]] |- |rowspan=3|[[Мокра Гора (планина)|Мокра Гора]] |Смаилова Кула ||align="right"|1947||{{Coord|42|50|00|N|20|26|50|E}} ||[[Тутин]] |- |[[Поглед (планински врх)|Поглед]] ||align="right"|2156||{{Coord|42|49|54|N|20|22|03|E}} ||[[Тутин]] |- |Страшник ||align="right"|1942||{{Coord|42|51|58|N|20|33|09|E}} ||[[Тутин]] |- |[[Мучањ]]<ref name=ivanjica/> |Јеринин град ||align="right"|1534||{{Coord|43|32|42|N|20|02|04|E}} ||[[Ивањица]] |- |[[Муртеница]] |Бријач ||align="right"|1480||{{Coord|43|35|23|N|19|47|32|E}} ||[[Нова Варош]] |- |[[Немиќ]] |. ||align="right"|797||{{Coord|44|10|43|N|19|26|03|E}} ||[[Љубовија]] |- |[[Нинаја]] |Хомар ||align="right"|1462||{{Coord|43|10|08|N|20|13|19|E}} ||[[Нови Пазар]] |- |[[Облик (планина)]]<ref name=vranje/> |Облик ||align="right"|1310||{{Coord|42|38|35|N|21|55|07|E}} || [[Врање]] |- |[[Овчар]] |. ||align="right"| 985||{{Coord|43|53|48|N|20|12|50|E}} ||[[Чачак]] |- |[[Оровица]] |. ||align="right"|856||{{Coord|43|55|34|N|20|07|11|E}} ||[[Лучани]] |- |[[Оштрик (планина)|Оштрик]]<ref name=katalog/> |Велики Оштрик ||align="right"|1283||{{Coord|43|30|13|N|19|39|21|E}} ||[[Прибој]] |- |[[Острица]] |. ||align="right"|802||{{Coord|43|56|03|N|20|31|54|E}} ||[[Горњи Милановац]] |- |[[Острозуб (планина)|Острозуб]]<ref name=katalog/> |Острозупска чука ||align="right"|1546||{{Coord|42|52|56|N|22|14|51|E}} ||[[Црна Трава]] |- |rowspan=2|[[Озрен (западна Србија)|Озрен (Пештер)]]<ref name=katalog/><ref name=sjenica/> |Орловача ||align="right"|1693||{{Coord|43|14|42|N|19|50|47|E}} ||[[Сјеница]] |- |Камаришта ||align="right"|1641||{{Coord|43|13|47|N|19|50|36|E}} ||[[Сјеница]] |- |[[Озрен (источна Србија)|Озрен (Сокобања)]]<ref>{{cite web|url=http://soko-banja.org/index.php?option=com_content&task=view&id=838&Itemid=1|title=Ozren 2|publisher=Tourist centre of Sokobanja|access-date=2010-08-16|language=sr|archive-date=18. 05. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180518074918/https://www.soko-banja.org/index.php?option=com_content&task=view&id=838&Itemid=1|url-status=}}</ref> |Лесковик ||align="right"|1174||{{Coord|43|35|02|N|21|50|41|E}} ||[[Сокобања]] |- |[[Пасјача (планина)]]<ref name=katalog/> |. ||align="right"|971||{{Coord|43|09|54|N|21|37|19|E}} ||[[Житораѓа]] |- |[[Пештер]]<ref name=katalog/> |Куљарски врх ||align="right"|1492||{{Coord|43|03|04|N|20|03|21|E}} ||[[Сјеница]] |- |[[Пљачковица (планина)|Пљачковица]]<ref name=vranje/> |Пљачковица ||align="right"|1231||{{Coord|42|35|26|N|21|53|59|E}} || [[Врање]] |- |[[Побијеник]]<ref name=katalog/><ref name=varda>{{cite web|url=http://www.pdpobeda.rs/mali_izvestaji/varda06/tura.html|title=Varda i Pobijenik|publisher=PD Pobeda Belgrade|language=sr}}</ref> |Борак ||align="right"|1423||{{Coord|43|28|45|N|19|32|48|E}} ||[[Прибој]] |- |[[Повлен]] |Мали Повлен ||align="right"|1347||{{Coord|44|07|49|N|19|44|31|E}} ||[[Ваљево]] |- |[[Пројиќ]] |. ||align="right"|1256||{{Coord|43|29|33|N|19|22|47|E}} ||[[Прибој]] |- |[[Радан]] |Шопот ||align="right"|1408||{{Coord|43|00|12|N|21|29|48|E}} ||[[Куршумлија]] |- |[[Радочело]] |Кривача ||align="right"|1643||{{Coord|43|28|27|N|20|28|21|E}} ||[[Баљевац]] |- |[[Равна Планина]]<ref name=katalog/><ref name=kraljevo/> |Црни врх ||align="right"|1542||{{Coord|43|31|21|N|20|46|46|E}} ||[[Врњачка Бања]] |- |[[Ргајска Планина]] |. ||align="right"|1017||{{Coord|43|07|14|N|21|31|59|E}} ||[[Прокупље]] |- |[[Рогозна]] |Црни Врх ||align="right"|1479||{{Coord|43|00|52|N|20|34|48|E}} ||[[Нови Пазар]] |- |[[Рожањ (планина)|Рожањ]]<ref name=katalog/><ref name=niske/> |Велики врх ||align="right"| 897||{{Coord|43|43|02|N|21|41|37|E}} ||[[Ражањ]] |- |[[Рожањ (планина)]] |Кобиљача ||align="right"| 601||{{Coord|43|59|26|N|20|20|38|E}} ||[[Горњи Милановац]] |- |[[Ртањ]] |Шиљак ||align="right"|1565||{{Coord|43|46|34|N|21|53|36|E}} ||[[Сокобања]] |- |[[Рудник (планина)|Рудник]]<ref name=milanovac/> |Цвииќев Врв ||align="right"|1132||{{Coord|44|07|53|N|20|32|25|E}} ||[[Горњи Милановац]] |- |rowspan=2|[[Руј (планина)|Руј]]<ref>{{cite web|url=http://www.suvaplanina.com/Ruj.htm |title=Planina Ruj |language=sr |access-date=2010-10-21}}</ref> |Црни врх ||align="right"|1463||{{Coord|42|55|06|N|22|29|47|E}} ||[[Бабушница]] |- |Руј ||align="right"|1706||{{Coord|42|51|46|N|22|34|32|E}} ||[[Бабушница]] |- |[[Рујан (планина)|Рујан]]<ref name=katalog/> |Каље ||align="right"|968||{{Coord|42|21|58|N|21|49|06|E}} ||[[Бујановац]] |- |[[Самањац]]<ref name=katalog/> |. ||align="right"| 853||{{Coord|43|47|41|N|21|40|51|E}} ||[[Бољевац]] |- |[[Селичевица]]<ref name=katalog/><ref name=niske/> |Велика Тумба ||align="right"| 903||{{Coord|43|14|10|N|21|58|12|E}} ||[[Ниш]] |- |[[Слемен (планина)|Слемен]]<ref name=katalog/> |. ||align="right"| 1099||{{Coord|43|41|23|N|22|03|17|E}} ||[[Књажевац]] |- |[[Соколовица]]<ref name=katalog/> |Соколовац ||align="right"| 1260||{{Coord|43|02|00|N|21|28|41|E}} ||[[Пролом Бања]] |- |[[Соколска Планина]] |Рожањ ||align="right"| 973||{{Coord|44|16|58|N|19|27|35|E}} ||[[Крупањ]] |- |rowspan=2|[[Стара Планина]] |[[Миџор]] ||align="right"|2169||{{Coord|43|23|42|N|22|40|57|E}} ||[[Пирот]] |- |[[Дупљак]] ||align="right"|2032||{{Coord|43|25|34|N|22|39|40|E}}||[[Књажевац]] |- |[[Стојковачка Планина]] |. ||align="right"|1360||{{Coord|43|32|04|N|20|22|20|E}} ||[[Ивањица]] |- |[[Стол (Србија)|Стол]] |. ||align="right"|1156||{{Coord|44|10|38|N|22|08|21|E}} ||[[Бор]] |- |[[Столови]]<ref name=katalog/><ref name=kraljevo/> |Чикер ||align="right"|1375||{{Coord|43|36|32|N|20|36|40|E}} ||[[Краљево]] |- |[[Студена Планина]]<ref name=katalog/><ref name=kraljevo/> |Кавгалија ||align="right"|1355||{{Coord|43|31|32|N|20|40|48|E}} ||[[Краљево]] |- |[[Шљивовик (Бела Паланка)|Шљивовик]] |Шљивовички врх ||align="right"|1258||{{Coord|43|09|50|N|22|21|21|E}} ||[[Бела Паланка]] |- |[[Субјел (планина)]]<ref name=kosjeric/><ref>{{Cite web|url=http://www.pdpobeda.rs/mali_izvestaji/subjel06/tura.html |title=SUBJEL – DIVČIBARE – 04.06.2006.|publisher=PD Pobeda |access-date=2010-10-15}}</ref> |Субјел ||align="right"|924||{{Coord|44|00|52|N|19|58|59|E}} ||[[Косјериќ]] |- |rowspan=3|[Сува Планина]]<ref>{{citation|url=http://www.suvaplanina.com/galerija_suvaplanina_satelitski.htm|title=Galerija slika sa Suve planine – satelitski snimci.|publisher=Suva Planina.com|language=sr|access-date=2010-08-26}}</ref> |Трем ||align="right"|1810||{{Coord|43|10|57|N|22|10|16|E}} ||[[Гаџин Хан]] |- |Голаш ||align="right"|1456||{{Coord|43|10|54|N|22|14|48|E}} ||[[Бела Паланка]] |- |Големо Стражиште ||align="right"|1713||{{Coord|43|08|38|N|22|12|54|E}} ||[[Бела Паланка]] |- |rowspan=2|[[Сувобор]]<ref name=milanovac/> |Рајац ||align="right"| 847||{{Coord|44|08|13|N|20|13|17|E}} ||[[Горњи Милановац]] |- |Сувобор ||align="right"| 866||{{Coord|44|07|16|N|20|10|54|E}} ||[[Горњи Милановац]] |- |rowspan=2|[[Сврљишки Планини]]<ref name=katalog/><ref>{{Cite web|url=http://www.pdpobeda.rs/mali_izvestaji/svrljiskeplanine08/tura.html| title=Svrljiške planine| publisher=PD Pobeda| access-date=2010-10-11| language=sr}}</ref> |Плеш ||align="right"|1267||{{Coord|43|21|14|N|22|09|52|E}} ||[[Нишка Бања]] |- |Зелени врх ||align="right"|1334||{{Coord|43|19|50|N|22|15|09|E}} ||[[Сврљиг]] |- |[[Широка Планина]]<ref name=katalog/> |Копљача ||align="right"| 1345||{{Coord|42|19|27|N|22|02|02|E}} ||[[Трговиште]] |- |[[Šomrda|Шомрда]] |. ||align="right"| 803||{{Coord|44|32|23|N|21|58|58|E}} ||[[Лепенски Вир]] |- |[[Свети Илија (планина)]] |. ||align="right"| 1271||{{Coord|42|34|23|N|21|48|15|E}} ||[[Врање]] |- |[[Тара (планина)|Тара]]<ref>{{citation |url=http://www.nptara.rs/sr/priroda/geografija/geologijaigeomorfologija |title=Geologija i geomorfologija |publisher=National park Tara |language=sr |accessdate=14. 09. 2025 |archive-date=14. 09. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130914181252/http://www.nptara.rs/sr/priroda/geografija/geologijaigeomorfologija |url-status= }}</ref> |Збориште ||align="right"|1544||{{Coord|43|50|54|N|19|27|34|E}} ||[[Бајина Башта]] |- |[[Тилва Њагра]] |. ||align="right"|770||{{Coord|44|04|25|N|21|59|48|E}} ||[[Злот]] |- |[[Тресибаба]]<ref name=katalog/> |Чукар ||align="right"|826||{{Coord|43|26|10|N|22|21|21|E}} ||[[Сврљиг]] |- |[[Троглав (планина)]]<ref name=katalog/> |Ком ||align="right"|1178||{{Coord|43|38|26|N|20|29|11|E}} ||[[Краљево]] |- |rowspan=2|[[Тупижница]]<ref name=katalog/><ref>{{cite web|url=http://www.stazeibogaze.info/2009/11/24/bucje-gornja-bela-reka/|title=Tupižnica: Bučje – Gornja Bela Reka (20 km)|date=24 November 2009|access-date=2010-08-23|publisher=Staze i bogaze|archive-date=21. 02. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250221092813/http://www.stazeibogaze.info/2009/11/24/bucje-gornja-bela-reka/|url-status=}}</ref> |Бучански камен ||align="right"|1160||{{Coord|43|42|11|N|22|09|06|E}} ||[[Бољевац]] |- |Глоговачки врх||align="right"|1162||{{Coord|43|43|44|N|22|09|42|E}} ||[[Бољевац]] |- |[[Варденик]]<ref name=katalog/> |Велики Стрешер ||align="right"|1875||{{Coord|42|37|36|N|22|16|02|E}} ||[[Сурдулица]] |- |[[Видлич]] |Големи врх ||align="right"|1413||{{Coord|43|08|10|N|22|49|05|E}} ||[[Пирот]] |- |[[Влашка Планина]]<ref name=katalog/><ref name=vlaska/> |Паница ||align="right"|1443||{{Coord|42|59|12|N|22|35|16|E}} ||[[Димитровград]] |- |[[Велики Гребен]]<ref name=katalog/> |Црни врх ||align="right"|656||{{Coord|44|21|18|N|22|14|45|E}} ||[[Доњи Милановац]] |- |rowspan=2|[[Велика Јастребица]] |Велика Ѓулица ||align="right"|1492||{{Coord|43|23|31|N|21|26|57|E}} ||[[Крушевац]] |- |Бела Стена ||align="right"|1256||{{Coord|43|26|19|N|21|24|57|E}} ||[[Крушевац]] |- |[[Велики Крш]] |Велики Крш ||align="right"|1148||{{Coord|44|10|15|N|22|05|16|E}} ||[[Бор]] |- |[[Венчац]] |. ||align="right"| 659||{{Coord|44|15|45|N|20|35|34|E}} ||[[Аранѓеловац]] |- |[[Видојевица]]<ref name=katalog/><ref>{{cite web| url=http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:288352-Seli-se-glavno-oko-Srbije |title=Seli se glavno oko Srbije| date=2010-06-12 |publisher=Večernje Novosti |language=sr}}</ref> |Бандера ||align="right"| 1155||{{Coord|43|08|29|N|21|33|21|E}} ||[[Прокупље]] |- |rowspan=2|[[Влашиќ (брдо)|Влашиќ]] |. ||align="right"| 463||{{Coord|44|28|01|N|19|34|55|E}} ||[[Осечина]] |- |. ||align="right"| 474||{{Coord|44|22|45|N|19|48|22|E}} ||[[Осечина]] |- |[[Вршачки Планини]] |Гудурички врх ||align="right"| 641||{{Coord|45|08|14|N|21|24|44|E}} ||[[Вршац]] |- |[[Вујан]] |Велики Вујан ||align="right"| 856||{{Coord|43|58|20|N|20|28|09|E}} ||[[Горен Милановац]] |- |[[Зладовска Планина]]<ref name=vranje/> |Зеленчев Врв ||align="right"|1574||{{Coord|42|25|20|N|22|06|35|E}} ||[[Трговиште]] |- |[[Златар (планина)|Златар]] |Голо брдо ||align="right"|1627||{{Coord|43|24|32|N|19|47|33|E}} ||[[Нова Варош]] |- |rowspan=2|[[Златибор]] |Чигота ||align="right"|1422||{{Coord|43|38|53|N|19|46|41|E}} ||[[Чајетина]] |- |Торник ||align="right"|1496||{{Coord|43|39|15|N|19|38|39|E}} ||[[Чајетина]] |- |[[Звијезда (планина)|Звијезда]] |Козји рид ||align="right"|1591||{{Coord|43|54|24|N|19|18|18|E}} ||[[Бајина Башта]] |- |[[Жилиндар]] |Жилиндар ||align="right"|1616||{{Coord|43|02|34|N|20|00|18|E}} ||[[Сјеница]] |- |[[Жељин]]<ref name=katalog/><ref>{{Cite web| url=http://www.ekoklubzeljin.org.rs/novosti/pregled.php?f=ng_zeljin_0506| title=Eko klub Željin| access-date=2010-10-11| language=sr| archive-date=03. 10. 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20201003011850/http://www.ekoklubzeljin.org.rs/novosti/pregled.php?f=ng_zeljin_0506| url-status=}}</ref> |Жељин ||align="right"|1785||{{Coord|43|28|44|N|20|48|18|E}} ||[[Врњачка Бања]] |} == Врвови над 2.000 метри == Во продолжение се наведени само оние планински врвови кои достигнуваат висина над 2.000 метри. {| class="wikitable sortable" !Врв ! Планина ! Висина (м) |- | [[Миџор]] | [[Стара Планина]] | 2.169 |- | Поглед | [[Мокра Гора]] | 2.156 |- | [[Дупљак]] | [[Стара Планина]] | 2.032 |- | [[Панчиќев Врв]] | [[Копаоник]] | 2.017 |} == Поврзано == * [[Географија на Србија]] * [[Список на реки во Србија]] * [[Динариди|Динарски Алпи]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20251010173554/http://www.stazeibogaze.info/ Стазе и Богазе – Водич низ планините на Балканот] {{In lang|sr}} [[Категорија:Планини во Србија]] [[Категорија:Списоци на планини по држава]] [[Категорија:Списоци на планини во Европа]] mvmo77554ecjl0uywtmxkznuceec9tk Давид Радичевски 0 1405925 5648299 5646218 2026-10-20T17:38:36Z Ehrlich91 24281 Ehrlich91 ја премести страницата [[Дејвид Блек Радичевски]] на [[Давид Радичевски]] 5646191 wikitext text/x-wiki {{Музичар|Name=David Black|image=[[File:David Black Main Photo.png|thumb|A photo of the Macedonian Global Award-Winning Artist David Black Radichevski]]|website=www.davidblack.mk|URL=www.youtube.com/@DavidBlackHillz www.youtube.com/@HillzRecords www.instagram.com/davidblackhillz www.instagram.com/hillzrec|Origin=Син на Сашо Радичевски (Sasho Radichevski) и Наташа Илиевска Радичевска (Natasha Ilievska Radichevska).|birth_date=21.05.1999|Label=Hillz Records|instruments=Гитара, Пијано, Тапани|Birth_name=Давид Радичевски|Background=solo_singer|Genre=Хип-хоп, рап, трап|birth_place=Скопје, Македонија}} '''Дејвид Блек''' (англиски: ''David Black''), вистинско име '''Давид Радичевски од Скопје''', е македонски рапер , хип-хоп и трап-изведувач, автор на песни, создавач на интернет-содржини, основач Hillz Records и првиот македонски рапер во историјата на Македонија што освоил глобална награда. .<ref name="reporter">[https://reporter.mk/scena/mladiot-pejach-david-radichevski-ima-nova-pesna/ „Младиот пејач Давид Радичевски има нова песна“], Reporter.mk, 3 март 2021.</ref><ref name="ums">[https://ums.art/laureates/david-radicevski David Radicevski — Laureate Profile], Universal Maestro Society. Посетено на 16 октомври 2026.</ref><ref name="kolekr">[https://www.kolekrinsights.com/protalks/david-black-radichevski-journey-from-macedonia-to-building-success/ Create Opportunities Instead of Waiting for Them: David Black Radichevski’s Journey from Македонија to Building His Own Success], KOLEKR Insights, 24 јули 2026.</ref> Неговата дискографија ги вклучува албумите „Star Zivot Nov Pat“, „Treadmill Trap“ и „Drugs & Friends“, како и EP-то „Blueprint“.<ref name="releases">[https://www.shazam.com/artist/david-black/1559564667/releases David Black — Discography], Shazam.</ref> Во 2026 година добил четири признанија на меѓународни музички натпревари, наведени во официјалната евиденција на Universal Maestro Society.<ref name="ums"/> == Кариера == === Почетоци и Јутјуб === Според неговиот профил во Universal Maestro Society, Радичевски е музички активен од 2013 година. Неговото творештво опфаќа хип-хоп и трап-музика, пишување песни и настапи.<ref name="ums"/> Покрај музиката, создавал видеосодржини и соработувал со македонски јутјубери. Во интервју за IT.mk од 2016 година, Марко „GP“ Марковиќ го наведува David Black меѓу јутјуберите со кои најмногу соработувал и снимал видеа, заедно со BobiBeatbox, Winncoot, Андреј Прави Влогови, Darko Atanasovic, TLG, NugetHD и BonnoTV. Марковиќ ја опишува наведената група како подолго постоечки македонски јутјуб-канали.<ref name="gp">[https://it.mk/intervju-marko-gp-markovik-tinejdherot-koj-rastura-na-youtube/ „Интервју со Марко ‘GP’ Марковиќ, тинејџерот кој растура на YouTube“], IT.mk.</ref> Во интервју објавено во KOLEKR Insights во јули 2026 година, Радичевски го издвојува периодот од 2016 до 2019 година како важен за развојот на неговата интернет-публика и независна музичка кариера. Зборува за самостојното пишување, снимање и објавување музика, како и за учењето маркетинг, брендирање и комуникација со публиката.<ref name="kolekr"/> === Музички изданија === Албумот „Star Zivot Nov Pat“ во каталогот на Apple Music е заведен со датум на издавање 15 август 2015 година. Содржи 12 песни и трае приближно 35 минути.<ref name="star">[https://music.apple.com/us/album/star-zivot-nov-pat/1560021430 Star Zivot Nov Pat], Apple Music.</ref> Со Мартина Митревска ја објавил песната „Носталгија“, чиј официјален видеоспот е означен со 2016 година. Акустична верзија со Митревска и 2Be е означена со 2017 година.<ref name="nostalgija">[https://www.youtube.com/watch?v=cSQmsB9CwkM David Black ft. Мартина Митревска — Носталгија (Official Video) | 2016], официјален видеоспот.</ref><ref name="acoustic">[https://www.youtube.com/watch?v=f3hogBgOOys David Black ft. Мартина Митревска & 2Be — Носталгија (Acoustic) | 2017], официјално видео.</ref> Во дигиталниот каталог се наведени и сингловите „Moeto Zbogum“ од 2017 година, „Nova Pesna Vevo“ од 2018 година и „Da Si Do Mene“ од 2019 година.<ref name="releases"/> Во март 2021 година Reporter.mk известил за неговото враќање на музичката сцена со песната и видеоспотот „Зашо“. Песната била претставена како прва од негов тогаш најавен албум. Во изјавата за медиумот, Радичевски зборува за намерата преку музиката да ги прикажува искуствата на младите луѓе во земјата и да поддржува други таленти.<ref name="reporter"/> На 2 јануари 2022 година го објавил албумот „Treadmill Trap“ преку New Chapter. Албумот содржи 12 песни, со гостувања на Amir Smith, Peco Istok, Skiter, VYBE, Tyte, Alek, TheSmokeHouse и Alfa.<ref name="treadmill">[https://www.shazam.com/en-gb/album/1603557038/treadmill-trap Treadmill Trap — Tracklist], Shazam.</ref><ref>[https://open.spotify.com/track/7a3tgABieYz9OnYcV2Kd6y Late Night High — Treadmill Trap], Spotify.</ref> На 11 јуни 2023 година преку Hillz Rec го објавил албумот „Drugs & Friends“, со десет песни и приближно времетраење од 34 минути.<ref name="drugs">[https://music.apple.com/us/album/drugs-friends/1692052068 Drugs & Friends], Apple Music.</ref> На песната „SUNDAE SPECIAL“ гостуваат VYBE и Ivan Ajnstajn.<ref name="appleartist">[https://music.apple.com/mk/artist/david-black/1559564667 David Black — Artist Catalogue], Apple Music.</ref> На 10 октомври 2023 година го објавил синглот „RADI REDA“ со DRISLA.<ref name="radi">[https://www.shazam.com/song/1711309342/radi-reda-feat-drisla RADI REDA (feat. DRISLA)], Shazam.</ref> EP-то „Blueprint“ е објавено на 1 септември 2024 година преку Hillz Rec. Содржи пет песни, со гостувања на Tyte, Gip$, Lxrd, Pankela и Trajkow.<ref name="blueprint">[https://open.spotify.com/album/2guQvFnwoj8f5w3fdVmiDE Blueprint — EP], Spotify.</ref> === Hillz Records и студиска работа === Радичевски е основач на Hillz Records. Во интервјуто за KOLEKR Insights ја опишува својата работа како спој на музика, претприемништво и развој на сопствен бренд. Зборува за самостојното создавање професионални можности, независното објавување музика и искуството на артист од мал музички пазар.<ref name="kolekr"/> Покрај работата како изведувач и автор, е наведен и во студиски кредити. Во каталогот на Qobuz е кредитиран за микс и мастеринг на албумот „TUNNEL VISION“ на Hillz Records со BATEC, објавен на 17 октомври 2025 година. Албумот содржи десет песни.<ref name="tunnel">[https://www.qobuz.com/ca-en/album/tunnel-vision-hillz-records/vut2angy9ot9a TUNNEL VISION — Credits], Qobuz.</ref> === Публика и меѓународна насока === Во профилот објавен од Universal Maestro Society се наведува дека неговата музика остварила повеќе од 1,6 милиони прегледи на Јутјуб, а каналот имал повеќе од 21.000 претплатници. Истиот профил наведува дека една негова песна на македонски јазик надминала 500.000 прегледи.<ref name="ums"/> Профилот ја опишува и неговата насока кон создавање музика на англиски јазик и меѓународна публика, со задржување на балканските влијанија во неговото творештво.<ref name="ums"/> == Настапи == На 26 август 2023 година бил наведен во програмата на фестивалот „Тумбсток“ во Куманово за заеднички настап со Ivan Ajnstajn и VYBE. На истото издание биле најавени и Слаткаристика, 2Бона и други изведувачи.<ref name="tumbstok2023">[https://reporter.mk/novo/slatkaristika-i-2bona-ke-nastapat-na-tumbstok-vo-kumanovo/ „Слаткаристика и 2Бона ќе настапат на ‘Тумбсток’ во Куманово“], Reporter.mk, 26 август 2023.</ref><ref>[https://kumanovskimuabeti.mk/slatkaristika-i-dva-bona-vecherva-na-ploshtadot-vo-kumanovo1/ „Слаткаристика и Два бона вечерва на плоштадот во Куманово“], Кумановски Муабети, 26 август 2023.</ref> На 23 август 2026 година настапил на „Тумбсток“, во рамките на манифестацијата „Кумановско културно лето“. Неговиот настап е наведен во извештајот на Општина Куманово и во известувањето на ТВ Плус.<ref name="tumbstok2026">[https://kumanovo.gov.mk/тумбсток-2026-музичка-вечер-на-градс/ „Тумбсток 2026 — музичка вечер на градскиот плоштад“], Општина Куманово, 23 август 2026.</ref><ref>[https://tvplus.mk/кумановци-во-еден-глас-пееја-со-тајзи-н/ „Кумановци во еден глас пееја со Тајзи на ‘Тумбсток’“], ТВ Плус, 24 август 2026.</ref> == Дискографија == === Албуми === {| class="wikitable" ! Година !! Наслов !! Број песни |- | 2015 || Star Zivot Nov Pat || 12<ref name="star"/> |- | 2022 || Treadmill Trap || 12<ref name="treadmill"/> |- | 2023 || Drugs & Friends || 10<ref name="drugs"/> |} === EP-изданија === {| class="wikitable" ! Година !! Наслов !! Број песни |- | 2024 || Blueprint || 5<ref name="blueprint"/> |} === Синглови во дигиталниот каталог === Годините во табелата се однесуваат на каталогизираните дигитални изданија и не мора да се совпаѓаат со првото објавување на видеоспотовите.<ref name="releases"/> {| class="wikitable" ! Година !! Наслов |- | 2016 || Nostalgija |- | 2017 || Moeto Zbogum |- | 2018 || Nova Pesna Vevo |- | 2019 || Da Si Do Mene |- | 2021 || Zaso |- | 2021 || La La La |- | 2023 || RADI REDA — со DRISLA |} === Списоци на песни === ==== Treadmill Trap ==== # G.O.A.T. # Placebo Effect — со Amir Smith # Ride or Die — со Peco Istok и Skiter # Late Night High — со VYBE # 42 — со Tyte # God Complex # Jungle # Drive Thru # City Park Freestyle # American Dream # Lowkey — со Alek # Ya — со TheSmokeHouse и Alfa Извор: каталогот на Shazam.<ref name="treadmill"/> ==== Drugs & Friends ==== # DND # Faded # MDMA # Untitled # The Hillz Freestyle # Playground # Out of Love # Drugs & Friends # American Psycho # SUNDAE SPECIAL — со VYBE и Ivan Ajnstajn Извори: Amazon Music и Apple Music.<ref>[https://music.amazon.com/tracks/B0C7NS2NSF Drugs & Friends — Album Tracklist], Amazon Music.</ref><ref name="appleartist"/> ==== Blueprint ==== # DOMINO EFFECT # HOOD — со Tyte и Gip$ # ROLLING LOUD # BLUEPRINT — со Lxrd и Pankela # HOODBOY — со Trajkow Извор: каталогот на Spotify.<ref name="blueprint"/> == Награди == Во официјалниот профил на Universal Maestro Society се наведени четири меѓународни натпреварувачки признанија во 2026 година.<ref name="ums"/> {| class="wikitable" ! Година !! Натпревар !! Категорија !! Признание |- | 2026 || Mozart International Music Competition || Voice (Rap) || Апсолутен победник (Absolute Winner) |- | 2026 || Fenix Award International Music Competition || Voice (Rap) || Златен победник (Gold Winner) |- | 2026 || BACH International Music Competition || Voice (Rap) || Прва награда со посебно признание (First Prize with Special Mention) |- | 2026 || Global Young Musicians Competition || Voice || Златна награда (Gold Award) |} Признанието на натпреварот Mozart е наведено и во официјалните резултати од септември 2026 година, а признанието Fenix во резултатите од август 2026 година.<ref>[https://mozart-competition.com/winners-september-2026/ Winners September 2026], Mozart International Music Competition.</ref><ref>[https://fenixaward.com/winners-august-2026/ Winners August 2026], Fenix Award International Music Competition.</ref> На натпреварот BACH биле пријавени неговите авторски композиции „Моето збогум“ и „Late Night High“.<ref name="ums"/> == Наводи == <references/> == Надворешни врски == * [https://davidblack.mk/ Официјално мрежно место] * [https://www.youtube.com/@DavidBlackHillz Официјален канал на Јутјуб] * [https://open.spotify.com/artist/4IVJEt0fjlq7CXNCbDGGoZ Профил на Spotify] [[Категорија:Македонски рапери]] 8htlsd46z8le0lvhtp8bmccopolg04g 5648302 5648299 2026-10-20T17:45:41Z Ehrlich91 24281 5648302 wikitext text/x-wiki {{Музичар|Name=Давид Радичевски{{малзак|Дејвид Блек}}|image=David Black Main Photo.png|website=www.davidblack.mk|URL=|Origin=|birth_date={{birth date and age|1999|5|21|df=yes}}|Label=Hillz Records|instruments=гитара, пијано, тапани|Birth_name=Давид Радичевски|Background=solo_singer|Genre=хип-хоп, рап, трап|birth_place={{роден во|Скопје}}, {{МКД}}}} '''Давид Радичевски''' (познат и под името '''Дејвид Блек''') — [[Македонија|македонски]] рапер, хип-хоп и трап-изведувач, автор на песни, создавач на интернет-содржини, основач на Hillz Records и првиот македонски рапер во историјата на Македонија што освоил глобална награда.<ref name="reporter">[https://reporter.mk/scena/mladiot-pejach-david-radichevski-ima-nova-pesna/ „Младиот пејач Давид Радичевски има нова песна“], Reporter.mk, 3 март 2021.</ref><ref name="ums">[https://ums.art/laureates/david-radicevski David Radicevski — Laureate Profile], Universal Maestro Society. Посетено на 16 октомври 2026.</ref><ref name="kolekr">[https://www.kolekrinsights.com/protalks/david-black-radichevski-journey-from-macedonia-to-building-success/ Create Opportunities Instead of Waiting for Them: David Black Radichevski’s Journey from Македонија to Building His Own Success], KOLEKR Insights, 24 јули 2026.</ref> Неговата дискографија ги вклучува албумите „Star Zivot Nov Pat“, „Treadmill Trap“ и „Drugs & Friends“, како и EP-то „Blueprint“.<ref name="releases">[https://www.shazam.com/artist/david-black/1559564667/releases David Black — Discography], Shazam.</ref> Во 2026 година добил четири признанија на меѓународни музички натпревари, наведени во официјалната евиденција на Universal Maestro Society.<ref name="ums"/> == Кариера == === Почетоци и Јутјуб === Според неговиот профил во Universal Maestro Society, Радичевски е музички активен од 2013 година. Неговото творештво опфаќа хип-хоп и трап-музика, пишување песни и настапи.<ref name="ums"/> Покрај музиката, создавал видеосодржини и соработувал со македонски јутјубери. Во интервју за IT.mk од 2016 година, Марко „GP“ Марковиќ го наведува меѓу јутјуберите со кои најмногу соработувал и снимал видеа. Марковиќ ја опишува наведената група како подолго постоечки македонски јутјуб-канали.<ref name="gp">[https://it.mk/intervju-marko-gp-markovik-tinejdherot-koj-rastura-na-youtube/ „Интервју со Марко ‘GP’ Марковиќ, тинејџерот кој растура на YouTube“], IT.mk.</ref> Во интервју објавено во KOLEKR Insights во јули 2026 година, Радичевски го издвојува периодот од 2016 до 2019 година како важен за развојот на неговата интернет-публика и независна музичка кариера. Зборува за самостојното пишување, снимање и објавување музика, како и за учењето маркетинг, брендирање и комуникација со публиката.<ref name="kolekr"/> === Музички изданија === Албумот „Star Zivot Nov Pat“ во каталогот на Apple Music е заведен со датум на издавање 15 август 2015 година. Содржи 12 песни и трае приближно 35 минути.<ref name="star">[https://music.apple.com/us/album/star-zivot-nov-pat/1560021430 Star Zivot Nov Pat], Apple Music.</ref> Со Мартина Митревска ја објавил песната „Носталгија“, чиј официјален видеоспот е означен со 2016 година. Акустична верзија со Митревска и 2Be е означена со 2017 година.<ref name="nostalgija">[https://www.youtube.com/watch?v=cSQmsB9CwkM David Black ft. Мартина Митревска — Носталгија (Official Video) | 2016], официјален видеоспот.</ref><ref name="acoustic">[https://www.youtube.com/watch?v=f3hogBgOOys David Black ft. Мартина Митревска & 2Be — Носталгија (Acoustic) | 2017], официјално видео.</ref> Во дигиталниот каталог се наведени и сингловите „Moeto Zbogum“ од 2017 година, „Nova Pesna Vevo“ од 2018 година и „Da Si Do Mene“ од 2019 година.<ref name="releases"/> Во март 2021 година се вратил на музичката сцена со песната и видеоспотот „Зашо“.<ref name="reporter"/> На 2 јануари 2022 година го објавил албумот „Treadmill Trap“ преку New Chapter. Албумот содржи 12 песни, со гостувања на други артисти.<ref name="treadmill">[https://www.shazam.com/en-gb/album/1603557038/treadmill-trap Treadmill Trap — Tracklist], Shazam.</ref><ref>[https://open.spotify.com/track/7a3tgABieYz9OnYcV2Kd6y Late Night High — Treadmill Trap], Spotify.</ref> На 11 јуни 2023 година преку Hillz Rec го објавил албумот „Drugs & Friends“, со десет песни и приближно времетраење од 34 минути.<ref name="drugs">[https://music.apple.com/us/album/drugs-friends/1692052068 Drugs & Friends], Apple Music.</ref> На песната „SUNDAE SPECIAL“ гостуваат VYBE и Ivan Ajnstajn.<ref name="appleartist">[https://music.apple.com/mk/artist/david-black/1559564667 David Black — Artist Catalogue], Apple Music.</ref> На 10 октомври 2023 година го објавил синглот „RADI REDA“ со DRISLA.<ref name="radi">[https://www.shazam.com/song/1711309342/radi-reda-feat-drisla RADI REDA (feat. DRISLA)], Shazam.</ref> EP-то „Blueprint“ е објавено на 1 септември 2024 година преку Hillz Rec. Содржи пет песни, со гостувања на Tyte, Gip$, Lxrd, Pankela и Trajkow.<ref name="blueprint">[https://open.spotify.com/album/2guQvFnwoj8f5w3fdVmiDE Blueprint — EP], Spotify.</ref> Радичевски е основач на Hillz Records.<ref name="kolekr"/> Во профилот објавен од Universal Maestro Society се наведува дека неговата музика остварила повеќе од 1,6 милиони прегледи на Јутјуб, а каналот имал повеќе од 21.000 претплатници. Истиот профил наведува дека една негова песна на македонски јазик надминала 500.000 прегледи.<ref name="ums"/> == Настапи == Настапил два пати на фестивалот Тумбсток во Куманово: првиот пат во 2023 година заедно со Ivan Ajnstajn и VYBE<ref name="tumbstok2023">[https://reporter.mk/novo/slatkaristika-i-2bona-ke-nastapat-na-tumbstok-vo-kumanovo/ „Слаткаристика и 2Бона ќе настапат на ‘Тумбсток’ во Куманово“], Reporter.mk, 26 август 2023.</ref><ref>[https://kumanovskimuabeti.mk/slatkaristika-i-dva-bona-vecherva-na-ploshtadot-vo-kumanovo1/ „Слаткаристика и Два бона вечерва на плоштадот во Куманово“], Кумановски Муабети, 26 август 2023.</ref> и вториот пат во 2026 година.<ref name="tumbstok2026">[https://kumanovo.gov.mk/тумбсток-2026-музичка-вечер-на-градс/ „Тумбсток 2026 — музичка вечер на градскиот плоштад“], Општина Куманово, 23 август 2026.</ref><ref>[https://tvplus.mk/кумановци-во-еден-глас-пееја-со-тајзи-н/ „Кумановци во еден глас пееја со Тајзи на ‘Тумбсток’“], ТВ Плус, 24 август 2026.</ref> == Дискографија == === Албуми === {| class="wikitable" ! Година !! Наслов !! Број песни |- | 2015 || Star Zivot Nov Pat || 12<ref name="star"/> |- | 2022 || Treadmill Trap || 12<ref name="treadmill"/> |- | 2023 || Drugs & Friends || 10<ref name="drugs"/> |} === EP-изданија === {| class="wikitable" ! Година !! Наслов !! Број песни |- | 2024 || Blueprint || 5<ref name="blueprint"/> |} === Синглови во дигиталниот каталог === Годините во табелата се однесуваат на каталогизираните дигитални изданија и не мора да се совпаѓаат со првото објавување на видеоспотовите.<ref name="releases"/> {| class="wikitable" ! Година !! Наслов |- | 2016 || Nostalgija |- | 2017 || Moeto Zbogum |- | 2018 || Nova Pesna Vevo |- | 2019 || Da Si Do Mene |- | 2021 || Zaso |- | 2021 || La La La |- | 2023 || RADI REDA — со DRISLA |} === Списоци на песни === ==== Treadmill Trap ==== # G.O.A.T. # Placebo Effect — со Amir Smith # Ride or Die — со Peco Istok и Skiter # Late Night High — со VYBE # 42 — со Tyte # God Complex # Jungle # Drive Thru # City Park Freestyle # American Dream # Lowkey — со Alek # Ya — со TheSmokeHouse и Alfa Извор: каталогот на Shazam.<ref name="treadmill"/> ==== Drugs & Friends ==== # DND # Faded # MDMA # Untitled # The Hillz Freestyle # Playground # Out of Love # Drugs & Friends # American Psycho # SUNDAE SPECIAL — со VYBE и Ivan Ajnstajn Извори: Amazon Music и Apple Music.<ref>[https://music.amazon.com/tracks/B0C7NS2NSF Drugs & Friends — Album Tracklist], Amazon Music.</ref><ref name="appleartist"/> ==== Blueprint ==== # DOMINO EFFECT # HOOD — со Tyte и Gip$ # ROLLING LOUD # BLUEPRINT — со Lxrd и Pankela # HOODBOY — со Trajkow Извор: каталогот на Spotify.<ref name="blueprint"/> == Награди == Во официјалниот профил на Universal Maestro Society се наведени четири меѓународни натпреварувачки признанија во 2026 година.<ref name="ums"/> {| class="wikitable" ! Година !! Натпревар !! Категорија !! Признание |- | 2026 || Mozart International Music Competition || Voice (Rap) || Апсолутен победник (Absolute Winner) |- | 2026 || Fenix Award International Music Competition || Voice (Rap) || Златен победник (Gold Winner) |- | 2026 || BACH International Music Competition || Voice (Rap) || Прва награда со посебно признание (First Prize with Special Mention) |- | 2026 || Global Young Musicians Competition || Voice || Златна награда (Gold Award) |} Признанието на натпреварот Mozart е наведено и во официјалните резултати од септември 2026 година, а признанието Fenix во резултатите од август 2026 година.<ref>[https://mozart-competition.com/winners-september-2026/ Winners September 2026], Mozart International Music Competition.</ref><ref>[https://fenixaward.com/winners-august-2026/ Winners August 2026], Fenix Award International Music Competition.</ref> На натпреварот BACH биле пријавени неговите авторски композиции „Моето збогум“ и „Late Night High“.<ref name="ums"/> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [https://davidblack.mk/ Официјално мрежно место] * [https://www.youtube.com/@DavidBlackHillz Официјален канал на Јутјуб] * [https://open.spotify.com/artist/4IVJEt0fjlq7CXNCbDGGoZ Профил на Spotify] [[Категорија:Македонски рапери]] tfawuxutnte1xuwemidlej1h2cud66v Воен преврат во Бугарија во 1934 0 1406031 5648219 5647126 2026-10-20T11:59:40Z Buli 2648 /* Политичката и економската состојба */ 5648219 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Kimon Georgiev.jpg|мини|десно|[[Кимон Георгиев]], претседател на владата воспоставена по превратот од 19 мај 1934 година.]] '''Воениот преврат во Бугарија во 1934 година''', познат и како '''Деветнаесеттомајски преврат''' ({{langx|bg|Деветнадесетомайски преврат}}), бил [[државен удар]] извршен на [[19 мај]] [[1934]] година во [[Царство Бугарија]] од страна на офицери поврзани со [[Воен сојуз (Бугарија)|Воениот сојуз]] и политичкиот круг [[Звено (политичка организација)|„Звено“]], со поддршка на делови од [[Бугарска армија|бугарската армија]]. Превратот довел до отстранување на дотогашната парламентарна власт и воспоставување авторитарна влада предводена од [[Кимон Георгиев]].<ref name="Detrez">{{cite book|last=Detrez|first=Raymond|title=Historical Dictionary of Bulgaria|edition=2|publisher=Scarecrow Press|year=2006|pages=125–126|isbn=9780810849013|language=en}}</ref> Новата влада го распуштила [[Народно собрание на Бугарија|Народното собрание]], фактички го суспендирала [[Трновски устав|Трновскиот устав]], ги забранила политичките партии и спровела реорганизација на државната администрација. Биле преземени и мерки против [[Внатрешна македонска револуционерна организација|Внатрешната македонска револуционерна организација]] (ВМРО), чии вооружени структури биле разбиени, а нејзиниот водач [[Ванчо Михајлов]] бил принуден да ја напушти Бугарија.<ref name="BNR">{{cite web|title=Превратът от 1934-та – радикални реформи и безпартийно управление|url=https://archives.bnr.bg/archives/post/12939/prevratat-ot-1934-ta-radikalni-reformi-i-bezpartijno-upravlenie|publisher=Българско национално радио|date=19 мај 2024|language=bg}}</ref> Иако организаторите настојувале да воспостават силна извршна власт независна од партиските поделби, нивното управување било краткотрајно. Во јануари 1935 година Георгиев бил отстранет од функцијата, по што царот [[Борис III]] постепено ја зацврстил својата лична власт.<ref name="Detrez"/> == Предисторија == === Политичката и економската состојба === По [[Прва светска војна|Првата светска војна]], Бугарија се соочувала со политичка нестабилност, економски тешкотии и ограничувања произлезени од [[Нојски мировен договор|Нојскиот мировен договор]] од 1919 година. Незадоволството од парламентарното управување било дополнително засилено со политичките судири што следувале по [[Деветтојунски преврат|превратот од 9 јуни 1923 година]]. Во 1931 година на власт дошла коалицијата [[Народен блок (Бугарија)|Народен блок]], составена од неколку демократски, либерални и земјоделски партии. Од октомври истата година владата ја предводел [[Никола Мушанов]]. Нејзиното управување се совпаднало со последиците од [[Голема депресија|Големата депресија]], која особено тешко го погодила бугарското земјоделство, трговијата и кредитниот систем.<ref name="Dimitrov">{{cite journal|last=Димитров|first=Марко|title=Приемственост и промени в стопанската политика на българската държава по време на световната стопанска криза 1929–1934 г.|journal=Известия на Центъра за стопанско-исторически изследвания|volume=5|year=2020|url=https://csii.bg/series/2020-5/html/16-M.Dimitrov.htm|language=bg}}</ref> Економските проблеми, меѓупартиските несогласувања и обвинувањата за корупција придонеле за намалување на довербата во парламентарните институции. Истовремено, во делови од офицерскиот корпус се зацврстувало уверувањето дека државата треба да биде управувана од силна, централизирана власт, независна од политичките партии.<ref name="Detrez"/> === Воениот сојуз и политичкиот круг „Звено“ === Значајна улога во подготовката на превратот одиграл [[Воен сојуз (Бугарија)|Воениот сојуз]], тајна организација на бугарски офицери, меѓу чии водачи бил [[Дамјан Велчев]]. Сојузот се спротивставувал на влијанието на политичките партии врз армијата и се залагал за посилна државна власт. Негов близок соработник бил политичкиот круг [[Звено (политичка организација)|„Звено“]], во кој истакнати личности биле [[Кимон Георгиев]] и [[Димо Казасов]]. Организацијата го критикувала парламентарниот систем, сметајќи дека партиските борби ја поткопуваат државната стабилност. Нејзината програма предвидувала надпартиско управување, централизација на администрацијата и реорганизација на општеството врз професионална и сталешка основа.<ref name="Zadgorska">{{cite journal|last=Задгорска|first=Валентина|title=Кръгът „Звено“ и неговата идеология|journal=Исторически преглед|issue=1–2|year=2009|pages=112–130|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=273399|language=bg}}</ref> Идеите на „Звено“ биле под влијание на повеќе европски авторитарни модели, меѓу кои и италијанскиот [[фашизам]]. Сепак, организацијата немала единствена и целосно разработена фашистичка идеологија, туку застапувала разновидни авторитарни и технократски концепции.<ref name="Zadgorska"/> Подготовките за преземање на власта се засилиле по состанокот на Воениот сојуз во ноември 1933 година. Во текот на следните месеци офицерите ја разработиле организацијата на превратот и започнале да бараат политичка поддршка.<ref name="Detrez"/> == Извршување на превратот == Во пролетта 1934 година политичката криза во Народниот блок се продлабочила. На 15 мај владата на Никола Мушанов поднела оставка, што создало поволни околности за дејствување на заговорниците.<ref name="BTA">{{cite web|last=Gigov|first=Lyubomir|title=May 19, 1934: Zveno and Military League Stage Coup in Bulgaria|url=https://www.bta.bg/en/news/archives/1129281-may-19-1934-zveno-and-military-league-stage-coup-in-bulgaria|publisher=Bulgarian News Agency|date=19 мај 2026|language=en}}</ref> Во ноќта меѓу [[18 мај|18]] и [[19 мај]] 1934 година, воените единици лојални на заговорниците зазеле клучни објекти во [[Софија]] и во другите поголеми градови. Операцијата била спроведена без значителен вооружен отпор. На 19 мај била прогласена нова влада на чело со Кимон Георгиев, во која учествувале претставници на „Звено“, Воениот сојуз и други политички групи.<ref name="Detrez"/><ref name="BTA"/> Царот [[Борис III]], кој не учествувал во организирањето на превратот, ја прифатил новата влада и формално го потврдил нејзиното воспоставување. Меѓутоа, дел од заговорниците имале републикански убедувања и настојувале да го ограничат политичкото влијание на монархот, што подоцна предизвикало судир меѓу царот и новото раководство.<ref>{{cite web|title=The Minister in Bulgaria (Sterling) to the Secretary of State, May 21, 1934|url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1934v02/d92|work=Foreign Relations of the United States, 1934, Volume II|publisher=United States Department of State|date=21 мај 1934|language=en}}</ref> == Управување на Кимон Георгиев == === Политички и административни реформи === Новата влада најавила темелна преобразба на политичкиот систем. Народното собрание било распуштено, а законодавните функции преминале во рацете на извршната власт. Иако Трновскиот устав не бил формално заменет со нов устав, неговите основни одредби за парламентарното управување биле фактички суспендирани. Владата започнала да управува преку уредби со законска сила, повикувајќи се на членот 47 од Трновскиот устав, кој предвидувал можност за донесување привремени мерки во исклучителни околности.<ref name="Detrez"/> На [[14 јуни]] 1934 година била донесена уредба-закон со која биле забранети сите политички партии и нивните организации, а нивниот имот бил конфискуван. Биле ограничени и независните синдикални активности, додека печатот бил ставен под построг државен надзор.<ref name="BNR"/> Во административната сфера биле спроведени мерки за централизација на управувањето. Биле реорганизирани министерствата и територијалната администрација, а локалните изборни органи биле заменувани со службеници назначени од централната власт. Со тоа локалната самоуправа била значително ограничена.<ref name="Detrez"/> Владата формирала и Дирекција за јавна обнова ({{lang-bg|Дирекция на обществената обнова}}), задолжена за поддршка на новата државна политика и преобразбата на јавниот живот. Биле разгледувани планови за воспоставување професионални и сталешки организации преку кои требало да се претставуваат различните општествени и стопански групи.<ref name="BNR"/> === Економска политика === На економски план, владата се обидела да ја стабилизира државната финансиска состојба преку намалување на јавните расходи, административни реформи и засилена државна интервенција во стопанството. Биле преземени мерки за реорганизација на кредитниот систем и олеснување на долговите на населението. Со уредбата-закон од 7 август 1934 година бил изменет системот за олеснување на должниците, при што биле задржани дел од решенијата разработени од претходната влада.<ref name="Dimitrov"/> Новиот режим ја продолжил и проширил државната контрола врз трговијата со земјоделски производи, вклучувајќи ги механизмите за интервенција на пазарот на жито. Иако превратот означил радикална политичка промена, во економската политика постоел одреден континуитет со мерките што ги спроведувала владата на Народниот блок за справување со последиците од Големата депресија.<ref name="Dimitrov"/> == Распуштање на ВМРО == Една од најзначајните последици од превратот било распуштањето на [[Внатрешна македонска револуционерна организација|ВМРО]], која во меѓувоениот период имала значително политичко и вооружено влијание во југозападна Бугарија, особено во [[Петрич]]ко. Во текот на 1920-тите и почетокот на 1930-тите години организацијата, предводена од [[Тодор Александров]], а потоа од [[Ванчо Михајлов]], воспоставила широка мрежа на вооружени единици и сопствени организациски структури. Внатрешните судири меѓу приврзаниците на Михајлов и [[Александар Протогеров]], убиен во 1928 година, дополнително придонеле за политичката нестабилност во Бугарија.<ref name="Troebst">{{cite web|last=Трьобст|first=Щефан|title=Ванче Михайлов – терористът бюрократ|url=https://newspaper.kultura.bg/bg/print_article/view/16572|work=Култура|issue=4|date=5 февруари 2010|language=bg}}</ref> По преземањето на власта, новото раководство ја распуштило ВМРО и испратило армиски и полициски единици во Петричкиот регион со цел да ја воспостави непосредната контрола на централната власт. Во текот на операциите биле разоружани и растурени вооружените структури на организацијата, а повеќемина нејзини дејци биле уапсени или интернирани.<ref name="Troebst"/> [[Ванчо Михајлов]] успеал да избегне апсење и извесно време се криел во Бугарија. Во септември 1934 година пребегнал во [[Турција]], каде што добил политичко прибежиште. Во 1935 година во Бугарија му била изречена смртна пресуда во отсуство.<ref name="Troebst"/> Распуштањето на ВМРО го означило крајот на нејзиното дотогашно вооружено и политичко влијание во Пиринска Македонија, иако дел од нејзините приврзаници продолжиле да дејствуваат во емиграција. == Надворешна политика == Во надворешната политика, владата на Кимон Георгиев настојувала да ја намали меѓународната изолација на Бугарија и да ги подобри односите со соседните држави. Особено значајно било приближувањето кон [[Кралство Југославија|Југославија]]. Сузбивањето на вооружените активности на ВМРО придонело за намалување на еден од главните извори на затегнатост во бугарско-југословенските односи. Во мај 1934 година бил потпишан трговски договор меѓу двете држави, а во септември истата година југословенскиот крал [[Александар I Караѓорѓевиќ]] ја посетил Бугарија.<ref name="Dimitrov"/><ref name="BTA"/> Во јули 1934 година владата воспоставила дипломатски односи и со [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]], со што бил направен дополнителен чекор кон проширување на бугарските меѓународни врски.<ref>{{cite web|title=Observances: July 23|url=https://www.bta.bg/en/news/935081-observances-july-23|publisher=Bulgarian News Agency|date=22 јули 2025|language=en}}</ref> == Пад на владата и последици == И покрај почетните успеси во воспоставувањето контрола врз државните институции, режимот на Кимон Георгиев се соочил со внатрешни противречности. Посебно значајни биле несогласувањата меѓу републикански ориентираните кругови во Воениот сојуз и офицерите што останале лојални на монархијата. [[Борис III]], кој по превратот формално ја задржал царската функција, постепено ја искористил поделбата меѓу организаторите за да го зајакне сопственото влијание врз армијата и владата.<ref name="Detrez"/> На [[22 јануари]] [[1935]] година Кимон Георгиев бил принуден да поднесе оставка. На негово место царот го поставил генералот [[Пенчо Златев]]. Во април истата година Златев бил заменет со [[Андреј Тошев]], а во следните месеци монархот дополнително ја зацврстил својата положба. Со овие промени завршило непосредното управување на организаторите на Деветнаесеттомајскиот преврат, но не бил обновен претходниот парламентарен систем. Наместо тоа, во Бугарија постепено се воспоставил авторитарен монархиски режим со доминантна улога на царот Борис III, кој се одржал до неговата смрт во 1943 година.<ref name="Detrez"/><ref name="BNR"/> Превратот од 19 мај 1934 година претставувал значајна пресвртница во политичката историја на меѓувоена Бугарија. Тој го означил крајот на дотогашното повеќепартиско парламентарно управување и создал институционални и законски механизми што подоцна биле користени за зацврстување на монархиската власт. == Наводи == {{наводи}} == Литература == * {{cite book|last=Detrez|first=Raymond|title=Historical Dictionary of Bulgaria|edition=2|publisher=Scarecrow Press|year=2006|isbn=9780810849013|language=en}} * {{cite journal|last=Задгорска|first=Валентина|title=Кръгът „Звено“ и неговата идеология|journal=Исторически преглед|issue=1–2|year=2009|pages=112–130|language=bg}} * {{cite journal|last=Димитров|first=Марко|title=Приемственост и промени в стопанската политика на българската държава по време на световната стопанска криза 1929–1934 г.|journal=Известия на Центъра за стопанско-исторически изследвания|volume=5|year=2020|language=bg}} == Поврзано == * [[Воен преврат во Бугарија (1923)]] * [[Воен преврат во Бугарија (1944)]] * [[Ванчо Михајлов]] * [[Борис III]] * [[Историја на Бугарија]] [[Категорија:Историја на Бугарија]] [[Категорија:Државни удари]] 83sy0cp86bnavrmwc57yuv3xrsufj8p Се играле коњи врани (скулптура) 0 1406193 5648229 5647947 2026-10-20T12:16:19Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5648229 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} [[Податотека:Зграда Народне скупштине01.jpg|мини|267x267пкс| „Се играле коњи врани, а со нив и џин јунаците“]] '''„Се играле коњи врани, а со нив и џин јунаците“ ''' скратено едноставно '''„Се играле коњи врани“''' — две големи декоративни скулпторни групи од бронза поставени во 1939 година. пред собраниската зграда на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]], денешниот [[Дом на Народното собрание на Република Србија]]. Скулптурите се дело на скулпторот [[Тома Росандиќ]], технички реализирани од скулпторот [[Сава Сандиќ]], а излеани во леарницата „Миодраг Јеремиќ“ во Врчин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.politika.co.rs/scc/clanak/373756/Sava-Sandic-posveceni-majstor-skulpture|title=Сава Сандић – посвећени мајстор скулптуре|last=Ћинкул|first=Љиљана|publisher=Политика онлајн, 8.2.2017.|accessdate=07. 10. 2018}}</ref> Првиот дел од името на скулптурата е земен од народната песна „''Се играле коњи врани''“, а вториот дел „а со нив и џин јунаците“ го додал самиот Росандиќ. == Историја на скулптурите == [[Податотека:Dom_Narodne_skupštine,_Beograd_08.jpg|мини| Две монументални бронзени скулптури на „коњи и џинови“]] Според историчарката на уметност Миља Стијовиќ, во нејзината докторска теза „Музејот на Тома Росандиќ“, се наведува дека првичната идеја на Владата на Кралството Југославија била да постави два бронзени лава пред влезот во Народното собрание во Белград. Сепак, по писмото на Лојзе Долинар до Претседателството на Народното собрание, во кое тој наведува дека ќе биде {{Цитат|„многу попогодно ако на влезот се постават два коња со јавачи – кои би претставувале извесна идеја многу поблиска на нашиот народ отколку лавовите”.|}} Владата на Кралството Југославија ја променила својата одлука и наместо лавовите, пред зградата на Собранието биле поставени „Разиграните коњи“ на Тома Росандиќ, „кои и денес се таму на вечна стража“. На покана на Комитетот за уредување на Собранието, Росандиќ ја осмислил и ја завршил скулптурата во 1936 година. „во гипс, во неговата куќа на улица Љубе Јовановиќа бр. 3 во Белград“. Бидејќи бил во лоша здравствена состојба, го замолил скулпторот Сава Сандиќ технички да го доработи ова дело пред и по леењето во бронза и да помогне при неговото поставување пред Народното собрание во 1938 година.<ref name="Сава">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.blic.rs/kultura/vesti/izlozba-save-sandica-povodom-njegovog-100-rodendana/t1ye1p3|title=Izložba Save Sandića povodom njegovog 100. rođendana|publisher=Танјуг, Београд 7.1.2015|accessdate=08. 10. 2018}}</ref> Така, зградата на Собранието, како монументална градба и еден од оние историски, културни и архитектонски обележја на Србија по кои [[Белград]] е широко препознатлив, станала препознатлива на секоја разгледница по скулптурите „Се играле коњи врани“ на главниот влез во Собранието, кои ги изработил скулпторот Тома Росандиќ, нарачани од тогашната влада на Кралството Југославија. == Уметничко претставување на скулптурите == [[Податотека:Pallas_Athene_vor_dem_Parlament_in_Wien_-_panoramio.jpg|мини|200x200пкс| Аналогија на скулптурите — „Коњи врани“ со скулптурата „Кротител на коњи“ пред зградата на собранието во Виена]] На прашањето на публиката, која постојано го повторува истото прашање: што претставуваат скулптурите поставени пред Народното собрание на Србија, има бројни одговори, од уметнички критичари, историчари, автори на проектот, но и анегдотски. Слична јавна контроверзност предизвика композиција од Јозеф Лакс (1851–1909) пред зградата на парламентот во Виена, наречена „Кротител на коњи“, изведена кон самиот крај на 19 век. ; Толкувања и полемики на стручњаци Еден од првите одговори, за значењето на скулптурите, бил понуден во 1939 година. Во 2001 година, во списанието „Уметнички преглед“ теоретичарот Ѓорѓе Ораовац рекол: {{Цитат|„Ако не барате да видите друго од она што гледате, вие лесно ќе знаете што претставуваат тие скулптури. Не помогнало. Светот по секоја цена сака литерарна „содржина“, некоја скриена сиболика која би се однесувала на Народното собрание... Тоа е слободна вајарска композиција, во која се употребени два класични вајарски мотиви: човек и коњ. Нашиот голем вајар Тома Росандиќ имал една чиста вајарска цел, барал и постигнал чисто вајарски ефекти...” <ref name="Ђорђевић" >{{cite web|last=Ђорђевић | first = Марија | title = Шта не знамо о коњима враним испред Скупштине | url = http://www.politika.rs/scc/clanak/348558/Sta-ne-znamo-o-konjima-vranim-ispred-Skupstine | publisher = Политика онлајн, 04.02.2016 | accessdate=07. 10. 2018}}</ref>|}} И покрај ова толкување на симболиката на најпознатата скулптура во Белград и делото на Томо Росандиќ, бројни полемики продолжуваат да се водат меѓу теоретичарите на уметноста и уметничките критичари денес. Еве некои од нив: Бобан Јеремиќ, сопственик на леарницата „Јеремиќ“ во Врчин, која ги излеала коњите од бронза, се сеќава на приказната што му ја раскажал неговиот татко Миодраг. {{Цитат|Дека и самиот вајар Росандиќ велел дека коњите претставуваат снага, а човекот е тој кој снагата ја кроти, котролира, као што и пратениците во собранието ја регулираат снагата во државата...<ref name="Ђорђевић" />|}} Милан Попадиќ, историчар на уметноста, искажал една од темелните пораки на хуманистичката мисија на уметноста: {{Цитат|Во претставата на бронзените коњи на Росандиќ и нивните подеднакво бронзени кротители, за кои грчкиот термин агон е можеби најсоодветен, можеме да го чуеме и ехото на зборот хуманитас (човештво). Во минатото, овој збор имал две јасно одвоени значења: првото произлегувало од разликата помеѓу човекот и она што е пониско од него, односно животните; второто од односот помеѓу човекот и она што е повисоко од него, односно божествата; во првиот случај станува збор за вредност, во вториот за ограничување. Композицијата на Росандиќ затоа може да се разбере како повик за разбирање и прифаќање на сопствените вредности, но и сопствените ограничувања. Така, завиткана во ефективен скулпторски израз, суптилно се упатува лекција и до нас кои поминуваме покрај оваа скулптура и до оние кои влегуваат во склопот зад неа.<ref name="Ђорђевић" />|}} [[Податотека:Castor_Pollux_Dioscures_Capitole,_Rome,_Italy.jpg|мини|279x279пкс| Кастор и Полукс, како аналогија со „враните коњи“ на Росандиќ]] Игор Борозан, историчар на уметност, претпоставува лабава аналогија помеѓу „коњот со врани“ и претставата на [[Кастор и Полидевк|Кастор и Полукс]] : {{Цитат|Познатите антички Диоскури биле зачнати со соединувањето на Зевс (божествена природа) и Леда (спартанска кралица и персонификација на земската моќ), и како такви биле дефинирани како носители на двојна природа. Тие често биле прикажувани во уметноста со коњи, што имплицира став дека човекот владее и контролира природата. На Римскиот форум имало храм посветен на нив, па затоа аналогијата со Народното собрание во Белград може да се извлече со претпазливост, бидејќи зградата на Форумот повремено одржувала седници на Римскиот сенат... и додава... Без оглед на тоа дали го прифаќаме симболичното или формалното (чисто уметничко гледиште), делото на Росандиќ пред Собранието укажува на двојниот принцип на човековата природа: човечка (фигури на џиновски херои) и животинска (коњи). Во меѓусебното спојување, но и различноста, во борбата и напнатоста на спротивставените сили, може да се препознае структура што укажува на Собранието како симбол на демократијата, правото и победата на разумот. Впрочем, Собранието е простор каде што се донесуваат закони, кои ги нормализираат обичаите и го регулираат човековото однесување, па затоа станува збор за идејата за контрола на човековата природа.<ref name="Ђорђевић" />}} ; Толкување на авторот Во својот „уметнички осврт“, самиот Тома Росандиќ го изразил следново мислење за разбирањето на скулптурата воопшто: {{Цитат|Нашиот народ не знае како да гледа на скулптурата. Нивните очи не се навикнати да гледаат облици и да уживаат во нивната убавина. Тие се навикнати да разбираат само преку зборови, преку увото. И дури и оние кои знаат подробно да анализираат секакви апстракции, стојат пред скулптура без да ја разбираат. Во скулптурата не се бара скулпторска содржина во која облиците како такви доаѓаат до целосен израз, туку се бара некаква апстрактна содржина, се бара анегдота, а не се знае дека анегдотата, дури и кога постои, живее само преку скулпторска вредност на делото...<ref name="Ђорђевић" />|}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://beogradskonasledje.rs/kd/zavod/stari_grad/zgrada_narodne_skupstine.html Споменик културе Зграда Народне скупштине, Трг Николе Пашића 13] * [http://www.izvornepesme.org/p.aspx?pc=97 „Играли се коњи врани”] — народна песма [[Категорија:Споменици во Белград]] [[Категорија:Културно наследство на Србија]] jv0xtl8etwo1etgibyg25uhjfg7g451 Категорија:Ракописи во Руската национална библиотека 14 1406225 5648222 2026-10-20T12:03:50Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{Commons category|Collections in the National Library of Russia}} Збирки во [[Руска национална библиотека|Руската национална библиотека]] во Санкт Петербург. [[Категорија:Ракописи по збирки]] 5648222 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Collections in the National Library of Russia}} Збирки во [[Руска национална библиотека|Руската национална библиотека]] во Санкт Петербург. [[Категорија:Ракописи по збирки]] 75vgg9bs5dpn6d27wn2xqfefv3wjqgi 5648224 5648222 2026-10-20T12:07:43Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Категорија:Збирка на Руската национална библиотека]] на [[Категорија:Ракописи во Руската национална библиотека]] 5648222 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Collections in the National Library of Russia}} Збирки во [[Руска национална библиотека|Руската национална библиотека]] во Санкт Петербург. [[Категорија:Ракописи по збирки]] 75vgg9bs5dpn6d27wn2xqfefv3wjqgi Трета југословенска армија 0 1406227 5648230 2026-10-20T12:16:22Z Buli 2648 Создадена страница со: '''Третата југословенска армија''' била воена формација на [[Народноослободителна војска на Југославија|Народноослободителната војска на Југославија]] (НОВЈ), формирана на [[1 јануари]] [[1945]] година, во завршната фаза на Втора светска војна|Втората св... 5648230 wikitext text/x-wiki '''Третата југословенска армија''' била воена формација на [[Народноослободителна војска на Југославија|Народноослободителната војска на Југославија]] (НОВЈ), формирана на [[1 јануари]] [[1945]] година, во завршната фаза на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Подоцна станала дел од [[Југословенска армија|Југословенската армија]] (ЈА). Под команда на генерал-потполковникот [[Коста Наѓ]], учествувала во борбите на Дравскиот фронт, во ослободувањето на источна и северна Хрватска и во завршните операции на територијата на [[Словенија]] во април и мај 1945 година.<ref name="Savic">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vojska.net/eng/world-war-2/yugoslavia/army/3/|title=3rd Army of Yugoslav Partisans and Yugoslav Army|publisher=Vojska.net|language=en}}</ref> == Формирање и организација == Третата армија била формирана на 1 јануари 1945 година, со наредба на врховниот командант на НОВЈ, [[Јосип Броз Тито]], во рамките на реорганизацијата на партизанските сили во поголеми оперативни формации. Истовремено биле формирани и [[Прва југословенска армија|Првата]] и [[Втора југословенска армија|Втората југословенска армија]]. Целта на реорганизацијата била подобрување на командувањето и овозможување изведување поголеми фронтални операции против германските и сојузничките сили.<ref>{{Наведена книга|url=https://znaci.org/00001/58.htm|title=Sremski front 1944–1945|last=Pajović|first=Ljubivoje|last2=Uzelac|first2=Dušan|last3=Dželebdžić|first3=Milovan|publisher=Beogradski izdavačko-grafički zavod|year=1979|location=Beograd|language=sr}}</ref> Армијата била создадена од единиците на Главниот штаб на НОВ и ПО за Војводина и [[Дванаесетти војводински корпус|Дванаесеттиот војводински корпус]], чии главни формации биле 16., 36. и 51. војводинска дивизија. Во оперативна смисла, под командата на Третата армија биле ставени и Шестиот славонски корпус, со 12. и 40. дивизија, и Десеттиот загрепски корпус, со 32. и 33. дивизија. Овие корпуси продолжиле да дејствуваат на своите оперативни подрачја, во координација со главните сили на армијата.<ref name="Zbornik">{{Наведена книга|url=https://znaci.org/zb/4_5_37_1.pdf|title=Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda|publisher=Vojnoistorijski institut|volume=V|location=Beograd|pages=22–23|language=sr|issue=37}}</ref> За командант бил назначен генерал-потполковникот [[Коста Наѓ]], дотогашен командант на Главниот штаб за Војводина. Политички комесар бил полковникот [[Бранко Петричевиќ]], а началник на штабот полковникот [[Вукашин Суботиќ]].<ref name="Zbornik" /> На 29 март 1945 година бил расформиран штабот на Дванаесеттиот корпус, по што неговите три дивизии биле непосредно потчинети на Штабот на Третата армија. Покрај пешадиските дивизии, армијата располагала со артилериски, инженериски, врски и други помошни единици. На 1 април 1945 година, заедно со силите на Шестиот корпус, имала вкупно 49.884 борци и воени раководители.<ref>{{Наведена книга|url=https://znaci.org/00003/739.pdf|title=Armije u strategijskoj koncepciji NOR i revolucije|publisher=Vojnoizdavački zavod|year=1986|location=Beograd|language=sr}}</ref> == Воени операции == === Борбите на Драва и Вировитичкиот мостобран === Во текот на јануари и февруари 1945 година, единиците на Третата армија дејствувале на северниот дел од југословенскиот фронт, главно на подрачјето на [[Драва]], [[Барања]] и [[Славонија]]. Нивните задачи биле задржување на освоените положби, спречување на германските противнапади и подготовка за понатамошно напредување кон запад. Особено значајни биле борбите за [[Вировитички мостобран|Вировитичкиот мостобран]], на десниот брег на Драва, кој претставувал истурена положба на југословенските сили. Германските единици започнале офанзива против мостобранот на почетокот на февруари, поради што силите на Третата армија биле принудени да се повлечат на левиот брег на реката до 10 февруари.<ref name="Sremski">{{Наведена книга|url=https://znaci.org/00001/58.htm|title=Sremski front 1944–1945|last=Pajović|first=Ljubivoje|last2=Uzelac|first2=Dušan|last3=Dželebdžić|first3=Milovan|publisher=Beogradski izdavačko-grafički zavod|year=1979|location=Beograd|language=sr}}</ref> Во март 1945 година, за време на германската офанзива во Унгарија, делови од германските сили ја преминале Драва и воспоставиле мостобран во Барања, во околината на [[Болман]]. По повеќедневни жестоки борби, единиците на Третата армија го ликвидирале германскиот мостобран до 22 март и повторно воспоставиле непрекината одбранбена линија долж реката. Со тоа биле создадени услови за подготовка на југословенската пролетна офанзива.<ref name="Sremski" /> === Пробивот на фронтот и ослободувањето на Славонија === Во април 1945 година, Третата армија добила задача да ја форсира Драва и со помали сили [[Дунав]], да ја разбие германската одбрана на подрачјето меѓу Валпово и Осиек и да воспостави врска со Првата југословенска армија, која напредувала од [[Срем]]. Потоа требало да продолжи кон запад, во насока на Нашице, Вировитица, Копривница и Вараждин.<ref name="Proboj">{{Наведена книга|url=https://znaci.org/00001/58_14.pdf|title=Sremski front 1944–1945|last=Pajović|first=Ljubivoje|last2=Uzelac|first2=Dušan|last3=Dželebdžić|first3=Milovan|publisher=Beogradski izdavačko-grafički zavod|year=1979|location=Beograd|pages=405–412|language=sr}}</ref> Во ноќта меѓу 11 и 12 април, единиците на армијата го започнале преминувањето на Драва на повеќе места, додека дел од силите го преминувале Дунав. Во операцијата учествувале 16., 36. и 51. војводинска дивизија, со поддршка од артилериски и инженериски единици. Во исто време дејствувале и единици на бугарската Прва армија, во рамките на заедничките операции против германските сили. На 12 април единиците на 16. и 36. дивизија го зазеле [[Валпово]], а во следните два дена продолжиле со напредувањето кон Осиек. На 14 април, по борбите во околината на градот, единиците на 36. и 51. дивизија, заедно со други југословенски формации, го зазеле [[Осиек]]. Со ова бил пробиен германскиот одбранбен систем на источниот дел од Драва и бил отворен патот за понатамошно напредување во Славонија.<ref name="Proboj" /> По ослободувањето на Осиек, Третата армија продолжила со настапувањето кон запад, во координација со Првата армија и со единиците на Шестиот славонски корпус. Нејзините формации учествувале во борбите за [[Нашице]], [[Вировитица]], [[Копривница]] и други населени места, потиснувајќи ги германските и хрватските вооружени сили кон северозападна Хрватска и Словенија. === Завршните операции во Словенија === Во почетокот на мај 1945 година, Третата армија продолжила со настапувањето преку северна Хрватска кон словенечката граница. Нејзините единици дејствувале во содејство со бугарските сили и со другите југословенски армии, настојувајќи да го пресечат повлекувањето на германските и сојузничките формации кон [[Австрија]]. На 9 мај, единиците на 51. војводинска дивизија, заедно со делови на бугарската 12. дивизија, го зазеле [[Птуј]], а на 10 мај учествувале во ослободувањето на [[Марибор]]. По заземањето на овие градови, силите на Третата армија биле насочени кон затворање на патиштата што воделе кон југословенско-австриската граница.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.promacedonia.org/bvj/bvj_3.htm|title=Bugarska vojska u Jugoslaviji 1941–1945|last=Mitrovski|first=Boro|last2=Glišić|first2=Venceslav|last3=Ristovski|first3=Tomislav|pages=249–250|language=sr}}</ref> Во средината на мај, Третата армија учествувала во опколувањето на големи германски и колаборационистички формации кои се повлекувале кон Австрија. На подрачјето на [[Дравоград]], Словењ Градец и Полјана се воделе борби и по германската капитулација од 8 мај. Последните поголеми формации биле принудени да се предадат на 14 и 15 мај 1945 година, со што завршиле главните борбени операции на југословенскиот фронт.<ref name="Savic" /> == Заробеници и повоени настани == Во завршните операции во мај 1945 година, единиците на Третата армија заробиле голем број припадници на германските сили, вооружените формации на [[Независна Држава Хрватска]] и други воени формации кои се повлекувале кон Австрија. Дејствувањето на армијата било поврзано и со настаните по предавањето на силите кај [[Блајбург]]. Во поновата историографија е утврдена одговорност на припадници на Третата армија за масовните убиства на заробеници по репатрирањата од Австрија. Овие настани претставуваат дел од поширокиот бран на повоено насилство и репресија во Југославија.<ref>{{Наведено списание|last=Ferhadbegović|first=Sabina|date=28 January 2026|title=After Nuremberg: The Trial of Alexander Löhr and the Boundaries of Civilian Protection|url=https://doi.org/10.1080/14623528.2026.2621554|journal=Journal of Genocide Research|language=en|doi=10.1080/14623528.2026.2621554}}</ref> == Литература == * Pajović, Ljubivoje; Uzelac, Dušan; Dželebdžić, Milovan. ''Sremski front 1944–1945''. Beograd: Beogradski izdavačko-grafički zavod, 1979. * Savić, Sreta; Atanacković, Žarko. ''Treća armija''. Novi Sad, 1981. * ''Armije u strategijskoj koncepciji NOR i revolucije''. Beograd: Vojnoizdavački zavod, 1986. * ''Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda'', том V, книга 37. Beograd: Vojnoistorijski institut. * Ferhadbegović, Sabina. „After Nuremberg: The Trial of Alexander Löhr and the Boundaries of Civilian Protection“. ''Journal of Genocide Research'', 2026. == Надворешни врски == * [https://znaci.org/00001/58.htm ''Sremski front 1944–1945'' — дигитализирана книга] * [https://znaci.org/zb/4_5_37_1.pdf Документи за дејствувањето и формирањето на Третата армија, јануари 1945] * [https://znaci.org/00003/739.htm ''Armije u strategijskoj koncepciji NOR i revolucije''] q6mi0fjumjv6a63xmfii7wkgwv2wq1v 5648232 5648230 2026-10-20T12:17:07Z Buli 2648 /* Заробеници и повоени настани */ 5648232 wikitext text/x-wiki '''Третата југословенска армија''' била воена формација на [[Народноослободителна војска на Југославија|Народноослободителната војска на Југославија]] (НОВЈ), формирана на [[1 јануари]] [[1945]] година, во завршната фаза на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Подоцна станала дел од [[Југословенска армија|Југословенската армија]] (ЈА). Под команда на генерал-потполковникот [[Коста Наѓ]], учествувала во борбите на Дравскиот фронт, во ослободувањето на источна и северна Хрватска и во завршните операции на територијата на [[Словенија]] во април и мај 1945 година.<ref name="Savic">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vojska.net/eng/world-war-2/yugoslavia/army/3/|title=3rd Army of Yugoslav Partisans and Yugoslav Army|publisher=Vojska.net|language=en}}</ref> == Формирање и организација == Третата армија била формирана на 1 јануари 1945 година, со наредба на врховниот командант на НОВЈ, [[Јосип Броз Тито]], во рамките на реорганизацијата на партизанските сили во поголеми оперативни формации. Истовремено биле формирани и [[Прва југословенска армија|Првата]] и [[Втора југословенска армија|Втората југословенска армија]]. Целта на реорганизацијата била подобрување на командувањето и овозможување изведување поголеми фронтални операции против германските и сојузничките сили.<ref>{{Наведена книга|url=https://znaci.org/00001/58.htm|title=Sremski front 1944–1945|last=Pajović|first=Ljubivoje|last2=Uzelac|first2=Dušan|last3=Dželebdžić|first3=Milovan|publisher=Beogradski izdavačko-grafički zavod|year=1979|location=Beograd|language=sr}}</ref> Армијата била создадена од единиците на Главниот штаб на НОВ и ПО за Војводина и [[Дванаесетти војводински корпус|Дванаесеттиот војводински корпус]], чии главни формации биле 16., 36. и 51. војводинска дивизија. Во оперативна смисла, под командата на Третата армија биле ставени и Шестиот славонски корпус, со 12. и 40. дивизија, и Десеттиот загрепски корпус, со 32. и 33. дивизија. Овие корпуси продолжиле да дејствуваат на своите оперативни подрачја, во координација со главните сили на армијата.<ref name="Zbornik">{{Наведена книга|url=https://znaci.org/zb/4_5_37_1.pdf|title=Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda|publisher=Vojnoistorijski institut|volume=V|location=Beograd|pages=22–23|language=sr|issue=37}}</ref> За командант бил назначен генерал-потполковникот [[Коста Наѓ]], дотогашен командант на Главниот штаб за Војводина. Политички комесар бил полковникот [[Бранко Петричевиќ]], а началник на штабот полковникот [[Вукашин Суботиќ]].<ref name="Zbornik" /> На 29 март 1945 година бил расформиран штабот на Дванаесеттиот корпус, по што неговите три дивизии биле непосредно потчинети на Штабот на Третата армија. Покрај пешадиските дивизии, армијата располагала со артилериски, инженериски, врски и други помошни единици. На 1 април 1945 година, заедно со силите на Шестиот корпус, имала вкупно 49.884 борци и воени раководители.<ref>{{Наведена книга|url=https://znaci.org/00003/739.pdf|title=Armije u strategijskoj koncepciji NOR i revolucije|publisher=Vojnoizdavački zavod|year=1986|location=Beograd|language=sr}}</ref> == Воени операции == === Борбите на Драва и Вировитичкиот мостобран === Во текот на јануари и февруари 1945 година, единиците на Третата армија дејствувале на северниот дел од југословенскиот фронт, главно на подрачјето на [[Драва]], [[Барања]] и [[Славонија]]. Нивните задачи биле задржување на освоените положби, спречување на германските противнапади и подготовка за понатамошно напредување кон запад. Особено значајни биле борбите за [[Вировитички мостобран|Вировитичкиот мостобран]], на десниот брег на Драва, кој претставувал истурена положба на југословенските сили. Германските единици започнале офанзива против мостобранот на почетокот на февруари, поради што силите на Третата армија биле принудени да се повлечат на левиот брег на реката до 10 февруари.<ref name="Sremski">{{Наведена книга|url=https://znaci.org/00001/58.htm|title=Sremski front 1944–1945|last=Pajović|first=Ljubivoje|last2=Uzelac|first2=Dušan|last3=Dželebdžić|first3=Milovan|publisher=Beogradski izdavačko-grafički zavod|year=1979|location=Beograd|language=sr}}</ref> Во март 1945 година, за време на германската офанзива во Унгарија, делови од германските сили ја преминале Драва и воспоставиле мостобран во Барања, во околината на [[Болман]]. По повеќедневни жестоки борби, единиците на Третата армија го ликвидирале германскиот мостобран до 22 март и повторно воспоставиле непрекината одбранбена линија долж реката. Со тоа биле создадени услови за подготовка на југословенската пролетна офанзива.<ref name="Sremski" /> === Пробивот на фронтот и ослободувањето на Славонија === Во април 1945 година, Третата армија добила задача да ја форсира Драва и со помали сили [[Дунав]], да ја разбие германската одбрана на подрачјето меѓу Валпово и Осиек и да воспостави врска со Првата југословенска армија, која напредувала од [[Срем]]. Потоа требало да продолжи кон запад, во насока на Нашице, Вировитица, Копривница и Вараждин.<ref name="Proboj">{{Наведена книга|url=https://znaci.org/00001/58_14.pdf|title=Sremski front 1944–1945|last=Pajović|first=Ljubivoje|last2=Uzelac|first2=Dušan|last3=Dželebdžić|first3=Milovan|publisher=Beogradski izdavačko-grafički zavod|year=1979|location=Beograd|pages=405–412|language=sr}}</ref> Во ноќта меѓу 11 и 12 април, единиците на армијата го започнале преминувањето на Драва на повеќе места, додека дел од силите го преминувале Дунав. Во операцијата учествувале 16., 36. и 51. војводинска дивизија, со поддршка од артилериски и инженериски единици. Во исто време дејствувале и единици на бугарската Прва армија, во рамките на заедничките операции против германските сили. На 12 април единиците на 16. и 36. дивизија го зазеле [[Валпово]], а во следните два дена продолжиле со напредувањето кон Осиек. На 14 април, по борбите во околината на градот, единиците на 36. и 51. дивизија, заедно со други југословенски формации, го зазеле [[Осиек]]. Со ова бил пробиен германскиот одбранбен систем на источниот дел од Драва и бил отворен патот за понатамошно напредување во Славонија.<ref name="Proboj" /> По ослободувањето на Осиек, Третата армија продолжила со настапувањето кон запад, во координација со Првата армија и со единиците на Шестиот славонски корпус. Нејзините формации учествувале во борбите за [[Нашице]], [[Вировитица]], [[Копривница]] и други населени места, потиснувајќи ги германските и хрватските вооружени сили кон северозападна Хрватска и Словенија. === Завршните операции во Словенија === Во почетокот на мај 1945 година, Третата армија продолжила со настапувањето преку северна Хрватска кон словенечката граница. Нејзините единици дејствувале во содејство со бугарските сили и со другите југословенски армии, настојувајќи да го пресечат повлекувањето на германските и сојузничките формации кон [[Австрија]]. На 9 мај, единиците на 51. војводинска дивизија, заедно со делови на бугарската 12. дивизија, го зазеле [[Птуј]], а на 10 мај учествувале во ослободувањето на [[Марибор]]. По заземањето на овие градови, силите на Третата армија биле насочени кон затворање на патиштата што воделе кон југословенско-австриската граница.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.promacedonia.org/bvj/bvj_3.htm|title=Bugarska vojska u Jugoslaviji 1941–1945|last=Mitrovski|first=Boro|last2=Glišić|first2=Venceslav|last3=Ristovski|first3=Tomislav|pages=249–250|language=sr}}</ref> Во средината на мај, Третата армија учествувала во опколувањето на големи германски и колаборационистички формации кои се повлекувале кон Австрија. На подрачјето на [[Дравоград]], Словењ Градец и Полјана се воделе борби и по германската капитулација од 8 мај. Последните поголеми формации биле принудени да се предадат на 14 и 15 мај 1945 година, со што завршиле главните борбени операции на југословенскиот фронт.<ref name="Savic" /> == Заробеници и повоени настани == Во завршните операции во мај 1945 година, единиците на Третата армија заробиле голем број припадници на германските сили, вооружените формации на [[Независна Држава Хрватска]] и други воени формации кои се повлекувале кон Австрија. Дејствувањето на армијата било поврзано и со настаните по предавањето на силите кај [[Блајбург]]. Во поновата историографија е утврдена одговорност на припадници на Третата армија за масовните убиства на заробеници по репатрирањата од Австрија. Овие настани претставуваат дел од поширокиот бран на повоено насилство и репресија во Југославија.<ref>{{Наведено списание|last=Ferhadbegović|first=Sabina|date=28 January 2026|title=After Nuremberg: The Trial of Alexander Löhr and the Boundaries of Civilian Protection|url=https://doi.org/10.1080/14623528.2026.2621554|journal=Journal of Genocide Research|language=en|doi=10.1080/14623528.2026.2621554}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Pajović, Ljubivoje; Uzelac, Dušan; Dželebdžić, Milovan. ''Sremski front 1944–1945''. Beograd: Beogradski izdavačko-grafički zavod, 1979. * Savić, Sreta; Atanacković, Žarko. ''Treća armija''. Novi Sad, 1981. * ''Armije u strategijskoj koncepciji NOR i revolucije''. Beograd: Vojnoizdavački zavod, 1986. * ''Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda'', том V, книга 37. Beograd: Vojnoistorijski institut. * Ferhadbegović, Sabina. „After Nuremberg: The Trial of Alexander Löhr and the Boundaries of Civilian Protection“. ''Journal of Genocide Research'', 2026. == Надворешни врски == * [https://znaci.org/00001/58.htm ''Sremski front 1944–1945'' — дигитализирана книга] * [https://znaci.org/zb/4_5_37_1.pdf Документи за дејствувањето и формирањето на Третата армија, јануари 1945] * [https://znaci.org/00003/739.htm ''Armije u strategijskoj koncepciji NOR i revolucije''] p9nwxzk000sd2b7iewl2ktntnl398e6 5648233 5648232 2026-10-20T12:18:03Z Buli 2648 /* Надворешни врски */ 5648233 wikitext text/x-wiki '''Третата југословенска армија''' била воена формација на [[Народноослободителна војска на Југославија|Народноослободителната војска на Југославија]] (НОВЈ), формирана на [[1 јануари]] [[1945]] година, во завршната фаза на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Подоцна станала дел од [[Југословенска армија|Југословенската армија]] (ЈА). Под команда на генерал-потполковникот [[Коста Наѓ]], учествувала во борбите на Дравскиот фронт, во ослободувањето на источна и северна Хрватска и во завршните операции на територијата на [[Словенија]] во април и мај 1945 година.<ref name="Savic">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vojska.net/eng/world-war-2/yugoslavia/army/3/|title=3rd Army of Yugoslav Partisans and Yugoslav Army|publisher=Vojska.net|language=en}}</ref> == Формирање и организација == Третата армија била формирана на 1 јануари 1945 година, со наредба на врховниот командант на НОВЈ, [[Јосип Броз Тито]], во рамките на реорганизацијата на партизанските сили во поголеми оперативни формации. Истовремено биле формирани и [[Прва југословенска армија|Првата]] и [[Втора југословенска армија|Втората југословенска армија]]. Целта на реорганизацијата била подобрување на командувањето и овозможување изведување поголеми фронтални операции против германските и сојузничките сили.<ref>{{Наведена книга|url=https://znaci.org/00001/58.htm|title=Sremski front 1944–1945|last=Pajović|first=Ljubivoje|last2=Uzelac|first2=Dušan|last3=Dželebdžić|first3=Milovan|publisher=Beogradski izdavačko-grafički zavod|year=1979|location=Beograd|language=sr}}</ref> Армијата била создадена од единиците на Главниот штаб на НОВ и ПО за Војводина и [[Дванаесетти војводински корпус|Дванаесеттиот војводински корпус]], чии главни формации биле 16., 36. и 51. војводинска дивизија. Во оперативна смисла, под командата на Третата армија биле ставени и Шестиот славонски корпус, со 12. и 40. дивизија, и Десеттиот загрепски корпус, со 32. и 33. дивизија. Овие корпуси продолжиле да дејствуваат на своите оперативни подрачја, во координација со главните сили на армијата.<ref name="Zbornik">{{Наведена книга|url=https://znaci.org/zb/4_5_37_1.pdf|title=Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda|publisher=Vojnoistorijski institut|volume=V|location=Beograd|pages=22–23|language=sr|issue=37}}</ref> За командант бил назначен генерал-потполковникот [[Коста Наѓ]], дотогашен командант на Главниот штаб за Војводина. Политички комесар бил полковникот [[Бранко Петричевиќ]], а началник на штабот полковникот [[Вукашин Суботиќ]].<ref name="Zbornik" /> На 29 март 1945 година бил расформиран штабот на Дванаесеттиот корпус, по што неговите три дивизии биле непосредно потчинети на Штабот на Третата армија. Покрај пешадиските дивизии, армијата располагала со артилериски, инженериски, врски и други помошни единици. На 1 април 1945 година, заедно со силите на Шестиот корпус, имала вкупно 49.884 борци и воени раководители.<ref>{{Наведена книга|url=https://znaci.org/00003/739.pdf|title=Armije u strategijskoj koncepciji NOR i revolucije|publisher=Vojnoizdavački zavod|year=1986|location=Beograd|language=sr}}</ref> == Воени операции == === Борбите на Драва и Вировитичкиот мостобран === Во текот на јануари и февруари 1945 година, единиците на Третата армија дејствувале на северниот дел од југословенскиот фронт, главно на подрачјето на [[Драва]], [[Барања]] и [[Славонија]]. Нивните задачи биле задржување на освоените положби, спречување на германските противнапади и подготовка за понатамошно напредување кон запад. Особено значајни биле борбите за [[Вировитички мостобран|Вировитичкиот мостобран]], на десниот брег на Драва, кој претставувал истурена положба на југословенските сили. Германските единици започнале офанзива против мостобранот на почетокот на февруари, поради што силите на Третата армија биле принудени да се повлечат на левиот брег на реката до 10 февруари.<ref name="Sremski">{{Наведена книга|url=https://znaci.org/00001/58.htm|title=Sremski front 1944–1945|last=Pajović|first=Ljubivoje|last2=Uzelac|first2=Dušan|last3=Dželebdžić|first3=Milovan|publisher=Beogradski izdavačko-grafički zavod|year=1979|location=Beograd|language=sr}}</ref> Во март 1945 година, за време на германската офанзива во Унгарија, делови од германските сили ја преминале Драва и воспоставиле мостобран во Барања, во околината на [[Болман]]. По повеќедневни жестоки борби, единиците на Третата армија го ликвидирале германскиот мостобран до 22 март и повторно воспоставиле непрекината одбранбена линија долж реката. Со тоа биле создадени услови за подготовка на југословенската пролетна офанзива.<ref name="Sremski" /> === Пробивот на фронтот и ослободувањето на Славонија === Во април 1945 година, Третата армија добила задача да ја форсира Драва и со помали сили [[Дунав]], да ја разбие германската одбрана на подрачјето меѓу Валпово и Осиек и да воспостави врска со Првата југословенска армија, која напредувала од [[Срем]]. Потоа требало да продолжи кон запад, во насока на Нашице, Вировитица, Копривница и Вараждин.<ref name="Proboj">{{Наведена книга|url=https://znaci.org/00001/58_14.pdf|title=Sremski front 1944–1945|last=Pajović|first=Ljubivoje|last2=Uzelac|first2=Dušan|last3=Dželebdžić|first3=Milovan|publisher=Beogradski izdavačko-grafički zavod|year=1979|location=Beograd|pages=405–412|language=sr}}</ref> Во ноќта меѓу 11 и 12 април, единиците на армијата го започнале преминувањето на Драва на повеќе места, додека дел од силите го преминувале Дунав. Во операцијата учествувале 16., 36. и 51. војводинска дивизија, со поддршка од артилериски и инженериски единици. Во исто време дејствувале и единици на бугарската Прва армија, во рамките на заедничките операции против германските сили. На 12 април единиците на 16. и 36. дивизија го зазеле [[Валпово]], а во следните два дена продолжиле со напредувањето кон Осиек. На 14 април, по борбите во околината на градот, единиците на 36. и 51. дивизија, заедно со други југословенски формации, го зазеле [[Осиек]]. Со ова бил пробиен германскиот одбранбен систем на источниот дел од Драва и бил отворен патот за понатамошно напредување во Славонија.<ref name="Proboj" /> По ослободувањето на Осиек, Третата армија продолжила со настапувањето кон запад, во координација со Првата армија и со единиците на Шестиот славонски корпус. Нејзините формации учествувале во борбите за [[Нашице]], [[Вировитица]], [[Копривница]] и други населени места, потиснувајќи ги германските и хрватските вооружени сили кон северозападна Хрватска и Словенија. === Завршните операции во Словенија === Во почетокот на мај 1945 година, Третата армија продолжила со настапувањето преку северна Хрватска кон словенечката граница. Нејзините единици дејствувале во содејство со бугарските сили и со другите југословенски армии, настојувајќи да го пресечат повлекувањето на германските и сојузничките формации кон [[Австрија]]. На 9 мај, единиците на 51. војводинска дивизија, заедно со делови на бугарската 12. дивизија, го зазеле [[Птуј]], а на 10 мај учествувале во ослободувањето на [[Марибор]]. По заземањето на овие градови, силите на Третата армија биле насочени кон затворање на патиштата што воделе кон југословенско-австриската граница.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.promacedonia.org/bvj/bvj_3.htm|title=Bugarska vojska u Jugoslaviji 1941–1945|last=Mitrovski|first=Boro|last2=Glišić|first2=Venceslav|last3=Ristovski|first3=Tomislav|pages=249–250|language=sr}}</ref> Во средината на мај, Третата армија учествувала во опколувањето на големи германски и колаборационистички формации кои се повлекувале кон Австрија. На подрачјето на [[Дравоград]], Словењ Градец и Полјана се воделе борби и по германската капитулација од 8 мај. Последните поголеми формации биле принудени да се предадат на 14 и 15 мај 1945 година, со што завршиле главните борбени операции на југословенскиот фронт.<ref name="Savic" /> == Заробеници и повоени настани == Во завршните операции во мај 1945 година, единиците на Третата армија заробиле голем број припадници на германските сили, вооружените формации на [[Независна Држава Хрватска]] и други воени формации кои се повлекувале кон Австрија. Дејствувањето на армијата било поврзано и со настаните по предавањето на силите кај [[Блајбург]]. Во поновата историографија е утврдена одговорност на припадници на Третата армија за масовните убиства на заробеници по репатрирањата од Австрија. Овие настани претставуваат дел од поширокиот бран на повоено насилство и репресија во Југославија.<ref>{{Наведено списание|last=Ferhadbegović|first=Sabina|date=28 January 2026|title=After Nuremberg: The Trial of Alexander Löhr and the Boundaries of Civilian Protection|url=https://doi.org/10.1080/14623528.2026.2621554|journal=Journal of Genocide Research|language=en|doi=10.1080/14623528.2026.2621554}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Pajović, Ljubivoje; Uzelac, Dušan; Dželebdžić, Milovan. ''Sremski front 1944–1945''. Beograd: Beogradski izdavačko-grafički zavod, 1979. * Savić, Sreta; Atanacković, Žarko. ''Treća armija''. Novi Sad, 1981. * ''Armije u strategijskoj koncepciji NOR i revolucije''. Beograd: Vojnoizdavački zavod, 1986. * ''Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda'', том V, книга 37. Beograd: Vojnoistorijski institut. * Ferhadbegović, Sabina. „After Nuremberg: The Trial of Alexander Löhr and the Boundaries of Civilian Protection“. ''Journal of Genocide Research'', 2026. == Надворешни врски == * [https://znaci.org/00001/58.htm ''Sremski front 1944–1945'' — дигитализирана книга] * [https://znaci.org/zb/4_5_37_1.pdf Документи за дејствувањето и формирањето на Третата армија, јануари 1945] * [https://znaci.org/00003/739.htm ''Armije u strategijskoj koncepciji NOR i revolucije''] {{Единици на НОВЈ}} [[Категорија:Народноослободителна војска на Југославија]] mnqcl7l0g4w2uvtta330x7dlxgby727 Категорија:Ракописи во Ватиканската библиотека 14 1406228 5648234 2026-10-20T12:19:03Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{Commons category|Vatican Library manuscripts}} [[Категорија:Ватиканска библиотека]] [[Категорија:Ракописи по збирка|Ватиканска библиотека]] {{CatAutoTOC}} 5648234 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Vatican Library manuscripts}} [[Категорија:Ватиканска библиотека]] [[Категорија:Ракописи по збирка|Ватиканска библиотека]] {{CatAutoTOC}} 1o5p0yjz2hycp7ctjnnx5zqqnn4mkxf Четврта југословенска армија 0 1406229 5648237 2026-10-20T12:26:43Z Buli 2648 Создадена страница со: '''Четвртата југословенска армија''' била воена формација на [[Југословенска армија|Југословенската армија]] (ЈА), формирана на [[2 март]] [[1945]] година, во завршната фаза на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Под команда на генерал-мајорот Пет... 5648237 wikitext text/x-wiki '''Четвртата југословенска армија''' била воена формација на [[Југословенска армија|Југословенската армија]] (ЈА), формирана на [[2 март]] [[1945]] година, во завршната фаза на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Под команда на генерал-мајорот [[Петар Драпшин]], армијата учествувала во завршните операции за ослободување на Југославија, дејствувајќи главно на северозападниот дел од југословенскиот фронт. Нејзините единици учествувале во заземањето на [[Лика]], [[Хрватско Приморје]], [[Горски Котар]], [[Истра]], [[Словенечко Приморје]] и [[Трст]], како и во завршните операции во [[Словенија]] и јужна [[Австрија]].<ref name="Torkar">{{Наведено списание|last=Torkar|first=Blaž|title=Zaključne operacije jugoslovanske 4. armade ter osvoboditev Slovenskega primorja in Trsta|journal=Studia Historica Slovenica|volume=16|issue=2|year=2016|pages=325–347|url=https://www.dlib.si/details/URN:NBN:SI:DOC-DD7CATS7|language=sl}}</ref> Четвртата армија имала значајна улога во поразот на германските сили на северниот јадрански брег и во [[Тршќанска операција|Тршќанската операција]] од април и мај 1945 година. Нејзиното навлегување во Трст, заедно со единиците на Деветтиот словенечки корпус, непосредно пред пристигнувањето на западните сојузници, довело до политички и воен спор околу контролата на градот и неговата околина. == Формирање и организација == Четвртата армија била формирана со наредба на врховниот командант на Југословенската армија, [[Јосип Броз Тито]], од 2 март 1945 година, во рамките на реорганизацијата на Народноослободителната војска на Југославија во редовна армија. Во дел од литературата како датум на формирањето се наведува 1 март, кога било донесено решението за нејзиното создавање.<ref name="Zbornik">{{Наведена книга|title=Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda|volume=XI|issue=4|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|pages=9–12|url=https://znaci.org/zb/4_11_4.htm|language=sh}}</ref><ref name="Stambolija">{{Наведено списание|last=Stambolija|first=Nebojša|title=General Pavle Jakšić – naučnik u uniformi|journal=Intelektualci i rat 1939.–1947.|year=2012|pages=229–237|url=https://openbooks.ffzg.unizg.hr/index.php/FFpress/catalog/download/99/168/7633?inline=1|language=sh}}</ref> Основата на новоформираната армија ја сочинувале единиците на [[Осми далматински корпус|Осмиот далматински корпус]] и [[Единаесетти југословенски корпус|Единаесеттиот корпус]], кои дотогаш дејствувале во составот на Народноослободителната војска на Хрватска. За командант бил назначен генерал-мајорот [[Петар Драпшин]], дотогашен командант на Осмиот далматински корпус, за политички комесар полковникот [[Бошко Шиљеговиќ]], а за началник на штабот генерал-мајорот [[Павле Јакшиќ]]. Седиштето на штабот на новата армија било во [[Книн]].<ref name="Stambolija"/> Четвртата армија била определена за дејствување на левото крило на југословенските сили, со задача да напредува преку Лика и Хрватското Приморје кон Риека, Истра и Трст. Нејзината цел била да ги разбие германските сили на северниот јадрански фронт, да го спречи нивното повлекување кон Италија и Австрија и да воспостави контрола над стратешки значајните пристаништа и комуникации во северозападниот дел на Јадранот.<ref name="Torkar"/> == Состав == При формирањето, основните борбени формации на Четвртата армија биле: * '''[[Осми далматински корпус]]''' — 9., 19., 20. и 26. далматинска дивизија; * '''[[Единаесетти југословенски корпус]]''' — 13. приморско-горанска, 35. личка и 43. истриска дивизија; * '''[[Седми словенечки корпус]]''' — 15. и 18. словенечка дивизија, првично предвидени за вклучување во армијата, но до крајот на април задржани под командата на Главниот штаб на Словенија. Во текот на април 1945 година под командата на Четвртата армија бил ставен и [[Деветти словенечки корпус]], составен од 30. и 31. словенечка дивизија. Во завршните операции ѝ биле придодадени [[Дваесет и деветта херцеговска дивизија|29. херцеговска дивизија]] и [[Четврти југословенски корпус|Четвртиот корпус]], во чиј состав се наоѓале 7. и 8. дивизија.<ref name="Stambolija"/><ref name="Torkar"/> Армијата располагала и со посебни артилериски, инженериски и други единици, меѓу кои Првата тенковска бригада, артилериска бригада, инженериска бригада, дополнителна бригада, моторизиран артилериски дивизион и единици за врски. Овие формации овозможувале изведување комбинирани пешадиски, оклопни и десантни операции, особено во сложените теренски услови на Лика, Горски Котар и Истра.<ref name="Zbornik"/> == Воени операции == === Личко-приморска операција === Првата голема офанзивна операција на Четвртата армија била [[Личко-приморска операција|Личко-приморската операција]], спроведена од 20 март до 15 април 1945 година. Нејзината цел била разбивање на германскиот Петнаесетти планински корпус и придружните сили на [[Независна Држава Хрватска]], кои ги држеле положбите во Лика и на приодите кон Хрватското Приморје.<ref name="Colic">{{Наведена книга|last=Colić|first=Mladenko|title=Pregled operacija na jugoslovenskom ratištu 1941–1945|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|year=1988|language=sh}}</ref> Операцијата започнала со напад на германските и хрватските гарнизони во источна Лика. Во првата фаза, единиците на армијата ги зазеле Доњи Лапац, Удбина и Кореница и учествувале во ослободувањето на [[Бихаќ]] на 28 март. Во борбите учествувале пешадиски единици, поддржани од артилеријата и тенковите на Првата тенковска бригада.<ref name="Zbornik"/> Во почетокот на април, армијата го продолжила напредувањето кон запад. На 4 април биле заземени [[Госпиќ]], Перушиќ, Лички Осик и Карлобаг, а на 6 април единиците на 7. и 19. дивизија ги зазеле [[Оточац]] и Бриње. Во следните денови бил ослободен и [[Сењ]], со што биле пробиени главните германски одбранбени позиции во Лика.<ref name="Zbornik"/> До средината на април, Четвртата армија го завршила пробивот низ Лика и го продолжила напредувањето во правец на Горски Котар и Риека. Со тоа бил отворен северниот приморски правец за понатамошните операции кон Истра и Словенија. === Риечка операција === [[Риечка операција|Риечката операција]] започнала во втората половина на април 1945 година, кога единиците на Четвртата армија пристапиле кон напад на германските положби во поширокиот реон на [[Риека]]. Германската одбрана била организирана долж реката Рјечина, во планинскиот предел северно од градот и на утврдената линија што се протегала кон планината Снежник.<ref name="Istra">{{Наведена енциклопедија|title=Riječko-tršćanska operacija IV. armije|encyclopedia=Istarska enciklopedija|publisher=Leksikografski zavod Miroslav Krleža|url=https://istra.lzmk.hr/clanak/2355|language=hr}}</ref> Германските сили, предводени од Деведесет и седмиот армиски корпус, пружале силен отпор со цел да обезбедат повлекување на германските формации од северниот Јадран. Бидејќи непосредните напади не овозможиле брз пробив, командантот Петар Драпшин наредил обиколни маневри преку планинскиот предел северно од Риека и десантни операции на кварнерските острови. Во текот на април единиците на армијата ги зазеле [[Крк]], [[Црес]] и [[Лошињ]], како и други острови и крајбрежни населени места. Десантните единици потоа навлегле во Истра, со што ја загрозиле германската одбрана од заднината. Истовремено, други формации го заобиколувале германскиот фронт преку Снежник и навлегувале кон [[Илирска Бистрица]].<ref name="Istra"/> На [[3 мај]] 1945 година, по повеќедневни борби, единиците на Четвртата армија ја зазеле Риека. Германскиот 97. армиски корпус бил опколен во реонот на Илирска Бистрица и, по продолжувањето на борбите, капитулирал на 7 мај. Со неговиот пораз престанал организираниот германски отпор во поголемиот дел од северното Хрватско Приморје.<ref name="Stambolija"/><ref name="Istra"/> === Тршќанска операција === Во последните денови на април 1945 година, додека дел од силите сѐ уште биле ангажирани во борбите за Риека, Четвртата армија започнала нова офанзива насочена кон [[Трст]], [[Горица]] и долината на реката [[Соча]]. Операцијата имала воено и политичко значење, бидејќи овие територии, кои пред Втората светска војна припаѓале на Италија, биле предмет на југословенски територијални претензии.<ref name="Torkar"/> Главните сили на армијата настапувале во два правци. Една група напредувала преку Илирска Бистрица и Дивача кон Трст, додека друга навлегувала во Истра и оттаму се движела кон градот. Истовремено, единиците на Деветтиот словенечки корпус напредувале од подрачјето на Трновската Шума и Крас кон Горица, Монфалконе и Трст.<ref name="Istra"/> На 30 април југословенските сили пристигнале до пошироката околина на Трст, каде што започнале борби против германските гарнизони. На [[1 мај]] 1945 година, единиците на Четвртата армија и Деветтиот корпус навлегле во градот, каде што дејствувале и месните антифашистички организации. Германските сили продолжиле да даваат отпор на одделни утврдени положби.<ref name="Torkar"/> На 2 мај во Трст пристигнале единиците на британската [[Осма армија (Обединето Кралство)|Осма армија]], предводени од [[Втора новозеландска дивизија|Втората новозеландска дивизија]] под команда на генерал [[Бернард Фрејберг]]. Дел од преостанатите германски сили им се предале на новозеландските единици, додека борбите на одделни положби завршиле до 3 мај.<ref name="NZ">{{Наведена мрежна страница|title=Faenza, Trieste and home|url=https://nzhistory.govt.nz/war/the-italian-campaign/faenza-trieste|publisher=New Zealand Ministry for Culture and Heritage|language=en}}</ref> Со заземањето на Трст, Горица, Монфалконе и поголемиот дел од Истра, Четвртата армија ги постигнала главните цели на својата офанзива. Сепак, присуството на југословенските и англоамериканските сили во Трст довело до судир на политичките интереси околу повоената припадност на градот. === Завршни операции во Словенија и Австрија === По пробивот на германската одбрана во Риека и Трст, одделни единици на Четвртата армија продолжиле да напредуваат кон внатрешноста на Словенија и јужна Австрија. Дел од нив учествувале во операциите во правец на [[Постојна]] и [[Љубљана]], додека моторизираните формации напредувале преку северозападна Словенија кон [[Корушка (Австрија)|Корушка]]. Во текот на мај 1945 година, единици на армијата стигнале до [[Целовец]] и околните подрачја, каде што воспоставиле контакт со сојузничките сили. Со капитулацијата на преостанатите германски формации, борбените задачи на Четвртата армија во Втората светска војна биле завршени.<ref name="Torkar"/><ref name="Stambolija"/> == Повоени последици == Заземањето на Трст и поголемиот дел од Истра од страна на Четвртата армија било поврзано со прашањето за повоената граница меѓу Југославија и Италија. Југословенското раководство настојувало да воспостави контрола врз териториите што ги барало да бидат приклучени кон Југославија, додека западните сојузници сметале дека нивниот конечен статус треба да се реши со мировен договор. По заземањето на Трст, југословенските власти воспоставиле воена и цивилна управа. Во овој период биле спроведени масовни апсења, депортации и вонсудски убиства на лица осомничени за фашистичка или колаборационистичка активност, како и на вистински и претпоставени противници на новата југословенска власт. Овие настани се разгледуваат во историографијата како дел од пошироките [[Масакри во фојбите|масакри во фојбите]] и повоената политичка репресија во Јулиска Краина.<ref>{{Наведена енциклопедија|title=Foibe|encyclopedia=Dizionario di Storia|publisher=Istituto dell'Enciclopedia Italiana|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/foibe_(Dizionario-di-Storia)/|language=it}}</ref> Со [[Белградски договор (1945)|Белградскиот договор]] од 9 јуни 1945 година било договорено воспоставување привремена линија на разграничување меѓу југословенската и англоамериканската окупациска зона, позната како [[Морганова линија]]. Југословенските сили се повлекле од Трст на 12 јуни, по што градот преминал под англоамериканска воена управа.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Agreement for the Provisional Administration of Venezia Giulia, June 9, 1945|url=https://avalon.law.yale.edu/wwii/venezia.asp|publisher=Yale Law School, Avalon Project|language=en}}</ref> Конечната територијална поделба била утврдена во следните години, со мировниот договор со Италија од 1947 година и подоцнежните меѓународни договори. == Литература == * Colić, Mladenko. ''Pregled operacija na jugoslovenskom ratištu 1941–1945''. Beograd: Vojnoistorijski institut, 1988. * Jakšić, Pavle. ''Nad uspomenama'', книга I. Beograd: Rad, 1990. * ''Oslobodilački pohod na Trst Četvrte jugoslovenske armije''. Beograd, 1952. * Stambolija, Nebojša. „General Pavle Jakšić – naučnik u uniformi“. ''Intelektualci i rat 1939.–1947'', 2012, стр. 229–237. * Torkar, Blaž. „Zaključne operacije jugoslovanske 4. armade ter osvoboditev Slovenskega primorja in Trsta“. ''Studia Historica Slovenica'', 16 (2), 2016, стр. 325–347. * ''Vojna enciklopedija'', книга 2. Beograd, 1959, стр. 325–326. * ''Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda'', том XI, книга 4: ''Završne operacije za oslobođenje Jugoslavije: Dokumenti Četvrte armije (1. mart – 15. maj 1945)''. Beograd: Vojnoistorijski institut. == Надворешни врски == * [https://znaci.org/zb/4_11_4.htm Документи на Четвртата југословенска армија, март–мај 1945] * [https://istra.lzmk.hr/clanak/2355 Риечко-тршќанската операција на Четвртата армија — Истарска енциклопедија] * [https://www.dlib.si/details/URN:NBN:SI:DOC-DD7CATS7 Заклучните операции на Четвртата југословенска армија — научен труд на Блаж Торкар] [[Категорија:Народноослободителна војна во Југославија]] [[Категорија:Воени единици во Втората светска војна]] 0ybjn1fe6b003lyk09n1reiiyu01c9r 5648238 5648237 2026-10-20T12:27:26Z Buli 2648 /* Повоени последици */ 5648238 wikitext text/x-wiki '''Четвртата југословенска армија''' била воена формација на [[Југословенска армија|Југословенската армија]] (ЈА), формирана на [[2 март]] [[1945]] година, во завршната фаза на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Под команда на генерал-мајорот [[Петар Драпшин]], армијата учествувала во завршните операции за ослободување на Југославија, дејствувајќи главно на северозападниот дел од југословенскиот фронт. Нејзините единици учествувале во заземањето на [[Лика]], [[Хрватско Приморје]], [[Горски Котар]], [[Истра]], [[Словенечко Приморје]] и [[Трст]], како и во завршните операции во [[Словенија]] и јужна [[Австрија]].<ref name="Torkar">{{Наведено списание|last=Torkar|first=Blaž|title=Zaključne operacije jugoslovanske 4. armade ter osvoboditev Slovenskega primorja in Trsta|journal=Studia Historica Slovenica|volume=16|issue=2|year=2016|pages=325–347|url=https://www.dlib.si/details/URN:NBN:SI:DOC-DD7CATS7|language=sl}}</ref> Четвртата армија имала значајна улога во поразот на германските сили на северниот јадрански брег и во [[Тршќанска операција|Тршќанската операција]] од април и мај 1945 година. Нејзиното навлегување во Трст, заедно со единиците на Деветтиот словенечки корпус, непосредно пред пристигнувањето на западните сојузници, довело до политички и воен спор околу контролата на градот и неговата околина. == Формирање и организација == Четвртата армија била формирана со наредба на врховниот командант на Југословенската армија, [[Јосип Броз Тито]], од 2 март 1945 година, во рамките на реорганизацијата на Народноослободителната војска на Југославија во редовна армија. Во дел од литературата како датум на формирањето се наведува 1 март, кога било донесено решението за нејзиното создавање.<ref name="Zbornik">{{Наведена книга|title=Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda|volume=XI|issue=4|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|pages=9–12|url=https://znaci.org/zb/4_11_4.htm|language=sh}}</ref><ref name="Stambolija">{{Наведено списание|last=Stambolija|first=Nebojša|title=General Pavle Jakšić – naučnik u uniformi|journal=Intelektualci i rat 1939.–1947.|year=2012|pages=229–237|url=https://openbooks.ffzg.unizg.hr/index.php/FFpress/catalog/download/99/168/7633?inline=1|language=sh}}</ref> Основата на новоформираната армија ја сочинувале единиците на [[Осми далматински корпус|Осмиот далматински корпус]] и [[Единаесетти југословенски корпус|Единаесеттиот корпус]], кои дотогаш дејствувале во составот на Народноослободителната војска на Хрватска. За командант бил назначен генерал-мајорот [[Петар Драпшин]], дотогашен командант на Осмиот далматински корпус, за политички комесар полковникот [[Бошко Шиљеговиќ]], а за началник на штабот генерал-мајорот [[Павле Јакшиќ]]. Седиштето на штабот на новата армија било во [[Книн]].<ref name="Stambolija"/> Четвртата армија била определена за дејствување на левото крило на југословенските сили, со задача да напредува преку Лика и Хрватското Приморје кон Риека, Истра и Трст. Нејзината цел била да ги разбие германските сили на северниот јадрански фронт, да го спречи нивното повлекување кон Италија и Австрија и да воспостави контрола над стратешки значајните пристаништа и комуникации во северозападниот дел на Јадранот.<ref name="Torkar"/> == Состав == При формирањето, основните борбени формации на Четвртата армија биле: * '''[[Осми далматински корпус]]''' — 9., 19., 20. и 26. далматинска дивизија; * '''[[Единаесетти југословенски корпус]]''' — 13. приморско-горанска, 35. личка и 43. истриска дивизија; * '''[[Седми словенечки корпус]]''' — 15. и 18. словенечка дивизија, првично предвидени за вклучување во армијата, но до крајот на април задржани под командата на Главниот штаб на Словенија. Во текот на април 1945 година под командата на Четвртата армија бил ставен и [[Деветти словенечки корпус]], составен од 30. и 31. словенечка дивизија. Во завршните операции ѝ биле придодадени [[Дваесет и деветта херцеговска дивизија|29. херцеговска дивизија]] и [[Четврти југословенски корпус|Четвртиот корпус]], во чиј состав се наоѓале 7. и 8. дивизија.<ref name="Stambolija"/><ref name="Torkar"/> Армијата располагала и со посебни артилериски, инженериски и други единици, меѓу кои Првата тенковска бригада, артилериска бригада, инженериска бригада, дополнителна бригада, моторизиран артилериски дивизион и единици за врски. Овие формации овозможувале изведување комбинирани пешадиски, оклопни и десантни операции, особено во сложените теренски услови на Лика, Горски Котар и Истра.<ref name="Zbornik"/> == Воени операции == === Личко-приморска операција === Првата голема офанзивна операција на Четвртата армија била [[Личко-приморска операција|Личко-приморската операција]], спроведена од 20 март до 15 април 1945 година. Нејзината цел била разбивање на германскиот Петнаесетти планински корпус и придружните сили на [[Независна Држава Хрватска]], кои ги држеле положбите во Лика и на приодите кон Хрватското Приморје.<ref name="Colic">{{Наведена книга|last=Colić|first=Mladenko|title=Pregled operacija na jugoslovenskom ratištu 1941–1945|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|year=1988|language=sh}}</ref> Операцијата започнала со напад на германските и хрватските гарнизони во источна Лика. Во првата фаза, единиците на армијата ги зазеле Доњи Лапац, Удбина и Кореница и учествувале во ослободувањето на [[Бихаќ]] на 28 март. Во борбите учествувале пешадиски единици, поддржани од артилеријата и тенковите на Првата тенковска бригада.<ref name="Zbornik"/> Во почетокот на април, армијата го продолжила напредувањето кон запад. На 4 април биле заземени [[Госпиќ]], Перушиќ, Лички Осик и Карлобаг, а на 6 април единиците на 7. и 19. дивизија ги зазеле [[Оточац]] и Бриње. Во следните денови бил ослободен и [[Сењ]], со што биле пробиени главните германски одбранбени позиции во Лика.<ref name="Zbornik"/> До средината на април, Четвртата армија го завршила пробивот низ Лика и го продолжила напредувањето во правец на Горски Котар и Риека. Со тоа бил отворен северниот приморски правец за понатамошните операции кон Истра и Словенија. === Риечка операција === [[Риечка операција|Риечката операција]] започнала во втората половина на април 1945 година, кога единиците на Четвртата армија пристапиле кон напад на германските положби во поширокиот реон на [[Риека]]. Германската одбрана била организирана долж реката Рјечина, во планинскиот предел северно од градот и на утврдената линија што се протегала кон планината Снежник.<ref name="Istra">{{Наведена енциклопедија|title=Riječko-tršćanska operacija IV. armije|encyclopedia=Istarska enciklopedija|publisher=Leksikografski zavod Miroslav Krleža|url=https://istra.lzmk.hr/clanak/2355|language=hr}}</ref> Германските сили, предводени од Деведесет и седмиот армиски корпус, пружале силен отпор со цел да обезбедат повлекување на германските формации од северниот Јадран. Бидејќи непосредните напади не овозможиле брз пробив, командантот Петар Драпшин наредил обиколни маневри преку планинскиот предел северно од Риека и десантни операции на кварнерските острови. Во текот на април единиците на армијата ги зазеле [[Крк]], [[Црес]] и [[Лошињ]], како и други острови и крајбрежни населени места. Десантните единици потоа навлегле во Истра, со што ја загрозиле германската одбрана од заднината. Истовремено, други формации го заобиколувале германскиот фронт преку Снежник и навлегувале кон [[Илирска Бистрица]].<ref name="Istra"/> На [[3 мај]] 1945 година, по повеќедневни борби, единиците на Четвртата армија ја зазеле Риека. Германскиот 97. армиски корпус бил опколен во реонот на Илирска Бистрица и, по продолжувањето на борбите, капитулирал на 7 мај. Со неговиот пораз престанал организираниот германски отпор во поголемиот дел од северното Хрватско Приморје.<ref name="Stambolija"/><ref name="Istra"/> === Тршќанска операција === Во последните денови на април 1945 година, додека дел од силите сѐ уште биле ангажирани во борбите за Риека, Четвртата армија започнала нова офанзива насочена кон [[Трст]], [[Горица]] и долината на реката [[Соча]]. Операцијата имала воено и политичко значење, бидејќи овие територии, кои пред Втората светска војна припаѓале на Италија, биле предмет на југословенски територијални претензии.<ref name="Torkar"/> Главните сили на армијата настапувале во два правци. Една група напредувала преку Илирска Бистрица и Дивача кон Трст, додека друга навлегувала во Истра и оттаму се движела кон градот. Истовремено, единиците на Деветтиот словенечки корпус напредувале од подрачјето на Трновската Шума и Крас кон Горица, Монфалконе и Трст.<ref name="Istra"/> На 30 април југословенските сили пристигнале до пошироката околина на Трст, каде што започнале борби против германските гарнизони. На [[1 мај]] 1945 година, единиците на Четвртата армија и Деветтиот корпус навлегле во градот, каде што дејствувале и месните антифашистички организации. Германските сили продолжиле да даваат отпор на одделни утврдени положби.<ref name="Torkar"/> На 2 мај во Трст пристигнале единиците на британската [[Осма армија (Обединето Кралство)|Осма армија]], предводени од [[Втора новозеландска дивизија|Втората новозеландска дивизија]] под команда на генерал [[Бернард Фрејберг]]. Дел од преостанатите германски сили им се предале на новозеландските единици, додека борбите на одделни положби завршиле до 3 мај.<ref name="NZ">{{Наведена мрежна страница|title=Faenza, Trieste and home|url=https://nzhistory.govt.nz/war/the-italian-campaign/faenza-trieste|publisher=New Zealand Ministry for Culture and Heritage|language=en}}</ref> Со заземањето на Трст, Горица, Монфалконе и поголемиот дел од Истра, Четвртата армија ги постигнала главните цели на својата офанзива. Сепак, присуството на југословенските и англоамериканските сили во Трст довело до судир на политичките интереси околу повоената припадност на градот. === Завршни операции во Словенија и Австрија === По пробивот на германската одбрана во Риека и Трст, одделни единици на Четвртата армија продолжиле да напредуваат кон внатрешноста на Словенија и јужна Австрија. Дел од нив учествувале во операциите во правец на [[Постојна]] и [[Љубљана]], додека моторизираните формации напредувале преку северозападна Словенија кон [[Корушка (Австрија)|Корушка]]. Во текот на мај 1945 година, единици на армијата стигнале до [[Целовец]] и околните подрачја, каде што воспоставиле контакт со сојузничките сили. Со капитулацијата на преостанатите германски формации, борбените задачи на Четвртата армија во Втората светска војна биле завршени.<ref name="Torkar"/><ref name="Stambolija"/> == Повоени последици == Заземањето на Трст и поголемиот дел од Истра од страна на Четвртата армија било поврзано со прашањето за повоената граница меѓу Југославија и Италија. Југословенското раководство настојувало да воспостави контрола врз териториите што ги барало да бидат приклучени кон Југославија, додека западните сојузници сметале дека нивниот конечен статус треба да се реши со мировен договор. По заземањето на Трст, југословенските власти воспоставиле воена и цивилна управа. Во овој период биле спроведени масовни апсења, депортации и вонсудски убиства на лица осомничени за фашистичка или колаборационистичка активност, како и на вистински и претпоставени противници на новата југословенска власт. Овие настани се разгледуваат во историографијата како дел од пошироките [[Масакри во фојбите|масакри во фојбите]] и повоената политичка репресија во Јулиска Краина.<ref>{{Наведена енциклопедија|title=Foibe|encyclopedia=Dizionario di Storia|publisher=Istituto dell'Enciclopedia Italiana|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/foibe_(Dizionario-di-Storia)/|language=it}}</ref> Со [[Белградски договор (1945)|Белградскиот договор]] од 9 јуни 1945 година било договорено воспоставување привремена линија на разграничување меѓу југословенската и англоамериканската окупациска зона, позната како [[Морганова линија]]. Југословенските сили се повлекле од Трст на 12 јуни, по што градот преминал под англоамериканска воена управа.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Agreement for the Provisional Administration of Venezia Giulia, June 9, 1945|url=https://avalon.law.yale.edu/wwii/venezia.asp|publisher=Yale Law School, Avalon Project|language=en}}</ref> Конечната територијална поделба била утврдена во следните години, со мировниот договор со Италија од 1947 година и подоцнежните меѓународни договори. == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Colić, Mladenko. ''Pregled operacija na jugoslovenskom ratištu 1941–1945''. Beograd: Vojnoistorijski institut, 1988. * Jakšić, Pavle. ''Nad uspomenama'', книга I. Beograd: Rad, 1990. * ''Oslobodilački pohod na Trst Četvrte jugoslovenske armije''. Beograd, 1952. * Stambolija, Nebojša. „General Pavle Jakšić – naučnik u uniformi“. ''Intelektualci i rat 1939.–1947'', 2012, стр. 229–237. * Torkar, Blaž. „Zaključne operacije jugoslovanske 4. armade ter osvoboditev Slovenskega primorja in Trsta“. ''Studia Historica Slovenica'', 16 (2), 2016, стр. 325–347. * ''Vojna enciklopedija'', книга 2. Beograd, 1959, стр. 325–326. * ''Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda'', том XI, книга 4: ''Završne operacije za oslobođenje Jugoslavije: Dokumenti Četvrte armije (1. mart – 15. maj 1945)''. Beograd: Vojnoistorijski institut. == Надворешни врски == * [https://znaci.org/zb/4_11_4.htm Документи на Четвртата југословенска армија, март–мај 1945] * [https://istra.lzmk.hr/clanak/2355 Риечко-тршќанската операција на Четвртата армија — Истарска енциклопедија] * [https://www.dlib.si/details/URN:NBN:SI:DOC-DD7CATS7 Заклучните операции на Четвртата југословенска армија — научен труд на Блаж Торкар] [[Категорија:Народноослободителна војна во Југославија]] [[Категорија:Воени единици во Втората светска војна]] k0mz4zwkuuc63d7uifh733xe1a5f81n 5648239 5648238 2026-10-20T12:29:24Z Buli 2648 /* Надворешни врски */ 5648239 wikitext text/x-wiki '''Четвртата југословенска армија''' била воена формација на [[Југословенска армија|Југословенската армија]] (ЈА), формирана на [[2 март]] [[1945]] година, во завршната фаза на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Под команда на генерал-мајорот [[Петар Драпшин]], армијата учествувала во завршните операции за ослободување на Југославија, дејствувајќи главно на северозападниот дел од југословенскиот фронт. Нејзините единици учествувале во заземањето на [[Лика]], [[Хрватско Приморје]], [[Горски Котар]], [[Истра]], [[Словенечко Приморје]] и [[Трст]], како и во завршните операции во [[Словенија]] и јужна [[Австрија]].<ref name="Torkar">{{Наведено списание|last=Torkar|first=Blaž|title=Zaključne operacije jugoslovanske 4. armade ter osvoboditev Slovenskega primorja in Trsta|journal=Studia Historica Slovenica|volume=16|issue=2|year=2016|pages=325–347|url=https://www.dlib.si/details/URN:NBN:SI:DOC-DD7CATS7|language=sl}}</ref> Четвртата армија имала значајна улога во поразот на германските сили на северниот јадрански брег и во [[Тршќанска операција|Тршќанската операција]] од април и мај 1945 година. Нејзиното навлегување во Трст, заедно со единиците на Деветтиот словенечки корпус, непосредно пред пристигнувањето на западните сојузници, довело до политички и воен спор околу контролата на градот и неговата околина. == Формирање и организација == Четвртата армија била формирана со наредба на врховниот командант на Југословенската армија, [[Јосип Броз Тито]], од 2 март 1945 година, во рамките на реорганизацијата на Народноослободителната војска на Југославија во редовна армија. Во дел од литературата како датум на формирањето се наведува 1 март, кога било донесено решението за нејзиното создавање.<ref name="Zbornik">{{Наведена книга|title=Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda|volume=XI|issue=4|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|pages=9–12|url=https://znaci.org/zb/4_11_4.htm|language=sh}}</ref><ref name="Stambolija">{{Наведено списание|last=Stambolija|first=Nebojša|title=General Pavle Jakšić – naučnik u uniformi|journal=Intelektualci i rat 1939.–1947.|year=2012|pages=229–237|url=https://openbooks.ffzg.unizg.hr/index.php/FFpress/catalog/download/99/168/7633?inline=1|language=sh}}</ref> Основата на новоформираната армија ја сочинувале единиците на [[Осми далматински корпус|Осмиот далматински корпус]] и [[Единаесетти југословенски корпус|Единаесеттиот корпус]], кои дотогаш дејствувале во составот на Народноослободителната војска на Хрватска. За командант бил назначен генерал-мајорот [[Петар Драпшин]], дотогашен командант на Осмиот далматински корпус, за политички комесар полковникот [[Бошко Шиљеговиќ]], а за началник на штабот генерал-мајорот [[Павле Јакшиќ]]. Седиштето на штабот на новата армија било во [[Книн]].<ref name="Stambolija"/> Четвртата армија била определена за дејствување на левото крило на југословенските сили, со задача да напредува преку Лика и Хрватското Приморје кон Риека, Истра и Трст. Нејзината цел била да ги разбие германските сили на северниот јадрански фронт, да го спречи нивното повлекување кон Италија и Австрија и да воспостави контрола над стратешки значајните пристаништа и комуникации во северозападниот дел на Јадранот.<ref name="Torkar"/> == Состав == При формирањето, основните борбени формации на Четвртата армија биле: * '''[[Осми далматински корпус]]''' — 9., 19., 20. и 26. далматинска дивизија; * '''[[Единаесетти југословенски корпус]]''' — 13. приморско-горанска, 35. личка и 43. истриска дивизија; * '''[[Седми словенечки корпус]]''' — 15. и 18. словенечка дивизија, првично предвидени за вклучување во армијата, но до крајот на април задржани под командата на Главниот штаб на Словенија. Во текот на април 1945 година под командата на Четвртата армија бил ставен и [[Деветти словенечки корпус]], составен од 30. и 31. словенечка дивизија. Во завршните операции ѝ биле придодадени [[Дваесет и деветта херцеговска дивизија|29. херцеговска дивизија]] и [[Четврти југословенски корпус|Четвртиот корпус]], во чиј состав се наоѓале 7. и 8. дивизија.<ref name="Stambolija"/><ref name="Torkar"/> Армијата располагала и со посебни артилериски, инженериски и други единици, меѓу кои Првата тенковска бригада, артилериска бригада, инженериска бригада, дополнителна бригада, моторизиран артилериски дивизион и единици за врски. Овие формации овозможувале изведување комбинирани пешадиски, оклопни и десантни операции, особено во сложените теренски услови на Лика, Горски Котар и Истра.<ref name="Zbornik"/> == Воени операции == === Личко-приморска операција === Првата голема офанзивна операција на Четвртата армија била [[Личко-приморска операција|Личко-приморската операција]], спроведена од 20 март до 15 април 1945 година. Нејзината цел била разбивање на германскиот Петнаесетти планински корпус и придружните сили на [[Независна Држава Хрватска]], кои ги држеле положбите во Лика и на приодите кон Хрватското Приморје.<ref name="Colic">{{Наведена книга|last=Colić|first=Mladenko|title=Pregled operacija na jugoslovenskom ratištu 1941–1945|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|year=1988|language=sh}}</ref> Операцијата започнала со напад на германските и хрватските гарнизони во источна Лика. Во првата фаза, единиците на армијата ги зазеле Доњи Лапац, Удбина и Кореница и учествувале во ослободувањето на [[Бихаќ]] на 28 март. Во борбите учествувале пешадиски единици, поддржани од артилеријата и тенковите на Првата тенковска бригада.<ref name="Zbornik"/> Во почетокот на април, армијата го продолжила напредувањето кон запад. На 4 април биле заземени [[Госпиќ]], Перушиќ, Лички Осик и Карлобаг, а на 6 април единиците на 7. и 19. дивизија ги зазеле [[Оточац]] и Бриње. Во следните денови бил ослободен и [[Сењ]], со што биле пробиени главните германски одбранбени позиции во Лика.<ref name="Zbornik"/> До средината на април, Четвртата армија го завршила пробивот низ Лика и го продолжила напредувањето во правец на Горски Котар и Риека. Со тоа бил отворен северниот приморски правец за понатамошните операции кон Истра и Словенија. === Риечка операција === [[Риечка операција|Риечката операција]] започнала во втората половина на април 1945 година, кога единиците на Четвртата армија пристапиле кон напад на германските положби во поширокиот реон на [[Риека]]. Германската одбрана била организирана долж реката Рјечина, во планинскиот предел северно од градот и на утврдената линија што се протегала кон планината Снежник.<ref name="Istra">{{Наведена енциклопедија|title=Riječko-tršćanska operacija IV. armije|encyclopedia=Istarska enciklopedija|publisher=Leksikografski zavod Miroslav Krleža|url=https://istra.lzmk.hr/clanak/2355|language=hr}}</ref> Германските сили, предводени од Деведесет и седмиот армиски корпус, пружале силен отпор со цел да обезбедат повлекување на германските формации од северниот Јадран. Бидејќи непосредните напади не овозможиле брз пробив, командантот Петар Драпшин наредил обиколни маневри преку планинскиот предел северно од Риека и десантни операции на кварнерските острови. Во текот на април единиците на армијата ги зазеле [[Крк]], [[Црес]] и [[Лошињ]], како и други острови и крајбрежни населени места. Десантните единици потоа навлегле во Истра, со што ја загрозиле германската одбрана од заднината. Истовремено, други формации го заобиколувале германскиот фронт преку Снежник и навлегувале кон [[Илирска Бистрица]].<ref name="Istra"/> На [[3 мај]] 1945 година, по повеќедневни борби, единиците на Четвртата армија ја зазеле Риека. Германскиот 97. армиски корпус бил опколен во реонот на Илирска Бистрица и, по продолжувањето на борбите, капитулирал на 7 мај. Со неговиот пораз престанал организираниот германски отпор во поголемиот дел од северното Хрватско Приморје.<ref name="Stambolija"/><ref name="Istra"/> === Тршќанска операција === Во последните денови на април 1945 година, додека дел од силите сѐ уште биле ангажирани во борбите за Риека, Четвртата армија започнала нова офанзива насочена кон [[Трст]], [[Горица]] и долината на реката [[Соча]]. Операцијата имала воено и политичко значење, бидејќи овие територии, кои пред Втората светска војна припаѓале на Италија, биле предмет на југословенски територијални претензии.<ref name="Torkar"/> Главните сили на армијата настапувале во два правци. Една група напредувала преку Илирска Бистрица и Дивача кон Трст, додека друга навлегувала во Истра и оттаму се движела кон градот. Истовремено, единиците на Деветтиот словенечки корпус напредувале од подрачјето на Трновската Шума и Крас кон Горица, Монфалконе и Трст.<ref name="Istra"/> На 30 април југословенските сили пристигнале до пошироката околина на Трст, каде што започнале борби против германските гарнизони. На [[1 мај]] 1945 година, единиците на Четвртата армија и Деветтиот корпус навлегле во градот, каде што дејствувале и месните антифашистички организации. Германските сили продолжиле да даваат отпор на одделни утврдени положби.<ref name="Torkar"/> На 2 мај во Трст пристигнале единиците на британската [[Осма армија (Обединето Кралство)|Осма армија]], предводени од [[Втора новозеландска дивизија|Втората новозеландска дивизија]] под команда на генерал [[Бернард Фрејберг]]. Дел од преостанатите германски сили им се предале на новозеландските единици, додека борбите на одделни положби завршиле до 3 мај.<ref name="NZ">{{Наведена мрежна страница|title=Faenza, Trieste and home|url=https://nzhistory.govt.nz/war/the-italian-campaign/faenza-trieste|publisher=New Zealand Ministry for Culture and Heritage|language=en}}</ref> Со заземањето на Трст, Горица, Монфалконе и поголемиот дел од Истра, Четвртата армија ги постигнала главните цели на својата офанзива. Сепак, присуството на југословенските и англоамериканските сили во Трст довело до судир на политичките интереси околу повоената припадност на градот. === Завршни операции во Словенија и Австрија === По пробивот на германската одбрана во Риека и Трст, одделни единици на Четвртата армија продолжиле да напредуваат кон внатрешноста на Словенија и јужна Австрија. Дел од нив учествувале во операциите во правец на [[Постојна]] и [[Љубљана]], додека моторизираните формации напредувале преку северозападна Словенија кон [[Корушка (Австрија)|Корушка]]. Во текот на мај 1945 година, единици на армијата стигнале до [[Целовец]] и околните подрачја, каде што воспоставиле контакт со сојузничките сили. Со капитулацијата на преостанатите германски формации, борбените задачи на Четвртата армија во Втората светска војна биле завршени.<ref name="Torkar"/><ref name="Stambolija"/> == Повоени последици == Заземањето на Трст и поголемиот дел од Истра од страна на Четвртата армија било поврзано со прашањето за повоената граница меѓу Југославија и Италија. Југословенското раководство настојувало да воспостави контрола врз териториите што ги барало да бидат приклучени кон Југославија, додека западните сојузници сметале дека нивниот конечен статус треба да се реши со мировен договор. По заземањето на Трст, југословенските власти воспоставиле воена и цивилна управа. Во овој период биле спроведени масовни апсења, депортации и вонсудски убиства на лица осомничени за фашистичка или колаборационистичка активност, како и на вистински и претпоставени противници на новата југословенска власт. Овие настани се разгледуваат во историографијата како дел од пошироките [[Масакри во фојбите|масакри во фојбите]] и повоената политичка репресија во Јулиска Краина.<ref>{{Наведена енциклопедија|title=Foibe|encyclopedia=Dizionario di Storia|publisher=Istituto dell'Enciclopedia Italiana|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/foibe_(Dizionario-di-Storia)/|language=it}}</ref> Со [[Белградски договор (1945)|Белградскиот договор]] од 9 јуни 1945 година било договорено воспоставување привремена линија на разграничување меѓу југословенската и англоамериканската окупациска зона, позната како [[Морганова линија]]. Југословенските сили се повлекле од Трст на 12 јуни, по што градот преминал под англоамериканска воена управа.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Agreement for the Provisional Administration of Venezia Giulia, June 9, 1945|url=https://avalon.law.yale.edu/wwii/venezia.asp|publisher=Yale Law School, Avalon Project|language=en}}</ref> Конечната територијална поделба била утврдена во следните години, со мировниот договор со Италија од 1947 година и подоцнежните меѓународни договори. == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Colić, Mladenko. ''Pregled operacija na jugoslovenskom ratištu 1941–1945''. Beograd: Vojnoistorijski institut, 1988. * Jakšić, Pavle. ''Nad uspomenama'', книга I. Beograd: Rad, 1990. * ''Oslobodilački pohod na Trst Četvrte jugoslovenske armije''. Beograd, 1952. * Stambolija, Nebojša. „General Pavle Jakšić – naučnik u uniformi“. ''Intelektualci i rat 1939.–1947'', 2012, стр. 229–237. * Torkar, Blaž. „Zaključne operacije jugoslovanske 4. armade ter osvoboditev Slovenskega primorja in Trsta“. ''Studia Historica Slovenica'', 16 (2), 2016, стр. 325–347. * ''Vojna enciklopedija'', книга 2. Beograd, 1959, стр. 325–326. * ''Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda'', том XI, книга 4: ''Završne operacije za oslobođenje Jugoslavije: Dokumenti Četvrte armije (1. mart – 15. maj 1945)''. Beograd: Vojnoistorijski institut. == Надворешни врски == * [https://znaci.org/zb/4_11_4.htm Документи на Четвртата југословенска армија, март–мај 1945] * [https://istra.lzmk.hr/clanak/2355 Риечко-тршќанската операција на Четвртата армија — Истарска енциклопедија] * [https://www.dlib.si/details/URN:NBN:SI:DOC-DD7CATS7 Заклучните операции на Четвртата југословенска армија — научен труд на Блаж Торкар] {{Единици на НОВЈ}} [[Категорија:Народноослободителна војна во Југославија]] [[Категорија:Воени единици во Втората светска војна]] rugev3to5kjd4au9s1igojo01r04j1l 5648240 5648239 2026-10-20T12:32:24Z Buli 2648 5648240 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit | unit_name = Четврта југословенска армија | native_name = Četvrta jugoslovenska armija | image = Komandant 4. armije Petar Drapšin raportira Edvardu Kardelju i dr Ivanu Ribaru da je Primorska s Trstom oslobođena. Kod Ilirske Bistrice, prvih dana maja 1945.jpg | image_size = 250px | caption = Командантот [[Петар Драпшин]] поднесува извештај за ослободувањето на Трст, мај 1945 г. | dates = од [[2 март]] [[1945]] г. | country = [[Демократска Федеративна Југославија]] | allegiance = [[Југославија]] | branch = [[Југословенска армија]] | type = [[Армија]] | size = околу 67.000 борци (март 1945) | command_structure = Врховен штаб на Југословенската армија | battles = [[Втора светска војна]] * [[Личко-приморска операција]] * [[Риечка операција]] * [[Тршќанска операција]] | commander1 = [[Петар Драпшин]] | commander1_label = Командант | commander2 = [[Бошко Шиљеговиќ]] | commander2_label = Политички комесар | commander3 = [[Павле Јакшиќ]] | commander3_label = Началник на штабот }} '''Четвртата југословенска армија''' била воена формација на [[Југословенска армија|Југословенската армија]] (ЈА), формирана на [[2 март]] [[1945]] година, во завршната фаза на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Под команда на генерал-мајорот [[Петар Драпшин]], армијата учествувала во завршните операции за ослободување на Југославија, дејствувајќи главно на северозападниот дел од југословенскиот фронт. Нејзините единици учествувале во заземањето на [[Лика]], [[Хрватско Приморје]], [[Горски Котар]], [[Истра]], [[Словенечко Приморје]] и [[Трст]], како и во завршните операции во [[Словенија]] и јужна [[Австрија]].<ref name="Torkar">{{Наведено списание|last=Torkar|first=Blaž|title=Zaključne operacije jugoslovanske 4. armade ter osvoboditev Slovenskega primorja in Trsta|journal=Studia Historica Slovenica|volume=16|issue=2|year=2016|pages=325–347|url=https://www.dlib.si/details/URN:NBN:SI:DOC-DD7CATS7|language=sl}}</ref> Четвртата армија имала значајна улога во поразот на германските сили на северниот јадрански брег и во [[Тршќанска операција|Тршќанската операција]] од април и мај 1945 година. Нејзиното навлегување во Трст, заедно со единиците на Деветтиот словенечки корпус, непосредно пред пристигнувањето на западните сојузници, довело до политички и воен спор околу контролата на градот и неговата околина. == Формирање и организација == Четвртата армија била формирана со наредба на врховниот командант на Југословенската армија, [[Јосип Броз Тито]], од 2 март 1945 година, во рамките на реорганизацијата на Народноослободителната војска на Југославија во редовна армија. Во дел од литературата како датум на формирањето се наведува 1 март, кога било донесено решението за нејзиното создавање.<ref name="Zbornik">{{Наведена книга|title=Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda|volume=XI|issue=4|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|pages=9–12|url=https://znaci.org/zb/4_11_4.htm|language=sh}}</ref><ref name="Stambolija">{{Наведено списание|last=Stambolija|first=Nebojša|title=General Pavle Jakšić – naučnik u uniformi|journal=Intelektualci i rat 1939.–1947.|year=2012|pages=229–237|url=https://openbooks.ffzg.unizg.hr/index.php/FFpress/catalog/download/99/168/7633?inline=1|language=sh}}</ref> Основата на новоформираната армија ја сочинувале единиците на [[Осми далматински корпус|Осмиот далматински корпус]] и [[Единаесетти југословенски корпус|Единаесеттиот корпус]], кои дотогаш дејствувале во составот на Народноослободителната војска на Хрватска. За командант бил назначен генерал-мајорот [[Петар Драпшин]], дотогашен командант на Осмиот далматински корпус, за политички комесар полковникот [[Бошко Шиљеговиќ]], а за началник на штабот генерал-мајорот [[Павле Јакшиќ]]. Седиштето на штабот на новата армија било во [[Книн]].<ref name="Stambolija"/> Четвртата армија била определена за дејствување на левото крило на југословенските сили, со задача да напредува преку Лика и Хрватското Приморје кон Риека, Истра и Трст. Нејзината цел била да ги разбие германските сили на северниот јадрански фронт, да го спречи нивното повлекување кон Италија и Австрија и да воспостави контрола над стратешки значајните пристаништа и комуникации во северозападниот дел на Јадранот.<ref name="Torkar"/> == Состав == При формирањето, основните борбени формации на Четвртата армија биле: * '''[[Осми далматински корпус]]''' — 9., 19., 20. и 26. далматинска дивизија; * '''[[Единаесетти југословенски корпус]]''' — 13. приморско-горанска, 35. личка и 43. истриска дивизија; * '''[[Седми словенечки корпус]]''' — 15. и 18. словенечка дивизија, првично предвидени за вклучување во армијата, но до крајот на април задржани под командата на Главниот штаб на Словенија. Во текот на април 1945 година под командата на Четвртата армија бил ставен и [[Деветти словенечки корпус]], составен од 30. и 31. словенечка дивизија. Во завршните операции ѝ биле придодадени [[Дваесет и деветта херцеговска дивизија|29. херцеговска дивизија]] и [[Четврти југословенски корпус|Четвртиот корпус]], во чиј состав се наоѓале 7. и 8. дивизија.<ref name="Stambolija"/><ref name="Torkar"/> Армијата располагала и со посебни артилериски, инженериски и други единици, меѓу кои Првата тенковска бригада, артилериска бригада, инженериска бригада, дополнителна бригада, моторизиран артилериски дивизион и единици за врски. Овие формации овозможувале изведување комбинирани пешадиски, оклопни и десантни операции, особено во сложените теренски услови на Лика, Горски Котар и Истра.<ref name="Zbornik"/> == Воени операции == === Личко-приморска операција === Првата голема офанзивна операција на Четвртата армија била [[Личко-приморска операција|Личко-приморската операција]], спроведена од 20 март до 15 април 1945 година. Нејзината цел била разбивање на германскиот Петнаесетти планински корпус и придружните сили на [[Независна Држава Хрватска]], кои ги држеле положбите во Лика и на приодите кон Хрватското Приморје.<ref name="Colic">{{Наведена книга|last=Colić|first=Mladenko|title=Pregled operacija na jugoslovenskom ratištu 1941–1945|publisher=Vojnoistorijski institut|location=Beograd|year=1988|language=sh}}</ref> Операцијата започнала со напад на германските и хрватските гарнизони во источна Лика. Во првата фаза, единиците на армијата ги зазеле Доњи Лапац, Удбина и Кореница и учествувале во ослободувањето на [[Бихаќ]] на 28 март. Во борбите учествувале пешадиски единици, поддржани од артилеријата и тенковите на Првата тенковска бригада.<ref name="Zbornik"/> Во почетокот на април, армијата го продолжила напредувањето кон запад. На 4 април биле заземени [[Госпиќ]], Перушиќ, Лички Осик и Карлобаг, а на 6 април единиците на 7. и 19. дивизија ги зазеле [[Оточац]] и Бриње. Во следните денови бил ослободен и [[Сењ]], со што биле пробиени главните германски одбранбени позиции во Лика.<ref name="Zbornik"/> До средината на април, Четвртата армија го завршила пробивот низ Лика и го продолжила напредувањето во правец на Горски Котар и Риека. Со тоа бил отворен северниот приморски правец за понатамошните операции кон Истра и Словенија. === Риечка операција === [[Риечка операција|Риечката операција]] започнала во втората половина на април 1945 година, кога единиците на Четвртата армија пристапиле кон напад на германските положби во поширокиот реон на [[Риека]]. Германската одбрана била организирана долж реката Рјечина, во планинскиот предел северно од градот и на утврдената линија што се протегала кон планината Снежник.<ref name="Istra">{{Наведена енциклопедија|title=Riječko-tršćanska operacija IV. armije|encyclopedia=Istarska enciklopedija|publisher=Leksikografski zavod Miroslav Krleža|url=https://istra.lzmk.hr/clanak/2355|language=hr}}</ref> Германските сили, предводени од Деведесет и седмиот армиски корпус, пружале силен отпор со цел да обезбедат повлекување на германските формации од северниот Јадран. Бидејќи непосредните напади не овозможиле брз пробив, командантот Петар Драпшин наредил обиколни маневри преку планинскиот предел северно од Риека и десантни операции на кварнерските острови. Во текот на април единиците на армијата ги зазеле [[Крк]], [[Црес]] и [[Лошињ]], како и други острови и крајбрежни населени места. Десантните единици потоа навлегле во Истра, со што ја загрозиле германската одбрана од заднината. Истовремено, други формации го заобиколувале германскиот фронт преку Снежник и навлегувале кон [[Илирска Бистрица]].<ref name="Istra"/> На [[3 мај]] 1945 година, по повеќедневни борби, единиците на Четвртата армија ја зазеле Риека. Германскиот 97. армиски корпус бил опколен во реонот на Илирска Бистрица и, по продолжувањето на борбите, капитулирал на 7 мај. Со неговиот пораз престанал организираниот германски отпор во поголемиот дел од северното Хрватско Приморје.<ref name="Stambolija"/><ref name="Istra"/> === Тршќанска операција === Во последните денови на април 1945 година, додека дел од силите сѐ уште биле ангажирани во борбите за Риека, Четвртата армија започнала нова офанзива насочена кон [[Трст]], [[Горица]] и долината на реката [[Соча]]. Операцијата имала воено и политичко значење, бидејќи овие територии, кои пред Втората светска војна припаѓале на Италија, биле предмет на југословенски територијални претензии.<ref name="Torkar"/> Главните сили на армијата настапувале во два правци. Една група напредувала преку Илирска Бистрица и Дивача кон Трст, додека друга навлегувала во Истра и оттаму се движела кон градот. Истовремено, единиците на Деветтиот словенечки корпус напредувале од подрачјето на Трновската Шума и Крас кон Горица, Монфалконе и Трст.<ref name="Istra"/> На 30 април југословенските сили пристигнале до пошироката околина на Трст, каде што започнале борби против германските гарнизони. На [[1 мај]] 1945 година, единиците на Четвртата армија и Деветтиот корпус навлегле во градот, каде што дејствувале и месните антифашистички организации. Германските сили продолжиле да даваат отпор на одделни утврдени положби.<ref name="Torkar"/> На 2 мај во Трст пристигнале единиците на британската [[Осма армија (Обединето Кралство)|Осма армија]], предводени од [[Втора новозеландска дивизија|Втората новозеландска дивизија]] под команда на генерал [[Бернард Фрејберг]]. Дел од преостанатите германски сили им се предале на новозеландските единици, додека борбите на одделни положби завршиле до 3 мај.<ref name="NZ">{{Наведена мрежна страница|title=Faenza, Trieste and home|url=https://nzhistory.govt.nz/war/the-italian-campaign/faenza-trieste|publisher=New Zealand Ministry for Culture and Heritage|language=en}}</ref> Со заземањето на Трст, Горица, Монфалконе и поголемиот дел од Истра, Четвртата армија ги постигнала главните цели на својата офанзива. Сепак, присуството на југословенските и англоамериканските сили во Трст довело до судир на политичките интереси околу повоената припадност на градот. === Завршни операции во Словенија и Австрија === По пробивот на германската одбрана во Риека и Трст, одделни единици на Четвртата армија продолжиле да напредуваат кон внатрешноста на Словенија и јужна Австрија. Дел од нив учествувале во операциите во правец на [[Постојна]] и [[Љубљана]], додека моторизираните формации напредувале преку северозападна Словенија кон [[Корушка (Австрија)|Корушка]]. Во текот на мај 1945 година, единици на армијата стигнале до [[Целовец]] и околните подрачја, каде што воспоставиле контакт со сојузничките сили. Со капитулацијата на преостанатите германски формации, борбените задачи на Четвртата армија во Втората светска војна биле завршени.<ref name="Torkar"/><ref name="Stambolija"/> == Повоени последици == Заземањето на Трст и поголемиот дел од Истра од страна на Четвртата армија било поврзано со прашањето за повоената граница меѓу Југославија и Италија. Југословенското раководство настојувало да воспостави контрола врз териториите што ги барало да бидат приклучени кон Југославија, додека западните сојузници сметале дека нивниот конечен статус треба да се реши со мировен договор. По заземањето на Трст, југословенските власти воспоставиле воена и цивилна управа. Во овој период биле спроведени масовни апсења, депортации и вонсудски убиства на лица осомничени за фашистичка или колаборационистичка активност, како и на вистински и претпоставени противници на новата југословенска власт. Овие настани се разгледуваат во историографијата како дел од пошироките [[Масакри во фојбите|масакри во фојбите]] и повоената политичка репресија во Јулиска Краина.<ref>{{Наведена енциклопедија|title=Foibe|encyclopedia=Dizionario di Storia|publisher=Istituto dell'Enciclopedia Italiana|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/foibe_(Dizionario-di-Storia)/|language=it}}</ref> Со [[Белградски договор (1945)|Белградскиот договор]] од 9 јуни 1945 година било договорено воспоставување привремена линија на разграничување меѓу југословенската и англоамериканската окупациска зона, позната како [[Морганова линија]]. Југословенските сили се повлекле од Трст на 12 јуни, по што градот преминал под англоамериканска воена управа.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Agreement for the Provisional Administration of Venezia Giulia, June 9, 1945|url=https://avalon.law.yale.edu/wwii/venezia.asp|publisher=Yale Law School, Avalon Project|language=en}}</ref> Конечната територијална поделба била утврдена во следните години, со мировниот договор со Италија од 1947 година и подоцнежните меѓународни договори. == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Colić, Mladenko. ''Pregled operacija na jugoslovenskom ratištu 1941–1945''. Beograd: Vojnoistorijski institut, 1988. * Jakšić, Pavle. ''Nad uspomenama'', книга I. Beograd: Rad, 1990. * ''Oslobodilački pohod na Trst Četvrte jugoslovenske armije''. Beograd, 1952. * Stambolija, Nebojša. „General Pavle Jakšić – naučnik u uniformi“. ''Intelektualci i rat 1939.–1947'', 2012, стр. 229–237. * Torkar, Blaž. „Zaključne operacije jugoslovanske 4. armade ter osvoboditev Slovenskega primorja in Trsta“. ''Studia Historica Slovenica'', 16 (2), 2016, стр. 325–347. * ''Vojna enciklopedija'', книга 2. Beograd, 1959, стр. 325–326. * ''Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda'', том XI, книга 4: ''Završne operacije za oslobođenje Jugoslavije: Dokumenti Četvrte armije (1. mart – 15. maj 1945)''. Beograd: Vojnoistorijski institut. == Надворешни врски == * [https://znaci.org/zb/4_11_4.htm Документи на Четвртата југословенска армија, март–мај 1945] * [https://istra.lzmk.hr/clanak/2355 Риечко-тршќанската операција на Четвртата армија — Истарска енциклопедија] * [https://www.dlib.si/details/URN:NBN:SI:DOC-DD7CATS7 Заклучните операции на Четвртата југословенска армија — научен труд на Блаж Торкар] {{Единици на НОВЈ}} [[Категорија:Народноослободителна војна во Југославија]] [[Категорија:Воени единици во Втората светска војна]] 5dyc2wjj3bo0liigfoz94rg6n0jwnjh Петар Драпшин 0 1406230 5648242 2026-10-20T12:38:04Z Buli 2648 Создадена страница со: [[Податотека:Petar Drapšin 1944.jpg|мини|десно|Петар Драпшин во 1944 година]] '''Петар Драпшин''' ([[15 ноември]] [[1914]], [[Турија (Србобран)|Турија]] – [[2 ноември]] [[1945]], [[Белград]]) — југословенски воен командант, генерал-потполковник на Југословенска армија|Југослове... 5648242 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Petar Drapšin 1944.jpg|мини|десно|Петар Драпшин во 1944 година]] '''Петар Драпшин''' ([[15 ноември]] [[1914]], [[Турија (Србобран)|Турија]] – [[2 ноември]] [[1945]], [[Белград]]) — југословенски воен командант, генерал-потполковник на [[Југословенска армија|Југословенската армија]], учесник во [[Шпанска граѓанска војна|Шпанската граѓанска војна]] и [[Народноослободителна војна во Југославија|Народноослободителната војна во Југославија]] и [[Народен херој на Југославија|народен херој на Југославија]]. Во текот на Втората светска војна командувал со повеќе партизански формации, меѓу кои 12. славонска дивизија, 6. славонски корпус, 8. далматински корпус и [[Четврта југословенска армија|Четвртата југословенска армија]]. Под негова команда, Четвртата армија учествувала во завршните операции против германските сили во северозападна Југославија, вклучувајќи го заземањето на [[Риека]], [[Истра]] и [[Трст]] во 1945 година.<ref name="HE">{{Наведена мрежна страница|title=Drapšin, Petar|url=https://www.enciklopedija.hr/clanak/drapsin-petar|website=Hrvatska enciklopedija|publisher=Leksikografski zavod Miroslav Krleža|language=hr}}</ref><ref name="SE">{{Наведена мрежна страница|last=Животић|first=Александар|title=Драпшин, Петар|url=https://srpskaenciklopedija.rs/books/slovo-d/page/drapsin-petar|website=Српска енциклопедија|year=2021|language=sr}}</ref> == Ран живот и образование == Петар Драпшин е роден на 15 ноември 1914 година во селото Турија, во близина на [[Србобран]], во тогашна [[Австроунгарија]]. Потекнувал од сиромашно земјоделско семејство. Основното образование го завршил во родното село, а нижата гимназија во Србобран. Потоа се преселил во Белград, каде што изучувал занает и се запишал во Средното техничко училиште, кое го завршил во 1935 година. За време на школувањето се приклучил на револуционерното младинско движење и станал член на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија|Сојузот на комунистичката младина на Југославија]] (СКОЈ). Поради својата активност бил избран за секретар на училишната организација на СКОЈ. Во 1937 година заминал во [[Прага]], каде што започнал студии по техника. Истата година се приклучил на [[Комунистичка партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] (КПЈ).<ref name="SE"/> == Шпанска граѓанска војна == Во 1937 година Драпшин ги прекинал студиите и заминал во [[Шпанија]], каде што се приклучил на [[Интернационални бригади|Интернационалните бригади]], кои се бореле на страната на републиканската влада против националистичките сили предводени од [[Франсиско Франко]]. Во текот на војната стекнал воено искуство и напредувал до чин капетан во шпанската републиканска армија.<ref name="SE"/> По поразот на републиканските сили во 1939 година, преминал во [[Франција]], каде што бил интерниран во логор за поранешните борци на републиканската армија. Со помош на илегалната мрежа на КПЈ успеал да го напушти логорот и да се врати во Југославија. Извесно време престојувал во [[Загреб]], а потоа заминал во [[Херцеговина]].<ref name="SE"/> == Втора светска војна == === Востанието во Херцеговина (1941–1942) === По [[Инвазија на Југославија|нападот и окупацијата на Југославија]] во април 1941 година, Драпшин се вклучил во подготовките за вооружено востание против окупаторските сили и нивните соработници. Како искусен учесник во Шпанската граѓанска војна, бил испратен во Херцеговина, каде што учествувал во организирањето на партизанските одреди и воспоставувањето на нивната командна структура. Во текот на 1941 година станал заменик-командант, а потоа и командант на оперативната зона во Херцеговина. За време на својата илегална дејност ги користел псевдонимите '''Петар Илиќ''' и '''Шпанец''' (''Шпанац'').<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Petar Drapšin ili Petar Ilić Španac: Narodni heroj Jugoslavije|url=https://www.danas.rs/zivot/na-danasnji-dan/petar-drapsin-ili-petar-ilic-spanac-narodni-heroj-jugoslavije/|website=Danas|date=2 ноември 2021|language=sr}}</ref> Во текот на 1942 година партизанското движење во Херцеговина било зафатено од внатрешни политички судири и насилни пресметки со вистинските и претпоставените противници на комунистичкото раководство. Драпшин учествувал во спроведувањето на оваа политика, која во партиската терминологија подоцна била осудувана како дел од „левите скршнувања“. Според историчарот Александар Животиќ, поради суровото постапување со идеолошките противници бил исклучен од КПЈ и преместен на должност во Славонија.<ref name="SE"/> === Командување во Славонија (1943–1944) === Во почетокот на 1943 година Драпшин бил назначен за командант на 12. славонска дивизија на [[Народноослободителна војска на Југославија|Народноослободителната војска на Југославија]] (НОВЈ). Подоцна, со формирањето на славонските корпусни единици, бил поставен за командант на Првиот славонски корпус, создаден на 17 мај 1943 година, кој по неколку преименувања станал [[Шести славонски корпус|Шести славонски корпус]]. Под негово командување, корпусот изведувал операции против германските сили и вооружените формации на [[Независна Држава Хрватска]] на подрачјето на [[Славонија]], вклучувајќи ги [[Папук]], [[Крндија]], [[Пожешка Котлина]] и долината на [[Драва]]. Единиците напаѓале воени гарнизони, железнички комуникации и други објекти значајни за снабдувањето на противничките сили. На 1 мај 1943 година Драпшин бил унапреден во чин полковник, а на 1 ноември истата година во чин генерал-мајор.<ref name="SE"/> Во април 1944 година бил назначен за заменик-командант на Главниот штаб на Народноослободителната војска и партизанските одреди на Хрватска, чиј командант бил [[Иван Гошњак]]. На оваа должност учествувал во координацијата на партизанските операции во Хрватска и во организацијата на поголемите воени формации.<ref name="Znaci">{{Наведена мрежна страница|title=Petar Drapšin|url=https://znaci.org/odrednica.php?slug=petar-drapsin|website=Biblioteka Znaci|language=sh}}</ref> === Командант на Осмиот далматински корпус === Со наредба на врховниот командант на НОВЈ, [[Јосип Броз Тито]], од 30 октомври 1944 година, Драпшин бил назначен за командант на [[Осми далматински корпус|Осмиот далматински корпус]], кој дејствувал на територијата на [[Далмација]] и во соседните области.<ref name="Znaci"/> Под негова команда, корпусот учествувал во завршните операции за заземање на преостанатите германски позиции во Далмација. Особено значајна била [[Книнска операција|Книнската операција]] од ноември и декември 1944 година, во која единиците на Осмиот корпус ги поразиле германските сили што го бранеле подрачјето на [[Книн]]. Заземањето на градот на 3 декември овозможило понатамошно напредување на југословенските сили кон Лика и северозападниот дел на Хрватска. Во почетокот на 1945 година корпусот учествувал и во операциите во Херцеговина, вклучувајќи ја [[Мостарска операција|Мостарската операција]], во која југословенските сили го зазеле [[Мостар]] во февруари 1945 година. На 3 јануари 1945 година Драпшин бил унапреден во чин генерал-потполковник. === Командант на Четвртата југословенска армија === [[Податотека:Komandant 4. armije Petar Drapšin raportira Edvardu Kardelju i dr Ivanu Ribaru da je Primorska s Trstom oslobođena. Kod Ilirske Bistrice, prvih dana maja 1945.jpg|мини|десно|Драпшин поднесува извештај за заземањето на Трст пред [[Едвард Кардељ]] и [[Иван Рибар]], кај [[Илирска Бистрица]], мај 1945 година]] Во март 1945 година, во рамките на реорганизацијата на Народноослободителната војска во Југословенска армија, била формирана [[Четврта југословенска армија|Четвртата југословенска армија]], а Драпшин бил назначен за нејзин командант. За началник на штабот бил поставен [[Павле Јакшиќ]], а за политички комесар [[Бошко Шиљеговиќ]]. Четвртата армија добила задача да дејствува на северозападниот дел од југословенскиот фронт и да ги разбие германските сили во Лика, Хрватското Приморје, Истра и Словенечкото Приморје, со крајна цел заземање на Трст и воспоставување врска со сојузничките сили што напредувале низ Италија.<ref name="HE"/> Во март и април 1945 година, армијата ја спровела [[Личко-приморска операција|Личко-приморската операција]], во која биле пробиени германските одбранбени положби во [[Лика]]. Нејзините единици ги зазеле [[Госпиќ]], [[Оточац]], [[Сењ]] и други населени места, по што продолжиле со напредувањето во правец на [[Риека]] и [[Горски Котар]]. Во втората половина на април, силите на Драпшин ја започнале [[Риечка операција|Риечката операција]]. Германската одбрана околу Риека и планинските приоди кон Истра пружала силен отпор, поради што командата на Четвртата армија пристапила кон обиколни маневри и десантни операции на северните јадрански острови. Овие дејства овозможиле продирање во Истра и загрозување на германските позиции од заднината. На 3 мај 1945 година југословенските единици ја зазеле Риека, а германскиот 97. армиски корпус, опколен во поширокиот реон на [[Илирска Бистрица]], капитулирал на 7 мај. Во меѓувреме, Четвртата армија ја започнала [[Тршќанска операција|Тршќанската операција]]. Нејзините единици, заедно со силите на Деветтиот словенечки корпус, на 1 мај 1945 година навлегле во [[Трст]], пред пристигнувањето на британските и новозеландските сили од Италија. Во следните денови биле ликвидирани преостанатите германски упоришта во градот и неговата околина. Заземањето на Трст од страна на југословенските сили имало значајни политички последици, бидејќи придонело за појавата на територијалниот спор меѓу Југославија и западните сојузници околу идната припадност на градот и [[Јулиска Краина|Јулиска Краина]].<ref name="HE"/> == Повоен период и смрт == По завршувањето на Втората светска војна, Драпшин бил назначен на командни должности во оклопните единици на Југословенската армија. Во дел од изворите се наведува како командант на Првата тенковска армија, а потоа како командант на тенковските единици на ЈА. Истовремено бил предложен за кандидат на изборите за [[Уставотворно собрание на Југославија|Уставотворното собрание на Југославија]], закажани за ноември 1945 година.<ref name="SE"/><ref name="HE"/> Драпшин починал на 2 ноември 1945 година во Белград, на возраст од 30 години, непосредно пред одржувањето на изборите. Околностите на неговата смрт останале предмет на различни толкувања. Според официјалната верзија, загинал при случајно испукување од сопствениот пиштол, додека според друга верзија извршил самоубиство. Во ''Српската енциклопедија'' се наведуваат двете верзии, без конечно утврдување на околностите на неговата смрт.<ref name="SE"/><ref name="HE"/> Погребан е на Алејата на народните херои на [[Нови гробишта (Белград)|Новите гробишта]] во Белград. == Одликувања и наследство == За своето учество во Народноослободителната војна Драпшин добил повеќе југословенски и странски воени одликувања. Меѓу нив биле [[Орден на партизанската ѕвезда|Орденот на партизанската ѕвезда]] и советски воени одликувања. На [[24 јули]] [[1953]] година, со указ на претседателот на Федеративна Народна Република Југославија, [[Јосип Броз Тито]], посмртно бил прогласен за [[Народен херој на Југославија|народен херој на Југославија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Na današnji dan umro je Petar Drapšin|url=https://srbobran.net/news/1/390/na-dananji-dan-umro-je-petar-drapin/&print=1|website=Srbobran.net|language=sr}}</ref> Во повоена Југославија, неговото име го носеле бројни улици, училишта и други установи. Во родното село Турија му бил подигнат споменик, а неговото име го носел и ракетен чамец на [[Југословенска воена морнарица|Југословенската воена морнарица]]. == Литература == * ''Народни хероји Југославије''. Белград: Младост, 1975. * Petranović, Branko. ''Srbija u Drugom svetskom ratu 1939–1945''. Beograd: Vojnoizdavački i novinski centar, 1992. * ''Vojna enciklopedija'', том 2. Beograd: Vojnoizdavački zavod, 1971. * Životić, Aleksandar. „Драпшин, Петар“. ''Српска енциклопедија'', том III, книга 2, 2021. * ''Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda''. Beograd: Vojnoistorijski institut. == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Petar Drapšin}} * [https://srpskaenciklopedija.rs/books/slovo-d/page/drapsin-petar Петар Драпшин — Српска енциклопедија] * [https://www.enciklopedija.hr/clanak/drapsin-petar Петар Драпшин — Хрватска енциклопедија] * [https://znaci.org/odrednica.php?slug=petar-drapsin Петар Драпшин — историски документи во библиотеката „Знаци“] [[Категорија:Родени во 1914 година]] [[Категорија:Починати во 1945 година]] [[Категорија:Југословенски генерали]] [[Категорија:Учесници во Народноослободителната војна]] [[Категорија:Народни херои на Југославија]] [[Категорија:Учесници во Шпанската граѓанска војна]] ghea700pi91xt3ygnks7z6ln71qqtda 5648243 5648242 2026-10-20T12:38:35Z Buli 2648 /* Одликувања и наследство */ 5648243 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Petar Drapšin 1944.jpg|мини|десно|Петар Драпшин во 1944 година]] '''Петар Драпшин''' ([[15 ноември]] [[1914]], [[Турија (Србобран)|Турија]] – [[2 ноември]] [[1945]], [[Белград]]) — југословенски воен командант, генерал-потполковник на [[Југословенска армија|Југословенската армија]], учесник во [[Шпанска граѓанска војна|Шпанската граѓанска војна]] и [[Народноослободителна војна во Југославија|Народноослободителната војна во Југославија]] и [[Народен херој на Југославија|народен херој на Југославија]]. Во текот на Втората светска војна командувал со повеќе партизански формации, меѓу кои 12. славонска дивизија, 6. славонски корпус, 8. далматински корпус и [[Четврта југословенска армија|Четвртата југословенска армија]]. Под негова команда, Четвртата армија учествувала во завршните операции против германските сили во северозападна Југославија, вклучувајќи го заземањето на [[Риека]], [[Истра]] и [[Трст]] во 1945 година.<ref name="HE">{{Наведена мрежна страница|title=Drapšin, Petar|url=https://www.enciklopedija.hr/clanak/drapsin-petar|website=Hrvatska enciklopedija|publisher=Leksikografski zavod Miroslav Krleža|language=hr}}</ref><ref name="SE">{{Наведена мрежна страница|last=Животић|first=Александар|title=Драпшин, Петар|url=https://srpskaenciklopedija.rs/books/slovo-d/page/drapsin-petar|website=Српска енциклопедија|year=2021|language=sr}}</ref> == Ран живот и образование == Петар Драпшин е роден на 15 ноември 1914 година во селото Турија, во близина на [[Србобран]], во тогашна [[Австроунгарија]]. Потекнувал од сиромашно земјоделско семејство. Основното образование го завршил во родното село, а нижата гимназија во Србобран. Потоа се преселил во Белград, каде што изучувал занает и се запишал во Средното техничко училиште, кое го завршил во 1935 година. За време на школувањето се приклучил на револуционерното младинско движење и станал член на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија|Сојузот на комунистичката младина на Југославија]] (СКОЈ). Поради својата активност бил избран за секретар на училишната организација на СКОЈ. Во 1937 година заминал во [[Прага]], каде што започнал студии по техника. Истата година се приклучил на [[Комунистичка партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] (КПЈ).<ref name="SE"/> == Шпанска граѓанска војна == Во 1937 година Драпшин ги прекинал студиите и заминал во [[Шпанија]], каде што се приклучил на [[Интернационални бригади|Интернационалните бригади]], кои се бореле на страната на републиканската влада против националистичките сили предводени од [[Франсиско Франко]]. Во текот на војната стекнал воено искуство и напредувал до чин капетан во шпанската републиканска армија.<ref name="SE"/> По поразот на републиканските сили во 1939 година, преминал во [[Франција]], каде што бил интерниран во логор за поранешните борци на републиканската армија. Со помош на илегалната мрежа на КПЈ успеал да го напушти логорот и да се врати во Југославија. Извесно време престојувал во [[Загреб]], а потоа заминал во [[Херцеговина]].<ref name="SE"/> == Втора светска војна == === Востанието во Херцеговина (1941–1942) === По [[Инвазија на Југославија|нападот и окупацијата на Југославија]] во април 1941 година, Драпшин се вклучил во подготовките за вооружено востание против окупаторските сили и нивните соработници. Како искусен учесник во Шпанската граѓанска војна, бил испратен во Херцеговина, каде што учествувал во организирањето на партизанските одреди и воспоставувањето на нивната командна структура. Во текот на 1941 година станал заменик-командант, а потоа и командант на оперативната зона во Херцеговина. За време на својата илегална дејност ги користел псевдонимите '''Петар Илиќ''' и '''Шпанец''' (''Шпанац'').<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Petar Drapšin ili Petar Ilić Španac: Narodni heroj Jugoslavije|url=https://www.danas.rs/zivot/na-danasnji-dan/petar-drapsin-ili-petar-ilic-spanac-narodni-heroj-jugoslavije/|website=Danas|date=2 ноември 2021|language=sr}}</ref> Во текот на 1942 година партизанското движење во Херцеговина било зафатено од внатрешни политички судири и насилни пресметки со вистинските и претпоставените противници на комунистичкото раководство. Драпшин учествувал во спроведувањето на оваа политика, која во партиската терминологија подоцна била осудувана како дел од „левите скршнувања“. Според историчарот Александар Животиќ, поради суровото постапување со идеолошките противници бил исклучен од КПЈ и преместен на должност во Славонија.<ref name="SE"/> === Командување во Славонија (1943–1944) === Во почетокот на 1943 година Драпшин бил назначен за командант на 12. славонска дивизија на [[Народноослободителна војска на Југославија|Народноослободителната војска на Југославија]] (НОВЈ). Подоцна, со формирањето на славонските корпусни единици, бил поставен за командант на Првиот славонски корпус, создаден на 17 мај 1943 година, кој по неколку преименувања станал [[Шести славонски корпус|Шести славонски корпус]]. Под негово командување, корпусот изведувал операции против германските сили и вооружените формации на [[Независна Држава Хрватска]] на подрачјето на [[Славонија]], вклучувајќи ги [[Папук]], [[Крндија]], [[Пожешка Котлина]] и долината на [[Драва]]. Единиците напаѓале воени гарнизони, железнички комуникации и други објекти значајни за снабдувањето на противничките сили. На 1 мај 1943 година Драпшин бил унапреден во чин полковник, а на 1 ноември истата година во чин генерал-мајор.<ref name="SE"/> Во април 1944 година бил назначен за заменик-командант на Главниот штаб на Народноослободителната војска и партизанските одреди на Хрватска, чиј командант бил [[Иван Гошњак]]. На оваа должност учествувал во координацијата на партизанските операции во Хрватска и во организацијата на поголемите воени формации.<ref name="Znaci">{{Наведена мрежна страница|title=Petar Drapšin|url=https://znaci.org/odrednica.php?slug=petar-drapsin|website=Biblioteka Znaci|language=sh}}</ref> === Командант на Осмиот далматински корпус === Со наредба на врховниот командант на НОВЈ, [[Јосип Броз Тито]], од 30 октомври 1944 година, Драпшин бил назначен за командант на [[Осми далматински корпус|Осмиот далматински корпус]], кој дејствувал на територијата на [[Далмација]] и во соседните области.<ref name="Znaci"/> Под негова команда, корпусот учествувал во завршните операции за заземање на преостанатите германски позиции во Далмација. Особено значајна била [[Книнска операција|Книнската операција]] од ноември и декември 1944 година, во која единиците на Осмиот корпус ги поразиле германските сили што го бранеле подрачјето на [[Книн]]. Заземањето на градот на 3 декември овозможило понатамошно напредување на југословенските сили кон Лика и северозападниот дел на Хрватска. Во почетокот на 1945 година корпусот учествувал и во операциите во Херцеговина, вклучувајќи ја [[Мостарска операција|Мостарската операција]], во која југословенските сили го зазеле [[Мостар]] во февруари 1945 година. На 3 јануари 1945 година Драпшин бил унапреден во чин генерал-потполковник. === Командант на Четвртата југословенска армија === [[Податотека:Komandant 4. armije Petar Drapšin raportira Edvardu Kardelju i dr Ivanu Ribaru da je Primorska s Trstom oslobođena. Kod Ilirske Bistrice, prvih dana maja 1945.jpg|мини|десно|Драпшин поднесува извештај за заземањето на Трст пред [[Едвард Кардељ]] и [[Иван Рибар]], кај [[Илирска Бистрица]], мај 1945 година]] Во март 1945 година, во рамките на реорганизацијата на Народноослободителната војска во Југословенска армија, била формирана [[Четврта југословенска армија|Четвртата југословенска армија]], а Драпшин бил назначен за нејзин командант. За началник на штабот бил поставен [[Павле Јакшиќ]], а за политички комесар [[Бошко Шиљеговиќ]]. Четвртата армија добила задача да дејствува на северозападниот дел од југословенскиот фронт и да ги разбие германските сили во Лика, Хрватското Приморје, Истра и Словенечкото Приморје, со крајна цел заземање на Трст и воспоставување врска со сојузничките сили што напредувале низ Италија.<ref name="HE"/> Во март и април 1945 година, армијата ја спровела [[Личко-приморска операција|Личко-приморската операција]], во која биле пробиени германските одбранбени положби во [[Лика]]. Нејзините единици ги зазеле [[Госпиќ]], [[Оточац]], [[Сењ]] и други населени места, по што продолжиле со напредувањето во правец на [[Риека]] и [[Горски Котар]]. Во втората половина на април, силите на Драпшин ја започнале [[Риечка операција|Риечката операција]]. Германската одбрана околу Риека и планинските приоди кон Истра пружала силен отпор, поради што командата на Четвртата армија пристапила кон обиколни маневри и десантни операции на северните јадрански острови. Овие дејства овозможиле продирање во Истра и загрозување на германските позиции од заднината. На 3 мај 1945 година југословенските единици ја зазеле Риека, а германскиот 97. армиски корпус, опколен во поширокиот реон на [[Илирска Бистрица]], капитулирал на 7 мај. Во меѓувреме, Четвртата армија ја започнала [[Тршќанска операција|Тршќанската операција]]. Нејзините единици, заедно со силите на Деветтиот словенечки корпус, на 1 мај 1945 година навлегле во [[Трст]], пред пристигнувањето на британските и новозеландските сили од Италија. Во следните денови биле ликвидирани преостанатите германски упоришта во градот и неговата околина. Заземањето на Трст од страна на југословенските сили имало значајни политички последици, бидејќи придонело за појавата на територијалниот спор меѓу Југославија и западните сојузници околу идната припадност на градот и [[Јулиска Краина|Јулиска Краина]].<ref name="HE"/> == Повоен период и смрт == По завршувањето на Втората светска војна, Драпшин бил назначен на командни должности во оклопните единици на Југословенската армија. Во дел од изворите се наведува како командант на Првата тенковска армија, а потоа како командант на тенковските единици на ЈА. Истовремено бил предложен за кандидат на изборите за [[Уставотворно собрание на Југославија|Уставотворното собрание на Југославија]], закажани за ноември 1945 година.<ref name="SE"/><ref name="HE"/> Драпшин починал на 2 ноември 1945 година во Белград, на возраст од 30 години, непосредно пред одржувањето на изборите. Околностите на неговата смрт останале предмет на различни толкувања. Според официјалната верзија, загинал при случајно испукување од сопствениот пиштол, додека според друга верзија извршил самоубиство. Во ''Српската енциклопедија'' се наведуваат двете верзии, без конечно утврдување на околностите на неговата смрт.<ref name="SE"/><ref name="HE"/> Погребан е на Алејата на народните херои на [[Нови гробишта (Белград)|Новите гробишта]] во Белград. == Одликувања и наследство == За своето учество во Народноослободителната војна Драпшин добил повеќе југословенски и странски воени одликувања. Меѓу нив биле [[Орден на партизанската ѕвезда|Орденот на партизанската ѕвезда]] и советски воени одликувања. На [[24 јули]] [[1953]] година, со указ на претседателот на Федеративна Народна Република Југославија, [[Јосип Броз Тито]], посмртно бил прогласен за [[Народен херој на Југославија|народен херој на Југославија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Na današnji dan umro je Petar Drapšin|url=https://srbobran.net/news/1/390/na-dananji-dan-umro-je-petar-drapin/&print=1|website=Srbobran.net|language=sr}}</ref> Во повоена Југославија, неговото име го носеле бројни улици, училишта и други установи. Во родното село Турија му бил подигнат споменик, а неговото име го носел и ракетен чамец на [[Југословенска воена морнарица|Југословенската воена морнарица]]. == Наводи == {{наводи}} == Литература == * ''Народни хероји Југославије''. Белград: Младост, 1975. * Petranović, Branko. ''Srbija u Drugom svetskom ratu 1939–1945''. Beograd: Vojnoizdavački i novinski centar, 1992. * ''Vojna enciklopedija'', том 2. Beograd: Vojnoizdavački zavod, 1971. * Životić, Aleksandar. „Драпшин, Петар“. ''Српска енциклопедија'', том III, книга 2, 2021. * ''Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda''. Beograd: Vojnoistorijski institut. == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Petar Drapšin}} * [https://srpskaenciklopedija.rs/books/slovo-d/page/drapsin-petar Петар Драпшин — Српска енциклопедија] * [https://www.enciklopedija.hr/clanak/drapsin-petar Петар Драпшин — Хрватска енциклопедија] * [https://znaci.org/odrednica.php?slug=petar-drapsin Петар Драпшин — историски документи во библиотеката „Знаци“] [[Категорија:Родени во 1914 година]] [[Категорија:Починати во 1945 година]] [[Категорија:Југословенски генерали]] [[Категорија:Учесници во Народноослободителната војна]] [[Категорија:Народни херои на Југославија]] [[Категорија:Учесници во Шпанската граѓанска војна]] 1w4j6i5e4azfit8sw79dsu5ddotxwcc Србобран 0 1406231 5648244 2026-10-20T12:46:32Z Buli 2648 Создадена страница со: [[Податотека:Srbobran centar.JPG|мини|десно|Центарот на Србобран]] '''Србобран''' ({{јез-ср|Србобран}}, {{јез-унг|Szenttamás}}) — градско населено место во [[Бачка]], во автономната покраина [[Војводина]], [[Србија]]. Претставува административно седиште на истоимената Оп... 5648244 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Srbobran centar.JPG|мини|десно|Центарот на Србобран]] '''Србобран''' ({{јез-ср|Србобран}}, {{јез-унг|Szenttamás}}) — градско населено место во [[Бачка]], во автономната покраина [[Војводина]], [[Србија]]. Претставува административно седиште на истоимената [[Општина Србобран|општина]], која припаѓа на [[Јужнобачки Округ|Јужнобачкиот Округ]]. Се наоѓа во средишниот дел на Бачка, на бреговите на [[Голем бачки канал|Големиот бачки канал]], околу 33 километри северно од [[Нови Сад]]. Според пописот од 2022 година, Србобран имал 10.496 жители, додека целата општина броела 14.357 жители.<ref name="popis">{{Наведена книга|title=Попис становништва, домаћинстава и станова 2022. године: Национална припадност|publisher=Републички завод за статистику|location=Београд|year=2023|url=https://publikacije.stat.gov.rs/G2023/Pdf/G20234001.pdf|language=sr}}</ref> Населбата првпат се споменува во пишаните извори во 1338 година под името '''Сентомаш''' (''Szenttamás''), што на унгарски јазик значи „Свети Тома“. Денешното име го добила во 1918 година, во спомен на утврдените српски одбранбени положби од [[Револуции од 1848 година|револуционерните настани во 1848–1849 година]].<ref name="istorija">{{Наведена мрежна страница|title=Историјат општине Србобран|url=https://www.srbobran.rs/opstina/istorijat|publisher=Општина Србобран|language=sr}}</ref> == Географија == Србобран се наоѓа во централниот дел на Бачка, во плодната [[Панонска Низина]]. Поголемиот дел од градот е сместен на левиот брег на Големиот бачки канал, додека помалиот дел се протега на неговиот десен брег. Од север и исток градот го опкружуваат меандрите на реката [[Криваја (Бачка)|Криваја]], која се влева во каналот недалеку од населбата. Големиот бачки канал е дел од хидросистемот [[Дунав–Тиса–Дунав]] и претставува значаен водостопански објект, изграден за одводнување, наводнување и пловидба. Неговата изградба придонела за развојот на земјоделството и трговијата во овој дел на Бачка. Територијата на општината зафаќа површина од 284 км² и опфаќа три населени места: Србобран, [[Турија (Србобран)|Турија]] и [[Надаљ]]. Србобран е најголемото населено место и претставува нејзин административен, стопански и културен центар.<ref name="geografija">{{Наведена мрежна страница|title=Географија општине Србобран|url=https://www.srbobran.rs/opstina/geografija|publisher=Општина Србобран|language=sr}}</ref> Релјефот е претежно рамничарски, а почвите се составени главно од плодни [[чернозем]]и и ливадски црници. Климата е умерено-континентална, со топли лета, студени зими и релативно рамномерно распоредени врнежи во текот на годината. Плодното земјиште и водните ресурси создале поволни услови за развој на земјоделството, кое традиционално претставува една од главните стопански дејности во околината.<ref name="geografija"/> == Историја == === Среден век и османлиско владеење === Најстариот познат писмен спомен за Србобран потекнува од 1338 година, кога населбата се споменува под името ''Szenttamás'' (Свети Тома). Во средниот век подрачјето припаѓало на [[Кралство Унгарија|Кралството Унгарија]] и се наоѓало во историската област Бачка. Во текот на XVI век, по [[Битка кај Мохач (1526)|Битката кај Мохач]] во 1526 година, најголемиот дел од Бачка потпаднал под власта на [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]]. Османлиското владеење траело до крајот на XVII век, кога областа преминала под контрола на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]]. Во текот на XVII и XVIII век во населбата и околината се населувало српско население, вклучувајќи доселеници од областите јужно од Сава и Дунав. Населбата постепено се развивала како земјоделско и трговско средиште. === Хабсбуршко владеење === Во првата половина на XVIII век Сентомаш бил дел од воено-административниот систем на Хабсбуршката Монархија. По реорганизацијата на [[Воена граница|Воената граница]] во 1751 година, населбата преминала под цивилна управа и била вклучена во Бачко-бодрошката жупанија. Во документ од 1751 година, покрај името Сентомаш, се среќава и називот '''Србоград''', забележан како дел од благородничко презиме. Во текот на XVIII век населението брзо се зголемувало, а развојот на земјоделството и трговијата придонел за економското зајакнување на населбата.<ref name="istorija"/> Во овој период се формирале и поголеми српски и унгарски верски заедници. Изградбата на православните и римокатоличките храмови го одразувала стопанскиот развој и верската разновидност на населението. === Револуцијата од 1848–1849 година === [[Податотека:Battle of Szenttamas.jpg|мини|десно|Приказ на борбите за Сентомаш во 1849 година]] За време на [[Унгарска револуција од 1848 година|Унгарската револуција од 1848–1849 година]], Сентомаш станал едно од главните воени упоришта на српското национално движење во Бачка. По прогласувањето на [[Српска Војводина (1848–1849)|Српската Војводина]] во мај 1848 година, српските вооружени сили изградиле систем на утврдувања и одбранбени ровови околу населбата. Поради својата положба на Големиот бачки канал и контролата врз важните патишта, Сентомаш имал особено стратегиско значење. Во текот на 1848 година унгарските револуционерни сили неколкупати безуспешно се обиделе да го заземат градот. На 3 април 1849 година, при четвртиот напад, унгарските сили под команда на генералот [[Мор Перцел]] ги пробиле српските одбранбени позиции и го зазеле Сентомаш. Во текот на борбите и по заземањето, населбата претрпела големи разурнувања, а значителен дел од населението загинал или бил принуден да избега. Биле уништени бројни станбени објекти и дел од верските градби.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Како је Сентомаш постао Србобран|url=https://srbobran.net/content/55/-/1/|website=Srbobran.net|language=sr}}</ref> Борбите од 1848–1849 година оставиле траен белег во историската меморија на населението. Називот Србобран потекнува од одбранбените ровови изградени во 1848 година, а подоцна бил прифатен како официјално име на населбата.<ref name="istorija"/> По поразот на унгарската револуција во 1849 година, Сентомаш бил вклучен во новоформираната австриска крунска земја [[Војводство Србија и Тамишки Банат]], која постоела до 1860 година. По нејзиното укинување населбата повторно станала дел од Бачко-бодрошката жупанија. === Од 1867 до 1918 година === Со создавањето на [[Австроунгарија]] во 1867 година, Сент 5zo5cwdrw18riaxi7k70ekkdyapwys6 5648245 5648244 2026-10-20T12:48:02Z Buli 2648 5648245 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Srbobran centar.JPG|мини|десно|Центарот на Србобран]] '''Србобран''' ({{јез-ср|Србобран}}, {{јез-унг|Szenttamás}}) — градско населено место во [[Бачка]], во автономната покраина [[Војводина]], [[Србија]]. Претставува административно седиште на истоимената [[Општина Србобран|општина]], која припаѓа на [[Јужнобачки Округ|Јужнобачкиот Округ]]. Се наоѓа во средишниот дел на Бачка, на бреговите на [[Голем бачки канал|Големиот бачки канал]], околу 33 километри северно од [[Нови Сад]]. Според пописот од 2022 година, Србобран имал 10.496 жители, додека целата општина броела 14.357 жители.<ref name="popis">{{Наведена книга|title=Попис становништва, домаћинстава и станова 2022. године: Национална припадност|publisher=Републички завод за статистику|location=Београд|year=2023|url=https://publikacije.stat.gov.rs/G2023/Pdf/G20234001.pdf|language=sr}}</ref> Населбата првпат се споменува во пишаните извори во 1338 година под името '''Сентомаш''' (''Szenttamás''), што на унгарски јазик значи „Свети Тома“. Денешното име го добила во 1918 година, во спомен на утврдените српски одбранбени положби од [[Револуции од 1848 година|револуционерните настани во 1848–1849 година]].<ref name="istorija">{{Наведена мрежна страница|title=Историјат општине Србобран|url=https://www.srbobran.rs/opstina/istorijat|publisher=Општина Србобран|language=sr}}</ref> == Географија == Србобран се наоѓа во централниот дел на Бачка, во плодната [[Панонска Низина]]. Поголемиот дел од градот е сместен на левиот брег на Големиот бачки канал, додека помалиот дел се протега на неговиот десен брег. Од север и исток градот го опкружуваат меандрите на реката [[Криваја (Бачка)|Криваја]], која се влева во каналот недалеку од населбата. Големиот бачки канал е дел од хидросистемот [[Дунав–Тиса–Дунав]] и претставува значаен водостопански објект, изграден за одводнување, наводнување и пловидба. Неговата изградба придонела за развојот на земјоделството и трговијата во овој дел на Бачка. Територијата на општината зафаќа површина од 284 км² и опфаќа три населени места: Србобран, [[Турија (Србобран)|Турија]] и [[Надаљ]]. Србобран е најголемото населено место и претставува нејзин административен, стопански и културен центар.<ref name="geografija">{{Наведена мрежна страница|title=Географија општине Србобран|url=https://www.srbobran.rs/opstina/geografija|publisher=Општина Србобран|language=sr}}</ref> Релјефот е претежно рамничарски, а почвите се составени главно од плодни [[чернозем]]и и ливадски црници. Климата е умерено-континентална, со топли лета, студени зими и релативно рамномерно распоредени врнежи во текот на годината. Плодното земјиште и водните ресурси создале поволни услови за развој на земјоделството, кое традиционално претставува една од главните стопански дејности во околината.<ref name="geografija"/> == Историја == === Среден век и османлиско владеење === Најстариот познат писмен спомен за Србобран потекнува од 1338 година, кога населбата се споменува под името ''Szenttamás'' (Свети Тома). Во средниот век подрачјето припаѓало на [[Кралство Унгарија|Кралството Унгарија]] и се наоѓало во историската област Бачка. Во текот на XVI век, по [[Битка кај Мохач (1526)|Битката кај Мохач]] во 1526 година, најголемиот дел од Бачка потпаднал под власта на [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]]. Османлиското владеење траело до крајот на XVII век, кога областа преминала под контрола на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]]. Во текот на XVII и XVIII век во населбата и околината се населувало српско население, вклучувајќи доселеници од областите јужно од Сава и Дунав. Населбата постепено се развивала како земјоделско и трговско средиште. === Хабсбуршко владеење === Во првата половина на XVIII век Сентомаш бил дел од воено-административниот систем на Хабсбуршката Монархија. По реорганизацијата на [[Воена граница|Воената граница]] во 1751 година, населбата преминала под цивилна управа и била вклучена во Бачко-бодрошката жупанија. Во документ од 1751 година, покрај името Сентомаш, се среќава и називот '''Србоград''', забележан како дел од благородничко презиме. Во текот на XVIII век населението брзо се зголемувало, а развојот на земјоделството и трговијата придонел за економското зајакнување на населбата.<ref name="istorija"/> Во овој период се формирале и поголеми српски и унгарски верски заедници. Изградбата на православните и римокатоличките храмови го одразувала стопанскиот развој и верската разновидност на населението. === Револуцијата од 1848–1849 година === [[Податотека:Battle of Szenttamas.jpg|мини|десно|Приказ на борбите за Сентомаш во 1849 година]] За време на [[Унгарска револуција од 1848 година|Унгарската револуција од 1848–1849 година]], Сентомаш станал едно од главните воени упоришта на српското национално движење во Бачка. По прогласувањето на [[Српска Војводина (1848–1849)|Српската Војводина]] во мај 1848 година, српските вооружени сили изградиле систем на утврдувања и одбранбени ровови околу населбата. Поради својата положба на Големиот бачки канал и контролата врз важните патишта, Сентомаш имал особено стратегиско значење. Во текот на 1848 година унгарските револуционерни сили неколкупати безуспешно се обиделе да го заземат градот. На 3 април 1849 година, при четвртиот напад, унгарските сили под команда на генералот [[Мор Перцел]] ги пробиле српските одбранбени позиции и го зазеле Сентомаш. Во текот на борбите и по заземањето, населбата претрпела големи разурнувања, а значителен дел од населението загинал или бил принуден да избега. Биле уништени бројни станбени објекти и дел од верските градби.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Како је Сентомаш постао Србобран|url=https://srbobran.net/content/55/-/1/|website=Srbobran.net|language=sr}}</ref> Борбите од 1848–1849 година оставиле траен белег во историската меморија на населението. Називот Србобран потекнува од одбранбените ровови изградени во 1848 година, а подоцна бил прифатен како официјално име на населбата.<ref name="istorija"/> По поразот на унгарската револуција во 1849 година, Сентомаш бил вклучен во новоформираната австриска крунска земја [[Војводство Србија и Тамишки Банат]], која постоела до 1860 година. По нејзиното укинување населбата повторно станала дел од Бачко-бодрошката жупанија. === Од 1867 до 1918 година === Со создавањето на [[Австроунгарија]] во 1867 година, Сентомаш останал во унгарскиот дел на монархијата. Во втората половина на XIX век градот постепено се обновил од разурнувањата во револуционерниот период и повторно се развил како значајно земјоделско и трговско средиште. Развојот на стопанството придонел за зајакнување на локалните трговски и земјопоседнички семејства, меѓу кои се истакнувало семејството [[Дунѓерски]]. Во овој период биле изградени или обновени повеќе јавни, станбени и верски објекти, а се развивале образованието, културниот живот и локалните финансиски установи. Во текот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] Сентомаш останал во составот на Австроунгарија. По распадот на монархијата во ноември 1918 година, Бачка била приклучена кон [[Кралство Србија|Кралството Србија]], а потоа станала дел од новоформираното [[Кралство на Србите, Хрватите и Словенците]]. Во 1918 година населбата официјално го добила името '''Србобран'''.<ref name="istorija"/> === XX век === Во меѓувоениот период Србобран бил дел од Кралството на Србите, Хрватите и Словенците, од 1929 година познато како [[Кралство Југославија]]. Населението продолжило главно да се занимава со земјоделство, додека во градот функционирале трговски, занаетчиски и услужни дејности. По [[Инвазија на Југославија|нападот врз Југославија]] во април 1941 година, Бачка била окупирана и приклучена кон [[Унгарија]]. За време на окупацијата населбата повторно го носела унгарското име Сентомаш. Окупациското владеење завршило во 1944 година, со напредувањето на советските и југословенските сили во Војводина. По завршувањето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], Србобран станал дел од автономната покраина Војводина во рамките на социјалистичка Србија и [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|социјалистичка Југославија]]. Во повоениот период се развивале инфраструктурата, јавните служби, образованието и индустриското производство, додека земјоделството продолжило да има значајна улога во стопанството. По распадот на Југославија, Србобран останал во составот на Србија, како седиште на истоимената општина. == Население == Според пописот на населението од 2022 година, Србобран имал '''10.496 жители'''. Во целата општина живееле 14.357 жители, распоредени во трите населени места.<ref name="popis"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |+ Население на општина Србобран (2022) ! Населено место !! Жители |- | style="text-align:left;" | [[Србобран]] || 10.496 |- | style="text-align:left;" | [[Турија (Србобран)|Турија]] || 2.057 |- | style="text-align:left;" | [[Надаљ]] || 1.804 |- ! Вкупно !! 14.357 |} Населението е етнички разновидно, а најбројни се [[Срби]]те и [[Унгарци]]те. Според пописот од 2022 година, во градското населено место се изјасниле 6.514 Срби и 2.476 Унгарци. Во општината живеат и [[Роми]], како и припадници на други национални заедници. Српскиот и унгарскиот јазик се во службена употреба во општината.<ref name="popis"/> == Стопанство == Стопанството на Србобран традиционално се заснова на [[земјоделство]]то, благодарение на плодното земјиште во средишниот дел на Бачка. На земјоделските површини во околината се одгледуваат пченица, пченка, сончоглед, шеќерна репка и други полјоделски култури. Значајна улога имаат и сточарството и преработката на земјоделски производи. Развојот на стопанството историски бил поврзан со изградбата на Големиот бачки канал, кој овозможил подобро регулирање на водите, наводнување на обработливите површини и превоз на земјоделски производи. Покрај земјоделството, во градот се застапени прехранбената индустрија, производството на мебел и градежни материјали, трговијата и услужните дејности. Низ територијата на општината поминуваат значајни патни правци што ја поврзуваат со Нови Сад, [[Врбас]], [[Бечеј]] и другите градови во Војводина.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Индустријска зона у Србобрану|url=https://www.srbobran.rs/opstina/privreda/1583-ind-zon|publisher=Општина Србобран|language=sr}}</ref> == Култура и знаменитости == [[Податотека:Srbobran centar.JPG|мини|десно|Еден од централните делови на градот]] Србобран располага со повеќе историски и архитектонски значајни градби, од кои најпознати се православната црква „Свето Богојавление“, римокатоличката црква „Воздвижение на Светиот Крст“ и објектите поврзани со некогашните земјопоседнички и трговски семејства. === Православна црква „Свето Богојавление“ === [[Православие|Православната]] црква „Свето Богојавление“ е еден од најзначајните архитектонски споменици на Србобран. Изградбата започнала во 1787 година, а била завршена во 1807 година. Храмот бил изграден во барокен стил, со еднобродна основа и два високи камбанариски торња. За време на борбите во 1849 година црквата претрпела големи оштетувања, по што започнала нејзина долготрајна обнова. Иконостасот бил изработен од сликарот [[Новак Радониќ]], а резбарските украси од Георгије Девиќ. Поради неговата уметничка вредност, иконостасот бил ставен под државна заштита во 1950 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Srpska pravoslavna crkva u Srbobranu|url=https://www.srbobran.rs/opstina/verske-zajednice/spc-srbobran|publisher=Општина Србобран|language=sr}}</ref> === Римокатоличка црква „Воздвижение на Светиот Крст“ === Римокатоличката црква „Воздвижение на Светиот Крст“ претставува значаен верски и архитектонски објект на унгарската католичка заедница. Првата католичка црква на ова место била изградена во 1783 година, додека сегашната градба потекнува од 1814–1815 година. Храмот бил оштетен за време на револуционерните борби од 1848–1849 година, а потоа обновен во втората половина на XIX век.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Rimokatolička crkva „Uzvišenja Svetog Krsta“, Srbobran|url=https://www.srbobran.rs/opstina/verske-zajednice/rimokatolicka-crkva|publisher=Општина Србобран|language=sr}}</ref> === Културен живот === Културниот живот на градот се одвива преку Домот на културата, библиотеката, локалните културно-уметнички друштва и различните фестивали и манифестации. Особено позната е книжевната награда '''„Ленкин прстен“''', воспоставена во 2006 година, која се доделува за љубовна поезија на српски јазик. Наградата е посветена на [[Ленка Дунѓерски]], родена во Србобран, која била инспирација за познатата песна „Santa Maria della Salute“ од [[Лаза Костиќ]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Ленкин прстен|url=https://www.srbobran.rs/kultura/kulturne-manifestacije/lenkin-prsten|publisher=Општина Србобран|language=sr}}</ref> == Познати личности == * [[Стеван Владислав Каќански]] (1829–1890) — српски поет и политички деец. * [[Стеван Дунѓерски]] (1859–1933) — земјопоседник, стопанственик и добротвор. * [[Ленка Дунѓерски]] (1869–1895) — припадничка на семејството Дунѓерски, позната како инспирација на поетот Лаза Костиќ. == Надворешни врски == * [https://www.srbobran.rs/ Официјална страница на општина Србобран] * [https://ekas.rs/ Електронски културен атлас на Србобран] * [https://vojvodina.travel/en/destinations/srbobran-municipality/ Туристичка организација на Војводина — Србобран] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Srbobran Фотографии од Србобран на Wikimedia Commons] {{Ризница-врска|Srbobran}} [[Категорија:Населени места во Србија]] [[Категорија:Населени места во Војводина]] [[Категорија:Јужнобачки Округ]] 24zq2pyecgj93ebt0xq6uai3vv8mxvu 5648246 5648245 2026-10-20T12:48:35Z Buli 2648 /* Познати личности */ 5648246 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Srbobran centar.JPG|мини|десно|Центарот на Србобран]] '''Србобран''' ({{јез-ср|Србобран}}, {{јез-унг|Szenttamás}}) — градско населено место во [[Бачка]], во автономната покраина [[Војводина]], [[Србија]]. Претставува административно седиште на истоимената [[Општина Србобран|општина]], која припаѓа на [[Јужнобачки Округ|Јужнобачкиот Округ]]. Се наоѓа во средишниот дел на Бачка, на бреговите на [[Голем бачки канал|Големиот бачки канал]], околу 33 километри северно од [[Нови Сад]]. Според пописот од 2022 година, Србобран имал 10.496 жители, додека целата општина броела 14.357 жители.<ref name="popis">{{Наведена книга|title=Попис становништва, домаћинстава и станова 2022. године: Национална припадност|publisher=Републички завод за статистику|location=Београд|year=2023|url=https://publikacije.stat.gov.rs/G2023/Pdf/G20234001.pdf|language=sr}}</ref> Населбата првпат се споменува во пишаните извори во 1338 година под името '''Сентомаш''' (''Szenttamás''), што на унгарски јазик значи „Свети Тома“. Денешното име го добила во 1918 година, во спомен на утврдените српски одбранбени положби од [[Револуции од 1848 година|револуционерните настани во 1848–1849 година]].<ref name="istorija">{{Наведена мрежна страница|title=Историјат општине Србобран|url=https://www.srbobran.rs/opstina/istorijat|publisher=Општина Србобран|language=sr}}</ref> == Географија == Србобран се наоѓа во централниот дел на Бачка, во плодната [[Панонска Низина]]. Поголемиот дел од градот е сместен на левиот брег на Големиот бачки канал, додека помалиот дел се протега на неговиот десен брег. Од север и исток градот го опкружуваат меандрите на реката [[Криваја (Бачка)|Криваја]], која се влева во каналот недалеку од населбата. Големиот бачки канал е дел од хидросистемот [[Дунав–Тиса–Дунав]] и претставува значаен водостопански објект, изграден за одводнување, наводнување и пловидба. Неговата изградба придонела за развојот на земјоделството и трговијата во овој дел на Бачка. Територијата на општината зафаќа површина од 284 км² и опфаќа три населени места: Србобран, [[Турија (Србобран)|Турија]] и [[Надаљ]]. Србобран е најголемото населено место и претставува нејзин административен, стопански и културен центар.<ref name="geografija">{{Наведена мрежна страница|title=Географија општине Србобран|url=https://www.srbobran.rs/opstina/geografija|publisher=Општина Србобран|language=sr}}</ref> Релјефот е претежно рамничарски, а почвите се составени главно од плодни [[чернозем]]и и ливадски црници. Климата е умерено-континентална, со топли лета, студени зими и релативно рамномерно распоредени врнежи во текот на годината. Плодното земјиште и водните ресурси создале поволни услови за развој на земјоделството, кое традиционално претставува една од главните стопански дејности во околината.<ref name="geografija"/> == Историја == === Среден век и османлиско владеење === Најстариот познат писмен спомен за Србобран потекнува од 1338 година, кога населбата се споменува под името ''Szenttamás'' (Свети Тома). Во средниот век подрачјето припаѓало на [[Кралство Унгарија|Кралството Унгарија]] и се наоѓало во историската област Бачка. Во текот на XVI век, по [[Битка кај Мохач (1526)|Битката кај Мохач]] во 1526 година, најголемиот дел од Бачка потпаднал под власта на [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]]. Османлиското владеење траело до крајот на XVII век, кога областа преминала под контрола на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]]. Во текот на XVII и XVIII век во населбата и околината се населувало српско население, вклучувајќи доселеници од областите јужно од Сава и Дунав. Населбата постепено се развивала како земјоделско и трговско средиште. === Хабсбуршко владеење === Во првата половина на XVIII век Сентомаш бил дел од воено-административниот систем на Хабсбуршката Монархија. По реорганизацијата на [[Воена граница|Воената граница]] во 1751 година, населбата преминала под цивилна управа и била вклучена во Бачко-бодрошката жупанија. Во документ од 1751 година, покрај името Сентомаш, се среќава и називот '''Србоград''', забележан како дел од благородничко презиме. Во текот на XVIII век населението брзо се зголемувало, а развојот на земјоделството и трговијата придонел за економското зајакнување на населбата.<ref name="istorija"/> Во овој период се формирале и поголеми српски и унгарски верски заедници. Изградбата на православните и римокатоличките храмови го одразувала стопанскиот развој и верската разновидност на населението. === Револуцијата од 1848–1849 година === [[Податотека:Battle of Szenttamas.jpg|мини|десно|Приказ на борбите за Сентомаш во 1849 година]] За време на [[Унгарска револуција од 1848 година|Унгарската револуција од 1848–1849 година]], Сентомаш станал едно од главните воени упоришта на српското национално движење во Бачка. По прогласувањето на [[Српска Војводина (1848–1849)|Српската Војводина]] во мај 1848 година, српските вооружени сили изградиле систем на утврдувања и одбранбени ровови околу населбата. Поради својата положба на Големиот бачки канал и контролата врз важните патишта, Сентомаш имал особено стратегиско значење. Во текот на 1848 година унгарските револуционерни сили неколкупати безуспешно се обиделе да го заземат градот. На 3 април 1849 година, при четвртиот напад, унгарските сили под команда на генералот [[Мор Перцел]] ги пробиле српските одбранбени позиции и го зазеле Сентомаш. Во текот на борбите и по заземањето, населбата претрпела големи разурнувања, а значителен дел од населението загинал или бил принуден да избега. Биле уништени бројни станбени објекти и дел од верските градби.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Како је Сентомаш постао Србобран|url=https://srbobran.net/content/55/-/1/|website=Srbobran.net|language=sr}}</ref> Борбите од 1848–1849 година оставиле траен белег во историската меморија на населението. Називот Србобран потекнува од одбранбените ровови изградени во 1848 година, а подоцна бил прифатен како официјално име на населбата.<ref name="istorija"/> По поразот на унгарската револуција во 1849 година, Сентомаш бил вклучен во новоформираната австриска крунска земја [[Војводство Србија и Тамишки Банат]], која постоела до 1860 година. По нејзиното укинување населбата повторно станала дел од Бачко-бодрошката жупанија. === Од 1867 до 1918 година === Со создавањето на [[Австроунгарија]] во 1867 година, Сентомаш останал во унгарскиот дел на монархијата. Во втората половина на XIX век градот постепено се обновил од разурнувањата во револуционерниот период и повторно се развил како значајно земјоделско и трговско средиште. Развојот на стопанството придонел за зајакнување на локалните трговски и земјопоседнички семејства, меѓу кои се истакнувало семејството [[Дунѓерски]]. Во овој период биле изградени или обновени повеќе јавни, станбени и верски објекти, а се развивале образованието, културниот живот и локалните финансиски установи. Во текот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] Сентомаш останал во составот на Австроунгарија. По распадот на монархијата во ноември 1918 година, Бачка била приклучена кон [[Кралство Србија|Кралството Србија]], а потоа станала дел од новоформираното [[Кралство на Србите, Хрватите и Словенците]]. Во 1918 година населбата официјално го добила името '''Србобран'''.<ref name="istorija"/> === XX век === Во меѓувоениот период Србобран бил дел од Кралството на Србите, Хрватите и Словенците, од 1929 година познато како [[Кралство Југославија]]. Населението продолжило главно да се занимава со земјоделство, додека во градот функционирале трговски, занаетчиски и услужни дејности. По [[Инвазија на Југославија|нападот врз Југославија]] во април 1941 година, Бачка била окупирана и приклучена кон [[Унгарија]]. За време на окупацијата населбата повторно го носела унгарското име Сентомаш. Окупациското владеење завршило во 1944 година, со напредувањето на советските и југословенските сили во Војводина. По завршувањето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], Србобран станал дел од автономната покраина Војводина во рамките на социјалистичка Србија и [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|социјалистичка Југославија]]. Во повоениот период се развивале инфраструктурата, јавните служби, образованието и индустриското производство, додека земјоделството продолжило да има значајна улога во стопанството. По распадот на Југославија, Србобран останал во составот на Србија, како седиште на истоимената општина. == Население == Според пописот на населението од 2022 година, Србобран имал '''10.496 жители'''. Во целата општина живееле 14.357 жители, распоредени во трите населени места.<ref name="popis"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |+ Население на општина Србобран (2022) ! Населено место !! Жители |- | style="text-align:left;" | [[Србобран]] || 10.496 |- | style="text-align:left;" | [[Турија (Србобран)|Турија]] || 2.057 |- | style="text-align:left;" | [[Надаљ]] || 1.804 |- ! Вкупно !! 14.357 |} Населението е етнички разновидно, а најбројни се [[Срби]]те и [[Унгарци]]те. Според пописот од 2022 година, во градското населено место се изјасниле 6.514 Срби и 2.476 Унгарци. Во општината живеат и [[Роми]], како и припадници на други национални заедници. Српскиот и унгарскиот јазик се во службена употреба во општината.<ref name="popis"/> == Стопанство == Стопанството на Србобран традиционално се заснова на [[земјоделство]]то, благодарение на плодното земјиште во средишниот дел на Бачка. На земјоделските површини во околината се одгледуваат пченица, пченка, сончоглед, шеќерна репка и други полјоделски култури. Значајна улога имаат и сточарството и преработката на земјоделски производи. Развојот на стопанството историски бил поврзан со изградбата на Големиот бачки канал, кој овозможил подобро регулирање на водите, наводнување на обработливите површини и превоз на земјоделски производи. Покрај земјоделството, во градот се застапени прехранбената индустрија, производството на мебел и градежни материјали, трговијата и услужните дејности. Низ територијата на општината поминуваат значајни патни правци што ја поврзуваат со Нови Сад, [[Врбас]], [[Бечеј]] и другите градови во Војводина.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Индустријска зона у Србобрану|url=https://www.srbobran.rs/opstina/privreda/1583-ind-zon|publisher=Општина Србобран|language=sr}}</ref> == Култура и знаменитости == [[Податотека:Srbobran centar.JPG|мини|десно|Еден од централните делови на градот]] Србобран располага со повеќе историски и архитектонски значајни градби, од кои најпознати се православната црква „Свето Богојавление“, римокатоличката црква „Воздвижение на Светиот Крст“ и објектите поврзани со некогашните земјопоседнички и трговски семејства. === Православна црква „Свето Богојавление“ === [[Православие|Православната]] црква „Свето Богојавление“ е еден од најзначајните архитектонски споменици на Србобран. Изградбата започнала во 1787 година, а била завршена во 1807 година. Храмот бил изграден во барокен стил, со еднобродна основа и два високи камбанариски торња. За време на борбите во 1849 година црквата претрпела големи оштетувања, по што започнала нејзина долготрајна обнова. Иконостасот бил изработен од сликарот [[Новак Радониќ]], а резбарските украси од Георгије Девиќ. Поради неговата уметничка вредност, иконостасот бил ставен под државна заштита во 1950 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Srpska pravoslavna crkva u Srbobranu|url=https://www.srbobran.rs/opstina/verske-zajednice/spc-srbobran|publisher=Општина Србобран|language=sr}}</ref> === Римокатоличка црква „Воздвижение на Светиот Крст“ === Римокатоличката црква „Воздвижение на Светиот Крст“ претставува значаен верски и архитектонски објект на унгарската католичка заедница. Првата католичка црква на ова место била изградена во 1783 година, додека сегашната градба потекнува од 1814–1815 година. Храмот бил оштетен за време на револуционерните борби од 1848–1849 година, а потоа обновен во втората половина на XIX век.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Rimokatolička crkva „Uzvišenja Svetog Krsta“, Srbobran|url=https://www.srbobran.rs/opstina/verske-zajednice/rimokatolicka-crkva|publisher=Општина Србобран|language=sr}}</ref> === Културен живот === Културниот живот на градот се одвива преку Домот на културата, библиотеката, локалните културно-уметнички друштва и различните фестивали и манифестации. Особено позната е книжевната награда '''„Ленкин прстен“''', воспоставена во 2006 година, која се доделува за љубовна поезија на српски јазик. Наградата е посветена на [[Ленка Дунѓерски]], родена во Србобран, која била инспирација за познатата песна „Santa Maria della Salute“ од [[Лаза Костиќ]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Ленкин прстен|url=https://www.srbobran.rs/kultura/kulturne-manifestacije/lenkin-prsten|publisher=Општина Србобран|language=sr}}</ref> == Познати личности == * [[Стеван Владислав Каќански]] (1829–1890) — српски поет и политички деец. * [[Стеван Дунѓерски]] (1859–1933) — земјопоседник, стопанственик и добротвор. * [[Ленка Дунѓерски]] (1869–1895) — припадничка на семејството Дунѓерски, позната како инспирација на поетот Лаза Костиќ. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.srbobran.rs/ Официјална страница на општина Србобран] * [https://ekas.rs/ Електронски културен атлас на Србобран] * [https://vojvodina.travel/en/destinations/srbobran-municipality/ Туристичка организација на Војводина — Србобран] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Srbobran Фотографии од Србобран на Wikimedia Commons] {{Ризница-врска|Srbobran}} [[Категорија:Населени места во Србија]] [[Категорија:Населени места во Војводина]] [[Категорија:Јужнобачки Округ]] akhc418xe3f8selumx5p9ioa1j0fc65 5648247 5648246 2026-10-20T12:50:18Z Buli 2648 5648247 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Srbobran centar.JPG|мини|десно|Центарот на Србобран]] '''Србобран''' ({{langx|sr|Србобран}}, {{langx|hu|Szenttamás}}) — градско населено место во [[Бачка]], во автономната покраина [[Војводина]], [[Србија]]. Претставува административно седиште на истоимената [[Општина Србобран|општина]], која припаѓа на [[Јужнобачки Округ|Јужнобачкиот Округ]]. Се наоѓа во средишниот дел на Бачка, на бреговите на [[Голем бачки канал|Големиот бачки канал]], околу 33 километри северно од [[Нови Сад]]. Според пописот од 2022 година, Србобран имал 10.496 жители, додека целата општина броела 14.357 жители.<ref name="popis">{{Наведена книга|title=Попис становништва, домаћинстава и станова 2022. године: Национална припадност|publisher=Републички завод за статистику|location=Београд|year=2023|url=https://publikacije.stat.gov.rs/G2023/Pdf/G20234001.pdf|language=sr}}</ref> Населбата првпат се споменува во пишаните извори во 1338 година под името '''Сентомаш''' (''Szenttamás''), што на унгарски јазик значи „Свети Тома“. Денешното име го добила во 1918 година, во спомен на утврдените српски одбранбени положби од [[Револуции од 1848 година|револуционерните настани во 1848–1849 година]].<ref name="istorija">{{Наведена мрежна страница|title=Историјат општине Србобран|url=https://www.srbobran.rs/opstina/istorijat|publisher=Општина Србобран|language=sr}}</ref> == Географија == Србобран се наоѓа во централниот дел на Бачка, во плодната [[Панонска Низина]]. Поголемиот дел од градот е сместен на левиот брег на Големиот бачки канал, додека помалиот дел се протега на неговиот десен брег. Од север и исток градот го опкружуваат меандрите на реката [[Криваја (Бачка)|Криваја]], која се влева во каналот недалеку од населбата. Големиот бачки канал е дел од хидросистемот [[Дунав–Тиса–Дунав]] и претставува значаен водостопански објект, изграден за одводнување, наводнување и пловидба. Неговата изградба придонела за развојот на земјоделството и трговијата во овој дел на Бачка. Територијата на општината зафаќа површина од 284 км² и опфаќа три населени места: Србобран, [[Турија (Србобран)|Турија]] и [[Надаљ]]. Србобран е најголемото населено место и претставува нејзин административен, стопански и културен центар.<ref name="geografija">{{Наведена мрежна страница|title=Географија општине Србобран|url=https://www.srbobran.rs/opstina/geografija|publisher=Општина Србобран|language=sr}}</ref> Релјефот е претежно рамничарски, а почвите се составени главно од плодни [[чернозем]]и и ливадски црници. Климата е умерено-континентална, со топли лета, студени зими и релативно рамномерно распоредени врнежи во текот на годината. Плодното земјиште и водните ресурси создале поволни услови за развој на земјоделството, кое традиционално претставува една од главните стопански дејности во околината.<ref name="geografija"/> == Историја == === Среден век и османлиско владеење === Најстариот познат писмен спомен за Србобран потекнува од 1338 година, кога населбата се споменува под името ''Szenttamás'' (Свети Тома). Во средниот век подрачјето припаѓало на [[Кралство Унгарија|Кралството Унгарија]] и се наоѓало во историската област Бачка. Во текот на XVI век, по [[Битка кај Мохач (1526)|Битката кај Мохач]] во 1526 година, најголемиот дел од Бачка потпаднал под власта на [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]]. Османлиското владеење траело до крајот на XVII век, кога областа преминала под контрола на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]]. Во текот на XVII и XVIII век во населбата и околината се населувало српско население, вклучувајќи доселеници од областите јужно од Сава и Дунав. Населбата постепено се развивала како земјоделско и трговско средиште. === Хабсбуршко владеење === Во првата половина на XVIII век Сентомаш бил дел од воено-административниот систем на Хабсбуршката Монархија. По реорганизацијата на [[Воена граница|Воената граница]] во 1751 година, населбата преминала под цивилна управа и била вклучена во Бачко-бодрошката жупанија. Во документ од 1751 година, покрај името Сентомаш, се среќава и називот '''Србоград''', забележан како дел од благородничко презиме. Во текот на XVIII век населението брзо се зголемувало, а развојот на земјоделството и трговијата придонел за економското зајакнување на населбата.<ref name="istorija"/> Во овој период се формирале и поголеми српски и унгарски верски заедници. Изградбата на православните и римокатоличките храмови го одразувала стопанскиот развој и верската разновидност на населението. === Револуцијата од 1848–1849 година === [[Податотека:Battle of Szenttamas.jpg|мини|десно|Приказ на борбите за Сентомаш во 1849 година]] За време на [[Унгарска револуција од 1848 година|Унгарската револуција од 1848–1849 година]], Сентомаш станал едно од главните воени упоришта на српското национално движење во Бачка. По прогласувањето на [[Српска Војводина (1848–1849)|Српската Војводина]] во мај 1848 година, српските вооружени сили изградиле систем на утврдувања и одбранбени ровови околу населбата. Поради својата положба на Големиот бачки канал и контролата врз важните патишта, Сентомаш имал особено стратегиско значење. Во текот на 1848 година унгарските револуционерни сили неколкупати безуспешно се обиделе да го заземат градот. На 3 април 1849 година, при четвртиот напад, унгарските сили под команда на генералот [[Мор Перцел]] ги пробиле српските одбранбени позиции и го зазеле Сентомаш. Во текот на борбите и по заземањето, населбата претрпела големи разурнувања, а значителен дел од населението загинал или бил принуден да избега. Биле уништени бројни станбени објекти и дел од верските градби.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Како је Сентомаш постао Србобран|url=https://srbobran.net/content/55/-/1/|website=Srbobran.net|language=sr}}</ref> Борбите од 1848–1849 година оставиле траен белег во историската меморија на населението. Називот Србобран потекнува од одбранбените ровови изградени во 1848 година, а подоцна бил прифатен како официјално име на населбата.<ref name="istorija"/> По поразот на унгарската револуција во 1849 година, Сентомаш бил вклучен во новоформираната австриска крунска земја [[Војводство Србија и Тамишки Банат]], која постоела до 1860 година. По нејзиното укинување населбата повторно станала дел од Бачко-бодрошката жупанија. === Од 1867 до 1918 година === Со создавањето на [[Австроунгарија]] во 1867 година, Сентомаш останал во унгарскиот дел на монархијата. Во втората половина на XIX век градот постепено се обновил од разурнувањата во револуционерниот период и повторно се развил како значајно земјоделско и трговско средиште. Развојот на стопанството придонел за зајакнување на локалните трговски и земјопоседнички семејства, меѓу кои се истакнувало семејството [[Дунѓерски]]. Во овој период биле изградени или обновени повеќе јавни, станбени и верски објекти, а се развивале образованието, културниот живот и локалните финансиски установи. Во текот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] Сентомаш останал во составот на Австроунгарија. По распадот на монархијата во ноември 1918 година, Бачка била приклучена кон [[Кралство Србија|Кралството Србија]], а потоа станала дел од новоформираното [[Кралство на Србите, Хрватите и Словенците]]. Во 1918 година населбата официјално го добила името '''Србобран'''.<ref name="istorija"/> === XX век === Во меѓувоениот период Србобран бил дел од Кралството на Србите, Хрватите и Словенците, од 1929 година познато како [[Кралство Југославија]]. Населението продолжило главно да се занимава со земјоделство, додека во градот функционирале трговски, занаетчиски и услужни дејности. По [[Инвазија на Југославија|нападот врз Југославија]] во април 1941 година, Бачка била окупирана и приклучена кон [[Унгарија]]. За време на окупацијата населбата повторно го носела унгарското име Сентомаш. Окупациското владеење завршило во 1944 година, со напредувањето на советските и југословенските сили во Војводина. По завршувањето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], Србобран станал дел од автономната покраина Војводина во рамките на социјалистичка Србија и [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|социјалистичка Југославија]]. Во повоениот период се развивале инфраструктурата, јавните служби, образованието и индустриското производство, додека земјоделството продолжило да има значајна улога во стопанството. По распадот на Југославија, Србобран останал во составот на Србија, како седиште на истоимената општина. == Население == Според пописот на населението од 2022 година, Србобран имал '''10.496 жители'''. Во целата општина живееле 14.357 жители, распоредени во трите населени места.<ref name="popis"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |+ Население на општина Србобран (2022) ! Населено место !! Жители |- | style="text-align:left;" | [[Србобран]] || 10.496 |- | style="text-align:left;" | [[Турија (Србобран)|Турија]] || 2.057 |- | style="text-align:left;" | [[Надаљ]] || 1.804 |- ! Вкупно !! 14.357 |} Населението е етнички разновидно, а најбројни се [[Срби]]те и [[Унгарци]]те. Според пописот од 2022 година, во градското населено место се изјасниле 6.514 Срби и 2.476 Унгарци. Во општината живеат и [[Роми]], како и припадници на други национални заедници. Српскиот и унгарскиот јазик се во службена употреба во општината.<ref name="popis"/> == Стопанство == Стопанството на Србобран традиционално се заснова на [[земјоделство]]то, благодарение на плодното земјиште во средишниот дел на Бачка. На земјоделските површини во околината се одгледуваат пченица, пченка, сончоглед, шеќерна репка и други полјоделски култури. Значајна улога имаат и сточарството и преработката на земјоделски производи. Развојот на стопанството историски бил поврзан со изградбата на Големиот бачки канал, кој овозможил подобро регулирање на водите, наводнување на обработливите површини и превоз на земјоделски производи. Покрај земјоделството, во градот се застапени прехранбената индустрија, производството на мебел и градежни материјали, трговијата и услужните дејности. Низ територијата на општината поминуваат значајни патни правци што ја поврзуваат со Нови Сад, [[Врбас]], [[Бечеј]] и другите градови во Војводина.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Индустријска зона у Србобрану|url=https://www.srbobran.rs/opstina/privreda/1583-ind-zon|publisher=Општина Србобран|language=sr}}</ref> == Култура и знаменитости == [[Податотека:Srbobran centar.JPG|мини|десно|Еден од централните делови на градот]] Србобран располага со повеќе историски и архитектонски значајни градби, од кои најпознати се православната црква „Свето Богојавление“, римокатоличката црква „Воздвижение на Светиот Крст“ и објектите поврзани со некогашните земјопоседнички и трговски семејства. === Православна црква „Свето Богојавление“ === [[Православие|Православната]] црква „Свето Богојавление“ е еден од најзначајните архитектонски споменици на Србобран. Изградбата започнала во 1787 година, а била завршена во 1807 година. Храмот бил изграден во барокен стил, со еднобродна основа и два високи камбанариски торња. За време на борбите во 1849 година црквата претрпела големи оштетувања, по што започнала нејзина долготрајна обнова. Иконостасот бил изработен од сликарот [[Новак Радониќ]], а резбарските украси од Георгије Девиќ. Поради неговата уметничка вредност, иконостасот бил ставен под државна заштита во 1950 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Srpska pravoslavna crkva u Srbobranu|url=https://www.srbobran.rs/opstina/verske-zajednice/spc-srbobran|publisher=Општина Србобран|language=sr}}</ref> === Римокатоличка црква „Воздвижение на Светиот Крст“ === Римокатоличката црква „Воздвижение на Светиот Крст“ претставува значаен верски и архитектонски објект на унгарската католичка заедница. Првата католичка црква на ова место била изградена во 1783 година, додека сегашната градба потекнува од 1814–1815 година. Храмот бил оштетен за време на револуционерните борби од 1848–1849 година, а потоа обновен во втората половина на XIX век.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Rimokatolička crkva „Uzvišenja Svetog Krsta“, Srbobran|url=https://www.srbobran.rs/opstina/verske-zajednice/rimokatolicka-crkva|publisher=Општина Србобран|language=sr}}</ref> === Културен живот === Културниот живот на градот се одвива преку Домот на културата, библиотеката, локалните културно-уметнички друштва и различните фестивали и манифестации. Особено позната е книжевната награда '''„Ленкин прстен“''', воспоставена во 2006 година, која се доделува за љубовна поезија на српски јазик. Наградата е посветена на [[Ленка Дунѓерски]], родена во Србобран, која била инспирација за познатата песна „Santa Maria della Salute“ од [[Лаза Костиќ]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Ленкин прстен|url=https://www.srbobran.rs/kultura/kulturne-manifestacije/lenkin-prsten|publisher=Општина Србобран|language=sr}}</ref> == Познати личности == * [[Стеван Владислав Каќански]] (1829–1890) — српски поет и политички деец. * [[Стеван Дунѓерски]] (1859–1933) — земјопоседник, стопанственик и добротвор. * [[Ленка Дунѓерски]] (1869–1895) — припадничка на семејството Дунѓерски, позната како инспирација на поетот Лаза Костиќ. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.srbobran.rs/ Официјална страница на општина Србобран] * [https://ekas.rs/ Електронски културен атлас на Србобран] * [https://vojvodina.travel/en/destinations/srbobran-municipality/ Туристичка организација на Војводина — Србобран] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Srbobran Фотографии од Србобран на Wikimedia Commons] {{Ризница-врска|Srbobran}} [[Категорија:Населени места во Србија]] [[Категорија:Населени места во Војводина]] [[Категорија:Јужнобачки Округ]] 51i00siv0b48xqkjbwtelimijzhm7py 5648248 5648247 2026-10-20T12:50:58Z Buli 2648 /* Револуцијата од 1848–1849 година */ 5648248 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Srbobran centar.JPG|мини|десно|Центарот на Србобран]] '''Србобран''' ({{langx|sr|Србобран}}, {{langx|hu|Szenttamás}}) — градско населено место во [[Бачка]], во автономната покраина [[Војводина]], [[Србија]]. Претставува административно седиште на истоимената [[Општина Србобран|општина]], која припаѓа на [[Јужнобачки Округ|Јужнобачкиот Округ]]. Се наоѓа во средишниот дел на Бачка, на бреговите на [[Голем бачки канал|Големиот бачки канал]], околу 33 километри северно од [[Нови Сад]]. Според пописот од 2022 година, Србобран имал 10.496 жители, додека целата општина броела 14.357 жители.<ref name="popis">{{Наведена книга|title=Попис становништва, домаћинстава и станова 2022. године: Национална припадност|publisher=Републички завод за статистику|location=Београд|year=2023|url=https://publikacije.stat.gov.rs/G2023/Pdf/G20234001.pdf|language=sr}}</ref> Населбата првпат се споменува во пишаните извори во 1338 година под името '''Сентомаш''' (''Szenttamás''), што на унгарски јазик значи „Свети Тома“. Денешното име го добила во 1918 година, во спомен на утврдените српски одбранбени положби од [[Револуции од 1848 година|револуционерните настани во 1848–1849 година]].<ref name="istorija">{{Наведена мрежна страница|title=Историјат општине Србобран|url=https://www.srbobran.rs/opstina/istorijat|publisher=Општина Србобран|language=sr}}</ref> == Географија == Србобран се наоѓа во централниот дел на Бачка, во плодната [[Панонска Низина]]. Поголемиот дел од градот е сместен на левиот брег на Големиот бачки канал, додека помалиот дел се протега на неговиот десен брег. Од север и исток градот го опкружуваат меандрите на реката [[Криваја (Бачка)|Криваја]], која се влева во каналот недалеку од населбата. Големиот бачки канал е дел од хидросистемот [[Дунав–Тиса–Дунав]] и претставува значаен водостопански објект, изграден за одводнување, наводнување и пловидба. Неговата изградба придонела за развојот на земјоделството и трговијата во овој дел на Бачка. Територијата на општината зафаќа површина од 284 км² и опфаќа три населени места: Србобран, [[Турија (Србобран)|Турија]] и [[Надаљ]]. Србобран е најголемото населено место и претставува нејзин административен, стопански и културен центар.<ref name="geografija">{{Наведена мрежна страница|title=Географија општине Србобран|url=https://www.srbobran.rs/opstina/geografija|publisher=Општина Србобран|language=sr}}</ref> Релјефот е претежно рамничарски, а почвите се составени главно од плодни [[чернозем]]и и ливадски црници. Климата е умерено-континентална, со топли лета, студени зими и релативно рамномерно распоредени врнежи во текот на годината. Плодното земјиште и водните ресурси создале поволни услови за развој на земјоделството, кое традиционално претставува една од главните стопански дејности во околината.<ref name="geografija"/> == Историја == === Среден век и османлиско владеење === Најстариот познат писмен спомен за Србобран потекнува од 1338 година, кога населбата се споменува под името ''Szenttamás'' (Свети Тома). Во средниот век подрачјето припаѓало на [[Кралство Унгарија|Кралството Унгарија]] и се наоѓало во историската област Бачка. Во текот на XVI век, по [[Битка кај Мохач (1526)|Битката кај Мохач]] во 1526 година, најголемиот дел од Бачка потпаднал под власта на [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]]. Османлиското владеење траело до крајот на XVII век, кога областа преминала под контрола на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]]. Во текот на XVII и XVIII век во населбата и околината се населувало српско население, вклучувајќи доселеници од областите јужно од Сава и Дунав. Населбата постепено се развивала како земјоделско и трговско средиште. === Хабсбуршко владеење === Во првата половина на XVIII век Сентомаш бил дел од воено-административниот систем на Хабсбуршката Монархија. По реорганизацијата на [[Воена граница|Воената граница]] во 1751 година, населбата преминала под цивилна управа и била вклучена во Бачко-бодрошката жупанија. Во документ од 1751 година, покрај името Сентомаш, се среќава и називот '''Србоград''', забележан како дел од благородничко презиме. Во текот на XVIII век населението брзо се зголемувало, а развојот на земјоделството и трговијата придонел за економското зајакнување на населбата.<ref name="istorija"/> Во овој период се формирале и поголеми српски и унгарски верски заедници. Изградбата на православните и римокатоличките храмови го одразувала стопанскиот развој и верската разновидност на населението. === Револуцијата од 1848–1849 година === За време на [[Унгарска револуција од 1848 година|Унгарската револуција од 1848–1849 година]], Сентомаш станал едно од главните воени упоришта на српското национално движење во Бачка. По прогласувањето на [[Српска Војводина (1848–1849)|Српската Војводина]] во мај 1848 година, српските вооружени сили изградиле систем на утврдувања и одбранбени ровови околу населбата. Поради својата положба на Големиот бачки канал и контролата врз важните патишта, Сентомаш имал особено стратегиско значење. Во текот на 1848 година унгарските револуционерни сили неколкупати безуспешно се обиделе да го заземат градот. На 3 април 1849 година, при четвртиот напад, унгарските сили под команда на генералот [[Мор Перцел]] ги пробиле српските одбранбени позиции и го зазеле Сентомаш. Во текот на борбите и по заземањето, населбата претрпела големи разурнувања, а значителен дел од населението загинал или бил принуден да избега. Биле уништени бројни станбени објекти и дел од верските градби.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Како је Сентомаш постао Србобран|url=https://srbobran.net/content/55/-/1/|website=Srbobran.net|language=sr}}</ref> Борбите од 1848–1849 година оставиле траен белег во историската меморија на населението. Називот Србобран потекнува од одбранбените ровови изградени во 1848 година, а подоцна бил прифатен како официјално име на населбата.<ref name="istorija"/> По поразот на унгарската револуција во 1849 година, Сентомаш бил вклучен во новоформираната австриска крунска земја [[Војводство Србија и Тамишки Банат]], која постоела до 1860 година. По нејзиното укинување населбата повторно станала дел од Бачко-бодрошката жупанија. === Од 1867 до 1918 година === Со создавањето на [[Австроунгарија]] во 1867 година, Сентомаш останал во унгарскиот дел на монархијата. Во втората половина на XIX век градот постепено се обновил од разурнувањата во револуционерниот период и повторно се развил како значајно земјоделско и трговско средиште. Развојот на стопанството придонел за зајакнување на локалните трговски и земјопоседнички семејства, меѓу кои се истакнувало семејството [[Дунѓерски]]. Во овој период биле изградени или обновени повеќе јавни, станбени и верски објекти, а се развивале образованието, културниот живот и локалните финансиски установи. Во текот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] Сентомаш останал во составот на Австроунгарија. По распадот на монархијата во ноември 1918 година, Бачка била приклучена кон [[Кралство Србија|Кралството Србија]], а потоа станала дел од новоформираното [[Кралство на Србите, Хрватите и Словенците]]. Во 1918 година населбата официјално го добила името '''Србобран'''.<ref name="istorija"/> === XX век === Во меѓувоениот период Србобран бил дел од Кралството на Србите, Хрватите и Словенците, од 1929 година познато како [[Кралство Југославија]]. Населението продолжило главно да се занимава со земјоделство, додека во градот функционирале трговски, занаетчиски и услужни дејности. По [[Инвазија на Југославија|нападот врз Југославија]] во април 1941 година, Бачка била окупирана и приклучена кон [[Унгарија]]. За време на окупацијата населбата повторно го носела унгарското име Сентомаш. Окупациското владеење завршило во 1944 година, со напредувањето на советските и југословенските сили во Војводина. По завршувањето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], Србобран станал дел од автономната покраина Војводина во рамките на социјалистичка Србија и [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|социјалистичка Југославија]]. Во повоениот период се развивале инфраструктурата, јавните служби, образованието и индустриското производство, додека земјоделството продолжило да има значајна улога во стопанството. По распадот на Југославија, Србобран останал во составот на Србија, како седиште на истоимената општина. == Население == Според пописот на населението од 2022 година, Србобран имал '''10.496 жители'''. Во целата општина живееле 14.357 жители, распоредени во трите населени места.<ref name="popis"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |+ Население на општина Србобран (2022) ! Населено место !! Жители |- | style="text-align:left;" | [[Србобран]] || 10.496 |- | style="text-align:left;" | [[Турија (Србобран)|Турија]] || 2.057 |- | style="text-align:left;" | [[Надаљ]] || 1.804 |- ! Вкупно !! 14.357 |} Населението е етнички разновидно, а најбројни се [[Срби]]те и [[Унгарци]]те. Според пописот од 2022 година, во градското населено место се изјасниле 6.514 Срби и 2.476 Унгарци. Во општината живеат и [[Роми]], како и припадници на други национални заедници. Српскиот и унгарскиот јазик се во службена употреба во општината.<ref name="popis"/> == Стопанство == Стопанството на Србобран традиционално се заснова на [[земјоделство]]то, благодарение на плодното земјиште во средишниот дел на Бачка. На земјоделските површини во околината се одгледуваат пченица, пченка, сончоглед, шеќерна репка и други полјоделски култури. Значајна улога имаат и сточарството и преработката на земјоделски производи. Развојот на стопанството историски бил поврзан со изградбата на Големиот бачки канал, кој овозможил подобро регулирање на водите, наводнување на обработливите површини и превоз на земјоделски производи. Покрај земјоделството, во градот се застапени прехранбената индустрија, производството на мебел и градежни материјали, трговијата и услужните дејности. Низ територијата на општината поминуваат значајни патни правци што ја поврзуваат со Нови Сад, [[Врбас]], [[Бечеј]] и другите градови во Војводина.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Индустријска зона у Србобрану|url=https://www.srbobran.rs/opstina/privreda/1583-ind-zon|publisher=Општина Србобран|language=sr}}</ref> == Култура и знаменитости == [[Податотека:Srbobran centar.JPG|мини|десно|Еден од централните делови на градот]] Србобран располага со повеќе историски и архитектонски значајни градби, од кои најпознати се православната црква „Свето Богојавление“, римокатоличката црква „Воздвижение на Светиот Крст“ и објектите поврзани со некогашните земјопоседнички и трговски семејства. === Православна црква „Свето Богојавление“ === [[Православие|Православната]] црква „Свето Богојавление“ е еден од најзначајните архитектонски споменици на Србобран. Изградбата започнала во 1787 година, а била завршена во 1807 година. Храмот бил изграден во барокен стил, со еднобродна основа и два високи камбанариски торња. За време на борбите во 1849 година црквата претрпела големи оштетувања, по што започнала нејзина долготрајна обнова. Иконостасот бил изработен од сликарот [[Новак Радониќ]], а резбарските украси од Георгије Девиќ. Поради неговата уметничка вредност, иконостасот бил ставен под државна заштита во 1950 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Srpska pravoslavna crkva u Srbobranu|url=https://www.srbobran.rs/opstina/verske-zajednice/spc-srbobran|publisher=Општина Србобран|language=sr}}</ref> === Римокатоличка црква „Воздвижение на Светиот Крст“ === Римокатоличката црква „Воздвижение на Светиот Крст“ претставува значаен верски и архитектонски објект на унгарската католичка заедница. Првата католичка црква на ова место била изградена во 1783 година, додека сегашната градба потекнува од 1814–1815 година. Храмот бил оштетен за време на револуционерните борби од 1848–1849 година, а потоа обновен во втората половина на XIX век.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Rimokatolička crkva „Uzvišenja Svetog Krsta“, Srbobran|url=https://www.srbobran.rs/opstina/verske-zajednice/rimokatolicka-crkva|publisher=Општина Србобран|language=sr}}</ref> === Културен живот === Културниот живот на градот се одвива преку Домот на културата, библиотеката, локалните културно-уметнички друштва и различните фестивали и манифестации. Особено позната е книжевната награда '''„Ленкин прстен“''', воспоставена во 2006 година, која се доделува за љубовна поезија на српски јазик. Наградата е посветена на [[Ленка Дунѓерски]], родена во Србобран, која била инспирација за познатата песна „Santa Maria della Salute“ од [[Лаза Костиќ]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Ленкин прстен|url=https://www.srbobran.rs/kultura/kulturne-manifestacije/lenkin-prsten|publisher=Општина Србобран|language=sr}}</ref> == Познати личности == * [[Стеван Владислав Каќански]] (1829–1890) — српски поет и политички деец. * [[Стеван Дунѓерски]] (1859–1933) — земјопоседник, стопанственик и добротвор. * [[Ленка Дунѓерски]] (1869–1895) — припадничка на семејството Дунѓерски, позната како инспирација на поетот Лаза Костиќ. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.srbobran.rs/ Официјална страница на општина Србобран] * [https://ekas.rs/ Електронски културен атлас на Србобран] * [https://vojvodina.travel/en/destinations/srbobran-municipality/ Туристичка организација на Војводина — Србобран] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Srbobran Фотографии од Србобран на Wikimedia Commons] {{Ризница-врска|Srbobran}} [[Категорија:Населени места во Србија]] [[Категорија:Населени места во Војводина]] [[Категорија:Јужнобачки Округ]] b3e2xcrhcj97xw2y08jhhdcu0nffo5n Анри Б. Каган 0 1406232 5648270 2026-10-20T15:27:05Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1380975183|Henri B. Kagan]]“ 5648270 wikitext text/x-wiki '''Анри Борис Каган''' ({{МФА|fr|ɑ̃ʁi kaɡɑ̃|lang}} '''Henri Boris Kagan),''' (роден на 15 декември 1930 година) - француски хемичар. Тој моментално е емеритус професор на [[Универзитет Париз-Сакле|Универзитетот Париз-Сакле]] во [[Франција]]. Тој е широко признат како пионер во областа на асиметричната катализа. Неговите откритија имаа далекусежни влијанија врз [[Фармацевтска индустрија|фармацевтската индустрија]]. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=XPUZAAAAIAAJ&q=%22Kagan,+henri%22+1930|title=Who's who in Western Europe|publisher=International Biographical Centre|year=1981|isbn=978-0-900332-61-6}}</ref> Во 2026 година, заедно со [[Кенсо Соаи]] ја добил [[Нобелова награда за хемија]] „за откривање на нелинеарни ефекти и автокатализа во асиметрична органска синтеза“.<ref name="Nobel">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/|title=Nobel Prize in Chemistry 2026|work=NobelPrize.org|publisher=[[Nobel Foundation]]|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20261007095246/https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/|archive-date=7 October 2026|accessdate=7 October 2026}}</ref> [[Категорија:Апсолвенти на Парискиот универзитет]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Витези на Легијата на честа]] [[Категорија:Добитници на Волфовата награда за хемија]] [[Категорија:Еврејски нобеловци]] [[Категорија:Француски нобеловци]] [[Категорија:Добитници на Нобеловата награда за хемија]] [[Категорија:Членови на Полската академија на науките]] [[Категорија:Членови на Француската академија на науките]] [[Категорија:Родени во 1930 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] bt4c2a1xbxa00konymujn8j0ejxtvba 5648271 5648270 2026-10-20T15:32:15Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5648271 wikitext text/x-wiki '''Анри Борис Каган''' ({{langx|fr|Henri Boris Kagan}}),(роден на 15 декември 1930) — француски хемичар и професор емеритус на [[Универзитет Париз-Сакле|Универзитетот Париз-Сакле]] (''Université Paris-Saclay'') во Франција.<ref name="Nobel" /> Тој е широко признат како пионер во областа на [[Катализа|асиметричната катализа]], а неговите откритија имаат далекусежно влијание врз [[Фармацевтска индустрија|фармацевтската индустрија]].<ref>{{Наведена книга |url=https://google.com |title=Who's who in Western Europe |isbn=978-0-900332-61-6 |year=1981 |publisher=International Biographical Centre}}</ref> Во 2026 година, заедно со [[Кенсо Соаи]], ја добил [[Нобелова награда за хемија|Нобеловата награда за хемија]] „за откривањето на нелинеарни ефекти и автокатализа во асиметричната органска синтеза“.<ref name="Nobel">{{Cite web |title=Nobel Prize in Chemistry 2026 |url=https://nobelprize.org |access-date=7 October 2026 |website=NobelPrize.org |language=en-US |publisher=[[Nobel Foundation]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20261007095246/https://nobelprize.org |archive-date=7 October 2026 |url-status=live}}</ref> ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Каган, Анри Борис}} [[Категорија:Апсолвенти на Парискиот универзитет]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Витези на Легијата на честа]] [[Категорија:Добитници на Волфовата награда за хемија]] [[Категорија:Еврејски нобеловци]] [[Категорија:Француски нобеловци]] [[Категорија:Добитници на Нобеловата награда за хемија]] [[Категорија:Членови на Полската академија на науките]] [[Категорија:Членови на Француската академија на науките]] [[Категорија:Родени во 1930 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] ib99mhyparpiawu3g8n2eoj3582gqes 5648273 5648271 2026-10-20T15:38:49Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5648273 wikitext text/x-wiki '''Анри Борис Каган''' ({{langx|fr|Henri Boris Kagan}}),({{роден во|Булоњ-Бијанкур}}, {{роден на|15|декември|1930}}) — француски хемичар и професор емеритус на [[Универзитет Париз-Сакле|Универзитетот Париз-Сакле]] (''Université Paris-Saclay'') во Франција.<ref name="Nobel" /> Тој е широко признат како пионер во областа на [[Катализа|асиметричната катализа]], а неговите откритија имаат далекусежно влијание врз [[Фармацевтска индустрија|фармацевтската индустрија]].<ref>{{Наведена книга |url=https://google.com |title=Who's who in Western Europe |isbn=978-0-900332-61-6 |year=1981 |publisher=International Biographical Centre}}</ref> Во 2026 година, заедно со [[Кенсо Соаи]], ја добил [[Нобелова награда за хемија|Нобеловата награда за хемија]] „за откривањето на нелинеарни ефекти и автокатализа во асиметричната органска синтеза“.<ref name="Nobel">{{Cite web |title=Nobel Prize in Chemistry 2026 |url=https://nobelprize.org |access-date=7 October 2026 |website=NobelPrize.org |language=en-US |publisher=[[Nobel Foundation]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20261007095246/https://nobelprize.org |archive-date=7 October 2026 |url-status=live}}</ref> == Младост и образование == Каган е роден на 15 декември 1930 година во [[Булоњ-Бијанкур]], Франција,<ref name="JVL">{{cite web |title=Henri Kagan |url=https://jewishvirtuallibrary.org/henri-kagan |website=[[Jewish Virtual Library]] |access-date=7 октомври 2026}}</ref> во еврејско семејство кое ја преживеало [[Втората светска војна]] криејќи се во едно село во јужна Франција под лажни имиња.<ref name="JVL" /><ref>{{cite news |title=French Jewish chemist Henri Kagan, Japan's Kenso Soai win Nobel Prize for solving 'mirror image' mystery |url=https://www.timesofisrael.com/nobel-prize-in-chemistry-awarded-for-research-solving-mirror-image-mystery/ |access-date=7 октомври 2026 |work=[[The Times of Israel]] |date=7 октомври 2026}}</ref> Дипломирал на [[Сорбона]] (Универзитетот во Париз) и на [[Националното високо училиште за хемија во Париз]] во 1954 година. Подоцна, во 1960 година, докторирал под менторство на [[Жан Жак]] на [[Колеж де Франс]] (''Collège de France''), истражувајќи ја хемијата на [[Стероид|стероидите]] и [[стереохемија]]та. Потоа работел како истражувач со [[Ален Оро]]. Во 1968 година, Каган основал лабораторија во [[Орсе]], каде што ја развил својата кариера на Универзитетот Париз-Југ (''Université Paris-Sud''), кој денес е дел од [[Универзитет Париз-Сакле|Универзитетот Париз-Сакле]] (''Université Paris-Saclay'').<ref name="JVL" /> Тој станал професор емеритус во 1999 година.<ref name="JVL" /><ref>{{Cite web |url=https://www.europe1.fr/sciences/portrait-qui-est-henri-kagan-le-francais-de-95-ans-laureat-du-prix-nobel-de-chimie-1129769 |title=Qui est Henri Kagan, le Français de 95 ans lauréat du prix Nobel de chimie ? |website=europe1.fr}}</ref> == Академска кариера == Каган работел како професор на Универзитетот Париз-Југ во Орсе. Клучен момент во неговите истражувања бил развојот на лиганди со C<sub>2</sub>-симетрија, како што е [[DIOP]], наменети за [[асиметрична катализа]].<ref>{{cite journal | author = Henri B. Kagan, Dang-Tuan-Phat | title = Asymmetric catalytic reduction with transition metal complexes. I. Catalytic system of rhodium(I) with (−)-2,3-0-isopropylidene-2,3-dihydroxy-1,4-bis(diphenylphosphino)butane, a new chiral diphosphine | journal = Journal of the American Chemical Society | volume = 94 | issue = 18 | year = 1972 | doi = 10.1021/ja00773a028 | pages = 6429–6433 | bibcode = 1972JAChS..94.6429K }}</ref><ref name=":2">{{cite news |url=https://new.societechimiquedefrance.fr/wp-content/uploads/2019/12/2013-377-sept.-p7-Balavoine_HD.pdf |author=Gilbert Balavoine |title=Sur la route d'Henri Kagan, dialogue… |publisher=l’actualité chimique |date=септември 2013 |pages=7–10}}</ref> Ова откритие довело до пронаоѓање на многу сродни лиганди кои поддржуваат [[катализатор]]и што се користат во најразлични практични примени во индустријата.<ref>{{cite news |title=Who are Henri Kagan and Kensō Soai, the scientists awarded the 2026 Nobel Prize in Chemistry?. |url=https://timesofindia.indiatimes.com/education/news/who-are-henri-kagan-and-kens-soai-the-scientists-awarded-the-2026-nobel-prize-in-chemistry/articleshow/134763141.cms |access-date=7 октомври 2026 |work=[[Times of India]] |date=7 октомври 2026}}</ref> ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Каган, Анри Борис}} [[Категорија:Апсолвенти на Парискиот универзитет]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Витези на Легијата на честа]] [[Категорија:Добитници на Волфовата награда за хемија]] [[Категорија:Еврејски нобеловци]] [[Категорија:Француски нобеловци]] [[Категорија:Добитници на Нобеловата награда за хемија]] [[Категорија:Членови на Полската академија на науките]] [[Категорија:Членови на Француската академија на науките]] [[Категорија:Родени во 1930 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] 8mpfaisxemzj6x3axk8mz64ulxn4l16 5648275 5648273 2026-10-20T15:46:06Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5648275 wikitext text/x-wiki '''Анри Борис Каган''' ({{langx|fr|Henri Boris Kagan}}), ({{роден во|Булоњ-Бијанкур}}, {{роден на|15|декември|1930}}) — француски хемичар и професор емеритус на [[Универзитет Париз-Сакле|Универзитетот Париз-Сакле]] (''Université Paris-Saclay'') во Франција.<ref name="Nobel" /> Тој е широко признат како пионер во областа на [[Катализа|асиметричната катализа]], а неговите откритија имаат далекусежно влијание врз [[Фармацевтска индустрија|фармацевтската индустрија]].<ref>{{Наведена книга |url=https://google.com |title=Who's who in Western Europe |isbn=978-0-900332-61-6 |year=1981 |publisher=International Biographical Centre}}</ref> Во 2026 година, заедно со [[Кенсо Соаи]], ја добил [[Нобелова награда за хемија|Нобеловата награда за хемија]] „за откривањето на нелинеарни ефекти и автокатализа во асиметричната органска синтеза“.<ref name="Nobel">{{Cite web |title=Nobel Prize in Chemistry 2026 |url=https://nobelprize.org |access-date=7 October 2026 |website=NobelPrize.org |language=en-US |publisher=[[Nobel Foundation]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20261007095246/https://nobelprize.org |archive-date=7 October 2026 |url-status=live}}</ref> == Младост и образование == Каган е роден на 15 декември 1930 година во [[Булоњ-Бијанкур]], Франција,<ref name="JVL">{{cite web |title=Henri Kagan |url=https://jewishvirtuallibrary.org/henri-kagan |website=[[Jewish Virtual Library]] |access-date=7 октомври 2026}}</ref> во еврејско семејство кое ја преживеало [[Втората светска војна]] криејќи се во едно село во јужна Франција под лажни имиња.<ref name="JVL" /><ref>{{cite news |title=French Jewish chemist Henri Kagan, Japan's Kenso Soai win Nobel Prize for solving 'mirror image' mystery |url=https://www.timesofisrael.com/nobel-prize-in-chemistry-awarded-for-research-solving-mirror-image-mystery/ |access-date=7 октомври 2026 |work=[[The Times of Israel]] |date=7 октомври 2026}}</ref> Дипломирал на [[Сорбона]] (Универзитетот во Париз) и на [[Националното високо училиште за хемија во Париз]] во 1954 година. Подоцна, во 1960 година, докторирал под менторство на [[Жан Жак]] на [[Колеж де Франс]] (''Collège de France''), истражувајќи ја хемијата на [[Стероид|стероидите]] и [[стереохемија]]та. Потоа работел како истражувач со [[Ален Оро]]. Во 1968 година, Каган основал лабораторија во [[Орсе]], каде што ја развил својата кариера на Универзитетот Париз-Југ (''Université Paris-Sud''), кој денес е дел од [[Универзитет Париз-Сакле|Универзитетот Париз-Сакле]] (''Université Paris-Saclay'').<ref name="JVL" /> Тој станал професор емеритус во 1999 година.<ref name="JVL" /><ref>{{Cite web |url=https://www.europe1.fr/sciences/portrait-qui-est-henri-kagan-le-francais-de-95-ans-laureat-du-prix-nobel-de-chimie-1129769 |title=Qui est Henri Kagan, le Français de 95 ans lauréat du prix Nobel de chimie ? |website=europe1.fr}}</ref> == Академска кариера == Каган работел како професор на Универзитетот Париз-Југ во Орсе. Клучен момент во неговите истражувања бил развојот на лиганди со C<sub>2</sub>-симетрија, како што е [[DIOP]], наменети за [[асиметрична катализа]].<ref>{{cite journal | author = Henri B. Kagan, Dang-Tuan-Phat | title = Asymmetric catalytic reduction with transition metal complexes. I. Catalytic system of rhodium(I) with (−)-2,3-0-isopropylidene-2,3-dihydroxy-1,4-bis(diphenylphosphino)butane, a new chiral diphosphine | journal = Journal of the American Chemical Society | volume = 94 | issue = 18 | year = 1972 | doi = 10.1021/ja00773a028 | pages = 6429–6433 | bibcode = 1972JAChS..94.6429K }}</ref><ref name=":2">{{cite news |url=https://new.societechimiquedefrance.fr/wp-content/uploads/2019/12/2013-377-sept.-p7-Balavoine_HD.pdf |author=Gilbert Balavoine |title=Sur la route d'Henri Kagan, dialogue… |publisher=l’actualité chimique |date=септември 2013 |pages=7–10}}</ref> Ова откритие довело до пронаоѓање на многу сродни лиганди кои поддржуваат [[катализатор]]и што се користат во најразлични практични примени во индустријата.<ref>{{cite news |title=Who are Henri Kagan and Kensō Soai, the scientists awarded the 2026 Nobel Prize in Chemistry?. |url=https://timesofindia.indiatimes.com/education/news/who-are-henri-kagan-and-kens-soai-the-scientists-awarded-the-2026-nobel-prize-in-chemistry/articleshow/134763141.cms |access-date=7 октомври 2026 |work=[[Times of India]] |date=7 октомври 2026}}</ref> Во 1986 година, Каган ги забележал првите примери за [[нелинеарни ефекти во енантиоселективна синтеза|нелинеарни ефекти]]<ref name=":2" /> во асиметричната катализа и развил математички модели за опишување на однесувањето на таквите катализатори.<ref>{{Cite journal |last1=Puchot |first1=C. |last2=Samuel |first2=O. |last3=Dunach |first3=E. |last4=Zhao |first4=S. |last5=Agami |first5=C. |last6=Kagan |first6=H. B. |date=1986 |title=Nonlinear effects in asymmetric synthesis. Examples in asymmetric oxidations and aldolization reactions |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00269a036 |journal=Journal of the American Chemical Society |language=en |volume=108 |issue=9 |pages=2353–2357 |doi=10.1021/ja00269a036 |issn=0002-7863 |pmid=22175583 |bibcode=1986JAChS.108.2353P |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220721075328/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00269a036 |archive-date=21 јули 2022 |access-date=15 октомври 2024 |url-status=live}}</ref><ref name=":2" /> Ова откритие претставувало значаен пробив во науката, со што нелинеарните ефекти станале посебна област во хемијата: тие не само што служат како алатка за разбирање на молекуларните механизми, туку се разгледуваат и во контекст на [[абиогенеза|потеклото на животот]] (асиметрична амплификација).<ref>{{Cite journal |last1=Guillaneux |first1=Denis |last2=Zhao |first2=Shu-Hai |last3=Samuel |first3=Odile |last4=Rainford |first4=David |last5=Kagan |first5=Henri B. |date=October 1994 |title=Nonlinear Effects in Asymmetric Catalysis |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00100a004 |journal=Journal of the American Chemical Society |language=en |volume=116 |issue=21 |pages=9430–9439 |doi=10.1021/ja00100a004 |bibcode=1994JAChS.116.9430G |issn=0002-7863 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220809141934/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00100a004 |archive-date=9 August 2022 |access-date=15 April 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=":2" /> За ова научно достигнување, тој ја добил Нобеловата награда за хемија во 2026 година.<ref name="Nobel" /> == Признанија и награди == Каган е член на [[Француската академија на науките]], странски член на [[Полската академија на науките]] (од 1994 г.), член на [[Кралското хемиско друштво]] (од 2003 г.) и почесен член на [[Хемиското истражувачко друштво на Индија]].<ref name=":12" /> Тој има добиено многу награди во оваа област, меѓу кои: * 1967: Награда „Ле Бел“ (''Le Bel'') од Француското хемиско друштво (''Société chimique de France'') * 1968: Награда „Каур“ (''Cahours'') од Француската академија на науките * 1974: Сребрен медал од Францускиот национален центар за научни истражувања (''CNRS'') * 1976: Награда „Рејмонд Бер“ (''Raymond Berr'') * 1989: Награда за француско влијание (''Prix du rayonnement français'') * 1990: Медал „Прелог“ * 1991: Медал „Август Вилхелм фон Хофман“ * 1998: Златен медал „Нагоја“ за органска хемија<ref>{{Cite web |url=https://chemistry.or.jp |title=Nagoya Gold Medal Recipients |website=ocyrd.chemistry.or.jp |access-date=7 октомври 2026}}</ref> * 1998: Награда „Јамада“ од Јапонската истражувачка фондација за оптички активни соединенија * 1999: Награда „Тетраедар“ (''Tetrahedron Prize'') за креативност во органската хемија * 1999: Стогодишна награда (''Centenary Prize'') од Кралското хемиско друштво * 2001: [[Награда „Волф“ за хемија]] (заедно со [[Рјоџи Нојори]] и [[Карл Бери Шарплес]])<ref>{{Cite web |url=https://wolffund.org.il/henri-b-kagan/ |title=Henri B. Kagan |website=wolffund.org.il |date=10 декември 2018 |access-date=7 октомври 2026}}</ref> * 2002: Голема награда на фондацијата ''[[Maison de la Chimie]]''<ref>{{Cite web |url=https://fondation.maisondelachimie.com/les-actions/les-prix-de-la-fondation/grand-prix-de-la-fondation/les-anciens-laureats/ |title=Les anciens lauréats |website=fondation.maisondelachimie.com |access-date=7 октомври 2026}}</ref> * 2002: [[Награда JSPS за истакнати научници]] од [[Јапонско друштво за унапредување на науката]] * 2002: [[Награда „Рјоџи Нојори“]] * 2005: [[Награди на Институтот Френклин|Медал „Бенџамин Френклин“]] (Награда и признание „Бауер“ за достигнувања во науката)<ref>{{Cite web |url=https://fi.edu/en/awards/laureates/henri-b-kagan |title=Henri B. Kagan |website=fi.edu |date=13 јануари 2014 |access-date=7 октомври 2026}}</ref> * 2013: Медал „Лавоазје“ од Француското хемиско друштво (''Société chimique de France'') * 2026: [[Нобелова награда за хемија]] (со [[Кенсо Соаи]])<ref name="Nobel" /> ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Каган, Анри Борис}} [[Категорија:Апсолвенти на Парискиот универзитет]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Витези на Легијата на честа]] [[Категорија:Добитници на Волфовата награда за хемија]] [[Категорија:Еврејски нобеловци]] [[Категорија:Француски нобеловци]] [[Категорија:Добитници на Нобеловата награда за хемија]] [[Категорија:Членови на Полската академија на науките]] [[Категорија:Членови на Француската академија на науките]] [[Категорија:Родени во 1930 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] 9136tv4cuct07ui4fyx0n7k4hikdkn7 5648276 5648275 2026-10-20T15:51:11Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5648276 wikitext text/x-wiki '''Анри Борис Каган''' ({{langx|fr|Henri Boris Kagan}}), ({{роден во|Булоњ-Бијанкур}}, {{роден на|15|декември|1930}}) — француски хемичар и професор емеритус на [[Универзитет Париз-Сакле|Универзитетот Париз-Сакле]] (''Université Paris-Saclay'') во Франција.<ref name="Nobel" /> Тој е широко признат како пионер во областа на [[Катализа|асиметричната катализа]], а неговите откритија имаат далекусежно влијание врз [[Фармацевтска индустрија|фармацевтската индустрија]].<ref>{{Наведена книга |url=https://google.com |title=Who's who in Western Europe |isbn=978-0-900332-61-6 |year=1981 |publisher=International Biographical Centre}}</ref> Во 2026 година, заедно со [[Кенсо Соаи]], ја добил [[Нобелова награда за хемија|Нобеловата награда за хемија]] „за откривањето на нелинеарни ефекти и автокатализа во асиметричната органска синтеза“.<ref name="Nobel">{{Cite web |title=Nobel Prize in Chemistry 2026 |url=https://nobelprize.org |access-date=7 October 2026 |website=NobelPrize.org |language=en-US |publisher=[[Nobel Foundation]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20261007095246/https://nobelprize.org |archive-date=7 October 2026 |url-status=live}}</ref> == Младост и образование == Каган е роден на 15 декември 1930 година во [[Булоњ-Бијанкур]], Франција,<ref name="JVL">{{cite web |title=Henri Kagan |url=https://jewishvirtuallibrary.org/henri-kagan |website=[[Jewish Virtual Library]] |access-date=7 октомври 2026}}</ref> во еврејско семејство кое ја преживеало [[Втората светска војна]] криејќи се во едно село во јужна Франција под лажни имиња.<ref name="JVL" /><ref>{{cite news |title=French Jewish chemist Henri Kagan, Japan's Kenso Soai win Nobel Prize for solving 'mirror image' mystery |url=https://www.timesofisrael.com/nobel-prize-in-chemistry-awarded-for-research-solving-mirror-image-mystery/ |access-date=7 октомври 2026 |work=[[The Times of Israel]] |date=7 октомври 2026}}</ref> Дипломирал на [[Сорбона]] (Универзитетот во Париз) и на [[Националното високо училиште за хемија во Париз]] во 1954 година. Подоцна, во 1960 година, докторирал под менторство на [[Жан Жак]] на [[Колеж де Франс]] (''Collège de France''), истражувајќи ја хемијата на [[Стероид|стероидите]] и [[стереохемија]]та. Потоа работел како истражувач со [[Ален Оро]]. Во 1968 година, Каган основал лабораторија во [[Орсе]], каде што ја развил својата кариера на Универзитетот Париз-Југ (''Université Paris-Sud''), кој денес е дел од [[Универзитет Париз-Сакле|Универзитетот Париз-Сакле]] (''Université Paris-Saclay'').<ref name="JVL" /> Тој станал професор емеритус во 1999 година.<ref name="JVL" /><ref>{{Cite web |url=https://www.europe1.fr/sciences/portrait-qui-est-henri-kagan-le-francais-de-95-ans-laureat-du-prix-nobel-de-chimie-1129769 |title=Qui est Henri Kagan, le Français de 95 ans lauréat du prix Nobel de chimie ? |website=europe1.fr}}</ref> == Академска кариера == Каган работел како професор на Универзитетот Париз-Југ во Орсе. Клучен момент во неговите истражувања бил развојот на лиганди со C<sub>2</sub>-симетрија, како што е [[DIOP]], наменети за [[асиметрична катализа]].<ref>{{cite journal | author = Henri B. Kagan, Dang-Tuan-Phat | title = Asymmetric catalytic reduction with transition metal complexes. I. Catalytic system of rhodium(I) with (−)-2,3-0-isopropylidene-2,3-dihydroxy-1,4-bis(diphenylphosphino)butane, a new chiral diphosphine | journal = Journal of the American Chemical Society | volume = 94 | issue = 18 | year = 1972 | doi = 10.1021/ja00773a028 | pages = 6429–6433 | bibcode = 1972JAChS..94.6429K }}</ref><ref name=":2">{{cite news |url=https://new.societechimiquedefrance.fr/wp-content/uploads/2019/12/2013-377-sept.-p7-Balavoine_HD.pdf |author=Gilbert Balavoine |title=Sur la route d'Henri Kagan, dialogue… |publisher=l’actualité chimique |date=септември 2013 |pages=7–10}}</ref> Ова откритие довело до пронаоѓање на многу сродни лиганди кои поддржуваат [[катализатор]]и што се користат во најразлични практични примени во индустријата.<ref>{{cite news |title=Who are Henri Kagan and Kensō Soai, the scientists awarded the 2026 Nobel Prize in Chemistry?. |url=https://timesofindia.indiatimes.com/education/news/who-are-henri-kagan-and-kens-soai-the-scientists-awarded-the-2026-nobel-prize-in-chemistry/articleshow/134763141.cms |access-date=7 октомври 2026 |work=[[Times of India]] |date=7 октомври 2026}}</ref> Во 1986 година, Каган ги забележал првите примери за [[нелинеарни ефекти во енантиоселективна синтеза|нелинеарни ефекти]]<ref name=":2" /> во асиметричната катализа и развил математички модели за опишување на однесувањето на таквите катализатори.<ref>{{Cite journal |last1=Puchot |first1=C. |last2=Samuel |first2=O. |last3=Dunach |first3=E. |last4=Zhao |first4=S. |last5=Agami |first5=C. |last6=Kagan |first6=H. B. |date=1986 |title=Nonlinear effects in asymmetric synthesis. Examples in asymmetric oxidations and aldolization reactions |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00269a036 |journal=Journal of the American Chemical Society |language=en |volume=108 |issue=9 |pages=2353–2357 |doi=10.1021/ja00269a036 |issn=0002-7863 |pmid=22175583 |bibcode=1986JAChS.108.2353P |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220721075328/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00269a036 |archive-date=21 јули 2022 |access-date=15 октомври 2024 |url-status=live}}</ref><ref name=":2" /> Ова откритие претставувало значаен пробив во науката, со што нелинеарните ефекти станале посебна област во хемијата: тие не само што служат како алатка за разбирање на молекуларните механизми, туку се разгледуваат и во контекст на [[абиогенеза|потеклото на животот]] (асиметрична амплификација).<ref>{{Cite journal |last1=Guillaneux |first1=Denis |last2=Zhao |first2=Shu-Hai |last3=Samuel |first3=Odile |last4=Rainford |first4=David |last5=Kagan |first5=Henri B. |date=October 1994 |title=Nonlinear Effects in Asymmetric Catalysis |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00100a004 |journal=Journal of the American Chemical Society |language=en |volume=116 |issue=21 |pages=9430–9439 |doi=10.1021/ja00100a004 |bibcode=1994JAChS.116.9430G |issn=0002-7863 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220809141934/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00100a004 |archive-date=9 August 2022 |access-date=15 April 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=":2" /> За ова научно достигнување, тој ја добил Нобеловата награда за хемија во 2026 година.<ref name="Nobel" /> == Признанија и награди == Каган е член на [[Француската академија на науките]], странски член на [[Полската академија на науките]] (од 1994 г.), член на [[Кралското хемиско друштво]] (од 2003 г.) и почесен член на [[Хемиското истражувачко друштво на Индија]].<ref name=":12" /> Тој има добиено многу награди во оваа област, меѓу кои: * 1967: Награда „Ле Бел“ (''Le Bel'') од Француското хемиско друштво (''Société chimique de France'') * 1968: Награда „Каур“ (''Cahours'') од Француската академија на науките * 1974: Сребрен медал од Францускиот национален центар за научни истражувања (''CNRS'') * 1976: Награда „Рејмонд Бер“ (''Raymond Berr'') * 1989: Награда за француско влијание (''Prix du rayonnement français'') * 1990: Медал „Прелог“ * 1991: Медал „Август Вилхелм фон Хофман“ * 1998: Златен медал „Нагоја“ за органска хемија<ref>{{Cite web |url=https://chemistry.or.jp |title=Nagoya Gold Medal Recipients |website=ocyrd.chemistry.or.jp |access-date=7 октомври 2026}}</ref> * 1998: Награда „Јамада“ од Јапонската истражувачка фондација за оптички активни соединенија * 1999: Награда „Тетраедар“ (''Tetrahedron Prize'') за креативност во органската хемија * 1999: Стогодишна награда (''Centenary Prize'') од Кралското хемиско друштво * 2001: [[Награда „Волф“ за хемија]] (заедно со [[Рјоџи Нојори]] и [[Карл Бери Шарплес]])<ref>{{Cite web |url=https://wolffund.org.il/henri-b-kagan/ |title=Henri B. Kagan |website=wolffund.org.il |date=10 декември 2018 |access-date=7 октомври 2026}}</ref> * 2002: Голема награда на фондацијата ''[[Maison de la Chimie]]''<ref>{{Cite web |url=https://fondation.maisondelachimie.com/les-actions/les-prix-de-la-fondation/grand-prix-de-la-fondation/les-anciens-laureats/ |title=Les anciens lauréats |website=fondation.maisondelachimie.com |access-date=7 октомври 2026}}</ref> * 2002: [[Награда JSPS за истакнати научници]] од [[Јапонско друштво за унапредување на науката]] * 2002: [[Награда „Рјоџи Нојори“]] * 2005: [[Награди на Институтот Френклин|Медал „Бенџамин Френклин“]] (Награда и признание „Бауер“ за достигнувања во науката)<ref>{{Cite web |url=https://fi.edu/en/awards/laureates/henri-b-kagan |title=Henri B. Kagan |website=fi.edu |date=13 јануари 2014 |access-date=7 октомври 2026}}</ref> * 2013: Медал „Лавоазје“ од Француското хемиско друштво (''Société chimique de France'') * 2026: [[Нобелова награда за хемија]] (со [[Кенсо Соаи]])<ref name="Nobel" /> === Почесни докторати === * 1999: [[Универзитет во Букурешт]] * 2004: [[Универзитет во Базиликата]] === Национални почести === * 1996: Витез на [[Национален орден за заслуги (Франција)|Националниот орден за заслуги]] * 2002: Витез на [[Легија на честа]]<ref>{{Cite web |url=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000594363 |title=Décret du 29 mars 2002 portant promotion et nomination |website=legifrance.gouv.fr |language=fr |access-date=7 октомври 2026}}</ref> * 2007: Офицер на [[Национален орден за заслуги (Франција)|Националниот орден за заслуги]]<ref name=":1">{{Cite web |url=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000465675 |title=Décret du 7 mai 2007 portant promotion et nomination |website=legifrance.gouv.fr |language=fr |access-date=7 октомври 2026}}</ref> === Нобелова награда за хемија === Во 2001 година се појавила одредена контроверзија кога на Каган не му била доделена [[Нобелова награда|Нобеловата награда]] таа година, која ја споделиле [[К. Бери Шарплес]] од [[Истражувачки институт Скрипс|Истражувачкиот институт „Скрипс“]] во Ла Јола (Калифорнија), [[Рјоџи Нојори]] од [[Универзитет Нагоја|Универзитетот „Нагоја“]] (Јапонија) и [[Вилијам С. Ноулс]] (поранешен член на компанијата „Монсанто“ во Сент Луис, Мисури) за нивната работа на каталитичката асиметрична синтеза. Неколку француски научници тогаш јавно ги искажале своите протести. Францускиот министер за наука, [[Роже-Жерар Шварценберг]], сметал дека Каган, како пионер во оваа област, исто така требало да биде почестен. Сепак, според правилата, наградата може да се додели на максимум три лица.<ref>{{Наведете списание |last=Goodman |first=Sally |date=2001 |title=French Nobel protest makes chemist a cause célèbre |journal=Nature |language=en |volume=414 |issue=6862 |pages=239 |doi=10.1038/35104765 |pmid=11713488 |issn=1476-4687 |bibcode=2001Natur.414..239G |doi-access=free}}</ref> На 7 октомври 2026 година, Каган, заедно со [[Кенсо Соаи]], ја добил [[Нобелова награда за хемија|Нобеловата награда за хемија]] „за откривањето на нелинеарни ефекти и автокатализа во асиметричната органска синтеза“.<ref name="Nobel" /><ref>{{Cite web |url=https://www.lemonde.fr/en/science/article/2026/10/07/french-scientist-henri-kagan-wins-long-waited-nobel-prize-in-chemistry_6758364_10.html |title=French scientist Henri Kagan wins long-awaited Nobel Prize in chemistry |website=lemonde.fr |language=en |access-date=7 October 2026}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/news/articles/c6ly038jg0d4o |title=Nobel Prize in chemistry awarded for research solving 'mirror image' mystery |website=bbc.com |language=en |access-date=7 October 2026}}</ref> Кралската шведска академија на науките ја поврзала наградата со појавата на [[хомохиралност]]а — доминација на еден облик на молекула како нејзина огледална слика. Во официјалното соопштение, откритието на Каган од 1986 година било идентификувано како механизам за создавање значително поголем вишок на еден облик на огледална слика отколку што претходно се сметало за возможно, притоа опишувајќи ги откритијата на лауреатите како клучни за дизајнирање на реакциите што се користат во современото фармацевтско производство.<ref name="Nobel" /><ref>{{Cite web |url=https://theconversation.com/nobel-prize-in-chemistry-awarded-for-work-on-mirror-image-molecules-293816 |title=Nobel Prize in chemistry awarded for work on mirror-image molecules |website=theconversation.com |language=en |access-date=7 October 2026}}</ref> ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Каган, Анри Борис}} [[Категорија:Апсолвенти на Парискиот универзитет]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Витези на Легијата на честа]] [[Категорија:Добитници на Волфовата награда за хемија]] [[Категорија:Еврејски нобеловци]] [[Категорија:Француски нобеловци]] [[Категорија:Добитници на Нобеловата награда за хемија]] [[Категорија:Членови на Полската академија на науките]] [[Категорија:Членови на Француската академија на науките]] [[Категорија:Родени во 1930 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] pruwta3ythqroplecb9k2akk5pjbwdd 5648278 5648276 2026-10-20T15:57:08Z P.Nedelkovski 47736 додадена/изменета предлошка 5648278 wikitext text/x-wiki {{нобеловец}} {{Infobox scientist | name = Анри Б. Каган | native_name = Henri B. Kagan | birth_name = Анри Борис Каган | birth_date = {{birth date and age|df=y|1930|12|15}} | birth_place = [[Булоњ-Бијанкур]], [[Франција]] | image = Henri Kagan.jpg | death_date = | death_place = | education = {{ubl |[[Сорбона|Универзитет во Париз]] |[[Национално високо училиште за хемија во Париз]] |[[Колеж де Франс]] ([[Доктор на науки|доктор]])}} | awards = {{ubl |[[Награда „Волф“ за хемија]] (2001) |[[Награда „Рјоџи Нојори“]] (2002) |[[Нобелова награда за хемија]] (2026)}} | fields = [[Асиметрична катализа]] | workplaces = [[Универзитет Париз-Југ]] / [[Универзитет Париз-Сакле]] }} '''Анри Борис Каган''' ({{langx|fr|Henri Boris Kagan}}), ({{роден во|Булоњ-Бијанкур}}, {{роден на|15|декември|1930}}) — француски хемичар и професор емеритус на [[Универзитет Париз-Сакле|Универзитетот Париз-Сакле]] (''Université Paris-Saclay'') во Франција.<ref name="Nobel" /> Тој е широко признат како пионер во областа на [[Катализа|асиметричната катализа]], а неговите откритија имаат далекусежно влијание врз [[Фармацевтска индустрија|фармацевтската индустрија]].<ref>{{Наведена книга |url=https://google.com |title=Who's who in Western Europe |isbn=978-0-900332-61-6 |year=1981 |publisher=International Biographical Centre}}</ref> Во 2026 година, заедно со [[Кенсо Соаи]], ја добил [[Нобелова награда за хемија|Нобеловата награда за хемија]] „за откривањето на нелинеарни ефекти и автокатализа во асиметричната органска синтеза“.<ref name="Nobel">{{Cite web |title=Nobel Prize in Chemistry 2026 |url=https://nobelprize.org |access-date=7 October 2026 |website=NobelPrize.org |language=en-US |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20261007095246/https://nobelprize.org |archive-date=7 October 2026 |url-status=live}}</ref> == Младост и образование == Каган е роден на 15 декември 1930 година во [[Булоњ-Бијанкур]], Франција,<ref name="JVL">{{cite web |title=Henri Kagan |url=https://jewishvirtuallibrary.org/henri-kagan |website=Jewish Virtual Library |access-date=7 октомври 2026}}</ref> во еврејско семејство кое ја преживеало [[Втората светска војна]] криејќи се во едно село во јужна Франција под лажни имиња.<ref name="JVL" /><ref>{{cite news |title=French Jewish chemist Henri Kagan, Japan's Kenso Soai win Nobel Prize for solving 'mirror image' mystery |url=https://www.timesofisrael.com/nobel-prize-in-chemistry-awarded-for-research-solving-mirror-image-mystery/ |access-date=7 октомври 2026 |work=The Times of Israel |date=7 октомври 2026}}</ref> Дипломирал на [[Сорбона]] (Универзитетот во Париз) и на [[Националното високо училиште за хемија во Париз]] во 1954 година. Подоцна, во 1960 година, докторирал под менторство на [[Жан Жак]] на [[Колеж де Франс]] (''Collège de France''), истражувајќи ја хемијата на [[Стероид|стероидите]] и [[стереохемија]]та. Потоа работел како истражувач со [[Ален Оро]]. Во 1968 година, Каган основал лабораторија во [[Орсе]], каде што ја развил својата кариера на Универзитетот Париз-Југ (''Université Paris-Sud''), кој денес е дел од [[Универзитет Париз-Сакле|Универзитетот Париз-Сакле]] (''Université Paris-Saclay'').<ref name="JVL" /> Тој станал професор емеритус во 1999 година.<ref name="JVL" /><ref>{{Cite web |url=https://www.europe1.fr/sciences/portrait-qui-est-henri-kagan-le-francais-de-95-ans-laureat-du-prix-nobel-de-chimie-1129769 |title=Qui est Henri Kagan, le Français de 95 ans lauréat du prix Nobel de chimie ? |website=europe1.fr}}</ref> == Академска кариера == Каган работел како професор на Универзитетот Париз-Југ во Орсе. Клучен момент во неговите истражувања бил развојот на лиганди со C<sub>2</sub>-симетрија, како што е [[DIOP]], наменети за [[асиметрична катализа]].<ref>{{cite journal | author = Henri B. Kagan, Dang-Tuan-Phat | title = Asymmetric catalytic reduction with transition metal complexes. I. Catalytic system of rhodium(I) with (−)-2,3-0-isopropylidene-2,3-dihydroxy-1,4-bis(diphenylphosphino)butane, a new chiral diphosphine | journal = Journal of the American Chemical Society | volume = 94 | issue = 18 | year = 1972 | doi = 10.1021/ja00773a028 | pages = 6429–6433 | bibcode = 1972JAChS..94.6429K }}</ref><ref name=":2">{{cite news |url=https://new.societechimiquedefrance.fr/wp-content/uploads/2019/12/2013-377-sept.-p7-Balavoine_HD.pdf |author=Gilbert Balavoine |title=Sur la route d'Henri Kagan, dialogue… |publisher=l’actualité chimique |date=септември 2013 |pages=7–10}}</ref> Ова откритие довело до пронаоѓање на многу сродни лиганди кои поддржуваат [[катализатор]]и што се користат во најразлични практични примени во индустријата.<ref>{{cite news |title=Who are Henri Kagan and Kensō Soai, the scientists awarded the 2026 Nobel Prize in Chemistry?. |url=https://timesofindia.indiatimes.com/education/news/who-are-henri-kagan-and-kens-soai-the-scientists-awarded-the-2026-nobel-prize-in-chemistry/articleshow/134763141.cms |access-date=7 октомври 2026 |work=Times of India |date=7 октомври 2026}}</ref> Во 1986 година, Каган ги забележал првите примери за [[нелинеарни ефекти во енантиоселективна синтеза|нелинеарни ефекти]]<ref name=":2" /> во асиметричната катализа и развил математички модели за опишување на однесувањето на таквите катализатори.<ref>{{Cite journal |last1=Puchot |first1=C. |last2=Samuel |first2=O. |last3=Dunach |first3=E. |last4=Zhao |first4=S. |last5=Agami |first5=C. |last6=Kagan |first6=H. B. |date=1986 |title=Nonlinear effects in asymmetric synthesis. Examples in asymmetric oxidations and aldolization reactions |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00269a036 |journal=Journal of the American Chemical Society |language=en |volume=108 |issue=9 |pages=2353–2357 |doi=10.1021/ja00269a036 |issn=0002-7863 |pmid=22175583 |bibcode=1986JAChS.108.2353P |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220721075328/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00269a036 |archive-date=21 јули 2022 |access-date=15 октомври 2024 |url-status=live}}</ref><ref name=":2" /> Ова откритие претставувало значаен пробив во науката, со што нелинеарните ефекти станале посебна област во хемијата: тие не само што служат како алатка за разбирање на молекуларните механизми, туку се разгледуваат и во контекст на [[абиогенеза|потеклото на животот]] (асиметрична амплификација).<ref>{{Cite journal |last1=Guillaneux |first1=Denis |last2=Zhao |first2=Shu-Hai |last3=Samuel |first3=Odile |last4=Rainford |first4=David |last5=Kagan |first5=Henri B. |date=October 1994 |title=Nonlinear Effects in Asymmetric Catalysis |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00100a004 |journal=Journal of the American Chemical Society |language=en |volume=116 |issue=21 |pages=9430–9439 |doi=10.1021/ja00100a004 |bibcode=1994JAChS.116.9430G |issn=0002-7863 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220809141934/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00100a004 |archive-date=9 August 2022 |access-date=15 April 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=":2" /> За ова научно достигнување, тој ја добил Нобеловата награда за хемија во 2026 година.<ref name="Nobel" /> == Признанија и награди == Каган е член на [[Француската академија на науките]], странски член на [[Полската академија на науките]] (од 1994 г.), член на [[Кралското хемиско друштво]] (од 2003 г.) и почесен член на [[Хемиското истражувачко друштво на Индија]].<ref name=":12" /> Тој има добиено многу награди во оваа област, меѓу кои: * 1967: Награда „Ле Бел“ (''Le Bel'') од Француското хемиско друштво (''Société chimique de France'')<ref name=":12">{{Cite web |url=https://www.chemie.de/lexikon/Henri_Kagan.html|title=Henri Kagan|website=chemie.de|archive-date=}}</ref> * 1968: Награда „Каур“ (''Cahours'') од Француската академија на науките * 1974: Сребрен медал од Францускиот национален центар за научни истражувања (''CNRS'') * 1976: Награда „Рејмонд Бер“ (''Raymond Berr'') * 1989: Награда за француско влијание (''Prix du rayonnement français'') * 1990: Медал „Прелог“ * 1991: Медал „Август Вилхелм фон Хофман“ * 1998: Златен медал „Нагоја“ за органска хемија<ref>{{Cite web |url=https://chemistry.or.jp |title=Nagoya Gold Medal Recipients |website=ocyrd.chemistry.or.jp |access-date=7 октомври 2026}}</ref> * 1998: Награда „Јамада“ од Јапонската истражувачка фондација за оптички активни соединенија * 1999: Награда „Тетраедар“ (''Tetrahedron Prize'') за креативност во органската хемија * 1999: Стогодишна награда (''Centenary Prize'') од Кралското хемиско друштво * 2001: [[Награда „Волф“ за хемија]] (заедно со [[Рјоџи Нојори]] и [[Карл Бери Шарплес]])<ref>{{Cite web |url=https://wolffund.org.il/henri-b-kagan/ |title=Henri B. Kagan |website=wolffund.org.il |date=10 декември 2018 |access-date=7 октомври 2026}}</ref> * 2002: Голема награда на фондацијата ''[[Maison de la Chimie]]''<ref>{{Cite web |url=https://fondation.maisondelachimie.com/les-actions/les-prix-de-la-fondation/grand-prix-de-la-fondation/les-anciens-laureats/ |title=Les anciens lauréats |website=fondation.maisondelachimie.com |access-date=7 октомври 2026}}</ref> * 2002: [[Награда JSPS за истакнати научници]] од [[Јапонско друштво за унапредување на науката]] * 2002: [[Награда „Рјоџи Нојори“]] * 2005: [[Награди на Институтот Френклин|Медал „Бенџамин Френклин“]] (Награда и признание „Бауер“ за достигнувања во науката)<ref>{{Cite web |url=https://fi.edu/en/awards/laureates/henri-b-kagan |title=Henri B. Kagan |website=fi.edu |date=13 јануари 2014 |access-date=7 октомври 2026}}</ref> * 2013: Медал „Лавоазје“ од Француското хемиско друштво (''Société chimique de France'') * 2026: [[Нобелова награда за хемија]] (со [[Кенсо Соаи]])<ref name="Nobel" /> === Почесни докторати === * 1999: [[Универзитет во Букурешт]] * 2004: [[Универзитет во Базиликата]] === Национални почести === * 1996: Витез на [[Национален орден за заслуги (Франција)|Националниот орден за заслуги]] * 2002: Витез на [[Легија на честа]]<ref>{{Cite web |url=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000594363 |title=Décret du 29 mars 2002 portant promotion et nomination |website=legifrance.gouv.fr |language=fr |access-date=7 октомври 2026}}</ref> * 2007: Офицер на [[Национален орден за заслуги (Франција)|Националниот орден за заслуги]]<ref name=":1">{{Cite web |url=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000465675 |title=Décret du 7 mai 2007 portant promotion et nomination |website=legifrance.gouv.fr |language=fr |access-date=7 октомври 2026}}</ref> === Нобелова награда за хемија === Во 2001 година се појавила одредена контроверзија кога на Каган не му била доделена [[Нобелова награда|Нобеловата награда]] таа година, која ја споделиле [[К. Бери Шарплес]] од [[Истражувачки институт Скрипс|Истражувачкиот институт „Скрипс“]] во Ла Јола (Калифорнија), [[Рјоџи Нојори]] од [[Универзитет Нагоја|Универзитетот „Нагоја“]] (Јапонија) и [[Вилијам С. Ноулс]] (поранешен член на компанијата „Монсанто“ во Сент Луис, Мисури) за нивната работа на каталитичката асиметрична синтеза. Неколку француски научници тогаш јавно ги искажале своите протести. Францускиот министер за наука, [[Роже-Жерар Шварценберг]], сметал дека Каган, како пионер во оваа област, исто така требало да биде почестен. Сепак, според правилата, наградата може да се додели на максимум три лица.<ref>{{Наведено списание |last=Goodman |first=Sally |date=2001 |title=French Nobel protest makes chemist a cause célèbre |journal=Nature |language=en |volume=414 |issue=6862 |pages=239 |doi=10.1038/35104765 |pmid=11713488 |issn=1476-4687 |bibcode=2001Natur.414..239G |doi-access=free}}</ref> На 7 октомври 2026 година, Каган, заедно со [[Кенсо Соаи]], ја добил [[Нобелова награда за хемија|Нобеловата награда за хемија]] „за откривањето на нелинеарни ефекти и автокатализа во асиметричната органска синтеза“.<ref name="Nobel" /><ref>{{Cite web |url=https://www.lemonde.fr/en/science/article/2026/10/07/french-scientist-henri-kagan-wins-long-waited-nobel-prize-in-chemistry_6758364_10.html |title=French scientist Henri Kagan wins long-awaited Nobel Prize in chemistry |website=lemonde.fr |language=en |access-date=7 October 2026}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/news/articles/c6ly038jg0d4o |title=Nobel Prize in chemistry awarded for research solving 'mirror image' mystery |website=bbc.com |language=en |access-date=7 October 2026}}</ref> Кралската шведска академија на науките ја поврзала наградата со појавата на [[хомохиралност]]а — доминација на еден облик на молекула како нејзина огледална слика. Во официјалното соопштение, откритието на Каган од 1986 година било идентификувано како механизам за создавање значително поголем вишок на еден облик на огледална слика отколку што претходно се сметало за возможно, притоа опишувајќи ги откритијата на лауреатите како клучни за дизајнирање на реакциите што се користат во современото фармацевтско производство.<ref name="Nobel" /><ref>{{Cite web |url=https://theconversation.com/nobel-prize-in-chemistry-awarded-for-work-on-mirror-image-molecules-293816 |title=Nobel Prize in chemistry awarded for work on mirror-image molecules |website=theconversation.com |language=en |access-date=7 October 2026}}</ref> ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Каган, Анри Борис}} [[Категорија:Апсолвенти на Парискиот универзитет]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Витези на Легијата на честа]] [[Категорија:Добитници на Волфовата награда за хемија]] [[Категорија:Еврејски нобеловци]] [[Категорија:Француски нобеловци]] [[Категорија:Добитници на Нобеловата награда за хемија]] [[Категорија:Членови на Полската академија на науките]] [[Категорија:Членови на Француската академија на науките]] [[Категорија:Родени во 1930 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] 00c62wgd6mordax9ew1abaqu23rx48t 5648283 5648278 2026-10-20T16:04:00Z P.Nedelkovski 47736 ситна поправка 5648283 wikitext text/x-wiki {{нобеловец}} {{Infobox scientist | name = Анри Б. Каган | native_name = Henri B. Kagan | birth_name = Анри Борис Каган | birth_date = {{birth date and age|df=y|1930|12|15}} | birth_place = [[Булоњ-Бијанкур]], [[Франција]] | image = Henri Kagan.jpg | death_date = | death_place = | education = {{ubl |[[Сорбона|Универзитет во Париз]] |[[Национално високо училиште за хемија во Париз]] |[[Колеж де Франс]] ([[Доктор на науки|доктор]])}} | awards = {{ubl |[[Волфова награда за хемија]] (2001) |[[Награда „Рјоџи Нојори“]] (2002) |[[Нобелова награда за хемија]] (2026)}} | fields = [[Асиметрична катализа]] | workplaces = [[Универзитет Париз-Југ]] / [[Универзитет Париз-Сакле]] }} '''Анри Борис Каган''' ({{langx|fr|Henri Boris Kagan}}), ({{роден во|Булоњ-Бијанкур}}, {{роден на|15|декември|1930}}) — француски хемичар и професор емеритус на [[Универзитет Париз-Сакле|Универзитетот Париз-Сакле]] (''Université Paris-Saclay'') во Франција.<ref name="Nobel" /> Тој е широко признат како пионер во областа на [[Катализа|асиметричната катализа]], а неговите откритија имаат далекусежно влијание врз [[Фармацевтска индустрија|фармацевтската индустрија]].<ref>{{Наведена книга |url=https://google.com |title=Who's who in Western Europe |isbn=978-0-900332-61-6 |year=1981 |publisher=International Biographical Centre}}</ref> Во 2026 година, заедно со [[Кенсо Соаи]], ја добил [[Нобелова награда за хемија|Нобеловата награда за хемија]] „за откривањето на нелинеарни ефекти и автокатализа во асиметричната органска синтеза“.<ref name="Nobel">{{Cite web |title=Nobel Prize in Chemistry 2026 |url=https://nobelprize.org |access-date=7 October 2026 |website=NobelPrize.org |language=en-US |publisher=Nobel Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20261007095246/https://nobelprize.org |archive-date=7 October 2026 |url-status=live}}</ref> == Младост и образование == Каган е роден на 15 декември 1930 година во [[Булоњ-Бијанкур]], Франција,<ref name="JVL">{{cite web |title=Henri Kagan |url=https://jewishvirtuallibrary.org/henri-kagan |website=Jewish Virtual Library |access-date=7 октомври 2026}}</ref> во еврејско семејство кое ја преживеало [[Втората светска војна]] криејќи се во едно село во јужна Франција под лажни имиња.<ref name="JVL" /><ref>{{cite news |title=French Jewish chemist Henri Kagan, Japan's Kenso Soai win Nobel Prize for solving 'mirror image' mystery |url=https://www.timesofisrael.com/nobel-prize-in-chemistry-awarded-for-research-solving-mirror-image-mystery/ |access-date=7 октомври 2026 |work=The Times of Israel |date=7 октомври 2026}}</ref> Дипломирал на [[Сорбона]] (Универзитетот во Париз) и на [[Националното високо училиште за хемија во Париз]] во 1954 година. Подоцна, во 1960 година, докторирал под менторство на [[Жан Жак]] на [[Колеж де Франс]] (''Collège de France''), истражувајќи ја хемијата на [[Стероид|стероидите]] и [[стереохемија]]та. Потоа работел како истражувач со [[Ален Оро]]. Во 1968 година, Каган основал лабораторија во [[Орсе]], каде што ја развил својата кариера на Универзитетот Париз-Југ (''Université Paris-Sud''), кој денес е дел од [[Универзитет Париз-Сакле|Универзитетот Париз-Сакле]] (''Université Paris-Saclay'').<ref name="JVL" /> Тој станал професор емеритус во 1999 година.<ref name="JVL" /><ref>{{Cite web |url=https://www.europe1.fr/sciences/portrait-qui-est-henri-kagan-le-francais-de-95-ans-laureat-du-prix-nobel-de-chimie-1129769 |title=Qui est Henri Kagan, le Français de 95 ans lauréat du prix Nobel de chimie ? |website=europe1.fr}}</ref> == Академска кариера == Каган работел како професор на Универзитетот Париз-Југ во Орсе. Клучен момент во неговите истражувања бил развојот на лиганди со C<sub>2</sub>-симетрија, како што е [[DIOP]], наменети за [[асиметрична катализа]].<ref>{{cite journal | author = Henri B. Kagan, Dang-Tuan-Phat | title = Asymmetric catalytic reduction with transition metal complexes. I. Catalytic system of rhodium(I) with (−)-2,3-0-isopropylidene-2,3-dihydroxy-1,4-bis(diphenylphosphino)butane, a new chiral diphosphine | journal = Journal of the American Chemical Society | volume = 94 | issue = 18 | year = 1972 | doi = 10.1021/ja00773a028 | pages = 6429–6433 | bibcode = 1972JAChS..94.6429K }}</ref><ref name=":2">{{cite news |url=https://new.societechimiquedefrance.fr/wp-content/uploads/2019/12/2013-377-sept.-p7-Balavoine_HD.pdf |author=Gilbert Balavoine |title=Sur la route d'Henri Kagan, dialogue… |publisher=l’actualité chimique |date=септември 2013 |pages=7–10}}</ref> Ова откритие довело до пронаоѓање на многу сродни лиганди кои поддржуваат [[катализатор]]и што се користат во најразлични практични примени во индустријата.<ref>{{cite news |title=Who are Henri Kagan and Kensō Soai, the scientists awarded the 2026 Nobel Prize in Chemistry?. |url=https://timesofindia.indiatimes.com/education/news/who-are-henri-kagan-and-kens-soai-the-scientists-awarded-the-2026-nobel-prize-in-chemistry/articleshow/134763141.cms |access-date=7 октомври 2026 |work=Times of India |date=7 октомври 2026}}</ref> Во 1986 година, Каган ги забележал првите примери за [[нелинеарни ефекти во енантиоселективна синтеза|нелинеарни ефекти]]<ref name=":2" /> во асиметричната катализа и развил математички модели за опишување на однесувањето на таквите катализатори.<ref>{{Cite journal |last1=Puchot |first1=C. |last2=Samuel |first2=O. |last3=Dunach |first3=E. |last4=Zhao |first4=S. |last5=Agami |first5=C. |last6=Kagan |first6=H. B. |date=1986 |title=Nonlinear effects in asymmetric synthesis. Examples in asymmetric oxidations and aldolization reactions |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00269a036 |journal=Journal of the American Chemical Society |language=en |volume=108 |issue=9 |pages=2353–2357 |doi=10.1021/ja00269a036 |issn=0002-7863 |pmid=22175583 |bibcode=1986JAChS.108.2353P |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220721075328/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00269a036 |archive-date=21 јули 2022 |access-date=15 октомври 2024 |url-status=live}}</ref><ref name=":2" /> Ова откритие претставувало значаен пробив во науката, со што нелинеарните ефекти станале посебна област во хемијата: тие не само што служат како алатка за разбирање на молекуларните механизми, туку се разгледуваат и во контекст на [[абиогенеза|потеклото на животот]] (асиметрична амплификација).<ref>{{Cite journal |last1=Guillaneux |first1=Denis |last2=Zhao |first2=Shu-Hai |last3=Samuel |first3=Odile |last4=Rainford |first4=David |last5=Kagan |first5=Henri B. |date=October 1994 |title=Nonlinear Effects in Asymmetric Catalysis |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00100a004 |journal=Journal of the American Chemical Society |language=en |volume=116 |issue=21 |pages=9430–9439 |doi=10.1021/ja00100a004 |bibcode=1994JAChS.116.9430G |issn=0002-7863 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220809141934/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00100a004 |archive-date=9 August 2022 |access-date=15 April 2025 |url-status=live}}</ref><ref name=":2" /> За ова научно достигнување, тој ја добил Нобеловата награда за хемија во 2026 година.<ref name="Nobel" /> == Признанија и награди == Каган е член на [[Француската академија на науките]], странски член на [[Полската академија на науките]] (од 1994 г.), член на [[Кралското хемиско друштво]] (од 2003 г.) и почесен член на [[Хемиското истражувачко друштво на Индија]].<ref name=":12" /> Тој има добиено многу награди во оваа област, меѓу кои: * 1967: Награда „Ле Бел“ (''Le Bel'') од Француското хемиско друштво (''Société chimique de France'')<ref name=":12">{{Cite web |url=https://www.chemie.de/lexikon/Henri_Kagan.html|title=Henri Kagan|website=chemie.de|archive-date=}}</ref> * 1968: Награда „Каур“ (''Cahours'') од Француската академија на науките * 1974: Сребрен медал од Францускиот национален центар за научни истражувања (''CNRS'') * 1976: Награда „Рејмонд Бер“ (''Raymond Berr'') * 1989: Награда за француско влијание (''Prix du rayonnement français'') * 1990: Медал „Прелог“ * 1991: Медал „Август Вилхелм фон Хофман“ * 1998: Златен медал „Нагоја“ за органска хемија<ref>{{Cite web |url=https://chemistry.or.jp |title=Nagoya Gold Medal Recipients |website=ocyrd.chemistry.or.jp |access-date=7 октомври 2026}}</ref> * 1998: Награда „Јамада“ од Јапонската истражувачка фондација за оптички активни соединенија * 1999: Награда „Тетраедар“ (''Tetrahedron Prize'') за креативност во органската хемија * 1999: Стогодишна награда (''Centenary Prize'') од Кралското хемиско друштво * 2001: [[Волфова награда за хемија]] (заедно со [[Рјоџи Нојори]] и [[Карл Бери Шарплес]])<ref>{{Cite web |url=https://wolffund.org.il/henri-b-kagan/ |title=Henri B. Kagan |website=wolffund.org.il |date=10 декември 2018 |access-date=7 октомври 2026}}</ref> * 2002: Голема награда на фондацијата ''[[Maison de la Chimie]]''<ref>{{Cite web |url=https://fondation.maisondelachimie.com/les-actions/les-prix-de-la-fondation/grand-prix-de-la-fondation/les-anciens-laureats/ |title=Les anciens lauréats |website=fondation.maisondelachimie.com |access-date=7 октомври 2026}}</ref> * 2002: [[Награда JSPS за истакнати научници]] од [[Јапонско друштво за унапредување на науката]] * 2002: [[Награда „Рјоџи Нојори“]] * 2005: [[Награди на Институтот Френклин|Медал „Бенџамин Френклин“]] (Награда и признание „Бауер“ за достигнувања во науката)<ref>{{Cite web |url=https://fi.edu/en/awards/laureates/henri-b-kagan |title=Henri B. Kagan |website=fi.edu |date=13 јануари 2014 |access-date=7 октомври 2026}}</ref> * 2013: Медал „Лавоазје“ од Француското хемиско друштво (''Société chimique de France'') * 2026: [[Нобелова награда за хемија]] (со [[Кенсо Соаи]])<ref name="Nobel" /> === Почесни докторати === * 1999: [[Универзитет во Букурешт]] * 2004: [[Универзитет во Базиликата]] === Национални почести === * 1996: Витез на [[Национален орден за заслуги (Франција)|Националниот орден за заслуги]] * 2002: Витез на [[Легија на честа]]<ref>{{Cite web |url=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000594363 |title=Décret du 29 mars 2002 portant promotion et nomination |website=legifrance.gouv.fr |language=fr |access-date=7 октомври 2026}}</ref> * 2007: Офицер на [[Национален орден за заслуги (Франција)|Националниот орден за заслуги]]<ref name=":1">{{Cite web |url=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000465675 |title=Décret du 7 mai 2007 portant promotion et nomination |website=legifrance.gouv.fr |language=fr |access-date=7 октомври 2026}}</ref> === Нобелова награда за хемија === Во 2001 година се појавила одредена контроверзија кога на Каган не му била доделена [[Нобелова награда|Нобеловата награда]] таа година, која ја споделиле [[К. Бери Шарплес]] од [[Истражувачки институт Скрипс|Истражувачкиот институт „Скрипс“]] во Ла Јола (Калифорнија), [[Рјоџи Нојори]] од [[Универзитет Нагоја|Универзитетот „Нагоја“]] (Јапонија) и [[Вилијам С. Ноулс]] (поранешен член на компанијата „Монсанто“ во Сент Луис, Мисури) за нивната работа на каталитичката асиметрична синтеза. Неколку француски научници тогаш јавно ги искажале своите протести. Францускиот министер за наука, [[Роже-Жерар Шварценберг]], сметал дека Каган, како пионер во оваа област, исто така требало да биде почестен. Сепак, според правилата, наградата може да се додели на максимум три лица.<ref>{{Наведено списание |last=Goodman |first=Sally |date=2001 |title=French Nobel protest makes chemist a cause célèbre |journal=Nature |language=en |volume=414 |issue=6862 |pages=239 |doi=10.1038/35104765 |pmid=11713488 |issn=1476-4687 |bibcode=2001Natur.414..239G |doi-access=free}}</ref> На 7 октомври 2026 година, Каган, заедно со [[Кенсо Соаи]], ја добил [[Нобелова награда за хемија|Нобеловата награда за хемија]] „за откривањето на нелинеарни ефекти и автокатализа во асиметричната органска синтеза“.<ref name="Nobel" /><ref>{{Cite web |url=https://www.lemonde.fr/en/science/article/2026/10/07/french-scientist-henri-kagan-wins-long-waited-nobel-prize-in-chemistry_6758364_10.html |title=French scientist Henri Kagan wins long-awaited Nobel Prize in chemistry |website=lemonde.fr |language=en |access-date=7 October 2026}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/news/articles/c6ly038jg0d4o |title=Nobel Prize in chemistry awarded for research solving 'mirror image' mystery |website=bbc.com |language=en |access-date=7 October 2026}}</ref> Кралската шведска академија на науките ја поврзала наградата со појавата на [[хомохиралност]]а — доминација на еден облик на молекула како нејзина огледална слика. Во официјалното соопштение, откритието на Каган од 1986 година било идентификувано како механизам за создавање значително поголем вишок на еден облик на огледална слика отколку што претходно се сметало за возможно, притоа опишувајќи ги откритијата на лауреатите како клучни за дизајнирање на реакциите што се користат во современото фармацевтско производство.<ref name="Nobel" /><ref>{{Cite web |url=https://theconversation.com/nobel-prize-in-chemistry-awarded-for-work-on-mirror-image-molecules-293816 |title=Nobel Prize in chemistry awarded for work on mirror-image molecules |website=theconversation.com |language=en |access-date=7 October 2026}}</ref> ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Каган, Анри Борис}} [[Категорија:Апсолвенти на Парискиот универзитет]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Витези на Легијата на честа]] [[Категорија:Добитници на Волфовата награда за хемија]] [[Категорија:Еврејски нобеловци]] [[Категорија:Француски нобеловци]] [[Категорија:Добитници на Нобеловата награда за хемија]] [[Категорија:Членови на Полската академија на науките]] [[Категорија:Членови на Француската академија на науките]] [[Категорија:Родени во 1930 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] 99iqc3ayi60zjqvbke4p6pfcm28l6vx Разговор:Анри Б. Каган 1 1406233 5648279 2026-10-20T15:57:34Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5648279 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Категорија:Луѓе од Булоњ-Бијанкур 14 1406234 5648282 2026-10-20T16:02:49Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{Commonscat|People of Boulogne-Billancourt}} [[Категорија:Личности од Ил де Франс по населено место|Булоњ-Бијанкур]] [[Категорија:Личности од Сенски Висови|Булоњ-Бијанкур]] [[Категорија:Булоњ-Бијанкур]] 5648282 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|People of Boulogne-Billancourt}} [[Категорија:Личности од Ил де Франс по населено место|Булоњ-Бијанкур]] [[Категорија:Личности од Сенски Висови|Булоњ-Бијанкур]] [[Категорија:Булоњ-Бијанкур]] e66g6nh3yv96kj2tkjfctbeba3a6nda Скинвокер 0 1406235 5648286 2026-10-20T16:48:05Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Инфокутија Митолошко суштество|name=Скинвокер|image=Skinwalker malba.png|Grouping=преобразувач|Mythology=[[Навахо]]}} '''Скинвокер''' ({{langx|en|Skinwalker}}) — митолошко суштество застапено во фолклорот на народот [[Навахо (народ)|Навахо]].<ref name="history">{{Cite web|url=https://www.history.com/articles/skinwalker... 5648286 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Митолошко суштество|name=Скинвокер|image=Skinwalker malba.png|Grouping=преобразувач|Mythology=[[Навахо]]}} '''Скинвокер''' ({{langx|en|Skinwalker}}) — митолошко суштество застапено во фолклорот на народот [[Навахо (народ)|Навахо]].<ref name="history">{{Cite web|url=https://www.history.com/articles/skinwalker-ranch-paranormal-ufos-mutilation|title=How Skinwalker Ranch Became a Hotbed of Paranormal Activity|lang=en|author=Adam Janos|website=History|date=2020-02-17}}</ref><ref name="rbc">{{Cite web|url=https://trends.rbc.ru/trends/social/67a3b7949a79473a32cadcbe|title=Скинволкеры: кто это такие и почему животные иногда на них похожи|author=Елизавета Пирогова|website=РБК Тренды}}</ref> Самите луѓе Навахо го нарекуваат '''јеналдлуши''' или '''налдлуши''' (''yee naaldlooshii'').{{sfn|Brady|1984|с=27–29}}<ref name="cvltnation" /><ref name="legend">{{Cite web|url=https://www.legendsofamerica.com/navajo-skinwalkers/|title=Navajo Skinwalkers – Witches of the Southwest|lang=en|website=Legends of America}}</ref> Според нивните преданија, скинвокерот е [[вештерка]] или одметнат [[шаман]] што има способност да го преземе обликот на животно или човек со тоа што ја облекува нивната кожа или крзно.<ref name="rbc" /><ref name="Dictionary" /> Се верува дека скинвокерите имаат моќ за преобразба и се склони кон [[канибализам]].<ref name="Dictionary" /> Нивните приказни се распространети и кај другите [[Индијанци|кородни народи во Северна Америка]], вклучително и народот Хопи. Во современата популарна култура и градските митови тие често се поврзуваат со [[врколак|врколаците]]. Легендите за скинвокерите служеле како подлога за создавање книжевни дела и [[Хорор (филм)|филмови на ужасите]]. == Етимологија == Потекнувајќи од дијалектот на-дене, кој е главниот јазик на Навахо, поимот ''yeenaldlooshii'' постои во различни облици на пишување и изговор, вклучувајќи ги ''yee-naaldlooshii'', ''yee naaldlooshi'' и ''yenaaldooshii''. Тој е сложен збор составен од зборовите на Навахо ''ts’ee'' („лабава кожа“) или ''ye’eh'' („делува како друг“) и ''naaldlooshii'' („она што се движи на сите четири“, во смисла на „животно“).<ref name="legend" /><ref name="rbc" /><ref name=Dictionary>Wall, Leon and William Morgan, ''Navajo-English Dictionary''. Hippocrene Books, New York, 1998. {{ISBN|0-7818-0247-4}}.</ref> Во целост, овој збор метафорички опишува суштества што се движат на шепи, исклучувајќи ги птиците и копитарите.{{sfn|Brady|1984|с=67}} Целосниот термин на јазикот навахо буквално може да се преведе како „чекори на сите четири како животно“ или „во оваа кожа чекори како животно“.<ref name="Dictionary" /> Самите изворни говорители на јазикот навахо го преведуваат ''yeenaldlooshii'' на англиски како ''skinwalker'' или ''skin-switcher''.{{sfn|Brady|1984|с=27–29}} Некои индијански племиња го користат терминот ''ma’ii tsoh'' за означување на менувачите на облик (преобразувачи). Ова име има повеќе значења: го означува како којотот или „големиот волк“, така и „вештерката“.{{sfn|Pavlik, Tsosie|2014|с=56–59, 61–62}} Самите луѓе Навахо во ''ma’ii tsoh'' гледаат симболично означување за „човек волк“, но притоа подразбираат и вистински животни — којотите и волците.{{sfn|Brady|1984|с=67}} За означување на суштествата што во преданијата на Навахо се претвораат во волци и којоти, се користи терминот ''naatl’eetsoh''. Зборот е составен од корени што значат „станува“, „чекори во кас“ и „човек“.{{sfn|Pavlik, Tsosie|2014|с=94}} == Опис == Според верувањата, скинвокерите земаат облик на којоти, волци, лисици, пуми, кучиња и мечки, но можат да се претворат во кое било животно.<ref name="legend" /> Можат да се препознаат по големиот раст и светлоцрвените очи.<ref name="legend" /> Некои скинвокери имаат човечко тело и нозе, но глава и шепи на волк или којот.<ref name="cvltnation" /> Овие суштества се способни да се движат на две нозе во својот животински облик, покажувајќи исклучителна брзина и подвижност.<ref name="cvltnation">{{Cite web|url=https://cvltnation.com/12-people-tell-their-terrifying-encounters-with-navajo-skinwalkers/|title=12 People Tell Their Terrifying Encounters With Navajo Skinwalkers|author=Sean Reveron|website=The Home of Heavy Metal Culture|date=2020-10-15}}</ref> Според некои преданија, можат да го подражаваат и гласот на животните.{{sfn|Brady|1984|с=31–34}}{{sfn|Pavlik, Tsosie|2014|с=56–59, 61–62}} Исто така, се тврди дека скинвокерите се способни да преземат облик на неодамна починати членови на семејството.{{sfn|Cunningham|1992|с=92, 154}} Во преданијата на Навахо, скинвокерот е творба на вештерките.<ref name="rbc" /><ref name="history" /> Притоа се споменува дека тие можат да бидат во служба на [[Шаман|шаманите]], а во некои случаи и самите шамани земаат облик на скинвокери.<ref name="rbc" /> Некои од овие вештерки или шамани некогаш биле почитувани лекувачи или духовни водачи, но подоцна го избрале патот на злото. Иако можат да бидат и мажи и жени, мажите се среќаваат почесто.<ref name="Kluckhohn">{{cite book |author1= Kluckhohn, Clyde |title= Navaho Witchcraft |url=https://books.google.com/books?id=_311AAAAMAAJ|year= 1962|publisher= Beacon Press (Original from the [[University of Michigan]])|location=Boston, Massachusetts|isbn=9780807046975 |oclc=1295234297 }}</ref><ref name="legend" /> Преку ден отворено живеат меѓу племето, а ноќе тајно го менуваат својот облик.<ref name="legend" /> Вештерките и шаманите исто така можат да се вселуваат во животни и луѓе за да управуваат со нив.<ref name="legend" /> Главни мотиви за нивните постапки се вршењето злодела или ловот на луѓе со цел [[канибализам]].<ref name="rbc" /> За да стекне моќ за обземање, вештерката или шаманот се осамотува во пештера, се наметнува со крзно од животно или кожа од човек и изведува посебен обред. Овој обред, според верувањата, бара од извршителот претходно да направи тешки злодела, како што се [[инцест]], убиство на блиски или канибализам.<ref name="legend" /> Се верува дека по наметнувањето на крзното или кожата, вештерката или шаманот добива можност да го преземе обликот на тоа суштество (животно или човек) од кои биле земени крзното или кожата.{{sfn|Brady|1984|с=21–23}}<ref name="Carter">Carter, J. (2010, October 28). The Cowboy and the Skinwalker. ''Ruidoso News''</ref><ref name="Teller">Teller, J. & Blackwater, N. (1999). ''The Navajo Skinwalker, Witchcraft, and Related Phenomena'' (1st Edition ed.). Chinle, AZ: Infinity Horn Publishing</ref> Искусните извршители, како што се тврди, се способни да им даваат и на други луѓе моќ да се претвораат во скинвокери.<ref name="Dictionary" /> Покрај користењето животински крзна, овие суштества ги украсуваат своите глави со черепи и рогови за да ја засилат својата моќ. Го избираат животното за преобразба врз основа на особините што им се потребни за извршување на задачата: било да е тоа брзина, физичка сила, издржливост, способност за прикривање или поседување природни оружја како канџи и заби.<ref name="legend" /> Се верува дека скинвокерите што им служат на вештерките или шаманите имаат улога на извидувачи и убијци. Ноќе се прикрадуваат во селото, па доколку затекнат отворен прозорец, влегуваат внатре за да направат пустош или да нападнат луѓе. Друг начин на дејствување им е бесшумно да се качат на покривот од [[хоган]]от, да го оштетат и низ направените дупки да расфрлаат отровен „волшебен прав“.{{sfn|Shepardson|1970|с=141–144}} Овој прав се прави од коски на убиени деца и е способен кај жртвата да предизвика лудило, да донесе несреќа или дури да доведе до смрт.{{sfn|Pavlik, Tsosie|2014|с=56–59, 61–62}} Скинвокерите што не се под власт на вештерки или шамани и дејствуваат по сопствена волја, често прават ноќни упади на гробиштата.<ref name="legend" /> Таму ги сквернават гробовите, или за да се хранат со телата на неодамна починатите (некрофагија), или за над нив да извршуваат полови чинови ([[некрофилија]]).{{sfn|Brady|1984|с=23, 71}}<ref name="legend" /> Некои скинвокери земаат облик на неодамна починати роднини за да ги намамат и нападнат своите жртви, најчесто деца.{{sfn|Cunningham|1992|с=92, 154}} Други скинвокери уживаат во ноќното прогонување осамени патници за да ги преплашат.<ref name="Dictionary" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Skin-walker}} [[Категорија:Чудовишта]] [[Категорија:Митски суштества]] rrp9b1dsls02yqyb2xry5ge0gebic9t 5648288 5648286 2026-10-20T16:48:49Z Andrew012p 85224 5648288 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Митолошко суштество|name=Скинвокер|image=Skinwalker malba.png|Grouping=преобразувач|Mythology=[[Навахо]]}} '''Скинвокер''' ({{langx|en|Skin-walker}}) — митолошко суштество застапено во фолклорот на народот [[Навахо (народ)|Навахо]].<ref name="history">{{Cite web|url=https://www.history.com/articles/skinwalker-ranch-paranormal-ufos-mutilation|title=How Skinwalker Ranch Became a Hotbed of Paranormal Activity|lang=en|author=Adam Janos|website=History|date=2020-02-17}}</ref><ref name="rbc">{{Cite web|url=https://trends.rbc.ru/trends/social/67a3b7949a79473a32cadcbe|title=Скинволкеры: кто это такие и почему животные иногда на них похожи|author=Елизавета Пирогова|website=РБК Тренды}}</ref> Самите луѓе Навахо го нарекуваат '''јеналдлуши''' или '''налдлуши''' (''yee naaldlooshii'').{{sfn|Brady|1984|с=27–29}}<ref name="cvltnation" /><ref name="legend">{{Cite web|url=https://www.legendsofamerica.com/navajo-skinwalkers/|title=Navajo Skinwalkers – Witches of the Southwest|lang=en|website=Legends of America}}</ref> Според нивните преданија, скинвокерот е [[вештерка]] или одметнат [[шаман]] што има способност да го преземе обликот на животно или човек со тоа што ја облекува нивната кожа или крзно.<ref name="rbc" /><ref name="Dictionary" /> Се верува дека скинвокерите имаат моќ за преобразба и се склони кон [[канибализам]].<ref name="Dictionary" /> Нивните приказни се распространети и кај другите [[Индијанци|кородни народи во Северна Америка]], вклучително и народот Хопи. Во современата популарна култура и градските митови тие често се поврзуваат со [[врколак|врколаците]]. Легендите за скинвокерите служеле како подлога за создавање книжевни дела и [[Хорор (филм)|филмови на ужасите]]. == Етимологија == Потекнувајќи од дијалектот на-дене, кој е главниот јазик на Навахо, поимот ''yeenaldlooshii'' постои во различни облици на пишување и изговор, вклучувајќи ги ''yee-naaldlooshii'', ''yee naaldlooshi'' и ''yenaaldooshii''. Тој е сложен збор составен од зборовите на Навахо ''ts’ee'' („лабава кожа“) или ''ye’eh'' („делува како друг“) и ''naaldlooshii'' („она што се движи на сите четири“, во смисла на „животно“).<ref name="legend" /><ref name="rbc" /><ref name=Dictionary>Wall, Leon and William Morgan, ''Navajo-English Dictionary''. Hippocrene Books, New York, 1998. {{ISBN|0-7818-0247-4}}.</ref> Во целост, овој збор метафорички опишува суштества што се движат на шепи, исклучувајќи ги птиците и копитарите.{{sfn|Brady|1984|с=67}} Целосниот термин на јазикот навахо буквално може да се преведе како „чекори на сите четири како животно“ или „во оваа кожа чекори како животно“.<ref name="Dictionary" /> Самите изворни говорители на јазикот навахо го преведуваат ''yeenaldlooshii'' на англиски како ''skinwalker'' или ''skin-switcher''.{{sfn|Brady|1984|с=27–29}} Некои индијански племиња го користат терминот ''ma’ii tsoh'' за означување на менувачите на облик (преобразувачи). Ова име има повеќе значења: го означува како којотот или „големиот волк“, така и „вештерката“.{{sfn|Pavlik, Tsosie|2014|с=56–59, 61–62}} Самите луѓе Навахо во ''ma’ii tsoh'' гледаат симболично означување за „човек волк“, но притоа подразбираат и вистински животни — којотите и волците.{{sfn|Brady|1984|с=67}} За означување на суштествата што во преданијата на Навахо се претвораат во волци и којоти, се користи терминот ''naatl’eetsoh''. Зборот е составен од корени што значат „станува“, „чекори во кас“ и „човек“.{{sfn|Pavlik, Tsosie|2014|с=94}} == Опис == Според верувањата, скинвокерите земаат облик на којоти, волци, лисици, пуми, кучиња и мечки, но можат да се претворат во кое било животно.<ref name="legend" /> Можат да се препознаат по големиот раст и светлоцрвените очи.<ref name="legend" /> Некои скинвокери имаат човечко тело и нозе, но глава и шепи на волк или којот.<ref name="cvltnation" /> Овие суштества се способни да се движат на две нозе во својот животински облик, покажувајќи исклучителна брзина и подвижност.<ref name="cvltnation">{{Cite web|url=https://cvltnation.com/12-people-tell-their-terrifying-encounters-with-navajo-skinwalkers/|title=12 People Tell Their Terrifying Encounters With Navajo Skinwalkers|author=Sean Reveron|website=The Home of Heavy Metal Culture|date=2020-10-15}}</ref> Според некои преданија, можат да го подражаваат и гласот на животните.{{sfn|Brady|1984|с=31–34}}{{sfn|Pavlik, Tsosie|2014|с=56–59, 61–62}} Исто така, се тврди дека скинвокерите се способни да преземат облик на неодамна починати членови на семејството.{{sfn|Cunningham|1992|с=92, 154}} Во преданијата на Навахо, скинвокерот е творба на вештерките.<ref name="rbc" /><ref name="history" /> Притоа се споменува дека тие можат да бидат во служба на [[Шаман|шаманите]], а во некои случаи и самите шамани земаат облик на скинвокери.<ref name="rbc" /> Некои од овие вештерки или шамани некогаш биле почитувани лекувачи или духовни водачи, но подоцна го избрале патот на злото. Иако можат да бидат и мажи и жени, мажите се среќаваат почесто.<ref name="Kluckhohn">{{cite book |author1= Kluckhohn, Clyde |title= Navaho Witchcraft |url=https://books.google.com/books?id=_311AAAAMAAJ|year= 1962|publisher= Beacon Press (Original from the [[University of Michigan]])|location=Boston, Massachusetts|isbn=9780807046975 |oclc=1295234297 }}</ref><ref name="legend" /> Преку ден отворено живеат меѓу племето, а ноќе тајно го менуваат својот облик.<ref name="legend" /> Вештерките и шаманите исто така можат да се вселуваат во животни и луѓе за да управуваат со нив.<ref name="legend" /> Главни мотиви за нивните постапки се вршењето злодела или ловот на луѓе со цел [[канибализам]].<ref name="rbc" /> За да стекне моќ за обземање, вештерката или шаманот се осамотува во пештера, се наметнува со крзно од животно или кожа од човек и изведува посебен обред. Овој обред, според верувањата, бара од извршителот претходно да направи тешки злодела, како што се [[инцест]], убиство на блиски или канибализам.<ref name="legend" /> Се верува дека по наметнувањето на крзното или кожата, вештерката или шаманот добива можност да го преземе обликот на тоа суштество (животно или човек) од кои биле земени крзното или кожата.{{sfn|Brady|1984|с=21–23}}<ref name="Carter">Carter, J. (2010, October 28). The Cowboy and the Skinwalker. ''Ruidoso News''</ref><ref name="Teller">Teller, J. & Blackwater, N. (1999). ''The Navajo Skinwalker, Witchcraft, and Related Phenomena'' (1st Edition ed.). Chinle, AZ: Infinity Horn Publishing</ref> Искусните извршители, како што се тврди, се способни да им даваат и на други луѓе моќ да се претвораат во скинвокери.<ref name="Dictionary" /> Покрај користењето животински крзна, овие суштества ги украсуваат своите глави со черепи и рогови за да ја засилат својата моќ. Го избираат животното за преобразба врз основа на особините што им се потребни за извршување на задачата: било да е тоа брзина, физичка сила, издржливост, способност за прикривање или поседување природни оружја како канџи и заби.<ref name="legend" /> Се верува дека скинвокерите што им служат на вештерките или шаманите имаат улога на извидувачи и убијци. Ноќе се прикрадуваат во селото, па доколку затекнат отворен прозорец, влегуваат внатре за да направат пустош или да нападнат луѓе. Друг начин на дејствување им е бесшумно да се качат на покривот од [[хоган]]от, да го оштетат и низ направените дупки да расфрлаат отровен „волшебен прав“.{{sfn|Shepardson|1970|с=141–144}} Овој прав се прави од коски на убиени деца и е способен кај жртвата да предизвика лудило, да донесе несреќа или дури да доведе до смрт.{{sfn|Pavlik, Tsosie|2014|с=56–59, 61–62}} Скинвокерите што не се под власт на вештерки или шамани и дејствуваат по сопствена волја, често прават ноќни упади на гробиштата.<ref name="legend" /> Таму ги сквернават гробовите, или за да се хранат со телата на неодамна починатите (некрофагија), или за над нив да извршуваат полови чинови ([[некрофилија]]).{{sfn|Brady|1984|с=23, 71}}<ref name="legend" /> Некои скинвокери земаат облик на неодамна починати роднини за да ги намамат и нападнат своите жртви, најчесто деца.{{sfn|Cunningham|1992|с=92, 154}} Други скинвокери уживаат во ноќното прогонување осамени патници за да ги преплашат.<ref name="Dictionary" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Skin-walker}} [[Категорија:Чудовишта]] [[Категорија:Митски суштества]] mapdlkozenpxzw9hv5hsyu4ybuqjt1b 5648289 5648288 2026-10-20T16:50:21Z Andrew012p 85224 5648289 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Митолошко суштество|name=Скинвокер|image=Skinwalker malba.png|Grouping=преобразувач|Mythology=[[Навахо]]}} '''Скинвокер''' ({{langx|en|Skin-walker}}) — митолошко суштество застапено во фолклорот на народот [[Навахо (народ)|Навахо]].<ref name="history">{{Cite web|url=https://www.history.com/articles/skinwalker-ranch-paranormal-ufos-mutilation|title=How Skinwalker Ranch Became a Hotbed of Paranormal Activity|lang=en|author=Adam Janos|website=History|date=2020-02-17}}</ref><ref name="rbc">{{Cite web|url=https://trends.rbc.ru/trends/social/67a3b7949a79473a32cadcbe|title=Скинволкеры: кто это такие и почему животные иногда на них похожи|author=Елизавета Пирогова|website=РБК Тренды}}</ref> Самите луѓе Навахо го нарекуваат '''јеналдлуши''' или '''налдлуши''' (''yee naaldlooshii'').{{sfn|Brady|1984|с=27–29}}<ref name="cvltnation" /><ref name="legend">{{Cite web|url=https://www.legendsofamerica.com/navajo-skinwalkers/|title=Navajo Skinwalkers – Witches of the Southwest|lang=en|website=Legends of America}}</ref> Според нивните преданија, скинвокерот е [[вештерка]] или одметнат [[шаман]] што има способност да го преземе обликот на животно или човек со тоа што ја облекува нивната кожа или крзно.<ref name="rbc" /><ref name="Dictionary" /> Се верува дека скинвокерите имаат моќ за преобразба и се склони кон [[канибализам]].<ref name="Dictionary" /> Нивните приказни се распространети и кај другите [[Индијанци|домородни народи во Северна Америка]], вклучително и народот Хопи. Во современата популарна култура и градските митови тие често се поврзуваат со [[врколак|врколаците]]. Легендите за скинвокерите служеле како подлога за создавање книжевни дела и [[Хорор (филм)|филмови на ужасите]]. == Етимологија == Потекнувајќи од дијалектот на-дене, кој е главниот јазик на Навахо, поимот ''yeenaldlooshii'' постои во различни облици на пишување и изговор, вклучувајќи ги ''yee-naaldlooshii'', ''yee naaldlooshi'' и ''yenaaldooshii''. Тој е сложен збор составен од зборовите на Навахо ''ts’ee'' („лабава кожа“) или ''ye’eh'' („делува како друг“) и ''naaldlooshii'' („она што се движи на сите четири“, во смисла на „животно“).<ref name="legend" /><ref name="rbc" /><ref name=Dictionary>Wall, Leon and William Morgan, ''Navajo-English Dictionary''. Hippocrene Books, New York, 1998. {{ISBN|0-7818-0247-4}}.</ref> Во целост, овој збор метафорички опишува суштества што се движат на шепи, исклучувајќи ги птиците и копитарите.{{sfn|Brady|1984|с=67}} Целосниот термин на јазикот навахо буквално може да се преведе како „чекори на сите четири како животно“ или „во оваа кожа чекори како животно“.<ref name="Dictionary" /> Самите изворни говорители на јазикот навахо го преведуваат ''yeenaldlooshii'' на англиски како ''skinwalker'' или ''skin-switcher''.{{sfn|Brady|1984|с=27–29}} Некои индијански племиња го користат терминот ''ma’ii tsoh'' за означување на менувачите на облик (преобразувачи). Ова име има повеќе значења: го означува како којотот или „големиот волк“, така и „вештерката“.{{sfn|Pavlik, Tsosie|2014|с=56–59, 61–62}} Самите луѓе Навахо во ''ma’ii tsoh'' гледаат симболично означување за „човек волк“, но притоа подразбираат и вистински животни — којотите и волците.{{sfn|Brady|1984|с=67}} За означување на суштествата што во преданијата на Навахо се претвораат во волци и којоти, се користи терминот ''naatl’eetsoh''. Зборот е составен од корени што значат „станува“, „чекори во кас“ и „човек“.{{sfn|Pavlik, Tsosie|2014|с=94}} == Опис == Според верувањата, скинвокерите земаат облик на којоти, волци, лисици, пуми, кучиња и мечки, но можат да се претворат во кое било животно.<ref name="legend" /> Можат да се препознаат по големиот раст и светлоцрвените очи.<ref name="legend" /> Некои скинвокери имаат човечко тело и нозе, но глава и шепи на волк или којот.<ref name="cvltnation" /> Овие суштества се способни да се движат на две нозе во својот животински облик, покажувајќи исклучителна брзина и подвижност.<ref name="cvltnation">{{Cite web|url=https://cvltnation.com/12-people-tell-their-terrifying-encounters-with-navajo-skinwalkers/|title=12 People Tell Their Terrifying Encounters With Navajo Skinwalkers|author=Sean Reveron|website=The Home of Heavy Metal Culture|date=2020-10-15}}</ref> Според некои преданија, можат да го подражаваат и гласот на животните.{{sfn|Brady|1984|с=31–34}}{{sfn|Pavlik, Tsosie|2014|с=56–59, 61–62}} Исто така, се тврди дека скинвокерите се способни да преземат облик на неодамна починати членови на семејството.{{sfn|Cunningham|1992|с=92, 154}} Во преданијата на Навахо, скинвокерот е творба на вештерките.<ref name="rbc" /><ref name="history" /> Притоа се споменува дека тие можат да бидат во служба на [[Шаман|шаманите]], а во некои случаи и самите шамани земаат облик на скинвокери.<ref name="rbc" /> Некои од овие вештерки или шамани некогаш биле почитувани лекувачи или духовни водачи, но подоцна го избрале патот на злото. Иако можат да бидат и мажи и жени, мажите се среќаваат почесто.<ref name="Kluckhohn">{{cite book |author1= Kluckhohn, Clyde |title= Navaho Witchcraft |url=https://books.google.com/books?id=_311AAAAMAAJ|year= 1962|publisher= Beacon Press (Original from the [[University of Michigan]])|location=Boston, Massachusetts|isbn=9780807046975 |oclc=1295234297 }}</ref><ref name="legend" /> Преку ден отворено живеат меѓу племето, а ноќе тајно го менуваат својот облик.<ref name="legend" /> Вештерките и шаманите исто така можат да се вселуваат во животни и луѓе за да управуваат со нив.<ref name="legend" /> Главни мотиви за нивните постапки се вршењето злодела или ловот на луѓе со цел [[канибализам]].<ref name="rbc" /> За да стекне моќ за обземање, вештерката или шаманот се осамотува во пештера, се наметнува со крзно од животно или кожа од човек и изведува посебен обред. Овој обред, според верувањата, бара од извршителот претходно да направи тешки злодела, како што се [[инцест]], убиство на блиски или канибализам.<ref name="legend" /> Се верува дека по наметнувањето на крзното или кожата, вештерката или шаманот добива можност да го преземе обликот на тоа суштество (животно или човек) од кои биле земени крзното или кожата.{{sfn|Brady|1984|с=21–23}}<ref name="Carter">Carter, J. (2010, October 28). The Cowboy and the Skinwalker. ''Ruidoso News''</ref><ref name="Teller">Teller, J. & Blackwater, N. (1999). ''The Navajo Skinwalker, Witchcraft, and Related Phenomena'' (1st Edition ed.). Chinle, AZ: Infinity Horn Publishing</ref> Искусните извршители, како што се тврди, се способни да им даваат и на други луѓе моќ да се претвораат во скинвокери.<ref name="Dictionary" /> Покрај користењето животински крзна, овие суштества ги украсуваат своите глави со черепи и рогови за да ја засилат својата моќ. Го избираат животното за преобразба врз основа на особините што им се потребни за извршување на задачата: било да е тоа брзина, физичка сила, издржливост, способност за прикривање или поседување природни оружја како канџи и заби.<ref name="legend" /> Се верува дека скинвокерите што им служат на вештерките или шаманите имаат улога на извидувачи и убијци. Ноќе се прикрадуваат во селото, па доколку затекнат отворен прозорец, влегуваат внатре за да направат пустош или да нападнат луѓе. Друг начин на дејствување им е бесшумно да се качат на покривот од [[хоган]]от, да го оштетат и низ направените дупки да расфрлаат отровен „волшебен прав“.{{sfn|Shepardson|1970|с=141–144}} Овој прав се прави од коски на убиени деца и е способен кај жртвата да предизвика лудило, да донесе несреќа или дури да доведе до смрт.{{sfn|Pavlik, Tsosie|2014|с=56–59, 61–62}} Скинвокерите што не се под власт на вештерки или шамани и дејствуваат по сопствена волја, често прават ноќни упади на гробиштата.<ref name="legend" /> Таму ги сквернават гробовите, или за да се хранат со телата на неодамна починатите (некрофагија), или за над нив да извршуваат полови чинови ([[некрофилија]]).{{sfn|Brady|1984|с=23, 71}}<ref name="legend" /> Некои скинвокери земаат облик на неодамна починати роднини за да ги намамат и нападнат своите жртви, најчесто деца.{{sfn|Cunningham|1992|с=92, 154}} Други скинвокери уживаат во ноќното прогонување осамени патници за да ги преплашат.<ref name="Dictionary" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Skin-walker}} [[Категорија:Чудовишта]] [[Категорија:Митски суштества]] qggixafbwter0ie7jqn2inyau9qw279 Разговор:Скинвокер 1 1406236 5648287 2026-10-20T16:48:33Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5648287 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Дејвид Блек Радичевски 0 1406237 5648300 2026-10-20T17:38:36Z Ehrlich91 24281 Ehrlich91 ја премести страницата [[Дејвид Блек Радичевски]] на [[Давид Радичевски]] 5648300 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Давид Радичевски]] 2zf59ld0641n4af3hwcrn1ojn2dbjkr Фати го зајакот 0 1406238 5648316 2026-10-20T17:58:57Z ГП 23995 нова страница 5648316 wikitext text/x-wiki '''„Фати го зајакот“''' ([[Српски јазик|српски]]: ''Uhvati zeca'') — [[роман]] на босанската писателка Лана Басташиќ од 2018 година. ==Содржина== * 1-2 глава: Сара е девојка по потекло од [[Босна (регион)|Босна]], која живее во [[Даблин]]. Еден ден, сосема неочекувано, ѝ се јавува нејзината поранешна најдобра другарка Лејла Бегиќ, која ја моли веднаш да дојде во [[Мостар]] за да ја однесе до [[Виена]], каде се наоѓа нејзиниот брат Армин. Сара, која не ја видела Лејла дури 12 години, се сеќава на нивната последна средба, веднаш по дипломирањето, кога Лејла ја замолила да го закопаат нејзиниот умрен [[зајак]]. Сара веднаш купува авионска карта и му кажува на момчето Мајкл дека мора да се врати во родниот крај. По пристигнувањето во Загреб, Сара се качува во автобусот за Мостар и патем се сеќава на ноќта по матурската прослава, кога таа и Лејла заедно ја загубиле невиноста со две момчиња, а утредента Лејла го купила зајакот.<ref>Lana Bastašić, ''Uhvati zeca''. Booka, Beograd, 2022, стр. 9-41.</ref> ==За романот== „Фати го зајакот“ е првиот роман на Басташиќ, кој ја освоил Европската награда за книжевност во 2020 година, а се нашол и во потесниот избор за [[НИН-ова награда|НИН-овата награда]]. Романот е преведен на 18 [[јазик|јазици]] и добил позитивни оцени од критиката. На пример, во својата рецензија, ''Publishers Weekly'' пишува дека „наративот достигнува крајно задоволителен врв, изграден на темите на повторното откривање на минатото, сеќавањата, женското пријателство, јазикот и идентитетот.“ Според ''Los Angeles Review of Books'', „Фати го зајакот е забавна приказна, брза и возбудлива наспроти своите скршнувања, исполнета со забелешки за босанското општество...“ Во рецензијата на ''Booklist'' романот е опишан како „зачудувачка конфронтација на сеќавањата, границите, исчезнувањата и идентитетот, разменети, стопени, замислени и предадени.“ Исто така, романот бил топло прифатен и од останаите писатели. така, според [[Румена Бужаровска]], тој претставува „суптилна, комплексна, нежна и исклучително паметна приказна за нашето време...“; [[Дубравка Угрешиќ]] смета дека, според зрелоста на своето романескно писмо, по автентичниот писателски глас, по специфичната енергија на раскажување и по високите книжевни стандарди, Басташиќ книжевно ги надминува извиканите странски и локални врснички; Саша Станишиќ го оценува делото како „икрено потресен и искрен“ и дека „носи надеж дека чудата се можни.“; Александар Хемон го опишува романот како „паметен, енергичен, страсен“; според Оливија Суѓиќ, романот претставува „самоуверен, внимателно насликан портрет на женското пријателство“ и ја нагласува дарбата на Басташиќ „да ги воочи детаљите кои ги преокупираат и ликовите и читателите.“; а Семездин Мехмединовиќ тврди дека „Фати го зајакот е можеби првата голема книга која изнесува важни вистини за повоената Босна.“<ref>Lana Bastašić, ''Uhvati zeca''. Booka, Beograd, 2022.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Босански романи]] [[Категорија:Дела на Лана Басташиќ]] [[Категорија:Книги од 2018 година]] jlwrvt7ycjgjvcaigcjwnb303swrohc 5648318 5648316 2026-10-20T18:01:33Z ГП 23995 дополнување 5648318 wikitext text/x-wiki '''„Фати го зајакот“''' ([[Српски јазик|српски]]: ''Uhvati zeca'') — [[роман]] на босанската писателка Лана Басташиќ од 2018 година. ==Содржина== * 1-2 глава: Сара е девојка по потекло од [[Босна (регион)|Босна]], која живее во [[Даблин]]. Еден ден, сосема неочекувано, ѝ се јавува нејзината поранешна најдобра другарка Лејла Бегиќ, која ја моли веднаш да дојде во [[Мостар]] за да ја однесе до [[Виена]], каде се наоѓа нејзиниот брат Армин. Сара, која не ја видела Лејла дури 12 години, се сеќава на нивната последна средба, веднаш по дипломирањето, кога Лејла ја замолила да го закопаат нејзиниот умрен [[зајак]]. Сара веднаш купува авионска карта и му кажува на момчето Мајкл дека мора да се врати во родниот крај. По пристигнувањето во Загреб, Сара се качува во автобусот за Мостар и патем се сеќава на ноќта по матурската прослава, кога таа и Лејла заедно ја загубиле невиноста со две момчиња, а утредента Лејла го купила зајакот.<ref>Lana Bastašić, ''Uhvati zeca''. Booka, Beograd, 2022, стр. 9-41.</ref> ==За романот== „Фати го зајакот“ е првиот роман на Басташиќ, кој ја освоил Европската награда за книжевност во 2020 година, а се нашол и во потесниот избор за [[НИН-ова награда|НИН-овата награда]]. Романот е преведен на 18 [[јазик|јазици]] и добил позитивни оцени од критиката. На пример, во својата рецензија, ''Publishers Weekly'' пишува дека „наративот достигнува крајно задоволителен врв, изграден на темите на повторното откривање на минатото, сеќавањата, женското пријателство, јазикот и идентитетот.“ Според ''Los Angeles Review of Books'', „Фати го зајакот е забавна приказна, брза и возбудлива наспроти своите скршнувања, исполнета со забелешки за босанското општество...“ Во рецензијата на ''Booklist'' романот е опишан како „зачудувачка конфронтација на сеќавањата, границите, исчезнувањата и идентитетот, разменети, стопени, замислени и предадени.“ Исто така, романот бил топло прифатен и од останаите писатели. така, според [[Румена Бужаровска]], тој претставува „суптилна, комплексна, нежна и исклучително паметна приказна за нашето време...“; [[Дубравка Угрешиќ]] смета дека, според зрелоста на своето романескно писмо, по автентичниот писателски глас, по специфичната енергија на раскажување и по високите книжевни стандарди, Басташиќ книжевно ги надминува извиканите странски и локални врснички; Саша Станишиќ го оценува делото како „икрено потресен и искрен“ и дека „носи надеж дека чудата се можни.“; Александар Хемон го опишува романот како „паметен, енергичен, страсен“; според Оливија Суѓиќ, романот претставува „самоуверен, внимателно насликан портрет на женското пријателство“ и ја нагласува дарбата на Басташиќ „да ги воочи детаљите кои ги преокупираат и ликовите и читателите.“; а Семездин Мехмединовиќ тврди дека „Фати го зајакот е можеби првата голема книга која изнесува важни вистини за повоената Босна.“<ref>Lana Bastašić, ''Uhvati zeca''. Booka, Beograd, 2022.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Босански романи]] [[Категорија:Дела на Лана Басташиќ]] [[Категорија:Книги од 2018 година]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Босна]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Ирска]] 7yty70rq0qf13vghi5ysxhd3fxqzsgb 5648320 5648318 2026-10-20T18:02:57Z ГП 23995 ситна поправка 5648320 wikitext text/x-wiki '''„Фати го зајакот“''' ([[Српски јазик|српски]]: ''Uhvati zeca'') — [[роман]] на босанската писателка Лана Басташиќ од 2018 година. ==Содржина== * 1-2 глава: Сара е девојка по потекло од [[Босна (регион)|Босна]], која живее во [[Даблин]]. Еден ден, сосема неочекувано, ѝ се јавува нејзината поранешна најдобра другарка Лејла Бегиќ, која ја моли веднаш да дојде во [[Мостар]] за да ја однесе до [[Виена]], каде се наоѓа нејзиниот брат Армин. Сара, која не ја видела Лејла дури 12 години, се сеќава на нивната последна средба, веднаш по дипломирањето, кога Лејла ја замолила да го закопаат нејзиниот умрен [[зајак]]. Сара веднаш купува авионска карта и му кажува на момчето Мајкл дека мора да се врати во родниот крај. По пристигнувањето во Загреб, Сара се качува во автобусот за Мостар и патем се сеќава на ноќта по матурската прослава, кога таа и Лејла заедно ја загубиле невиноста со две момчиња, а утредента Лејла го купила зајакот.<ref>Lana Bastašić, ''Uhvati zeca''. Booka, Beograd, 2022, стр. 9-41.</ref> ==За романот== „Фати го зајакот“ е првиот роман на Басташиќ, кој ја освоил Европската награда за книжевност во 2020 година, а се нашол и во потесниот избор за [[НИН-ова награда|НИН-овата награда]]. Романот е преведен на 18 [[јазик|јазици]] и добил позитивни оцени од критиката. На пример, во својата рецензија, ''Publishers Weekly'' пишува дека „наративот достигнува крајно задоволителен врв, изграден на темите на повторното откривање на минатото, сеќавањата, женското пријателство, јазикот и идентитетот.“ Според ''Los Angeles Review of Books'', „Фати го зајакот е забавна приказна, брза и возбудлива наспроти своите скршнувања, исполнета со забелешки за босанското општество...“ Во рецензијата на ''Booklist'' романот е опишан како „зачудувачка конфронтација на сеќавањата, границите, исчезнувањата и идентитетот, разменети, стопени, замислени и предадени.“ Исто така, романот бил топло прифатен и од останаите писатели. така, според [[Румена Бужаровска]], тој претставува „суптилна, комплексна, нежна и исклучително паметна приказна за нашето време...“; [[Дубравка Угрешиќ]] смета дека, според зрелоста на своето романескно писмо, по автентичниот писателски глас, по специфичната енергија на раскажување и по високите книжевни стандарди, Басташиќ книжевно ги надминува извиканите странски и локални врснички; Саша Станишиќ го оценува делото како „икрено потресен и искрен“ и дека „носи надеж дека чудата се можни.“; Александар Хемон го опишува романот како „паметен, енергичен, страсен“; според Оливија Суѓиќ, романот претставува „самоуверен, внимателно насликан портрет на женското пријателство“ и ја нагласува дарбата на Басташиќ „да ги воочи детаљите кои ги преокупираат и ликовите и читателите.“; а Семездин Мехмединовиќ тврди дека „Фати го зајакот е можеби првата голема книга која изнесува важни вистини за повоената Босна.“<ref>Lana Bastašić, ''Uhvati zeca''. Booka, Beograd, 2022.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Босански романи]] [[Категорија:Дела на Лана Басташиќ]] [[Категорија:Книги од 2018 година]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Ирска]] qpdjha6f4x7321vb9zvg6hj9m8jctms 5648321 5648320 2026-10-20T18:03:14Z ГП 23995 викификација 5648321 wikitext text/x-wiki '''„Фати го зајакот“''' ([[Српски јазик|српски]]: ''Uhvati zeca'') — [[роман]] на босанската писателка [[Лана Басташиќ]] од 2018 година. ==Содржина== * 1-2 глава: Сара е девојка по потекло од [[Босна (регион)|Босна]], која живее во [[Даблин]]. Еден ден, сосема неочекувано, ѝ се јавува нејзината поранешна најдобра другарка Лејла Бегиќ, која ја моли веднаш да дојде во [[Мостар]] за да ја однесе до [[Виена]], каде се наоѓа нејзиниот брат Армин. Сара, која не ја видела Лејла дури 12 години, се сеќава на нивната последна средба, веднаш по дипломирањето, кога Лејла ја замолила да го закопаат нејзиниот умрен [[зајак]]. Сара веднаш купува авионска карта и му кажува на момчето Мајкл дека мора да се врати во родниот крај. По пристигнувањето во Загреб, Сара се качува во автобусот за Мостар и патем се сеќава на ноќта по матурската прослава, кога таа и Лејла заедно ја загубиле невиноста со две момчиња, а утредента Лејла го купила зајакот.<ref>Lana Bastašić, ''Uhvati zeca''. Booka, Beograd, 2022, стр. 9-41.</ref> ==За романот== „Фати го зајакот“ е првиот роман на Басташиќ, кој ја освоил Европската награда за книжевност во 2020 година, а се нашол и во потесниот избор за [[НИН-ова награда|НИН-овата награда]]. Романот е преведен на 18 [[јазик|јазици]] и добил позитивни оцени од критиката. На пример, во својата рецензија, ''Publishers Weekly'' пишува дека „наративот достигнува крајно задоволителен врв, изграден на темите на повторното откривање на минатото, сеќавањата, женското пријателство, јазикот и идентитетот.“ Според ''Los Angeles Review of Books'', „Фати го зајакот е забавна приказна, брза и возбудлива наспроти своите скршнувања, исполнета со забелешки за босанското општество...“ Во рецензијата на ''Booklist'' романот е опишан како „зачудувачка конфронтација на сеќавањата, границите, исчезнувањата и идентитетот, разменети, стопени, замислени и предадени.“ Исто така, романот бил топло прифатен и од останаите писатели. така, според [[Румена Бужаровска]], тој претставува „суптилна, комплексна, нежна и исклучително паметна приказна за нашето време...“; [[Дубравка Угрешиќ]] смета дека, според зрелоста на своето романескно писмо, по автентичниот писателски глас, по специфичната енергија на раскажување и по високите книжевни стандарди, Басташиќ книжевно ги надминува извиканите странски и локални врснички; Саша Станишиќ го оценува делото како „икрено потресен и искрен“ и дека „носи надеж дека чудата се можни.“; Александар Хемон го опишува романот како „паметен, енергичен, страсен“; според Оливија Суѓиќ, романот претставува „самоуверен, внимателно насликан портрет на женското пријателство“ и ја нагласува дарбата на Басташиќ „да ги воочи детаљите кои ги преокупираат и ликовите и читателите.“; а Семездин Мехмединовиќ тврди дека „Фати го зајакот е можеби првата голема книга која изнесува важни вистини за повоената Босна.“<ref>Lana Bastašić, ''Uhvati zeca''. Booka, Beograd, 2022.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Босански романи]] [[Категорија:Дела на Лана Басташиќ]] [[Категорија:Книги од 2018 година]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Ирска]] lldpwlbllbqhkontle8g1j347cgdjth 5648322 5648321 2026-10-20T18:03:28Z ГП 23995 /* За романот */ 5648322 wikitext text/x-wiki '''„Фати го зајакот“''' ([[Српски јазик|српски]]: ''Uhvati zeca'') — [[роман]] на босанската писателка [[Лана Басташиќ]] од 2018 година. ==Содржина== * 1-2 глава: Сара е девојка по потекло од [[Босна (регион)|Босна]], која живее во [[Даблин]]. Еден ден, сосема неочекувано, ѝ се јавува нејзината поранешна најдобра другарка Лејла Бегиќ, која ја моли веднаш да дојде во [[Мостар]] за да ја однесе до [[Виена]], каде се наоѓа нејзиниот брат Армин. Сара, која не ја видела Лејла дури 12 години, се сеќава на нивната последна средба, веднаш по дипломирањето, кога Лејла ја замолила да го закопаат нејзиниот умрен [[зајак]]. Сара веднаш купува авионска карта и му кажува на момчето Мајкл дека мора да се врати во родниот крај. По пристигнувањето во Загреб, Сара се качува во автобусот за Мостар и патем се сеќава на ноќта по матурската прослава, кога таа и Лејла заедно ја загубиле невиноста со две момчиња, а утредента Лејла го купила зајакот.<ref>Lana Bastašić, ''Uhvati zeca''. Booka, Beograd, 2022, стр. 9-41.</ref> ==За романот== „Фати го зајакот“ е првиот роман на Басташиќ, кој ја освоил Европската награда за книжевност во 2020 година, а се нашол и во потесниот избор за [[НИН-ова награда|НИН-овата награда]]. Романот е преведен на 18 [[јазик|јазици]] и добил позитивни оцени од критиката. На пример, во својата рецензија, ''Publishers Weekly'' пишува дека „наративот достигнува крајно задоволителен врв, изграден на темите на повторното откривање на минатото, сеќавањата, женското пријателство, јазикот и идентитетот.“ Според ''Los Angeles Review of Books'', „Фати го зајакот е забавна приказна, брза и возбудлива наспроти своите скршнувања, исполнета со забелешки за босанското општество...“ Во рецензијата на ''Booklist'' романот е опишан како „зачудувачка конфронтација на сеќавањата, границите, исчезнувањата и идентитетот, разменети, стопени, замислени и предадени.“ Исто така, романот бил топло прифатен и од останаите писатели. Така, според [[Румена Бужаровска]], тој претставува „суптилна, комплексна, нежна и исклучително паметна приказна за нашето време...“; [[Дубравка Угрешиќ]] смета дека, според зрелоста на своето романескно писмо, по автентичниот писателски глас, по специфичната енергија на раскажување и по високите книжевни стандарди, Басташиќ книжевно ги надминува извиканите странски и локални врснички; Саша Станишиќ го оценува делото како „икрено потресен и искрен“ и дека „носи надеж дека чудата се можни.“; Александар Хемон го опишува романот како „паметен, енергичен, страсен“; според Оливија Суѓиќ, романот претставува „самоуверен, внимателно насликан портрет на женското пријателство“ и ја нагласува дарбата на Басташиќ „да ги воочи детаљите кои ги преокупираат и ликовите и читателите.“; а Семездин Мехмединовиќ тврди дека „Фати го зајакот е можеби првата голема книга која изнесува важни вистини за повоената Босна.“<ref>Lana Bastašić, ''Uhvati zeca''. Booka, Beograd, 2022.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Босански романи]] [[Категорија:Дела на Лана Басташиќ]] [[Категорија:Книги од 2018 година]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Ирска]] mw85z30n8v14thrrybdpuiwuqqa3hej Категорија:Босански романи 14 1406239 5648317 2026-10-20T18:00:58Z ГП 23995 нова страница 5648317 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Босанска книжевност]] hcip63a9xc7fhcjagbe3j3ishytwkp7 Категорија:Романи кои се одвиваат во Ирска 14 1406240 5648319 2026-10-20T18:02:04Z ГП 23995 нова страница 5648319 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Романи по држава на одвивање]] 4r5ncs6964h7e47f7vs9evltyvn1zod Црква „Св. Ѓорѓи“ - Чанаклија 0 1406241 5648328 2026-10-20T18:53:06Z Ehrlich91 24281 нс 5648328 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = Свети Ѓорѓи | fullname = Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Петралинци | image = Црква „Св. Ѓорѓи“ - Чанаклија.jpg | caption = Поглед на црквата | location = [[Чанаклиа]] | country = [[Македонија]] | denomination = [[македонска византискокатоличка црква|источнокатоличка (унијатска)]] | website = [http://katolickacrkva.mk/%d0%b5%d0%b3%d0%b7%d0%b0%d1%80%d1%85%d1%82/%d0%bf%d0%b0%d1%80%d0%be%d1%85%d0%b8%d0%b8/ katolickacrkva.mk] | founder = | consecrated date = | architect = | architectural type = | style = | groundbreaking = | completed date = | materials = | parish = Парохија Нова Маала | archdiocese = | metropolis = | diocese = [[Струмичко-скопска епархија (католичка)|Струмичко-скопска]] | province = | presbytery = | archbishop = | bishop = [[Киро Стојанов]] | dean = Спасо Ристов }} '''Црква „Свети Ѓорѓи“''' — [[Македонска византискокатоличка црква|византискокатоличка]] црква која се наоѓа во струмичкото село [[Чанаклија]], [[Македонија]].<ref name="список">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|page=90}}</ref> == Местоположба == Црквата е сместена во јужниот дел на селото обиколена со куќи. == Галерија == <gallery mode=packed heights=120px> Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Чанаклија 2.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Чанаклија 3.jpg|Споредниот влез Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Чанаклија 4.jpg|Главниот влез Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Чанаклија 5.jpg|Камбанаријата Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Чанаклија 6.jpg|Ниша на камбанаријата </gallery> == Поврзано == * [[Чанаклија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. George's Church (Čanaklija)}} {{Католички цркви во Македонија}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ѓорѓи, Чанаклија}} [[Категорија:Цркви во Општина Василево]] [[Категорија:Храмови посветени на Свети Ѓорѓи во Македонија|Чанаклија]] [[Категорија:Чанаклија]] [[Категорија:Католички цркви во Македонија|Ѓорѓи]] h96dl3pqtpq19kltfrwimzrqqiz7ga2 5648329 5648328 2026-10-20T18:53:27Z Ehrlich91 24281 5648329 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = Свети Ѓорѓи | fullname = Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Петралинци | image = Црква „Св. Ѓорѓи“ - Чанаклија.jpg | caption = Поглед на црквата | location = [[Чанаклија]] | country = [[Македонија]] | denomination = [[македонска византискокатоличка црква|источнокатоличка (унијатска)]] | website = [http://katolickacrkva.mk/%d0%b5%d0%b3%d0%b7%d0%b0%d1%80%d1%85%d1%82/%d0%bf%d0%b0%d1%80%d0%be%d1%85%d0%b8%d0%b8/ katolickacrkva.mk] | founder = | consecrated date = | architect = | architectural type = | style = | groundbreaking = | completed date = | materials = | parish = Парохија Нова Маала | archdiocese = | metropolis = | diocese = [[Струмичко-скопска епархија (католичка)|Струмичко-скопска]] | province = | presbytery = | archbishop = | bishop = [[Киро Стојанов]] | dean = Спасо Ристов }} '''Црква „Свети Ѓорѓи“''' — [[Македонска византискокатоличка црква|византискокатоличка]] црква која се наоѓа во струмичкото село [[Чанаклија]], [[Македонија]].<ref name="список">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|page=90}}</ref> == Местоположба == Црквата е сместена во јужниот дел на селото обиколена со куќи. == Галерија == <gallery mode=packed heights=120px> Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Чанаклија 2.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Чанаклија 3.jpg|Споредниот влез Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Чанаклија 4.jpg|Главниот влез Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Чанаклија 5.jpg|Камбанаријата Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Чанаклија 6.jpg|Ниша на камбанаријата </gallery> == Поврзано == * [[Чанаклија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. George's Church (Čanaklija)}} {{Католички цркви во Македонија}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ѓорѓи, Чанаклија}} [[Категорија:Цркви во Општина Василево]] [[Категорија:Храмови посветени на Свети Ѓорѓи во Македонија|Чанаклија]] [[Категорија:Чанаклија]] [[Категорија:Католички цркви во Македонија|Ѓорѓи]] iy7lt7u5tzbq9o8wzj5rm75nocmshqa 5648332 5648329 2026-10-20T19:02:50Z Ehrlich91 24281 5648332 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = Свети Ѓорѓи | fullname = Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Петралинци | image = Црква „Св. Ѓорѓи“ - Чанаклија.jpg | caption = Поглед на црквата | location = [[Чанаклија]] | country = [[Македонија]] | denomination = [[македонска византискокатоличка црква|источнокатоличка (унијатска)]] | website = [http://katolickacrkva.mk/%d0%b5%d0%b3%d0%b7%d0%b0%d1%80%d1%85%d1%82/%d0%bf%d0%b0%d1%80%d0%be%d1%85%d0%b8%d0%b8/ katolickacrkva.mk] | founder = | consecrated date = 6 мај 1990 | architect = | architectural type = | style = | groundbreaking = 26 јули 1989 | completed date = 1990 | materials = | parish = Парохија Нова Маала | archdiocese = | metropolis = | diocese = [[Струмичко-скопска епархија (католичка)|Струмичко-скопска]] | province = | presbytery = | archbishop = | bishop = [[Киро Стојанов]] | dean = Спасо Ристов }} '''Црква „Свети Ѓорѓи“''' — [[Македонска византискокатоличка црква|византискокатоличка]] црква која се наоѓа во струмичкото село [[Чанаклија]], [[Македонија]].<ref name="список">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|page=90}}</ref> == Местоположба == Црквата е сместена во јужниот дел на селото обиколена со куќи. == Историја == Камен-темелникот на црквата бил поставен на 26 јули 1989 година, а на 6 мај 1990 година била осветена.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://religija.mk/katolichkata-unijatskata-crkva-so-istochen-obred-vo-makedonija/|title=Католичката (унијатската) црква со источен обред во Македонија|last=Editor|date=2019-05-02|work=Religija|accessdate=2026-10-20}}</ref> == Галерија == <gallery mode=packed heights=120px> Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Чанаклија 2.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Чанаклија 3.jpg|Споредниот влез Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Чанаклија 4.jpg|Главниот влез Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Чанаклија 5.jpg|Камбанаријата Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Чанаклија 6.jpg|Ниша на камбанаријата </gallery> == Поврзано == * [[Чанаклија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. George's Church (Čanaklija)}} {{Католички цркви во Македонија}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ѓорѓи, Чанаклија}} [[Категорија:Цркви во Општина Василево]] [[Категорија:Храмови посветени на Свети Ѓорѓи во Македонија|Чанаклија]] [[Категорија:Чанаклија]] [[Категорија:Католички цркви во Македонија|Ѓорѓи]] noqkrwjv5i4x7bb4lemcxwkirmr2atu 5648334 5648332 2026-10-20T19:04:52Z Ehrlich91 24281 5648334 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = Свети Ѓорѓи | fullname = Црква „Свети Ѓорѓи“ - Чанаклија | image = Црква „Св. Ѓорѓи“ - Чанаклија.jpg | caption = Поглед на црквата | location = [[Чанаклија]] | country = [[Македонија]] | denomination = [[македонска византискокатоличка црква|источнокатоличка (унијатска)]] | website = [http://katolickacrkva.mk/%d0%b5%d0%b3%d0%b7%d0%b0%d1%80%d1%85%d1%82/%d0%bf%d0%b0%d1%80%d0%be%d1%85%d0%b8%d0%b8/ katolickacrkva.mk] | founder = | consecrated date = 6 мај 1990 | architect = | architectural type = | style = | groundbreaking = 26 јули 1989 | completed date = 1990 | materials = | parish = Парохија Нова Маала | archdiocese = | metropolis = | diocese = [[Струмичко-скопска епархија (католичка)|Струмичко-скопска]] | province = | presbytery = | archbishop = | bishop = [[Киро Стојанов]] | dean = Спасо Ристов }} '''Црква „Свети Ѓорѓи“''' — [[Македонска византискокатоличка црква|византискокатоличка]] црква која се наоѓа во струмичкото село [[Чанаклија]], [[Македонија]].<ref name="список">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|page=90}}</ref> Црквата претставува филијална црква на [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Нова Маала|црквата „Успение на Пресвета Богородица“]] од [[Нова Маала]]. == Местоположба == Црквата е сместена во јужниот дел на селото обиколена со куќи. == Историја == Камен-темелникот на црквата бил поставен на 26 јули 1989 година, а на 6 мај 1990 година била осветена.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://religija.mk/katolichkata-unijatskata-crkva-so-istochen-obred-vo-makedonija/|title=Католичката (унијатската) црква со источен обред во Македонија|last=Editor|date=2019-05-02|work=Religija|accessdate=2026-10-20}}</ref> == Галерија == <gallery mode=packed heights=120px> Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Чанаклија 2.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Чанаклија 3.jpg|Споредниот влез Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Чанаклија 4.jpg|Главниот влез Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Чанаклија 5.jpg|Камбанаријата Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Чанаклија 6.jpg|Ниша на камбанаријата </gallery> == Поврзано == * [[Чанаклија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. George's Church (Čanaklija)}} {{Католички цркви во Македонија}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ѓорѓи, Чанаклија}} [[Категорија:Цркви во Општина Василево]] [[Категорија:Храмови посветени на Свети Ѓорѓи во Македонија|Чанаклија]] [[Категорија:Чанаклија]] [[Категорија:Католички цркви во Македонија|Ѓорѓи]] o1iagn0p1gxdqsiw98nlkqhxg8mbei3 Разговор:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Чанаклија 1 1406242 5648333 2026-10-20T19:03:57Z Ehrlich91 24281 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} 5648333 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} pc5t1ci4uc5ulu5qdop9ehuedaq01ux Категорија:Магалиново 14 1406243 5648339 2026-10-20T19:24:29Z Ehrlich91 24281 Создадена страница со: {{Катпов}} {{рв|Magalinovo}} [[Категорија:Историски села во Македонија]] [[Категорија:Струмички села|†]] [[Категорија:Села во Општина Василево|†]] 5648339 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{рв|Magalinovo}} [[Категорија:Историски села во Македонија]] [[Категорија:Струмички села|†]] [[Категорија:Села во Општина Василево|†]] nhe1t7sfhtfknbfbiwppwzniskmxmye Разговор:Магалиново 1 1406244 5648341 2026-10-20T19:24:54Z Ehrlich91 24281 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} 5648341 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} gb6mllq152llz1mi7o5acnlbw8trody Франческо Антониоли 0 1406245 5648354 2026-10-20T19:44:30Z Romaleo, Romalea 127825 Создадена страница со: {{Infobox football biography-retired | name = Франческо Антониоли | image = | fullname = Франческо Стефано Антониоли<ref>{{cite web |url=https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/78495 |title=Antonioli Sig. Francesco Stefano |trans-title=Antonioli Mr. Francesco Stefano |website=Quirinale |publisher=Presidenza della Repubblica Italiana |access-date=12 December 2020 |language=it}}</ref>... 5648354 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | name = Франческо Антониоли | image = | fullname = Франческо Стефано Антониоли<ref>{{cite web |url=https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/78495 |title=Antonioli Sig. Francesco Stefano |trans-title=Antonioli Mr. Francesco Stefano |website=Quirinale |publisher=Presidenza della Repubblica Italiana |access-date=12 December 2020 |language=it}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1969|9|14|df=y}} | birth_place = [[Монца]], [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | height = {{height|m=1.88}} | currentclub = | position = [[Голман (фудбал)|голман]] | retired = 2012 <small>(43 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Milan}} | years1 = 1986-1988 | caps1 = 23 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Monza}} | years2 = 1988-1994 | caps2 = 13 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Milan}} | years3 = 1990 | caps3 = 0 | goals3 = 0 | clubs3 = →{{Fb team Cesena}} | years4 = 1990-1991 | caps4 = 30 | goals4 = 0 | clubs4 = →{{Fb team Modena}} | years5 = 1993-1994 | caps5 = 26 | goals5 = 0 | clubs5 = →{{Fb team Pisa}} | years6 = 1994-1995 | caps6 = 30 | goals6 = 0 | clubs6 = {{Fb team Reggiana}} | years7 = 1995-1999 | caps7 = 103 | goals7 = 0 | clubs7 = {{Fb team Bologna}} | years8 = 1999-2003 | caps8 = 102 | goals8 = 0 | clubs8 = {{Fb team Roma}} | years9 = 2003-2006 | caps9 = 104 | goals9 = 0 | clubs9 = {{Fb team Sampdoria}} | years10 = 2006-2009 | caps10 = 119 | goals10 = 0 | clubs10 = {{Fb team Bologna}} | years11 = 2009-2012 | caps11 = 106 | goals11 = 0 | clubs11 = {{Fb team Cesena}} | nationalyears1 = 1987-1988 | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 18 година|Италија 18]] | nationalyears2 = 1989-1992 | nationalcaps2 = 23 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 годинa|Италија 21]] | nationalyears3 = 1992 | nationalcaps3 = 6 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|ITA}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Италија|Италија (олимп.)]] }} '''Франческо Стефано Антониоли''' (роден на [[14 септември]] [[1969]] во [[Монца]]) — [[италија]]нски поранешен [[фудбалер]], [[Голман (фудбал)|голман]]. Во моментов работи како тренер на голманите во [[Фудбалска репрезентација на Италија под 18 година|италијанската репрезентација под 18 години]]. Во текот на својата кариера освоил три [[Скудето (спорт)|титули во италијанското првенство]] (1991–1992, 1992–1993, 2000–2001), два [[Суперкуп на Италија|Суперкупа на Италија]] (1992, 2001) и еден [[Интертото куп]] (1998); исто така, бил дел од составот на {{Fb team (N) Milan}}, кој во периодот од 1988 до 1990 година освоил два [[УЕФА Лига на шампиони|Купа на европските шампиони]], еден [[Суперкуп на УЕФА]] и еден [[Интерконтинентален куп]], иако не настапил на натпреварите. Во неговите достигнувања се вбројуваат и една титула во [[Серија Б]] (1995–1996) и еден [[Куп на Италија Серија Ц]] (1987–1988). Долго време бил стандарден првотимец во [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|италијанската репрезентација под 21 година]], со која го освоил [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 1992|Европското првенство 1992 година]]; истата година, повторно како стандарден првотимец, учествувал на [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|Олимписките игри во Барселона]]. За [[Фудбалска репрезентација на Италија|сениорската репрезентација]] не одиграл ниту еден натпревар, но учествувал како втор голман на [[Европско првенство во фудбал 2000|Европското првенство 2000]], на кое Италија го освоила второто место. ==Технички карактеристики== Бил голман со одлична техника, која му овозможувала да изведува стилски извонредни интервенции;<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.gazzetta.it//1999/luglio/17/Toldo_piazza_barriera_ga_0_9907174694.shtml|title=Toldo piazza la barriera|author=Alessio Da Ronch|work=La Gazzetta dello Sport|date=17 јули 1999}}</ref> сепак, неговиот стил бил одмерен и не премногу спектакуларен, со движења слични на оние на [[Џовани Гали]], кој му бил идол во детството.<ref>{{cite web|title=Antonioli-Peruzzi, titolare è bello|author=Џорџо Гандолфи|work=La Stampa|date=21 април 1992|page=32}}</ref> За време на престојот во Милан, особено по грешката која што го чинела неговиот тим победа во градското дерби против [[ФК Интер|Интер]], Антониоли од навивачите на Милан го добил незавидниот прекар „Сапунче“; подоцна, откако станал незаменлив дел од Рома и еден од главните протагонисти во освојувањето на скудетото во сезоната 2000–2001, римскиот спортски коментатор Карло Ѕампа му го дал прекарот „Бетмен“. ==Клупска кариера== Дебитирал за првиот тим на {{Fb team (N) Monza}} на 16-годишна возраст, во натпревар од [[Куп на Италија 1986–1987|Купот на Италија]] против {{Fb team (N) Juventus}}.<ref>{{cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/cesena/articoli/55147/antonioli-e-quella-gara-con-la-juve.shtml|title=Antonioli and That Match Against Juve|date=10 март 2011|access-date=24 ноември 2011|archive-date=30 август 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170830150528/http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/cesena/articoli/55147/antonioli-e-quella-gara-con-la-juve.shtml|dead-link=yes}}</ref> По две сезони поминати со клубот од Бријанца во [[Серија Ц1]], бил купен од {{Fb team (N) Milan}} на [[Ариго Саки]], со кој освоил две титули во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] како трет голман. Сметан за млад голман со голем потенцијал<ref name=passaggio>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1990/08/09/portiere-di-passaggio.html|titolo=A Goalkeeper in Transit|author=Licia Granello|publisher=la Repubblica|date=9 август 1990|page=23}}</ref><ref name=settimo>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1994/10/04/settimo-portiere-il-ct-dei-tormenti.html|title=Settimo portiere, è il CT dei tormenti|publisher=la Repubblica|date=4 октомври 1994|author=Licia Granello|page=22}}</ref> – многумина го сметале за најперспективниот италијански голман заедно со [[Анџело Перуци]]<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it//2000/giugno/09/Toldo_proteggi_Italia_ga_0_0006099841.shtml|title=Toldo, proteggi l'Italia|author=Luca Calamai|author2=Nicola Cecere|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=9 јуни 2000}}</ref> –, во сезоната [[Серија А 1990–1991|1990–1991]] се очекувало да го наследи [[Џовани Гали]], кој бил продаден на {{Fb team (N) Napoli}}, и да се бори со [[Андреа Пацаљи]] за местото прв голман на миланскиот тим. Меѓутоа, несигурните настапи во претсезонскиот период го навеле да замине на позајмица во {{Fb team (N) Cesena}}<ref name=passaggio/> како резервен голман, а потоа и во [[ФК Модена|Модена]] во [[Серија Б]], каде што бил прв голман. Се вратил во редовите на Милан и дебитирал во Серија А на 18 април 1992 година против Интер. Уште две сезони го носел дресот на Милан, освојувајќи две последователни шампионски титули, но во хиерархијата на голманите бил престигнат од [[Себастијано Роси]], па настапил само во 13 наврати. Во 1993 година, голманот повторно се вратил во втората италијанска лига, прифаќајќи ја понудата на {{Fb team (N) Pisa}}: иако сезоната завршила со испаѓање на тосканскиот тим во Серија Ц1, Антониоли повторно бил ангажиран во највисоката лига, овојпат од {{Fb team (N) Reggiana}}. Следната година преминал во {{Fb team (N) Bologna}}, во [[Серија Б 1995–1996|Серија Б]], и веднаш го освоил првенството. Во тимот на Болоња играл четири сезони, при што се покажал како еден од столбовите на екипата,<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/luglio/06/Pagliuca_nella_sua_Bologna_Qui_ga_0_9907063485.shtml|title=Pagliuca nella sua Bologna: "Qui per vincere ancora"|publisher=La Gazzetta dello Sport|author=Silvano Stella|date=6 јули 1999|access-date=1 октомври 2016}}</ref> која стигнала до две полуфиналиња на [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]] и едно полуфинале на [[Куп на УЕФА|Купот на УЕФА]].<ref>{{cite web|url=http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/coppe978/199904/20/371cc8f5042ea/|title=Bologna beffato|date=20 април 1999|access-date=1 октомври 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304201708/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/coppe978/199904/20/371cc8f5042ea/|archive-date=4 март 2016|dead-link=yes}}</ref> Во летото 1999 година бил купен од {{Fb team (N) Roma}}, со која го освоил првенството во сезоната [[Серија А 2000–2001|2000–2001]]. По четири сезони во кои прикажувал главно добри настапи, иако со променлива форма,<ref>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2001/10/17/euforia-sensi-turno-passato.html|title=Euforia Sensi: turno passato|publisher=la Repubblica|date=17 ottobre 2001|author=Mattia Chiusano|accesso=1 октомври 2016|page=50}}</ref><ref>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2001/11/08/antonioli-la-rivincita-nelle-sue-mani.html|title=Antonioli, la rivincita nelle sue mani|date=8 ноември 2001|publisher=la Repubblica|author=Francesca Ferrazza|access-date=1 октомври 2016|p=13, sez. Roma}}</ref> Антониоли се приклучил на {{Fb team (N) Sampdoria}}. Во јуни 2006 година, по седум години, се вратил во Болоња, со која одиграл две сезони во [[Серија Б]], не пропуштајќи ниту еден натпревар; во сезоната [[Серија Б 2007–2008|2007–2008]] изборил пласман во назад во Серија А. На 7 јули 2009 година, откако ја напуштил Болоња како слободен играч, се приклучил на Чезена.<ref>{{cite web |url=http://www.cesenacalcio.it/notizie/news/francesco-antonioli-nuovo-portiere-del-cesena.html |title=Antonioli nuovo portiere del Cesena|access-date=8 јули 2009 |dead-link=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090710010742/http://www.cesenacalcio.it/notizie/news/francesco-antonioli-nuovo-portiere-del-cesena.html |archive-date=10 јули 2009 }}</ref> Во првенството [[Серија Б 2009–2010|2009–2010]], во кое настапувал како првотимец, изборил пласман во [[Серија А 2010–2011|Серија А]] на 40-годишна возраст. Во истото првенство, како и во следната сезона, Антониоли бил најстариот активен италијански професионален фудбалер, по [[Андреа Пјеробон]]. Во сезоната [[Серија А 2011–2012|2011–2012]], станал третиот најстар играч што некогаш настапил во Серија А, по [[Марко Балота]] и [[Џанлујџи Буфон]].<ref>{{cite web|url=http://www.soccermagazine.it/serie-a/quasi-record-per-antonioli-il-secondo-giocatore-piu-vecchio-della-serie-a-24462/|title=Quasi record per Antonioli, il secondo giocatore più vecchio della Serie A.|access-date=6 декември 2010|dead-link=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20111017123405/http://www.soccermagazine.it/serie-a/quasi-record-per-antonioli-il-secondo-giocatore-piu-vecchio-della-serie-a-24462/|archive-date=17 октомври 2011}}</ref> Откако на крајот од сезоната станал слободен играч,<ref>{{cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/mercato/mercato/articoli/88881/da-alex-a-zambrotta-gli-svincolati.shtml|title=Da Alex a Zambrotta: gli svincolati|access-date=5 септември 2012|archive-date=12 октомври 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181012014450/http://www.sportmediaset.mediaset.it/mercato/mercato/articoli/88881/da-alex-a-zambrotta-gli-svincolati.shtml|dead-link=yes}}</ref> на 22 декември 2012 година, објавил дека се повлекува од активното играње фудбал.<ref>{{cite web|url=http://www.calciomercato.com/news/ex-milan-antonioli-si-ritira-888516/|title=Ex Milan:antonioli si ritira|access-date=16 јануари 2013|dead-link=yes|archive-date=18 февруари 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210218014250/https://www.calciomercato.com/news/ex-milan-antonioli-si-ritira-888516}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Повикан од [[Чезаре Малдини]], тој го имал своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|италијанската репрезентација под 21 година]] на 20 декември 1989 година, во пријателски натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија]] загубен со 1-0. Кон крајот на 1990 година, тој станал стартен голман на ''„аѕурините“'', и со таков статус учествувал на [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 1992|Европското првенство 1992]], кое го освоиле победувајќи ја [[Фудбалска репрезентација на Шведска под 21 година|Шведска]] во финалето. Тој, исто така, учествувал на [[Летни олимписки игри 1992|Летните олимписки игри 1992]] во [[Барселона]], каде {{NazOlNB|FUrep|ITA}} бил елиминирана во четвртфиналето од Шпанија. Тој одиграл 23 натпревари за репрезентацијата под 21 година и 6 за олимписката репрезентација. Тој не одиграл ниту еден натпревар за [[Фудбалска репрезентација на Италија|сениорската репрезентација]], но бил повикан од [[Дино Ѕоф]] за [[Европско првенство во фудбал 2000|Европското првенство 2000]]: првично избран како трет избор - заменувајќи го [[Анџело Перуци]], кој го одбил повикот<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/online/sport/convocati/convocati/convocati.html|title=Montella e Antonioli fra i convocati per gli Europei|date=16 мај 2000}}</ref> – зад [[Џанлујџи Буфон]] и [[Франческо Толдо]], тој потоа бил унапреден во заменик на Толдо поради „повлекувањето“ на назначениот стартер Буфон, кој се повредил неколку дена пред почетокот на турнирот.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/euro2000/teams/italy/776101.stm|title=Injured Buffon out of Euro 2000|language=en|access-date=3 октомври 2016|date=3 јуни 2000}}</ref> ==Титули== ===Клупски=== ; Милан *'''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]]''' : 2 : [[Серија А 1991-1992|1991-1992]], [[Серија А 1992-1993|1992-1993]] *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]]''' : 1 : [[Суперкуп на Италија 2001|2001]] *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Куп на шампиони]]''' : 1 : 1988-1989, 1989-1990 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на Европа]]''' : 1 : 1989 *'''[[Интерконтинентален куп]]''' : 1 : 1989 ; Рома *'''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 2000-2001|2000-2001]] *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]]''' : 1 : [[Суперкуп на Италија 2001|2001]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://us.soccerway.com/player/antonioli-francesco/MZUbirFT/ Франческо Антониоли на fbref] *[https://www.transfermarkt.com/francesco-antonioli/profil/spieler/5935 Франческо Антониоли на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/102361/francesco-antonioli Франческо Антониоли на espn] *[https://www.whoscored.com/players/2795/show/francesco-antonioli Франческо Антониоли на whoscored] {{Состав на Италија на ЛОИ фудбал 1992 (м)}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2000}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Антониоли, Франческо}} [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Монца]] [[Категорија:Фудбалери на Милан]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Чезена]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Модена]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Пиза]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реџана]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Болоња]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Рома]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1973 година]] qe1ql0olfa1tpuv6o5mt3hh9ipyxxjt 5648370 5648354 2026-10-20T21:10:51Z Romaleo, Romalea 127825 5648370 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | name = Франческо Антониоли | image = | fullname = Франческо Стефано Антониоли<ref>{{cite web |url=https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/78495 |title=Antonioli Sig. Francesco Stefano |trans-title=Antonioli Mr. Francesco Stefano |website=Quirinale |publisher=Presidenza della Repubblica Italiana |access-date=12 December 2020 |language=it}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1969|9|14|df=y}} | birth_place = [[Монца]], [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | height = {{height|m=1.88}} | currentclub = | position = [[Голман (фудбал)|голман]] | retired = 2012 <small>(43 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Milan}} | years1 = 1986-1988 | caps1 = 23 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Monza}} | years2 = 1988-1994 | caps2 = 13 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Milan}} | years3 = 1990 | caps3 = 0 | goals3 = 0 | clubs3 = →{{Fb team Cesena}} | years4 = 1990-1991 | caps4 = 30 | goals4 = 0 | clubs4 = →{{Fb team Modena}} | years5 = 1993-1994 | caps5 = 26 | goals5 = 0 | clubs5 = →{{Fb team Pisa}} | years6 = 1994-1995 | caps6 = 30 | goals6 = 0 | clubs6 = {{Fb team Reggiana}} | years7 = 1995-1999 | caps7 = 103 | goals7 = 0 | clubs7 = {{Fb team Bologna}} | years8 = 1999-2003 | caps8 = 102 | goals8 = 0 | clubs8 = {{Fb team Roma}} | years9 = 2003-2006 | caps9 = 104 | goals9 = 0 | clubs9 = {{Fb team Sampdoria}} | years10 = 2006-2009 | caps10 = 119 | goals10 = 0 | clubs10 = {{Fb team Bologna}} | years11 = 2009-2012 | caps11 = 106 | goals11 = 0 | clubs11 = {{Fb team Cesena}} | nationalyears1 = 1987-1988 | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 18 година|Италија 18]] | nationalyears2 = 1989-1992 | nationalcaps2 = 23 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 годинa|Италија 21]] | nationalyears3 = 1992 | nationalcaps3 = 6 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|ITA}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Италија|Италија (олимп.)]] }} '''Франческо Стефано Антониоли''' (роден на [[14 септември]] [[1969]] во [[Монца]]) — [[италија]]нски поранешен [[фудбалер]], [[Голман (фудбал)|голман]]. Во моментов работи како тренер на голманите во [[Фудбалска репрезентација на Италија под 18 година|италијанската репрезентација под 18 години]]. Во текот на својата кариера освоил три [[Скудето (спорт)|титули во италијанското првенство]] (1991–1992, 1992–1993, 2000–2001), два [[Суперкуп на Италија|Суперкупа на Италија]] (1992, 2001) и еден [[Интертото куп]] (1998); исто така, бил дел од составот на {{Fb team (N) Milan}}, кој во периодот од 1988 до 1990 година освоил два [[УЕФА Лига на шампиони|Купа на европските шампиони]], еден [[Суперкуп на УЕФА]] и еден [[Интерконтинентален куп]], иако не настапил на натпреварите. Во неговите достигнувања се вбројуваат и една титула во [[Серија Б]] (1995–1996) и еден [[Куп на Италија Серија Ц]] (1987–1988). Долго време бил стандарден првотимец во [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|италијанската репрезентација под 21 година]], со која го освоил [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 1992|Европското првенство 1992 година]]; истата година, повторно како стандарден првотимец, учествувал на [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|Олимписките игри во Барселона]]. За [[Фудбалска репрезентација на Италија|сениорската репрезентација]] не одиграл ниту еден натпревар, но учествувал како втор голман на [[Европско првенство во фудбал 2000|Европското првенство 2000]], на кое Италија го освоила второто место. ==Технички карактеристики== Бил голман со одлична техника, која му овозможувала да изведува стилски извонредни интервенции;<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.gazzetta.it//1999/luglio/17/Toldo_piazza_barriera_ga_0_9907174694.shtml|title=Toldo piazza la barriera|author=Alessio Da Ronch|work=La Gazzetta dello Sport|date=17 јули 1999}}</ref> сепак, неговиот стил бил одмерен и не премногу спектакуларен, со движења слични на оние на [[Џовани Гали]], кој му бил идол во детството.<ref>{{cite web|title=Antonioli-Peruzzi, titolare è bello|author=Џорџо Гандолфи|work=La Stampa|date=21 април 1992|page=32}}</ref> За време на престојот во Милан, особено по грешката која што го чинела неговиот тим победа во градското дерби против [[ФК Интер|Интер]], Антониоли од навивачите на Милан го добил незавидниот прекар „Сапунче“; подоцна, откако станал незаменлив дел од Рома и еден од главните протагонисти во освојувањето на скудетото во сезоната 2000–2001, римскиот спортски коментатор Карло Ѕампа му го дал прекарот „Бетмен“. ==Клупска кариера== Дебитирал за првиот тим на {{Fb team (N) Monza}} на 16-годишна возраст, во натпревар од [[Куп на Италија 1986–1987|Купот на Италија]] против {{Fb team (N) Juventus}}.<ref>{{cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/cesena/articoli/55147/antonioli-e-quella-gara-con-la-juve.shtml|title=Antonioli and That Match Against Juve|date=10 март 2011|access-date=24 ноември 2011|archive-date=30 август 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170830150528/http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/cesena/articoli/55147/antonioli-e-quella-gara-con-la-juve.shtml|dead-link=yes}}</ref> По две сезони поминати со клубот од Бријанца во [[Серија Ц1]], бил купен од {{Fb team (N) Milan}} на [[Ариго Саки]], со кој освоил две титули во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] како трет голман. Сметан за млад голман со голем потенцијал<ref name=passaggio>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1990/08/09/portiere-di-passaggio.html|titolo=A Goalkeeper in Transit|author=Licia Granello|publisher=la Repubblica|date=9 август 1990|page=23}}</ref><ref name=settimo>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1994/10/04/settimo-portiere-il-ct-dei-tormenti.html|title=Settimo portiere, è il CT dei tormenti|publisher=la Repubblica|date=4 октомври 1994|author=Licia Granello|page=22}}</ref> – многумина го сметале за најперспективниот италијански голман заедно со [[Анџело Перуци]]<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it//2000/giugno/09/Toldo_proteggi_Italia_ga_0_0006099841.shtml|title=Toldo, proteggi l'Italia|author=Luca Calamai|author2=Nicola Cecere|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=9 јуни 2000}}</ref> –, во сезоната [[Серија А 1990–1991|1990–1991]] се очекувало да го наследи [[Џовани Гали]], кој бил продаден на {{Fb team (N) Napoli}}, и да се бори со [[Андреа Пацаљи]] за местото прв голман на миланскиот тим. Меѓутоа, несигурните настапи во претсезонскиот период го навеле да замине на позајмица во {{Fb team (N) Cesena}}<ref name=passaggio/> како резервен голман, а потоа и во [[ФК Модена|Модена]] во [[Серија Б]], каде што бил прв голман. Се вратил во редовите на Милан и дебитирал во Серија А на 18 април 1992 година против Интер. Уште две сезони го носел дресот на Милан, освојувајќи две последователни шампионски титули, но во хиерархијата на голманите бил престигнат од [[Себастијано Роси]], па настапил само во 13 наврати. Во 1993 година, голманот повторно се вратил во втората италијанска лига, прифаќајќи ја понудата на {{Fb team (N) Pisa}}: иако сезоната завршила со испаѓање на тосканскиот тим во Серија Ц1, Антониоли повторно бил ангажиран во највисоката лига, овојпат од {{Fb team (N) Reggiana}}. Следната година преминал во {{Fb team (N) Bologna}}, во [[Серија Б 1995–1996|Серија Б]], и веднаш го освоил првенството. Во тимот на Болоња играл четири сезони, при што се покажал како еден од столбовите на екипата,<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/luglio/06/Pagliuca_nella_sua_Bologna_Qui_ga_0_9907063485.shtml|title=Pagliuca nella sua Bologna: "Qui per vincere ancora"|publisher=La Gazzetta dello Sport|author=Silvano Stella|date=6 јули 1999|access-date=1 октомври 2016}}</ref> која стигнала до две полуфиналиња на [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]] и едно полуфинале на [[Куп на УЕФА|Купот на УЕФА]].<ref>{{cite web|url=http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/coppe978/199904/20/371cc8f5042ea/|title=Bologna beffato|date=20 април 1999|access-date=1 октомври 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304201708/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/coppe978/199904/20/371cc8f5042ea/|archive-date=4 март 2016|dead-link=yes}}</ref> Во летото 1999 година бил купен од {{Fb team (N) Roma}}, со која го освоил првенството во сезоната [[Серија А 2000–2001|2000–2001]]. По четири сезони во кои прикажувал главно добри настапи, иако со променлива форма,<ref>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2001/10/17/euforia-sensi-turno-passato.html|title=Euforia Sensi: turno passato|publisher=la Repubblica|date=17 ottobre 2001|author=Mattia Chiusano|accesso=1 октомври 2016|page=50}}</ref><ref>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2001/11/08/antonioli-la-rivincita-nelle-sue-mani.html|title=Antonioli, la rivincita nelle sue mani|date=8 ноември 2001|publisher=la Repubblica|author=Francesca Ferrazza|access-date=1 октомври 2016|p=13, sez. Roma}}</ref> Антониоли се приклучил на {{Fb team (N) Sampdoria}}. Во јуни 2006 година, по седум години, се вратил во Болоња, со која одиграл две сезони во [[Серија Б]], не пропуштајќи ниту еден натпревар; во сезоната [[Серија Б 2007–2008|2007–2008]] изборил пласман во назад во Серија А. На 7 јули 2009 година, откако ја напуштил Болоња како слободен играч, се приклучил на Чезена.<ref>{{cite web |url=http://www.cesenacalcio.it/notizie/news/francesco-antonioli-nuovo-portiere-del-cesena.html |title=Antonioli nuovo portiere del Cesena|access-date=8 јули 2009 |dead-link=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090710010742/http://www.cesenacalcio.it/notizie/news/francesco-antonioli-nuovo-portiere-del-cesena.html |archive-date=10 јули 2009 }}</ref> Во првенството [[Серија Б 2009–2010|2009–2010]], во кое настапувал како првотимец, изборил пласман во [[Серија А 2010–2011|Серија А]] на 40-годишна возраст. Во истото првенство, како и во следната сезона, Антониоли бил најстариот активен италијански професионален фудбалер, по [[Андреа Пјеробон]]. Во сезоната [[Серија А 2011–2012|2011–2012]], станал третиот најстар играч што некогаш настапил во Серија А, по [[Марко Балота]] и [[Џанлујџи Буфон]].<ref>{{cite web|url=http://www.soccermagazine.it/serie-a/quasi-record-per-antonioli-il-secondo-giocatore-piu-vecchio-della-serie-a-24462/|title=Quasi record per Antonioli, il secondo giocatore più vecchio della Serie A.|access-date=6 декември 2010|dead-link=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20111017123405/http://www.soccermagazine.it/serie-a/quasi-record-per-antonioli-il-secondo-giocatore-piu-vecchio-della-serie-a-24462/|archive-date=17 октомври 2011}}</ref> Откако на крајот од сезоната станал слободен играч,<ref>{{cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/mercato/mercato/articoli/88881/da-alex-a-zambrotta-gli-svincolati.shtml|title=Da Alex a Zambrotta: gli svincolati|access-date=5 септември 2012|archive-date=12 октомври 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181012014450/http://www.sportmediaset.mediaset.it/mercato/mercato/articoli/88881/da-alex-a-zambrotta-gli-svincolati.shtml|dead-link=yes}}</ref> на 22 декември 2012 година, објавил дека се повлекува од активното играње фудбал.<ref>{{cite web|url=http://www.calciomercato.com/news/ex-milan-antonioli-si-ritira-888516/|title=Ex Milan:antonioli si ritira|access-date=16 јануари 2013|dead-link=yes|archive-date=18 февруари 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210218014250/https://www.calciomercato.com/news/ex-milan-antonioli-si-ritira-888516}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Повикан од [[Чезаре Малдини]], тој го имал своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|италијанската репрезентација под 21 година]] на 20 декември 1989 година, во пријателски натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија]] загубен со 1-0. Кон крајот на 1990 година, тој станал стартен голман на ''„аѕурините“'', и со таков статус учествувал на [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 1992|Европското првенство 1992]], кое го освоиле победувајќи ја [[Фудбалска репрезентација на Шведска под 21 година|Шведска]] во финалето. Тој, исто така, учествувал на [[Летни олимписки игри 1992|Летните олимписки игри 1992]] во [[Барселона]], каде {{NazOlNB|FUrep|ITA}} бил елиминирана во четвртфиналето од Шпанија. Тој одиграл 23 натпревари за репрезентацијата под 21 година и 6 за олимписката репрезентација. Тој не одиграл ниту еден натпревар за [[Фудбалска репрезентација на Италија|сениорската репрезентација]], но бил повикан од [[Дино Ѕоф]] за [[Европско првенство во фудбал 2000|Европското првенство 2000]]: првично избран како трет избор - заменувајќи го [[Анџело Перуци]], кој го одбил повикот<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/online/sport/convocati/convocati/convocati.html|title=Montella e Antonioli fra i convocati per gli Europei|date=16 мај 2000}}</ref> – зад [[Џанлујџи Буфон]] и [[Франческо Толдо]], тој потоа бил унапреден во заменик на Толдо поради „повлекувањето“ на назначениот стартер Буфон, кој се повредил неколку дена пред почетокот на турнирот.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/euro2000/teams/italy/776101.stm|title=Injured Buffon out of Euro 2000|language=en|access-date=3 октомври 2016|date=3 јуни 2000}}</ref> ==Титули== ===Клупски=== ; Милан *'''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]]''' : 2 : [[Серија А 1991-1992|1991-1992]], [[Серија А 1992-1993|1992-1993]] *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]]''' : 1 : [[Суперкуп на Италија 2001|2001]] *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Куп на шампиони]]''' : 1 : 1988-1989, 1989-1990 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на Европа]]''' : 1 : 1989 *'''[[Интерконтинентален куп]]''' : 1 : 1989 ; Рома *'''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 2000-2001|2000-2001]] *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]]''' : 1 : [[Суперкуп на Италија 2001|2001]] ; Болоња *'''{{Трофеј-Интертото куп}} [[Интертото куп]]''' : 1 : 1998 ===Репрезентативни=== ; Италија под 21 година *'''{{Трофеј-Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година}} [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година|Европско првенство за играчи под 21 година]]''' : 1 : [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 1992|1992]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://us.soccerway.com/player/antonioli-francesco/MZUbirFT/ Франческо Антониоли на fbref] *[https://www.transfermarkt.com/francesco-antonioli/profil/spieler/5935 Франческо Антониоли на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/102361/francesco-antonioli Франческо Антониоли на espn] *[https://www.whoscored.com/players/2795/show/francesco-antonioli Франческо Антониоли на whoscored] {{Состав на Италија на ЛОИ фудбал 1992 (м)}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2000}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Антониоли, Франческо}} [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Монца]] [[Категорија:Фудбалери на Милан]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Чезена]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Модена]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Пиза]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реџана]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Болоња]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Рома]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1973 година]] 10wketmnayftnn9q68pwoime862rg2g 5648379 5648370 2026-10-20T21:21:33Z Romaleo, Romalea 127825 /* Клупска кариера */ 5648379 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | name = Франческо Антониоли | image = | fullname = Франческо Стефано Антониоли<ref>{{cite web |url=https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/78495 |title=Antonioli Sig. Francesco Stefano |trans-title=Antonioli Mr. Francesco Stefano |website=Quirinale |publisher=Presidenza della Repubblica Italiana |access-date=12 December 2020 |language=it}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1969|9|14|df=y}} | birth_place = [[Монца]], [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | height = {{height|m=1.88}} | currentclub = | position = [[Голман (фудбал)|голман]] | retired = 2012 <small>(43 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Milan}} | years1 = 1986-1988 | caps1 = 23 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Monza}} | years2 = 1988-1994 | caps2 = 13 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Milan}} | years3 = 1990 | caps3 = 0 | goals3 = 0 | clubs3 = →{{Fb team Cesena}} | years4 = 1990-1991 | caps4 = 30 | goals4 = 0 | clubs4 = →{{Fb team Modena}} | years5 = 1993-1994 | caps5 = 26 | goals5 = 0 | clubs5 = →{{Fb team Pisa}} | years6 = 1994-1995 | caps6 = 30 | goals6 = 0 | clubs6 = {{Fb team Reggiana}} | years7 = 1995-1999 | caps7 = 103 | goals7 = 0 | clubs7 = {{Fb team Bologna}} | years8 = 1999-2003 | caps8 = 102 | goals8 = 0 | clubs8 = {{Fb team Roma}} | years9 = 2003-2006 | caps9 = 104 | goals9 = 0 | clubs9 = {{Fb team Sampdoria}} | years10 = 2006-2009 | caps10 = 119 | goals10 = 0 | clubs10 = {{Fb team Bologna}} | years11 = 2009-2012 | caps11 = 106 | goals11 = 0 | clubs11 = {{Fb team Cesena}} | nationalyears1 = 1987-1988 | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 18 година|Италија 18]] | nationalyears2 = 1989-1992 | nationalcaps2 = 23 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 годинa|Италија 21]] | nationalyears3 = 1992 | nationalcaps3 = 6 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|ITA}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Италија|Италија (олимп.)]] }} '''Франческо Стефано Антониоли''' (роден на [[14 септември]] [[1969]] во [[Монца]]) — [[италија]]нски поранешен [[фудбалер]], [[Голман (фудбал)|голман]]. Во моментов работи како тренер на голманите во [[Фудбалска репрезентација на Италија под 18 година|италијанската репрезентација под 18 години]]. Во текот на својата кариера освоил три [[Скудето (спорт)|титули во италијанското првенство]] (1991–1992, 1992–1993, 2000–2001), два [[Суперкуп на Италија|Суперкупа на Италија]] (1992, 2001) и еден [[Интертото куп]] (1998); исто така, бил дел од составот на {{Fb team (N) Milan}}, кој во периодот од 1988 до 1990 година освоил два [[УЕФА Лига на шампиони|Купа на европските шампиони]], еден [[Суперкуп на УЕФА]] и еден [[Интерконтинентален куп]], иако не настапил на натпреварите. Во неговите достигнувања се вбројуваат и една титула во [[Серија Б]] (1995–1996) и еден [[Куп на Италија Серија Ц]] (1987–1988). Долго време бил стандарден првотимец во [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|италијанската репрезентација под 21 година]], со која го освоил [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 1992|Европското првенство 1992 година]]; истата година, повторно како стандарден првотимец, учествувал на [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|Олимписките игри во Барселона]]. За [[Фудбалска репрезентација на Италија|сениорската репрезентација]] не одиграл ниту еден натпревар, но учествувал како втор голман на [[Европско првенство во фудбал 2000|Европското првенство 2000]], на кое Италија го освоила второто место. ==Технички карактеристики== Бил голман со одлична техника, која му овозможувала да изведува стилски извонредни интервенции;<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.gazzetta.it//1999/luglio/17/Toldo_piazza_barriera_ga_0_9907174694.shtml|title=Toldo piazza la barriera|author=Alessio Da Ronch|work=La Gazzetta dello Sport|date=17 јули 1999}}</ref> сепак, неговиот стил бил одмерен и не премногу спектакуларен, со движења слични на оние на [[Џовани Гали]], кој му бил идол во детството.<ref>{{cite web|title=Antonioli-Peruzzi, titolare è bello|author=Џорџо Гандолфи|work=La Stampa|date=21 април 1992|page=32}}</ref> За време на престојот во Милан, особено по грешката која што го чинела неговиот тим победа во градското дерби против [[ФК Интер|Интер]], Антониоли од навивачите на Милан го добил незавидниот прекар „Сапунче“; подоцна, откако станал незаменлив дел од Рома и еден од главните протагонисти во освојувањето на скудетото во сезоната 2000–2001, римскиот спортски коментатор Карло Ѕампа му го дал прекарот „Бетмен“. ==Клупска кариера== Дебитирал за првиот тим на {{Fb team (N) Monza}} на 16-годишна возраст, во натпревар од [[Куп на Италија 1986–1987|Купот на Италија]] против {{Fb team (N) Juventus}}.<ref>{{cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/cesena/articoli/55147/antonioli-e-quella-gara-con-la-juve.shtml|title=Antonioli and That Match Against Juve|date=10 март 2011|access-date=24 ноември 2011|archive-date=30 август 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170830150528/http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/cesena/articoli/55147/antonioli-e-quella-gara-con-la-juve.shtml|dead-link=yes}}</ref> По две сезони поминати со клубот од Бријанца во [[Серија Ц1]], бил купен од {{Fb team (N) Milan}} на [[Ариго Саки]], со кој освоил две титули во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] како трет голман. Сметан за млад голман со голем потенцијал<ref name=passaggio>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1990/08/09/portiere-di-passaggio.html|titolo=A Goalkeeper in Transit|author=Licia Granello|publisher=la Repubblica|date=9 август 1990|page=23}}</ref><ref name=settimo>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1994/10/04/settimo-portiere-il-ct-dei-tormenti.html|title=Settimo portiere, è il CT dei tormenti|publisher=la Repubblica|date=4 октомври 1994|author=Licia Granello|page=22}}</ref> – многумина го сметале за најперспективниот италијански голман заедно со [[Анџело Перуци]]<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it//2000/giugno/09/Toldo_proteggi_Italia_ga_0_0006099841.shtml|title=Toldo, proteggi l'Italia|author=Luca Calamai|author2=Nicola Cecere|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=9 јуни 2000}}</ref> –, во сезоната [[Серија А 1990–1991|1990–1991]] се очекувало да го наследи [[Џовани Гали]], кој бил продаден на {{Fb team (N) Napoli}}, и да се бори со [[Андреа Пацаљи]] за местото прв голман на миланскиот тим. Меѓутоа, несигурните настапи во претсезонскиот период го навеле да замине на позајмица во {{Fb team (N) Cesena}}<ref name=passaggio/> како резервен голман, а потоа и во [[ФК Модена|Модена]] во [[Серија Б]], каде што бил прв голман. Антониоли се вратил во редовите на Милан и дебитирал во Серија А на 18 април 1992 година против Интер. Уште две сезони го носел дресот на Милан, освојувајќи две последователни шампионски титули, но во хиерархијата на голманите бил престигнат од [[Себастијано Роси]], па настапил само во 13 наврати. Во 1993 година, голманот повторно се вратил во втората италијанска лига, прифаќајќи ја понудата на {{Fb team (N) Pisa}}: иако сезоната завршила со испаѓање на тосканскиот тим во Серија Ц1, Антониоли повторно бил ангажиран во највисоката лига, овојпат од {{Fb team (N) Reggiana}}. Следната година преминал во {{Fb team (N) Bologna}}, во [[Серија Б 1995–1996|Серија Б]], и веднаш го освоил првенството. Во тимот на Болоња играл четири сезони, при што се покажал како еден од столбовите на екипата,<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/luglio/06/Pagliuca_nella_sua_Bologna_Qui_ga_0_9907063485.shtml|title=Pagliuca nella sua Bologna: "Qui per vincere ancora"|publisher=La Gazzetta dello Sport|author=Silvano Stella|date=6 јули 1999|access-date=1 октомври 2016}}</ref> која стигнала до две полуфиналиња на [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]] и едно полуфинале на [[Куп на УЕФА|Купот на УЕФА]].<ref>{{cite web|url=http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/coppe978/199904/20/371cc8f5042ea/|title=Bologna beffato|date=20 април 1999|access-date=1 октомври 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304201708/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/coppe978/199904/20/371cc8f5042ea/|archive-date=4 март 2016|dead-link=yes}}</ref> Во летото 1999 година бил купен од {{Fb team (N) Roma}}, со која го освоил првенството во сезоната [[Серија А 2000–2001|2000–2001]]. По четири сезони во кои прикажувал главно добри настапи, иако со променлива форма,<ref>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2001/10/17/euforia-sensi-turno-passato.html|title=Euforia Sensi: turno passato|publisher=la Repubblica|date=17 ottobre 2001|author=Mattia Chiusano|accesso=1 октомври 2016|page=50}}</ref><ref>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2001/11/08/antonioli-la-rivincita-nelle-sue-mani.html|title=Antonioli, la rivincita nelle sue mani|date=8 ноември 2001|publisher=la Repubblica|author=Francesca Ferrazza|access-date=1 октомври 2016|p=13, sez. Roma}}</ref> Антониоли се приклучил на {{Fb team (N) Sampdoria}}. Во јуни 2006 година, по седум години, се вратил во Болоња, со која одиграл две сезони во [[Серија Б]], не пропуштајќи ниту еден натпревар; во сезоната [[Серија Б 2007–2008|2007–2008]] изборил пласман во назад во Серија А. На 7 јули 2009 година, откако ја напуштил Болоња како слободен играч, се приклучил на Чезена.<ref>{{cite web |url=http://www.cesenacalcio.it/notizie/news/francesco-antonioli-nuovo-portiere-del-cesena.html |title=Antonioli nuovo portiere del Cesena|access-date=8 јули 2009 |dead-link=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090710010742/http://www.cesenacalcio.it/notizie/news/francesco-antonioli-nuovo-portiere-del-cesena.html |archive-date=10 јули 2009 }}</ref> Во првенството [[Серија Б 2009–2010|2009–2010]], во кое настапувал како првотимец, изборил пласман во [[Серија А 2010–2011|Серија А]] на 40-годишна возраст. Во истото првенство, како и во следната сезона, Антониоли бил најстариот активен италијански професионален фудбалер, по [[Андреа Пјеробон]]. Во сезоната [[Серија А 2011–2012|2011–2012]], станал третиот најстар играч што некогаш настапил во Серија А, по [[Марко Балота]] и [[Џанлујџи Буфон]].<ref>{{cite web|url=http://www.soccermagazine.it/serie-a/quasi-record-per-antonioli-il-secondo-giocatore-piu-vecchio-della-serie-a-24462/|title=Quasi record per Antonioli, il secondo giocatore più vecchio della Serie A.|access-date=6 декември 2010|dead-link=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20111017123405/http://www.soccermagazine.it/serie-a/quasi-record-per-antonioli-il-secondo-giocatore-piu-vecchio-della-serie-a-24462/|archive-date=17 октомври 2011}}</ref> Откако на крајот од сезоната станал слободен играч,<ref>{{cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/mercato/mercato/articoli/88881/da-alex-a-zambrotta-gli-svincolati.shtml|title=Da Alex a Zambrotta: gli svincolati|access-date=5 септември 2012|archive-date=12 октомври 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181012014450/http://www.sportmediaset.mediaset.it/mercato/mercato/articoli/88881/da-alex-a-zambrotta-gli-svincolati.shtml|dead-link=yes}}</ref> на 22 декември 2012 година, објавил дека се повлекува од активното играње фудбал.<ref>{{cite web|url=http://www.calciomercato.com/news/ex-milan-antonioli-si-ritira-888516/|title=Ex Milan:antonioli si ritira|access-date=16 јануари 2013|dead-link=yes|archive-date=18 февруари 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210218014250/https://www.calciomercato.com/news/ex-milan-antonioli-si-ritira-888516}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Повикан од [[Чезаре Малдини]], тој го имал своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|италијанската репрезентација под 21 година]] на 20 декември 1989 година, во пријателски натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија]] загубен со 1-0. Кон крајот на 1990 година, тој станал стартен голман на ''„аѕурините“'', и со таков статус учествувал на [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 1992|Европското првенство 1992]], кое го освоиле победувајќи ја [[Фудбалска репрезентација на Шведска под 21 година|Шведска]] во финалето. Тој, исто така, учествувал на [[Летни олимписки игри 1992|Летните олимписки игри 1992]] во [[Барселона]], каде {{NazOlNB|FUrep|ITA}} бил елиминирана во четвртфиналето од Шпанија. Тој одиграл 23 натпревари за репрезентацијата под 21 година и 6 за олимписката репрезентација. Тој не одиграл ниту еден натпревар за [[Фудбалска репрезентација на Италија|сениорската репрезентација]], но бил повикан од [[Дино Ѕоф]] за [[Европско првенство во фудбал 2000|Европското првенство 2000]]: првично избран како трет избор - заменувајќи го [[Анџело Перуци]], кој го одбил повикот<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/online/sport/convocati/convocati/convocati.html|title=Montella e Antonioli fra i convocati per gli Europei|date=16 мај 2000}}</ref> – зад [[Џанлујџи Буфон]] и [[Франческо Толдо]], тој потоа бил унапреден во заменик на Толдо поради „повлекувањето“ на назначениот стартер Буфон, кој се повредил неколку дена пред почетокот на турнирот.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/euro2000/teams/italy/776101.stm|title=Injured Buffon out of Euro 2000|language=en|access-date=3 октомври 2016|date=3 јуни 2000}}</ref> ==Титули== ===Клупски=== ; Милан *'''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]]''' : 2 : [[Серија А 1991-1992|1991-1992]], [[Серија А 1992-1993|1992-1993]] *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]]''' : 1 : [[Суперкуп на Италија 2001|2001]] *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Куп на шампиони]]''' : 1 : 1988-1989, 1989-1990 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на Европа]]''' : 1 : 1989 *'''[[Интерконтинентален куп]]''' : 1 : 1989 ; Рома *'''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 2000-2001|2000-2001]] *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]]''' : 1 : [[Суперкуп на Италија 2001|2001]] ; Болоња *'''{{Трофеј-Интертото куп}} [[Интертото куп]]''' : 1 : 1998 ===Репрезентативни=== ; Италија под 21 година *'''{{Трофеј-Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година}} [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година|Европско првенство за играчи под 21 година]]''' : 1 : [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 1992|1992]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://us.soccerway.com/player/antonioli-francesco/MZUbirFT/ Франческо Антониоли на fbref] *[https://www.transfermarkt.com/francesco-antonioli/profil/spieler/5935 Франческо Антониоли на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/102361/francesco-antonioli Франческо Антониоли на espn] *[https://www.whoscored.com/players/2795/show/francesco-antonioli Франческо Антониоли на whoscored] {{Состав на Италија на ЛОИ фудбал 1992 (м)}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2000}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Антониоли, Франческо}} [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Монца]] [[Категорија:Фудбалери на Милан]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Чезена]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Модена]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Пиза]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реџана]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Болоња]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Рома]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1973 година]] hzbmr9wcgzjiywu1ueq807r4lhnx0iz 5648380 5648379 2026-10-20T21:25:31Z Romaleo, Romalea 127825 /* Клупска кариера */ 5648380 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | name = Франческо Антониоли | image = | fullname = Франческо Стефано Антониоли<ref>{{cite web |url=https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/78495 |title=Antonioli Sig. Francesco Stefano |trans-title=Antonioli Mr. Francesco Stefano |website=Quirinale |publisher=Presidenza della Repubblica Italiana |access-date=12 December 2020 |language=it}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1969|9|14|df=y}} | birth_place = [[Монца]], [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | height = {{height|m=1.88}} | currentclub = | position = [[Голман (фудбал)|голман]] | retired = 2012 <small>(43 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Milan}} | years1 = 1986-1988 | caps1 = 23 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Monza}} | years2 = 1988-1994 | caps2 = 13 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Milan}} | years3 = 1990 | caps3 = 0 | goals3 = 0 | clubs3 = →{{Fb team Cesena}} | years4 = 1990-1991 | caps4 = 30 | goals4 = 0 | clubs4 = →{{Fb team Modena}} | years5 = 1993-1994 | caps5 = 26 | goals5 = 0 | clubs5 = →{{Fb team Pisa}} | years6 = 1994-1995 | caps6 = 30 | goals6 = 0 | clubs6 = {{Fb team Reggiana}} | years7 = 1995-1999 | caps7 = 103 | goals7 = 0 | clubs7 = {{Fb team Bologna}} | years8 = 1999-2003 | caps8 = 102 | goals8 = 0 | clubs8 = {{Fb team Roma}} | years9 = 2003-2006 | caps9 = 104 | goals9 = 0 | clubs9 = {{Fb team Sampdoria}} | years10 = 2006-2009 | caps10 = 119 | goals10 = 0 | clubs10 = {{Fb team Bologna}} | years11 = 2009-2012 | caps11 = 106 | goals11 = 0 | clubs11 = {{Fb team Cesena}} | nationalyears1 = 1987-1988 | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 18 година|Италија 18]] | nationalyears2 = 1989-1992 | nationalcaps2 = 23 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 годинa|Италија 21]] | nationalyears3 = 1992 | nationalcaps3 = 6 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|ITA}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Италија|Италија (олимп.)]] }} '''Франческо Стефано Антониоли''' (роден на [[14 септември]] [[1969]] во [[Монца]]) — [[италија]]нски поранешен [[фудбалер]], [[Голман (фудбал)|голман]]. Во моментов работи како тренер на голманите во [[Фудбалска репрезентација на Италија под 18 година|италијанската репрезентација под 18 години]]. Во текот на својата кариера освоил три [[Скудето (спорт)|титули во италијанското првенство]] (1991–1992, 1992–1993, 2000–2001), два [[Суперкуп на Италија|Суперкупа на Италија]] (1992, 2001) и еден [[Интертото куп]] (1998); исто така, бил дел од составот на {{Fb team (N) Milan}}, кој во периодот од 1988 до 1990 година освоил два [[УЕФА Лига на шампиони|Купа на европските шампиони]], еден [[Суперкуп на УЕФА]] и еден [[Интерконтинентален куп]], иако не настапил на натпреварите. Во неговите достигнувања се вбројуваат и една титула во [[Серија Б]] (1995–1996) и еден [[Куп на Италија Серија Ц]] (1987–1988). Долго време бил стандарден првотимец во [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|италијанската репрезентација под 21 година]], со која го освоил [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 1992|Европското првенство 1992 година]]; истата година, повторно како стандарден првотимец, учествувал на [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|Олимписките игри во Барселона]]. За [[Фудбалска репрезентација на Италија|сениорската репрезентација]] не одиграл ниту еден натпревар, но учествувал како втор голман на [[Европско првенство во фудбал 2000|Европското првенство 2000]], на кое Италија го освоила второто место. ==Технички карактеристики== Бил голман со одлична техника, која му овозможувала да изведува стилски извонредни интервенции;<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.gazzetta.it//1999/luglio/17/Toldo_piazza_barriera_ga_0_9907174694.shtml|title=Toldo piazza la barriera|author=Alessio Da Ronch|work=La Gazzetta dello Sport|date=17 јули 1999}}</ref> сепак, неговиот стил бил одмерен и не премногу спектакуларен, со движења слични на оние на [[Џовани Гали]], кој му бил идол во детството.<ref>{{cite web|title=Antonioli-Peruzzi, titolare è bello|author=Џорџо Гандолфи|work=La Stampa|date=21 април 1992|page=32}}</ref> За време на престојот во Милан, особено по грешката која што го чинела неговиот тим победа во градското дерби против [[ФК Интер|Интер]], Антониоли од навивачите на Милан го добил незавидниот прекар „Сапунче“; подоцна, откако станал незаменлив дел од Рома и еден од главните протагонисти во освојувањето на скудетото во сезоната 2000–2001, римскиот спортски коментатор Карло Ѕампа му го дал прекарот „Бетмен“. ==Клупска кариера== Дебитирал за првиот тим на {{Fb team (N) Monza}} на 16-годишна возраст, во натпревар од [[Куп на Италија 1986–1987|Купот на Италија]] против {{Fb team (N) Juventus}}.<ref>{{cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/cesena/articoli/55147/antonioli-e-quella-gara-con-la-juve.shtml|title=Antonioli and That Match Against Juve|date=10 март 2011|access-date=24 ноември 2011|archive-date=30 август 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170830150528/http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/cesena/articoli/55147/antonioli-e-quella-gara-con-la-juve.shtml|dead-link=yes}}</ref> По две сезони поминати со клубот од Бријанца во [[Серија Ц1]], бил купен од {{Fb team (N) Milan}} на [[Ариго Саки]], со кој освоил две титули во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] како трет голман. Сметан за млад голман со голем потенцијал<ref name=passaggio>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1990/08/09/portiere-di-passaggio.html|titolo=A Goalkeeper in Transit|author=Licia Granello|publisher=la Repubblica|date=9 август 1990|page=23}}</ref><ref name=settimo>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1994/10/04/settimo-portiere-il-ct-dei-tormenti.html|title=Settimo portiere, è il CT dei tormenti|publisher=la Repubblica|date=4 октомври 1994|author=Licia Granello|page=22}}</ref> – многумина го сметале за најперспективниот италијански голман заедно со [[Анџело Перуци]]<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it//2000/giugno/09/Toldo_proteggi_Italia_ga_0_0006099841.shtml|title=Toldo, proteggi l'Italia|author=Luca Calamai|author2=Nicola Cecere|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=9 јуни 2000}}</ref> –, во сезоната [[Серија А 1990–1991|1990–1991]] се очекувало да го наследи [[Џовани Гали]], кој бил продаден на {{Fb team (N) Napoli}}, и да се бори со [[Андреа Пацаљи]] за местото прв голман. Меѓутоа, несигурните настапи во претсезоната го навеле да замине на позајмица во {{Fb team (N) Cesena}}<ref name=passaggio/> како резервен голман, а потоа и во [[ФК Модена|Модена]] во [[Серија Б]], каде што бил прв голман. Антониоли се вратил во редовите на Милан и дебитирал во Серија А на 18 април 1992 година против Интер. Уште две сезони го носел дресот на Милан, освојувајќи две последователни шампионски титули, но во хиерархијата на голманите бил престигнат од [[Себастијано Роси]], па настапил само во 13 наврати. Во 1993 година, голманот повторно се вратил во втората италијанска лига, прифаќајќи ја понудата на {{Fb team (N) Pisa}}: иако сезоната завршила со испаѓање на тосканскиот тим во Серија Ц1, Антониоли повторно бил ангажиран во највисоката лига, овојпат од {{Fb team (N) Reggiana}}. Следната година преминал во {{Fb team (N) Bologna}}, во [[Серија Б 1995–1996|Серија Б]], и веднаш го освоил првенството. Во тимот на Болоња играл четири сезони, при што се покажал како еден од столбовите на екипата,<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/luglio/06/Pagliuca_nella_sua_Bologna_Qui_ga_0_9907063485.shtml|title=Pagliuca nella sua Bologna: "Qui per vincere ancora"|publisher=La Gazzetta dello Sport|author=Silvano Stella|date=6 јули 1999|access-date=1 октомври 2016}}</ref> која стигнала до две полуфиналиња на [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]] и едно полуфинале на [[Куп на УЕФА|Купот на УЕФА]].<ref>{{cite web|url=http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/coppe978/199904/20/371cc8f5042ea/|title=Bologna beffato|date=20 април 1999|access-date=1 октомври 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304201708/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/coppe978/199904/20/371cc8f5042ea/|archive-date=4 март 2016|dead-link=yes}}</ref> Во летото 1999 година бил купен од {{Fb team (N) Roma}}, со која го освоил првенството во сезоната [[Серија А 2000–2001|2000–2001]]. По четири сезони во кои прикажувал главно добри настапи, иако со променлива форма,<ref>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2001/10/17/euforia-sensi-turno-passato.html|title=Euforia Sensi: turno passato|publisher=la Repubblica|date=17 ottobre 2001|author=Mattia Chiusano|accesso=1 октомври 2016|page=50}}</ref><ref>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2001/11/08/antonioli-la-rivincita-nelle-sue-mani.html|title=Antonioli, la rivincita nelle sue mani|date=8 ноември 2001|publisher=la Repubblica|author=Francesca Ferrazza|access-date=1 октомври 2016|p=13, sez. Roma}}</ref> Антониоли се приклучил на {{Fb team (N) Sampdoria}}. Во јуни 2006 година, по седум години, се вратил во Болоња, со која одиграл две сезони во [[Серија Б]], не пропуштајќи ниту еден натпревар; во сезоната [[Серија Б 2007–2008|2007–2008]] изборил пласман во назад во Серија А. На 7 јули 2009 година, откако ја напуштил Болоња како слободен играч, се приклучил на Чезена.<ref>{{cite web |url=http://www.cesenacalcio.it/notizie/news/francesco-antonioli-nuovo-portiere-del-cesena.html |title=Antonioli nuovo portiere del Cesena|access-date=8 јули 2009 |dead-link=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090710010742/http://www.cesenacalcio.it/notizie/news/francesco-antonioli-nuovo-portiere-del-cesena.html |archive-date=10 јули 2009 }}</ref> Во првенството [[Серија Б 2009–2010|2009–2010]], во кое настапувал како првотимец, изборил пласман во [[Серија А 2010–2011|Серија А]] на 40-годишна возраст. Во истото првенство, како и во следната сезона, Антониоли бил најстариот активен италијански професионален фудбалер, по [[Андреа Пјеробон]]. Во сезоната [[Серија А 2011–2012|2011–2012]], станал третиот најстар играч што некогаш настапил во Серија А, по [[Марко Балота]] и [[Џанлујџи Буфон]].<ref>{{cite web|url=http://www.soccermagazine.it/serie-a/quasi-record-per-antonioli-il-secondo-giocatore-piu-vecchio-della-serie-a-24462/|title=Quasi record per Antonioli, il secondo giocatore più vecchio della Serie A.|access-date=6 декември 2010|dead-link=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20111017123405/http://www.soccermagazine.it/serie-a/quasi-record-per-antonioli-il-secondo-giocatore-piu-vecchio-della-serie-a-24462/|archive-date=17 октомври 2011}}</ref> Откако на крајот од сезоната станал слободен играч,<ref>{{cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/mercato/mercato/articoli/88881/da-alex-a-zambrotta-gli-svincolati.shtml|title=Da Alex a Zambrotta: gli svincolati|access-date=5 септември 2012|archive-date=12 октомври 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181012014450/http://www.sportmediaset.mediaset.it/mercato/mercato/articoli/88881/da-alex-a-zambrotta-gli-svincolati.shtml|dead-link=yes}}</ref> на 22 декември 2012 година, објавил дека се повлекува од активното играње фудбал.<ref>{{cite web|url=http://www.calciomercato.com/news/ex-milan-antonioli-si-ritira-888516/|title=Ex Milan:antonioli si ritira|access-date=16 јануари 2013|dead-link=yes|archive-date=18 февруари 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210218014250/https://www.calciomercato.com/news/ex-milan-antonioli-si-ritira-888516}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Повикан од [[Чезаре Малдини]], тој го имал своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|италијанската репрезентација под 21 година]] на 20 декември 1989 година, во пријателски натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија]] загубен со 1-0. Кон крајот на 1990 година, тој станал стартен голман на ''„аѕурините“'', и со таков статус учествувал на [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 1992|Европското првенство 1992]], кое го освоиле победувајќи ја [[Фудбалска репрезентација на Шведска под 21 година|Шведска]] во финалето. Тој, исто така, учествувал на [[Летни олимписки игри 1992|Летните олимписки игри 1992]] во [[Барселона]], каде {{NazOlNB|FUrep|ITA}} бил елиминирана во четвртфиналето од Шпанија. Тој одиграл 23 натпревари за репрезентацијата под 21 година и 6 за олимписката репрезентација. Тој не одиграл ниту еден натпревар за [[Фудбалска репрезентација на Италија|сениорската репрезентација]], но бил повикан од [[Дино Ѕоф]] за [[Европско првенство во фудбал 2000|Европското првенство 2000]]: првично избран како трет избор - заменувајќи го [[Анџело Перуци]], кој го одбил повикот<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/online/sport/convocati/convocati/convocati.html|title=Montella e Antonioli fra i convocati per gli Europei|date=16 мај 2000}}</ref> – зад [[Џанлујџи Буфон]] и [[Франческо Толдо]], тој потоа бил унапреден во заменик на Толдо поради „повлекувањето“ на назначениот стартер Буфон, кој се повредил неколку дена пред почетокот на турнирот.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/euro2000/teams/italy/776101.stm|title=Injured Buffon out of Euro 2000|language=en|access-date=3 октомври 2016|date=3 јуни 2000}}</ref> ==Титули== ===Клупски=== ; Милан *'''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]]''' : 2 : [[Серија А 1991-1992|1991-1992]], [[Серија А 1992-1993|1992-1993]] *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]]''' : 1 : [[Суперкуп на Италија 2001|2001]] *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Куп на шампиони]]''' : 1 : 1988-1989, 1989-1990 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на Европа]]''' : 1 : 1989 *'''[[Интерконтинентален куп]]''' : 1 : 1989 ; Рома *'''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 2000-2001|2000-2001]] *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]]''' : 1 : [[Суперкуп на Италија 2001|2001]] ; Болоња *'''{{Трофеј-Интертото куп}} [[Интертото куп]]''' : 1 : 1998 ===Репрезентативни=== ; Италија под 21 година *'''{{Трофеј-Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година}} [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година|Европско првенство за играчи под 21 година]]''' : 1 : [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 1992|1992]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://us.soccerway.com/player/antonioli-francesco/MZUbirFT/ Франческо Антониоли на fbref] *[https://www.transfermarkt.com/francesco-antonioli/profil/spieler/5935 Франческо Антониоли на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/102361/francesco-antonioli Франческо Антониоли на espn] *[https://www.whoscored.com/players/2795/show/francesco-antonioli Франческо Антониоли на whoscored] {{Состав на Италија на ЛОИ фудбал 1992 (м)}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2000}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Антониоли, Франческо}} [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Монца]] [[Категорија:Фудбалери на Милан]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Чезена]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Модена]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Пиза]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реџана]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Болоња]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Рома]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1973 година]] cbmyez5h4ee3ktc46rz7jss9aqr5bkq 5648381 5648380 2026-10-20T21:25:53Z Romaleo, Romalea 127825 /* Клупска кариера */ 5648381 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | name = Франческо Антониоли | image = | fullname = Франческо Стефано Антониоли<ref>{{cite web |url=https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/78495 |title=Antonioli Sig. Francesco Stefano |trans-title=Antonioli Mr. Francesco Stefano |website=Quirinale |publisher=Presidenza della Repubblica Italiana |access-date=12 December 2020 |language=it}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1969|9|14|df=y}} | birth_place = [[Монца]], [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | height = {{height|m=1.88}} | currentclub = | position = [[Голман (фудбал)|голман]] | retired = 2012 <small>(43 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Milan}} | years1 = 1986-1988 | caps1 = 23 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Monza}} | years2 = 1988-1994 | caps2 = 13 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Milan}} | years3 = 1990 | caps3 = 0 | goals3 = 0 | clubs3 = →{{Fb team Cesena}} | years4 = 1990-1991 | caps4 = 30 | goals4 = 0 | clubs4 = →{{Fb team Modena}} | years5 = 1993-1994 | caps5 = 26 | goals5 = 0 | clubs5 = →{{Fb team Pisa}} | years6 = 1994-1995 | caps6 = 30 | goals6 = 0 | clubs6 = {{Fb team Reggiana}} | years7 = 1995-1999 | caps7 = 103 | goals7 = 0 | clubs7 = {{Fb team Bologna}} | years8 = 1999-2003 | caps8 = 102 | goals8 = 0 | clubs8 = {{Fb team Roma}} | years9 = 2003-2006 | caps9 = 104 | goals9 = 0 | clubs9 = {{Fb team Sampdoria}} | years10 = 2006-2009 | caps10 = 119 | goals10 = 0 | clubs10 = {{Fb team Bologna}} | years11 = 2009-2012 | caps11 = 106 | goals11 = 0 | clubs11 = {{Fb team Cesena}} | nationalyears1 = 1987-1988 | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 18 година|Италија 18]] | nationalyears2 = 1989-1992 | nationalcaps2 = 23 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 годинa|Италија 21]] | nationalyears3 = 1992 | nationalcaps3 = 6 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|ITA}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Италија|Италија (олимп.)]] }} '''Франческо Стефано Антониоли''' (роден на [[14 септември]] [[1969]] во [[Монца]]) — [[италија]]нски поранешен [[фудбалер]], [[Голман (фудбал)|голман]]. Во моментов работи како тренер на голманите во [[Фудбалска репрезентација на Италија под 18 година|италијанската репрезентација под 18 години]]. Во текот на својата кариера освоил три [[Скудето (спорт)|титули во италијанското првенство]] (1991–1992, 1992–1993, 2000–2001), два [[Суперкуп на Италија|Суперкупа на Италија]] (1992, 2001) и еден [[Интертото куп]] (1998); исто така, бил дел од составот на {{Fb team (N) Milan}}, кој во периодот од 1988 до 1990 година освоил два [[УЕФА Лига на шампиони|Купа на европските шампиони]], еден [[Суперкуп на УЕФА]] и еден [[Интерконтинентален куп]], иако не настапил на натпреварите. Во неговите достигнувања се вбројуваат и една титула во [[Серија Б]] (1995–1996) и еден [[Куп на Италија Серија Ц]] (1987–1988). Долго време бил стандарден првотимец во [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|италијанската репрезентација под 21 година]], со која го освоил [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 1992|Европското првенство 1992 година]]; истата година, повторно како стандарден првотимец, учествувал на [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|Олимписките игри во Барселона]]. За [[Фудбалска репрезентација на Италија|сениорската репрезентација]] не одиграл ниту еден натпревар, но учествувал како втор голман на [[Европско првенство во фудбал 2000|Европското првенство 2000]], на кое Италија го освоила второто место. ==Технички карактеристики== Бил голман со одлична техника, која му овозможувала да изведува стилски извонредни интервенции;<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.gazzetta.it//1999/luglio/17/Toldo_piazza_barriera_ga_0_9907174694.shtml|title=Toldo piazza la barriera|author=Alessio Da Ronch|work=La Gazzetta dello Sport|date=17 јули 1999}}</ref> сепак, неговиот стил бил одмерен и не премногу спектакуларен, со движења слични на оние на [[Џовани Гали]], кој му бил идол во детството.<ref>{{cite web|title=Antonioli-Peruzzi, titolare è bello|author=Џорџо Гандолфи|work=La Stampa|date=21 април 1992|page=32}}</ref> За време на престојот во Милан, особено по грешката која што го чинела неговиот тим победа во градското дерби против [[ФК Интер|Интер]], Антониоли од навивачите на Милан го добил незавидниот прекар „Сапунче“; подоцна, откако станал незаменлив дел од Рома и еден од главните протагонисти во освојувањето на скудетото во сезоната 2000–2001, римскиот спортски коментатор Карло Ѕампа му го дал прекарот „Бетмен“. ==Клупска кариера== Дебитирал за првиот тим на {{Fb team (N) Monza}} на 16-годишна возраст, во натпревар од [[Куп на Италија 1986–1987|Купот на Италија]] против {{Fb team (N) Juventus}}.<ref>{{cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/cesena/articoli/55147/antonioli-e-quella-gara-con-la-juve.shtml|title=Antonioli and That Match Against Juve|date=10 март 2011|access-date=24 ноември 2011|archive-date=30 август 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170830150528/http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/cesena/articoli/55147/antonioli-e-quella-gara-con-la-juve.shtml|dead-link=yes}}</ref> По две сезони поминати со клубот од Бријанца во [[Серија Ц1]], бил купен од {{Fb team (N) Milan}} на [[Ариго Саки]], со кој освоил две титули во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] како трет голман. Сметан за млад голман со голем потенцијал<ref name=passaggio>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1990/08/09/portiere-di-passaggio.html|titolo=A Goalkeeper in Transit|author=Licia Granello|publisher=la Repubblica|date=9 август 1990|page=23}}</ref><ref name=settimo>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1994/10/04/settimo-portiere-il-ct-dei-tormenti.html|title=Settimo portiere, è il CT dei tormenti|publisher=la Repubblica|date=4 октомври 1994|author=Licia Granello|page=22}}</ref> – многумина го сметале за најперспективниот италијански голман заедно со [[Анџело Перуци]]<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it//2000/giugno/09/Toldo_proteggi_Italia_ga_0_0006099841.shtml|title=Toldo, proteggi l'Italia|author=Luca Calamai|author2=Nicola Cecere|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=9 јуни 2000}}</ref> –, во сезоната [[Серија А 1990–1991|1990–1991]] се очекувало да го наследи [[Џовани Гали]], кој бил продаден на {{Fb team (N) Napoli}}, и да се бори со [[Андреа Пацаљи]] за местото прв голман. Меѓутоа, несигурните настапи во претсезоната го навеле да замине на позајмица во {{Fb team (N) Cesena}}<ref name=passaggio/> како резервен голман, а потоа и во [[ФК Модена|Модена]] во [[Серија Б]], каде бил прв голман. Антониоли се вратил во редовите на Милан и дебитирал во Серија А на 18 април 1992 година против Интер. Уште две сезони го носел дресот на Милан, освојувајќи две последователни шампионски титули, но во хиерархијата на голманите бил престигнат од [[Себастијано Роси]], па настапил само во 13 наврати. Во 1993 година, голманот повторно се вратил во втората италијанска лига, прифаќајќи ја понудата на {{Fb team (N) Pisa}}: иако сезоната завршила со испаѓање на тосканскиот тим во Серија Ц1, Антониоли повторно бил ангажиран во највисоката лига, овојпат од {{Fb team (N) Reggiana}}. Следната година преминал во {{Fb team (N) Bologna}}, во [[Серија Б 1995–1996|Серија Б]], и веднаш го освоил првенството. Во тимот на Болоња играл четири сезони, при што се покажал како еден од столбовите на екипата,<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/luglio/06/Pagliuca_nella_sua_Bologna_Qui_ga_0_9907063485.shtml|title=Pagliuca nella sua Bologna: "Qui per vincere ancora"|publisher=La Gazzetta dello Sport|author=Silvano Stella|date=6 јули 1999|access-date=1 октомври 2016}}</ref> која стигнала до две полуфиналиња на [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]] и едно полуфинале на [[Куп на УЕФА|Купот на УЕФА]].<ref>{{cite web|url=http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/coppe978/199904/20/371cc8f5042ea/|title=Bologna beffato|date=20 април 1999|access-date=1 октомври 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304201708/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/coppe978/199904/20/371cc8f5042ea/|archive-date=4 март 2016|dead-link=yes}}</ref> Во летото 1999 година бил купен од {{Fb team (N) Roma}}, со која го освоил првенството во сезоната [[Серија А 2000–2001|2000–2001]]. По четири сезони во кои прикажувал главно добри настапи, иако со променлива форма,<ref>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2001/10/17/euforia-sensi-turno-passato.html|title=Euforia Sensi: turno passato|publisher=la Repubblica|date=17 ottobre 2001|author=Mattia Chiusano|accesso=1 октомври 2016|page=50}}</ref><ref>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2001/11/08/antonioli-la-rivincita-nelle-sue-mani.html|title=Antonioli, la rivincita nelle sue mani|date=8 ноември 2001|publisher=la Repubblica|author=Francesca Ferrazza|access-date=1 октомври 2016|p=13, sez. Roma}}</ref> Антониоли се приклучил на {{Fb team (N) Sampdoria}}. Во јуни 2006 година, по седум години, се вратил во Болоња, со која одиграл две сезони во [[Серија Б]], не пропуштајќи ниту еден натпревар; во сезоната [[Серија Б 2007–2008|2007–2008]] изборил пласман во назад во Серија А. На 7 јули 2009 година, откако ја напуштил Болоња како слободен играч, се приклучил на Чезена.<ref>{{cite web |url=http://www.cesenacalcio.it/notizie/news/francesco-antonioli-nuovo-portiere-del-cesena.html |title=Antonioli nuovo portiere del Cesena|access-date=8 јули 2009 |dead-link=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090710010742/http://www.cesenacalcio.it/notizie/news/francesco-antonioli-nuovo-portiere-del-cesena.html |archive-date=10 јули 2009 }}</ref> Во првенството [[Серија Б 2009–2010|2009–2010]], во кое настапувал како првотимец, изборил пласман во [[Серија А 2010–2011|Серија А]] на 40-годишна возраст. Во истото првенство, како и во следната сезона, Антониоли бил најстариот активен италијански професионален фудбалер, по [[Андреа Пјеробон]]. Во сезоната [[Серија А 2011–2012|2011–2012]], станал третиот најстар играч што некогаш настапил во Серија А, по [[Марко Балота]] и [[Џанлујџи Буфон]].<ref>{{cite web|url=http://www.soccermagazine.it/serie-a/quasi-record-per-antonioli-il-secondo-giocatore-piu-vecchio-della-serie-a-24462/|title=Quasi record per Antonioli, il secondo giocatore più vecchio della Serie A.|access-date=6 декември 2010|dead-link=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20111017123405/http://www.soccermagazine.it/serie-a/quasi-record-per-antonioli-il-secondo-giocatore-piu-vecchio-della-serie-a-24462/|archive-date=17 октомври 2011}}</ref> Откако на крајот од сезоната станал слободен играч,<ref>{{cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/mercato/mercato/articoli/88881/da-alex-a-zambrotta-gli-svincolati.shtml|title=Da Alex a Zambrotta: gli svincolati|access-date=5 септември 2012|archive-date=12 октомври 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181012014450/http://www.sportmediaset.mediaset.it/mercato/mercato/articoli/88881/da-alex-a-zambrotta-gli-svincolati.shtml|dead-link=yes}}</ref> на 22 декември 2012 година, објавил дека се повлекува од активното играње фудбал.<ref>{{cite web|url=http://www.calciomercato.com/news/ex-milan-antonioli-si-ritira-888516/|title=Ex Milan:antonioli si ritira|access-date=16 јануари 2013|dead-link=yes|archive-date=18 февруари 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210218014250/https://www.calciomercato.com/news/ex-milan-antonioli-si-ritira-888516}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Повикан од [[Чезаре Малдини]], тој го имал своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|италијанската репрезентација под 21 година]] на 20 декември 1989 година, во пријателски натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија]] загубен со 1-0. Кон крајот на 1990 година, тој станал стартен голман на ''„аѕурините“'', и со таков статус учествувал на [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 1992|Европското првенство 1992]], кое го освоиле победувајќи ја [[Фудбалска репрезентација на Шведска под 21 година|Шведска]] во финалето. Тој, исто така, учествувал на [[Летни олимписки игри 1992|Летните олимписки игри 1992]] во [[Барселона]], каде {{NazOlNB|FUrep|ITA}} бил елиминирана во четвртфиналето од Шпанија. Тој одиграл 23 натпревари за репрезентацијата под 21 година и 6 за олимписката репрезентација. Тој не одиграл ниту еден натпревар за [[Фудбалска репрезентација на Италија|сениорската репрезентација]], но бил повикан од [[Дино Ѕоф]] за [[Европско првенство во фудбал 2000|Европското првенство 2000]]: првично избран како трет избор - заменувајќи го [[Анџело Перуци]], кој го одбил повикот<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/online/sport/convocati/convocati/convocati.html|title=Montella e Antonioli fra i convocati per gli Europei|date=16 мај 2000}}</ref> – зад [[Џанлујџи Буфон]] и [[Франческо Толдо]], тој потоа бил унапреден во заменик на Толдо поради „повлекувањето“ на назначениот стартер Буфон, кој се повредил неколку дена пред почетокот на турнирот.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/euro2000/teams/italy/776101.stm|title=Injured Buffon out of Euro 2000|language=en|access-date=3 октомври 2016|date=3 јуни 2000}}</ref> ==Титули== ===Клупски=== ; Милан *'''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]]''' : 2 : [[Серија А 1991-1992|1991-1992]], [[Серија А 1992-1993|1992-1993]] *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]]''' : 1 : [[Суперкуп на Италија 2001|2001]] *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Куп на шампиони]]''' : 1 : 1988-1989, 1989-1990 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на Европа]]''' : 1 : 1989 *'''[[Интерконтинентален куп]]''' : 1 : 1989 ; Рома *'''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 2000-2001|2000-2001]] *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]]''' : 1 : [[Суперкуп на Италија 2001|2001]] ; Болоња *'''{{Трофеј-Интертото куп}} [[Интертото куп]]''' : 1 : 1998 ===Репрезентативни=== ; Италија под 21 година *'''{{Трофеј-Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година}} [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година|Европско првенство за играчи под 21 година]]''' : 1 : [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 1992|1992]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://us.soccerway.com/player/antonioli-francesco/MZUbirFT/ Франческо Антониоли на fbref] *[https://www.transfermarkt.com/francesco-antonioli/profil/spieler/5935 Франческо Антониоли на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/102361/francesco-antonioli Франческо Антониоли на espn] *[https://www.whoscored.com/players/2795/show/francesco-antonioli Франческо Антониоли на whoscored] {{Состав на Италија на ЛОИ фудбал 1992 (м)}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2000}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Антониоли, Франческо}} [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Монца]] [[Категорија:Фудбалери на Милан]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Чезена]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Модена]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Пиза]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реџана]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Болоња]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Рома]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1973 година]] s1uabyypua4vvuzlnlt3s9a3e7hox3k 5648382 5648381 2026-10-20T21:26:20Z Romaleo, Romalea 127825 /* Надворешни врски */ 5648382 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | name = Франческо Антониоли | image = | fullname = Франческо Стефано Антониоли<ref>{{cite web |url=https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/78495 |title=Antonioli Sig. Francesco Stefano |trans-title=Antonioli Mr. Francesco Stefano |website=Quirinale |publisher=Presidenza della Repubblica Italiana |access-date=12 December 2020 |language=it}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1969|9|14|df=y}} | birth_place = [[Монца]], [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | height = {{height|m=1.88}} | currentclub = | position = [[Голман (фудбал)|голман]] | retired = 2012 <small>(43 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Milan}} | years1 = 1986-1988 | caps1 = 23 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Monza}} | years2 = 1988-1994 | caps2 = 13 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Milan}} | years3 = 1990 | caps3 = 0 | goals3 = 0 | clubs3 = →{{Fb team Cesena}} | years4 = 1990-1991 | caps4 = 30 | goals4 = 0 | clubs4 = →{{Fb team Modena}} | years5 = 1993-1994 | caps5 = 26 | goals5 = 0 | clubs5 = →{{Fb team Pisa}} | years6 = 1994-1995 | caps6 = 30 | goals6 = 0 | clubs6 = {{Fb team Reggiana}} | years7 = 1995-1999 | caps7 = 103 | goals7 = 0 | clubs7 = {{Fb team Bologna}} | years8 = 1999-2003 | caps8 = 102 | goals8 = 0 | clubs8 = {{Fb team Roma}} | years9 = 2003-2006 | caps9 = 104 | goals9 = 0 | clubs9 = {{Fb team Sampdoria}} | years10 = 2006-2009 | caps10 = 119 | goals10 = 0 | clubs10 = {{Fb team Bologna}} | years11 = 2009-2012 | caps11 = 106 | goals11 = 0 | clubs11 = {{Fb team Cesena}} | nationalyears1 = 1987-1988 | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 18 година|Италија 18]] | nationalyears2 = 1989-1992 | nationalcaps2 = 23 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 годинa|Италија 21]] | nationalyears3 = 1992 | nationalcaps3 = 6 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|ITA}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Италија|Италија (олимп.)]] }} '''Франческо Стефано Антониоли''' (роден на [[14 септември]] [[1969]] во [[Монца]]) — [[италија]]нски поранешен [[фудбалер]], [[Голман (фудбал)|голман]]. Во моментов работи како тренер на голманите во [[Фудбалска репрезентација на Италија под 18 година|италијанската репрезентација под 18 години]]. Во текот на својата кариера освоил три [[Скудето (спорт)|титули во италијанското првенство]] (1991–1992, 1992–1993, 2000–2001), два [[Суперкуп на Италија|Суперкупа на Италија]] (1992, 2001) и еден [[Интертото куп]] (1998); исто така, бил дел од составот на {{Fb team (N) Milan}}, кој во периодот од 1988 до 1990 година освоил два [[УЕФА Лига на шампиони|Купа на европските шампиони]], еден [[Суперкуп на УЕФА]] и еден [[Интерконтинентален куп]], иако не настапил на натпреварите. Во неговите достигнувања се вбројуваат и една титула во [[Серија Б]] (1995–1996) и еден [[Куп на Италија Серија Ц]] (1987–1988). Долго време бил стандарден првотимец во [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|италијанската репрезентација под 21 година]], со која го освоил [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 1992|Европското првенство 1992 година]]; истата година, повторно како стандарден првотимец, учествувал на [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|Олимписките игри во Барселона]]. За [[Фудбалска репрезентација на Италија|сениорската репрезентација]] не одиграл ниту еден натпревар, но учествувал како втор голман на [[Европско првенство во фудбал 2000|Европското првенство 2000]], на кое Италија го освоила второто место. ==Технички карактеристики== Бил голман со одлична техника, која му овозможувала да изведува стилски извонредни интервенции;<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.gazzetta.it//1999/luglio/17/Toldo_piazza_barriera_ga_0_9907174694.shtml|title=Toldo piazza la barriera|author=Alessio Da Ronch|work=La Gazzetta dello Sport|date=17 јули 1999}}</ref> сепак, неговиот стил бил одмерен и не премногу спектакуларен, со движења слични на оние на [[Џовани Гали]], кој му бил идол во детството.<ref>{{cite web|title=Antonioli-Peruzzi, titolare è bello|author=Џорџо Гандолфи|work=La Stampa|date=21 април 1992|page=32}}</ref> За време на престојот во Милан, особено по грешката која што го чинела неговиот тим победа во градското дерби против [[ФК Интер|Интер]], Антониоли од навивачите на Милан го добил незавидниот прекар „Сапунче“; подоцна, откако станал незаменлив дел од Рома и еден од главните протагонисти во освојувањето на скудетото во сезоната 2000–2001, римскиот спортски коментатор Карло Ѕампа му го дал прекарот „Бетмен“. ==Клупска кариера== Дебитирал за првиот тим на {{Fb team (N) Monza}} на 16-годишна возраст, во натпревар од [[Куп на Италија 1986–1987|Купот на Италија]] против {{Fb team (N) Juventus}}.<ref>{{cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/cesena/articoli/55147/antonioli-e-quella-gara-con-la-juve.shtml|title=Antonioli and That Match Against Juve|date=10 март 2011|access-date=24 ноември 2011|archive-date=30 август 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170830150528/http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/cesena/articoli/55147/antonioli-e-quella-gara-con-la-juve.shtml|dead-link=yes}}</ref> По две сезони поминати со клубот од Бријанца во [[Серија Ц1]], бил купен од {{Fb team (N) Milan}} на [[Ариго Саки]], со кој освоил две титули во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] како трет голман. Сметан за млад голман со голем потенцијал<ref name=passaggio>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1990/08/09/portiere-di-passaggio.html|titolo=A Goalkeeper in Transit|author=Licia Granello|publisher=la Repubblica|date=9 август 1990|page=23}}</ref><ref name=settimo>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1994/10/04/settimo-portiere-il-ct-dei-tormenti.html|title=Settimo portiere, è il CT dei tormenti|publisher=la Repubblica|date=4 октомври 1994|author=Licia Granello|page=22}}</ref> – многумина го сметале за најперспективниот италијански голман заедно со [[Анџело Перуци]]<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it//2000/giugno/09/Toldo_proteggi_Italia_ga_0_0006099841.shtml|title=Toldo, proteggi l'Italia|author=Luca Calamai|author2=Nicola Cecere|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=9 јуни 2000}}</ref> –, во сезоната [[Серија А 1990–1991|1990–1991]] се очекувало да го наследи [[Џовани Гали]], кој бил продаден на {{Fb team (N) Napoli}}, и да се бори со [[Андреа Пацаљи]] за местото прв голман. Меѓутоа, несигурните настапи во претсезоната го навеле да замине на позајмица во {{Fb team (N) Cesena}}<ref name=passaggio/> како резервен голман, а потоа и во [[ФК Модена|Модена]] во [[Серија Б]], каде бил прв голман. Антониоли се вратил во редовите на Милан и дебитирал во Серија А на 18 април 1992 година против Интер. Уште две сезони го носел дресот на Милан, освојувајќи две последователни шампионски титули, но во хиерархијата на голманите бил престигнат од [[Себастијано Роси]], па настапил само во 13 наврати. Во 1993 година, голманот повторно се вратил во втората италијанска лига, прифаќајќи ја понудата на {{Fb team (N) Pisa}}: иако сезоната завршила со испаѓање на тосканскиот тим во Серија Ц1, Антониоли повторно бил ангажиран во највисоката лига, овојпат од {{Fb team (N) Reggiana}}. Следната година преминал во {{Fb team (N) Bologna}}, во [[Серија Б 1995–1996|Серија Б]], и веднаш го освоил првенството. Во тимот на Болоња играл четири сезони, при што се покажал како еден од столбовите на екипата,<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/luglio/06/Pagliuca_nella_sua_Bologna_Qui_ga_0_9907063485.shtml|title=Pagliuca nella sua Bologna: "Qui per vincere ancora"|publisher=La Gazzetta dello Sport|author=Silvano Stella|date=6 јули 1999|access-date=1 октомври 2016}}</ref> која стигнала до две полуфиналиња на [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]] и едно полуфинале на [[Куп на УЕФА|Купот на УЕФА]].<ref>{{cite web|url=http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/coppe978/199904/20/371cc8f5042ea/|title=Bologna beffato|date=20 април 1999|access-date=1 октомври 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304201708/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/coppe978/199904/20/371cc8f5042ea/|archive-date=4 март 2016|dead-link=yes}}</ref> Во летото 1999 година бил купен од {{Fb team (N) Roma}}, со која го освоил првенството во сезоната [[Серија А 2000–2001|2000–2001]]. По четири сезони во кои прикажувал главно добри настапи, иако со променлива форма,<ref>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2001/10/17/euforia-sensi-turno-passato.html|title=Euforia Sensi: turno passato|publisher=la Repubblica|date=17 ottobre 2001|author=Mattia Chiusano|accesso=1 октомври 2016|page=50}}</ref><ref>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2001/11/08/antonioli-la-rivincita-nelle-sue-mani.html|title=Antonioli, la rivincita nelle sue mani|date=8 ноември 2001|publisher=la Repubblica|author=Francesca Ferrazza|access-date=1 октомври 2016|p=13, sez. Roma}}</ref> Антониоли се приклучил на {{Fb team (N) Sampdoria}}. Во јуни 2006 година, по седум години, се вратил во Болоња, со која одиграл две сезони во [[Серија Б]], не пропуштајќи ниту еден натпревар; во сезоната [[Серија Б 2007–2008|2007–2008]] изборил пласман во назад во Серија А. На 7 јули 2009 година, откако ја напуштил Болоња како слободен играч, се приклучил на Чезена.<ref>{{cite web |url=http://www.cesenacalcio.it/notizie/news/francesco-antonioli-nuovo-portiere-del-cesena.html |title=Antonioli nuovo portiere del Cesena|access-date=8 јули 2009 |dead-link=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090710010742/http://www.cesenacalcio.it/notizie/news/francesco-antonioli-nuovo-portiere-del-cesena.html |archive-date=10 јули 2009 }}</ref> Во првенството [[Серија Б 2009–2010|2009–2010]], во кое настапувал како првотимец, изборил пласман во [[Серија А 2010–2011|Серија А]] на 40-годишна возраст. Во истото првенство, како и во следната сезона, Антониоли бил најстариот активен италијански професионален фудбалер, по [[Андреа Пјеробон]]. Во сезоната [[Серија А 2011–2012|2011–2012]], станал третиот најстар играч што некогаш настапил во Серија А, по [[Марко Балота]] и [[Џанлујџи Буфон]].<ref>{{cite web|url=http://www.soccermagazine.it/serie-a/quasi-record-per-antonioli-il-secondo-giocatore-piu-vecchio-della-serie-a-24462/|title=Quasi record per Antonioli, il secondo giocatore più vecchio della Serie A.|access-date=6 декември 2010|dead-link=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20111017123405/http://www.soccermagazine.it/serie-a/quasi-record-per-antonioli-il-secondo-giocatore-piu-vecchio-della-serie-a-24462/|archive-date=17 октомври 2011}}</ref> Откако на крајот од сезоната станал слободен играч,<ref>{{cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/mercato/mercato/articoli/88881/da-alex-a-zambrotta-gli-svincolati.shtml|title=Da Alex a Zambrotta: gli svincolati|access-date=5 септември 2012|archive-date=12 октомври 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181012014450/http://www.sportmediaset.mediaset.it/mercato/mercato/articoli/88881/da-alex-a-zambrotta-gli-svincolati.shtml|dead-link=yes}}</ref> на 22 декември 2012 година, објавил дека се повлекува од активното играње фудбал.<ref>{{cite web|url=http://www.calciomercato.com/news/ex-milan-antonioli-si-ritira-888516/|title=Ex Milan:antonioli si ritira|access-date=16 јануари 2013|dead-link=yes|archive-date=18 февруари 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210218014250/https://www.calciomercato.com/news/ex-milan-antonioli-si-ritira-888516}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Повикан од [[Чезаре Малдини]], тој го имал своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|италијанската репрезентација под 21 година]] на 20 декември 1989 година, во пријателски натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија]] загубен со 1-0. Кон крајот на 1990 година, тој станал стартен голман на ''„аѕурините“'', и со таков статус учествувал на [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 1992|Европското првенство 1992]], кое го освоиле победувајќи ја [[Фудбалска репрезентација на Шведска под 21 година|Шведска]] во финалето. Тој, исто така, учествувал на [[Летни олимписки игри 1992|Летните олимписки игри 1992]] во [[Барселона]], каде {{NazOlNB|FUrep|ITA}} бил елиминирана во четвртфиналето од Шпанија. Тој одиграл 23 натпревари за репрезентацијата под 21 година и 6 за олимписката репрезентација. Тој не одиграл ниту еден натпревар за [[Фудбалска репрезентација на Италија|сениорската репрезентација]], но бил повикан од [[Дино Ѕоф]] за [[Европско првенство во фудбал 2000|Европското првенство 2000]]: првично избран како трет избор - заменувајќи го [[Анџело Перуци]], кој го одбил повикот<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/online/sport/convocati/convocati/convocati.html|title=Montella e Antonioli fra i convocati per gli Europei|date=16 мај 2000}}</ref> – зад [[Џанлујџи Буфон]] и [[Франческо Толдо]], тој потоа бил унапреден во заменик на Толдо поради „повлекувањето“ на назначениот стартер Буфон, кој се повредил неколку дена пред почетокот на турнирот.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/euro2000/teams/italy/776101.stm|title=Injured Buffon out of Euro 2000|language=en|access-date=3 октомври 2016|date=3 јуни 2000}}</ref> ==Титули== ===Клупски=== ; Милан *'''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]]''' : 2 : [[Серија А 1991-1992|1991-1992]], [[Серија А 1992-1993|1992-1993]] *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]]''' : 1 : [[Суперкуп на Италија 2001|2001]] *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Куп на шампиони]]''' : 1 : 1988-1989, 1989-1990 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на Европа]]''' : 1 : 1989 *'''[[Интерконтинентален куп]]''' : 1 : 1989 ; Рома *'''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 2000-2001|2000-2001]] *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]]''' : 1 : [[Суперкуп на Италија 2001|2001]] ; Болоња *'''{{Трофеј-Интертото куп}} [[Интертото куп]]''' : 1 : 1998 ===Репрезентативни=== ; Италија под 21 година *'''{{Трофеј-Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година}} [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година|Европско првенство за играчи под 21 година]]''' : 1 : [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 1992|1992]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://us.soccerway.com/player/antonioli-francesco/MZUbirFT/ Франческо Антониоли на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/francesco-antonioli/profil/spieler/5935 Франческо Антониоли на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/102361/francesco-antonioli Франческо Антониоли на espn] *[https://www.whoscored.com/players/2795/show/francesco-antonioli Франческо Антониоли на whoscored] {{Состав на Италија на ЛОИ фудбал 1992 (м)}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2000}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Антониоли, Франческо}} [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Монца]] [[Категорија:Фудбалери на Милан]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Чезена]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Модена]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Пиза]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реџана]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Болоња]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Рома]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1973 година]] 304hi2orfgma5oxtea5rww4fyj8yk4e The Thing (игра) 0 1406246 5648360 2026-10-20T19:53:50Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Инфокутија Видеоигра | наслов = The Thing | слика = The Thing.jpg | алт = | опис = | изработувач = {{ubl|Computer Artworks|[[Nightdive Studios]] <small>(''Remastered'')</small>}} | издавач = {{ubl|Universal Interactive|Nightdive Studios <small>(''Remastered'')</small>}} | режисер = | продуцент = | дизајнер = Ендру Кертис | програмер = | умет... 5648360 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = The Thing | слика = The Thing.jpg | алт = | опис = | изработувач = {{ubl|Computer Artworks|[[Nightdive Studios]] <small>(''Remastered'')</small>}} | издавач = {{ubl|Universal Interactive|Nightdive Studios <small>(''Remastered'')</small>}} | режисер = | продуцент = | дизајнер = Ендру Кертис | програмер = | уметник = | сценарист = | композитор = | серијал = | погон = | верзија = | подлоги = {{ubl|[[Windows]]|[[PlayStation 2]]|[[Xbox]]|[[PlayStation 4]]|[[PlayStation 5]]|[[Xbox One]]|[[Xbox Series X/S]]|[[Nintendo Switch]]}} | издадена = '''Windows:'''<br>{{Reg|NA}} 20 август 2002<br>{{Reg|EU}} 20 септември 2002<br>'''Xbox:'''<br>{{Reg|NA}} 3 септември 2002<br>{{Reg|EU}} 20 септември 2002<br>'''PlayStation 2:'''<br>{{Reg|NA}} 10 септември 2002<br>{{Reg|EU}} 20 септември 2002<br>'''Remastered:'''<br>{{Reg|WW}} 5 декември 2024 | жанр = {{ubl|[[пукачка игра од трето лице]]|[[ужас за преживување]]}} | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] | оценки = | носител = [[оптички диск]], дигитална распределба | побарувања = {{collapsible list |title=Минимални |[[Оперативен систем|ОС]]: Windows 98 / Me / 2000 / XP |Процесор: Intel Pentium III @ 400 MHz или еквивалентен |Оперативна меморија: 64 MB |Графичка картичка: 3D-графичка картичка со 8 MB VRAM |Простор на дискот: 600 MB}} | управување = [[тастатура]], [[Сметачко глувче|глувче]], игроуправувач }} '''''The Thing''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Нешто'') — [[видеоигра]] развиена од компанијата [[Computer Artworks]] и објавена од [[Universal Interactive]] во 2002 г. за [[PlayStation 2]], [[Xbox]] и [[Windows]]. Приказната во играта е продолжение на [[Нешто (филм од 1982)|истоимениот филм]] на [[Џон Карпентер]]. На 6 декември 2024 г. излегла и обновена верзија (ремастер) на играта. == Играчки процес == === Играч === Играчот управува со капетанот Џон Блејк. За разлика од повеќето игри во овој жанр, способностите на ликот се ограничени: Блејк не може да скока ниту да се качува на предмети. За водење борба, играта нуди два начини: * Вообичаен начин од трето лице. Во овој режим играчот може слободно да се движи, а кога непријателот ќе се појави на доволно блиско растојание, се вклучува автоматско насочување. Играчот треба да го држи противникот на видно поле и да го притисне копчето за пукање. Во овој режим Блејк не е премногу прецизен, но точноста може да се зголеми ако чучне. Бојата на нишанот за автоматско насочување ја прикажува и приближната здравствена состојба на противникот. Играчот може да го прилагоди аголот на видното поле во кој дејствува автоматското насочување. * Начин на нишанење од прво лице. Во овој режим движењето на играчот е ограничено на еден чекор лево или десно. Тука нема автоматско насочување — играчот мора самиот да го насочи нишанот кон непријателот. Во овој начин Блејк пука точно таму каде што е насочен нишанот. Бидејќи дејството во играта се одвива на [[Антарктик|Антарктикот]], ниските температури влијаат врз самиот лик. Подолгиот престој на отворен простор носи ризик Блејк да се смрзне. === Одред === За време на играњето, играчот наидува и на ликови што не се непријателски настроени. Честопати со овие [[Неиграчки лик|неиграчки ликови]] може да се заповедува уште од самиот разговор или по исполнување одредени услови. Играта има мени за одредот преку кое играчот им издава наредби и опрема на своите потчинети, а може и да ја следи нивната здравствена состојба. Членовите на одредот имаат три стручности: војник, болничар и инженер. * Инженерот може да ги поправа разводните кутии што се среќаваат во играта и напојуваат разни механизми со струја. Некои од нив играчот може да ги поправи и сам. Инженерите обично носат сини одела, а во менито за одредот нивното поле е со сина заднина. * Болничарот ги лекува играчот и другите членови на екипата, но не може да се лекува самиот себе. Поради тоа, играчот мора постојано да внимава на неговото [[Здравје (видеоигри)|здравје]]. Болничарите обично носат бели костуми со црвен крст на грбот, а нивното поле во менито е со црвена заднина. * Војникот нема посебни вештини, но му помага на играчот во престрелките со непријателите. Војниците најчесто носат зелени костуми и понекогаш шлемови, а нивното поле во менито е со зелена заднина. Многу од ликовите имаат свои карактерни црти. Кога одредот е на безбедно, потчинетите можат да покажат „досада“ — почнуваат да зеваат и да разговараат меѓу себе. Чудните шумови, раскинатите тела или големите чудовишта можат да ги преплашат членовите на одредот (степенот на страв се прикажува во менито и преку ознаки над нивните глави). Ако некој потчинет се преплаши премногу, може да почне неконтролирано да пука на сите страни или кон соборците. Кога стравот ќе го достигне највисокото ниво, ликот станува неуправлив: од ужас го фрла оружјето и паѓа на земја, или пак си го одзема животот. За да му ја подигне самодовербата на потчинетиот, играчот може да му даде подобро оружје или да му стави инјекција со [[адреналин]]. Важна улога во односите меѓу играчот и неговиот одред има довербата. Ликот му се покорува на играчот ако скалата за доверба во менито е зелена. Ако е жолта — ликот не слуша наредби, но не е ни непријателски настроен. Кога скалата ќе поцрвени, тој почнува да го напаѓа Блејк. Бесцелното пукање, погодувањето соборци или неучеството во борба негативно влијаат врз довербата. Давањето моќно оружје на потчинетите, одржувањето на нивното здравје и уништувањето на непријателите го зголемуваат нивото на доверба. Ако некој лик одбива наредба, може да се принуди на дејство со закана со оружје, што исто така негативно се одразува врз неговата доверба и врз довербата на другите што се сведоци на тоа. Како и во [[Нешто (филм од 1982)|филмот]], членовите на одредот можат да бидат заразени. Тие му се покоруваат на играчот сѐ додека заразата целосно не завладее со нив, по што се претвораат во чудовишта. За да се потврди дали некој лик е човек, може да се употреби анализатор на крв, но тоа не е секогаш од помош. Повеќето ситуации во кои некој потчинет се претвора во Нешто, се строго однапред програмирани, па дури и проверката на крв направена пред една минута може да покаже негативен резултат. == Приказна == Приказната во играта е непосредно продолжение на [[Нешто (филм од 1982)|филмот]]. Воени сили се испратени кон „Северниот пункт 31“ и кон норвешката поларна станица за да ја испитаат состојбата. Капетанот Блејк, како дел од одредот „Бета“, се истовара на подрачјето на американската база. Одредот открива дека базата е во урнатини. Во лабораторијата наоѓаат раскинато човечко тело и податоци за вирусот што го откриле поларните истражувачи, а во изолаторот — остатоци од вонземјански брод. Командантот на операцијата, полковникот Витли, наредува да се уништат сите преостанати градби со избувливо средство. По извршувањето на оваа задача, одредот „Бета“ го подига [[вртолет]]. Блејк дознава дека одредот „Алфа“, испратен на норвешката станица, западнал во проблеми и бара дозвола од полковникот да замине таму. По острото одбивање, капетанот оди против волјата на Витли и самиот се истовара кај норвешката станица, додека остатокот од одредот се враќа во базата. По пристигнувањето, Блејк го наоѓа инженерот Картер, кој го известува дека биле нападнати од необликувани суштества и дека одредот се распрснал низ разни делови од станицата. Истражувајќи ја комората за замрзнување, наоѓаат уште еден борец, Круз, кој им кажува дека капетанот Пирс се наоѓа на Пунктот „Југ“. Блејк заедно со нив се упатува натаму. Стигнуваат до мала градба каде го наоѓаат Пирс, кој го пречекува капетанот со оган од пламенофрлач и изјавува дека нема да му верува сѐ додека не направи анализа на крвта за да докаже дека не е заразен. Анализата покажува дека Блејк е чист, додека резултатите на Круз и Картер се позитивни, по што тие се претвораат во „Нешто“. По нивното уништување, Пирс се согласува да тргнат заедно. По некое време, Блејк го губи Пирс во снешна виулица. Од една блиска кула некој почнува да фрла гранати кон капетанот. Тоа излегува дека е Пејс — уште еден борец од „Алфа“, кој исто така сфаќа дека се обидува да убие човек, а не чудовиште. Тој раскажува дека местото е преплавено со чудовишта, а во близина се крие и Вилијамс — болничарот. Тргнуваат во потрага по него и го наоѓаат во една од зградите, но тој одбива да оди со нив сѐ додека не уништат три „шетачи“ — големи ѕверови што трчаат низ просториите на станицата. Откако ги уништуваат сите три чудовишта, Вилијамс му се приклучува на одредот. Заедно одат во радиособата, но наоѓаат дека опремата за врска е искршена. Групата се упатува кон медицинскиот центар за да најде резервна радиостаница, но некој веќе ја земал, а самиот центар е нападнат од големи групи чудовишта. Откако го одбиваат нападот и излегуваат надвор, Блејк забележува човек како бега од него. Заедно со двајца војници, Блејк се упатува кон метеоролошката станица за да го пронајде бегалецот што ја земал радиостаницата. Патем Пејс и Вилијамс се претвораат во чудовишта. Капетанот, пребарувајќи ги сите објекти, го наоѓа Пирс, кој се подготвува да си го одземе животот бидејќи ја чувствува заразата во себе. Блејк се обидува да го одврати, но без успех. Гледајќи низ телескопот, капетанот забележува нешто што многу наликува на НЛО (според записите во компјутерот, таму превезувале опрема). Влегувајќи во хангарот, капетанот го открива инженерот Колинс, кој му раскажува дека бркал непознат човек. Заедно со него, Блејк го расчистува хангарот и го поправа системот за електрично напојување. При слегувањето во подрумот на хангарот, Колинс се претвора во Нешто. Во просторијата под хангарот Блејк се соочува со огромно суштество, а по неговото уништување наоѓа капак што води кон подземен простор. Таму открива лабораторија каде доаѓа до неочекувани сознанија: корпорацијата „Gen Inc“, чии операции на Антарктикот ги води полковникот Витли, знае за постоењето на „Нешто“ и се обидува да врши истражувања врз вирусот. Вонземјанскиот облик на живот се покажал премногу тежок за контрола, што довело до смрт на поголемиот дел од кадарот. Во лабораторијата Блејк наоѓа заклучен инженер, а преку надзорните камери го гледа истиот Норвежанец што го бркал, како и д-р Фарадеј, раководителот на истражувањата. Излегувајќи на површината, тие се среќаваат со Витли, придружуван од десетици војници. Од зборовите на полковникот, Блејк дознава дека тој сѐ знаел за вирусот уште пред почетокот на операцијата. Бесен, Блејк се фрла врз Витли, но овој го успива со средства за смирување. Капетанот Блејк е пренесен во лабораторијата, каде преку неколку опити научниците откриваат дека тој поседува прилично силен имунитет на заразата. Во меѓувреме, Витли му ги открива своите планови на Фарадеј: полковникот сака да докаже дека со „Нешто“ може да се управува и е подготвен тој самиот да биде првиот опитен субјект. Фарадеј одбива да му помогне, па Витли го убива. Откако се освестува, Блејк сфаќа дека целата медицинска лабораторија е зафатена од заразата. Собирајќи мала група од преживеаните членови на кадарот, Блејк се обидува да побегне, но во една од просториите се соочува со уште едно огромно суштество. По неговото уништување, наоѓа прекинувач за лифтот и избувливо средство со тајмер. Со мака успева да добега до лифтот пред лабораторијата да одлета во воздух. Искачувајќи се на површината, тој паѓа во магацин каде еден инженер му раскажува за пратка што Витли планира да ја испрати на копното. Џон сфаќа дека пратката е всушност заразата. Наоѓајќи избувливо средство во магацинот, се упатува кон пистата и ги онеспособува авионите, по што ги продолжува трагите по Витли. Конечно, Блејк успева да го стигне полковникот на полигонот за испробување, каде се покажало дека Витли е заразен со уште поотпорен сој на вирусот создаден во лабораториите. Прогонувајќи го, Блејк стигнува до местото каде што паднало НЛО-то — каде што и започнуваат сите настани од филмот. Витли се претвора во огромна хидра. Тогаш пристигнува вртолет и го зема Блејк. Капетанот, застанувајќи зад митралезот на вртолетот, пука во бурињата со гориво и го уништува чудовиштето, ликвидирајќи го жариштето на заразата. По борбата, Блејк го прашува пилотот со каубојски шешир за неговото име, а овој, за првпат свртувајќи го лицето кон камерата, одговара дека е Роланд Џејмс „Ар-Џеј“ Макриди (главниот лик од филмот на Карпентер). == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *{{матична|https://web.archive.org/web/20010124092500/http://www.artworks.co.uk:80/games/thething/thething.htm}} (архивирано) {{IMDb title|0335473}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за Xbox]] [[Категорија:Пукачки игри од трето лице]] [[Категорија:Ужаси за преживување]] [[Категорија:Игри за PlayStation 5]] [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Игри за PlayStation 2]] [[Категорија:Игри за Xbox One]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch]] [[Категорија:Игри за Xbox Series X/S]] qgncfyoxoao16uwtbum6982phqlnya9 5648362 5648360 2026-10-20T19:54:55Z Andrew012p 85224 5648362 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = The Thing | слика = The Thing.jpg | алт = | опис = | изработувач = {{ubl|Computer Artworks|[[Nightdive Studios]] <small>(''Remastered'')</small>}} | издавач = {{ubl|Universal Interactive|Nightdive Studios <small>(''Remastered'')</small>}} | режисер = | продуцент = | дизајнер = Ендру Кертис | програмер = | уметник = | сценарист = | композитор = | серијал = | погон = | верзија = | подлоги = {{ubl|[[Windows]]|[[PlayStation 2]]|[[Xbox]]|[[PlayStation 4]]|[[PlayStation 5]]|[[Xbox One]]|[[Xbox Series X/S]]|[[Nintendo Switch]]}} | издадена = '''Windows:'''<br>{{Reg|NA}} 20 август 2002<br>{{Reg|EU}} 20 септември 2002<br>'''Xbox:'''<br>{{Reg|NA}} 3 септември 2002<br>{{Reg|EU}} 20 септември 2002<br>'''PlayStation 2:'''<br>{{Reg|NA}} 10 септември 2002<br>{{Reg|EU}} 20 септември 2002<br>'''Remastered:'''<br>{{Reg|WW}} 5 декември 2024 | жанр = {{ubl|[[пукачка игра од трето лице]]|[[ужас за преживување]]}} | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] | оценки = | носител = [[оптички диск]], дигитална распределба | побарувања = {{collapsible list |title=Минимални |[[Оперативен систем|ОС]]: Windows 98 / Me / 2000 / XP |Процесор: Intel Pentium III @ 400 MHz или еквивалентен |Оперативна меморија: 64 MB |Графичка картичка: 3D-графичка картичка со 8 MB VRAM |Простор на дискот: 600 MB}} | управување = [[тастатура]], [[Сметачко глувче|глувче]], игроуправувач }} '''''The Thing''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Нешто'') — [[видеоигра]] развиена од компанијата [[Computer Artworks]] и објавена од [[Universal Interactive]] во 2002 г. за [[PlayStation 2]], [[Xbox]] и [[Windows]]. Приказната во играта е продолжение на [[Нешто (филм од 1982)|истоимениот филм]] на [[Џон Карпентер]]. На 6 декември 2024 г. излегла и обновена верзија (ремастер) на играта.<ref>{{cite web|url=http://ie.ign.com/articles/2002/08/13/vu-creates-black-label-games|title=VU Creates Black Label Games|date=13 август 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209050727/http://ie.ign.com/articles/2002/08/13/vu-creates-black-label-games|archive-date=9 декември 2019|accessdate=29 октомври 2014|website=[[IGN]]|url-status=live}}</ref> == Играчки процес == === Играч === Играчот управува со капетанот Џон Блејк. За разлика од повеќето игри во овој жанр, способностите на ликот се ограничени: Блејк не може да скока ниту да се качува на предмети. За водење борба, играта нуди два начини: * Вообичаен начин од трето лице. Во овој режим играчот може слободно да се движи, а кога непријателот ќе се појави на доволно блиско растојание, се вклучува автоматско насочување. Играчот треба да го држи противникот на видно поле и да го притисне копчето за пукање. Во овој режим Блејк не е премногу прецизен, но точноста може да се зголеми ако чучне. Бојата на нишанот за автоматско насочување ја прикажува и приближната здравствена состојба на противникот. Играчот може да го прилагоди аголот на видното поле во кој дејствува автоматското насочување. * Начин на нишанење од прво лице. Во овој режим движењето на играчот е ограничено на еден чекор лево или десно. Тука нема автоматско насочување — играчот мора самиот да го насочи нишанот кон непријателот. Во овој начин Блејк пука точно таму каде што е насочен нишанот. Бидејќи дејството во играта се одвива на [[Антарктик|Антарктикот]], ниските температури влијаат врз самиот лик. Подолгиот престој на отворен простор носи ризик Блејк да се смрзне. === Одред === За време на играњето, играчот наидува и на ликови што не се непријателски настроени. Честопати со овие [[Неиграчки лик|неиграчки ликови]] може да се заповедува уште од самиот разговор или по исполнување одредени услови. Играта има мени за одредот преку кое играчот им издава наредби и опрема на своите потчинети, а може и да ја следи нивната здравствена состојба. Членовите на одредот имаат три стручности: војник, болничар и инженер. * Инженерот може да ги поправа разводните кутии што се среќаваат во играта и напојуваат разни механизми со струја. Некои од нив играчот може да ги поправи и сам. Инженерите обично носат сини одела, а во менито за одредот нивното поле е со сина заднина. * Болничарот ги лекува играчот и другите членови на екипата, но не може да се лекува самиот себе. Поради тоа, играчот мора постојано да внимава на неговото [[Здравје (видеоигри)|здравје]]. Болничарите обично носат бели костуми со црвен крст на грбот, а нивното поле во менито е со црвена заднина. * Војникот нема посебни вештини, но му помага на играчот во престрелките со непријателите. Војниците најчесто носат зелени костуми и понекогаш шлемови, а нивното поле во менито е со зелена заднина. Многу од ликовите имаат свои карактерни црти. Кога одредот е на безбедно, потчинетите можат да покажат „досада“ — почнуваат да зеваат и да разговараат меѓу себе. Чудните шумови, раскинатите тела или големите чудовишта можат да ги преплашат членовите на одредот (степенот на страв се прикажува во менито и преку ознаки над нивните глави). Ако некој потчинет се преплаши премногу, може да почне неконтролирано да пука на сите страни или кон соборците. Кога стравот ќе го достигне највисокото ниво, ликот станува неуправлив: од ужас го фрла оружјето и паѓа на земја, или пак си го одзема животот. За да му ја подигне самодовербата на потчинетиот, играчот може да му даде подобро оружје или да му стави инјекција со [[адреналин]]. Важна улога во односите меѓу играчот и неговиот одред има довербата. Ликот му се покорува на играчот ако скалата за доверба во менито е зелена. Ако е жолта — ликот не слуша наредби, но не е ни непријателски настроен. Кога скалата ќе поцрвени, тој почнува да го напаѓа Блејк. Бесцелното пукање, погодувањето соборци или неучеството во борба негативно влијаат врз довербата. Давањето моќно оружје на потчинетите, одржувањето на нивното здравје и уништувањето на непријателите го зголемуваат нивото на доверба. Ако некој лик одбива наредба, може да се принуди на дејство со закана со оружје, што исто така негативно се одразува врз неговата доверба и врз довербата на другите што се сведоци на тоа. Како и во [[Нешто (филм од 1982)|филмот]], членовите на одредот можат да бидат заразени. Тие му се покоруваат на играчот сѐ додека заразата целосно не завладее со нив, по што се претвораат во чудовишта. За да се потврди дали некој лик е човек, може да се употреби анализатор на крв, но тоа не е секогаш од помош. Повеќето ситуации во кои некој потчинет се претвора во Нешто, се строго однапред програмирани, па дури и проверката на крв направена пред една минута може да покаже негативен резултат. == Приказна == Приказната во играта е непосредно продолжение на [[Нешто (филм од 1982)|филмот]]. Воени сили се испратени кон „Северниот пункт 31“ и кон норвешката поларна станица за да ја испитаат состојбата. Капетанот Блејк, како дел од одредот „Бета“, се истовара на подрачјето на американската база. Одредот открива дека базата е во урнатини. Во лабораторијата наоѓаат раскинато човечко тело и податоци за вирусот што го откриле поларните истражувачи, а во изолаторот — остатоци од вонземјански брод. Командантот на операцијата, полковникот Витли, наредува да се уништат сите преостанати градби со избувливо средство. По извршувањето на оваа задача, одредот „Бета“ го подига [[вртолет]]. Блејк дознава дека одредот „Алфа“, испратен на норвешката станица, западнал во проблеми и бара дозвола од полковникот да замине таму. По острото одбивање, капетанот оди против волјата на Витли и самиот се истовара кај норвешката станица, додека остатокот од одредот се враќа во базата. По пристигнувањето, Блејк го наоѓа инженерот Картер, кој го известува дека биле нападнати од необликувани суштества и дека одредот се распрснал низ разни делови од станицата. Истражувајќи ја комората за замрзнување, наоѓаат уште еден борец, Круз, кој им кажува дека капетанот Пирс се наоѓа на Пунктот „Југ“. Блејк заедно со нив се упатува натаму. Стигнуваат до мала градба каде го наоѓаат Пирс, кој го пречекува капетанот со оган од пламенофрлач и изјавува дека нема да му верува сѐ додека не направи анализа на крвта за да докаже дека не е заразен. Анализата покажува дека Блејк е чист, додека резултатите на Круз и Картер се позитивни, по што тие се претвораат во „Нешто“. По нивното уништување, Пирс се согласува да тргнат заедно. По некое време, Блејк го губи Пирс во снешна виулица. Од една блиска кула некој почнува да фрла гранати кон капетанот. Тоа излегува дека е Пејс — уште еден борец од „Алфа“, кој исто така сфаќа дека се обидува да убие човек, а не чудовиште. Тој раскажува дека местото е преплавено со чудовишта, а во близина се крие и Вилијамс — болничарот. Тргнуваат во потрага по него и го наоѓаат во една од зградите, но тој одбива да оди со нив сѐ додека не уништат три „шетачи“ — големи ѕверови што трчаат низ просториите на станицата. Откако ги уништуваат сите три чудовишта, Вилијамс му се приклучува на одредот. Заедно одат во радиособата, но наоѓаат дека опремата за врска е искршена. Групата се упатува кон медицинскиот центар за да најде резервна радиостаница, но некој веќе ја земал, а самиот центар е нападнат од големи групи чудовишта. Откако го одбиваат нападот и излегуваат надвор, Блејк забележува човек како бега од него. Заедно со двајца војници, Блејк се упатува кон метеоролошката станица за да го пронајде бегалецот што ја земал радиостаницата. Патем Пејс и Вилијамс се претвораат во чудовишта. Капетанот, пребарувајќи ги сите објекти, го наоѓа Пирс, кој се подготвува да си го одземе животот бидејќи ја чувствува заразата во себе. Блејк се обидува да го одврати, но без успех. Гледајќи низ телескопот, капетанот забележува нешто што многу наликува на НЛО (според записите во компјутерот, таму превезувале опрема). Влегувајќи во хангарот, капетанот го открива инженерот Колинс, кој му раскажува дека бркал непознат човек. Заедно со него, Блејк го расчистува хангарот и го поправа системот за електрично напојување. При слегувањето во подрумот на хангарот, Колинс се претвора во Нешто. Во просторијата под хангарот Блејк се соочува со огромно суштество, а по неговото уништување наоѓа капак што води кон подземен простор. Таму открива лабораторија каде доаѓа до неочекувани сознанија: корпорацијата „Gen Inc“, чии операции на Антарктикот ги води полковникот Витли, знае за постоењето на „Нешто“ и се обидува да врши истражувања врз вирусот. Вонземјанскиот облик на живот се покажал премногу тежок за контрола, што довело до смрт на поголемиот дел од кадарот. Во лабораторијата Блејк наоѓа заклучен инженер, а преку надзорните камери го гледа истиот Норвежанец што го бркал, како и д-р Фарадеј, раководителот на истражувањата. Излегувајќи на површината, тие се среќаваат со Витли, придружуван од десетици војници. Од зборовите на полковникот, Блејк дознава дека тој сѐ знаел за вирусот уште пред почетокот на операцијата. Бесен, Блејк се фрла врз Витли, но овој го успива со средства за смирување. Капетанот Блејк е пренесен во лабораторијата, каде преку неколку опити научниците откриваат дека тој поседува прилично силен имунитет на заразата. Во меѓувреме, Витли му ги открива своите планови на Фарадеј: полковникот сака да докаже дека со „Нешто“ може да се управува и е подготвен тој самиот да биде првиот опитен субјект. Фарадеј одбива да му помогне, па Витли го убива. Откако се освестува, Блејк сфаќа дека целата медицинска лабораторија е зафатена од заразата. Собирајќи мала група од преживеаните членови на кадарот, Блејк се обидува да побегне, но во една од просториите се соочува со уште едно огромно суштество. По неговото уништување, наоѓа прекинувач за лифтот и избувливо средство со тајмер. Со мака успева да добега до лифтот пред лабораторијата да одлета во воздух. Искачувајќи се на површината, тој паѓа во магацин каде еден инженер му раскажува за пратка што Витли планира да ја испрати на копното. Џон сфаќа дека пратката е всушност заразата. Наоѓајќи избувливо средство во магацинот, се упатува кон пистата и ги онеспособува авионите, по што ги продолжува трагите по Витли. Конечно, Блејк успева да го стигне полковникот на полигонот за испробување, каде се покажало дека Витли е заразен со уште поотпорен сој на вирусот создаден во лабораториите. Прогонувајќи го, Блејк стигнува до местото каде што паднало НЛО-то — каде што и започнуваат сите настани од филмот. Витли се претвора во огромна хидра. Тогаш пристигнува вртолет и го зема Блејк. Капетанот, застанувајќи зад митралезот на вртолетот, пука во бурињата со гориво и го уништува чудовиштето, ликвидирајќи го жариштето на заразата. По борбата, Блејк го прашува пилотот со каубојски шешир за неговото име, а овој, за првпат свртувајќи го лицето кон камерата, одговара дека е Роланд Џејмс „Ар-Џеј“ Макриди (главниот лик од филмот на Карпентер). == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *{{матична|https://web.archive.org/web/20010124092500/http://www.artworks.co.uk:80/games/thething/thething.htm}} (архивирано) {{IMDb title|0335473}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за Xbox]] [[Категорија:Пукачки игри од трето лице]] [[Категорија:Ужаси за преживување]] [[Категорија:Игри за PlayStation 5]] [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Игри за PlayStation 2]] [[Категорија:Игри за Xbox One]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch]] [[Категорија:Игри за Xbox Series X/S]] raaddnhkhmp8j8x9p4a56hixe7dzuim 5648364 5648362 2026-10-20T19:56:49Z Andrew012p 85224 5648364 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = The Thing | слика = The Thing игра.jpg | алт = | опис = | изработувач = {{ubl|Computer Artworks|[[Nightdive Studios]] <small>(''Remastered'')</small>}} | издавач = {{ubl|Universal Interactive|Nightdive Studios <small>(''Remastered'')</small>}} | режисер = | продуцент = | дизајнер = Ендру Кертис | програмер = | уметник = | сценарист = | композитор = | серијал = | погон = | верзија = | подлоги = {{ubl|[[Windows]]|[[PlayStation 2]]|[[Xbox]]|[[PlayStation 4]]|[[PlayStation 5]]|[[Xbox One]]|[[Xbox Series X/S]]|[[Nintendo Switch]]}} | издадена = '''Windows:'''<br>{{Reg|NA}} 20 август 2002<br>{{Reg|EU}} 20 септември 2002<br>'''Xbox:'''<br>{{Reg|NA}} 3 септември 2002<br>{{Reg|EU}} 20 септември 2002<br>'''PlayStation 2:'''<br>{{Reg|NA}} 10 септември 2002<br>{{Reg|EU}} 20 септември 2002<br>'''Remastered:'''<br>{{Reg|WW}} 5 декември 2024 | жанр = {{ubl|[[пукачка игра од трето лице]]|[[ужас за преживување]]}} | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] | оценки = | носител = [[оптички диск]], дигитална распределба | побарувања = {{collapsible list |title=Минимални |[[Оперативен систем|ОС]]: Windows 98 / Me / 2000 / XP |Процесор: Intel Pentium III @ 400 MHz или еквивалентен |Оперативна меморија: 64 MB |Графичка картичка: 3D-графичка картичка со 8 MB VRAM |Простор на дискот: 600 MB}} | управување = [[тастатура]], [[Сметачко глувче|глувче]], игроуправувач }} '''''The Thing''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Нешто'') — [[видеоигра]] развиена од компанијата [[Computer Artworks]] и објавена од [[Universal Interactive]] во 2002 г. за [[PlayStation 2]], [[Xbox]] и [[Windows]]. Приказната во играта е продолжение на [[Нешто (филм од 1982)|истоимениот филм]] на [[Џон Карпентер]]. На 6 декември 2024 г. излегла и обновена верзија (ремастер) на играта.<ref>{{cite web|url=http://ie.ign.com/articles/2002/08/13/vu-creates-black-label-games|title=VU Creates Black Label Games|date=13 август 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209050727/http://ie.ign.com/articles/2002/08/13/vu-creates-black-label-games|archive-date=9 декември 2019|accessdate=29 октомври 2014|website=[[IGN]]|url-status=live}}</ref> == Играчки процес == === Играч === Играчот управува со капетанот Џон Блејк. За разлика од повеќето игри во овој жанр, способностите на ликот се ограничени: Блејк не може да скока ниту да се качува на предмети. За водење борба, играта нуди два начини: * Вообичаен начин од трето лице. Во овој режим играчот може слободно да се движи, а кога непријателот ќе се појави на доволно блиско растојание, се вклучува автоматско насочување. Играчот треба да го држи противникот на видно поле и да го притисне копчето за пукање. Во овој режим Блејк не е премногу прецизен, но точноста може да се зголеми ако чучне. Бојата на нишанот за автоматско насочување ја прикажува и приближната здравствена состојба на противникот. Играчот може да го прилагоди аголот на видното поле во кој дејствува автоматското насочување. * Начин на нишанење од прво лице. Во овој режим движењето на играчот е ограничено на еден чекор лево или десно. Тука нема автоматско насочување — играчот мора самиот да го насочи нишанот кон непријателот. Во овој начин Блејк пука точно таму каде што е насочен нишанот. Бидејќи дејството во играта се одвива на [[Антарктик|Антарктикот]], ниските температури влијаат врз самиот лик. Подолгиот престој на отворен простор носи ризик Блејк да се смрзне. === Одред === За време на играњето, играчот наидува и на ликови што не се непријателски настроени. Честопати со овие [[Неиграчки лик|неиграчки ликови]] може да се заповедува уште од самиот разговор или по исполнување одредени услови. Играта има мени за одредот преку кое играчот им издава наредби и опрема на своите потчинети, а може и да ја следи нивната здравствена состојба. Членовите на одредот имаат три стручности: војник, болничар и инженер. * Инженерот може да ги поправа разводните кутии што се среќаваат во играта и напојуваат разни механизми со струја. Некои од нив играчот може да ги поправи и сам. Инженерите обично носат сини одела, а во менито за одредот нивното поле е со сина заднина. * Болничарот ги лекува играчот и другите членови на екипата, но не може да се лекува самиот себе. Поради тоа, играчот мора постојано да внимава на неговото [[Здравје (видеоигри)|здравје]]. Болничарите обично носат бели костуми со црвен крст на грбот, а нивното поле во менито е со црвена заднина. * Војникот нема посебни вештини, но му помага на играчот во престрелките со непријателите. Војниците најчесто носат зелени костуми и понекогаш шлемови, а нивното поле во менито е со зелена заднина. Многу од ликовите имаат свои карактерни црти. Кога одредот е на безбедно, потчинетите можат да покажат „досада“ — почнуваат да зеваат и да разговараат меѓу себе. Чудните шумови, раскинатите тела или големите чудовишта можат да ги преплашат членовите на одредот (степенот на страв се прикажува во менито и преку ознаки над нивните глави). Ако некој потчинет се преплаши премногу, може да почне неконтролирано да пука на сите страни или кон соборците. Кога стравот ќе го достигне највисокото ниво, ликот станува неуправлив: од ужас го фрла оружјето и паѓа на земја, или пак си го одзема животот. За да му ја подигне самодовербата на потчинетиот, играчот може да му даде подобро оружје или да му стави инјекција со [[адреналин]]. Важна улога во односите меѓу играчот и неговиот одред има довербата. Ликот му се покорува на играчот ако скалата за доверба во менито е зелена. Ако е жолта — ликот не слуша наредби, но не е ни непријателски настроен. Кога скалата ќе поцрвени, тој почнува да го напаѓа Блејк. Бесцелното пукање, погодувањето соборци или неучеството во борба негативно влијаат врз довербата. Давањето моќно оружје на потчинетите, одржувањето на нивното здравје и уништувањето на непријателите го зголемуваат нивото на доверба. Ако некој лик одбива наредба, може да се принуди на дејство со закана со оружје, што исто така негативно се одразува врз неговата доверба и врз довербата на другите што се сведоци на тоа. Како и во [[Нешто (филм од 1982)|филмот]], членовите на одредот можат да бидат заразени. Тие му се покоруваат на играчот сѐ додека заразата целосно не завладее со нив, по што се претвораат во чудовишта. За да се потврди дали некој лик е човек, може да се употреби анализатор на крв, но тоа не е секогаш од помош. Повеќето ситуации во кои некој потчинет се претвора во Нешто, се строго однапред програмирани, па дури и проверката на крв направена пред една минута може да покаже негативен резултат. == Приказна == Приказната во играта е непосредно продолжение на [[Нешто (филм од 1982)|филмот]]. Воени сили се испратени кон „Северниот пункт 31“ и кон норвешката поларна станица за да ја испитаат состојбата. Капетанот Блејк, како дел од одредот „Бета“, се истовара на подрачјето на американската база. Одредот открива дека базата е во урнатини. Во лабораторијата наоѓаат раскинато човечко тело и податоци за вирусот што го откриле поларните истражувачи, а во изолаторот — остатоци од вонземјански брод. Командантот на операцијата, полковникот Витли, наредува да се уништат сите преостанати градби со избувливо средство. По извршувањето на оваа задача, одредот „Бета“ го подига [[вртолет]]. Блејк дознава дека одредот „Алфа“, испратен на норвешката станица, западнал во проблеми и бара дозвола од полковникот да замине таму. По острото одбивање, капетанот оди против волјата на Витли и самиот се истовара кај норвешката станица, додека остатокот од одредот се враќа во базата. По пристигнувањето, Блејк го наоѓа инженерот Картер, кој го известува дека биле нападнати од необликувани суштества и дека одредот се распрснал низ разни делови од станицата. Истражувајќи ја комората за замрзнување, наоѓаат уште еден борец, Круз, кој им кажува дека капетанот Пирс се наоѓа на Пунктот „Југ“. Блејк заедно со нив се упатува натаму. Стигнуваат до мала градба каде го наоѓаат Пирс, кој го пречекува капетанот со оган од пламенофрлач и изјавува дека нема да му верува сѐ додека не направи анализа на крвта за да докаже дека не е заразен. Анализата покажува дека Блејк е чист, додека резултатите на Круз и Картер се позитивни, по што тие се претвораат во „Нешто“. По нивното уништување, Пирс се согласува да тргнат заедно. По некое време, Блејк го губи Пирс во снешна виулица. Од една блиска кула некој почнува да фрла гранати кон капетанот. Тоа излегува дека е Пејс — уште еден борец од „Алфа“, кој исто така сфаќа дека се обидува да убие човек, а не чудовиште. Тој раскажува дека местото е преплавено со чудовишта, а во близина се крие и Вилијамс — болничарот. Тргнуваат во потрага по него и го наоѓаат во една од зградите, но тој одбива да оди со нив сѐ додека не уништат три „шетачи“ — големи ѕверови што трчаат низ просториите на станицата. Откако ги уништуваат сите три чудовишта, Вилијамс му се приклучува на одредот. Заедно одат во радиособата, но наоѓаат дека опремата за врска е искршена. Групата се упатува кон медицинскиот центар за да најде резервна радиостаница, но некој веќе ја земал, а самиот центар е нападнат од големи групи чудовишта. Откако го одбиваат нападот и излегуваат надвор, Блејк забележува човек како бега од него. Заедно со двајца војници, Блејк се упатува кон метеоролошката станица за да го пронајде бегалецот што ја земал радиостаницата. Патем Пејс и Вилијамс се претвораат во чудовишта. Капетанот, пребарувајќи ги сите објекти, го наоѓа Пирс, кој се подготвува да си го одземе животот бидејќи ја чувствува заразата во себе. Блејк се обидува да го одврати, но без успех. Гледајќи низ телескопот, капетанот забележува нешто што многу наликува на НЛО (според записите во компјутерот, таму превезувале опрема). Влегувајќи во хангарот, капетанот го открива инженерот Колинс, кој му раскажува дека бркал непознат човек. Заедно со него, Блејк го расчистува хангарот и го поправа системот за електрично напојување. При слегувањето во подрумот на хангарот, Колинс се претвора во Нешто. Во просторијата под хангарот Блејк се соочува со огромно суштество, а по неговото уништување наоѓа капак што води кон подземен простор. Таму открива лабораторија каде доаѓа до неочекувани сознанија: корпорацијата „Gen Inc“, чии операции на Антарктикот ги води полковникот Витли, знае за постоењето на „Нешто“ и се обидува да врши истражувања врз вирусот. Вонземјанскиот облик на живот се покажал премногу тежок за контрола, што довело до смрт на поголемиот дел од кадарот. Во лабораторијата Блејк наоѓа заклучен инженер, а преку надзорните камери го гледа истиот Норвежанец што го бркал, како и д-р Фарадеј, раководителот на истражувањата. Излегувајќи на површината, тие се среќаваат со Витли, придружуван од десетици војници. Од зборовите на полковникот, Блејк дознава дека тој сѐ знаел за вирусот уште пред почетокот на операцијата. Бесен, Блејк се фрла врз Витли, но овој го успива со средства за смирување. Капетанот Блејк е пренесен во лабораторијата, каде преку неколку опити научниците откриваат дека тој поседува прилично силен имунитет на заразата. Во меѓувреме, Витли му ги открива своите планови на Фарадеј: полковникот сака да докаже дека со „Нешто“ може да се управува и е подготвен тој самиот да биде првиот опитен субјект. Фарадеј одбива да му помогне, па Витли го убива. Откако се освестува, Блејк сфаќа дека целата медицинска лабораторија е зафатена од заразата. Собирајќи мала група од преживеаните членови на кадарот, Блејк се обидува да побегне, но во една од просториите се соочува со уште едно огромно суштество. По неговото уништување, наоѓа прекинувач за лифтот и избувливо средство со тајмер. Со мака успева да добега до лифтот пред лабораторијата да одлета во воздух. Искачувајќи се на површината, тој паѓа во магацин каде еден инженер му раскажува за пратка што Витли планира да ја испрати на копното. Џон сфаќа дека пратката е всушност заразата. Наоѓајќи избувливо средство во магацинот, се упатува кон пистата и ги онеспособува авионите, по што ги продолжува трагите по Витли. Конечно, Блејк успева да го стигне полковникот на полигонот за испробување, каде се покажало дека Витли е заразен со уште поотпорен сој на вирусот создаден во лабораториите. Прогонувајќи го, Блејк стигнува до местото каде што паднало НЛО-то — каде што и започнуваат сите настани од филмот. Витли се претвора во огромна хидра. Тогаш пристигнува вртолет и го зема Блејк. Капетанот, застанувајќи зад митралезот на вртолетот, пука во бурињата со гориво и го уништува чудовиштето, ликвидирајќи го жариштето на заразата. По борбата, Блејк го прашува пилотот со каубојски шешир за неговото име, а овој, за првпат свртувајќи го лицето кон камерата, одговара дека е Роланд Џејмс „Ар-Џеј“ Макриди (главниот лик од филмот на Карпентер). == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *{{матична|https://web.archive.org/web/20010124092500/http://www.artworks.co.uk:80/games/thething/thething.htm}} (архивирано) {{IMDb title|0335473}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за Xbox]] [[Категорија:Пукачки игри од трето лице]] [[Категорија:Ужаси за преживување]] [[Категорија:Игри за PlayStation 5]] [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Игри за PlayStation 2]] [[Категорија:Игри за Xbox One]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch]] [[Категорија:Игри за Xbox Series X/S]] cv523json1heh3lwi7faj4ohg34xqfe Разговор:The Thing (игра) 1 1406247 5648361 2026-10-20T19:54:06Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5648361 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Податотека:The Thing игра.jpg 6 1406248 5648363 2026-10-20T19:56:32Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = омот на игра |Извор = CD-ROM |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = The Thing (игра) |Намена = прикажување во статија |Заменливост = нема }} 5648363 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = омот на игра |Извор = CD-ROM |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = The Thing (игра) |Намена = прикажување во статија |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Неслободна екранска снимка од игра}} a9z2fn6765rratcd6uovkedchdn4lsb Скрипториум 0 1406249 5648371 2026-10-20T21:13:58Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: [[Податотека:Scriptorius.jpg|треќа|200px|Еден од последните [[Староверци|староверски]] скрипториуми на територијата на [[Сојуз на Советските Социјалистички Републики|СССР]], ќелијата на отецот [[Палладий (Чунарев)|Паладиј]] во горниот тек на Енисеј, 1967 г. Фотогр... 5648371 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Scriptorius.jpg|треќа|200px|Еден од последните [[Староверци|староверски]] скрипториуми на територијата на [[Сојуз на Советските Социјалистички Републики|СССР]], ќелијата на отецот [[Палладий (Чунарев)|Паладиј]] во горниот тек на Енисеј, 1967 г. Фотографија на [[Покровский, Николай Николаевич (историк)|Н. Н. Покровски]]]] '''Скрипториум''' ({{langx|la|scriptorium}} од ''scriptor'' — „препишувач, писар“) — работилница за препишување [[Ракопис|ракописи]]. И покрај средновековното латинско потекло, поимот се користи за сите работилници за изработка на рачно напишани книги во сите историски цивилизации, вклучително и источните.<ref>{{книга|заглавие=Буддизм, государство и общество в странах Центральной и Восточной Азии в средние века: сборник статей|место=М.|издательство=Наука, ГРВЛ|год=1982|страницы=87|страниц=315}}</ref>{{sfn|Lowe|2017|p=157}}<ref>{{книга|автор=Терентьев-Катанский А. П.|заглавие=С Востока на Запад: из истории книги и книгопечатания в странах Центральной Азии VIII-XIII веков|место=М.|издательство=Наука, Гл. ред. вост. лит|год=1990|isbn=5-02-016982-X|страницы=118—119|страниц=231}}</ref><ref>{{книга|автор=Gabor Agoston, Bruce Alan Masters|заглавие=Encyclopedia of the Ottoman Empire|ссылка=https://books.google.ru/books?id=QjzYdCxumFcC&pg=PA266&dq=scriptorium+ottoman+empire&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwia6qv_lIqCAxXgLRAIHW2ND90Q6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=scriptorium%20ottoman%20empire&f=false|место=N. Y.|издательство=Fact on File|год=2009|isbn=978-0-8160-6259-1|pages=266|archive-date=2023-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110010934/https://books.google.ru/books?id=QjzYdCxumFcC&pg=PA266&dq=scriptorium+ottoman+empire&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwia6qv_lIqCAxXgLRAIHW2ND90Q6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=scriptorium%20ottoman%20empire&f=false}}</ref><ref>{{книга|автор=John Freely|заглавие=Light from the East: How the Science of Medieval Islam helped to shape the Western World|ссылка=https://books.google.ru/books?id=Ap-LDwAAQBAJ&pg=PT8&dq=scriptorium+ottoman+empire&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwia6qv_lIqCAxXgLRAIHW2ND90Q6AF6BAgNEAI#v=onepage&q=scriptorium%20ottoman%20empire&f=false|место=N. Y.|издательство=I. B. Tauris & Co. Ltd.|год=2011|isbn=978-1-84885-452-9|archive-date=2023-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110005432/https://books.google.ru/books?id=Ap-LDwAAQBAJ&pg=PT8&dq=scriptorium+ottoman+empire&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwia6qv_lIqCAxXgLRAIHW2ND90Q6AF6BAgNEAI#v=onepage&q=scriptorium%20ottoman%20empire&f=false}}</ref> Првите скрипториуми се појавиле во [[Стар Египет|Стариот Египет]] и биле тесно поврзани со староегипетската религија и медицината. Писарите препишувале, преведувале и прекомпилирале текстови поврзани со управувањето, верскиот култ, магијата и лекувањето болести. Египетските скрипториуми исчезнале во VI век. Будистичката култура создала развиена култура на скрипториуми во Источна Азија. Главна дејност на овие скрипториуми било препишувањето сутри. Препишувачите од овој регион посветувале посебно внимание на ритуалната чистота неопходна за работата. Европските скрипториуми најчесто се наоѓале во манастирите, кои располагале со сѐ што било потребно за изработка на книги и манускрипти; таму се произведувале сите потребни материјали, вклучувајќи ги [[пергамент|пергаментот]] и [[мастило|мастилото]].{{sfn|Kauffmann|2003}} Покрај верската книжевност, таму се извршувале и комерцијални нарачки. Во XIII век, скрипториумите биле потиснати од градските препишувачи, а подоцна и од печатниците. Муслиманските скрипториуми препишувале курани, ракописи и трактати. Тие работеле во склоп на [[Текија (градба)|текиите]] и [[опсерваторија|опсерваториите]], како и при владетелските дворови. == Книгите и препишувањето во монашкиот живот == Пишувањето ракописи било макотрпен процес во лошо осветлена средина што можела да му наштети на здравјето. Еден игумен во X век се пожалил:{{почеток на цитат}}Пробајте сами да го правите тоа и ќе сфатите колку е тешка задачата на писарот. Ви ги ослабува очите, ве боли грбот, а градите и стомакот ти се згрчуваат. Тоа е страшно искушение за целото тело.<ref>Цитирано во: Greer, Germaine. ''The Obstacle Race: The Fortunes of Women Painters and Their Work''. Tauris Parke, 2001. p. 155.</ref> {{оригинален текст|en|Only try to do it yourself and you will learn how arduous is the writer's task. It dims your eyes, makes your back ache, and knits your chest and belly together. It is a terrible ordeal for the whole body}} {{крај на цитат}}Раководителот на манастирскиот скрипториум бил ''армариј'' („снабдувач“), кој ги снабдувал препишувачите со материјали и го надгледувал процесот на препишување. Меѓутоа, армаријот имал и други должности. На почетокот од велигденските пости, тој бил одговорен сите монаси да добијат книги за читање, но имал и овластување да спречи пристап до одредена книга.<ref name="accessed 2 May 2007" /> До X век, армаријот имал и конкретни богослужбени должности, вклучително пеење на осмиот респонзориум, држење на светилката додека игуменот читал и одобрување на целиот материјал што требало да се чита на глас во црквата, на собранијата и во [[трпезарија|трпезаријата]].<ref>Fassler, Margot E., "The Office of the Cantor in Early Western Monastic Rules and Customaries," in ''Early Music History'', 5 (1985), pp. 35, 40, 42.</ref> Додека престојувал во Вивариум околу 540–548 г., Касиодор напишал коментар за Псалмите насловен како ''Expositio Psalmorum'' („Толкување на Псалмите“) како вовед во Псалмите за оние што сакале да стапат во монашката заедница. Ова дело имало широк одѕив и надвор од манастирот на Касиодор како предмет за монашко проучување и размислување. Игуменот Јоханес Тритемиј од Шпонхајм во 1492 г. му напишал писмо со наслов ''De Laude Scriptorum'' („Во чест на препишувачите“) на Герлах, игуменот од Дојц, за да им ги опише на монасите заслугите од препишувањето текстови. Тритемиј тврдел дека препишувањето текстови е од клучно значење за манастирското образование, изнесувајќи став дека препишувањето му овозможува на монахот подлабоко да размислува и да дојде до поцелосно разбирање на текстот. Тој потоа продолжува да ги фали препишувачите велејќи: „Посветениот препишувач, предметот на нашата расправа, никогаш нема да престане да Го слави Бога, да им прави задоволство на ангелите, да ги зајакнува праведните, да ги преобраќа грешниците, да ги фали скромните, да ги потврдува добрите, да ги збунува гордите и да ги прекорува тврдоглавите“.<ref name="Johannes Trithemius 1974 p.35">Johannes Trithemius, ''In Praise of Scribes (de Laude Scriptorum)'', Klaus Arnold, ed. (Lawrence, Kansas: Colorado Press, 1974), p. 35.</ref> Меѓу причините што ги наведува за продолжување на рачното препишување манускрипти се историскиот пример на древните препишувачи и премоќта на препишувањето над секоја друга физичка работа. Овој опис на монашкото пишување е особено значаен бидејќи е напишан откако првите печатници влегле во широка употреба. Тритемиј се осврнува на новата технологија напишувајќи: „Печатената книга е направена од хартија и, исто како хартијата, брзо ќе исчезне. Но препишувачот што работи со пергамент си обезбедува траен спомен за себе и за својот текст“.<ref name="Johannes Trithemius 1974 p.35"/> Тритемиј исто така верувал дека постојат дела што не се печатат, но се вредни за да бидат препишани.<ref>Johannes Trithemius, ''In Praise of Scribes (de Laude Scriptorum)'', Klaus Arnold, ed. (Lawrence, Kansas: Colorado Press, 1974), p. 65.</ref> [[Податотека:Manuscript-Alexander-Highsmith.jpeg|мини|[[Џон Вајт Александар]], фреска „Ракописна книга“ (1896), Зграда „Томас Џеферсон“ на Библиотеката на Конгресот, Вашингтон]] Во својата споредба меѓу современото и средновековното научна работа, Џејмс Џ. О'Донел го опишува монашкото проучување на следниов начин: <blockquote> „''Секој Псалм мораше да се рецитира барем еднаш неделно во текот на целиот период на проучување. Од друга страна, секој Псалм што се проучуваше одделно мораше да се чита полека и молитвено, а потоа да се помине со текстот во едната рака (или најдобро научен напамет) и коментарот во другата; процесот на проучување требаше да продолжи сѐ додека речиси сѐ од коментарот не биде усвоено од ученикот и мемориски поврзано со поединечните стихови од Светото писмо, така што кога стиховите повторно ќе се рецитираат, целата низа на Касиодеровата ерудиција да избие во поддршка на содржината на светиот текст''“.<ref>{{cite web |first=James O. |last=O'Donnell |title=Cassiodorus |publisher=University of California Press |year=1979 |url=http://faculty.georgetown.edu/jod/texts/cassbook/chap5.html |access-date=13 November 2014}}</ref> </blockquote> На овој начин, средновековните монаси интимно ги запознавале и ги преживувале текстовите што ги препишувале. Чинот на препишување станал чин на [[медитација]] и молитва, а не просто пресликување букви. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Scriptorium}} * [http://www.stgallplan.org/en/index_plan.html The St. Gall Monastery Plan, "a two-dimensional meditation on the ideal early medieval monastic community"] * [http://www.newyorkcarver.com/scriptoria3.htm#Scriptorium New York Carver: Scriptorium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507211434/http://www.newyorkcarver.com/scriptoria3.htm#Scriptorium |date=2021-05-07 }} * [http://www.osb.org/gen/robling/01script.html Frère Landelin Robling "The Order of Saint Benedict : Monastic Scriptoria" (osb.org)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140111033103/http://www.osb.org/gen/robling/01script.html |date=2014-01-11 }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Ракописи]] [[Категорија:Историја на книгата]] [[Категорија:Средновековна книжевност]] [[Категорија:Манастири]] hurehf0xs888j1fd71z4bji8lb90jwc 5648375 5648371 2026-10-20T21:17:02Z Andrew012p 85224 5648375 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Scriptorius.jpg|алт=|десно|307x307пкс]] '''Скрипториум''' ({{langx|la|scriptorium}} од ''scriptor'' — „препишувач, писар“) — работилница за препишување [[Ракопис|ракописи]]. И покрај средновековното латинско потекло, поимот се користи за сите работилници за изработка на рачно напишани книги во сите историски цивилизации, вклучително и источните.<ref>{{книга|заглавие=Буддизм, государство и общество в странах Центральной и Восточной Азии в средние века: сборник статей|место=М.|издательство=Наука, ГРВЛ|год=1982|страницы=87|страниц=315}}</ref>{{sfn|Lowe|2017|p=157}}<ref>{{книга|автор=Терентьев-Катанский А. П.|заглавие=С Востока на Запад: из истории книги и книгопечатания в странах Центральной Азии VIII-XIII веков|место=М.|издательство=Наука, Гл. ред. вост. лит|год=1990|isbn=5-02-016982-X|страницы=118—119|страниц=231}}</ref><ref>{{книга|автор=Gabor Agoston, Bruce Alan Masters|заглавие=Encyclopedia of the Ottoman Empire|ссылка=https://books.google.ru/books?id=QjzYdCxumFcC&pg=PA266&dq=scriptorium+ottoman+empire&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwia6qv_lIqCAxXgLRAIHW2ND90Q6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=scriptorium%20ottoman%20empire&f=false|место=N. Y.|издательство=Fact on File|год=2009|isbn=978-0-8160-6259-1|pages=266|archive-date=2023-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110010934/https://books.google.ru/books?id=QjzYdCxumFcC&pg=PA266&dq=scriptorium+ottoman+empire&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwia6qv_lIqCAxXgLRAIHW2ND90Q6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=scriptorium%20ottoman%20empire&f=false}}</ref><ref>{{книга|автор=John Freely|заглавие=Light from the East: How the Science of Medieval Islam helped to shape the Western World|ссылка=https://books.google.ru/books?id=Ap-LDwAAQBAJ&pg=PT8&dq=scriptorium+ottoman+empire&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwia6qv_lIqCAxXgLRAIHW2ND90Q6AF6BAgNEAI#v=onepage&q=scriptorium%20ottoman%20empire&f=false|место=N. Y.|издательство=I. B. Tauris & Co. Ltd.|год=2011|isbn=978-1-84885-452-9|archive-date=2023-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110005432/https://books.google.ru/books?id=Ap-LDwAAQBAJ&pg=PT8&dq=scriptorium+ottoman+empire&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwia6qv_lIqCAxXgLRAIHW2ND90Q6AF6BAgNEAI#v=onepage&q=scriptorium%20ottoman%20empire&f=false}}</ref> Првите скрипториуми се појавиле во [[Стар Египет|Стариот Египет]] и биле тесно поврзани со староегипетската религија и медицината. Писарите препишувале, преведувале и прекомпилирале текстови поврзани со управувањето, верскиот култ, магијата и лекувањето болести. Египетските скрипториуми исчезнале во VI век. Будистичката култура создала развиена култура на скрипториуми во Источна Азија. Главна дејност на овие скрипториуми било препишувањето сутри. Препишувачите од овој регион посветувале посебно внимание на ритуалната чистота неопходна за работата. Европските скрипториуми најчесто се наоѓале во манастирите, кои располагале со сѐ што било потребно за изработка на книги и манускрипти; таму се произведувале сите потребни материјали, вклучувајќи ги [[пергамент|пергаментот]] и [[мастило|мастилото]].{{sfn|Kauffmann|2003}} Покрај верската книжевност, таму се извршувале и комерцијални нарачки. Во XIII век, скрипториумите биле потиснати од градските препишувачи, а подоцна и од печатниците. Муслиманските скрипториуми препишувале курани, ракописи и трактати. Тие работеле во склоп на [[Текија (градба)|текиите]] и [[опсерваторија|опсерваториите]], како и при владетелските дворови. == Книгите и препишувањето во монашкиот живот == Пишувањето ракописи било макотрпен процес во лошо осветлена средина што можела да му наштети на здравјето. Еден игумен во X век се пожалил:{{почеток на цитат}}Пробајте сами да го правите тоа и ќе сфатите колку е тешка задачата на писарот. Ви ги ослабува очите, ве боли грбот, а градите и стомакот ти се згрчуваат. Тоа е страшно искушение за целото тело.<ref>Цитирано во: Greer, Germaine. ''The Obstacle Race: The Fortunes of Women Painters and Their Work''. Tauris Parke, 2001. p. 155.</ref> {{оригинален текст|en|Only try to do it yourself and you will learn how arduous is the writer's task. It dims your eyes, makes your back ache, and knits your chest and belly together. It is a terrible ordeal for the whole body}} {{крај на цитат}}Раководителот на манастирскиот скрипториум бил ''армариј'' („снабдувач“), кој ги снабдувал препишувачите со материјали и го надгледувал процесот на препишување. Меѓутоа, армаријот имал и други должности. На почетокот од велигденските пости, тој бил одговорен сите монаси да добијат книги за читање, но имал и овластување да спречи пристап до одредена книга.<ref name="accessed 2 May 2007" /> До X век, армаријот имал и конкретни богослужбени должности, вклучително пеење на осмиот респонзориум, држење на светилката додека игуменот читал и одобрување на целиот материјал што требало да се чита на глас во црквата, на собранијата и во [[трпезарија|трпезаријата]].<ref>Fassler, Margot E., "The Office of the Cantor in Early Western Monastic Rules and Customaries," in ''Early Music History'', 5 (1985), pp. 35, 40, 42.</ref> Додека престојувал во Вивариум околу 540–548 г., Касиодор напишал коментар за Псалмите насловен како ''Expositio Psalmorum'' („Толкување на Псалмите“) како вовед во Псалмите за оние што сакале да стапат во монашката заедница. Ова дело имало широк одѕив и надвор од манастирот на Касиодор како предмет за монашко проучување и размислување. Игуменот Јоханес Тритемиј од Шпонхајм во 1492 г. му напишал писмо со наслов ''De Laude Scriptorum'' („Во чест на препишувачите“) на Герлах, игуменот од Дојц, за да им ги опише на монасите заслугите од препишувањето текстови. Тритемиј тврдел дека препишувањето текстови е од клучно значење за манастирското образование, изнесувајќи став дека препишувањето му овозможува на монахот подлабоко да размислува и да дојде до поцелосно разбирање на текстот. Тој потоа продолжува да ги фали препишувачите велејќи: „Посветениот препишувач, предметот на нашата расправа, никогаш нема да престане да Го слави Бога, да им прави задоволство на ангелите, да ги зајакнува праведните, да ги преобраќа грешниците, да ги фали скромните, да ги потврдува добрите, да ги збунува гордите и да ги прекорува тврдоглавите“.<ref name="Johannes Trithemius 1974 p.35">Johannes Trithemius, ''In Praise of Scribes (de Laude Scriptorum)'', Klaus Arnold, ed. (Lawrence, Kansas: Colorado Press, 1974), p. 35.</ref> Меѓу причините што ги наведува за продолжување на рачното препишување манускрипти се историскиот пример на древните препишувачи и премоќта на препишувањето над секоја друга физичка работа. Овој опис на монашкото пишување е особено значаен бидејќи е напишан откако првите печатници влегле во широка употреба. Тритемиј се осврнува на новата технологија напишувајќи: „Печатената книга е направена од хартија и, исто како хартијата, брзо ќе исчезне. Но препишувачот што работи со пергамент си обезбедува траен спомен за себе и за својот текст“.<ref name="Johannes Trithemius 1974 p.35"/> Тритемиј исто така верувал дека постојат дела што не се печатат, но се вредни за да бидат препишани.<ref>Johannes Trithemius, ''In Praise of Scribes (de Laude Scriptorum)'', Klaus Arnold, ed. (Lawrence, Kansas: Colorado Press, 1974), p. 65.</ref> [[Податотека:Manuscript-Alexander-Highsmith.jpeg|мини|[[Џон Вајт Александар]], фреска „Ракописна книга“ (1896), Зграда „Томас Џеферсон“ на Библиотеката на Конгресот, Вашингтон]] Во својата споредба меѓу современото и средновековното научна работа, Џејмс Џ. О'Донел го опишува монашкото проучување на следниов начин: <blockquote> „''Секој Псалм мораше да се рецитира барем еднаш неделно во текот на целиот период на проучување. Од друга страна, секој Псалм што се проучуваше одделно мораше да се чита полека и молитвено, а потоа да се помине со текстот во едната рака (или најдобро научен напамет) и коментарот во другата; процесот на проучување требаше да продолжи сѐ додека речиси сѐ од коментарот не биде усвоено од ученикот и мемориски поврзано со поединечните стихови од Светото писмо, така што кога стиховите повторно ќе се рецитираат, целата низа на Касиодеровата ерудиција да избие во поддршка на содржината на светиот текст''“.<ref>{{cite web |first=James O. |last=O'Donnell |title=Cassiodorus |publisher=University of California Press |year=1979 |url=http://faculty.georgetown.edu/jod/texts/cassbook/chap5.html |access-date=13 November 2014}}</ref> </blockquote> На овој начин, средновековните монаси интимно ги запознавале и ги преживувале текстовите што ги препишувале. Чинот на препишување станал чин на [[медитација]] и молитва, а не просто пресликување букви. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Scriptorium}} * [http://www.stgallplan.org/en/index_plan.html The St. Gall Monastery Plan, "a two-dimensional meditation on the ideal early medieval monastic community"] * [http://www.newyorkcarver.com/scriptoria3.htm#Scriptorium New York Carver: Scriptorium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507211434/http://www.newyorkcarver.com/scriptoria3.htm#Scriptorium |date=2021-05-07 }} * [http://www.osb.org/gen/robling/01script.html Frère Landelin Robling "The Order of Saint Benedict : Monastic Scriptoria" (osb.org)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140111033103/http://www.osb.org/gen/robling/01script.html |date=2014-01-11 }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Ракописи]] [[Категорија:Историја на книгата]] [[Категорија:Средновековна книжевност]] [[Категорија:Манастири]] q53dupuziy2f7kwckbjrvnqj9xocbyz 5648376 5648375 2026-10-20T21:18:42Z Andrew012p 85224 5648376 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Scriptorius.jpg|мини|десно|307x307пкс|Еден од последните [[Староверци|староверски]] скрипториуми на територијата на [[Сојуз на Советските Социјалистички Републики|СССР]], ќелијата на отецот Паладиј во горниот тек на Енисеј, 1967 г. Фотографија на Н. Н. Покровски]] '''Скрипториум''' ({{langx|la|scriptorium}} од ''scriptor'' — „препишувач, писар“) — работилница за препишување [[Ракопис|ракописи]]. И покрај средновековното латинско потекло, поимот се користи за сите работилници за изработка на рачно напишани книги во сите историски цивилизации, вклучително и источните.<ref>{{книга|заглавие=Буддизм, государство и общество в странах Центральной и Восточной Азии в средние века: сборник статей|место=М.|издательство=Наука, ГРВЛ|год=1982|страницы=87|страниц=315}}</ref>{{sfn|Lowe|2017|p=157}}<ref>{{книга|автор=Терентьев-Катанский А. П.|заглавие=С Востока на Запад: из истории книги и книгопечатания в странах Центральной Азии VIII-XIII веков|место=М.|издательство=Наука, Гл. ред. вост. лит|год=1990|isbn=5-02-016982-X|страницы=118—119|страниц=231}}</ref><ref>{{книга|автор=Gabor Agoston, Bruce Alan Masters|заглавие=Encyclopedia of the Ottoman Empire|ссылка=https://books.google.ru/books?id=QjzYdCxumFcC&pg=PA266&dq=scriptorium+ottoman+empire&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwia6qv_lIqCAxXgLRAIHW2ND90Q6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=scriptorium%20ottoman%20empire&f=false|место=N. Y.|издательство=Fact on File|год=2009|isbn=978-0-8160-6259-1|pages=266|archive-date=2023-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110010934/https://books.google.ru/books?id=QjzYdCxumFcC&pg=PA266&dq=scriptorium+ottoman+empire&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwia6qv_lIqCAxXgLRAIHW2ND90Q6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=scriptorium%20ottoman%20empire&f=false}}</ref><ref>{{книга|автор=John Freely|заглавие=Light from the East: How the Science of Medieval Islam helped to shape the Western World|ссылка=https://books.google.ru/books?id=Ap-LDwAAQBAJ&pg=PT8&dq=scriptorium+ottoman+empire&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwia6qv_lIqCAxXgLRAIHW2ND90Q6AF6BAgNEAI#v=onepage&q=scriptorium%20ottoman%20empire&f=false|место=N. Y.|издательство=I. B. Tauris & Co. Ltd.|год=2011|isbn=978-1-84885-452-9|archive-date=2023-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110005432/https://books.google.ru/books?id=Ap-LDwAAQBAJ&pg=PT8&dq=scriptorium+ottoman+empire&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwia6qv_lIqCAxXgLRAIHW2ND90Q6AF6BAgNEAI#v=onepage&q=scriptorium%20ottoman%20empire&f=false}}</ref> Првите скрипториуми се појавиле во [[Стар Египет|Стариот Египет]] и биле тесно поврзани со староегипетската религија и медицината. Писарите препишувале, преведувале и прекомпилирале текстови поврзани со управувањето, верскиот култ, магијата и лекувањето болести. Египетските скрипториуми исчезнале во VI век. Будистичката култура создала развиена култура на скрипториуми во Источна Азија. Главна дејност на овие скрипториуми било препишувањето сутри. Препишувачите од овој регион посветувале посебно внимание на ритуалната чистота неопходна за работата. Европските скрипториуми најчесто се наоѓале во манастирите, кои располагале со сѐ што било потребно за изработка на книги и манускрипти; таму се произведувале сите потребни материјали, вклучувајќи ги [[пергамент|пергаментот]] и [[мастило|мастилото]].{{sfn|Kauffmann|2003}} Покрај верската книжевност, таму се извршувале и комерцијални нарачки. Во XIII век, скрипториумите биле потиснати од градските препишувачи, а подоцна и од печатниците. Муслиманските скрипториуми препишувале курани, ракописи и трактати. Тие работеле во склоп на [[Текија (градба)|текиите]] и [[опсерваторија|опсерваториите]], како и при владетелските дворови. == Книгите и препишувањето во монашкиот живот == Пишувањето ракописи било макотрпен процес во лошо осветлена средина што можела да му наштети на здравјето. Еден игумен во X век се пожалил:{{почеток на цитат}}Пробајте сами да го правите тоа и ќе сфатите колку е тешка задачата на писарот. Ви ги ослабува очите, ве боли грбот, а градите и стомакот ти се згрчуваат. Тоа е страшно искушение за целото тело.<ref>Цитирано во: Greer, Germaine. ''The Obstacle Race: The Fortunes of Women Painters and Their Work''. Tauris Parke, 2001. p. 155.</ref> {{оригинален текст|en|Only try to do it yourself and you will learn how arduous is the writer's task. It dims your eyes, makes your back ache, and knits your chest and belly together. It is a terrible ordeal for the whole body}} {{крај на цитат}}Раководителот на манастирскиот скрипториум бил ''армариј'' („снабдувач“), кој ги снабдувал препишувачите со материјали и го надгледувал процесот на препишување. Меѓутоа, армаријот имал и други должности. На почетокот од велигденските пости, тој бил одговорен сите монаси да добијат книги за читање, но имал и овластување да спречи пристап до одредена книга.<ref name="accessed 2 May 2007" /> До X век, армаријот имал и конкретни богослужбени должности, вклучително пеење на осмиот респонзориум, држење на светилката додека игуменот читал и одобрување на целиот материјал што требало да се чита на глас во црквата, на собранијата и во [[трпезарија|трпезаријата]].<ref>Fassler, Margot E., "The Office of the Cantor in Early Western Monastic Rules and Customaries," in ''Early Music History'', 5 (1985), pp. 35, 40, 42.</ref> Додека престојувал во Вивариум околу 540–548 г., Касиодор напишал коментар за Псалмите насловен како ''Expositio Psalmorum'' („Толкување на Псалмите“) како вовед во Псалмите за оние што сакале да стапат во монашката заедница. Ова дело имало широк одѕив и надвор од манастирот на Касиодор како предмет за монашко проучување и размислување. Игуменот Јоханес Тритемиј од Шпонхајм во 1492 г. му напишал писмо со наслов ''De Laude Scriptorum'' („Во чест на препишувачите“) на Герлах, игуменот од Дојц, за да им ги опише на монасите заслугите од препишувањето текстови. Тритемиј тврдел дека препишувањето текстови е од клучно значење за манастирското образование, изнесувајќи став дека препишувањето му овозможува на монахот подлабоко да размислува и да дојде до поцелосно разбирање на текстот. Тој потоа продолжува да ги фали препишувачите велејќи: „Посветениот препишувач, предметот на нашата расправа, никогаш нема да престане да Го слави Бога, да им прави задоволство на ангелите, да ги зајакнува праведните, да ги преобраќа грешниците, да ги фали скромните, да ги потврдува добрите, да ги збунува гордите и да ги прекорува тврдоглавите“.<ref name="Johannes Trithemius 1974 p.35">Johannes Trithemius, ''In Praise of Scribes (de Laude Scriptorum)'', Klaus Arnold, ed. (Lawrence, Kansas: Colorado Press, 1974), p. 35.</ref> Меѓу причините што ги наведува за продолжување на рачното препишување манускрипти се историскиот пример на древните препишувачи и премоќта на препишувањето над секоја друга физичка работа. Овој опис на монашкото пишување е особено значаен бидејќи е напишан откако првите печатници влегле во широка употреба. Тритемиј се осврнува на новата технологија напишувајќи: „Печатената книга е направена од хартија и, исто како хартијата, брзо ќе исчезне. Но препишувачот што работи со пергамент си обезбедува траен спомен за себе и за својот текст“.<ref name="Johannes Trithemius 1974 p.35"/> Тритемиј исто така верувал дека постојат дела што не се печатат, но се вредни за да бидат препишани.<ref>Johannes Trithemius, ''In Praise of Scribes (de Laude Scriptorum)'', Klaus Arnold, ed. (Lawrence, Kansas: Colorado Press, 1974), p. 65.</ref> [[Податотека:Manuscript-Alexander-Highsmith.jpeg|мини|[[Џон Вајт Александар]], фреска „Ракописна книга“ (1896), Зграда „Томас Џеферсон“ на Библиотеката на Конгресот, Вашингтон]] Во својата споредба меѓу современото и средновековното научна работа, Џејмс Џ. О'Донел го опишува монашкото проучување на следниов начин: <blockquote> „''Секој Псалм мораше да се рецитира барем еднаш неделно во текот на целиот период на проучување. Од друга страна, секој Псалм што се проучуваше одделно мораше да се чита полека и молитвено, а потоа да се помине со текстот во едната рака (или најдобро научен напамет) и коментарот во другата; процесот на проучување требаше да продолжи сѐ додека речиси сѐ од коментарот не биде усвоено од ученикот и мемориски поврзано со поединечните стихови од Светото писмо, така што кога стиховите повторно ќе се рецитираат, целата низа на Касиодеровата ерудиција да избие во поддршка на содржината на светиот текст''“.<ref>{{cite web |first=James O. |last=O'Donnell |title=Cassiodorus |publisher=University of California Press |year=1979 |url=http://faculty.georgetown.edu/jod/texts/cassbook/chap5.html |access-date=13 November 2014}}</ref> </blockquote> На овој начин, средновековните монаси интимно ги запознавале и ги преживувале текстовите што ги препишувале. Чинот на препишување станал чин на [[медитација]] и молитва, а не просто пресликување букви. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Scriptorium}} * [http://www.stgallplan.org/en/index_plan.html The St. Gall Monastery Plan, "a two-dimensional meditation on the ideal early medieval monastic community"] * [http://www.newyorkcarver.com/scriptoria3.htm#Scriptorium New York Carver: Scriptorium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507211434/http://www.newyorkcarver.com/scriptoria3.htm#Scriptorium |date=2021-05-07 }} * [http://www.osb.org/gen/robling/01script.html Frère Landelin Robling "The Order of Saint Benedict : Monastic Scriptoria" (osb.org)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140111033103/http://www.osb.org/gen/robling/01script.html |date=2014-01-11 }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Ракописи]] [[Категорија:Историја на книгата]] [[Категорија:Средновековна книжевност]] [[Категорија:Манастири]] hhznriknsx2bwtgxfm7d2vrbm1ovjdm 5648377 5648376 2026-10-20T21:19:02Z Andrew012p 85224 5648377 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Scriptorius.jpg|мини|десно|307x307пкс|Еден од последните [[Староверци|староверски]] скрипториуми на територијата на [[Сојуз на Советските Социјалистички Републики|СССР]], ќелијата на отецот Паладиј во горниот тек на Енисеј, 1967 г. Фотографија на Н. Н. Покровски]] '''Скрипториум''' ({{langx|la|scriptorium}} од ''scriptor'' — „препишувач, писар“) — работилница за препишување [[Ракопис|ракописи]]. И покрај средновековното латинско потекло, поимот се користи за сите работилници за изработка на рачно напишани книги во сите историски цивилизации, вклучително и источните.{{sfn|Lowe|2017|p=157}}<ref>{{книга|автор=Терентьев-Катанский А. П.|заглавие=С Востока на Запад: из истории книги и книгопечатания в странах Центральной Азии VIII-XIII веков|место=М.|издательство=Наука, Гл. ред. вост. лит|год=1990|isbn=5-02-016982-X|страницы=118—119|страниц=231}}</ref><ref>{{книга|автор=Gabor Agoston, Bruce Alan Masters|заглавие=Encyclopedia of the Ottoman Empire|ссылка=https://books.google.ru/books?id=QjzYdCxumFcC&pg=PA266&dq=scriptorium+ottoman+empire&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwia6qv_lIqCAxXgLRAIHW2ND90Q6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=scriptorium%20ottoman%20empire&f=false|место=N. Y.|издательство=Fact on File|год=2009|isbn=978-0-8160-6259-1|pages=266|archive-date=2023-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110010934/https://books.google.ru/books?id=QjzYdCxumFcC&pg=PA266&dq=scriptorium+ottoman+empire&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwia6qv_lIqCAxXgLRAIHW2ND90Q6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=scriptorium%20ottoman%20empire&f=false}}</ref><ref>{{книга|автор=John Freely|заглавие=Light from the East: How the Science of Medieval Islam helped to shape the Western World|ссылка=https://books.google.ru/books?id=Ap-LDwAAQBAJ&pg=PT8&dq=scriptorium+ottoman+empire&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwia6qv_lIqCAxXgLRAIHW2ND90Q6AF6BAgNEAI#v=onepage&q=scriptorium%20ottoman%20empire&f=false|место=N. Y.|издательство=I. B. Tauris & Co. Ltd.|год=2011|isbn=978-1-84885-452-9|archive-date=2023-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110005432/https://books.google.ru/books?id=Ap-LDwAAQBAJ&pg=PT8&dq=scriptorium+ottoman+empire&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwia6qv_lIqCAxXgLRAIHW2ND90Q6AF6BAgNEAI#v=onepage&q=scriptorium%20ottoman%20empire&f=false}}</ref> Првите скрипториуми се појавиле во [[Стар Египет|Стариот Египет]] и биле тесно поврзани со староегипетската религија и медицината. Писарите препишувале, преведувале и прекомпилирале текстови поврзани со управувањето, верскиот култ, магијата и лекувањето болести. Египетските скрипториуми исчезнале во VI век. Будистичката култура создала развиена култура на скрипториуми во Источна Азија. Главна дејност на овие скрипториуми било препишувањето сутри. Препишувачите од овој регион посветувале посебно внимание на ритуалната чистота неопходна за работата. Европските скрипториуми најчесто се наоѓале во манастирите, кои располагале со сѐ што било потребно за изработка на книги и манускрипти; таму се произведувале сите потребни материјали, вклучувајќи ги [[пергамент|пергаментот]] и [[мастило|мастилото]].{{sfn|Kauffmann|2003}} Покрај верската книжевност, таму се извршувале и комерцијални нарачки. Во XIII век, скрипториумите биле потиснати од градските препишувачи, а подоцна и од печатниците. Муслиманските скрипториуми препишувале курани, ракописи и трактати. Тие работеле во склоп на [[Текија (градба)|текиите]] и [[опсерваторија|опсерваториите]], како и при владетелските дворови. == Книгите и препишувањето во монашкиот живот == Пишувањето ракописи било макотрпен процес во лошо осветлена средина што можела да му наштети на здравјето. Еден игумен во X век се пожалил:{{почеток на цитат}}Пробајте сами да го правите тоа и ќе сфатите колку е тешка задачата на писарот. Ви ги ослабува очите, ве боли грбот, а градите и стомакот ти се згрчуваат. Тоа е страшно искушение за целото тело.<ref>Цитирано во: Greer, Germaine. ''The Obstacle Race: The Fortunes of Women Painters and Their Work''. Tauris Parke, 2001. p. 155.</ref> {{оригинален текст|en|Only try to do it yourself and you will learn how arduous is the writer's task. It dims your eyes, makes your back ache, and knits your chest and belly together. It is a terrible ordeal for the whole body}} {{крај на цитат}}Раководителот на манастирскиот скрипториум бил ''армариј'' („снабдувач“), кој ги снабдувал препишувачите со материјали и го надгледувал процесот на препишување. Меѓутоа, армаријот имал и други должности. На почетокот од велигденските пости, тој бил одговорен сите монаси да добијат книги за читање, но имал и овластување да спречи пристап до одредена книга. До X век, армаријот имал и конкретни богослужбени должности, вклучително пеење на осмиот респонзориум, држење на светилката додека игуменот читал и одобрување на целиот материјал што требало да се чита на глас во црквата, на собранијата и во [[трпезарија|трпезаријата]].<ref>Fassler, Margot E., "The Office of the Cantor in Early Western Monastic Rules and Customaries," in ''Early Music History'', 5 (1985), pp. 35, 40, 42.</ref> Додека престојувал во Вивариум околу 540–548 г., Касиодор напишал коментар за Псалмите насловен како ''Expositio Psalmorum'' („Толкување на Псалмите“) како вовед во Псалмите за оние што сакале да стапат во монашката заедница. Ова дело имало широк одѕив и надвор од манастирот на Касиодор како предмет за монашко проучување и размислување. Игуменот Јоханес Тритемиј од Шпонхајм во 1492 г. му напишал писмо со наслов ''De Laude Scriptorum'' („Во чест на препишувачите“) на Герлах, игуменот од Дојц, за да им ги опише на монасите заслугите од препишувањето текстови. Тритемиј тврдел дека препишувањето текстови е од клучно значење за манастирското образование, изнесувајќи став дека препишувањето му овозможува на монахот подлабоко да размислува и да дојде до поцелосно разбирање на текстот. Тој потоа продолжува да ги фали препишувачите велејќи: „Посветениот препишувач, предметот на нашата расправа, никогаш нема да престане да Го слави Бога, да им прави задоволство на ангелите, да ги зајакнува праведните, да ги преобраќа грешниците, да ги фали скромните, да ги потврдува добрите, да ги збунува гордите и да ги прекорува тврдоглавите“.<ref name="Johannes Trithemius 1974 p.35">Johannes Trithemius, ''In Praise of Scribes (de Laude Scriptorum)'', Klaus Arnold, ed. (Lawrence, Kansas: Colorado Press, 1974), p. 35.</ref> Меѓу причините што ги наведува за продолжување на рачното препишување манускрипти се историскиот пример на древните препишувачи и премоќта на препишувањето над секоја друга физичка работа. Овој опис на монашкото пишување е особено значаен бидејќи е напишан откако првите печатници влегле во широка употреба. Тритемиј се осврнува на новата технологија напишувајќи: „Печатената книга е направена од хартија и, исто како хартијата, брзо ќе исчезне. Но препишувачот што работи со пергамент си обезбедува траен спомен за себе и за својот текст“.<ref name="Johannes Trithemius 1974 p.35"/> Тритемиј исто така верувал дека постојат дела што не се печатат, но се вредни за да бидат препишани.<ref>Johannes Trithemius, ''In Praise of Scribes (de Laude Scriptorum)'', Klaus Arnold, ed. (Lawrence, Kansas: Colorado Press, 1974), p. 65.</ref> [[Податотека:Manuscript-Alexander-Highsmith.jpeg|мини|[[Џон Вајт Александар]], фреска „Ракописна книга“ (1896), Зграда „Томас Џеферсон“ на Библиотеката на Конгресот, Вашингтон]] Во својата споредба меѓу современото и средновековното научна работа, Џејмс Џ. О'Донел го опишува монашкото проучување на следниов начин: <blockquote> „''Секој Псалм мораше да се рецитира барем еднаш неделно во текот на целиот период на проучување. Од друга страна, секој Псалм што се проучуваше одделно мораше да се чита полека и молитвено, а потоа да се помине со текстот во едната рака (или најдобро научен напамет) и коментарот во другата; процесот на проучување требаше да продолжи сѐ додека речиси сѐ од коментарот не биде усвоено од ученикот и мемориски поврзано со поединечните стихови од Светото писмо, така што кога стиховите повторно ќе се рецитираат, целата низа на Касиодеровата ерудиција да избие во поддршка на содржината на светиот текст''“.<ref>{{cite web |first=James O. |last=O'Donnell |title=Cassiodorus |publisher=University of California Press |year=1979 |url=http://faculty.georgetown.edu/jod/texts/cassbook/chap5.html |access-date=13 November 2014}}</ref> </blockquote> На овој начин, средновековните монаси интимно ги запознавале и ги преживувале текстовите што ги препишувале. Чинот на препишување станал чин на [[медитација]] и молитва, а не просто пресликување букви. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Scriptorium}} * [http://www.stgallplan.org/en/index_plan.html The St. Gall Monastery Plan, "a two-dimensional meditation on the ideal early medieval monastic community"] * [http://www.newyorkcarver.com/scriptoria3.htm#Scriptorium New York Carver: Scriptorium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507211434/http://www.newyorkcarver.com/scriptoria3.htm#Scriptorium |date=2021-05-07 }} * [http://www.osb.org/gen/robling/01script.html Frère Landelin Robling "The Order of Saint Benedict : Monastic Scriptoria" (osb.org)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140111033103/http://www.osb.org/gen/robling/01script.html |date=2014-01-11 }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Ракописи]] [[Категорија:Историја на книгата]] [[Категорија:Средновековна книжевност]] [[Категорија:Манастири]] blzsp8lw8cj4gm5i9bwy94wlpuy48ow 5648378 5648377 2026-10-20T21:20:10Z Andrew012p 85224 /* Книгите и препишувањето во монашкиот живот */ 5648378 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Scriptorius.jpg|мини|десно|307x307пкс|Еден од последните [[Староверци|староверски]] скрипториуми на територијата на [[Сојуз на Советските Социјалистички Републики|СССР]], ќелијата на отецот Паладиј во горниот тек на Енисеј, 1967 г. Фотографија на Н. Н. Покровски]] '''Скрипториум''' ({{langx|la|scriptorium}} од ''scriptor'' — „препишувач, писар“) — работилница за препишување [[Ракопис|ракописи]]. И покрај средновековното латинско потекло, поимот се користи за сите работилници за изработка на рачно напишани книги во сите историски цивилизации, вклучително и источните.{{sfn|Lowe|2017|p=157}}<ref>{{книга|автор=Терентьев-Катанский А. П.|заглавие=С Востока на Запад: из истории книги и книгопечатания в странах Центральной Азии VIII-XIII веков|место=М.|издательство=Наука, Гл. ред. вост. лит|год=1990|isbn=5-02-016982-X|страницы=118—119|страниц=231}}</ref><ref>{{книга|автор=Gabor Agoston, Bruce Alan Masters|заглавие=Encyclopedia of the Ottoman Empire|ссылка=https://books.google.ru/books?id=QjzYdCxumFcC&pg=PA266&dq=scriptorium+ottoman+empire&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwia6qv_lIqCAxXgLRAIHW2ND90Q6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=scriptorium%20ottoman%20empire&f=false|место=N. Y.|издательство=Fact on File|год=2009|isbn=978-0-8160-6259-1|pages=266|archive-date=2023-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110010934/https://books.google.ru/books?id=QjzYdCxumFcC&pg=PA266&dq=scriptorium+ottoman+empire&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwia6qv_lIqCAxXgLRAIHW2ND90Q6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=scriptorium%20ottoman%20empire&f=false}}</ref><ref>{{книга|автор=John Freely|заглавие=Light from the East: How the Science of Medieval Islam helped to shape the Western World|ссылка=https://books.google.ru/books?id=Ap-LDwAAQBAJ&pg=PT8&dq=scriptorium+ottoman+empire&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwia6qv_lIqCAxXgLRAIHW2ND90Q6AF6BAgNEAI#v=onepage&q=scriptorium%20ottoman%20empire&f=false|место=N. Y.|издательство=I. B. Tauris & Co. Ltd.|год=2011|isbn=978-1-84885-452-9|archive-date=2023-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110005432/https://books.google.ru/books?id=Ap-LDwAAQBAJ&pg=PT8&dq=scriptorium+ottoman+empire&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwia6qv_lIqCAxXgLRAIHW2ND90Q6AF6BAgNEAI#v=onepage&q=scriptorium%20ottoman%20empire&f=false}}</ref> Првите скрипториуми се појавиле во [[Стар Египет|Стариот Египет]] и биле тесно поврзани со староегипетската религија и медицината. Писарите препишувале, преведувале и прекомпилирале текстови поврзани со управувањето, верскиот култ, магијата и лекувањето болести. Египетските скрипториуми исчезнале во VI век. Будистичката култура создала развиена култура на скрипториуми во Источна Азија. Главна дејност на овие скрипториуми било препишувањето сутри. Препишувачите од овој регион посветувале посебно внимание на ритуалната чистота неопходна за работата. Европските скрипториуми најчесто се наоѓале во манастирите, кои располагале со сѐ што било потребно за изработка на книги и манускрипти; таму се произведувале сите потребни материјали, вклучувајќи ги [[пергамент|пергаментот]] и [[мастило|мастилото]].{{sfn|Kauffmann|2003}} Покрај верската книжевност, таму се извршувале и комерцијални нарачки. Во XIII век, скрипториумите биле потиснати од градските препишувачи, а подоцна и од печатниците. Муслиманските скрипториуми препишувале курани, ракописи и трактати. Тие работеле во склоп на [[Текија (градба)|текиите]] и [[опсерваторија|опсерваториите]], како и при владетелските дворови. == Книгите и препишувањето во монашкиот живот == Пишувањето ракописи било макотрпен процес во лошо осветлена средина што можела да му наштети на здравјето. Еден игумен во X век се пожалил:{{почеток на цитат}}Пробајте сами да го правите тоа и ќе сфатите колку е тешка задачата на писарот. Ви ги ослабува очите, ве боли грбот, а градите и стомакот ти се згрчуваат. Тоа е страшно искушение за целото тело.<ref>Цитирано во: Greer, Germaine. ''The Obstacle Race: The Fortunes of Women Painters and Their Work''. Tauris Parke, 2001. p. 155.</ref> {{оригинален текст|en|Only try to do it yourself and you will learn how arduous is the writer's task. It dims your eyes, makes your back ache, and knits your chest and belly together. It is a terrible ordeal for the whole body.}} {{крај на цитат}}Раководителот на манастирскиот скрипториум бил ''армариј'' („снабдувач“), кој ги снабдувал препишувачите со материјали и го надгледувал процесот на препишување. Меѓутоа, армаријот имал и други должности. На почетокот од велигденските пости, тој бил одговорен сите монаси да добијат книги за читање, но имал и овластување да спречи пристап до одредена книга. До X век, армаријот имал и конкретни богослужбени должности, вклучително пеење на осмиот респонзориум, држење на светилката додека игуменот читал и одобрување на целиот материјал што требало да се чита на глас во црквата, на собранијата и во [[трпезарија|трпезаријата]].<ref>Fassler, Margot E., "The Office of the Cantor in Early Western Monastic Rules and Customaries," in ''Early Music History'', 5 (1985), pp. 35, 40, 42.</ref> Додека престојувал во Вивариум околу 540–548 г., Касиодор напишал коментар за Псалмите насловен како ''Expositio Psalmorum'' („Толкување на Псалмите“) како вовед во Псалмите за оние што сакале да стапат во монашката заедница. Ова дело имало широк одѕив и надвор од манастирот на Касиодор како предмет за монашко проучување и размислување. Игуменот Јоханес Тритемиј од Шпонхајм во 1492 г. му напишал писмо со наслов ''De Laude Scriptorum'' („Во чест на препишувачите“) на Герлах, игуменот од Дојц, за да им ги опише на монасите заслугите од препишувањето текстови. Тритемиј тврдел дека препишувањето текстови е од клучно значење за манастирското образование, изнесувајќи став дека препишувањето му овозможува на монахот подлабоко да размислува и да дојде до поцелосно разбирање на текстот. Тој потоа продолжува да ги фали препишувачите велејќи: „Посветениот препишувач, предметот на нашата расправа, никогаш нема да престане да Го слави Бога, да им прави задоволство на ангелите, да ги зајакнува праведните, да ги преобраќа грешниците, да ги фали скромните, да ги потврдува добрите, да ги збунува гордите и да ги прекорува тврдоглавите“.<ref name="Johannes Trithemius 1974 p.35">Johannes Trithemius, ''In Praise of Scribes (de Laude Scriptorum)'', Klaus Arnold, ed. (Lawrence, Kansas: Colorado Press, 1974), p. 35.</ref> Меѓу причините што ги наведува за продолжување на рачното препишување манускрипти се историскиот пример на древните препишувачи и премоќта на препишувањето над секоја друга физичка работа. Овој опис на монашкото пишување е особено значаен бидејќи е напишан откако првите печатници влегле во широка употреба. Тритемиј се осврнува на новата технологија напишувајќи: „Печатената книга е направена од хартија и, исто како хартијата, брзо ќе исчезне. Но препишувачот што работи со пергамент си обезбедува траен спомен за себе и за својот текст“.<ref name="Johannes Trithemius 1974 p.35"/> Тритемиј исто така верувал дека постојат дела што не се печатат, но се вредни за да бидат препишани.<ref>Johannes Trithemius, ''In Praise of Scribes (de Laude Scriptorum)'', Klaus Arnold, ed. (Lawrence, Kansas: Colorado Press, 1974), p. 65.</ref> [[Податотека:Manuscript-Alexander-Highsmith.jpeg|мини|[[Џон Вајт Александар]], фреска „Ракописна книга“ (1896), Зграда „Томас Џеферсон“ на Библиотеката на Конгресот, Вашингтон]] Во својата споредба меѓу современото и средновековното научна работа, Џејмс Џ. О'Донел го опишува монашкото проучување на следниов начин: <blockquote> „''Секој Псалм мораше да се рецитира барем еднаш неделно во текот на целиот период на проучување. Од друга страна, секој Псалм што се проучуваше одделно мораше да се чита полека и молитвено, а потоа да се помине со текстот во едната рака (или најдобро научен напамет) и коментарот во другата; процесот на проучување требаше да продолжи сѐ додека речиси сѐ од коментарот не биде усвоено од ученикот и мемориски поврзано со поединечните стихови од Светото писмо, така што кога стиховите повторно ќе се рецитираат, целата низа на Касиодеровата ерудиција да избие во поддршка на содржината на светиот текст''“.<ref>{{cite web |first=James O. |last=O'Donnell |title=Cassiodorus |publisher=University of California Press |year=1979 |url=http://faculty.georgetown.edu/jod/texts/cassbook/chap5.html |access-date=13 November 2014}}</ref> </blockquote> На овој начин, средновековните монаси интимно ги запознавале и ги преживувале текстовите што ги препишувале. Чинот на препишување станал чин на [[медитација]] и молитва, а не просто пресликување букви. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Scriptorium}} * [http://www.stgallplan.org/en/index_plan.html The St. Gall Monastery Plan, "a two-dimensional meditation on the ideal early medieval monastic community"] * [http://www.newyorkcarver.com/scriptoria3.htm#Scriptorium New York Carver: Scriptorium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507211434/http://www.newyorkcarver.com/scriptoria3.htm#Scriptorium |date=2021-05-07 }} * [http://www.osb.org/gen/robling/01script.html Frère Landelin Robling "The Order of Saint Benedict : Monastic Scriptoria" (osb.org)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140111033103/http://www.osb.org/gen/robling/01script.html |date=2014-01-11 }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Ракописи]] [[Категорија:Историја на книгата]] [[Категорија:Средновековна книжевност]] [[Категорија:Манастири]] 1nfs79u62huq5zsn2ol2b4a73m45iaw 5648455 5648378 2026-10-21T09:58:08Z Andrew012p 85224 /* Книгите и препишувањето во монашкиот живот */ 5648455 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Scriptorius.jpg|мини|десно|307x307пкс|Еден од последните [[Староверци|староверски]] скрипториуми на територијата на [[Сојуз на Советските Социјалистички Републики|СССР]], ќелијата на отецот Паладиј во горниот тек на Енисеј, 1967 г. Фотографија на Н. Н. Покровски]] '''Скрипториум''' ({{langx|la|scriptorium}} од ''scriptor'' — „препишувач, писар“) — работилница за препишување [[Ракопис|ракописи]]. И покрај средновековното латинско потекло, поимот се користи за сите работилници за изработка на рачно напишани книги во сите историски цивилизации, вклучително и источните.{{sfn|Lowe|2017|p=157}}<ref>{{книга|автор=Терентьев-Катанский А. П.|заглавие=С Востока на Запад: из истории книги и книгопечатания в странах Центральной Азии VIII-XIII веков|место=М.|издательство=Наука, Гл. ред. вост. лит|год=1990|isbn=5-02-016982-X|страницы=118—119|страниц=231}}</ref><ref>{{книга|автор=Gabor Agoston, Bruce Alan Masters|заглавие=Encyclopedia of the Ottoman Empire|ссылка=https://books.google.ru/books?id=QjzYdCxumFcC&pg=PA266&dq=scriptorium+ottoman+empire&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwia6qv_lIqCAxXgLRAIHW2ND90Q6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=scriptorium%20ottoman%20empire&f=false|место=N. Y.|издательство=Fact on File|год=2009|isbn=978-0-8160-6259-1|pages=266|archive-date=2023-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110010934/https://books.google.ru/books?id=QjzYdCxumFcC&pg=PA266&dq=scriptorium+ottoman+empire&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwia6qv_lIqCAxXgLRAIHW2ND90Q6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=scriptorium%20ottoman%20empire&f=false}}</ref><ref>{{книга|автор=John Freely|заглавие=Light from the East: How the Science of Medieval Islam helped to shape the Western World|ссылка=https://books.google.ru/books?id=Ap-LDwAAQBAJ&pg=PT8&dq=scriptorium+ottoman+empire&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwia6qv_lIqCAxXgLRAIHW2ND90Q6AF6BAgNEAI#v=onepage&q=scriptorium%20ottoman%20empire&f=false|место=N. Y.|издательство=I. B. Tauris & Co. Ltd.|год=2011|isbn=978-1-84885-452-9|archive-date=2023-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110005432/https://books.google.ru/books?id=Ap-LDwAAQBAJ&pg=PT8&dq=scriptorium+ottoman+empire&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwia6qv_lIqCAxXgLRAIHW2ND90Q6AF6BAgNEAI#v=onepage&q=scriptorium%20ottoman%20empire&f=false}}</ref> Првите скрипториуми се појавиле во [[Стар Египет|Стариот Египет]] и биле тесно поврзани со староегипетската религија и медицината. Писарите препишувале, преведувале и прекомпилирале текстови поврзани со управувањето, верскиот култ, магијата и лекувањето болести. Египетските скрипториуми исчезнале во VI век. Будистичката култура создала развиена култура на скрипториуми во Источна Азија. Главна дејност на овие скрипториуми било препишувањето сутри. Препишувачите од овој регион посветувале посебно внимание на ритуалната чистота неопходна за работата. Европските скрипториуми најчесто се наоѓале во манастирите, кои располагале со сѐ што било потребно за изработка на книги и манускрипти; таму се произведувале сите потребни материјали, вклучувајќи ги [[пергамент|пергаментот]] и [[мастило|мастилото]].{{sfn|Kauffmann|2003}} Покрај верската книжевност, таму се извршувале и комерцијални нарачки. Во XIII век, скрипториумите биле потиснати од градските препишувачи, а подоцна и од печатниците. Муслиманските скрипториуми препишувале курани, ракописи и трактати. Тие работеле во склоп на [[Текија (градба)|текиите]] и [[опсерваторија|опсерваториите]], како и при владетелските дворови. == Книгите и препишувањето во монашкиот живот == Пишувањето ракописи било макотрпен процес во лошо осветлена средина што можела да му наштети на здравјето. Еден игумен во X век се пожалил:{{почеток на цитат}}Пробајте сами да го правите тоа и ќе сфатите колку е тешка задачата на писарот. Ви ги ослабува очите, ве боли грбот, а градите и стомакот ви се згрчуваат. Тоа е страшно искушение за целото тело.<ref>Цитирано во: Greer, Germaine. ''The Obstacle Race: The Fortunes of Women Painters and Their Work''. Tauris Parke, 2001. p. 155.</ref> {{оригинален текст|en|Only try to do it yourself and you will learn how arduous is the writer's task. It dims your eyes, makes your back ache, and knits your chest and belly together. It is a terrible ordeal for the whole body.}} {{крај на цитат}}Раководителот на манастирскиот скрипториум бил ''армариј'' („снабдувач“), кој ги снабдувал препишувачите со материјали и го надгледувал процесот на препишување. Меѓутоа, армаријот имал и други должности. На почетокот од велигденските пости, тој бил одговорен сите монаси да добијат книги за читање, но имал и овластување да спречи пристап до одредена книга. До X век, армаријот имал и конкретни богослужбени должности, вклучително пеење на осмиот респонзориум, држење на светилката додека игуменот читал и одобрување на целиот материјал што требало да се чита на глас во црквата, на собранијата и во [[трпезарија|трпезаријата]].<ref>Fassler, Margot E., "The Office of the Cantor in Early Western Monastic Rules and Customaries," in ''Early Music History'', 5 (1985), pp. 35, 40, 42.</ref> Додека престојувал во Вивариум околу 540–548 г., Касиодор напишал коментар за Псалмите насловен како ''Expositio Psalmorum'' („Толкување на Псалмите“) како вовед во Псалмите за оние што сакале да стапат во монашката заедница. Ова дело имало широк одѕив и надвор од манастирот на Касиодор како предмет за монашко проучување и размислување. Игуменот Јоханес Тритемиј од Шпонхајм во 1492 г. му напишал писмо со наслов ''De Laude Scriptorum'' („Во чест на препишувачите“) на Герлах, игуменот од Дојц, за да им ги опише на монасите заслугите од препишувањето текстови. Тритемиј тврдел дека препишувањето текстови е од клучно значење за манастирското образование, изнесувајќи став дека препишувањето му овозможува на монахот подлабоко да размислува и да дојде до поцелосно разбирање на текстот. Тој потоа продолжува да ги фали препишувачите велејќи: „Посветениот препишувач, предметот на нашата расправа, никогаш нема да престане да Го слави Бога, да им прави задоволство на ангелите, да ги зајакнува праведните, да ги преобраќа грешниците, да ги фали скромните, да ги потврдува добрите, да ги збунува гордите и да ги прекорува тврдоглавите“.<ref name="Johannes Trithemius 1974 p.35">Johannes Trithemius, ''In Praise of Scribes (de Laude Scriptorum)'', Klaus Arnold, ed. (Lawrence, Kansas: Colorado Press, 1974), p. 35.</ref> Меѓу причините што ги наведува за продолжување на рачното препишување манускрипти се историскиот пример на древните препишувачи и премоќта на препишувањето над секоја друга физичка работа. Овој опис на монашкото пишување е особено значаен бидејќи е напишан откако првите печатници влегле во широка употреба. Тритемиј се осврнува на новата технологија напишувајќи: „Печатената книга е направена од хартија и, исто како хартијата, брзо ќе исчезне. Но препишувачот што работи со пергамент си обезбедува траен спомен за себе и за својот текст“.<ref name="Johannes Trithemius 1974 p.35"/> Тритемиј исто така верувал дека постојат дела што не се печатат, но се вредни за да бидат препишани.<ref>Johannes Trithemius, ''In Praise of Scribes (de Laude Scriptorum)'', Klaus Arnold, ed. (Lawrence, Kansas: Colorado Press, 1974), p. 65.</ref> [[Податотека:Manuscript-Alexander-Highsmith.jpeg|мини|[[Џон Вајт Александар]], фреска „Ракописна книга“ (1896), Зграда „Томас Џеферсон“ на Библиотеката на Конгресот, Вашингтон]] Во својата споредба меѓу современото и средновековното научна работа, Џејмс Џ. О'Донел го опишува монашкото проучување на следниов начин: <blockquote> „''Секој Псалм мораше да се рецитира барем еднаш неделно во текот на целиот период на проучување. Од друга страна, секој Псалм што се проучуваше одделно мораше да се чита полека и молитвено, а потоа да се помине со текстот во едната рака (или најдобро научен напамет) и коментарот во другата; процесот на проучување требаше да продолжи сѐ додека речиси сѐ од коментарот не биде усвоено од ученикот и мемориски поврзано со поединечните стихови од Светото писмо, така што кога стиховите повторно ќе се рецитираат, целата низа на Касиодеровата ерудиција да избие во поддршка на содржината на светиот текст''“.<ref>{{cite web |first=James O. |last=O'Donnell |title=Cassiodorus |publisher=University of California Press |year=1979 |url=http://faculty.georgetown.edu/jod/texts/cassbook/chap5.html |access-date=13 November 2014}}</ref> </blockquote> На овој начин, средновековните монаси интимно ги запознавале и ги преживувале текстовите што ги препишувале. Чинот на препишување станал чин на [[медитација]] и молитва, а не просто пресликување букви. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Scriptorium}} * [http://www.stgallplan.org/en/index_plan.html The St. Gall Monastery Plan, "a two-dimensional meditation on the ideal early medieval monastic community"] * [http://www.newyorkcarver.com/scriptoria3.htm#Scriptorium New York Carver: Scriptorium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507211434/http://www.newyorkcarver.com/scriptoria3.htm#Scriptorium |date=2021-05-07 }} * [http://www.osb.org/gen/robling/01script.html Frère Landelin Robling "The Order of Saint Benedict : Monastic Scriptoria" (osb.org)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140111033103/http://www.osb.org/gen/robling/01script.html |date=2014-01-11 }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Ракописи]] [[Категорија:Историја на книгата]] [[Категорија:Средновековна книжевност]] [[Категорија:Манастири]] iw6t5c2t6v5pryzb9fzj23du05h6tlj Разговор:Скрипториум 1 1406250 5648372 2026-10-20T21:14:29Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5648372 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Податотека:Scriptorius.jpg 6 1406251 5648373 2026-10-20T21:15:58Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = скрипториум |Извор = https://tile.loc.gov/storage-services/service/ndlpcoop/ndlpcoopmisc/mtfxph/phw/wt00008r.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Скрипториум |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5648373 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = скрипториум |Извор = https://tile.loc.gov/storage-services/service/ndlpcoop/ndlpcoopmisc/mtfxph/phw/wt00008r.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Скрипториум |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Праведна употреба во}} k1ywtuk3wfm1sadep61indknc4b9d87 5648374 5648373 2026-10-20T21:16:12Z Andrew012p 85224 /* Опис */ 5648374 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = скрипториум |Извор = https://tile.loc.gov/storage-services/service/ndlpcoop/ndlpcoopmisc/mtfxph/phw/wt00008r.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Скрипториум |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Праведна употреба во|Скрипториум}} seekjmmxlow97fydcrtnej5nxkjq1eg Дваесетта далматинска дивизија 0 1406252 5648387 2026-10-20T22:31:07Z Buli 2648 Создадена страница со: {{Infobox military unit|name=Дваесетта далматинска дивизија|image=XX divizija NOVJ.jpg|caption=Единици на Дваесеттата далматинска дивизија на пат од Обровац преку Лика кон Грачац|dates=10 октомври 1943 – 1945|country=[[Демократска Федеративна Југославија]]|allegiance=Народноослободителна... 5648387 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit|name=Дваесетта далматинска дивизија|image=XX divizija NOVJ.jpg|caption=Единици на Дваесеттата далматинска дивизија на пат од Обровац преку Лика кон Грачац|dates=10 октомври 1943 – 1945|country=[[Демократска Федеративна Југославија]]|allegiance=[[Народноослободителна војска на Југославија]]|branch=[[Пешадија]]|size=3.110 борци (октомври 1943)|command_structure=[[Осми далматински корпус]]<br>[[Четврта југословенска армија]] (1945)|battles=[[Втора светска војна]]<br>[[Книнска операција]]<br>[[Личко-приморска операција]]<br>[[Тршќанска операција]]|notable_commanders=[[Велимир Кнежевиќ]]}}'''Дваесеттата далматинска дивизија''' (позната и како '''Дваесетта среднодалматинска дивизија''') била пешадиска дивизија на [[Народноослободителна војска на Југославија|Народноослободителната војска на Југославија]] (НОВЈ), која дејствувала за време на [[Втората светска војна]] во [[Југославија]]. Била формирана на [[10 октомври]] [[1943]] година во Врдово, на планината [[Динара]], од Осмата шибеничка, Деветтата трогирска и Десеттата цетинска далматинска бригада, со вкупно околу 3.100 борци. Во текот на војната била во состав на [[Осми далматински корпус|Осмиот далматински корпус]], а нејзиното главно оперативно подрачје ја опфаќало средна [[Далмација]], особено Далматинската Загора и долината на реката [[Цетина]]. Учествувала во борбите против германските окупациски сили и нивните сојузници, во ослободувањето на Далмација во 1944 година и во завршните операции на [[Четврта југословенска армија|Четвртата југословенска армија]] во 1945 година.<ref name="formiranje">{{Наведена книга|url=https://znaci.org/00003/498.htm|title=Povijest Osmog korpusa Narodnooslobodilačke vojske Hrvatske 1943.–1945.|last=Anić|first=Nikola|publisher=Dom i svijet|year=2004|location=Zagreb|pages=49–56}}</ref> == Историја == === Формирање и првите борби === Дваесеттата далматинска дивизија била формирана по [[Капитулација на Италија|капитулацијата на Италија]] во септември 1943 година, кога народноослободителното движење во Далмација значително се проширило. Нејзиното создавање било дел од реорганизацијата на партизанските сили во Хрватска и формирањето поголеми оперативни единици, способни за продолжителни борбени дејства против германските сили, кои по повлекувањето на Италијанците воспоставиле контрола врз најголемиот дел од далматинското крајбрежје. При формирањето, во составот на дивизијата влегле Осмата далматинска (шибеничка), Деветтата далматинска (трогирска) и Десеттата далматинска (цетинска) бригада, како и повеќе партизански одреди од средна Далмација и југозападна Босна. За командант бил назначен Велимир Кнежевиќ, за политички комесар Живко Живковиќ, а за началник на штабот Фране Биочиќ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://znaci.org/zb/4_5_18_1.pdf|title=Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda, tom V, knjiga 18|publisher=Војноисториски институт|language=sr}}</ref> По формирањето, дивизијата била вклучена во борбите против германските единици што настојувале да ги обезбедат главните сообраќајници во средна Далмација. Во октомври и ноември 1943 година нејзините бригади дејствувале во околината на Муч, Трогир, Трилј и Сињ, напаѓајќи германски гарнизони, комуникации и транспортни колони. За време на германската операција „Цитен“ (''Ziethen''), во декември 1943 година, дивизијата учествувала во одбранбените борби на правецот Сињ – Ливно. По повлекувањето на германските сили, нејзините единици презеле противнапади и привремено ја зазеле Врлика со околните населени места.<ref>{{Наведена книга|title=Povijest Osmog korpusa Narodnooslobodilačke vojske Hrvatske 1943.–1945.|last=Anić|first=Nikola|publisher=Dom i svijet|year=2004|location=Zagreb|pages=61–70}}</ref> === Борбите во 1944 година === Во текот на првата половина од 1944 година дивизијата продолжила со борбените дејства на подрачјето на Динара, Цетинската Краина и Далматинската Загора. Нејзините единици воделе борби против германските, усташките и четничките сили, кои настојувале да ја потиснат НОВЈ од планинските области и да ги обезбедат комуникациите меѓу Книн, Дрниш, Сињ и Ливно. Во јануари 1944 година делови од германската Прва планинска дивизија и 92. моторизиран полк ја потиснале Деветтата далматинска бригада од неколку населени места во долината на Цетина кон Динара. Во март, за време на германските операции во средна Далмација, Осмата далматинска бригада претрпела значителни загуби во борбите меѓу Перковиќ и Трогир. Во април 1944 година дивизијата учествувала во одбраната на слободната територија на Динара од заедничките напади на германските, усташките и четничките сили. Нејзините единици ги одбиле нападите во околината на Врдово, Брачев Долац и Хан-Пролог. На 27 април Десеттата далматинска бригада, во соработка со делови од Мосорскиот партизански одред, нападнала усташко-домобранска посада во Аржано. Во мај и јуни дивизијата презела повеќе офанзивни дејства. На 26 мај Десеттата далматинска бригада го разбила Вториот баталјон на Шестата усташка бригада кај Аржано. На 2 јуни Деветтата и Десеттата бригада, заедно со Свилајско-мосечкиот партизански одред, зазеле повеќе населени места во Цетинската Краина, меѓу кои Кољане, Гарјак, Јежевиќ, Виналиќ, Отишиќ и Маовице. Во јули единиците на Деветтата и Дваесеттата далматинска дивизија ја зазеле Врлика и повеќе околни населени места. Меѓутоа, по германскиот противнапад кон крајот на месецот, Дваесеттата дивизија била принудена да се повлече кон Динара.<ref name="hronologija">{{Наведена мрежна страница|url=https://znaci.org/odrednica.php?slug=20-dalmatinska-divizija-novj|title=20. dalmatinska divizija NOVJ|language=sr|website=Biblioteka Znaci}}</ref> === Ослободување на Далмација === Во септември 1944 година Дваесеттата далматинска дивизија се вклучила во офанзивата на Осмиот далматински корпус за ослободување на Далмација. Нејзините единици дејствувале во далматинското заднина, настојувајќи да ги прекинат германските комуникации меѓу Шибеник, Дрниш, Сињ и Сплит и да го отежнат повлекувањето на германските сили. Во септември дивизијата водела борби во Петрово Поле и околината на Дрниш. На 27 септември, по дводневни борби, нејзините единици зазеле утврдена пештера во која се наоѓале германски војници. Во текот на октомври продолжила со нападите врз германските и усташко-домобранските гарнизони во Цетинската Краина. На 25 октомври 1944 година Осмата далматинска бригада го ослободила Сињ, додека другите единици на дивизијата ги нападнале усташко-домобранските сили што се повлекувале кон Сплит. Со тоа бил овозможен понатамошниот продор на партизанските сили кон среднодалматинското крајбрежје. Дивизијата потоа продолжила со настапувањето кон Врлика и Книн.<ref>{{Наведена книга|title=Povijest Osmog korpusa Narodnooslobodilačke vojske Hrvatske 1943.–1945.|last=Anić|first=Nikola|publisher=Dom i svijet|year=2004|location=Zagreb|pages=138–151}}</ref> Во ноември и почетокот на декември 1944 година дивизијата учествувала во [[Книнска операција|Книнската операција]], во која Осмиот далматински корпус ги нападнал германските одбранбени положби во околината на Книн. Нејзините единици дејствувале на источните приоди кон градот, настојувајќи да ги пробијат утврдените германски положби и да ги пресечат комуникациите кон Дрниш. Операцијата завршила со ослободувањето на Книн на 3 декември 1944 година и со тешки загуби на германската 264. пешадиска дивизија.<ref>{{Наведена книга|title=Povijest Osmog korpusa Narodnooslobodilačke vojske Hrvatske 1943.–1945.|last=Anić|first=Nikola|publisher=Dom i svijet|year=2004|location=Zagreb|pages=161–189}}</ref> === Завршните операции во 1945 година === По ослободувањето на Далмација, Дваесеттата далматинска дивизија била распоредена во јужна Лика, каде што продолжила со борбените дејства против германските сили. Во февруари 1945 година водела борби против делови од германската 373. легионерска дивизија во околината на Горњи Лапац и Мазин. Во март 1945 година, по формирањето на [[Четврта југословенска армија|Четвртата југословенска армија]], Дваесеттата далматинска дивизија била вклучена во нејзиниот состав. За време на завршната офанзива учествувала во Личко-приморската операција, во која југословенските сили напредувале низ Лика и Горски Котар кон северозападните делови на Југославија. Во април 1945 година дивизијата продолжила со дејствата на подрачјето на Горски Котар и Словенија, обезбедувајќи дел од северното крило на Четвртата армија. Нејзини единици учествувале и во борбите против германските и колаборационистичките формации во околината на Кочевје. Со завршувањето на војната во мај 1945 година завршил нејзиниот воен пат како формација на НОВЈ.<ref>{{Наведена книга|title=Povijest Osmog korpusa Narodnooslobodilačke vojske Hrvatske 1943.–1945.|last=Anić|first=Nikola|publisher=Dom i svijet|year=2004|location=Zagreb|pages=241–291}}</ref> == Организација и состав == Основата на Дваесеттата далматинска дивизија ја сочинувале три пешадиски бригади: * [[Осма далматинска бригада]] (шибеничка); * [[Деветта далматинска бригада]] (трогирска); * [[Десетта далматинска бригада]] (цетинска). Покрај овие бригади, со дивизијата дејствувале и повеќе партизански одреди, меѓу кои Динарскиот, Свилајско-мосечкиот, Мосорскиот и Шибеничко-трогирскиот одред. Нивната организациска и оперативна потчинетост се менувала во зависност од воените околности. Прв командант на дивизијата бил Велимир Кнежевиќ, а прв политички комесар Живко Живковиќ. Во текот на војната командувањето го презел Миле Узелац, додека должноста политички комесар ја извршувал и Едо Сантини.<ref name="formiranje" /> == Бројна состојба == Бројната состојба на дивизијата значително се зголемувала во текот на војната, главно преку мобилизација и пополнување на нејзините единици. Според податоците што ги објавил историчарот Никола Аниќ, дивизијата од 3.110 борци во октомври 1943 година достигнала 11.345 припадници на 31 март 1945 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://znaci.org/00003/498.htm|title=Povijest Osmog korpusa Narodnooslobodilačke vojske Hrvatske 1943.–1945.|last=Anić|first=Nikola|publisher=Dom i svijet|year=2004|location=Zagreb|chapter=Tabelarni prilozi}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" !Датум !Број на припадници |- |31 октомври 1943 |3.110 |- |31 декември 1943 |4.001 |- |31 август 1944 |4.385 |- |30 ноември 1944 |6.723 |- |31 декември 1944 |7.856 |- |31 јануари 1945 |11.106 |- |31 март 1945 |11.345 |- |30 април 1945 |9.134 |} == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Anić, Nikola (2004). ''Povijest Osmog korpusa Narodnooslobodilačke vojske Hrvatske 1943.–1945.'' Zagreb: Dom i svijet. [https://znaci.org/00003/498.htm Дигитализиран примерок]. * ''Vojna enciklopedija''. Beograd: Vojnoizdavački zavod, 1971–1975. * ''Vojni leksikon''. Beograd: Vojnoizdavački zavod, 1981. == Надворешни врски == * [https://znaci.org/odrednica.php?slug=20-dalmatinska-divizija-novj Дваесетта далматинска дивизија — документи и хронологија] — Библиотека „Знаци“. * [[c:Category:20th_Division_(Yugoslav_Partisans)|Фотографии на Дваесеттата далматинска дивизија]] — Ризницата на Викимедија. {{Нормативна контрола}} bjg8rrmudaeh96uw49wgvqjdtarnghh 5648388 5648387 2026-10-20T22:33:46Z Buli 2648 /* Надворешни врски */ 5648388 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit|name=Дваесетта далматинска дивизија|image=XX divizija NOVJ.jpg|caption=Единици на Дваесеттата далматинска дивизија на пат од Обровац преку Лика кон Грачац|dates=10 октомври 1943 – 1945|country=[[Демократска Федеративна Југославија]]|allegiance=[[Народноослободителна војска на Југославија]]|branch=[[Пешадија]]|size=3.110 борци (октомври 1943)|command_structure=[[Осми далматински корпус]]<br>[[Четврта југословенска армија]] (1945)|battles=[[Втора светска војна]]<br>[[Книнска операција]]<br>[[Личко-приморска операција]]<br>[[Тршќанска операција]]|notable_commanders=[[Велимир Кнежевиќ]]}}'''Дваесеттата далматинска дивизија''' (позната и како '''Дваесетта среднодалматинска дивизија''') била пешадиска дивизија на [[Народноослободителна војска на Југославија|Народноослободителната војска на Југославија]] (НОВЈ), која дејствувала за време на [[Втората светска војна]] во [[Југославија]]. Била формирана на [[10 октомври]] [[1943]] година во Врдово, на планината [[Динара]], од Осмата шибеничка, Деветтата трогирска и Десеттата цетинска далматинска бригада, со вкупно околу 3.100 борци. Во текот на војната била во состав на [[Осми далматински корпус|Осмиот далматински корпус]], а нејзиното главно оперативно подрачје ја опфаќало средна [[Далмација]], особено Далматинската Загора и долината на реката [[Цетина]]. Учествувала во борбите против германските окупациски сили и нивните сојузници, во ослободувањето на Далмација во 1944 година и во завршните операции на [[Четврта југословенска армија|Четвртата југословенска армија]] во 1945 година.<ref name="formiranje">{{Наведена книга|url=https://znaci.org/00003/498.htm|title=Povijest Osmog korpusa Narodnooslobodilačke vojske Hrvatske 1943.–1945.|last=Anić|first=Nikola|publisher=Dom i svijet|year=2004|location=Zagreb|pages=49–56}}</ref> == Историја == === Формирање и првите борби === Дваесеттата далматинска дивизија била формирана по [[Капитулација на Италија|капитулацијата на Италија]] во септември 1943 година, кога народноослободителното движење во Далмација значително се проширило. Нејзиното создавање било дел од реорганизацијата на партизанските сили во Хрватска и формирањето поголеми оперативни единици, способни за продолжителни борбени дејства против германските сили, кои по повлекувањето на Италијанците воспоставиле контрола врз најголемиот дел од далматинското крајбрежје. При формирањето, во составот на дивизијата влегле Осмата далматинска (шибеничка), Деветтата далматинска (трогирска) и Десеттата далматинска (цетинска) бригада, како и повеќе партизански одреди од средна Далмација и југозападна Босна. За командант бил назначен Велимир Кнежевиќ, за политички комесар Живко Живковиќ, а за началник на штабот Фране Биочиќ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://znaci.org/zb/4_5_18_1.pdf|title=Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda, tom V, knjiga 18|publisher=Војноисториски институт|language=sr}}</ref> По формирањето, дивизијата била вклучена во борбите против германските единици што настојувале да ги обезбедат главните сообраќајници во средна Далмација. Во октомври и ноември 1943 година нејзините бригади дејствувале во околината на Муч, Трогир, Трилј и Сињ, напаѓајќи германски гарнизони, комуникации и транспортни колони. За време на германската операција „Цитен“ (''Ziethen''), во декември 1943 година, дивизијата учествувала во одбранбените борби на правецот Сињ – Ливно. По повлекувањето на германските сили, нејзините единици презеле противнапади и привремено ја зазеле Врлика со околните населени места.<ref>{{Наведена книга|title=Povijest Osmog korpusa Narodnooslobodilačke vojske Hrvatske 1943.–1945.|last=Anić|first=Nikola|publisher=Dom i svijet|year=2004|location=Zagreb|pages=61–70}}</ref> === Борбите во 1944 година === Во текот на првата половина од 1944 година дивизијата продолжила со борбените дејства на подрачјето на Динара, Цетинската Краина и Далматинската Загора. Нејзините единици воделе борби против германските, усташките и четничките сили, кои настојувале да ја потиснат НОВЈ од планинските области и да ги обезбедат комуникациите меѓу Книн, Дрниш, Сињ и Ливно. Во јануари 1944 година делови од германската Прва планинска дивизија и 92. моторизиран полк ја потиснале Деветтата далматинска бригада од неколку населени места во долината на Цетина кон Динара. Во март, за време на германските операции во средна Далмација, Осмата далматинска бригада претрпела значителни загуби во борбите меѓу Перковиќ и Трогир. Во април 1944 година дивизијата учествувала во одбраната на слободната територија на Динара од заедничките напади на германските, усташките и четничките сили. Нејзините единици ги одбиле нападите во околината на Врдово, Брачев Долац и Хан-Пролог. На 27 април Десеттата далматинска бригада, во соработка со делови од Мосорскиот партизански одред, нападнала усташко-домобранска посада во Аржано. Во мај и јуни дивизијата презела повеќе офанзивни дејства. На 26 мај Десеттата далматинска бригада го разбила Вториот баталјон на Шестата усташка бригада кај Аржано. На 2 јуни Деветтата и Десеттата бригада, заедно со Свилајско-мосечкиот партизански одред, зазеле повеќе населени места во Цетинската Краина, меѓу кои Кољане, Гарјак, Јежевиќ, Виналиќ, Отишиќ и Маовице. Во јули единиците на Деветтата и Дваесеттата далматинска дивизија ја зазеле Врлика и повеќе околни населени места. Меѓутоа, по германскиот противнапад кон крајот на месецот, Дваесеттата дивизија била принудена да се повлече кон Динара.<ref name="hronologija">{{Наведена мрежна страница|url=https://znaci.org/odrednica.php?slug=20-dalmatinska-divizija-novj|title=20. dalmatinska divizija NOVJ|language=sr|website=Biblioteka Znaci}}</ref> === Ослободување на Далмација === Во септември 1944 година Дваесеттата далматинска дивизија се вклучила во офанзивата на Осмиот далматински корпус за ослободување на Далмација. Нејзините единици дејствувале во далматинското заднина, настојувајќи да ги прекинат германските комуникации меѓу Шибеник, Дрниш, Сињ и Сплит и да го отежнат повлекувањето на германските сили. Во септември дивизијата водела борби во Петрово Поле и околината на Дрниш. На 27 септември, по дводневни борби, нејзините единици зазеле утврдена пештера во која се наоѓале германски војници. Во текот на октомври продолжила со нападите врз германските и усташко-домобранските гарнизони во Цетинската Краина. На 25 октомври 1944 година Осмата далматинска бригада го ослободила Сињ, додека другите единици на дивизијата ги нападнале усташко-домобранските сили што се повлекувале кон Сплит. Со тоа бил овозможен понатамошниот продор на партизанските сили кон среднодалматинското крајбрежје. Дивизијата потоа продолжила со настапувањето кон Врлика и Книн.<ref>{{Наведена книга|title=Povijest Osmog korpusa Narodnooslobodilačke vojske Hrvatske 1943.–1945.|last=Anić|first=Nikola|publisher=Dom i svijet|year=2004|location=Zagreb|pages=138–151}}</ref> Во ноември и почетокот на декември 1944 година дивизијата учествувала во [[Книнска операција|Книнската операција]], во која Осмиот далматински корпус ги нападнал германските одбранбени положби во околината на Книн. Нејзините единици дејствувале на источните приоди кон градот, настојувајќи да ги пробијат утврдените германски положби и да ги пресечат комуникациите кон Дрниш. Операцијата завршила со ослободувањето на Книн на 3 декември 1944 година и со тешки загуби на германската 264. пешадиска дивизија.<ref>{{Наведена книга|title=Povijest Osmog korpusa Narodnooslobodilačke vojske Hrvatske 1943.–1945.|last=Anić|first=Nikola|publisher=Dom i svijet|year=2004|location=Zagreb|pages=161–189}}</ref> === Завршните операции во 1945 година === По ослободувањето на Далмација, Дваесеттата далматинска дивизија била распоредена во јужна Лика, каде што продолжила со борбените дејства против германските сили. Во февруари 1945 година водела борби против делови од германската 373. легионерска дивизија во околината на Горњи Лапац и Мазин. Во март 1945 година, по формирањето на [[Четврта југословенска армија|Четвртата југословенска армија]], Дваесеттата далматинска дивизија била вклучена во нејзиниот состав. За време на завршната офанзива учествувала во Личко-приморската операција, во која југословенските сили напредувале низ Лика и Горски Котар кон северозападните делови на Југославија. Во април 1945 година дивизијата продолжила со дејствата на подрачјето на Горски Котар и Словенија, обезбедувајќи дел од северното крило на Четвртата армија. Нејзини единици учествувале и во борбите против германските и колаборационистичките формации во околината на Кочевје. Со завршувањето на војната во мај 1945 година завршил нејзиниот воен пат како формација на НОВЈ.<ref>{{Наведена книга|title=Povijest Osmog korpusa Narodnooslobodilačke vojske Hrvatske 1943.–1945.|last=Anić|first=Nikola|publisher=Dom i svijet|year=2004|location=Zagreb|pages=241–291}}</ref> == Организација и состав == Основата на Дваесеттата далматинска дивизија ја сочинувале три пешадиски бригади: * [[Осма далматинска бригада]] (шибеничка); * [[Деветта далматинска бригада]] (трогирска); * [[Десетта далматинска бригада]] (цетинска). Покрај овие бригади, со дивизијата дејствувале и повеќе партизански одреди, меѓу кои Динарскиот, Свилајско-мосечкиот, Мосорскиот и Шибеничко-трогирскиот одред. Нивната организациска и оперативна потчинетост се менувала во зависност од воените околности. Прв командант на дивизијата бил Велимир Кнежевиќ, а прв политички комесар Живко Живковиќ. Во текот на војната командувањето го презел Миле Узелац, додека должноста политички комесар ја извршувал и Едо Сантини.<ref name="formiranje" /> == Бројна состојба == Бројната состојба на дивизијата значително се зголемувала во текот на војната, главно преку мобилизација и пополнување на нејзините единици. Според податоците што ги објавил историчарот Никола Аниќ, дивизијата од 3.110 борци во октомври 1943 година достигнала 11.345 припадници на 31 март 1945 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://znaci.org/00003/498.htm|title=Povijest Osmog korpusa Narodnooslobodilačke vojske Hrvatske 1943.–1945.|last=Anić|first=Nikola|publisher=Dom i svijet|year=2004|location=Zagreb|chapter=Tabelarni prilozi}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" !Датум !Број на припадници |- |31 октомври 1943 |3.110 |- |31 декември 1943 |4.001 |- |31 август 1944 |4.385 |- |30 ноември 1944 |6.723 |- |31 декември 1944 |7.856 |- |31 јануари 1945 |11.106 |- |31 март 1945 |11.345 |- |30 април 1945 |9.134 |} == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Anić, Nikola (2004). ''Povijest Osmog korpusa Narodnooslobodilačke vojske Hrvatske 1943.–1945.'' Zagreb: Dom i svijet. [https://znaci.org/00003/498.htm Дигитализиран примерок]. * ''Vojna enciklopedija''. Beograd: Vojnoizdavački zavod, 1971–1975. * ''Vojni leksikon''. Beograd: Vojnoizdavački zavod, 1981. == Надворешни врски == * [https://znaci.org/odrednica.php?slug=20-dalmatinska-divizija-novj Дваесетта далматинска дивизија — документи и хронологија] — Библиотека „Знаци“. * [[c:Category:20th_Division_(Yugoslav_Partisans)|Фотографии на Дваесеттата далматинска дивизија]] — Ризницата на Викимедија. {{Единици на НОВЈ}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Дивизии на НОВЈ]] [[Категорија:Народноослободителна војна на Југославија]] [[Категорија:Историја на Далмација]] qqiazdqhxu4ptdudn99yfxcxe89zf42 Ѓорѓи Икономов 0 1406253 5648399 2026-10-21T00:29:58Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Георги Икономов]] 5648399 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Георги Икономов]] 2gvmm55aip8m2jhobezn0c6lqaw23v1 Мосанска уметност 0 1406254 5648422 2026-10-21T08:39:10Z Тиверополник 1815 Тиверополник ја премести страницата [[Мосанска уметност]] на [[Мезанска уметност]] 5648422 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Мезанска уметност]] 9vzolxlt00gu8ffg2hyqhwuwj0zo22j Разговор:Мосанска уметност 1 1406255 5648424 2026-10-21T08:39:10Z Тиверополник 1815 Тиверополник ја премести страницата [[Разговор:Мосанска уметност]] на [[Разговор:Мезанска уметност]] 5648424 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Мезанска уметност]] 09phum4svz9vmq9aucknasgfba4ghqa Категорија:Мезанска уметност 14 1406256 5648426 2026-10-21T08:41:19Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{Commons cat|Mosan art}} [[Категорија:Романика]] 5648426 wikitext text/x-wiki {{Commons cat|Mosan art}} [[Категорија:Романика]] 95ey285prxxdjhecfpghffxa74wdlhg 5648427 5648426 2026-10-21T08:41:33Z Тиверополник 1815 5648427 wikitext text/x-wiki {{Commons cat|Mosan art}} {{Катпов}} [[Категорија:Романика]] 9r4c6iw5qpqt7yr6d4f6npgzfq5t68k Категорија:Романска архитектура во Белгија 14 1406257 5648430 2026-10-21T08:46:36Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{Commons category|Romanesque architecture in Belgium}} [[Категорија:Романска архитектура по земја|Белгија]] [[Категорија:Белгиска архитектура по период]] 5648430 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Romanesque architecture in Belgium}} [[Категорија:Романска архитектура по земја|Белгија]] [[Категорија:Белгиска архитектура по период]] a2kyirj9396s5tgn3dh7mll8zj1u8zg Категорија:Романска архитектура по земја 14 1406258 5648432 2026-10-21T08:47:57Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{Commons category|Romanesque architecture by country}} [[Категорија:Романска архитектура| земја]] [[Категорија:Архитектура по стил и земја]] 5648432 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Romanesque architecture by country}} [[Категорија:Романска архитектура| земја]] [[Категорија:Архитектура по стил и земја]] chnogzv51gljc78b7epylmfqrg747ao Категорија:Белгиска архитектура по период 14 1406259 5648436 2026-10-21T08:49:23Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Белгиска архитектура| ]] [[Категорија:Архитектура по земја и стил]] 5648436 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Белгиска архитектура| ]] [[Категорија:Архитектура по земја и стил]] knto8xtnqy4wpy2gm3h2ovz4mk10g77