മലയാള മനോരമ ദിനപ്പത്രം

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ml">
  <siteinfo>
    <sitename>വിക്കിപീഡിയ</sitename>
    <dbname>mlwiki</dbname>
    <base>https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%A7%E0%B4%BE%E0%B4%A8_%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B5%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.2</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">മീഡിയ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">പ്രത്യേകം</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">സംവാദം</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ഉപയോക്താവ്</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">വിക്കിപീഡിയ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">വിക്കിപീഡിയ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">പ്രമാണം</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">പ്രമാണത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">മീഡിയവിക്കി</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">മീഡിയവിക്കി സംവാദം</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ഫലകം</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ഫലകത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">സഹായം</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">സഹായത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">വർഗ്ഗം</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">വർഗ്ഗത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">കവാടം</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">കവാടത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">കരട്</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">കരട് സംവാദം</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ഘടകം</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ഘടകത്തിന്റെ സംവാദം</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>മലയാള മനോരമ ദിനപ്പത്രം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2173</id>
    <revision>
      <id>4619547</id>
      <parentid>4597351</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T12:40:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29182-39</username>
        <id>217764</id>
      </contributor>
      <origin>4619547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19741" sha1="hvfp0b6wzm6tv3iuiqr74no0ziw6z6k" xml:space="preserve">{{prettyurl|Malayala Manorama}}
{{Infobox Newspaper
|name                = മലയാള മനോരമ
|type                = ദിനപത്രം
|image = [[ചിത്രം:Mm1.JPG|175px]]|
|format              = Broadsheet
|foundation          = 1888
|ceased publication  = 
|language            = മലയാളം
|owners              = മലയാള മനോരമ ഗ്രൂപ്പ്
|political position  = 
|publisher           = 
|editor              = [[മാമ്മൻ മാത്യു]]
|circulation         = 
|headquarters        = [[Kottayam|കോട്ടയം]]
|ISSN                = 
|website             = https://epaper.manoramaonline.com/
|price               = 
}}
[[മലയാളം|മലയാള ഭാഷയിൽ]] പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്ന പ്രമുഖ ദിനപത്രങ്ങളിലൊന്നാണ് '''മലയാള മനോരമ''' (Malayala Manorama). വായനക്കാരുടെ എണ്ണത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രചാരമേറിയ മലയാളപത്രവും ഇന്ത്യയിലാകമാനമുള്ള കണക്കെടുത്താൽ പ്രചാരമേറിയ നാലാമത്തെ പത്രവുമാണ് മലയാളമനോരമ.&lt;ref name=irs&gt;{{cite web|title=IRS 2011 Q2 Topline Findings|url=http://www.hansaresearch.com/IRS%202011%20Q2%20Toplines.pdf|work=ഇന്ത്യൻ റീഡർഷിപ്പ് സർവേ|publisher=ഹംസ റിസർച്ച്|accessdate=22 ഒക്ടോബർ 2011|page=5|language=ഇംഗ്ലീഷ്|format=pdf|quote=Top 10 Publications|archive-date=2011-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20111006121332/http://hansaresearch.com/IRS%202011%20Q2%20Toplines.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;{{സൂചിക|൧}} [[കോട്ടയം]] ആസ്ഥാനമായ മലയാള മനോരമ കമ്പനിയാണ്‌ പത്രത്തിന്റെ പ്രസാധക‌ർ. നസ്റാണി [[ദീപിക]] കഴിഞ്ഞാൽ കേരളത്തിൽ പ്രവർത്തനം തുടരുന്ന ഏറ്റവും പഴയ പത്രവും മലയാള മനോരമ തന്നെ.

== ചരിത്രം ==
[[കോട്ടയം]] സി.എം.എസ് ഹൈസ്കൂളിൽ അസിസ്റ്റന്റ് മലയാളം മുൻഷിയായി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന [[കണ്ടത്തിൽ വറുഗീസ് മാപ്പിള|കണ്ടത്തിൽ വറുഗീസ് മാപ്പിളയാണ്]] മലയാള മനോരമ ദിനപത്രത്തിന്റെ സ്ഥാപകൻ. തന്റെ ചിരകാല സ്വപ്നമായിരുന്ന ഒരു പത്ര പ്രസിദ്ധീകരണം തുടങ്ങുവാനായി നൂറു രൂപ വീതം നൂറോഹരികളായി പതിനായിരം രൂപ അധികൃത മൂലധനമുള്ള ഒരു ഏകീകൃത മൂലധന സ്ഥാപനം (ജോയിന്റ് സ്റ്റോക്ക്‌ കമ്പനി)  ഇദ്ദേഹം രൂപീകരിക്കുകയും&lt;ref name=mano_century&gt;മനോരമയുടെ കഥ, കെ.ആർ.ചുമ്മാർ, മലയാള മനോരമ ശതാബ്ദിപ്പതിപ്പ്, 1988&lt;/ref&gt; 1888 മാർച്ച്‌ 14നു് ഈ സ്ഥാപനം മലയാള മനോരമ എന്ന പേരിൽ രജിസ്റ്റർ നടത്തുകയും ചെയ്തു. ബ്രിട്ടീഷ്‌ ഇന്ത്യയിൽ ആദ്യമായാണ്‌ പ്രസിദ്ധീകരണ രംഗത്തേക്ക്‌ ഇത്തരം ഒരു സ്ഥാപനം കടന്നുവരുന്നത്‌. വറുഗീസ്‌ മാപ്പിളയായിരുന്നു പ്രഥമ പത്രാധിപർ. 1890 മാർച്ച്‌ 22-ന്‌ കോട്ടയത്തു നിന്ന് മലയാള മനോരമ പ്രസിദ്ധീകരണം ആരംഭിച്ചു. [[കേരളവർമ്മ വലിയകോയിത്തമ്പുരാൻ|കേരളവർമ്മ വലിയകോയിത്തമ്പുരാനായിരുന്നു]] ഈ പേര്‌ നിർദ്ദേശിച്ചത്‌. രാജമുദ്ര തന്നെ ചെറിയ വ്യത്യാസങ്ങളോടെ പത്രത്തിന്റെ ആദർശമുദ്രയായി ഉപയോഗിക്കുവാൻ അന്നത്തെ തിരുവിതാംകൂർ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന [[മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|ശ്രീമൂലം തിരുനാൾ]] മഹാരാജാവ് അനുവാദം നൽകി.&lt;ref name=mano_century/&gt; തുടക്കത്തിൽ [[സാഹിത്യം|സാഹിത്യത്തിനു]] പ്രാമുഖ്യം നൽകുന്ന പ്രതിവാരപ്പതിപ്പായാണ് മനോരമ പുറത്തു വന്നത്‌. 

1904 ജൂലൈ 6-ന്‌ വറുഗീസ്‌ മാപ്പിള മരണമടഞ്ഞതിനെ തുടർന്ന് [[കെ.സി. മാമ്മൻ മാപ്പിള]] പത്രാധിപത്യം ഏറ്റെടുത്തു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ മനോരമയുടെ ഉള്ളടക്കത്തിൽ കാതലായ മാറ്റം വന്നു. തിരുവിതാംകൂറിൽ ശക്തിപ്രാപിച്ചു തുടങ്ങിയ [[ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരം|സ്വാതന്ത്ര്യ സമര പ്രസ്ഥാനവുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ട വാർത്തകൾക്ക് മനോരമ പ്രാധാന്യം നൽകി. 1928 ജൂലൈ 2 മുതൽ മനോരമ ദിനപത്രമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു തുടങ്ങി. എന്നാൽ പത്രവും അതിന്റെ പത്രാധിപരും അന്നത്തെ [[തിരുവിതാംകൂർ]] ദിവാനായിരുന്ന [[സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ|സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യരുടെ]] അപ്രീതിയ്ക്കു കാരണമാവുകയും 1938 സെപ്റ്റംബർ 9-ന്  സർക്കാർ മനോരമയുടെ പ്രസ് അടച്ചു പൂട്ടി മുദ്ര വെയ്കുകയും പത്രാധിപരായ [[കെ.സി. മാമ്മൻ മാപ്പിള|കെ.സി. മാമ്മൻ മാപ്പിളയെ]] ജയിലിലടക്കുകയും ചെയ്തു. സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിന് മനോരമ നൽകിയ പിന്തുണയും ജനാധിപത്യഭരണത്തിനു വേണ്ടിയുള്ള ആശയപ്രചരണവുമാണ്&lt;ref name=mano_yearbook&gt;കേരളം-മാധ്യമങ്ങൾ, മലയാള മനോരമ, മനോരമ ഇയർബുക്ക് 2011&lt;/ref&gt;ദിവാനെ ക്രുദ്ധനാക്കിയതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. 

[[ചിത്രം:മനോരമ‌ജങ്ഷൻ.jpg|thumb|250px|എറണാകുളത്തെ മനോരമ ജംഗ്‌ഷൻ-വലത്തു വശത്തെ വെളുത്ത കെട്ടിടത്തിലാണ് മനോരമ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്]] 
കോട്ടയത്തെ മുദ്രണാലയം അടച്ചു പൂട്ടപ്പെട്ടതിനെ തുടർന്ന് [[കൊച്ചി രാജ്യം|കൊച്ചി രാജ്യത്തിൽ]] ഉൾപ്പെട്ട [[കുന്നംകുളം|കുന്നംകുളത്തു]] നിന്നും പത്രം അച്ചടിച്ച്‌  [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] കൂടി വിതരണം ചെയ്തു വന്നു. എന്നാൽ തിരുവിതാംകൂറിൽ മനോരമയുടെ വിതരണം ദുഷ്കരമാകുകയും പരസ്യങ്ങൾ നിലയ്ക്കുകയും സാമ്പത്തിക ബാദ്ധ്യത ഏറുകയും ചെയ്തതിനാൽ ഒൻപതുമാസത്തിനു ശേഷം കുന്നംകുളത്ത് നിന്നുമുള്ള പ്രസിദ്ധീകരണവും നിർത്തലായി. 

ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യലബ്ധിക്ക് ശേഷം 1947 നവംബർ 29-ന്  കെ.സി. മാമ്മൻ മാപ്പിള തന്നെ പത്രാധിപരായി മനോരമയുടെ  പ്രസിദ്ധീകരണം പുനരാരംഭിച്ചു. 1954 മുതൽ 1973 വരെ കെ.എം. ചെറിയാനും 1973 മുതൽ 2010 വരെ [[കെ.എം. മാത്യു|കെ.എം. മാത്യുവും]] മുഖ്യ പത്രാധിപരായിരുന്നു. 1966-ൽ [[കോഴിക്കോട്‌]] ആസ്ഥാനമാക്കി [[മലബാർ]] പതിപ്പ് പുറത്തിറങ്ങിയതോടെയാണ്‌ പത്രത്തിന്റെ വളർച്ച ദ്രുതഗതിയിലായത്. 1980-കളിൽ  പ്രചാരം അടിക്കടി ഉയർന്നു. 1997 നവംബറിൽ പത്രം പൂർണ്ണമായും കമ്പ്യൂട്ടർവത്കരിച്ചു. കേരളത്തിലും പുറത്തുമായി 19  കേന്ദ്രങ്ങളിൽ നിന്നും  ഇപ്പോൾ മനോരമ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്‌. [[മാമ്മൻ മാത്യു|മാമ്മൻ മാത്യുവാണ്]] ഇപ്പോഴത്തെ മുഖ്യപത്രാധിപർ.

== എഡിഷനുകൾ ==

'''ഇന്ത്യയിൽ'''

'''കേരളത്തിൽ''' 
#[[കോട്ടയം]]
#[[കോഴിക്കോട്]]
#[[തിരുവനന്തപുരം]]
#[[കൊച്ചി]]
#[[തൃശൂർ]]
#[[കണ്ണൂർ]]
#[[കൊല്ലം]]
#[[പാലക്കാട്‌]]
#[[മലപ്പുറം]]
#[[പത്തനംതിട്ട]] 
#[[ആലപ്പുഴ]]

'''കേരളത്തിന്‌ പുറത്ത് ''' 

# [[മംഗലാപുരം]]
# [[ബാംഗ്ലൂർ]]
# [[ചെന്നൈ]] 
# [[മുംബൈ]] 
# [[ഡൽഹി]] 

'''അറേബ്യൻ നാടുകളിൽ''' 

#[[ദുബായ്]] 
#[[മനാമ]]
#[[ദോഹ]]

'''മലയാള മനോരമ''' ദിനപത്രം എല്ലാ എഡിഷനുകളും കംപ്യൂട്ടറിലും മൊബൈലിലും വായിക്കാവുന്ന രീതിയിൽ ഇ-പേപ്പർ ആയി ലഭ്യമാണ്. &lt;ref&gt;[https://epaper.manoramaonline.com/MMPortalUI/ E Paper]&lt;/ref&gt;

== പ്രചാരം ==
ഇന്ത്യയിലെ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളുടെ പ്രചാരമളക്കുന്ന സ്ഥാപനമായ ഓ. [[ഓഡിറ്റ് ബ്യൂറോ ഓഫ് സർക്കുലേഷൻ|ബി.സി.]]- (ഓഡിറ്റ് ബ്യൂറോ ഓഫ് സർക്കുലേഷൻ)   2019 ജൂലൈ-ഡിസംബർ കാലത്തെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം മലയാള മനോരമയുടെ 24 ലക്ഷത്തിലധികം കോപ്പികൾ പ്രതിദിനം വിറ്റഴിയുന്നുണ്ട്‌.&lt;ref name=abc&gt;{{cite news|title=മനോരമ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളുടെ 2010 ജൂലൈ-ഡിസംബർ കാലത്തെ പ്രചാര കണക്കുകൾ|url=http://www.manoramaonline.com/portal/htmls/MediaKit/Circulation.htm|accessdate=2011 ഒക്ടോബർ 15|newspaper=മനോരമ ഓൺലൈൻ|archive-date=2014-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220114721/http://www.manoramaonline.com/portal/htmls/MediaKit/Circulation.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഐ.ആർ.എസ് (ഇന്ത്യൻ റീഡർഷിപ്പ് സർവേ) 2019 രണ്ടാം പാദം പ്രകാരം 1 കോടി 77 ലക്ഷം വായനക്കാർ മനോരമ ദിനപത്രത്തിനുണ്ട്.&lt;ref name=irs/&gt;
[[പ്രമാണം:Manorama building, Caltex, Kannur.jpg|ലഘുചിത്രം|വലത്ത്‌|മലയാള മനോരമ കണ്ണൂർ എഡിഷൻ ഓഫീസ്,കാൽടെക്സ്നു സമിപംതായതെരു റോഡിലാണ് ഓഫീസ് സ്ഥിതി ചെയുന്നത് ]]

== ഉള്ളടക്കം ==
&lt;!-- [[ചിത്രം:Kunju.jpg|thumb|right|150px|കുഞ്ചുക്കുറുപ്പ്‌ മനോരമയിലെ ബോക്സ് കാർട്ടൂൺ]] --&gt;
=== എഡിറ്റോറിയൽ പേജ്‌ ===
'കാഴ്ചപ്പാട്‌'  എന്ന എഡിറ്റോറിൽ പേജിൽ മുഖപ്രസംഗത്തിന് പുറമേ ഫീച്ചറുകൾ, 'ആഴ്ചക്കുറിപ്പുകൾ' , തരംഗങ്ങളിൽ'  തുടങ്ങിയ പ്രതിവാരപംക്തികൾ, വായനക്കാരുടെ കത്തുകൾ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.  

=== പഠിപ്പുര ===
വിദ്യാർത്ഥികൾക്കായി പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന പംക്തിയാണ് പഠിപ്പുര. ആഴ്ചയിൽ മൂന്നു ദിവസം (തിങ്കൾ,ബുധൻ,വെള്ളി) ഇതു പുറത്തിറക്കുന്നു. 

=== കാർട്ടൂണുകൾ ===
ഒന്നാം പേജിലെ 'കുഞ്ചുക്കുറുപ്പ്‌' വർഷങ്ങളായി നിലനിൽക്കുന്ന കാർട്ടൂൺ ആണ്. സർക്കാർ ഉദ്യോഗവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങളെ ആസ്പദമാക്കിയുള്ള 'പൊന്നമ്മ സൂപ്രണ്ട്‌'  എന്ന കാർട്ടൂൺ ഉൾപ്പേജിൽ കുറച്ചു കാലം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്നു. 'വാരഫലം' എന്ന തലക്കെട്ടിലുള്ള കാർട്ടൂണുകളും ഇടയ്ക്കിടെ പ്രസിദ്ധീകരിക്കാറുണ്ട്.

== മനോരമ ഓൺലൈൻ ==

മലയാള മനോരമ പത്രത്തിന്റെ [[ഇന്റർനെറ്റ്]] പതിപ്പാണ് '''[[മനോരമ ഓൺലൈൻ.കോം|മനോരമ ഓൺലൈൻ]]'''. മനോരമ ഓൺലൈൻ 24 മണിക്കൂർ വാർത്തയ്ക്കു പുറമേ വിജ്ഞാനവും വിനോദവും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന നിരവധി ചാനലുകളാണ് വായനക്കാർക്കു നൽകുന്നത്. സിനിമ, സംഗീതം, സാഹിത്യം, വിദ്യാഭ്യാസം, കായികം, ടെക്‌നോളജി, ഫാസ്റ്റ്ട്രാക്ക്, ട്രാവൽ, അസ്ട്രോളജി, ചിൽഡ്രൻ തുടങ്ങിയവ ഇതിലുൾപ്പെടുന്നു. ഇൻഫോഗ്രാഫിക്സ്, സ്പെഷൽ–ഇൻഡെപ്ത് സൈറ്റുകൾ, ഫോട്ടോ ഗാലറി എന്നിങ്ങനെ ഒട്ടേറെ വിഭാഗങ്ങളം ഇതിലുണ്ട്.

== മറ്റ് പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ ==
[[ഭാഷാപോഷിണി]], [[മനോരമ ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്]], [[മനോരമ ആരോഗ്യം]], [[വനിത (ദ്വൈവാരിക)|വനിത]], [[തൊഴിൽ വീഥി]], [[കർഷകശ്രീ]], [[വീട്]],  [[സമ്പാദ്യം (മാസിക)|സമ്പാദ്യം]], [[ഫാസ്‌റ്റ് ട്രാക്ക്]], [[മനോരമ വാർഷികപ്പതിപ്പ്]], [[ബാലരമ]], [[കളിക്കുടുക്ക]], [[ബാലരമ ഡൈജസ്‌റ്റ്]], [[ബാലരമ അമർചിത്രകഥ]], മനോരമ ഇയർബുക്ക് (മലയാളം, ഇംഗ്ലീഷ്, തമിഴ്, ഹിന്ദി, ബംഗാളി ഭാഷകളിൽ)  [[ദി വീക്ക്]](ഇംഗ്ലീഷ്), [[മാജിക് പോട്ട്]](ഇംഗ്ലീഷ്), [[ദി മാൻ]](ഇംഗ്ലീഷ്), വനിത(ഹിന്ദി) തുടങ്ങി നാല്പതിലധികം പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ  മനോരമയ്ക്കുണ്ട്.&lt;ref name=mano_yearbook/&gt;

== കുറിപ്പുകൾ ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
*{{കുറിപ്പ്|൧|വായനക്കാരുടെ എണ്ണത്തിൽ മലയാള മനോരമക്ക് മുൻപിൽ ദൈനിക് ഭാസ്കർ,ദൈനിക് ജാഗരൺ എന്നീ ഹിന്ദി പത്രങ്ങൾ മാത്രമാണുള്ളത്&lt;ref name=irs/&gt;}}
&lt;/div&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;7. 2019 ലെ ഓഡിറ്റ് ബ്യൂറോ ഓഫ് സർക്കുലേഷൻ കണക്ക് : http://www.auditbureau.org/files/JD%202019%20Highest%20Circulated%20(across%20languages).pdf 

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{commons category|Malayala Manorama}}
*[http://www.manoramaonline.com മനോരമ ഓൺലൈനിന്റെ മലയാളം പതിപ്പ്]

{{ML Newspapers}}
{{മലയാള മാദ്ധ്യമങ്ങൾ}}
{{Newspapers in India}}

[[വിഭാഗം:മലയാളം പത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാള മനോരമ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ പത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>hvfp0b6wzm6tv3iuiqr74no0ziw6z6k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619548</id>
      <parentid>4619547</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T12:45:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29182-39</username>
        <id>217764</id>
      </contributor>
      <origin>4619548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19749" sha1="tldlr7rgpzo3ss3k247wv31ygk7v051" xml:space="preserve">{{prettyurl|Malayala Manorama}}
{{Infobox Newspaper
|name                = മലയാള മനോരമ
|type                = ദിനപത്രം
|image = [[ചിത്രം:Mm1.JPG|175px]]|
|format              = Broadsheet
|foundation          = 1888
|ceased publication  = 
|language            = മലയാളം
|owners              = മലയാള മനോരമ ഗ്രൂപ്പ്
|political position  = 
|publisher           = 
|editor              = [[മാമ്മൻ മാത്യു]]
|circulation         = 
|headquarters        = [[Kottayam|കോട്ടയം]]
|ISSN                = 
|website             = {{url|https://epaper.manoramaonline.com/}}
|price               = 
}}
[[മലയാളം|മലയാള ഭാഷയിൽ]] പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്ന പ്രമുഖ ദിനപത്രങ്ങളിലൊന്നാണ് '''മലയാള മനോരമ''' (Malayala Manorama). വായനക്കാരുടെ എണ്ണത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രചാരമേറിയ മലയാളപത്രവും ഇന്ത്യയിലാകമാനമുള്ള കണക്കെടുത്താൽ പ്രചാരമേറിയ നാലാമത്തെ പത്രവുമാണ് മലയാളമനോരമ.&lt;ref name=irs&gt;{{cite web|title=IRS 2011 Q2 Topline Findings|url=http://www.hansaresearch.com/IRS%202011%20Q2%20Toplines.pdf|work=ഇന്ത്യൻ റീഡർഷിപ്പ് സർവേ|publisher=ഹംസ റിസർച്ച്|accessdate=22 ഒക്ടോബർ 2011|page=5|language=ഇംഗ്ലീഷ്|format=pdf|quote=Top 10 Publications|archive-date=2011-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20111006121332/http://hansaresearch.com/IRS%202011%20Q2%20Toplines.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;{{സൂചിക|൧}} [[കോട്ടയം]] ആസ്ഥാനമായ മലയാള മനോരമ കമ്പനിയാണ്‌ പത്രത്തിന്റെ പ്രസാധക‌ർ. നസ്റാണി [[ദീപിക]] കഴിഞ്ഞാൽ കേരളത്തിൽ പ്രവർത്തനം തുടരുന്ന ഏറ്റവും പഴയ പത്രവും മലയാള മനോരമ തന്നെ.

== ചരിത്രം ==
[[കോട്ടയം]] സി.എം.എസ് ഹൈസ്കൂളിൽ അസിസ്റ്റന്റ് മലയാളം മുൻഷിയായി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന [[കണ്ടത്തിൽ വറുഗീസ് മാപ്പിള|കണ്ടത്തിൽ വറുഗീസ് മാപ്പിളയാണ്]] മലയാള മനോരമ ദിനപത്രത്തിന്റെ സ്ഥാപകൻ. തന്റെ ചിരകാല സ്വപ്നമായിരുന്ന ഒരു പത്ര പ്രസിദ്ധീകരണം തുടങ്ങുവാനായി നൂറു രൂപ വീതം നൂറോഹരികളായി പതിനായിരം രൂപ അധികൃത മൂലധനമുള്ള ഒരു ഏകീകൃത മൂലധന സ്ഥാപനം (ജോയിന്റ് സ്റ്റോക്ക്‌ കമ്പനി)  ഇദ്ദേഹം രൂപീകരിക്കുകയും&lt;ref name=mano_century&gt;മനോരമയുടെ കഥ, കെ.ആർ.ചുമ്മാർ, മലയാള മനോരമ ശതാബ്ദിപ്പതിപ്പ്, 1988&lt;/ref&gt; 1888 മാർച്ച്‌ 14നു് ഈ സ്ഥാപനം മലയാള മനോരമ എന്ന പേരിൽ രജിസ്റ്റർ നടത്തുകയും ചെയ്തു. ബ്രിട്ടീഷ്‌ ഇന്ത്യയിൽ ആദ്യമായാണ്‌ പ്രസിദ്ധീകരണ രംഗത്തേക്ക്‌ ഇത്തരം ഒരു സ്ഥാപനം കടന്നുവരുന്നത്‌. വറുഗീസ്‌ മാപ്പിളയായിരുന്നു പ്രഥമ പത്രാധിപർ. 1890 മാർച്ച്‌ 22-ന്‌ കോട്ടയത്തു നിന്ന് മലയാള മനോരമ പ്രസിദ്ധീകരണം ആരംഭിച്ചു. [[കേരളവർമ്മ വലിയകോയിത്തമ്പുരാൻ|കേരളവർമ്മ വലിയകോയിത്തമ്പുരാനായിരുന്നു]] ഈ പേര്‌ നിർദ്ദേശിച്ചത്‌. രാജമുദ്ര തന്നെ ചെറിയ വ്യത്യാസങ്ങളോടെ പത്രത്തിന്റെ ആദർശമുദ്രയായി ഉപയോഗിക്കുവാൻ അന്നത്തെ തിരുവിതാംകൂർ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന [[മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|ശ്രീമൂലം തിരുനാൾ]] മഹാരാജാവ് അനുവാദം നൽകി.&lt;ref name=mano_century/&gt; തുടക്കത്തിൽ [[സാഹിത്യം|സാഹിത്യത്തിനു]] പ്രാമുഖ്യം നൽകുന്ന പ്രതിവാരപ്പതിപ്പായാണ് മനോരമ പുറത്തു വന്നത്‌. 

1904 ജൂലൈ 6-ന്‌ വറുഗീസ്‌ മാപ്പിള മരണമടഞ്ഞതിനെ തുടർന്ന് [[കെ.സി. മാമ്മൻ മാപ്പിള]] പത്രാധിപത്യം ഏറ്റെടുത്തു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ മനോരമയുടെ ഉള്ളടക്കത്തിൽ കാതലായ മാറ്റം വന്നു. തിരുവിതാംകൂറിൽ ശക്തിപ്രാപിച്ചു തുടങ്ങിയ [[ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരം|സ്വാതന്ത്ര്യ സമര പ്രസ്ഥാനവുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ട വാർത്തകൾക്ക് മനോരമ പ്രാധാന്യം നൽകി. 1928 ജൂലൈ 2 മുതൽ മനോരമ ദിനപത്രമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു തുടങ്ങി. എന്നാൽ പത്രവും അതിന്റെ പത്രാധിപരും അന്നത്തെ [[തിരുവിതാംകൂർ]] ദിവാനായിരുന്ന [[സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ|സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യരുടെ]] അപ്രീതിയ്ക്കു കാരണമാവുകയും 1938 സെപ്റ്റംബർ 9-ന്  സർക്കാർ മനോരമയുടെ പ്രസ് അടച്ചു പൂട്ടി മുദ്ര വെയ്കുകയും പത്രാധിപരായ [[കെ.സി. മാമ്മൻ മാപ്പിള|കെ.സി. മാമ്മൻ മാപ്പിളയെ]] ജയിലിലടക്കുകയും ചെയ്തു. സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിന് മനോരമ നൽകിയ പിന്തുണയും ജനാധിപത്യഭരണത്തിനു വേണ്ടിയുള്ള ആശയപ്രചരണവുമാണ്&lt;ref name=mano_yearbook&gt;കേരളം-മാധ്യമങ്ങൾ, മലയാള മനോരമ, മനോരമ ഇയർബുക്ക് 2011&lt;/ref&gt;ദിവാനെ ക്രുദ്ധനാക്കിയതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. 

[[ചിത്രം:മനോരമ‌ജങ്ഷൻ.jpg|thumb|250px|എറണാകുളത്തെ മനോരമ ജംഗ്‌ഷൻ-വലത്തു വശത്തെ വെളുത്ത കെട്ടിടത്തിലാണ് മനോരമ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്]] 
കോട്ടയത്തെ മുദ്രണാലയം അടച്ചു പൂട്ടപ്പെട്ടതിനെ തുടർന്ന് [[കൊച്ചി രാജ്യം|കൊച്ചി രാജ്യത്തിൽ]] ഉൾപ്പെട്ട [[കുന്നംകുളം|കുന്നംകുളത്തു]] നിന്നും പത്രം അച്ചടിച്ച്‌  [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] കൂടി വിതരണം ചെയ്തു വന്നു. എന്നാൽ തിരുവിതാംകൂറിൽ മനോരമയുടെ വിതരണം ദുഷ്കരമാകുകയും പരസ്യങ്ങൾ നിലയ്ക്കുകയും സാമ്പത്തിക ബാദ്ധ്യത ഏറുകയും ചെയ്തതിനാൽ ഒൻപതുമാസത്തിനു ശേഷം കുന്നംകുളത്ത് നിന്നുമുള്ള പ്രസിദ്ധീകരണവും നിർത്തലായി. 

ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യലബ്ധിക്ക് ശേഷം 1947 നവംബർ 29-ന്  കെ.സി. മാമ്മൻ മാപ്പിള തന്നെ പത്രാധിപരായി മനോരമയുടെ  പ്രസിദ്ധീകരണം പുനരാരംഭിച്ചു. 1954 മുതൽ 1973 വരെ കെ.എം. ചെറിയാനും 1973 മുതൽ 2010 വരെ [[കെ.എം. മാത്യു|കെ.എം. മാത്യുവും]] മുഖ്യ പത്രാധിപരായിരുന്നു. 1966-ൽ [[കോഴിക്കോട്‌]] ആസ്ഥാനമാക്കി [[മലബാർ]] പതിപ്പ് പുറത്തിറങ്ങിയതോടെയാണ്‌ പത്രത്തിന്റെ വളർച്ച ദ്രുതഗതിയിലായത്. 1980-കളിൽ  പ്രചാരം അടിക്കടി ഉയർന്നു. 1997 നവംബറിൽ പത്രം പൂർണ്ണമായും കമ്പ്യൂട്ടർവത്കരിച്ചു. കേരളത്തിലും പുറത്തുമായി 19  കേന്ദ്രങ്ങളിൽ നിന്നും  ഇപ്പോൾ മനോരമ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്‌. [[മാമ്മൻ മാത്യു|മാമ്മൻ മാത്യുവാണ്]] ഇപ്പോഴത്തെ മുഖ്യപത്രാധിപർ.

== എഡിഷനുകൾ ==

'''ഇന്ത്യയിൽ'''

'''കേരളത്തിൽ''' 
#[[കോട്ടയം]]
#[[കോഴിക്കോട്]]
#[[തിരുവനന്തപുരം]]
#[[കൊച്ചി]]
#[[തൃശൂർ]]
#[[കണ്ണൂർ]]
#[[കൊല്ലം]]
#[[പാലക്കാട്‌]]
#[[മലപ്പുറം]]
#[[പത്തനംതിട്ട]] 
#[[ആലപ്പുഴ]]

'''കേരളത്തിന്‌ പുറത്ത് ''' 

# [[മംഗലാപുരം]]
# [[ബാംഗ്ലൂർ]]
# [[ചെന്നൈ]] 
# [[മുംബൈ]] 
# [[ഡൽഹി]] 

'''അറേബ്യൻ നാടുകളിൽ''' 

#[[ദുബായ്]] 
#[[മനാമ]]
#[[ദോഹ]]

'''മലയാള മനോരമ''' ദിനപത്രം എല്ലാ എഡിഷനുകളും കംപ്യൂട്ടറിലും മൊബൈലിലും വായിക്കാവുന്ന രീതിയിൽ ഇ-പേപ്പർ ആയി ലഭ്യമാണ്. &lt;ref&gt;[https://epaper.manoramaonline.com/MMPortalUI/ E Paper]&lt;/ref&gt;

== പ്രചാരം ==
ഇന്ത്യയിലെ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളുടെ പ്രചാരമളക്കുന്ന സ്ഥാപനമായ ഓ. [[ഓഡിറ്റ് ബ്യൂറോ ഓഫ് സർക്കുലേഷൻ|ബി.സി.]]- (ഓഡിറ്റ് ബ്യൂറോ ഓഫ് സർക്കുലേഷൻ)   2019 ജൂലൈ-ഡിസംബർ കാലത്തെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം മലയാള മനോരമയുടെ 24 ലക്ഷത്തിലധികം കോപ്പികൾ പ്രതിദിനം വിറ്റഴിയുന്നുണ്ട്‌.&lt;ref name=abc&gt;{{cite news|title=മനോരമ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളുടെ 2010 ജൂലൈ-ഡിസംബർ കാലത്തെ പ്രചാര കണക്കുകൾ|url=http://www.manoramaonline.com/portal/htmls/MediaKit/Circulation.htm|accessdate=2011 ഒക്ടോബർ 15|newspaper=മനോരമ ഓൺലൈൻ|archive-date=2014-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220114721/http://www.manoramaonline.com/portal/htmls/MediaKit/Circulation.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഐ.ആർ.എസ് (ഇന്ത്യൻ റീഡർഷിപ്പ് സർവേ) 2019 രണ്ടാം പാദം പ്രകാരം 1 കോടി 77 ലക്ഷം വായനക്കാർ മനോരമ ദിനപത്രത്തിനുണ്ട്.&lt;ref name=irs/&gt;
[[പ്രമാണം:Manorama building, Caltex, Kannur.jpg|ലഘുചിത്രം|വലത്ത്‌|മലയാള മനോരമ കണ്ണൂർ എഡിഷൻ ഓഫീസ്,കാൽടെക്സ്നു സമിപംതായതെരു റോഡിലാണ് ഓഫീസ് സ്ഥിതി ചെയുന്നത് ]]

== ഉള്ളടക്കം ==
&lt;!-- [[ചിത്രം:Kunju.jpg|thumb|right|150px|കുഞ്ചുക്കുറുപ്പ്‌ മനോരമയിലെ ബോക്സ് കാർട്ടൂൺ]] --&gt;
=== എഡിറ്റോറിയൽ പേജ്‌ ===
'കാഴ്ചപ്പാട്‌'  എന്ന എഡിറ്റോറിൽ പേജിൽ മുഖപ്രസംഗത്തിന് പുറമേ ഫീച്ചറുകൾ, 'ആഴ്ചക്കുറിപ്പുകൾ' , തരംഗങ്ങളിൽ'  തുടങ്ങിയ പ്രതിവാരപംക്തികൾ, വായനക്കാരുടെ കത്തുകൾ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.  

=== പഠിപ്പുര ===
വിദ്യാർത്ഥികൾക്കായി പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന പംക്തിയാണ് പഠിപ്പുര. ആഴ്ചയിൽ മൂന്നു ദിവസം (തിങ്കൾ,ബുധൻ,വെള്ളി) ഇതു പുറത്തിറക്കുന്നു. 

=== കാർട്ടൂണുകൾ ===
ഒന്നാം പേജിലെ 'കുഞ്ചുക്കുറുപ്പ്‌' വർഷങ്ങളായി നിലനിൽക്കുന്ന കാർട്ടൂൺ ആണ്. സർക്കാർ ഉദ്യോഗവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങളെ ആസ്പദമാക്കിയുള്ള 'പൊന്നമ്മ സൂപ്രണ്ട്‌'  എന്ന കാർട്ടൂൺ ഉൾപ്പേജിൽ കുറച്ചു കാലം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്നു. 'വാരഫലം' എന്ന തലക്കെട്ടിലുള്ള കാർട്ടൂണുകളും ഇടയ്ക്കിടെ പ്രസിദ്ധീകരിക്കാറുണ്ട്.

== മനോരമ ഓൺലൈൻ ==

മലയാള മനോരമ പത്രത്തിന്റെ [[ഇന്റർനെറ്റ്]] പതിപ്പാണ് '''[[മനോരമ ഓൺലൈൻ.കോം|മനോരമ ഓൺലൈൻ]]'''. മനോരമ ഓൺലൈൻ 24 മണിക്കൂർ വാർത്തയ്ക്കു പുറമേ വിജ്ഞാനവും വിനോദവും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന നിരവധി ചാനലുകളാണ് വായനക്കാർക്കു നൽകുന്നത്. സിനിമ, സംഗീതം, സാഹിത്യം, വിദ്യാഭ്യാസം, കായികം, ടെക്‌നോളജി, ഫാസ്റ്റ്ട്രാക്ക്, ട്രാവൽ, അസ്ട്രോളജി, ചിൽഡ്രൻ തുടങ്ങിയവ ഇതിലുൾപ്പെടുന്നു. ഇൻഫോഗ്രാഫിക്സ്, സ്പെഷൽ–ഇൻഡെപ്ത് സൈറ്റുകൾ, ഫോട്ടോ ഗാലറി എന്നിങ്ങനെ ഒട്ടേറെ വിഭാഗങ്ങളം ഇതിലുണ്ട്.

== മറ്റ് പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ ==
[[ഭാഷാപോഷിണി]], [[മനോരമ ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്]], [[മനോരമ ആരോഗ്യം]], [[വനിത (ദ്വൈവാരിക)|വനിത]], [[തൊഴിൽ വീഥി]], [[കർഷകശ്രീ]], [[വീട്]],  [[സമ്പാദ്യം (മാസിക)|സമ്പാദ്യം]], [[ഫാസ്‌റ്റ് ട്രാക്ക്]], [[മനോരമ വാർഷികപ്പതിപ്പ്]], [[ബാലരമ]], [[കളിക്കുടുക്ക]], [[ബാലരമ ഡൈജസ്‌റ്റ്]], [[ബാലരമ അമർചിത്രകഥ]], മനോരമ ഇയർബുക്ക് (മലയാളം, ഇംഗ്ലീഷ്, തമിഴ്, ഹിന്ദി, ബംഗാളി ഭാഷകളിൽ)  [[ദി വീക്ക്]](ഇംഗ്ലീഷ്), [[മാജിക് പോട്ട്]](ഇംഗ്ലീഷ്), [[ദി മാൻ]](ഇംഗ്ലീഷ്), വനിത(ഹിന്ദി) തുടങ്ങി നാല്പതിലധികം പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ  മനോരമയ്ക്കുണ്ട്.&lt;ref name=mano_yearbook/&gt;

== കുറിപ്പുകൾ ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
*{{കുറിപ്പ്|൧|വായനക്കാരുടെ എണ്ണത്തിൽ മലയാള മനോരമക്ക് മുൻപിൽ ദൈനിക് ഭാസ്കർ,ദൈനിക് ജാഗരൺ എന്നീ ഹിന്ദി പത്രങ്ങൾ മാത്രമാണുള്ളത്&lt;ref name=irs/&gt;}}
&lt;/div&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;7. 2019 ലെ ഓഡിറ്റ് ബ്യൂറോ ഓഫ് സർക്കുലേഷൻ കണക്ക് : http://www.auditbureau.org/files/JD%202019%20Highest%20Circulated%20(across%20languages).pdf 

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{commons category|Malayala Manorama}}
*[http://www.manoramaonline.com മനോരമ ഓൺലൈനിന്റെ മലയാളം പതിപ്പ്]

{{ML Newspapers}}
{{മലയാള മാദ്ധ്യമങ്ങൾ}}
{{Newspapers in India}}

[[വിഭാഗം:മലയാളം പത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാള മനോരമ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ പത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>tldlr7rgpzo3ss3k247wv31ygk7v051</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഈഴവർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3804</id>
    <revision>
      <id>4619694</id>
      <parentid>4590978</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T22:36:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>റിപീറ്റേഷൻ ഒഴിവാക്കി ലിങ്ക് ചേർത്തിട്ടുണ്ട്</comment>
      <origin>4619694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="125451" sha1="k6jxl74sjc1fsw9p891h25vv2w7sem2" xml:space="preserve">{{prettyurl|Ezhava}} 
{{Infobox ethnic group
|group= '''ഈഴവ'''
| native_name = '''ഈഴവ'''
| native_name_lang = മലയാളം
| image = Gmessage.JPG
| image_caption = ശ്രീനാരായണ ഗുരുവിന്റെ സന്ദേശം
|regions = [[കേരളം]]
| region2 = 
| pop     = ഏകദേശം. 8,000,000(2018)&lt;ref&gt;https://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220511142922/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf |date=2022-05-11 }} {{Bare URL PDF|date=April 2022}}&lt;/ref&gt;
| ref    = &lt;ref&gt;https://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220511142922/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf |date=2022-05-11 }} {{Bare URL PDF|date=April 2022}}&lt;/ref&gt;
| langs = [[മലയാളം]]
| rels  = [[ഹിന്ദുമതം]]
| related_groups = [[ബില്ലവർ]], [[സിംഹളർ]]
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] ഏറ്റവും അംഗസംഖ്യയുള്ള ജാതിയും വളരെ പ്രബലമായ ''ഹിന്ദു''&lt;ref&gt;മറ്റു് പിന്നാക്ക ജാതികളുടെ(O B C)കൂട്ടത്തിലാണ് ഈഴവർ.&lt;/ref&gt;  വിഭാഗവുമാണ് ഈഴവർ. കേരള ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 23% ഈഴവ ജാതിക്കാരാണ്. പ്രധാനമായും പഴയ [[തിരുവിതാംകൂർ]]-[[കൊച്ചി]] രാജ്യങ്ങൾ നിലനിന്ന സ്ഥലങ്ങളിലാണ് ഈഴവർ കൂടുതലായും ഉള്ളത്. മദ്ധ്യ തിരുവിതാംകൂറിൽ “ചോവൻ“&lt;ref name=“histo“&gt;കെ.ജി. നാരായണൻ - ഈഴവ തീയ്യ ചരിത്ര പഠനം (പ്രസിദ്ധീകരണം: 1986), പേജ് നമ്പർ 4, 5&lt;/ref&gt; എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book
| title = . History of Kerala.
Vol. III, p.
| last = Padmanabha Menon
| first = K.P
| publisher = 
| year = 1933
| isbn = 
| location = Ernakulam
| pages = 398-402
}}&lt;/ref&gt; അശോക ചക്രവർത്തിയുടെ കാലത്ത് ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ വന്ന  ആര്യാധിനിവേശത്തോടെ ബുദ്ധ മിഷനറിമാർ കുറേയേറെ ആളുകളെ കേരളത്തിലും  ബുദ്ധമതാനുയായികളാക്കി എന്നും ഇവർ ആര്യാധിനിവേശത്തിനു ശേഷം നൂറ്റാണ്ടുകൾ കൊണ്ട്  മുഴുവനായും വീണ്ടും പഴയ കുലാചാരങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങി എന്നും കരുതപ്പെടുന്നു. ഇവരുടെ പിൻഗാമികൾ ആണ് ഈഴവർ &lt;ref&gt;{{Cite book
| title = Land and People of Indian States and Union Territories:a
| last = S. C. Bhatt, Gopal
| first = K. Bhargav
| publisher = Gyan Publishing House,
| year = 2006
| isbn = 
| location = 
| pages = 
}}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ ബൗദ്ധപൂർവ്വ കാലത്ത് കുലാചാരങ്ങൾ (ദ്രാവിഡ/ശാക്തേയ വിശ്വാസങ്ങൾ) തന്നെയാകണം ഇവർ പിന്തുടർന്നിരുന്നത്. പ്രധാനമായും ഈഴത്ത്(ശ്രീ ലങ്ക) നിന്ന് വന്ന ബൗദ്ധമതത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം നടത്തിയത്, ഇവരെ ഈഴവരാക്കി മാറ്റി.  നിലവിൽ കേരള രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിർണ്ണായക സ്വാധീനം ചെലുത്താൻ കഴിവുള്ള ഒരു വിഭാഗമാണ് ഈഴവർ. കേരളത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക, കലാ-സാംസ്കാരിക മേഖലകളിൽ സ്വന്തമായ വ്യക്തിമുദ്ര പതിപ്പിക്കുവാൻ ഈഴവർക്കായിട്ടുണ്ട്. സർക്കാർ ഈഴവരെ ഓ.ബി.സി വിഭാഗത്തിൽ ഉൾപെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. നായർ സമൂഹത്തിലെ ഉപജാതികളെപോലെ ചില അവാന്തരവിഭാഗങ്ങൾ ഇവരിലുണ്ട്. [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ആദിചേര]] മലബാറിൽ രാജാക്കന്മാരുടെ പടയാളികൾ ഇവരായിരിക്കാം അതിൽനിന്നും ആകാം ഇവർക്ക് കളരിപാരമ്പര്യവും പണിക്കർ എന്ന  പേരും ലഭിച്ചത് എന്ന് കരുതുന്നു. 

[[File:Sivagiri Ashramam at Varkkala.jpg|thumb|upright=1.1|right|ആത്മീയാചാര്യൻ ശ്രീനാരായണ ഗുരുവിന്റെ സമാധി. വർക്കല ശിവഗിരിയിൽ ]]
[[File:Ezhava Temple.png|thumb|ഒരു ഈഴവ ക്ഷേത്രം]]

കേരളത്തിലെ ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 24% വരുന്ന ഈഴവ സമുദായത്തിന്, ഹിന്ദു ജനസംഖ്യയിൽ ഏറ്റവും വലിയ സമൂഹം ആയിരുന്നിട്ടും, എൽഡിഎഫിലും യുഡിഎഫിലും പ്രാതിനിധ്യം കുറവാണെന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. എൽഡിഎഫ് മന്ത്രിസഭയിൽ, ഈഴവർ 5 മന്ത്രി സ്ഥാനങ്ങൾ വഹിക്കുന്നു, അതേസമയം സംസ്ഥാന ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 12% വരുന്ന നായർ സമുദായം 7 മന്ത്രി സ്ഥാനങ്ങൾ വഹിക്കുന്നു. യുഡിഎഫിനുള്ളിൽ, പ്രാതിനിധ്യ ആശങ്കകളും ഉയർന്നിട്ടുണ്ട്. കേരളത്തിലെ കോൺഗ്രസിന്റെ ഉന്നത നേതൃത്വത്തിൽ നിലവിൽ ഒബിസി പ്രാതിനിധ്യമില്ല. കേരളത്തിലെ 14 ജില്ലാ കോൺഗ്രസ് കമ്മിറ്റികളിൽ (ഡിസിസി) 4 എണ്ണത്തിൽ മാത്രമേ ഈഴവ സമുദായത്തിൽ നിന്നുള്ള പ്രസിഡന്റുമാരുള്ളൂ. സംസ്ഥാനത്തെ 14 കോൺഗ്രസ് എംപിമാരിൽ 2 പേർ മാത്രമേ ഈഴവ സമുദായത്തിൽ നിന്നുള്ളവരാകൂ, അതേസമയം പാർട്ടിയുടെ 22 എംഎൽഎമാരിൽ ഒരാൾ മാത്രമാണ് ഈഴവരെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്. കൂടാതെ, കെപിസിസിയുടെ പുതുതായി നിയമിതരായ മൂന്ന് വർക്കിംഗ് പ്രസിഡന്റുമാരിൽ ആരും സമുദായത്തിൽ നിന്നുള്ളവരല്ല.&lt;ref name=&quot;TNIE1&quot;&gt;{{cite web |title=Congress faces backlash over caste imbalance in Kerala leadership revamp |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2025/Aug/01/congress-faces-backlash-over-caste-imbalance-in-kerala-leadership-revamp |publisher=The New Indian Express |access-date=2025-12-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KaumudiSurvey&quot;&gt;{{cite web |title=UDF will not come to power if Ezhava community is ignored; AICC secret survey becomes warning to UDF |url=https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=1470904&amp;u=udf-will-not-come-to-power-if-ezhava-community-is-ignored-aicc-secret-survey-becomes-warning-to-udf |publisher=Kerala Kaumudi |access-date=2025-12-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TNIE2&quot;&gt;{{cite web |title=In vote-bank ‘theatre’, Ezhavas still in search of key role |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2025/Nov/28/in-vote-bank-theatre-ezhavas-still-in-search-of-key-role |publisher=The New Indian Express |access-date=2025-12-14}}&lt;/ref&gt;

== പേരിനു പിന്നിൽ ==
[[File:An Ezhava family.jpg|thumb|ഒരു ഈഴവ കുടുംബം]]
ഈഴവൻ എന്ന വാക്കിന്റെ ഉദ്ഭവത്തെ പറ്റി പല വാദഗതികളുണ്ട്. ഈഴത്ത് (ഈഴം - [[ശ്രീലങ്ക]] പഴയ തമിഴ് നാമം) നിന്നും വന്നവർ ആയതുകൊണ്ട് ഈഴവർ എന്ന് ഒരു വാദഗതി.  എന്നാൽ ഈഴത്തു നിന്നു വന്ന ബുദ്ധമതക്കാരോട് ഏറ്റവും കൂടുതൽ സഹകരിച്ചിരുന്നവരെയാണ് ഈഴുവർ എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നത് എന്നാണ് പി.എം.ജോസഫ് അഭിപ്രായപ്പെടുന്നത്. &lt;ref&gt;{{cite book|title=മലയാളത്തിലെ പരകീയ പദങ്ങൾ|last=പി.എം.|first=ജോസഫ്|publisher=കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്|year=1995|isbn=|location=തിരുവനന്തപുരം|authorlink=ഡോ.പി.എം.ജോസഫ്|coauthors=}}&lt;/ref&gt; മുണ്ഡ ഭാഷയിലെ ഇളി എന്ന പദത്തിന്റെ സംസർഗ്ഗം കൊണ്ടായിരിക്കണം ഈ പേര് വന്ന് ചേർന്നത് എന്നുമാണ്‌ അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിഗമനം. 

തമിഴ്നിഘണ്ടുവിൽ ഉള്ള “ചീവകർ“ എന്ന പദം ചോവനായി എന്നു സി.വി. കുഞ്ഞുരാമൻ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. “ചീവകർ“ എന്നതിൻ ‘ധർമ്മം വാങ്ങിയുണ്ണുന്നവൻ‘എന്ന അർത്ഥവും കാണുന്നു.ബുദ്ധമതക്കാരായിരുന്ന ഇവരിൽ തികഞ്ഞ അഭ്യാസികളും ഭിഷഗ്വരൻമാരും ഉണ്ടായിരുന്നു. &lt;ref&gt;പി.കെ. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ രചിച്ച “കേരളത്തിന്റെ സാംസ്കാരികചരിത്രം”-ഏഴാം അദ്ധ്യായം&lt;/ref&gt;.

== ഉല്പത്തി ==

ഈഴവരുടെ ഉല്പത്തിയെപ്പറ്റി രണ്ട് സിദ്ധാന്തങ്ങൾ നിലവിലുണ്ട്. അതിൽ ഒന്ന് അവർ ശ്രീലങ്കയിൽ നിന്ന് പുരാതനകാലത്ത് കുടിയേറിയവരായിരുന്നു എന്നുള്ളതും രണ്ടാമത്തേതു അവർ കേരളത്തിലെ ആദിമനിവാസികളാണെന്നുള്ളതുമാണ്. രണ്ട് സിദ്ധാന്തങ്ങളുടേയും ഉപജ്ഞാതാക്കൾ ഐതിഹ്യങ്ങളുടേയും ചരിത്രപരമായ തെളിവുകളുടേയും വെളിച്ചത്തിൽ അവയെ സമർത്ഥിക്കുന്നുണ്ട്.  

=== ശ്രീലങ്കയിൽ നിന്ന് കുടിയേറിയെന്ന നിഗമനം ===

==== തെളിവുകളായുള്ള ഐതിഹ്യങ്ങൾ ====
#  പാണ്ട്യ രാജാവിന്റെ ഒരു പുത്രിയാരിരുന്ന അല്ലിയും കർണ്ണാടകത്തിലെ രാജാവായിരുന്ന നരസിംഹനും വിവാഹശേഷം സിലോണിലേക്ക് പോയി എന്നും അവിടെ കുറേ കാലം ഭരിച്ചു എന്നു. പക്ഷേ സന്താനങ്ങൾ ഇല്ലാതെ വന്നതിനാൽ കുലം അന്യം വന്നതോടെ നാട്ടിലേക്ക് തിരിച്ചു വന്ന അവരുടെ ബന്ധുക്കളുടേയും സഹായികളുടേയും കഥ പറയുന്നു.  എന്നാൽ സമൂഹത്തിലെ താഴ്ന്ന സ്ഥാനമാണ് അവർക്കും അവരുടെ കൂടെ വന്ന സഹായികൾക്കും ലഭിച്ചത് എന്നും അവരാണ് ഈഴവയരുടെ പൂർവ്വികർ എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു എന്നാണ് എൽ. എ. അനന്ത കൃഷ്ണയ്യർ എഴുതുന്നത്.  &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book
| title = The Tribes and Castes of Cochin , Vol . I Reprint,
| last = എൽ. എ.
| first = അനന്ത കൃഷ്ണയ്യർ
| publisher = Cosmo Publications
| year = 1981
| isbn = 
| location = (New Delhi
| pages = 278
}}&lt;/ref&gt; ജാഫ്ഫ്നയിലെ ഒരു വെള്ളാള വിഭാഗമാഗത്തിന്റെ സ്ഥാനപ്പേരായ മുതലിയാർ എന്നത് ഈഴവന്മാർ ഉപയോഗിക്കുന്നു എന്നത് ഇതിനു ഉപോൽഫലകമായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite book
| title = Castes and Tribes of Southern India, Vol.II Reprint,
| last = Edgar Thurston ,
| first = K. Rangachari
| publisher = Government Press, Madras
| year = 1909
| isbn = 
| location = Madras
| pages = 393
}}&lt;/ref&gt;
# മറ്റൊരു കഥ പ്രകാരം ശിവൻ തനിക്ക് ഗംഗയിലുണ്ടായ മകനായ വീരഭദ്രനെ ഭൂമിയിലെ പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിക്കാനായി അയക്കുന്നു. വീരഭദ്രൻ ഈഴത്തു ( ശ്രീലങ്ക) പോകുകയും അവിടത്തെ രാജകുമാരിയായ കല്യാണമണിദേവിയെ വിവാഹം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇവർക്കുണ്ടായ പുത്രനാണ് ശിവരുദ്രൻ. ശിവരുദ്രൻ ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ വന്ന് അവിടെയുള്ള നാല് സ്ത്രീകളെ വിവാഹം കഴിക്കുകയും നാല് ഇല്ലങ്ങൾ ( തറവാടുകൾ ) ഉണ്ടാകുകയും ചെയുതു.
# സിംഹളീസ് വിശ്വാസപ്രകാരം ചോളരും സിംഹളരുമായുള്ള നിരന്തര സമരത്തിലൂടെ കുറേയേറെ സിംഹളർ ദക്ഷിണേന്ത്യ പിടിച്ചടക്കി താമസമാക്കിയെന്നും അതിന്റെ പിന്തുടർച്ചകാരാാണ് ഇപ്പോഴത്തെ ഈഴവരെന്നും കരുതുന്നു. വില്യം ലോഗന്ന്റ്റെ മനബാർ മാനുവലിൽ ഈ കഥ വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. &lt;ref&gt;{{Cite book
| title = Malabar  Manual, Vol.I,  Reprint
| last = William
| first = Logan
| publisher = Trivandrum: Charithram  Publications,
| year = 198
| isbn = 
| location = 
| pages = 172
}}&lt;/ref&gt;
# എൽ.എ. അനന്തകൃഷ്ണയ്യരുടെ ഗ്രന്ഥത്തിൽ പറയുന്ന മറ്റൊരു കഥ അനുസരിച്ച്, തമിഴ് പുരാണങ്ങളിൽ വിവരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള സിംഹളീസ് രാജാവ് തന്റെ രാജ്യത്തെ ബുദ്ധമത പണ്ഡിതരുടേയും ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ശൈവ പണ്ഡിതനായിരുന്ന മാണിക്യവാചകകരും തമ്മിലുണ്ടായ മതവ്യാഖ്യാനങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കുകയും മാണിക്യവാചകരുടെ പാണ്ഡിത്യത്തിൽ ആകർഷിക്കപ്പെട്ട് ശൈവ മതം സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു എന്നാണ്.  അദ്ദേഹം ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ താമസമാക്കുകയും തന്റെ അനുയായികളും അനന്തരവംശവും ഇള്ളവർ അഥവാ ഇഴവർ എന്നറിയപ്പെടുകയും ചെയതതാവാം എന്ന് അനന്തകൃഷ്ണയ്യർ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== തെളിവുകളായുള്ള ചരിത്ര രേഖകൾ ====

# ഫ്രാൻസിസ് ഡേ,  തന്റെ  പ്രസിദ്ധമായ ഗ്രന്ഥത്തിൽ പറയുന്നത് ഈഴവർ അഥ്വാ ഈലവർ എന്നത് ഇളനാട് എന്ന സിംഹളദേശത്തുനിന്നാണ് എന്നാണ്. ഇളനാടിനെ മുൻകാലങ്ങളിൽ വിളിച്ചിരുന്നത് ഇഴൂവെൻ ദ്വീപ് എന്നാൺ വിളിച്ചിരുന്നത്. ഈഴുവർ മലബാറിലെ തീയ്യരും വേണാടിലെ ചാന്നന്മാരുമായും ശ്രീലങ്കയിലെ കറുകപ്പട്ട വിളയിക്കുന്ന ജാതിക്കാരുമായും ബന്ധപെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite book
| url = https://archive.org/stream/landpermaulsorc01daygoog#page/n4/mode/2up
| title = , The Land of the Perumals or Cochin, Its Past and Its Present
| last = Francis
| first = Day
| publisher = Gantz Brothers
| year = 1863
| isbn = 
| location = Madras:
| pages = 319
}}&lt;/ref&gt;
# വില്യം ലോഗൻ എന്ന ചരിത്രകാരൻ, പെരിപ്ലസ് എന്ന പ്രാചീന ഗ്രന്ഥത്തിന്റേയും കോസ്മോസ് ഇന്റികോപ്ലെയുസ്തുസിന്റെയും (ക്രി.വ.  522 /525-547) ഗ്രന്ഥങ്ങളെ വിശകലനം ചെയ്ത് ഈഴവർ കേരളത്തിലെത്തിയത് പെരിപ്ലസിന്റെ കാലത്തിനു ശേഷവും ഇന്റികോപ്ലെയുസ്തുസിന്റെ കാലത്തിനു മുൻപായിരിക്കണം എന്ന നിഗമനത്തിലെത്തുന്നു.  &lt;ref&gt;{{Cite book
| title = Malabar Manual  Vol.I, Reprint, p.172.
| last = William
| first = Logan
| publisher = Charithram Publi­cations
| year = 1981
| isbn = 
| location = Trivandrum
| pages = 143, 172
}}&lt;/ref&gt;
# പെരുന്നാറ്റു പടൈ എന്ന സംഘ കൃതിയിൽ കരികാല ചോളൻ എന്ന തമിഴ് രാജാവ് 12000 സിംഹളീയരെ തടവുകാരായി തമിഴ്നാട്ടില്ലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നതായി പറയുന്നുണ്ട്. &lt;ref&gt;{{Cite book
| title = South  India and Ceylon
| last = K.K.
| first = Pillay
| publisher = Madras: University of Madras,
| year = 1963
| isbn = 
| location = 
| pages = 134
}}&lt;/ref&gt;കരികാലന്റെ വിജയത്തെപ്പറ്റി നിരവധി ശിലാലിഖിതങ്ങളും ലഭ്യമായിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;Census  of  India, 1931, Vol . XXVIII: Travancore Report, p.382.&lt;/ref&gt;

ഈഴവർ ശ്രീലങ്കയിൽനിന്നു വന്നവരാണ്‌ എന്ന്‌ ടി.കെ. വേലുപ്പിള്ള, കെ.പി. പദ്‌മനാഭമേനോൻ, തേഴ്‌സ്റ്റൺ തുടങ്ങിയവർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. ഈഴവർ ശ്രീലങ്കയിൽ നിന്നു കേരളത്തിൽ എത്തിയതാണെന്നുള്ള ഐതിഹ്യത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ്‌ ഈ സിദ്ധാന്തം രൂപംകൊണ്ടത്‌. സംഘകാലത്ത്‌ കേരളത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ഉഴവർ, ചാന്റോർ, വില്ലോർ എന്നീ ഗോത്രങ്ങൾ പരിണമിച്ചുണ്ടായതാണ്‌ ഈഴവസമുദായമെന്ന അഭിപ്രായത്തിന്‌ ഇന്ന്‌ പ്രാബല്യം സിദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്‌.

'''ഉഴവർ.''' കൃഷിചെയ്‌തു ജീവിച്ചിരുന്നവരാണ്‌ ഉഴവർ. ഇവർക്ക്‌ കുലമഹിമയും സ്ഥാനവലുപ്പവും ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന്‌ പതിറ്റുപ്പത്തിൽ നിന്നു വ്യക്തമാകുന്നു. ഈഴവരുടെയും പ്രധാന തൊഴിൽ കൃഷിയാണ്‌. &quot;കേരളത്തിൽ സ്ഥിരമായി കൃഷി ആരംഭിച്ച ആദ്യത്തെ കർഷകർ ഈഴവരാണെന്നു തോന്നുന്നു' എന്ന്‌ ഡോ. എ. അയ്യപ്പൻ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. കേരളത്തിൽ തെങ്ങ്‌ കൊണ്ടുവന്നത്‌ ഈഴവരാണ്‌ എന്ന്‌ ലോഗൻ പ്രസ്‌താവിക്കുന്നുണ്ട്‌. ഈഴവരുടെ പ്രധാന തൊഴിൽ കൃഷിയാണെന്നും അവരിൽ പലരും ധനികരും സ്വാധീനശക്തിയുള്ളവരുമായ ഭൂപ്രഭുക്കന്മാരാണെന്നും തേഴ്‌സ്റ്റൺ പറയുന്നു. പൗരാണിക കേരളത്തിലെ കൃഷിക്കാരായ ഉഴവരിൽ നല്ലൊരു വിഭാഗം ഈഴവസമുദായത്തിൽ ലയിച്ചതുകൊണ്ടാകാം അവരിൽ ഭൂരിഭാഗം പേർ ഭൂവുടമകളായിത്തീർന്നത്‌.

'''ചാന്റോർ.''' ഈഴവരായിത്തീർന്ന മറ്റൊരു ജനവിഭാഗം ചാന്റോർ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന മദ്യഹാരകന്മാരാണ്‌. പ്രാചീന തമിഴകത്ത്‌ മദ്യഹാരകന്മാർക്ക്‌ മാന്യമായ ഒരു സ്ഥാനം കല്‌പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. അതിനാൽ ചാന്റോർ എന്ന പദത്തിന്‌ മാന്യൻ എന്ന്‌ അർഥമുണ്ടായി. ചാന്റോർ എന്ന പദമായിരിക്കണം പിന്നീട്‌ ചാന്നാൻ ആയി രൂപാന്തരപ്പെട്ടത്‌. ഈഴവരിൽ ചാന്നാന്മാർ എന്നൊരു വിഭാഗമുണ്ട്‌. അവർ കുലമുഖ്യന്മാരെന്നാണ്‌ സങ്കല്‌പം. ഈഴവരുടെ വിവാഹാടിയന്തിരങ്ങൾക്ക്‌ ചാന്നാന്മാരുടെ അനുമതിയും സാന്നിധ്യവും ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ മുൻകാലങ്ങളിൽ ആവശ്യമായിരുന്നു. തിരുനെൽവേലി ജില്ലയിലും കന്യാകുമാരി ജില്ലയിലും തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയുടെ തെക്കൻ ഭാഗങ്ങളിലും ചാന്നാന്മാരുണ്ട്‌. അവർ 13-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽത്തന്നെ ഈഴവർ എന്നാണ്‌ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നതെന്ന്‌ എം. ശ്രീനിവാസയ്യങ്കാർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. മദ്യഹാരകത്വം ഇന്നും ഈഴവരുടെ ഒരു തൊഴിലാണ്‌. പ്രാചീനകാലത്തെ മദ്യഹാരകന്മാരായ ചാന്റോർ ഈഴവരായി പരിണമിച്ചതിനു തെളിവാണിത്‌.

'''വില്ലോർ.''' വില്ലോർ ആണ്‌ ഈഴവരായി പരിണമിച്ച മറ്റൊരു ജനവിഭാഗം. ഇവർ മികച്ച യോദ്ധാക്കളായിരുന്നു. ക്രിസ്‌ത്വബ്‌ദം രണ്ടാംശതകത്തിൽ കേരളം ഭരിച്ചിരുന്ന ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ എന്ന കേരള ചക്രവർത്തിയുടെ പ്രധാനമന്ത്രി ഒരു വില്ലവനായിരുന്നു എന്ന്‌ ചിലപ്പതികാരത്തിൽ പറയുന്നുണ്ട്‌. ചോവൻ എന്നത്‌ സേവകൻ എന്ന പദത്തിന്റെ തദ്‌ഭവമാണെന്നും ഒരു അഭിപ്രായമുണ്ട്‌. അതിനെ എതിർത്ത സി.വി. കുഞ്ഞുരാമനും മറ്റും &quot;ധർമം വാങ്ങിയുച്ചുന്നവൻ', &quot;ബുദ്ധമതക്കാരൻ' എന്നീ അർഥങ്ങളുള്ള &quot;ചീവകൻ' എന്ന തമിഴ്‌ വാക്കിൽനിന്നാണ്‌ ചോവൻ നിഷ്‌പന്നമായതെന്ന്‌ പ്രസ്‌താവിക്കുന്നു.

മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ ഈഴവരെ വിളിക്കുന്നത് “ചോവൻ“ എന്നാണ്. മലബാറിൽ ദീപർ എന്ന അർത്ഥത്തിൽ [[തീയ്യർ]] എന്ന ഒരു വിഭാകവും ഉണ്ടായി എന്നാണ് ഒരു കൂട്ടം ചരിത്രകാരന്മാർ പറയുന്നത്.&lt;ref name=&quot;ggg&quot;&gt;{{cite book|last=Robin Jeffrey|year=1976|title=The Decline of Nayar Dominance
Society and Politics in Travancore, 1847-1908|url=https://books.google.co.in/books?id=2zBuAAAAMAAJ&amp;q=chogan+chovan&amp;dq=chogan+chovan&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiO5vnnjfT7AhW8TmwGHfyNDUcQ6AF6BAgLEAM#chogan%20chovan|page=331|publisher=Homles|isbn=9780841901841}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ചരിത്രകാല ഈഴവർ പൊതുവെ നായന്മാരോട് കൂറ് പുലർത്തിയിരുന്നവരായിരുന്നു.
ചോവൻ എന്ന മദ്ധ്യ കേരളത്തിലെ ഈഴവർ  രണശൂരന്മാരായിരുന്നു എന്നതിൽ സംശയമില്ല. തെക്കൻ കേരളത്തിലെ  ഈഴവരിലും പല കുടുംബങ്ങൾ യോദ്ധാക്കൾ ആയിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ggg&quot;/&gt;
യോധൃപാരമ്പര്യം അടുത്തകാലംവരെ ഈഴവർ പുലർത്തിവന്നിരുന്നു. അമ്പലപ്പുഴ രാജാവിന്റെ സൈന്യത്തിൽ ഏറിയകൂറും ഈഴവരായിരുന്നു എന്ന്‌ കാന്റർവിഷർ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്‌. അമ്പലപ്പുഴ താലൂക്കിലെ അമ്പനാട്ടു പണിക്കന്മാരായിരുന്നു ഈഴവസേനയുടെ നായകന്മാർ. ധർമരാജാവിന്റെ സൈന്യത്തിൽ നായന്മാരും ഈഴവരും ഉണ്ടായിരുന്നതായി എഫ്‌.ഡബ്ല്യു. ഡൗസൻ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു.

ചില ഈഴവഭവനങ്ങളിൽ അടുത്തകാലംവരെ കളരികളുണ്ടായിരുന്നു. കളരികളിൽ ആയുധാഭ്യാസം നടത്തിയിരുന്നവർക്ക്‌ ആശാൻ എന്നും പണിക്കർ എന്നും സ്ഥാനപ്പേരു നല്‌കിയിരുന്നു. കളരികൾ മിക്കതും അപ്രത്യക്ഷമായെങ്കിലും സ്ഥാനപ്പേരുകൾ ഇന്നും നിലനില്‌ക്കുന്നു. അങ്ങനെ കൃഷിക്കാരായ ഉഴവരും മദ്യഹാരകന്മാരായ ചാന്റോരും പടയാളികളായ വില്ലോരും ലയിച്ചു ചേർന്നായിരിക്കണം ഈഴവസമുദായമുണ്ടായത്‌. കേരളത്തിലെ പ്രാചീന ഗോത്രവർഗങ്ങളിൽ പലതും പരിണമിച്ചുണ്ടായ സമുദായമാണ്‌ ഈഴവരുടേതെന്ന കാമ്പിൽ അനന്തന്റെ പ്രസ്‌താവന ഈ ചരിത്രവസ്‌തുതയിലേക്കാണ്‌ വിരൽചൂണ്ടുന്നത്‌. ചെങ്കുട്ടുവന്റെ കാലം മുതൽക്ക്‌ കേരളത്തിലെ പ്രധാന മതം ബുദ്ധമതമായിരുന്നു. ഈഴവരിൽ ഭൂരിപക്ഷവും ബുദ്ധമതക്കാരായിരുന്നു എന്നാണ്‌ ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻപിള്ള പറയുന്നത്‌. ബുദ്ധമത പ്രഭാവകാലത്ത്‌ ഈഴവർക്ക്‌ സമൂഹത്തിൽ ഉന്നതപദവിയുണ്ടായിരുന്നു. ഹൈന്ദവ വർണാശ്രമാചാരങ്ങളെ എതിർക്കുന്നതിൽ ബുദ്ധമത മിഷനറിമാർ നിർണായക പങ്കാണ്‌ വഹിച്ചത്‌. എന്നാൽ ബ്രാഹ്മണരുടെ വരവോടെ വർണാശ്രമ ധർമങ്ങൾ ശക്തമായി പ്രതിഷ്‌ഠിക്കപ്പെട്ടു എന്നു മാത്രമല്ല ഈഴവരല്ലാത്ത മറ്റു സമുദായക്കാർ ബ്രാഹ്മണർക്കു അടിയറവ്‌ പറഞ്ഞപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണ മതം സ്വീകരിക്കാൻ വിസമ്മതിച്ച ഈഴവർ മ്ലേച്ഛരായി മുദ്രകുത്തപ്പെടുകയും ചെയ്‌തു.

നൂറ്റാണ്ടുകളോളം ബ്രാഹ്മണ മേധാവിത്വത്തോടു പൊരുതിയ പാരമ്പര്യമാണ്‌ ഈഴവസമുദായത്തിന്റേത്‌ എന്ന വി.ടി. ഭട്ടതരിപ്പാടിന്റെ അഭിപ്രായം ഇത്തരുണത്തിൽ ശ്രദ്ധേയമാണ്‌. ബ്രാഹ്മണ ആധിപത്യം ശക്തമായതോടെ ദുർബലരായിത്തീർന്ന ഈഴവർ സാമൂഹിക ശ്രണിയിൽ തരംതാഴ്‌ത്തപ്പെട്ടു എന്നാണ്‌ ചരിത്രകാരന്മാരുടെ മതം. സാമൂഹികമായി അയിത്തംകല്‌പിച്ചു മാറ്റി നിർത്തപ്പെട്ട ഇവരുടെ ദുസ്ഥിതി 20-ാം ശതകത്തിന്റെ പൂർവാർധം വരെ തുടർന്നു.[[File:Ezhava (Eeloover) 02.jpg|thumb|പാണ്ടി ഈഴവർ]] [[File:Ezhava (Eeloover) 01.jpg|thumb|നെയ്ത്തുകാരായ  ഈഴവർ]]

ഈഴവർ കേരളത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിൽ പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. കൊല്ലത്തിനു തെക്ക്‌ പൊതുവേ &quot;ഈഴവർ' എന്നും, കൊല്ലത്തിനു വടക്കു കൊച്ചി വരെ ചോവന്മാർ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. തമിഴ്‌നാട്ടിൽ തിരുനെൽവേലി ജില്ലയിലെ ചാന്നാന്മാരും തെക്കൻ കർണാടകത്തിലെ ബില്ലവരും ഈഴവസമുദായത്തിൽപ്പെടും. കൊ.വ. 1078-ൽ ഉണ്ടാക്കിയ എസ്‌.എൻ.ഡി.പി. യോഗ നിബന്ധനകളിൽ ഈഴവർ, ചോവന്മാർ, ഈഴുവർ, വില്ലവർ എന്നിവരെ ഒരു സമുദായമായിട്ടാണ്‌ പരിഗണിച്ചിരിക്കുന്നത്‌. മധുര-തിരുനെൽവേലി ജില്ലകളിലെ ഇല്ലത്തുപിള്ളമാരും ഈഴവസമുദായത്തിന്റെ ഒരു അവാന്തരവിഭാഗമാണെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. പഴയ ദക്ഷിണതിരുവിതാംകൂറിലെ ഈഴവരെ മലയാളഈഴവർ, പാണ്ടിഈഴവർ, കൊല്ലക്കാർ, പുഴുക്കർ, പാച്ചല്ലിഈഴവർ, വാത്തികൾ എന്നിങ്ങനെ ആറ്‌ വിഭാഗങ്ങളിലായി തരംതിരിച്ചിരുന്നു. തിരുവനന്തപുരം, കൊല്ലം ജില്ലകളിലെ ഈഴവർ മലയാളഈഴവർ എന്നറിയപ്പെട്ടു. തമിഴ്‌നാട്ടിൽനിന്നു വന്ന പാണ്ടിഈഴവർ തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ നെയ്യാറ്റിൻകര ഭാഗത്താണ്‌ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്‌. തിരുവനന്തപുരത്തെ പാച്ചല്ലൂർപ്രദേശത്തെ ഈഴവരാണ്‌ പാച്ചില/പാച്ചൊട്ടികൾ. പുഴുക്കർ മലയാളിഈഴവരുടെ സിൽബന്ധികളായിരുന്നു. ഈഴവരിലെ എല്ലാ അവാന്തരവിഭാഗങ്ങളുടെയും ക്ഷുരക-പൗരോഹിത്യവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെട്ടുവന്നവരായിരുന്നു വാത്തികൾ.

വടക്കൻ കേരളത്തിൽ പാലക്കാട്,  ഈഴവർ, ഇഴുവ, ഇല്ലവർ എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു വിഭാഗങ്ങളിലായി അറിയപ്പെട്ടുപോന്നു. പാലക്കാട്‌ പ്രദേശത്ത്‌ ഈഴവരെ പൊതുവേ തണ്ടാന്മാർ എന്നും ഈഴവരെന്നും (ഈഴവപ്പണിക്കർ) രണ്ടായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. പണിക്കർ എന്ന പദം ബഹുമാനസൂചകമായി പ്രായംചെന്ന ഈഴവരെ സംബോധനചെയ്യുവാനായിട്ടാണ്‌ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്‌. തണ്ടാന്മാർ പ്രധാനമായും വള്ളുവനാട്‌, ഏറനാട്‌, പൊന്നാനി, ചിറ്റൂർ, തലപ്പള്ളി എന്നീ പ്രദേശങ്ങളിലാണ്‌ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്‌.

=== കേരളത്തിലെ ആദിമ നിവാസികളെന്ന വാദം ===
ചില ചരിത്രകാരന്മാർ വില്യം ലോഗനും മറ്റും സ്വീകരിച്ചുവന്ന കുടിയേറ്റവാത്തെ എതിർക്കുന്നു. ഈ വാദത്തെ ന്യായീകരിക്കുവാനും ഇതേ പൊലെ ചരിത്രത്തേയും പാരമ്പര്യകഥകളേയും അവർ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്.

==മതം==
ഈഴവർ ഹിന്ദുമതവിശ്വാസികളാണ്‌. മറ്റ് കേരളീയ ഹൈന്ദവരേപ്പോലെ ശാക്തേയ മതമാണ് അവർ പിന്തുടർന്നത്. [[ഭദ്രകാളി|കാളി അഥവാ ഭദ്രകാളി]], [[ചാമുണ്ഡി|ചാമുണ്ഡി,]] [[ഭുവനേശ്വരി]] തുടങ്ങിയ ഭഗവതി സങ്കൽപ്പങ്ങൾ,  മുത്തപ്പൻ, [[അയ്യപ്പൻ]], [[മുരുകൻ]] തുടങ്ങിയ ദ്രാവിഡ കുല ദൈവങ്ങളെ ശാക്തേയം പോലെയുള്ള വിധിയിൽ കുലാചാരത്തോടെ ഈഴവർ ആരാധിച്ചുവന്നിരുന്നു. അതിന്റെ ഭാഗമായി മത്സ്യമാംസാദി നിവേദ്യങ്ങൾ അവർ പൂജയ്ക്ക് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. പിൽക്കാലത്ത് ഗണ്യമായ ബുദ്ധമത സ്വാധീനം ഈഴവരിൽ വന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു. ആധുനിക കാലത്ത്  ശ്രീനാരായണഗുരുവിന്റെ സ്വാധീനം ശാക്തേയ ആചാരങ്ങളെ ക്രമേണ ഇല്ലാതാക്കി. അരുവിപ്പുറത്ത് ശിവ പ്രതിഷ്ഠയും ഗുരു നടത്തി. 

== ചരിത്രം ==
[[File:Chogans.JPG|thumb|upright=1.1|right|പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഈഴവ ദമ്പതികൾ]]
തെക്കൻ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രബല സമുദായമാണ് ഈഴവർ.  പക്ഷെ   മലബാറിലെ തിയ്യർ ആചാരംകൊണ്ടും സാംസ്കാരിക പാരമ്പര്യംകൊണ്ടും തിരുവാതാംകൂറിലെയും മദ്ധ്യകേരളത്തിലെയും ഈഴവരിൽ നിന്നും വിഭിന്നരാണ്  എന്നും അഭിപ്രായമുണ്ട്. തെക്കുള്ള ഈഴവരെയും തിരുവാതാംകൂറിലെ ഈഴവരെയുംകാൾ മദ്ധ്യകേരളത്തിലെ തിയ്യർക്കും തണ്ടാൻ എന്ന ഒരു ഉപവിഭാഗവും ഇവരിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.  മലബാറുലെ തീയ്യർക്കും  ബില്ലവർക്കും ആഭിജാത്യം കല്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. മദ്ധ്യതിരുവിതാംകൂറിലെ [[കത്തോലിക്കാസഭ|റോമൻ കത്തോലിക്ക]] വിഭാഗത്തിലെ ആളുകളിൽ ഏറെയും ക്രിസ്തുമതപ്രചരണം നടന്ന സമയത്ത്‌ മതംമാറിയ ഈഴവരാണ്. 

[[തെങ്ങ്]] കൃഷി [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] പ്രചരിപ്പിച്ചത് ഇവരാണെന്ന് അഭിപ്രായമുണ്ട്. [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതാനുയായികളായിരുന്ന]] ഇവർ പിന്നീട് തരം താഴ്ത്തപ്പെടുകയാണുണ്ടായതെന്നും ഒരു വാ‍ദഗതിയുണ്ട്. [[സ്ഥാണുരവിവർമ്മ|സ്ഥാണുരവിവർമ്മയുടെ]] കാലത്തെ (848-49) [[തരിസാപള്ളി ശാസനങ്ങൾ]] ഇവരെ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതസമ്പർക്കമായിരിക്കാം]] ഇവർക്ക് വൈദ്യപാരമ്പര്യം നൽകിയത്. 
[[File:Ezhava Cultivators.jpg|thumb|ഈഴവ കർഷകർ]]
ശ്രീലങ്കയിൽ നിന്ന് കേരളത്തിലേക്കെത്തിയ ബുദ്ധസന്യാസിമാരുടെയൊപ്പമാണ്‌ ഈഴവരും കേരളത്തിലെത്തിയതെന്ന് കരുതുന്നു. 
[[നമ്പൂതിരി|നമ്പൂതിരിമാരുടെ]] ആഗമനത്തിനു മുന്നേ തന്നെ ഈഴവർ [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] വേരുറപ്പിച്ചിരുന്നു. ഇവർ വടക്കേ [[മലബാർ|മലബാറിലും]] [[കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോട്ടും]] [[തീയ്യർ]] എന്ന പ്രതേക ജാതിയായും  [[പാലക്കാട്|പാലക്കാട്ടും]] [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടിലും]] [[ചേകവൻ]] എന്നും അറിയപ്പെട്ടു. തെക്കുള്ളവർ ഈഴവർ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;[[കെ.ബാലകൃഷ്ണ കുറുപ്പ്]]; [[കോഴിക്കോടിന്റെ ചരിത്രം മിത്തുകളും യാഥാർഥ്യങ്ങളും]]. ഏട് 21., മാതൃഭൂമി പ്രിന്റ്റിങ് അൻറ് പബ്ലിഷിങ് കമ്പനി. കോഴിക്കോട് 2000. &lt;/ref&gt;

നമ്പൂതിരിമാരുടെ വരവിന് ശേഷം, ചാതുർവർണ്യ സമ്പ്രദായം നിലവിൽ വന്നു. രാഷ്ട്രീയമായും സാമൂഹികമായും ബുദ്ധമതം വേട്ടയാടപ്പെട്ടു തുടങ്ങി. മേധാവിത്വത്തെ എതിർക്കാത്തവരെ സവർണ്ണർ ഉയർത്തുകയും എതിർത്തവരെ ഹീനജാതിക്കാരാക്കുകയുമാണുണ്ടായത്. സ്വന്തം മതം ത്യജിക്കാൻ തയ്യാറാവാഞ്ഞതിനാൽ ഈഴവരെ താഴ്ന്ന ജാതിക്കാരാക്കി മാറ്റി. സ്വാഭാവികമായും ജാതിയിൽ താണ ഈഴവർ ചൂഷണം ചെയ്യപ്പെട്ടു തുടങ്ങി. ബ്രാഹ്മണ്യത്തോട് എതിർത്തും സഹിച്ചും അവർ രാഷ്ട്രീയമായും സാമൂഹികമായുമുള്ള അവശതകൾ അനുഭവിച്ചു വന്നു. അവർണ്ണർ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇവരുടെ സ്ഥാനം ചാതുർവർണ്യ സമ്പ്രദായത്തിന് പുറത്തായിട്ടായിരുന്നു അന്നത്തെ സവർണരായ ഭരണകർത്താക്കൾ കണക്കാക്കിയിരുന്നത്. ഇവരിൽ ബഹുഭൂരിപക്ഷത്തിന്റേയും തൊഴിൽ [[കൃഷി]] ആയിരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, സമ്പന്നരായിരുന്ന ചിലർ [[ആയുർവേദം|ആയുർവേദത്തിലും]], [[കളരിപ്പയറ്റ്|കളരിപ്പയറ്റിലും]], [[ജ്യോതിഷം|ജ്യോതിഷത്തിലും]], [[സിദ്ധവൈദ്യം|സിദ്ധവൈദ്യത്തിലും]] അഗ്രഗണ്യരായി നിലനിന്നു. ആരാധനാ സമ്പ്രദായങ്ങൾ ബുദ്ധമതത്തിന്റെ ക്ഷയത്തോടെ നശിച്ചു പോയതിനെത്തുടർന്ന് ആരാലാണൊ ഹീന ജാതിയെന്ന് മുദ്രകുത്തപ്പെട്ടത്, അവരുടെ ദൈവങ്ങളേയും ക്ഷേത്രങ്ങളേയും (മുൻപ് ബുദ്ധവിഹാരമായിരുന്നു മിക്കതും) ഈഴവർക്ക് ആശ്രയിക്കേണ്ടതായി വന്നു. &lt;ref&gt;വേലായുധൻ പണിക്കശ്ശേരി. -ജൈനബുദ്ധമതങ്ങൾ കേരളത്തിൽ- കേരള ചരിത്രപഠനങ്ങൾ കറന്റ് ബുക്സ്. 2007&lt;/ref&gt;
&quot;സവർണ' വിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട നായന്മാരുമായി &quot;അവർണ'രായ ഈഴവർക്ക്‌ പണ്ട്‌ ഉറച്ച സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. അടുത്തകാലം വരെ ഈഴവരുടെയും നായന്മാരുടെയും പൊതു ഉടമയിൽ പല ക്ഷേത്രങ്ങളുമുണ്ടായിരുന്നു. കരുനാഗപ്പള്ളിയിലെ ശക്തികുളങ്ങരക്ഷേത്രവും മാവേലിക്കരയിലെ ചെട്ടികുളങ്ങരക്ഷേത്രവും ഉദാഹരണങ്ങളാണ്‌. ചെമ്പഴന്തിയിലെ കാളീക്ഷേത്രത്തിൽ നായന്മാർക്കും ഈഴവർക്കും കൂട്ടായ ഉടമാവകാശം ഉണ്ടായിരുന്നു. ചേർത്തലയുള്ള കണിച്ചുകുളങ്ങര ദേവീക്ഷേത്രത്തിൽ, ചീരങ്കുഴി നായർ തറവാട്ടുകാർക്ക്‌ ചില അധികാരാവകാശങ്ങൾ അനുവദിച്ചുകൊടുത്തിട്ടുണ്ട്‌; ക്ഷേത്രം ഈഴവരുടെ വകയാണ്‌. നായന്മാർ, നമ്പൂതിരിമാർ എന്നിവരുമായി ഈഴവർക്ക്‌ പുലബന്ധമുണ്ടായിരുന്നുവെന്നത്‌ ശ്രദ്ധേയമായ മറ്റൊരു വസ്‌തുതയാണ്‌. ചില നായർ, നമ്പൂതിരി കുടുംബങ്ങളുമായി ഈഴവകുടുംബങ്ങൾ അടുത്തകാലംവരെ പുല ആചരിച്ചിരുന്നു. ചേർത്തല താലൂക്കിൽ കൊക്കോതമംഗലത്ത്‌ ചേങ്ങാട്‌ എന്ന പുരാതന ഈഴവപ്രഭുകടുംബവും മൂവാറ്റുപുഴ താലൂക്കിൽ പിറവത്ത്‌ ഒരു നമ്പൂതിരി ഇല്ലവും പരസ്‌പരം പുല ആചരിച്ചുവന്നിരുന്നു. കായംകുളത്ത്‌ പുതുപ്പള്ളി ദേവികുളങ്ങര ക്ഷേത്ര ഉടമയായ നമ്പൂതിരി ഇല്ലവും അതിനടുത്ത്‌ പന്തപ്ലാവിൽ എന്ന ഈഴവകുടുംബവും പരസ്‌പരം പുല ആചരിച്ചുവന്നിരുന്നു. ഈ കുടുംബക്കാർ തമ്മിൽ അയിത്തം ആചരിക്ക പതിവില്ലായിരുന്നു. അമ്പലപ്പുഴ താലൂക്കിൽ കോഴിമുക്കുപകുതിയിൽ &quot;പാതാരശ്ശേരിൽ' എന്ന ഈഴവകുടുംബവും അതിനടുത്ത്‌ &quot;മുങ്ങേലി' എന്ന നായർകുടുംബവും പരസ്‌പരം പുല ആചരിക്കുന്ന പതിവ്‌ കൊ.വ. 1106 (1930-31) വരെ നിലനിന്നു; ഒരു കുടുംബത്തിൽപ്പെട്ട ആൾ മരിച്ചാൽ മറ്റേ കുടുംബക്കാർ കോടിയുടുക്കുകയും അപരക്രിയകൾ നടത്തുകയും പതിവായിരുന്നു.

[[മുത്തപ്പൻ തെയ്യം|ശ്രീ മുത്തപ്പൻ ക്ഷേത്രം]] നടത്തിപ്പുകാർ ഈ സമുദായക്കാരാണ്. എല്ലാ ജാതി മതസ്ഥർക്കും പ്രവേശനമനുവദിക്കുകയും ഭക്ഷണം കൊടുക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഈ ക്ഷേത്ര സമുച്ചയം ബുദ്ധമത ക്ഷേത്രങ്ങളെ അനുസ്മരിപ്പിക്കുന്നു. ഈ സമുദായവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ധാരാളം മഠങ്ങളും ([[മഠം]]) [[കളരി]]കളും മലബാറിലുടനീളം കാണാം.

1853-ൽ അവർണ്ണർക്കായി തൃക്കുന്നപ്പുഴ മംഗലത്ത് ഇടയ്ക്കാട്ട് ശിവക്ഷേത്രം പണിയിച്ചു് പ്രസിദ്ധനായ ആറാട്ടുപുഴ വേലായുധ പണിക്കരുടെ യഥാർത്ഥ പേര് '''കല്ലിശ്ശേരി വേലായുധൻ ചേകവർ''' എന്നായിരുന്നു. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഈഴവസമുദായ പരിഷ്കർത്താക്കളിൽ പ്രമുഖനായിരുന്നു '''ടി.കെ. മാധവൻ''' ശ്രീമൂലം പ്രജാസഭയിൽ അംഗമായത്  അദ്ദേഹത്തിന്റെ അമ്മാവനായ '''കോമളേഴത്ത്  കുഞ്ഞുപിള്ള  ചേകവരുടെ''' മരണത്തെ തുടർന്നായിരുന്നു.

== ചടങ്ങുകൾ ==
'''കെട്ടുകല്യാണം.''' ദശാബ്‌ദങ്ങൾക്കുമുമ്പ്‌ ഈഴവർക്കിടയിൽ നിലനിന്നിരുന്ന ഒരു ചടങ്ങാണ്‌ കെട്ടുകല്യാണം (നായന്മാർ, നമ്പൂതിരിമാർ എന്നീ സമുദായങ്ങളിലും ഈ സമ്പ്രദായമുണ്ടായിരുന്നു). പെൺകുട്ടികൾ ഋതുവാകുന്നതിനുമുമ്പ്‌ നടത്തപ്പെട്ടിരുന്ന താലികെട്ടുകല്യാണം ആദ്യത്തെ വിവാഹമെന്ന നിലയിലാണ്‌ കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്‌. എന്നാൽ താലികെട്ടുന്ന ചെറുക്കനും താലികെട്ടപ്പെടുന്ന പെണ്ണും തമ്മിൽ പിന്നീട്‌ യാതൊരു ബന്ധവും ഉണ്ടാവണമെന്നില്ല. അർഥശൂന്യവും ദുർവ്യയഹേതുകവുമായ ഈ ആചാരം സാമൂഹ്യപരിഷ്‌കരണപ്രസ്ഥാനങ്ങൾ ശക്തിപ്പെട്ടതോടെ തികച്ചും അപ്രത്യക്ഷമായി. വിവാഹം. രണ്ടോ അതിലധികമോ സഹോദരന്മാർ ഒരേ സ്‌ത്രീയെ ഭാര്യയായി സ്വീകരിക്കുന്ന (&quot;സഹോദര ഭർത്തൃത്വ') സമ്പ്രദായം പണ്ടുകാലത്ത്‌ അപൂർവമായെങ്കിലും നിലനിന്നിരുന്നു; ബഹുഭാര്യാത്വവും പതിവായിരുന്നു.

വിവാഹരീതി പല സ്ഥലങ്ങളിൽ പല തരത്തിലായിരുന്നു അനുഷ്‌ഠിച്ചിരുന്നത്‌. വരന്റെ സഹോദരി വധുവിന്‌ പുടവ കൊടുത്ത്‌ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോകുന്ന രീതിയായിരുന്നു തെക്കൻ തിരുവിതാംകൂറിൽ പതിവ്‌. വിവാഹത്തിന്‌ ചാന്നാന്മാരുടെ അനുമതി തേടുന്ന സമ്പ്രദായവും പഴയകാലത്ത്‌ ഈ പ്രദേശത്ത്‌ നിലവിലിരുന്നു. ഉത്തര തിരുവിതാംകൂറിലും കൊച്ചിയിലും മലബാറിലും തണ്ടാന്മാരുടെ അനുമതിയാണ്‌ വേണ്ടിയിരുന്നത്‌. വരന്‌ തണ്ടാൻ വെറ്റിലമുറുക്കാൻ കൊടുത്തതിനുശേഷം മാത്രമാണ്‌ വിവാഹപ്പാർട്ടി പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്‌. ഉത്തരമലബാറിൽ വാളും പരിചയും ചുഴറ്റിക്കൊണ്ടായിരുന്നു വിവാഹപ്പാർട്ടിയുടെ യാത്ര. വധൂഗൃഹത്തിലെത്തിയാൽ ആ ദേശത്തിലെ തണ്ടാനാണ്‌ ഈ ആയുധങ്ങൾ ഏറ്റുവാങ്ങുന്നത്‌. വരന്റെ സഹോദരിമാരും തണ്ടാന്റെ ഭാര്യയും ചേർന്ന്‌ വധുവിനെ വിവാഹവസ്‌ത്രം അണിയിച്ചശേഷം വരന്റെ സഹോദരി വധുവിനെ വിവാഹമണ്ഡപത്തിലേക്ക്‌ ആനയിച്ച്‌ വരന്റെ പിന്നിലായി ഇരുത്തുന്നു. വധുവിനെ അണിയിക്കാനുള്ള വസ്‌ത്രങ്ങൾ കൂടാതെ നാലു വസ്‌ത്രങ്ങൾകൂടി വരൻ കൊണ്ടുവന്നിട്ടുണ്ടാകും. വധുവിന്റെ അമ്മയ്‌ക്കു &quot;കാണപ്പണം' കൂടി കൊടുത്തുകഴിഞ്ഞാൽ വിവാഹസദ്യയായി. ഇത്രയുമാണ്‌ വിവാഹത്തിന്റെ പ്രധാന ചടങ്ങുകൾ.

ഇപ്പോൾ ഈ ചടങ്ങുകളൊന്നും ഇല്ല. മുഹൂർത്തത്തിൽ വരനെ വധു പൂമാല ചാർത്തുകയും വരൻ വധുവിന്റെ കഴുത്തിൽ താലികെട്ടി മാല ചാർത്തുകയും ചെയ്യുന്നതാണ്‌ പ്രധാന ചടങ്ങ്‌. വിവാഹസദ്യയ്‌ക്കുശേഷം വധുവിനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട്‌ വരനും പാർട്ടിയും വരന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക്‌ മടങ്ങുന്നു.

'''ദായക്രമം.''' അടുത്തകാലം വരെ മൂന്നുരീതിയിലുള്ള ദായക്രമം നിലനിന്നിരുന്നു. വടക്കേ മലബാറിൽ മരുമക്കത്തായവും തെക്കേ മലബാറിലും കൊച്ചിയിലും മക്കത്തായവും തിരുവിതാംകൂറിൽ മിശ്രദായക്രമവുമാണുണ്ടായിരുന്നത്‌. മക്കത്തായസമ്പ്രദായമാണ്‌ ഇപ്പോൾ നിലവിലുള്ളത്‌.

== നവോത്ഥാന ചരിത്രത്തിലെ സംഭാവനകൾ==
ശ്രീ നാരായണ ഗുരുവിനും വര്ഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് ഈഴവ സമുദായത്തെ പ്രധിനിഥികരിച്ചു കൊണ്ട് മൂക്കുത്തി വിളംബരവും  അച്ചിപ്പുടവ സമരവും ഉൾപ്പടെ കേരള നവോത്ഥാന ചരിത്രത്തിലെ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു പാട് സമരങ്ങൾക്കും സംഭവങ്ങൾക്കും നേതൃത്വം നൽകിയ വ്യക്തിയാണ് [[ആറാട്ടുപുഴ വേലായുധപ്പണിക്കർ| ആറാട്ടുപുഴ വേലായുധ പണിക്കർ]].&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/goldenjubileesouvenir1953sndpyogam|title=1953 - ശ്രീനാരായണ ധർമ്മപരിപാലനയോഗം - കനകജൂബിലി സ്മാരക ഗ്രന്ഥം|page=231|last=SNDP Yogam|date=1953}}&lt;/ref&gt; അതിൽ ചിലത് താഴെ വിവരിക്കുന്നു.
=== ശിവപ്രതിഷ്ഠ===
ബ്രാഹ്മണവേഷത്തിൽ [[വൈക്കം മഹാദേവക്ഷേത്രം|വൈക്കം മഹാാദേവക്ഷേത്രത്തിൽ]] താമസിച്ച് ആണ് ക്ഷേത്രനിർമ്മാണവും ആചാരങ്ങളും പഠിച്ചത്.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; അതിന് ശേഷം 1852 ൽ വേലായുധപ്പണിക്കർ അവർണർക്ക് ആരാധിക്കാനായി [[ശിവൻ| ശിവ]] ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചു. [[കാർത്തികപ്പള്ളി|കാർത്തികപ്പള്ളിയിലെ]] ഇടയ്ക്കാട് മംഗലത്ത് കേരളീയ വാസ്തുവിദ്യാ ശൈലിയിൽ നിർമിച്ച ജ്ഞാനേശ്വരം ക്ഷേത്രമാണ് അത്.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; മാവേലിക്കര കണ്ടിയൂർ മറ്റത്തിൽ വിശ്വനാഥൻ ഗുരുക്കൾ എന്ന അബ്രാഹ്മണനായ തന്ത്രിയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠനടത്തിയത്.ഇവിടെ നിത്യപൂജയ്ക്ക് തീരുമാനിച്ചതും അബ്രാഹ്മണനെ ആയിരുന്നു. എല്ലാ ജാതി മതസ്ഥഥർക്കും അവിടെ ആരാധനാ സ്വാതന്ത്ര്യവും നൽകിയിരുന്നു അദ്ദേഹം. ഇതിൻ്റെെ ചുവടുപിടിച്ച് 1853 ൽ [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ]] ജില്ലയിൽ [[ചേർത്തല|ചേർത്തല]] [[തണ്ണീർമുക്കം|തണ്ണീർമുക്കം]] ചെറുവാരണംകരയിലും പണിക്കർ ഒരു ശിവക്ഷേത്ര നിർമ്മാണം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ക്ഷേത്ര നിർമ്മാണവും വിഗ്രഹ പ്രതിഷഠയും അവർണരുടെ ധർമ്മാചരണത്തിന് എതിരാണെന്നു പറഞ്ഞ് ഇത് മുടക്കാൻ  സവർണർ ശ്രമിച്ചിരുന്നു. ഒരു അബ്രാഹ്മണൻ്റെ കാർമ്മികത്വത്തിൽ മംഗലത്ത് ആദ്യം നടത്തിയ ശിവ പ്രതിഷ്ഠ ദിവാനുമുന്നിൽ തെളിവായി ചൂണ്ടിക്കാണിച്ച് ഈ എതിർപ്പുകൾ അദ്ദേഹം മറികടന്നു.

===അച്ചിപ്പുടവ സമരം===
അച്ചിപ്പുടവയെന്ന പേരിൽ തിരുവിതാംകൂറിൽ അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന മുണ്ടുകൾ ഈഴവ സ്ത്രീകൾ നെയ്തിരുന്നതായിരുന്നുവെങ്കിലും അവ ഉടുക്കാൻ അവർക്ക് അനുവാദമില്ലായിരുന്നു. മാത്രമല്ല, സവർണ്ണ വിഭാഗം പിന്നാക്ക വിഭാഗക്കാരെ സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ മുട്ടിനുതാഴെ മുണ്ടുടുക്കാൻ അനുവദിച്ചിരുന്നില്ല. ഈ ആചാരത്തെ അംഗീകരിക്കാതെ  അച്ചിപ്പുടവ നീട്ടിയുടുത്ത് കായംകുളത്തിനടുത്തുള്ള പത്തിയൂർ വയൽവരമ്പിലൂടെ യാത്ര ചെയ്ത യുവതിയെ മേൽജാതിക്കാർ അധിക്ഷേപിച്ചു വിട്ടു. ഇതറിഞ്ഞ പണിക്കർ തൊഴിലാളികൾക്ക് ചിലവിന് പണം നൽകി, ജൻമിമാരുടെ കൃഷിപ്പണിയും തേങ്ങാപ്പണിയും ബഹിഷ്ക്കരിക്കാൻ ആഹ്വാനം ചെയ്തു. പണി മുടങ്ങി സാമ്പത്തിക നില തകരാറിലായതോടെ സവർണപ്രമാണിമാർ സമരത്തിനു മുമ്പിൽ മുട്ടുമടക്കി. 

1866 ൽ കർഷക തൊഴിലാളികളെ സംഘടിപ്പിച്ചു വേലായുധ പണിക്കർ നടത്തിയ ഈ പണിമുടക്കാണു ചരിത്രത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ആദ്യത്തെ കർഷക തൊഴിലാളി സമരം.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===മൂക്കുത്തി വിളംബരം===
1859 വരെ ബ്രാഹ്മണർക്ക് മാത്രമേ മൂക്കുത്തി ധരിക്കാനുള്ള അവകാശം ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. 1859 ഇൽ അന്നത്തെ തിരുവിതാംകൂർ റീജൻറ് റാണിയോട്, തങ്ങൾകും മൂക്കുത്തി ധരിക്കാൻ അവകാശം നൽകണമെന്ന് നായന്മാർ അപേക്ഷിച്ചു. 1859 അവസാനം നായൻമാർകും ബ്രാഹ്മണരെ പോലെ മൂക്കുത്തി ധരിക്കാമെന്ന് റീജൻറ് മഹാറാണി ഉത്തരവു പുറപ്പെടുവിച്ചു. ഇതറിഞ്ഞ ഈഴവരിലെ സമ്പന്ന കുടുംബ സ്ത്രീകളും മൂകുത്തി ധരിക്കാൻ തുടങ്ങി. പന്തളത്തിനടുത്തു മൂക്കുത്തി ധരിച്ച ഒരു ഈഴവ സ്ത്രീയുടെ മൂക്കുത്തി ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ പറിച്ചു ചോരചിന്തിയ വിവരമറിഞ്ഞ പണിക്കർ സ്വർണ്ണപണിക്കാരെ വിളിച്ച്, സ്വർണം, വെള്ളി, ചെമ്പ് എന്നിവയിൽ ‌ നിരവധി മൂക്കുത്തികൾ നിർമ്മിക്കാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു. ആയിരം സ്ത്രീകളെ വിളിച്ചുകൂട്ടി മൂക്കുത്തി ധരിപ്പിച്ചു&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/women/features/myths-and-story-about-nose-studs.html|title=ആളെകൊല്ലും ഈ മൂക്കുത്തി ചന്തം|access-date=2020-10-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.manoramanews.com/news/spotlight/2019/10/03/story-of-nose-ring.html|title=മൂക്കുത്തി ഒരു കുഞ്ഞൻ ആഭരണമല്ല; ഇമ്മിണി വല്യ മൂക്കുത്തിക്കഥ ഇതാ; വിഡിയോ|access-date=2020-10-10|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/velayudha-panicker/756004|title=മൂക്കുത്തി പറിച്ചെടുത്തു ചോരചിന്തി മുഖം|access-date=2020-10-10|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://specials.manoramaonline.com/News/2018/kerala-piravi-2018/index.html|title=കേരളപ്പിറവി: ചരിത്ര നിമിഷങ്ങളിലൂടെ ഒരു യാത്ര {{!}} Kerala Piravi Special 2018 {{!}} Manorama Online|access-date=2020-10-10|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/7564/5/05_chapter%201.pdf#page=8|title=A study of reflection of social and political elements in the works of Mooloor മൂലൂർക്കൃതികളിലെ സാമൂഹിക രാഷ്ട്രീയ പ്രതിഫലനം - ഒരു പഠനം|access-date=04 October 2020|last=Devi|first=P Nirmala|date=|website=Shodhganga|publisher=Department of Malayalam Literature, Mahatma Gandhi University}}&lt;/ref&gt;. എന്നിട്ട് പന്തളത്തുവച്ച് ഒരു '''വിളംബരം''' നടത്തി. 
{{cquote|ഇന്നുമുതൽ തിരുവിതാംകൂറിലെ മുഴുവൻ സ്ത്രീകൾകും മൂക്കുത്തി ധരിച്ചുകൊള്ളാമെന്ന് നാം  മംഗലം വേലായുധപ്പെരുമാൾ ഉത്തരവ്. ഈ ഉത്തരവിനെതിരെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവന്റെ തല നാം എടുത്തിരിക്കും}}

1860-ലെ&lt;ref name=&quot;TOI&quot;&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/people-of-karthikapally-demand-a-memorial-for-social-reformer-arattupuzha-velayudha-panicker/articleshow/73248051.cms|title=People of Karthikapally demand a memorial for social reformer Arattupuzha Velayudha Panicker {{!}} Kochi News - Times of India|access-date=2020-10-04|last=Jan 14|first=Sajimon P. S. / TNN /|last2=2020|language=en|last3=Ist|first3=15:46}}&lt;/ref&gt; ഈ പ്രഖ്യാപനത്തെ '''മൂക്കുത്തി വിളംബരം''' എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഇവരെ ആരും അപമാനിക്കാതിരിക്കാൻ ദിവസങ്ങളോളം പണിക്കർ പന്തളത്തു തങ്ങി. കുതിരപ്പുറത്ത്‌ ആയുധങ്ങളുമേന്തി റോന്തുചുറ്റുന്ന പണിക്കരുടെയും സൈന്യത്തിൻറെയും മുന്നിലൂടെ നാട്ടിലെ പെണ്ണുങ്ങളെല്ലാം സ്വർണ്ണ മൂക്കുത്തിയിട്ടു സുന്ദരികളായി നടന്നു. ഇങ്ങനെയാണ് തിരുവതാംകൂറിലെ എല്ലാ സ്ത്രീകൾകും മൂകുത്തി ധരിക്കാൻ അവകാശം കിട്ടിയത്.

===ഏത്താപ്പുസമരം===

കായംകുളത്ത്‌ അവർണസ്‌ത്രീ നാണം മറയ്‌ക്കാൻ മാറിൽ ഏത്താപ്പിട്ടതു സഹിക്കാത്ത പ്രമാണിമാർ പൊതുനിരത്തിൽ അവരുടെ മേൽമുണ്ടു വലിച്ചു കീറി മാറിൽ മച്ചിങ്ങത്തൊണ്ടു പിടിപ്പിച്ച്‌ കൂവിവിട്ടു. വിവരമറിഞ്ഞു കുറെ മേൽമുണ്ടുമായി പണിക്കർ തണ്ടുവച്ച വള്ളത്തിൽ കായംകുളത്തേക്കു കുതിച്ചു. അവിടത്തെ തൊഴിലാളി സ്‌ത്രീകൾക്കിടയിൽ മേൽമുണ്ടു വിതരണം ചെയ്‌തു. ഇതാണ് എത്താപ്പു സമരം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. 1859-ലാണ് ഏത്താപ്പുസമരം നടന്നത്.

===കഥകളിയോഗം===

ആദ്യമായി കഥകളി പഠിച്ച അബ്രാഹ്മണൻ ആറാട്ടുപുഴ വേലായുധ പണിക്കർ ആണ്{{cn}}. 1862 ൽ ഈഴവ സമുദായാംഗങ്ങളെ ചേർത്ത് അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ച കഥകളിയോഗം, ഈഴവരുടെ ആദ്യത്തെ കഥകളിയോഗമാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://janayugomonline.com/arattupuzha-velayudha-panicker/|title=ആറാട്ടുപുഴ വേലായുധപണിക്കർ ചരിത്രം സൃഷ്ടിച്ച ചരിത്രപുരുഷൻ|access-date=2020-10-04|date=2019-01-12|language=en-US|archive-date=2020-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20201007203045/https://janayugomonline.com/arattupuzha-velayudha-panicker/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; പച്ചകുത്തി ദേവന്മാരുടെയും രാജാക്കന്മാരുടെയും വേഷങ്ങളാടാൻ അവർണർക്ക്‌ അവകാശമില്ലെന്നു ബോധിപ്പിച്ച് ഗവൺമെന്റിൽ ‍ പരാതികിട്ടിയപ്പോൾ ദിവാൻ ടി. മാധവറാവുവാണ് പണിക്കരെയും പരാതിക്കാരെയും വിളിച്ചു ചേർത്തത്‌. അന്നത്തെ വാദംകേട്ടു പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ട തീർപ്പിലാണു അവർണ ജാതിക്കർക്കു കഥകളി പഠിച്ച്‌ അവതരിപ്പിക്കാനുള്ള അവകാശം നിയമംമൂലം പണിക്കർ സമ്പാദിച്ചത്‌. അവർണ്ണരുടെ കഥകളിയോട്‌ ഏറ്റവും എതിർപ്പുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ തിരഞ്ഞുപിടിച്ചു കഥകളി അവതരിപ്പിക്കാനായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിനു താൽപര്യം{{cn}}.
===വഴി നടക്കൽ===
നംപൂതിരിമാരും, രാജാക്കന്മാരും സഞ്ചരിക്കുന്ന വഴിയിൽ നിന്ന് അവർണ്ണരെ തീണ്ടാപ്പാടകലെ നിർത്താൻ 'ഹൊയ്' വിളിക്കുമായിരുന്നു. ഒരു ദിവസം വേലായുധപ്പണിക്കർ പരിവാരങ്ങളോടൊത്ത്  പല്ലക്കിൽ മംഗലത്തുകൂടി സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, ഇടപ്പള്ളി രാജാവിൻറെ മകൻ രാമൻ മേനോനെയും ചുമന്ന് വരുന്നവരുടെ 'ഹോയ്‌' വിളി കേട്ടു മറുവശത്തു നിന്ന് കേട്ടു. പണിക്കരുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം അതിനെക്കാൾ ഉച്ചത്തിൽ ഹൊയ് വിളിച്ച് കടന്നു വന്ന പണിക്കരോട് വഴി മാറാൻ രാമൻ മേനോൻ പറഞ്ഞു, മേനവാനാണ് മാറേണ്ടതെന്ന് പണിക്കരും പറഞ്ഞു. ഇതിനെത്തുടർന്നുണ്ടായ വഴക്കിൽ  പണിക്കർ രാമൻ മേനവനെ അടിച്ചു തൊട്ടിൽ എറിഞ്ഞു .

===ജന്മിത്വത്തിനെതിരെ===
പാവപ്പെട്ട ഈഴവരുടെയും , ക്രിസ്ത്യാനികളുടെയും , മുസ്ലിങ്ങളുടെയും കീഴ്ജാതിക്കാരുടെയും  വീട്ടിൽ നിന്നും പശുവിനേയും കിടാവിനേയും കയ്യൂക്കിൻ്റെ പുറത്ത് സ്വന്തമാക്കി കറവ വറ്റുമ്പോൾ മാത്രം തിരികെ നല്കിയിരുന്ന , കൃഷിഫലങ്ങൾ കൈകലാക്കിയിരുന്ന, അമിത കാരം പിരിച്ചിരുന്ന  മാംബുഴക്കരിക്കാരൻ കരപ്രമാണിയെ വേലായുധപ്പണിക്കർ തൻറെ സൈന്യവുമായിച്ചെന്ന് , കഴുത്തിൽ വാൾ വച്ച്,  , മേലിൽ ആവർത്തിച്ചാൽ തലയെടുക്കുമെന്ന്  ഭീഷണിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. ദുഷ്ടൻ മാരായ ചില മാടംപിമാരെ പണിക്കർ വധിച്ചിട്ടുണ്ട്.

==കലകൾ==
===അർജ്ജുന നൃത്തം===
 (&quot;അർജുനന്റെ നൃത്തം&quot;) ഈഴവ പുരുഷന്മാർ അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു അനുഷ്ഠാന കലയാണ്, ഇത് തെക്കൻ കേരളത്തിലെ ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ, പ്രധാനമായും കൊല്ലം, ആലപ്പുഴ, കോട്ടയം ജില്ലകളിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.  ഈ ആചാരത്തെ &quot;മയിൽപ്പീലി തൂക്കം&quot; എന്നും വിളിക്കുന്നു, കാരണം വസ്ത്രത്തിൽ മയിൽപ്പീലി (മയിൽ തൂവലുകൾ) കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ഒരു പ്രത്യേക വസ്ത്രം ഉൾപ്പെടുന്നു.  ഈ വസ്ത്രം കഥകളിയിലെ &quot;ഉടുത്തുകെട്ട്&quot; പോലെ തന്നെ അരയിൽ ധരിക്കുന്നു.  വിവിധ നൃത്ത ചലനങ്ങൾ കളരിപ്പയറ്റ് വിദ്യകൾക്ക് സമാനമാണ്.  അവതാരകർ അവരുടെ മുഖത്ത് പച്ച ചായം പൂശി, വ്യതിരിക്തമായ ശിരോവസ്ത്രങ്ങൾ ധരിക്കുന്നു.  നൃത്തത്തിന്റെ മുഴുവൻ രാത്രിയും പ്രകടനം സാധാരണയായി ഒറ്റയ്‌ക്കോ ജോഡികളായോ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;ezh22&quot;&gt;{{cite book | last=Bernier|first=Ronald M. | title = Temple Arts of Kerala: A South Indian Tradition | publisher = Asia Book Corporation of America | year = 1982 | isbn = 978-0-940500-79-2}}&lt;/ref&gt;

===മക്കചുറ്റ്===
തിരുവനന്തപുരം , ചിറയിൻകിഴു എന്നീ താലൂക്കുകളിലും കിളിമാനൂർ, പഴയകുന്നുമ്മൽ, തട്ടത്തുമല പ്രദേശങ്ങളിലും ഈഴവർക്കിടയിൽ മക്കച്ചൂട്ട് കല ജനപ്രിയമാണ്.  ഇതിൽ, രണ്ട് പേർ വീതമുള്ള എട്ട് കലാകാരന്മാരുടെ ഒരു സംഘം, സർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ പരസ്പരം പിണയുകയും വടികളുമായി പോരാടുകയും ചെയ്യുന്നു.  ടെക്നിക്കുകൾ നിരവധി തവണ ആവർത്തിക്കുന്നു.  നെറ്റിയിൽ ചന്ദനത്തിരി, തലയ്ക്ക് ചുറ്റും ചുവന്ന തൂവാല, അരയിൽ ചുവന്ന പട്ട്, കണങ്കാലിന് ചുറ്റും മണികൾ എന്നിവയാണ് വേഷവിധാനം.  ഇത് സർപ്പപൂജയും കളരിപ്പയറ്റും ചേർന്നതാണ്.&lt;ref name = &quot;ezh22&quot;/&gt;&lt;ref name = &quot;ezh23&quot;&gt;Krishna Chaitanya, Temple Arts of Kerala: A South Indian Tradition (Abhinav Publications, 1987,{{ISBN|8170172098}})&lt;/ref&gt;
== അവർണർ ==
ചരിത്രപരമായി, വർണാശ്രമവ്യവസ്ഥയ്ക്കു് (ചാതുർവർണ്യ സമ്പ്രദായത്തിന്) പുറത്തായാണ് ഈഴവ സമൂഹത്തെ കണക്കാക്കിയിരുന്നത്. ബുദ്ധമതക്കാരായിരുന്ന ഈ സമൂഹം, ആര്യഅധിനിവേശത്തെ പ്രതിരോധിച്ചിരുന്നതിനാലാകണം ഇത് എന്ന് കരുതുന്നു. [[ആയുർവേദം|ആയുർവേദത്തിലും]], യുദ്ധകലയിലും, വാണിജ്യത്തിലും ഈഴവർ പണ്ടു തൊട്ടേ നിപുണരായിരുന്നു. അമ്പല പൂജാരികളും രാജ്യം ഭരിച്ചിരുന്നവരും ഈഴവരെ അവർണ്ണരായി കണക്കായിരുന്നു. അവരുടെ പൂർവികർ ക്ഷത്രിയരായിരുന്നുവെന്ന വസ്തുത സവർണ്ണർ വിസ്മരിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. അവരെ അവർണ്ണരായി കണക്കാക്കാൻ കാരണം അനേകർ ബുദ്ധമതം സ്വീകരിക്കുകയും പിന്നീട് ഹിന്ദുമതത്തിൽ മടങ്ങി വരുകയും ചെയ്തതുകൊണ്ടായിരുന്നു. കഴിഞ്ഞ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ ഈഴവ സ്ത്രീകളെ മാറിടം മറയ്ക്കാൻ അനുവദിച്ചിരുന്നില്ല. ആഭരണങ്ങളോ ചെരിപ്പുകളോ ധരിക്കുന്നത് നിരോധിച്ചിരുന്നു. ധനികരായ ചേകവർക്കോ, ചാന്നാർമാർക്കോ പണിക്കർമാർക്കോ താണ്ടാൻ സ്ത്രീകൾക്കോ മാറിടം മറക്കുന്നതിൽ പ്രശ്‌നമുണ്ടായിരുന്നില്ല.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://emalayalee.com/vartha/149438|title=ഈഴവ സമുദായത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും ചരിത്രാന്വേഷണങ്ങളും (ജോസഫ് പടന്നമാക്കൽ)|access-date=2022-12-06|date=2017-09-15|language=en}}&lt;/ref&gt;

നായന്മാരെപ്പോലെയും ബ്രാഹ്മണരെപ്പോലെയും ഈഴവർ സാധാരണ പേരിന്റെകൂടെ ജാതിപ്പേര് ഉപയോഗിക്കാറില്ല. എന്നിരുന്നാലും ചെയ്യുന്ന തൊഴിൽ അവർ പേരിന്റെ കൂടെ വെക്കാറുണ്ട്. പണിക്കർ, ആശാൻ, ചാന്നാർ, വൈദ്യർ, മുതലാളി, ചേകോൻ, പണിക്കത്തി, കാരണവർ, എന്നിങ്ങനെ പേരുകൾ കൂട്ടി ഈഴവരെ വിളിച്ചിരുന്നു. 'ഈഴവ' എന്ന പദം വേദങ്ങളിലെ പദങ്ങളുമായി യാതൊരു സാമ്യവുമില്ല. ബുദ്ധമതക്കാരുടെ ആചാരരീതികളുമായിട്ടുള്ള വാക്കുകളുമായിട്ടാണ് കൂടുതൽ സാമ്യം. ഈഴവരുടെ ഒരു ഉപവിഭാഗമാണ് ചാന്നാർ. ചാന്നാർമാർ ഈഴവരേക്കാളും കൂടിയ ജാതിയായി കരുതുന്നു. ഈഴവരിലെ ഉപവിഭാഗങ്ങൾ എല്ലാം അസ്തമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
== ആയുർവേദ വൈദ്യവുമായുള്ള ബന്ധം==
[[File:Hortus Malabaricus Kerala Connection.jpg|thumb|250x250px|ഹൊർത്തൂസ്‌ മലബാറികുസ്‌ ആമുഖ പേജ്. ഇട്ടിവൈദ്യൻ, രംഗഭട്ട്,അപ്പുഭട്ട്. എന്നിവരുടെ പേരുകൾ പരാമർശിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം]]
വൈദ്യശാസ്‌ത്രത്തിൽ ഈഴവരുടെ സംഭാവന വളരെ പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നു. ഈഴവ സമൂഹത്തിൽ വളരെ പ്രസിദ്ധരായ ആയുർവേദ വൈദ്യന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു.   ഈഴവനായ 'ഉപ്പൊട്ട് കണ്ണൻ' യോഗാമൃതം വ്യഖ്യാനം എഴുതി. അത് [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിൽ]] [[അഷ്ടവൈദ്യന്മാർ]] ആയുർവേദത്തെപ്പറ്റി രചിച്ച പുസ്തകമായിരുന്നു.  &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://emalayalee.com/vartha/149438|title=ഈഴവ സമുദായത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും ചരിത്രാന്വേഷണങ്ങളും (ജോസഫ് പടന്നമാക്കൽ)|access-date=2022-12-06|date=2017-09-15|language=en}}&lt;/ref&gt;ആലപ്പുഴ [[തയ്യിൽ കൃഷ്‌ണൻ വൈദ്യൻ]] രചിച്ച ഔഷധനിഘണ്ടു വൈദ്യശാസ്‌ത്രത്തിനു ലഭിച്ച ഒരു അമൂല്യഗ്രന്ഥമാണ്‌. ഇതിൽ ഔഷധങ്ങളുടെ സംസ്‌കൃത നാമങ്ങളും അവയുടെ മലയാളപദങ്ങളും ഔഷധദ്രവ്യങ്ങളുടെ സ്വഭാവവും ഗുണവും മറ്റും സവിസ്‌തരം പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നു. 1906-ൽ ആണ്‌ ഇത്‌ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടത്‌. ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റ്‌ ഈ ബൃഹദ്‌ഗ്രന്ഥം സംസ്‌കൃതത്തിൽ പ്രകാശനം ചെയ്‌തിട്ടുണ്ട്‌.  1675-ൽ [[ഡച്ചുകാർ]] അച്ചടിച്ചിറക്കിയ &quot;[[ഹോർത്തൂസ് മലബാറിക്കൂസ്]]&quot; (മലബാറിലെ സസ്യജാലങ്ങൾ) എന്ന [[ലാറ്റിൻ]] പുസ്തകത്തിന്റെ ആമുഖത്തിൽ കരപ്പുറം കടക്കരപ്പള്ളി കൊല്ലാട്ട് വീട്ടിൽ [[ഇട്ടി അച്യുതൻ]] എന്ന പ്രസിദ്ധനായ ഈഴവ വൈദ്യനെ പറ്റി പ്രതിപാദിക്കുന്നുണ്ട്. ആ പുസ്തകത്തിന്റെ രചനയിൽ പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ച ഒരാൾ ഇട്ടി അച്യുതൻ വൈദ്യർ ആണെന്ന്, അതിൽ അദ്ദഹം തന്നെ നൽകിയിരിക്കുന്ന സർട്ടിഫിക്കറ്റിൽ നിന്ന് വ്യക്തമാകും.ഇട്ടി അച്യുതൻ വൈദ്യർ ചേർത്തലയിലെ കടൽത്തീര ഗ്രാമമായ കടക്കരപ്പള്ളിക്കാരനാണ്. &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://newsgil.in/2018/08/20/hortus-malabaricus-itty-achudan/|title=ഇട്ടി അച്യുതൻ വൈദ്യരും ഹോർത്തൂസ് മലബാറിക്കൂസും ചില സത്യങ്ങളും {{!}}|access-date=2022-12-06|date=2018-08-20|language=en-US}}&lt;/ref&gt;കടക്കരപ്പള്ളി ‘കൊടകരപ്പള്ളി’ (Codda Carapalli, page- 13) എന്നാണ് ഹോർത്തൂസിൽ അച്ചടിച്ചിരിക്കുന്നത്. കേരളത്തിലെ സസ്യ സമ്പത്തിനെകുറിച്ചു ആധികാരികമായി തയ്യാറാക്കിയ ആദ്യഗ്രന്ഥമാണ് ഹോർത്തൂസ് മലബാറിക്കൂസ്. [[മലയാളലിപി]] ആദ്യമായി അച്ചടിച്ചതും ഈ ഗ്രന്ഥത്തിലാണ്.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

[[ചന്ദ്രിക (സോപ്പ്)|ചന്ദ്രിക സോപ്പിന്റെ]] നിർമ്മാതാവായ ശ്രീ [[സി.ആർ. കേശവൻ വൈദ്യൻ]] ഈഴവകുലജാതനാണ്. 1953-ൽ, കോഴിക്കോട്ടെ മാനവിക്രമൻ, അദ്ദേഹത്തെ &quot;വൈദ്യരത്നം&quot; ബഹുമതി നല്കി ആദരിച്ചതായും ചരിത്ര രേഖകൾ പറയുന്നു. പ്രസിദ്ധ ജർമ്മൻ പണ്ഡിതനും മലയാളം നിഘണ്ടുവിൻ്റെ രചയിതാവുമായ [[ഹെർമൻ ഗുണ്ടർട്ട്|ഹെർമൻ ഗുണ്ടർട്ടിനെ]] ഈഴവ ഗുരു 'ഉരച്ചെരിൽ ഗുരുക്കൾ സംസ്കൃതവും ആയുർവേദവും പഠിപ്പിച്ചിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;  കോട്ടയ്ക്കൽ കെളിക്കൊടൻ അയ്യപ്പൻ വൈദ്യർ മർമ്മ ചികിത്സയിലെ പ്രസിദ്ധനായ ഒരു ആയുർവേദ വൈദ്യനായിരുന്നു. &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;[[ഇടുക്കി]]യിലെ പ്രസിദ്ധമായ തിരുമനക്കൽ വൈദ്യശാലയും, കണ്ണൂരിലെ ആയുർവേദ മൾട്ടി സ്പെഷ്യാലിറ്റി ആശുപത്രിയും ഈഴവരുടെ സംഭാവനയാണ്. [[1960]]-കളിൽ [[കൊച്ചി]]യിൽ ന്യൂ ഉദയ ഫാർമസി &amp; ആയുർവേദിക് ലാബോറട്ടറീസ് സ്ഥാപിച്ച പ്രശസ്ത ആയുർവേദ വിചക്ഷണൻ ശ്രീ എൻ. കെ. പദ്മനാഭൻ വൈദ്യർ ഒരു പാരമ്പര്യ വൈദ്യ കുടുംബാംഗമാണ്. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലും പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിലും കൊല്ലത്തുള്ള ചാവർക്കോട് കുടുംബം [[തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബം|തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിലെ]] പ്രസിദ്ധ ഭിഷ്വഗരന്മാരായിരുന്നു. വെണ്മണി കുടുംബ വൈദ്യന്മാർ സംസ്കൃതത്തിൽ നിന്നുള്ള ആയുവേദ പഠനം കൂടാതെ [[പാലി]] ഭാഷയിൽ നിന്നും ആദ്യമായി ആയുർവേദത്തിൽ പാണ്ഡിത്യം നേടിയിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; ഈഴവരായ മറ്റ്‌ ആയുർവേദവൈദ്യന്മാരെപ്പറ്റി മഹാകവി [[ഉള്ളൂർ എസ്. പരമേശ്വരയ്യർ]] [[കേരള സാഹിത്യ ചരിത്രം|കേരള സാഹിത്യചരിത്രത്തിൽ]] പ്രസ്‌താവിക്കുന്നുണ്ട്‌. തൃക്കുന്നപ്പുഴയിലെ നാണുവൈദ്യൻ, ചിറയിൻകീഴ്‌ പാണാവള്ളിൽ കൃഷ്‌ണൻ വൈദ്യർ, മാർത്താണ്ഡം വൈദ്യൻ, വലപ്പാട്‌ ചോലയിൽ കുഞ്ഞുമാമിവൈദ്യൻ തുടങ്ങിയവരാണ്‌ പ്രധാനികൾ. 

[[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിൽ]] രചിക്കപ്പെട്ട [[അഷ്ടാംഗഹൃദയം|അഷ്ടാംഗഹൃദയത്തിന്റെ]] ആദ്യകാല മലയാള തർജ്ജമ നടത്തിയത്, പ്രശസ്തനായ ഒരു ഈഴവ വൈദ്യനായ കായിക്കര ഗോവിന്ദൻ വൈദ്യരാണ്. തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിന്റെ പ്രധാന ആയുർവേദ വൈദ്യർ ഈഴവരായിരുന്നു. [[പാലി]] ഭാഷയിൽ നിന്നും ആയുർവേദം ആദ്യം പഠിച്ചത് വെൺമണക്കൽ കുടുംബം ആണ്.&lt;ref&gt;Travancore State Manual&lt;/ref&gt;ഈഴവരിൽനിന്നും അനേകർ [[വിഷചികിത്സ|വിഷചികിത്സയ്ക്കും]] പ്രസിദ്ധരായിരുന്നു. പാമ്പ്, തേള് മുതലായ വിഷജീവികളുടെ കടികളിൽ നിന്നും ചികിത്സ നൽകുന്ന വിഷചികിത്സാ കേന്ദ്രങ്ങൾ ഈഴവ വൈദ്യന്മാരുടെ മേൽനോട്ടങ്ങളിലുണ്ടായിരുന്നു. ഹോസ്പിറ്റലുകളുടെ വളർച്ചയോടെയും നിയമം അനുവദിക്കാത്തതിനാലും പല കുടുംബങ്ങളും വിഷ ചികിത്സാ  കേന്ദ്രങ്ങൾ നിറുത്തൽ ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
[[ചിത്രം:Narayana Guru.jpg|thumbnail|120px|[[ശ്രീനാരായണ ഗുരു]] : ആത്മീയ ഗുരു, ഭാരതത്തിലെ മഹാനായ ഒരു സാമൂഹിക പരിഷ്കർത്താവ്]]

== ശ്രീനാരായണ ഗുരു ==
ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന [[ശ്രീനാരായണ ഗുരു|ശ്രീനാരായണ ഗുരുവിന്റെ]] പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഈഴവ സമുദായത്തിന്റെ സാമൂഹികമായ ഉയർച്ചയും മതവിശ്വാസ സ്വാതന്ത്ര്യവും ഉറപ്പിയ്ക്കുന്നതിന് കാരണമായതായി കാണാം. കേരള സമൂഹത്തെ ആഴത്തിൽ സ്വാധീനിച്ച നാരായണഗുരുവിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളും ഉദ്ബോധനങ്ങളും അദ്ദേഹം ജനിച്ച  ഈഴവ സമുദായത്തിന്റെ നവോത്ഥാനത്തിനും കാരണമായിത്തീർന്നു.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Diane P. Mines, Sarah Lamb|year=2010|title=Everyday Life in South Asia|url=
https://books.google.co.in/books?id=828fOvb61wIC&amp;pg=PA209&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|publisher=Front Cover|page=209|isbn=0253354730}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Social Civil War&quot;. The Decline of Nair Dominance: Society and Politics in Travancore 1847-1908, Robin Jeffrey, Manohar Classics. p. 187-190&lt;/ref&gt;  1903-ൽ, പൽപ്പുവിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഈഴവരുടെ ഒരു ചെറിയ സംഘം, ഈ പ്രദേശത്തെ ആദ്യത്തെ ജാതി സംഘടനയായ ശ്രീനാരായണ ധർമ്മ പരിപാലന യോഗം (എസ്എൻഡിപി) സ്ഥാപിച്ചു.  &quot;ഒരു ജാതി, ഒരു മതം, ഒരു ദൈവം&quot; എന്ന തന്റെ സന്ദേശവും സ്വയം സഹായത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിക്ടോറിയൻ സങ്കൽപ്പത്തിന്റെ സംസ്കൃത പതിപ്പും പ്രസംഗിച്ച നാരായണ ഗുരുവിന്റെ പേരിലാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്.  പ്രാദേശികമായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വാധീനം സ്വാമി വിവേകാനന്ദനുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Nossiter1982pp30-32&quot;&gt;[[#Nossiter1982|Nossiter (1982)]] pp. 30–32&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Donner&quot;&gt;{{cite book |title=Being Middle-class in India: A Way of Life |editor-first=Henrike |editor-last=Donner |first=Caroline |last=Wilson |chapter=The social transformation of the medical profession in urban Kerala : Doctors, social mobility and the middle classes |publisher=Routledge |location=Abingdon, Oxon |year=2011 |isbn=978-0-415-67167-5 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=1_e8FT54FjIC&amp;pg=PT143 |pages=143–144}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Communism in Kerala: a study in political adaptation |first=Thomas Johnson |last=Nossiter |publisher=University of California Press |year=1982 |chapter=Kerala's identity: unity and diversity |url=https://books.google.com/books?id=8CSQUxVjjWQC |isbn=978-0-520-04667-2 |authorlink=Thomas Nossiter |pages=25–27}}&lt;/ref&gt;
==എസ്.എൻ.ഡി.പി. യോഗം==
[[File:Asan with guru.JPG|thumb|കുമാരൻ ആശാനും ശ്രീ നാരായണ ഗുരുവും]]
ശ്രീനാരാ‍യണ ധർമ്മ പരിപാലന യോഗം എന്നതിന്റെ ചുരുക്കെഴുത്താണ്‌എസ്.എൻ.ഡി.പി. യോഗം. കേരളത്തിന്റെ നവോത്ഥാനത്തിൽ പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ച ശ്രീനാരാ‍യണ ധർമ്മ പരിപാലന യോഗം 1903 മെയ് 15-നു കമ്പനി നിയമപ്രകാരം രജിസ്റ്റർ ചെയ്തു. ശ്രീനാരായണഗുരു യോഗത്തിന്റെ ആദ്യ അദ്ധ്യക്ഷനും കുമാരനാശാൻ ആദ്യ സെക്രട്ടറിയും ആയിരുന്നു. സാമുദായികസമത്വത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള സംഘടിതയത്നം കേരളത്തിൽ ആദ്യമായുണ്ടായത് എസ്.എൻ.ഡി.പി യോഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തോടെയാണ്‌. ഒരു വലിയ സംഘടന രൂപവത്കരിച്ച് ശക്തിയായ ഒരു പ്രക്ഷോഭണം തുടങ്ങാൻ വേണ്ടി ‘ഈഴവ മഹാജനസഭ’ എന്ന പേരിൽ ഒരു സംഘടന തുടങ്ങുവാൻ ഡോ. പല്പു തീരുമാനിച്ചു. അതിലേക്ക് ആവശ്യമായ നിയമാവലി രൂപപ്പെടുത്തി തങ്കശ്ശേരിയിൽ നിന്നും പുറപ്പെടുന്ന ‘മലയാളി’ പത്രത്തിൽ അദ്ദേഹം പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തി. മയ്യനാട്, പരവൂർ മുതലായ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഡോ. പല്പുവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്നേഹിതരും ചില യോഗങ്ങൾ വിളിച്ചു കൂട്ടിയെങ്കിലും അവയൊന്നും ഫലപ്രാപ്തിയിലെത്തിയില്ല. അക്കാലത്താണ് അരുവിപ്പുറത്ത് നാരായണഗുരു ശിവപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയതും ശിവക്ഷേത്രം സ്ഥാപിക്കുന്നതും. അതിന്റെ ഭരണത്തിനും മറ്റ് ഉത്തരവാദിത്വങ്ങൾക്കുമായി ഒരു “വാവൂട്ട് യോഗം” നന്നായി പ്രവർത്തിക്കുന്നതായി ഡോ. പല്പു മനസ്സിലാ‍ക്കി. സമുദായോദ്ധരണത്തിനായുള്ള സംഘടന വിജയകരമായി നടത്താൻ അതിനെ മതത്തോട് ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ഗുരുവിന്റെ അധ്യക്ഷതയിൽ ആ സ്ഥാപനം പ്രവർത്തിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യണമെന്ന് ഡോ. പല്പു മനസ്സിലാക്കി. നാരാ‍യണഗുരുവുമായും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുയായികളുമായും മറ്റും ചർച്ചകൾ നടത്തി ഗുരുവിന്റെ പൂർണ്ണ അനുഗ്രഹവും അനുയായികളുടെ പിന്തുണയും സമ്പാദിച്ചു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;


===യോഗം രുപീകരണം===
[[File:Kumaran Asan.JPG|thumb|കുമാരൻ ആശാൻ|168x168ബിന്ദു]]
ശ്രീനാരായണഗുരുവിനു വേണ്ടി കുമാരനാശാൻ പേരുവച്ചയച്ച ഒരു ക്ഷണക്കത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ കേരളത്തിന്റെ നാനാഭാഗത്തുനിന്നും എത്തിയ കുറേ ഈഴവപ്രമാണിമാർ 1902 ഡിസംബറിൽ തിരുവനന്തപുരത്തെ കമലാലയം ബംഗ്ലാവിൽ യോഗം ചേർന്നു. നാരായണഗുരു ആദ്യം പ്രതിഷ്ഠിച്ച അരുവിപ്പുറം ക്ഷേത്രത്തോടനുബന്ധിച്ചു നടന്നിരുന്ന “വാവൂട്ട് യോഗം” കേരളത്തിലാകെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ശ്രീനാ‍രായണ ധർമ്മ പരിപാലന യോഗമാക്കി വളർത്താൻ അന്നവർ തീരുമാനിച്ചതിന്റെ ഫലമായാണ് യോഗം സ്ഥാപിച്ചത്. ശ്രീനാരായണ ഗുരുവിന്റെ ആദർശങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിക്കുക, എല്ലാ ഈഴവരായ  അവശ സമുദായത്തെ സാമൂ‍ഹികവും ആത്മീയവുമായ പുരോഗതിയിലേക്ക് നയിക്കുക, സന്യാസമഠങ്ങളും വിദ്യാഭാസ സ്ഥാപനങ്ങളും സ്ഥാപിക്കുക, തുടങ്ങിയവയായിരുന്നു യോഗത്തിന്റെ മുഖ്യ ലക്ഷ്യങ്ങൾ. യോഗത്തിന്റെ മുഖപത്രമായി വിവേകോദയം എന്ന ദ്വൈമാസിക കുമാരനാശാന്റെ പത്രാധിപത്യത്തിൽ 1904ൽ ആരംഭിച്ചു. ഡോ. പല്പുശ്രീനാരായണ ഗുരുവിന്റെ സന്ദേശങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിച്ചു. ഈ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെയും പല പല നിവേദനങ്ങളുടെയും ഫലമായി പല സർക്കാർ വിദ്യാലയങ്ങളും ഈഴവർക്ക് തുറന്നുകൊടുക്കപ്പെട്ടു. ശ്രീനാരായണഗുരുവിന്റെ ക്ഷേത്രനിർമ്മാണ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് യോഗം പരിപൂർണ്ണ പിന്തുണ നൽകി.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
 
=== '''കുമാരനാശാന്റെ നേതൃത്വം''' ===
1903 ൽ എസ്.എൻ.ഡി.പി യോഗത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തോടെ സമുദായോദ്ധാരണ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ മുഖ്യ ചുമതലകൾ ആശാനിൽ നിക്ഷിപ്തമായി. &lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web|url=https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=281993|title=ഗ്രാമവൃക്ഷത്തിലെ കുയിൽ പാടിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു|access-date=2022-12-06|last=Daily|first=Keralakaumudi|language=en}}&lt;/ref&gt;അന്നു മുതൽ 16 വർഷത്തോളം ജനറൽ സെക്രട്ടറി എന്ന നിലയിൽ എസ്.എൻ.ഡി.പി യോഗത്തിന്റെ സാരഥ്യം വഹിച്ചു. യാത്രാസൗകര്യം തീരെ പരിമിതമായിരുന്ന അക്കാലത്ത് വള്ളത്തിലും ബോട്ടിലും കാളവണ്ടിയിലും കാൽനടയായുമൊക്കെയാണ് ജനറൽ സെക്രട്ടറി സഞ്ചരിച്ചിരുന്നത്. &lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; ഈഴവ സമുദായത്തെ പ്രതിനിധീകരിച്ച് പ്രജാസഭാംഗമായ കുമാരനാശാൻ നന്ദി പ്രകടിപ്പിച്ചു കൊണ്ട് ആദ്യമായി സഭയിൽ നടത്തിയ പ്രസംഗത്തിൽ സ്വസമുദായത്തെക്കാൾ പിന്നാക്കം നിൽക്കുന്നവർക്ക് പ്രാതിനിദ്ധ്യം നൽകേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത ഊന്നിപ്പറയുകയും ചെയ്തു. ഈഴവ സമുദായത്തിന്റെ അംഗസംഖ്യയുടെ തോത് അനുസരിച്ച് കൊല്ലംതോറും പുതിയ പ്രതിനിധികളെ നിയമിക്കണമെന്ന ആശാന്റെ നിവേദനം സർക്കാർ അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; അതിനൊപ്പം, തിരുവിതാംകൂറിലെ വെറുമൊരു സമുദായ സംഘടന മാത്രമല്ല ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയ സംഘടന കൂടിയാണ് എസ്.എൻ.ഡി.പി യോഗമെന്ന് തെളിയിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

===എൻ.കുമാരന്റെ നേതൃത്വം===
 
===ടി.കെ. മാധവന്റെ നേതൃത്വം===
[[File:T. K. Madhavan.jpg|thumb|റ്റി. കെ. മാധവൻ |195x195ബിന്ദു]]
1928ൽ യോഗം സെക്രട്ടറിയായി ടി.കെ. മാധവൻ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടതോടെ യോഗം ഒരു കെട്ടുറപ്പുള്ള സംഘടനയായി മാറി. ഇന്നു കാണുന്ന എസ്.എൻ.ഡി.പിയുടെ സ്ഥാപനപരമായ അസ്ഥിവാരം അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിച്ചതാണ്. ഈ കാലഘട്ടം സംഘടനാഘട്ടമെന്നും പ്രക്ഷോഭണഘട്ടമെന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. യോഗത്തെ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ സമുദായസംഘടനയാക്കി തീർത്തതും, സാമുദായിക അവശതകൾ പരിഹരിക്കാനുള്ള പ്രക്ഷോഭണങ്ങളെ അഖിലേന്ത്യാ തലത്തിൽ ശ്രദ്ധേയമാക്കിയതും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നേട്ടങ്ങളാണ്. മുൻപ് നടന്ന വൈക്കം സത്യാഗ്രഹം അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൃഷ്ടിയായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
 
 
===ആർ.ശങ്കറും അതിനു ശേഷവും===
[[File:R. Sankar (portrait).jpg|thumb|ആർ. ശങ്കർ|191x191ബിന്ദു]]
സാന്ത്വന്ത്ര്യ സമരത്തിൽ യോഗം കോൺഗ്രസിനോടൊപ്പം ചേർന്നു നിന്നു. യോഗം വിദ്യാഭ്യാസ കാര്യത്തിൽ വീണ്ടും ശ്രദ്ധപതിപ്പിച്ചത് ആർ. ശങ്കർ യോഗം സെക്രട്ടറിയായതോടുകൂടെയാ‍ണ്.
 
1944 ഡിസംബർ 20ന് ആർ.ശങ്കർ എസ്എൻഡിപി യോഗം ജനറൽ സെക്രട്ടറിയാകുമ്പോൾ സംസ്ഥാനത്തു കോളജിൽ പഠിക്കുന്ന ഈഴവക്കുട്ടികളുടെ എണ്ണം കേവലം 499. (359 ആൺകുട്ടികളും 140 പെൺകുട്ടികളും )(1941ലെ സെൻസസ് റിപ്പോർട്ട്). തിരുവിതാംകൂറിൽ സാക്ഷരതാ നിരക്കിൽ ഈഴവർ 17–ാം സ്ഥാനത്തും. എസ്എൻഡിപി യോഗം അതിന്റെ എല്ലാ ശ്രദ്ധയും വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്തു കേന്ദ്രീകരിക്കണമെന്ന പ്രഖ്യാപനത്തോടെ, ശ്രീനാരായണ ഗുരു ഉദ്ഘാടനം ചെയ്ത വിദ്യാഭ്യാസനിധി എന്ന ആശയം ശങ്കർ പുനരുജ്ജീവിപ്പിച്ചു. ഒറ്റ ദിവസംകൊണ്ടു ഒരു ലക്ഷം രൂപ പിരിച്ചെടുക്കുക എന്ന അക്കാലത്തെ മഹാദൗത്യവുമായി ശങ്കർ രംഗത്തിറങ്ങി. ഒന്നര ലക്ഷത്തോളം രൂപ പിരിച്ചെടുത്തു.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/news/editorial/2022/11/07/vellappally-natesan-on-r-shankar.html|title=വിദ്യാവിപ്ലവത്തിന്റെ രസതന്ത്രം|access-date=2022-12-06|language=ml}}&lt;/ref&gt; ദിവാനായിരുന്ന സർ സി.പിയുടെ ഉത്തരവിലൂടെ കൊല്ലം നഗരത്തിന്റെ കണ്ണായ ഭൂമിയിൽ 27.10 ഏക്കർ അനുവദിപ്പിച്ചെടുക്കാൻ എല്ലാ എതിർപ്പുകളും അതിജീവിച്ച് ശങ്കർ നടത്തിയ പോരാട്ടത്തിന്റെ ഫലമാണ് 1948ൽ ആരംഭിച്ച എസ്എൻ കോളജ്. 1951ൽ വനിതാ കോളജും തുടങ്ങി. തൊട്ടടുത്ത വർഷം ശങ്കർ സെക്രട്ടറിയായി എസ്എൻ ട്രസ്റ്റും നിലവിൽ വന്നു. പടിപടിയായി സംസ്ഥാനത്തെമ്പാടുമായി 13 കോളജുകൾ സ്ഥാപിച്ചു.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; തുടർന്ന് നാടിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിലായി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട കോളേജുകളുടെ ഭരണം 1952ൽ എസ്.എൻ ട്രസ്റ്റിനു കീഴിലാക്കി.

​​ശങ്കറിന്റെ കാലശേഷം ചില ആഭ്യന്തരപ്രശ്‌നങ്ങളുടെ പേരിൽ എസ്.എൻ.ഡി.പി യോഗത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം അൽപമൊന്ന്​ മന്ദീഭവിച്ചു. 1973ൽ എൻ. ശ്രീനിവാസൻ പ്രസിഡൻറും പി.എസ്. വേലായുധൻ ജനറൽ സെക്രട്ടറിയുമായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടതോടെ യോഗത്തി​​ന്റെ ജനകീയസമരങ്ങൾ പുനരാരംഭിച്ചു.  അതിനിടെയാണ് നിലവിലുള്ള വ്യവസ്ഥഭേദഗതി ചെയ്​ത്​ സാമ്പത്തികാടിസ്ഥാനത്തിൽ സംവരണം ശിപാർശ ചെയ്തു നെട്ടൂർ കമീഷൻ റിപ്പോർട്ട് ഉണ്ടാകുന്നത്. ഇത് അംഗീകരിക്കരുതെന്നാവശ്യപ്പെട്ട് യോഗം രംഗത്തുവന്നു. ഈ അവസരത്തിലാണ് പിന്നാക്ക സമുദായ ഫെഡറേഷൻ രൂപവത്​കരിക്കാൻ എസ്.എൻ.ഡി.പി യോഗം നേതൃത്വം നൽകിയത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.madhyamam.com/opinion/articles/vellappally-natesan-about-sndp-yogam-malayalam-article/682617|title=ഇൗഴവർക്ക്​ ആത്മാഭിമാനം പകർന്ന യോഗം {{!}} Madhyamam|access-date=2022-12-06|last=ഡെസ്ക്|first=വെബ്|date=2020-05-16|language=ml}}&lt;/ref&gt;

== കുല നാമങ്ങൾ ==
ഇന്നത്തെ കാലത്ത് സാധാരണയായി ഈഴവർ കുലനാമങ്ങൾ അധികം ഉപയോഗിച്ചുകാണാറില്ല. 20-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മുമ്പ് വരെ പണിക്കർ, ചേകവർ, ആശാൻ, ചാന്നാർ, വൈദ്യർ തുടങ്ങിയ കുലനാമങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. കേരളത്തിലെ തെക്കൻഭാഗങ്ങളിലെ ചിലയിടങ്ങളിൽ  ഇപ്പോഴും വൈദ്യർ, പണിക്കർ കുലനാമങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചു കാണുന്നുണ്ട്.

== ഈഴവർ ഇന്ന് ==
നാനാവിധ ജീവിതവൃത്തിയിലേർപ്പെട്ടുവന്നിരുന്ന ഈഴവരാകട്ടെ, കോളനിവത്ക്കരണത്തിൻറെയും ഭൂബന്ധങ്ങളിലുണ്ടായ മാറ്റങ്ങളുടെയും വാണിജ്യവത്ക്കരണത്തിൻറെയും അഭ്യസ്തവിദ്യരായ ഒരു പുതുമധ്യവർഗ്ഗത്തിൻറെ ഉയർച്ചയുടെയും ഫലമായി തങ്ങൾക്കു മുന്നിൽ പുതുതായി വന്നുപെട്ട അവസരങ്ങളെ വേണ്ടുംവിധം പ്രയോജനപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. പല ചെറുകിട സംരംഭകരും വ്യാപാരികളും അവരുടെ ഇടയിൽ നിന്നും ഉയർന്നുവന്നു. ഒരു ചെറുവിഭാഗം പാട്ടക്കുടിയായ്മാവകാശവും ഭൂമിയും സ്വന്തമാക്കി. ഇംഗ്ലീഷ് വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയ ഒരു മധ്യവർഗ്ഗം എന്നതുപോലെ തന്നെ, വിശാലമായൊരു തൊഴിലാളിവർഗ്ഗവും അവരുടെയിടയിൽ നിന്നുണ്ടായി. ഇങ്ങനെ, തിരുവിതാംകൂറിലെ അധീശവിഭാഗമല്ലാതിരുന്ന ജാതി-സമുദായങ്ങൾക്കിടയിൽ നിന്നും പുതിയ സാമൂഹിക വർഗ്ഗങ്ങൾ ഉദയം കൊണ്ടതിൻറെ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ്, തിരുവിതാംകൂർ കണ്ടതിൽ വെച്ച് ഏറ്റവും കൂടുതൽ പ്രചാരം ലഭിച്ച ബഹുജനപ്രസ്ഥാനമായ ഈഴവസാമൂഹ്യപരിഷ്ക്കരണപ്രസ്ഥാനത്തിൻറെ ആവിർഭാവം, എന്ന് നിസ്സംശയം പറയാം. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sanghaditha.com/thiruvithamkoor/|title=തിരുവിതാംകൂർ ഈഴവരുടെ ഇടയിലെ സാമൂഹ്യപരിഷ്ക്കരണം, നിയമം, ലിംഗാധിഷ്ഠിത സ്വത്വനിർമ്മിതി|access-date=2022-12-06|last=വേലായുധൻ|first=മീര|date=2021-09-01|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

[[File:Asan with guru.JPG|thumb|കുമാരൻ ആശാനും ശ്രീ നാരായണ ഗുരുവും]]
[[നവോത്ഥാന പ്രസ്ഥാനം|നവോത്ഥാന പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ]] സ്വാധീനം മൂലം ഈഴവസമുദായത്തിൽ അടിസ്ഥാ‍നപരമായ മാറ്റങ്ങളുണ്ടായി. കേരളത്തിലെ ജാതിവ്യവസ്ഥയ്‌ക്കകത്ത്‌ കൊടിയ പീഡനങ്ങൾ ഏറ്റുവാങ്ങിയ ജനവിഭാഗങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു ഈഴവർ. ശ്രീനാരായണഗുരുവിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഈഴവർക്കിടയിൽ ആവിർഭവിച്ച പരിഷ്‌കരണ പ്രസ്ഥാനമാണ്‌ ഈഴവരെ മനുഷ്യരായി ജീവിക്കാൻ പ്രാപ്‌തരാക്കിയത്‌. ശ്രീനാരായണ ഗുരുവും, അദ്ദേഹം 1903-ൽ സ്ഥാപിച്ച എസ്‌.എൻ.ഡി.പി.യും ഈഴവരുടെ ജീവിതത്തെ മാറ്റിമറിക്കുന്നതിൽ നിർണായകമായ പങ്കുവഹിച്ചു. കേരളത്തിലെ പുരോഗമന പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്കെല്ലാം നേതൃത്വം നല്‌കിയതും യോഗമാണ്‌. ഡോ. പൽപ്പു, കുമാരനാശാൻ, ടി.കെ. മാധവൻ, സി. കൃഷ്‌ണൻ, സി.വി. കുഞ്ഞുരാമൻ, സി. കേശവൻ, സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ എന്നിവർ ശ്രീനാരായണ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ മുൻനിര നേതാക്കാന്മാരായിരുന്നു. അതോടൊപ്പം കേരളത്തിൽ വളർന്നുവന്ന ഇതര സാമൂഹിക പരിഷ്‌കരണ പ്രസ്ഥാനങ്ങളും രാഷ്‌ട്രീയ സംഘടനകളും ദേശീയ പ്രസ്ഥാനവും ഒക്കെ ചേർന്ന സവിശേഷ സാമൂഹിക സാഹചര്യത്തിൽ ഈഴവർ വിദ്യാഭ്യാസത്തിലും തൊഴിലിലും സാമ്പത്തിക മേഖലകളിലും സാമൂഹിക പദവിയിലും ഗണ്യമായ സ്ഥാനം നേടി. 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന സാമൂഹിക ജീവിതാവസ്ഥയിൽനിന്ന്‌ വിപ്ലവകരമായ മുന്നേറ്റമാണ്‌ ഈഴവ ജനതയ്‌ക്ക്‌ ഉണ്ടായിട്ടുള്ളത്‌.

== ഗവേഷണങ്ങൾ ==
കേരളത്തിൽ അടുത്തിടെ നടന്ന ഗവേഷണങ്ങളിലൊന്നിൽ ഈഴവർക്ക് പഞ്ചാബിലെ ജാട്ട് വർഗ്ഗക്കാരുമായുള്ള ബന്ധം കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. ക്രൊയേഷ്യൻ മെഡിക്കൽ ജേണലിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഗവേഷണത്തിൽ വൈ ക്രോമോസോമിന്റെ  ഷോർട്ട് ടെം റാൻഡം റിപീറ്റ് പ്രൊഫൈൽ ആണ് പഠനവിധേയമാക്കിയത്. തമ്മിൽ ബന്ധമില്ലാത്ത 104 ഈഴവരുടെ രക്തപരിശോധന നടത്തി അതിലെ അല്ലേലുകളുടെ ഫ്രീക്വൻസി ഡിസ്ട്രിബൂഷൻ പഠനമാക്കുക വഴി ഈഴവർക്ക് യൂറോപ്യൻ, മധേഷ്യൻ, പശ്ചിമേഷ്യൻ ജീൻസംഭരണികളുമായിട്ടാണ് കൂടുതൽ ബന്ധമെന്ന് കണ്ടെത്തി. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/ezhavas-has-got-a-paternal-lineage-of-european-origin-study/article2473292.ece|title=Ezhavas has got a paternal lineage of European origin: Study|last=Radhakrishnan|first=Kuttoor|date=2017 മാർച്ച് 4|work=|access-date=|via=}}&lt;/ref&gt;ഒടുവിൽ നടന്ന പഠനങ്ങളിൽ ഈഴവ,തീയ,നായർ, ഗുജ്ജർ,ജാട്ട് സമുദായങ്ങൾക്ക് പൊതുവായ ഇറാനിയൻ പൈതൃകം ഉള്ളതായി തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട് [https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/nairs-bunts-genetic-lineage-distinct-from-dravidians/articleshow/90343678.cms]

== അവലംബം ==
{{reflist|2}}
{{സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം|ഈഴവർ|ഈഴവർ}}
{{commons category|Ezhava people}}

{{stub}}

[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ജാതികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ജനവിഭാഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>k6jxl74sjc1fsw9p891h25vv2w7sem2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ബെംഗളൂരു</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4691</id>
    <revision>
      <id>4619696</id>
      <parentid>4575452</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T22:49:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147831" sha1="7i8vxdtdyle42fxp2f3ur8uxm7vtep6" xml:space="preserve">{{prettyurl|Bangalore}} 
{{featured}}
{{Fix bunching|beg}}
{{Infobox Indian Jurisdiction
|native_name      = ബെംഗളൂരു (ಬೆಂಗಳೂರು)
|type             = മെട്രോപൊളിറ്റൻ നഗരം
|type_2           = തലസ്ഥാനം
|other_name       = ബെംഗളൂരു
|nick_name        = ഗാർഡൻ സിറ്റി
                  = സിലിക്കൺ വാലി ഓഫ് ഇന്ത്യ
|skyline          = BangaloreMontage.png
|skyline_caption  = Clockwise from top: [[UB City|യു.ബി സിറ്റി]], [[Infosys|ഇൻഫോസിസ്]],  [[Lal Bagh|ലാൽബാഗിലെ]] ഗ്ലാസ് ഹൗസ്, [[Vidhana Soudha|വിധാൻ സൗധ]], [[Shiva|ശിവ]] പ്രതിമ, [[Bagmane Tech Park|ബാഗ്മാനെ ടെക്പാർക്]]
|locator_position = left
|latd=12 |latm=58 |lats=0 |latNS=N
|longd=77 |longm=34 |longs=0 |longEW=E
|state_name       = Karnataka
|state_ml_name       = [[കർണാടക]]
|district         = [[Bangalore Urban]]
|region           = [[Bayaluseeme]]
|leader_title_1     = [[Mayor|മേയർ]]
|leader_name_1      = എസ്.കെ.നടരാജ് &lt;ref name=&quot;Mayor&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.hindu.com/2010/04/24/stories/2010042461670100.htm|title=S.K. Nataraj elected Mayor of Bangalore |publisher=The Hindu|date=2010-04-24|accessdate=2010-05-05}}&lt;/ref&gt;&lt;/div&gt;
|leader_title_2     = കമ്മീഷണർ
|leader_name_2      = ഭരത് ലാൽ മീന &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbmp.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=118&amp;Itemid=27|title=Commissioner's Foreword|work=Official webpage of BBMP|accessdate=2010-05-05|archive-date=2010-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20100428205754/http://www.bbmp.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=118&amp;Itemid=27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|altitude         = 920
|climate          = BW
|population_as_of = 2009
|population_rank  = 3rd
|population_total = 5840155
|population_total_cite  = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.delimitation-india.com/Final_Publications/Karnataka/Final%20Notification%20%26%20Order%20with%20Table%20A%20%26%20B%20_Eng_.pdf|title=Final Notification and Order|publisher=Delimitation Commission of India|date=2007-07-02|accessdate=2007-10-17|format=PDF|archive-date=2007-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20071025132719/http://www.delimitation-india.com/Final_Publications/Karnataka/Final%20Notification%20%26%20Order%20with%20Table%20A%20%26%20B%20_Eng_.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|population_metro = 6,562,408
|population_metro_as_of = 2010
|population_metro_cite  = &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080118124357/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;dat=80&amp;geo=-104&amp;srt=pnan&amp;col=aohdq&amp;msz=1500&amp;va=&amp;pt=a Bangalore Metro Population] World Gazetteer. Retrieved 8 February 2010.&lt;/ref&gt;
|population_metro_rank = 5th
|languages_type   = [[Languages of India|Spoken languages]]
|languages        = {{collapsible list|title={{nbsp}}|[[Kannada language|Kannada]]|[[Hindi language|Hindi]]|[[English language|English]]|[[Tamil language|Tamil]]|[[Telugu language|Telugu]]|[[Malayalam]]}}
|ethnic_groups    = {{collapsible list|title={{nbsp}}|[[Hindu]]|[[Muslim]]|[[Christian]]|[[Jainism|Jain]]|[[Anglo-Indian]]}}
|area_magnitude   = 8
|area_total       = 709.5
|area_total_cite  = &lt;ref name=&quot;delimit&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bbmpwards.org/bbmporg/Composition_of_BBMP.aspx|title=BBMP Delimitation 2009|publisher=Government of Karnataka|accessdate=2009-11-09|archive-date=2009-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20091030032349/http://www.bbmpwards.org/bbmporg/Composition_of_BBMP.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|area_telephone   = 91-(0)80-XXXX XXXX
|postal_code      = 560 xxx
|vehicle_code_range = KA 01, KA 02, KA 03, KA 04, KA 05, KA 41, KA 50, KA 51, KA 53
|unlocode         = IN BLR
|website          = www.bbmp.gov.in/ 
|website_caption  = Bangalore}}
{{Fix bunching|end}}
[[കർണാടക]] സംസ്ഥാനത്തിന്റെ തലസ്ഥാനവും ലോകത്തിൽ തന്നെ അതിവേഗം വളരുന്ന നഗരങ്ങളിൽ ഒന്നുമാണ് '''ബെംഗളൂരു''' ([[ഇംഗ്ലീഷ്]]: {{Audio-IPA|Hi-Bangalore.ogg|[ˈbæŋgəloːɾ]}}), ([[കന്നഡ]]: [[:kn:ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರು]] '''ബെംഗളൂരു''', {{Audio-IPA|Bengaluru-Kannada-Pronunciation.ogg|['beŋgəɭuːru]}}) .  കർണ്ണാടകത്തിലെ തെക്കു കിഴക്കൻ സമതലങ്ങളിലാണു ഇതു സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] മൂന്നാമത്തെ ജനനിബിഡമായ [[നഗരം|നഗരവും]] അഞ്ചു വലിയ തലസ്ഥാന നഗരങ്ങളിലുമൊന്നായ ''ഇവിടെ ഏകദേശം 65 ലക്ഷം പേർ വസിക്കുന്നു.''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;dat=80&amp;geo=-104&amp;srt=pnan&amp;col=aohdq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;srt=pnan|title=ഇന്ത്യ:വൻ നഗരങ്ങൾ, പട്ടണങ്ങൾ അവയുടെ ജന സാന്ദ്രതാക്കണക്കുകൾ|publisher=World Gazetteer|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080307150641/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;dat=80&amp;geo=-104&amp;srt=pnan&amp;col=aohdq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;srt=pnan|archivedate=2008-03-07|access-date=2008-03-06|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

വൻ കിട വ്യവസായങ്ങളുടെയും, സോഫ്റ്റ്‌വെയർ, എയ്റോസ്പേസ്, വാർത്താവിനിമയ സം‌വിധാനങ്ങൾ, ആരോഗ്യ സംരക്ഷണ മേഖലകളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന കമ്പനികളുടെയും, നിമ്ഹാൻസ് ഉൾപ്പടെയുള്ള മികച്ച ആശുപത്രികളുടെയും ആസ്ഥാന നഗരം കൂടിയാണ്‌ ബെംഗളൂരു.  ''ഇന്ത്യയുടെ സിലിക്കൺ വാലി'' എന്നാണ്‌ ബെംഗളൂരു അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref name=swshare&gt;{{cite web |url=http://www.indianexpress.com/india-news/full_story.php?content_id=60231 |title=Bangalore Crumbling |accessdate=2007-10-06 |publisher=[[Indian Express|The Sunday Express]] |archive-date=2008-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080321134437/http://www.indianexpress.com/india-news/full_story.php?content_id=60231 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;   ഇന്ത്യയിലെ ഒരു വലിയ സാമ്പത്തിക സ്രോതസ്സായി ബെംഗളൂരു മാറുകയും, ഏറ്റവും കൂടുതൽ വളർച്ചയുള്ള നഗരങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുകയും, ലോകത്തിൽ വ്യവസായം തുടങ്ങാൻ പറ്റിയ ഏറ്റവും നല്ല നഗരമായി [[സി.എൻ.എൻ.]] ബെംഗളൂരിനെ   തിരഞ്ഞെടുക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.&lt;ref name=best&gt;{{cite web |url=http://money.cnn.com/galleries/2007/biz2/0708/gallery.roadwarriorsspecial.biz2//index.html?section=money_topstories |title=സി.എൻ.എൻ മണിയിൽ വന്ന ലേഖനം- Best places to do business in the wired world |publisher=[[CNN]] |accessdate=2007-09-06 |archive-date=2012-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120624130752/http://money.cnn.com/galleries/2007/biz2/0708/gallery.roadwarriorsspecial.biz2//index.html?section=money_topstories |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  

1500-കളിൽ [[വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം]] ഭരിച്ചിരുന്ന [[കെംപെഗൗഡ ഒന്നാമൻ|കെംപെഗൗഡ ഒന്നാമനെയാണ്‌]]  ആണ്‌ ബെംഗളൂരിന്റെ സ്ഥാപകനായിട്ട് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്.  അദ്ദേഹം ഇവിടെ ഒരു മൺകോട്ട പണിതുയർത്തുകയും അതിനെ വിജയനഗര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഒരു പ്രവിശ്യയാക്കുകയും ചെയ്തു. [[ഈസ്റ്റ്‌ ഇന്ത്യ കമ്പനി|ഈസ്റ്റ്‌ ഇന്ത്യ കമ്പനിയുടെ]] ഭരണകാലത്ത്‌ ബാംഗളൂർ അവരുടെ പടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയുടെ സാമ്രാജ്യഭരണത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായി വികസിപ്പിച്ചു.  ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ കാലാവസ്ഥയും മറ്റും കൊണ്ട്‌ അവർ ഇവിടം തിരഞ്ഞെടുക്കുകയായിരുന്നു എന്നു വേണം കരുതാൻ.  [[ബാംഗ്ലൂർ കന്റോണ്മെന്റ്|കന്റോൺമെന്റ്]]  അഥവാ പട്ടാളത്താവളത്തിന്റെ ആരംഭത്തിനു ശേഷം ഇവിടേയ്ക്കു നാനാ ദിക്കിൽ നിന്നും കുടിയേറ്റമുണ്ടായി.  സ്വാതന്ത്ര്യലബ്ധിക്കു ശേഷം ബാംഗ്ലൂർ, കർണാടക സംസ്ഥാനത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായി മാറി. കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ‍ കീഴിലുള്ള പ്രത്യേക വ്യവസായ മേഖലയായും ബാംഗ്ലൂർ  മാറുകയുണ്ടായി. പ്രത്യേകിച്ചു വ്യോമ, അന്തരീക്ഷയാന, പ്രതിരോധ മേഖലകളിൽ.  ഇന്ന് വിവരസാങ്കേതിക വിദ്യയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒട്ടനവധി സ്ഥാപനങ്ങൾ ഇവിടെയുണ്ട്‌. ഇന്ന് രാജ്യത്തെ മികച്ച പഠന ഗവേഷണ കേന്ദ്രങ്ങളും, വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങളുംബാംഗ്ലൂരിൽ ആണു. അതുപോലെ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സാക്ഷരതയുള്ള രണ്ടാമത്തെ നഗരവും ബാംഗ്ലൂർ ആണ്‌. 

ഇന്ത്യയിലെ ആകെ കയറ്റിയയക്കപ്പെടുന്ന [[സോഫ്റ്റ്‌‌വേർ|കമ്പ്യൂട്ടർ സോഫ്റ്റ്‌‌വേറിൽ]] 35 ശതമാനവും ഇവിടെയാണ്‌ നിർമ്മിക്കുന്നത്. {{തെളിവ്}}. 

പെൻഷനേർസ്‌ പാരഡൈസ്‌ (pensioner's paradise, പബ്‌ സിറ്റി (pub city), പൂന്തോട്ട നഗരം ( garden city) എന്നിവ ബാംഗ്ലൂരിന്റെ അപരനാമങ്ങളാണ്‌.  ഇന്ന് നഗരം ആധുനികതയുടെ പരിവേഷം അണിഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു. വിവരസാങ്കേതിക മേഖലയിൽ ഒരു വൻ ശക്തികേന്ദ്രമായി ഈ നഗരത്തെ മാറ്റാൻ മാറി മാറി ഭരിച്ച എല്ലാ രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളും പരിശ്രമിച്ചതിന്റെ ഫലമായാണ് ഈ മേഖലയിൽ ഇന്നു കാണുന്ന വികസനമത്രയും എന്നു കാണാം . 

2017 ഡിസംബറിൽ സ്വന്തമായി ലോഗോയുള്ള രാജ്യത്തെ ആദ്യ സിറ്റിയായി ബാംഗ്ലൂർ മാറി&lt;ref&gt;{{cite news|last1=timesofindia|first1=timesofindia|title=ലോഗോയുള്ള രാജ്യത്തെ ആദ്യ സിറ്റിയായി|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/bengaluru-becomes-first-city-to-get-its-own-logo/articleshow/62236251.cms|accessdate=25 December 2017}}&lt;/ref&gt;.[[File:ബെംഗളൂരു_ലോഗോ.jpeg|thumb|ബാംഗ്ലൂർ ലോഗോ]]

== പദവ്യുൽ‌പ്പത്തി ==
ബെംഗലൂരു എന്ന [[കന്നട|കന്നട ഭാഷയിലുള്ള]] പേര്‌  ആംഗലേയവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട പേരാണ്‌ ബാംഗ്ലൂർ. ''ബെംഗലൂരു'' എന്ന ഈ പേരിനെ പറ്റിയുള്ള ആദ്യത്തെ വിവരണം ലഭിച്ചത് ഒമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ [[പടിഞ്ഞാറൻ ഗംഗ രാജവംശം|പടിഞ്ഞാറൻ ഗംഗ രാജവംശത്തിന്റെ]] ''[[വീരക്കല്ല്|വീര കല്ലില്]]‍''(ವೀರ ಗಲ್ಲು) ആലേഖനം ചെയ്തതിൽ നിന്നാണ്‌. കർണാടകയിലെ  [[ബെഗൂർ|ബെഗൂരിൽ]] നിന്നും കണ്ടെടുത്ത ഈ കല്ലിൽ ''ബെംഗലൂരു എന്നത്  890-ൽ യുദ്ധം നടന്ന ഒരു സ്ഥലത്തിന്റെ നാമമാണ്‌. ഇതു പ്രകാരം ഈ സ്ഥലം 1004 വരെ ഗംഗ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നുവെന്നും അപ്പോൾ ''ബെംഗവൽ ഊരു'' അഥവാ ''പാറാവുകാരന്റെ ഗ്രാമം'' എന്നായിരുന്നു നാമം എന്നാണ്‌ &lt;ref name=&quot;OtherNames&quot;&gt;K. Chandramouli. [http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/07/25/stories/2002072500270200.htm &quot;The City of Boiled Beans&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040404160241/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/07/25/stories/2002072500270200.htm|date=2004-04-04}}. ഹിന്ദുവിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു ലേഖനം 2006. [[25 July]] [[2002]]&lt;/ref&gt;.  [[ദ ഹിന്ദു(ദിനപത്രം)|ദ ഹിന്ദുവിൽ]] പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു ലേഖനം പറയുന്നതിങ്ങനെയാണ്‌ :&lt;ref name=&quot;TheHindu&quot;&gt;[http://www.hindu.com/2004/08/20/stories/2004082016400300.htm &quot;ശിലാശാസനങ്ങൾ 1000 വർഷം പഴക്കമോതുന്നു&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040912144705/http://www.hindu.com/2004/08/20/stories/2004082016400300.htm|date=2004-09-12}}. The Hindu. ḷ2006. The Hindu Group. [[20 August]] [[2004]]&lt;/ref&gt;''
&lt;blockquote&gt;890 സി.ഇയിൽ ആലേഖനം ചെയ്തതു പ്രകാരം ,ബാംഗ്ലൂരിനു ആയിരത്തിലധികം വർഷം പഴക്കമുണ്ട്. പക്ഷേ ആലേഖനം ചെയ്ത ഈ ശിലാഫലകം ബെഗൂരിലെ പാർ‌വ്വതി നാഗേശ്വര ക്ഷേത്രത്തിലെ ആരും കാണപ്പെടാതെ കിടക്കുകയായിരുന്നു. ഒമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഹളേ കന്നട(പഴയ കന്നട)യിൽ എഴുതിയിരുന്ന ഈ ആലേഖനചരിതത്തിൽ  890-ൽ ബെംഗലൂരുവിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തെ പറ്റിയും അതിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട നാഗട്ടയുടെ പരിചാരകനായിരുന്ന ബുട്ടാനചെട്ടിയെപ്പറ്റിയും വിവരണമുണ്ട്. ഈ വിവരങ്ങൾ ആർ. നരസിംഹാചാർ കണ്ടെത്തി തന്റെ പുസ്തകമായ ''എപ്പിഗ്രാഫിക്ക ഓഫ് കർണാടക'' എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ പത്താം വാല്യത്തിൽ വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്&lt;!--written in Hale Kannada (Old Kannada) of the 9th century CE, the epigraph refers to a Bengaluru war in 890 in which Buttanachetty, a servant of Nagatta, died. Though this has been recorded by historian R. Narasimhachar in his Epigraphia of Carnatica (Vol. 10 supplementary), no efforts have been made to preserve it.--&gt;&lt;/blockquote&gt;

പ്രശസ്തമായ ഒരു ഐതിഹ്യപ്രകാരം, പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[ഹൊയ്‌സാല]] രാജാവായിരുന്ന [[വീര ബല്ലാല II]] കാട്ടിൽ [[നായാട്ട്]] നടത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നതിനിടെ വഴി തെറ്റി.  തളർന്നും വിശന്നും വലയുകയായിരുന്ന രാജാവ് ഒരു ദരിദ്രയായ ഒരു വൃദ്ധയെ കണ്ടു. അവർ രാജാവിന്‌ വേവിച്ച ധാന്യം ഭക്ഷണമായി നൽകി. സന്തോഷവാനായ ആ രാജാവ് ആ സ്ഥലത്തിനു ''വേവിച്ച ധാന്യങ്ങളുടെ നഗരം'' എന്നു വാക്യാർത്ഥമുള്ള &quot;ബെന്ത കാൾ-ഊരു(benda kaal-ooru)&quot; ([[കന്നട]]: ಬೆಂದಕಾಳೂರು)  എന്നു പേരു നൽകി. അത് പരിണമിച്ചാണ്‌  ''ബെംഗലൂരു'' എന്നായത്.&lt;ref name=&quot;Bendakaaluru&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.deccanherald.com/archives/Oct302006/index20581420061029.asp|title=Many miles to go from Bangalore to Bengaluru; ബെന്ത കാൾ ഊരു വിൽ നിന്നാണു ബെംഗലൂരു ഉണ്ടായത് |author=Vijesh Kamath|publisher=[[Deccan Herald]]|accessdate=2007-07-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=gandubhoomi /&gt;

[[2005]] [[ഡിസംബർ 11]]-ന്‌ [[കർണ്ണാടക സർക്കാർ]] ബാംഗ്ലൂർ എന്ന ആംഗലേയ പേരിനുപകരം [[ജ്ഞാനപീഠപുരസ്കാരം|ജ്ഞാനപീഠ പുരസ്കാരജേതാവായ]]  [[യു. ആർ. അനന്തമൂർത്തി]] നിർദ്ദേശിച്ച ബെംഗളുരു എന്ന പേർ സ്വീകരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;EnterBengalooru&quot;&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/264262.cms &quot;From today, Bangalore becomes Bengalooru&quot;]. The Times of India. 2006. The Times Group. [[1 November]] [[2006]]&lt;/ref&gt; [[2006]] [[സെപ്റ്റംബർ 27]]-ന്‌  [[ബാംഗ്ലൂർ മഹാനഗര പാലിഗെ]] (ബി.എം.പി)  പുതിയ നാമം സ്വീകരിക്കുന്നതിനായി ഒരു നിർദ്ദേശമിറക്കുകയും  &lt;ref&gt;{{cite news | title=It will be `Bengaluru', resolves BMP | publisher=[[The Hindu]] | date=[[2006-09-28]] | url=http://www.hindu.com/2006/09/28/stories/2006092824250300.htm | accessdate=2007-05-16 | archive-date=2007-10-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071001090623/http://www.hindu.com/2006/09/28/stories/2006092824250300.htm | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ഈ നിർദ്ദേശം കർണാടക സർക്കാർ അംഗീകരിക്കുകയും ഔദ്യോഗിക പേരുമാറ്റം [[2006]] [[നവംബർ 1]] മുതൽ നിലവിൽ വരികയും ചെയ്തു,&lt;ref&gt;{{cite news | title=  It’ll be ‘Bengaluru’ from Nov 1 | publisher=[[Deccan Herald]] | date=[[2006-10-08]] | url=http://www.deccanherald.com/Archives/Oct82006/index2044162006107.asp | accessdate = 2007-05-16}}&lt;/ref&gt; എങ്കിലും കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ നൂലാമാലകളിൽ പെട്ടു കിടക്കുകയാണ്‌ ഈ പേരുമാറ്റം ഇപ്പോഴും &lt;ref&gt;{{cite news | title=  Bengaluru will have to wait   | publisher=[[Times of India]] epaper:Page 6 | date=[[2006-10-17]] | url=http://epaper.timesofindia.com/Default/Client.asp?Daily=TOIBG&amp;login=default&amp;Enter=true&amp;Skin=TOI&amp;GZ=T | accessdate = 2007-05-16}}&lt;/ref&gt;

== ചരിത്രം ==
[[പ്രമാണം:Bangalore LadyCurzonHospital.jpg|thumb|ലേഡി [[കഴ്സൺ]] ആശുപത്രി. 1864ൽ ബാംഗ്ലൂർ സൈനിക കേന്ദ്രത്തിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. പിന്നീട് ഇന്ത്യൻ[[വൈസ്രോയി]] ആയ [[ലോഡ് കഴ്സൺ|ലോഡ് കഴ്സണിന്റെ]] ആദ്യ ഭാര്യയുടെ പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു.]]
പടിഞ്ഞാറൻ [[ഗംഗ രാജവംശം|ഗംഗന്മാരുടെ]] നൂറ്റാണ്ടുകൾ നീണ്ടുനിന്ന ഭരണത്തിന് ശേഷം 1024ൽ [[ചോള രാജവംശം|ചോളന്മാർ]] ബെംഗലൂരു പിടിച്ചടക്കി. 1070ൽ അധികാരം ചാലൂക്യ-ചോളന്മാരുടെ കൈകളിലായി. 1116ൽ [[ഹൊയ്സാല സാമ്രാജ്യം]] ചോളന്മാരെ തോല്പിച്ചുകൊണ്ട് തങ്ങളുടെ അധികാരം ബെംഗലൂരുവിലേക്ക് വ്യാപിപ്പിച്ചു. ആധുനിക ബാംഗ്ലൂർ കണ്ടെത്തിയത് [[വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം|വിജയനഗര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ഒരു അടിയാനായ [[കെമ്പെ ഗൗഡ]] ഒന്നാമനെയാണു. 1537ൽ അദ്ദേഹം ആധുനിക ബാംഗ്ലൂരിന്നടുത്തായി ഒരു മൺ കോട്ടയും നന്ദി ക്ഷേത്രവും നിർമിച്ചു. കെമ്പഗൗഡ ഈ നഗരത്തെ ജേതാക്കളുടെ നഗരം എന്നർത്ഥമുള്ള ഗന്തു ഭൂമി എന്നു വിളിച്ചു &lt;ref name=gandubhoomi&gt;[https://web.archive.org/web/20060919220936/http://www.bangaloreit.in/html/aboutbng/history.htm &quot;About Bangalore - History&quot;]. Department of IT and Biotechnology. 2006. Government of Karnataka.&lt;/ref&gt;. 

കോട്ടക്കകത്തായി പട്ടണം &quot;പേട്ട&quot; എന്ന പേരിലുള്ള പല ചെറിയ ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. പട്ടണത്തിന് രണ്ട് പ്രധാന തെരുവുകളുണ്ടായിരുന്നു. കിഴക്ക് പടിഞ്ഞാറൻ ദിശയിൽ ചിക്-പേട്ട് തെരുവും, വടക്ക് തെക്ക് ദിശയിൽ ദൊഡപേട്ട തെരുവും. അവ കൂട്ടിമുട്ടിയിടത്ത് ബാംഗ്ലൂരിന്റെ ഹൃദയഭാഗമായ ദൊഡപ്പേട്ട നാൽക്കവല വളർന്നുവന്നു. കെമ്പെ ഗൗഡയുടെ പിൻ‌ഗാമിയായ കെമ്പെ ഗൗഡ രണ്ടാമൻ ബാംഗ്ലൂരിന്റെ അതിർത്തി തിരിച്ച പ്രശസ്തമായ നാലു ഗോപുരങ്ങൾ പണികഴിപ്പിച്ചു.&lt;ref name=&quot;bglrHist2&quot;&gt;Vagale, Uday Kumar. {{PDFlink|[http://scholar.lib.vt.edu/theses/available/etd-05172004-231956/unrestricted/4.pdf &quot;Public Space in Bangalore: Present and Future Projections&quot;]|773&amp;nbsp;[[Kibibyte|KiB]]&lt;!-- application/pdf, 791768 bytes --&gt;}}. Digital Libraries and Archives. 2006. Virginia Tech. [[27 April]] [[2004]].&lt;/ref&gt;  വിജയനഗര ഭരണകാലത്ത് ബാംഗ്ലൂർ ദേവരായനഗരമെന്നും കല്യാണപുരമെന്നും അറിയപ്പെട്ടു. വിജയനഗര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പതനത്തിന് ശേഷം ബാംഗ്ലൂരിന്റെ ഭരണം പലതവണ കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ടു. 1638ൽ കൂട്ടാളിയായ ഷാഹ്ജി ഭീൻസ്ലെയൊടൊപ്പം [[റനദുള്ള ഖാൻ]] നയിച്ച ഒരു വൻ [[ബിജാപൂർ]] സൈന്യം കെമ്പെ ഗൗഡ മൂന്നാമനെ ആക്രമിച്ച് തോല്പിച്ചു. ബാംഗ്ലൂർ ജാഗിറായി ഷാഹ്ജിക്ക് നൽകപ്പെട്ടു. 1687ൽ മുഗൾ സൈനിക മേധാവിയായ കാസിം ഖാൻ ഷാഹ്ജിയുടെ മകനായ ഇകോജിയെ തോല്പിച്ചു. കാസിം ഖാൻ ബാംഗ്ലൂരിനെ ചിക്കദേവരാജ വോഡെയാർക്ക് മൂന്ന് ലക്ഷം രൂപക്ക് വിറ്റു.&lt;ref name=ekoji&gt;{{cite web|url=http://www.hindu.com/mp/2005/02/22/stories/2005022201010300.htm|title=The bean city|publisher=[[The Hindu]]|author=S. Srinivas|accessdate=2007-07-02|archive-date=2007-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001002555/http://www.hindu.com/mp/2005/02/22/stories/2005022201010300.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Eraly&quot;&gt;&quot;The Mughal Throne&quot;, Abraham Eraly, Phoenix, London, Great Britain, 2004 (ISBN 0-7538-1758-6), Incidental Data, page 538.&lt;/ref&gt; 1759ൽ കൃഷ്ണരാജ വോഡെയാർ രണ്ടാമന്റെ മരണത്തിന് ശേഷം മൈസൂർ സൈന്യ മേധാവിയായ [[ഹൈദർ അലി]] ബാംഗ്ലൂരിന്റെ യഥാർത്ഥ ഭരണാധികാരിയായി സ്വയം പ്രഖ്യാപിച്ചു. പിന്നീട് ഈ സാമ്രാജ്യം ഹൈദർ അലിയുടെ പുത്രനായ, മൈസൂരിന്റെ കടുവ എന്നറിയപ്പെട്ട [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ|ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ]] അധീനതയിലായി. 1799ലെ നാലാം ആംഗ്ലോ-മൈസൂർ യുദ്ധത്തിൽ ടിപ്പു കൊല്ലപ്പെട്ടു. ബാംഗ്ലൂർ ക്രമേണ [[ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ|ബ്രിട്ടീഷ്-ഇന്ത്യൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ഭാഗമായി. സൈനിക കേന്ദ്രം മാത്രം തങ്ങളുടെ അധീനതയിൽ നിലനിർത്തിക്കിക്കൊണ്ട് ബ്രിട്ടീഷുകാർ ബാംഗ്ലൂർ പേട്ടയുടെ ഭരണാധികാരം മൈസൂർ മഹാരാജാവിന് തിരികെ നൽകി. മൈസൂർ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ റെസിഡൻസി ആദ്യം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത് മൈസൂരിലായിരുന്നു. 1799ൽ. 1804ൽ അത് ബാംഗ്ലൂരിലേക്ക് മാറ്റപ്പെട്ടു. 1843ൽ ഇതിന്റെ പ്രവർത്തനം നിലച്ചുവെങ്കിലും 1881ൽ പുനരാരംഭിച്ചു.&lt;ref name=bglrHist3&gt;[http://www.1911encyclopedia.org/M/MY/MYSORE_CAPITAL_.htm &quot;Mysore (CAPITAL)&quot;]. Encyclopedia Britannica. 1911 ed.&lt;/ref&gt;
1947ൽ ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തോടെ അത് എന്നെന്നേക്കുമായി പ്രവർത്തനം അവസാനിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ  
[[മഡ്രാസ് പ്രെസിഡൻസി|മഡ്രാസ് പ്രെസിഡൻസിയിൽനിന്ന്]] തൊഴിലാളികളെ തിരഞ്ഞെടുത്ത് അവരെ സൈനിക മേഖലയിലേക്ക് പുന‍സ്ഥാപിക്കുന്നത് കൂടുതൽ എളുപ്പമാണെന്ന് ബ്രിട്ടീഷുകാർ കണ്ടെത്തി. 1831ൽ മൈസൂർ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനം [[മൈസൂർ|മൈസൂരിൽനിന്ന്]] ബാംഗ്ലൂരിലേക്ക് മാറ്റപ്പെട്ടു. ഈ കാലത്തുണ്ടായ രണ്ട് പുരോഗതികൾ നഗരത്തിന്റെ വേഗത്തിലുള്ള വളർച്ചക്ക് കാരണമായി. ടെലിഗ്രാഫിന്റെ ഉപയോഗവും 1864ൽ മദിരാശിയുമായി ബന്ധിപ്പിച്ച റെയിൽ മാർഗവുമായിരുന്നു ആ പുരോഗതികൾ.
[[പ്രമാണം:Bangalore Palace.jpg|thumb|[[ബാംഗ്ലൂർ പാലസ്]], 1887ൽ പണികഴിക്കപ്പെട്ട ഈ കൊട്ടാരം മൈസൂർ ഭരണാധികാരികളുടെ ഭവനമായിരുന്നു ]]

19ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ ബാംഗ്ലൂർ ഒരു ഇരട്ടനഗരമായി മാറി. കന്നഡിഗന്മാർ അധിവസിക്കുന്ന പേട്ടയും തമിഴന്മാർ അധിവസിച്ചിരുന്ന ബ്രിട്ടീഷുകാർ സൃഷ്ടിച്ച സൈനിക മേഖലയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായിരുന്നു അത്.&lt;ref&gt;[http://scholar.lib.vt.edu/theses/available/etd-05172004-231956/unrestricted/4.pdf Public Space in Bangalore: Present and Future Projections (Chapter 8, Page 17)]&lt;/ref&gt; 1898ൽ ബാംഗ്ലൂരിൽ [[പ്ലേഗ്]] പടർന്ന് പിടിക്കുകയും ജനസംഖ്യ ക്രമാധീതമായി കുറയുകയും ചെയ്തു. പ്ലേഗിനെതിരേയുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ആക്കം കൂട്ടാൻ ടെലിഫോൺ ശൃംഗലകൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. 1898ൽ നഗരത്തിന്റെ ആരോഗ്യ കാര്യത്തിന്റെ മോൽനോട്ടത്തിനായി ഒരു ഉദ്യോഗസ്ഥനെ നിയോഗിച്ചു. 1906ൽ ബാംഗ്ലൂർ വൈദ്യുതിയുള്ള ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യ നഗരമായി. ശിവനാശസമുദ്രയിലെ ജല വൈദ്യുത നിലയം വഴിയാണ് ബാംഗ്ലൂരിനെ വൈദ്യുതീകരിച്ചത്. 1927ൽ [[കൃഷ്ണ രാജ വോഡെയാർ നാലാമൻ|കൃഷ്ണ രാജ വോഡെയാർ നാലാമന്റെ]] ഭരണത്തിന്റെ ഇരുപത്തഞ്ചാം വാർഷിക ആഘോഷങ്ങളോടെ ബാംഗ്ലൂർ ഇന്ത്യയുടെ ഉദ്യാന നഗരമായി അറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. നഗരത്തെ മനോഹരമാക്കുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി ഉദ്യാനങ്ങളും, പൊതുമേഖലാ കെട്ടിടങ്ങളും ആശുപത്രികളും നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. 1947 ഓഗസ്റ്റിൽ ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ശേഷവും ബാംഗ്ലൂർ, പുതിയ മൈസൂർ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാഗമായി തുടർന്നു. മൈസൂർ മഹാരാജാവായിരുന്നു അതിന്റെ രാജപ്രമുഖൻ. 1941-51, 1971-81 ദശാബ്ദങ്ങളിൽ ബാംഗ്ലൂർ നഗരം പെട്ടെന്നുള്ള വളർച്ച കൈവരിച്ചു. തത്ഫലമായി വടക്കൻ കർണാടകയിൽ നിന്ന് അനേകർ ഇവിടേക്ക് കുടിയേറി. 1961 ഓടെ 1,207,000 ജനസംഖ്യയുമായി ബാംഗ്ലൂർ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ആറാമത്തെ നഗരമായി.&lt;ref name=bglrHist2&gt;Digital Libraries and Archives&lt;/ref&gt;  അതിനുശേഷം വന്ന ദശാബ്ദങ്ങളിൽ മോട്ടോർ ഇൻഡസ്ട്രീസ് കമ്പനി പോലെയുള്ള സ്വകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ വരവോടെ ബാംഗ്ലൂരിന്റെ ഉദ്പാദന മേഖല വികാസം പ്രാപിച്ചു. 1980 കളിലും 90 കളിലും ബാംഗ്ലൂരിലെ ഭൂമിവ്യാപാര വിപണിയിൽ വൻ വളർ‌ച്ചയുണ്ടായി. ഇന്ത്യയുടെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മൂലധന നിക്ഷേപകർ ബാംഗ്ലൂരിലെ വൻ ഭൂപ്രദേശങ്ങളേയും അധിനിവേശ കാലത്തെ ബംഗ്ലാവുകളേയും ബഹുനില കെട്ടിടങ്ങളാക്കി മാറ്റി&lt;ref name=&quot;realestate&quot;&gt;Benjamin, Solomon. {{PDFlink|[http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/APCITY/UNPAN020773.pdf &quot;Governance, economic settings and poverty in Bangalore&quot;]|151&amp;nbsp;KiB&lt;!-- application/pdf, 154998 bytes --&gt;}}.Environment&amp;Urbanization Vol 12 No 1 2006. United Nations Public Administration. [[1 April]] [[2000]].&lt;/ref&gt; . 1985ൽ [[ടെക്സാസ് ഇസ്ട്രുമെന്റ്സ്]] ബാംഗ്ലൂരിൽ പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ച ആദ്യ ബഹുരാഷ്ട്ര കമ്പനിയായി. ഇതിനെതുടർന്ന് മറ്റ് പല വിവരസാങ്കേതിക സ്ഥാപനങ്ങളും ബാംഗ്ലൂരിലെത്തി. 20-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടെ ബാംഗ്ലൂർ ഇന്ത്യയിലെ [[സിലിക്കൺ വാലി|സിലിക്കൺ വാലിയായി]] മാറി.

== ഭൂമിശാസ്ത്രം ==
[[പ്രമാണം:BangaloreLake.jpg|thumb|ഹേസരഘട്ട തടാകം]]
[[പ്രമാണം:Bangalore monsoon.jpg|thumb| ബാംഗ്ലൂർ മഴക്കാലത്ത്]]
തെക്കേ ഇന്ത്യൻ  സംസ്ഥാനമായ കർണാടകയുടെ തെക്ക് കിഴക്ക് ഭാഗത്താണ്‌ ബാംഗ്ലൂർ. മൈസൂർ പീഠഭൂമിയുടെ ഹൃദയഭാഗത്തു സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ നഗരം സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്നും 920 [[മീറ്റർ|മീറ്റർ]]ഉയരത്തിലാണു  (3,018  [[അടി]])സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് . {{coor d|12.97|N|77.56|E|}} എന്ന സ്ഥാനത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ നഗരത്തിന്റെ വിസ്തീർണ്ണം 741&amp;nbsp;[[കിലോമീറ്റർ]]² (286&amp;nbsp;[[മൈൽ]]²).&lt;ref name=&quot;area&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.kar.nic.in/finance/bud2007/bs07e.pdf |title=Finance Budget for 2007-08 |publisher=Government of India |accessdate=2007-06-28 |format=PDF |archive-date=2007-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070628141329/http://www.kar.nic.in/finance/bud2007/bs07e.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.  നഗരത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും [[ബാംഗ്ലൂർ അർബൻ ജില്ല|ബാംഗ്ലൂർ അർബൻ ജില്ലയിലാണ്‌]] .  പരിസര പ്രദേശങ്ങൾ [[ബാംഗ്ലൂർ റൂറൽ ജില്ല|ബാംഗ്ലൂർ റൂറൽ ജില്ലയിലുമാണ്‌]] . പഴയ ബാംഗ്ലൂർ റൂറൽ ജില്ലയിൽ നിന്നും കർണാടക സർക്കാർ ഇപ്പോൾ [[രാമനഗരം]] എന്നൊരു ജില്ല രൂപവത്കരിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ബാംഗ്ലൂരിന്റെ ഭൂപ്രക്രുതി(Topology) പരന്നതാണെങ്കിലും മധ്യഭാഗത്ത് ഒരു ഉയർന്ന പ്രദേശമുണ്ട്. ഏറ്റവും ഉയർന്ന പ്രദേശം [[ദൊഡ്ഡബെട്ടഹള്ളി|ദൊഡ്ഡബെട്ടഹള്ളിയാണ്‌]] . ഈ പ്രദേശം 962 (മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ്‌ ( 3156 അടി) &lt;ref name=bglrGeo&gt;[http://ces.iisc.ernet.in/energy/wetlands/sarea.html &quot;Studyarea- Bangalore&quot;]. Centre for Ecological Sciences. 2006. Indian Institute of Science.&lt;/ref&gt;.  ബാംഗ്ലൂരിലൂടെ പ്രധാന നദികൾ ഒന്നും ഒഴുകുന്നില്ലെങ്കിലും 60 കിലോമീറ്റർ വടക്കുള്ള [[നന്ദി ഹിൽ‌സ്|നന്ദിഹിൽസിലൂടെ‍]] [[അർക്കാവതി നദി|അർക്കാവതി നദിയും]], [[ദക്ഷിണ പിനാകിനി|ദക്ഷിണ പിനാകിനി നദിയും]] ഒഴുകുന്നു. അർക്കാവതി നദിയുടെ [[ഉപനദി|ഉപനദിയായ]]  [[വൃഷഭവതി നദി]]  ബാംഗ്ലൂരിലെ ബസവനഗുഡിയിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുകയും നഗരത്തിലൂടെ ഒഴുകുകയും ചെയ്യുന്നു. ബാംഗ്ലൂരിലെ മലിന ജലം മുഴുവൻ അർക്കാവതിയിലും വൃഷഭവതിയിലുമാണ്‌ എത്തുന്നത്. 1922-ൽ ആരംഭിച്ച ഒരു മലിനജല ശേഖരണസം‌വിധാനം 215 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ ഉൾക്കൊള്ളുകയും അത ബാംഗ്ലൂരിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലുള്ള  5 പ്രധാന മലിനജല ശേഖരണസം‌വിധാനങ്ങളെ  ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.&lt;ref name=&quot;sewage&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.deccanherald.com/deccanherald/mar112004/metro1.asp|title=&quot;Each drop of water counts&quot;|access-date=2008-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070311005340/http://www.deccanherald.com/deccanherald/mar112004/metro1.asp|archivedate=2007-03-11|url-status=live}}. Deccan Herald. 2006. The Printers (Mysore) Ltd. [[11 March]] [[2004]]&lt;/ref&gt;

പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കെം‌പഗൌഡ 1 നഗരത്തിലെ ജലലഭ്യത ഉറപ്പാക്കുന്നതിനായി ധാരാളം [[തടാകം|തടാകങ്ങൾ]] നഗരത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചു.  നഗരത്തിലെ ജലവിതരണത്തിനായി തുടങ്ങിയ ജലപദ്ധതി ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യ പകുതിയിൽ നന്ദിഹിൽ‌സിൽ അന്നത്തെ മൈസൂർ രാജവംശത്തിന്റെ ദിവാൻ ആയിരുന്ന [[സർ മിർസ ഇസ്മായിൽ]] ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു. ഇപ്പോൾ നഗരത്തിലെ ജലവിതരണത്തിന്റെ 80% [[കാവേരി നദി|കാവേരി നദിയിൽ]] നിന്നും ബാക്കി വരുന്ന 20% തിപ്പഹൊഡ്ഡനഹള്ളി, ഹെസരഘട്ട എന്നീ റിസർവോയറുകളിൽ നിന്നുമാണ് ലഭിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;watersup&quot;&gt;{{cite web|url=http://bwssb.org/help_faq.html|title=FAQ|accessdate=2007-07-02|archive-date=2006-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20060206121846/http://bwssb.org/help_faq.html|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; ബാംഗ്ലൂർ ഒരു ദിവസം ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഏതാണ്ട് 800 മില്യൺ ലിറ്റർ ജലമാണ്. ഇത് ഇന്ത്യൻ നഗരങ്ങളിലെ ഏറ്റവും കൂടിയ ഉപഭോഗനിരക്കാണ്.&lt;ref name=&quot;bglrWater&quot;&gt;[http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=8dc55aa2-693c-49f9-a954-28f811fb5d68 &quot;Thirsty Bangalore seeks divine help&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081223012502/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=8dc55aa2-693c-49f9-a954-28f811fb5d68|date=2008-12-23}}. Hindustan Times. 2006. HT Media Ltd. [[9 June]] [[2003]].&lt;/ref&gt;. എങ്കിലും ചിലപ്പോൾ ബാംഗ്ലൂരിൽ ജലക്ഷാമവും അനുഭവപ്പെടാറുണ്ട്. പ്രത്യേകിച്ചും മഴ കുറഞ്ഞ അവസരങ്ങളിൽ . നഗരത്തിലെ തിരക്കേറിയ 20 പ്രദേശങ്ങളിൽ നടത്തിയ  വായുവിന്റെ നിലവാര പഠനത്തിന്റെ(Air Quality Index (AQI))  ഫലം വെളിവാക്കുന്നത് നഗരത്തിൽ ട്രാഫിക്ക് കൂടീയ പ്രദേശങ്ങളിലെ വായു മലീനീകരിക്കപ്പെടുന്നുവെന്നും അതിന്റെ തോത് 76 മുതൽ 314 വരെ ആണെന്നുമാണ്‌.&lt;ref name=EIA&gt;{{PDFlink|[http://web.archive.org/web/20060320001853/http://www.bmrtl.com/EIA.PDF &quot;Environmental Impact Analysis&quot;]}}. Bangalore Metropolitan Rapid Transport Corporation Limited.. 2006. Government of Karnataka. 2005.&lt;/ref&gt; നഗരത്തിലെ പ്രധാന ശുദ്ധജലതടാകങ്ങൾ മഡിവാള(അഗര), അൾസൂർ, ഹെബ്ബാൾ, സാങ്കെ ടാങ്ക് എന്നിവയാണ്‌.  ജലം ലഭ്യമാകുന്നത് ഭൂമിക്കടിയിലെ മണലും ,ഇളം മണ്ണൂം ഉള്ള അലൂവിയം ഭാഗത്താണ്‌. പെനിൻസുലാർ നേയ്സിക് കോമ്പ്ലെക്സ്( Peninsular Gneissic Complex (PGC)) ആണ്‌ നഗരത്തിലെ ഏറ്റവും കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്ന പാറകൾ.ഇതിൽ ഗ്രാനൈറ്റ്, നേയ്സിസ്, മിഗ്മറ്റൈറ്റ് എന്നിവയാണ്‌ കൂടുതൽ . നഗരത്തിലെ മണ്ണ്‌ കൂടുതലും ചുവപ്പ് നിറത്തിലുള്ള ലാറ്ററൈറ്റ്(laterite), ലോമി(loamy),കളിമണ്ണ്(clayey) എന്നിവയാണ്‌.&lt;ref name=&quot;EIA&quot;/&gt; നഗരത്തിൽ കൂടുതലായും തണൽ മരങ്ങളും വളരെ അപൂർ‌വ്വം [[തെങ്ങ്|തെങ്ങും]] കണ്ടു വരുന്നു.  സീസ്മിക്ക് സോൺ 2(seismic zone II) എന്ന സ്ഥിരതയുള്ള സോണിലാണ്‌ ബാംഗ്ലൂർ ഉൾപ്പെടുന്നതെങ്കിലും ഭൂകമ്പമാപിനിയിൽ 4.5 വരെയുള്ള ഭൂകമ്പങ്ങൾ ഉണ്ടായേക്കാം &lt;ref name=&quot;quake&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/news/2001/jan/30inter.htm|title=The Rediff Interview/ Dr S K Srivastav, additional director general, Indian Meteorological Department|publisher=[Rediff.com]|author=Onkar Singh|accessdate=2007-07-02}}&lt;/ref&gt;
=== കാലാവസ്ഥ ===

15.1&amp;nbsp;°C ശരാശരി താപനിലയുള്ള ജനുവരിയാണ് ബാംഗ്ലൂരിലെ ഏറ്റവും തണുപ്പ് കൂടിയ മാസം. ഏറ്റവും ചൂടുകൂടിയ ഏപ്രിലിലെ ശരാശരി താപനില 33.6&amp;nbsp;°C ആണ്.&lt;ref name=&quot;metrain&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.imd.ernet.in/section/climate/bangalore1.htm|title=Bangalore|publisher=Government of India|accessdate=2007-02-07|archive-date=2007-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20070708113015/http://www.imd.ernet.in/section/climate/bangalore1.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ബാംഗ്ലൂരിലെ എക്കാലത്തേയും ഉയർന്ന താപനില 38.9&amp;nbsp;°Cഉം താഴ്ന്ന താപനില 7.8&amp;nbsp;°Cഉം(ജനുവരി 1884ൽ) ആണ്.&lt;ref name=&quot;hightem&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.hindu.com/2006/05/10/stories/2006051022920300.htm|work=Online Edition of The Hindu, dated 2006-05-10|title=Set up rain gauges in areas prone to flooding|author=Vidyashree Amaresh|accessdate=2007-12-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lowtem&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.deccanherald.com/Archives/Dec172006/city115220061217.asp|work=Online Edition of The Deccan Herald, dated 2006-12-17|title=B’lore weather back again|author=Ashwini Y.S.|accessdate=2007-12-22}}&lt;/ref&gt; ശൈത്യകാലത്തെ താപനില അപൂർ‌വമായേ 12&amp;nbsp;°C (54&amp;nbsp;°F)ലും താഴാറുള്ളൂ. അതുപോലെതന്നെ വേനൽക്കാല താപനില അപൂർ‌വമായേ 36–37&amp;nbsp;°C (100&amp;nbsp;°F)ലും അധികമാകാറുള്ളൂ. രണ്ട് മൺസൂണുകളിൽനിന്നും (വടക്ക് കിഴക്കൻ,തെക്ക് പടിഞ്ഞാറൻ) ബാംഗ്ലൂരിന് മഴലഭിക്കുന്നു. ഇടിയോടുകൂടിയ കൊടുങ്കാറ്റ് വേനൽക്കാലത്തെ അമിത താപനില കുറക്കുവാൻ സഹായിക്കുന്നു. ബാംഗ്ലൂരിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ 24 മണിക്കൂർ സമയത്ത് ഏറ്റവും കൂടുതൽ മഴ ലഭിച്ചത് 1997 ഒക്ടോബർ 1നാണ്. 179 മില്ലീമീറ്റർ അഥവാ 7.0 ഇഞ്ച്.&lt;ref name=&quot;rainmax&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.flonnet.com/fl2223/stories/20051118005402400.htm|work=The Frontline|date=2005-11-05|title=Bangalore's woes|author=Ravi Sharma|accessdate=2008-02-05|archive-date=2012-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20120118125835/http://www.flonnet.com/fl2223/stories/20051118005402400.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

{{Infobox Weather
|collapsed=Yes 
|metric_first=Yes
|single_line=Yes
|location = Bangalore
 
|Jan_Hi_°C = 27.0
|Feb_Hi_°C = 29.6
|Mar_Hi_°C = 32.4
|Apr_Hi_°C = 33.6
|May_Hi_°C = 32.7
|Jun_Hi_°C = 29.2
|Jul_Hi_°C = 27.5
|Aug_Hi_°C = 27.4
|Sep_Hi_°C = 28.0
|Oct_Hi_°C = 27.7
|Nov_Hi_°C = 26.6
|Dec_Hi_°C = 25.9
|Year_Hi_°C = 29.0
|Jan_Lo_°C = 15.1
|Feb_Lo_°C = 16.6
|Mar_Lo_°C = 19.2
|Apr_Lo_°C = 21.5
|May_Lo_°C = 21.2
|Jun_Lo_°C = 19.9
|Jul_Lo_°C = 19.5
|Aug_Lo_°C = 19.4
|Sep_Lo_°C = 19.3
|Oct_Lo_°C = 19.1
|Nov_Lo_°C = 17.2
|Dec_Lo_°C = 15.6
|Year_Lo_°C = 18.6

&lt;!--**** use mm or cm but NOT both! ****--&gt;
&lt;!-- Optional: This is total Precipitation.  Rain &amp; Snow fields can be used instead if Precip is NOT filled in --&gt;
|Jan_Precip_mm = 2.7
|Feb_Precip_mm = 7.2
|Mar_Precip_mm = 4.4
|Apr_Precip_mm = 46.3
|May_Precip_mm = 119.6
|Jun_Precip_mm = 80.6
|Jul_Precip_mm = 110.2
|Aug_Precip_mm = 137.0
|Sep_Precip_mm = 194.8
|Oct_Precip_mm = 180.4
|Nov_Precip_mm = 64.5
|Dec_Precip_mm = 22.1
|Year_Precip_mm = 969.8
|source = &lt;ref name=&quot;imd&quot;&gt;{{cite web
| url = http://www.worldweather.org/066/c00523.htm | title = Bangalore | accessdate = [[2010-03-21]]
| publisher = | language = }}&lt;/ref&gt;
|accessdate = [[2010-03-21]]
}}

== നഗര ഭരണസം‌വിധാനം ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;float:right; width:200px; margin:0 0 1em 1em; background:#f4f5f6; border:#c6c7c8 solid; font-size:70%;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot;  style=&quot;background:#c2d6e5; text-align:center;&quot;|'''ബാംഗ്ലൂർ നഗരത്തിന്റെ സാരഥികൾ'''
|-
| '''മുനിസിപ്പൽ കമ്മീഷണർ'''
|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt; '''ഭരത് ലാൽ മീന'''&lt;/div&gt;
|-
|'''[[Mayor|മേയർ]]'''
|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''എസ്.കെ.നടരാജ് '''&lt;ref name=&quot;Mayor&quot;/&gt;&lt;/div&gt;
|-
| '''പോലീസ് കമ്മീഷണർ'''
|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt; '''ശങ്കർ ബിദാരി '''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/Cities/Bangalore/Shankar_Bidari_is_top_city_cop/articleshow/3220465.cms|date=2008-07-11
|title=Shankar Bidari is top city cop|publisher=The Times of India|accessdate=2008-07-16}}&lt;/ref&gt;&lt;/div&gt;
|}
[[പ്രമാണം:Vidhan Soudha Bangalore Front view.JPG|thumb|വിധാൻ സൗധ]]
[[പ്രമാണം:UB City Bangalore.JPG|thumb|യു.ബി.സിറ്റി]]
[[പ്രമാണം:Electricity bill.JPG|thumb|ഇലക്ട്രിസിറ്റി ബിൽ]]
[[ബൃഹത് ബാംഗലൂരു മഹാനഗര പാലിഗെ]] (BBMP),ഗ്രേറ്റർ ബംഗ്ലൂർ മുനിസിപ്പൽ കോർപറേഷൻ (Greater Bangalore Municipal Corporation) എന്നറിയപ്പെടുന്ന സമിതിയാണ്‌ നഗരത്തിന്റെ ഭരണം നിർ‌വ്വഹിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;bbmp&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.hindu.com/2007/01/18/stories/2007011820460300.htm|work=Online Edition of The Hindu, dated 2007-01-08|title=Greater Bangalore, but higher tax?|author=Afshan Yasmeen|accessdate=2007-10-17|archive-date=2012-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20120213025010/http://www.hindu.com/2007/01/18/stories/2007011820460300.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[2007]]-ൽ നഗരപ്രാന്തത്തിലുള്ള 100 വാർഡുകളും, 7 സിറ്റി മുൻസിപ്പൽ കൗൺസിലുകളും , ഒരു ടൗൺ മുൻസിപ്പൽ കൗൺസിലും, 110 ഗ്രാമങ്ങളും ബാംഗ്ലൂർ മഹാനഗര പാലിഗെയോട് ചേർത്താണ്‌ ഇത് രൂപവത്കരിച്ചത് &lt;ref name=&quot;bbmp&quot;/&gt;.

ബൃഹത് ബാംഗലൂരു മഹാനഗര പാലിഗെ സിറ്റി കൗൺസിലിനു കീഴിലാണ്‌ വരുന്നത്,  നഗരത്തിലെ വിവിധ വാർഡുകളിൽ നിന്നും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന പ്രതിനിധികൾ അല്ലെങ്കിൽ കോർപ്പറേറ്റ്സ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന ജനപ്രതിനിധികൾ ആണ്‌ സിറ്റി കൗൺസിലിലെ അംഗങ്ങൾ. എല്ലാ 5 വർഷം കൂടുമ്പോഴും ഈ ജനപ്രതിനിധികൾക്കു വേണ്ടി തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടക്കുന്നു. ഇതിൽ നിന്നു തന്നെ മേയറെയും കമ്മീഷണറെയും കൂടി തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു, പുതുതായി രൂപവത്കരിക്കപ്പെട്ട ഈ സഭയിലേക്കുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പുതുതായി കൂട്ടിച്ചേർക്കപ്പെട്ട വോട്ടർമാരുടെ പേരുവിവരം ചേർക്കാനുള്ള കാലതാമസം മൂലം വൈകുകയാണ്‌.

നഗരത്തിന്റെ പെട്ടെന്നുള്ള വളർച്ച നഗരത്തിൽ അതിരൂക്ഷമായ ഗതാഗതക്കുരുക്കിനും , വികസനരാഹിത്യമായ അടിസ്ഥാനസൗകര്യക്കുറവും സൃഷ്ടിച്ചത് ബാംഗ്ലൂർ മഹാനഗരപാലിഗെക്ക് വെല്ലുവിളി സൃഷ്ടിച്ചു, [[2003]]-ൽ ''ബാറ്റല്ലെ എൻ‌വയോണ്മെന്റൽ ഇവാലുവേഷൻ സിസ്റ്റം''(Battelle Environmental Evaluation System) നഗരത്തിൽ നടത്തിയ ഭൗതികവും, ജൈവപരവും, സാമൂഹ്യസാമ്പത്തിക മേഖലകളിൽ നടത്തിയ പഠനത്തിന്റെ ഫലങ്ങൾ വെളിവാക്കുന്നത്  ബാംഗ്ലൂരിന്റെ ജല ഗുണം മാതൃകാപരമാണെന്നും ,നഗരത്തിന്റെ സാമൂഹ്യസാമ്പത്തിക മേഖലകൾ വളരെ ദരിദ്രവുമാണെന്നാണ്‌.&lt;ref name=&quot;bees&quot;&gt;{{PDFlink|[http://web.archive.org/web/20060320001853/http://www.bmrtl.com/EIA.PDF &quot;Environmental Impact Analysis&quot;]}}. Bangalore Metropolitan Rapid Transport Corporation Limited.. 2006. Government of Karnataka. 2005. (page 30)&lt;/ref&gt; നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതിലും,ഗതാഗതക്കുരുക്കുകൾ പരിഹരിക്കുന്നതിലുള്ള അപാകതകൾ മൂലം കർണാടക ഹൈക്കോടതിയിൽനിന്നും , ജനങ്ങൾ കമ്പനി മേലധികാരികൾ എന്നിവരിൽ നിന്നും  മഹാനഗരപാലിഗെക്ക് നിരവധി പഴികൾ കേൾക്കേണ്ടി വന്നിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=highcourt&gt;[http://www.deccanherald.com/archives/jun292005/state1911192005628.asp &quot;High Court pulls up BMP for bad roads&quot;]. Deccan Herald. 2006. The Printers (Mysore) Ltd. [[June 29]] [[2005]]&lt;/ref&gt; . നഗരത്തിലെ രൂക്ഷമായ ഗതാഗതക്കുരുക്കുകൾ പരിഹരിക്കുന്നതിനായി ബാംഗ്ലൂർ മഹാനഗരപാലിഗെ നഗരത്തിൽ ഫ്ലൈഓവറുകളും, ഒറ്റവരിപ്പാതകളും നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്.ഇതൊക്കെയും ഗതാഗതക്കുരുക്കിന്‌ ഒരു പരിധി വരെ പരിഹാരമാണെങ്കിലും അതിദ്രുതമായി വളരുന്ന നഗരത്തിന്‌ ഇതൊന്നും ശാശ്വത പരിഹാരമാകുന്നില്ല.&lt;ref name=bees /&gt; [[2005]]-ൽ കേന്ദ്രഗവൺ‌മെന്റും സംസ്ഥാനഗവൺ‌മെന്റും നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതിനായി ബഡ്‌ജറ്റിൽ നിന്നും ഒരു തുക മാറ്റി വെച്ചു.&lt;ref name=&quot;budget&quot;&gt;&quot;[http://autofeed.msn.co.in/pandorav3/output/News/7e1bf015-99c9-49ff-8670-f6d3c44a689c.aspx Budget to trigger growth of metros: PM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060108213637/http://autofeed.msn.co.in/pandorav3/output/News/7e1bf015-99c9-49ff-8670-f6d3c44a689c.aspx|date=2006-01-08}}&quot;. MSN India. 2006. Microsoft India. [[12 February]] [[2006]].&lt;/ref&gt; ബാംഗ്ലൂർ മഹാനഗരപാലിഗെ ബാംഗ്ലൂർ ഡവലപ്പ്മെന്റ് അതോററ്റി(BDA)  ബാംഗ്ലൂർ അജണ്ട ടാസ്ക് ഫോഴ്‌സ്(BATF) എന്നിവയുമായി സഹകരിച്ച് നഗരത്തിന്റെ വികസനത്തിനു വേണ്ടി ശ്രമിച്ചു വരുന്നു. ബാംഗ്ലൂർ ഒരു ദിവസം 3000 ടൺ [[മാലിന്യം]] ഉല്പ്പാദിപ്പിക്കുന്നു, ഇതിൽ 1,139 ടൺ കർണാടക കമ്പോസ്റ്റിങ്ങ് ഡവലപ്പ്മെന്റ് (Karnataka Composting Development Corporation) കമ്പോസ്റ്റ് ചെയ്യുന്നു. ബാക്കി തുറസ്സായ സ്ഥലങ്ങളിലും, പാതയോരങ്ങളിലും തള്ളൂന്ന  മാലിന്യങ്ങൾ മുൻസിപ്പാലിറ്റി ശേഖരിക്കുന്നു.&lt;ref name=solidwaste&gt;van Beukering, Sehker, et al.[https://web.archive.org/web/20060304102415/http://www.iied.org/pubs/pdf/full/8113IIED.pdf &quot;Analysing Urban Solid Waste...&quot;]. International Institute for Environment and Development. 2006. March 1999.&lt;/ref&gt;

ബാംഗ്ലൂർ സിറ്റി പോലീസിന്‌(BCP) 6 ഭൂമിശാസ്ത്ര സോണുകൾ ഉണ്ട്. ഇതിൽ ട്രാഫിക് പൊലീസ്(Traffic Police) ,സിറ്റി ആംഡ് റിസേർ‌വ്( the City Armed Reserve), സെൻ‌ട്രൽ ക്രൈം ബ്രാഞ്ച്(the Central Crime Branch) and സിറ്റി ക്രൈം റെക്കോർഡ് ബ്യൂറോ(the City Crime Record Bureau) എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു, ഇവിടെ 86 പൊലീസ് സ്റ്റേഷനുകളും സ്ത്രീകൾക്ക് മാത്രമായുള്ള രണ്ട് പോലീസ് സ്റ്റേഷനുകളും ഉണ്ട് &lt;ref name=bcp&gt;[http://www.bcp.gov.in/english/index.htm &quot;Bangalore City Police&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060220032844/http://www.bcp.gov.in/english/index.htm |date=2006-02-20 }}. Bangalore City Police. 2006. Karnataka State Police.&lt;/ref&gt;  [[കർണാടക]] സംസ്ഥാനത്തിന്റെ തലസ്ഥാനം എന്ന നിലയിൽ [[കർണാടക ഹൈക്കോടതി]],  കർണാടകയുടെ ഭരണ സിരാകേന്ദ്രമായ വിധാൻസൗധ, രാജ്‌ഭവൻ എന്നിവ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നുണ്ട്. ബാംഗ്ലൂർ ലോകസഭയിലേക്ക് രണ്ട് അംഗങ്ങളെയും, കർണാടക നിയമസഭയിലേക്ക്  24 അംഗങ്ങളെയും സംഭാവന ചെയ്യുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;[http://www.kar.nic.in/kla/mladr.htm &quot;Members of Karnataka Legislative Assembly&quot;]. National Informatics Centre. 2006.  Government of Karnataka&lt;/ref&gt; 2001-ലെ ജനസംഖ്യാ കണക്കെടുപ്പ് അനുസരിച്ചുള്ള ജനസംഖ്യ പ്രകാരം ബാംഗ്ഗ്ലൂരിലെ നിയമസഭാ മണ്ഡലങ്ങൾ 28 ആയും ലോകസഭ മണ്ഡലങ്ങൾ 3 ആയും ഉയർത്തണമെന്ന് കേന്ദ്ര അതിർത്തി പുനർനിർണയ സമിതി തീരുമാനിച്ചു&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.delimitation-india.com/Final_Publications/Karnataka/Final%20Notification%20%26%20Order%20with%20Table%20A%20%26%20B%20_Eng_.pdf |title=Final Notification and Order |publisher=Delimitation Commission of India |date=[[2007-07-02]] |accessdate=2007-10-17 |archive-date=2007-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025132719/http://www.delimitation-india.com/Final_Publications/Karnataka/Final%20Notification%20%26%20Order%20with%20Table%20A%20%26%20B%20_Eng_.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  അടുത്ത തിരഞ്ഞെടുപ്പ് മുതൽ ഈ പുനർനിർണയസമിതി നിർദ്ദേശം അനുസരിച്ചായിരിക്കും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടക്കുക.
ബാംഗ്ലൂരിലെ [[ഇലക്ടിസിറ്റി]](വൈദ്യുതി സം‌വിധാനം) നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നത് കർണാടക പവ്വർ ട്രാൻസ്മിഷൻ കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് ആണ്‌(Karnataka Power Transmission Corporation Limited (KPTCL)). വൈദ്യുതി നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനും എല്ലാ ഉപയോക്താക്കൾക്കും എത്തിക്കുന്നതിനുമായി ,ഇന്ത്യയിലെ മറ്റു പ്രമുഖ നഗരങ്ങളെ പോലെ തന്നെ ബാംഗ്ലുരിലും വേനൽക്കാലത്ത് പവർകട്ടും, ലോഡ്ഷെഡ്ഡിങ്ങും ഉണ്ടാവാറുണ്ട്.

== സമ്പദ് ഘടന ==
[[പ്രമാണം:BangaloreInfosys.jpg|thumb|ഇന്ത്യയിലെ രണ്ടാമത്തെ വലിയ ഐ.ടി കമ്പനിയായ [[ഇൻഫോസിസ്|ഇൻഫോസിസിന്റെ]] പ്രധാന ഓഫീസ് ബാംഗ്ലൂരിലാണ്‌.&lt;!--The headquarters of [[Infosys]], India's second largest IT company, is located in Bangalore--&gt;]]
[[പ്രമാണം:Bangalore Skyscraper.jpg|thumb|പബ്ലിക് യൂട്ടിലിറ്റീസ് കെട്ടിടം ഒരു പ്രധാന വ്യവസായ കേന്ദ്രമാണ്‌&lt;!--The Public Utilities Building is a major economic center--&gt;]]
ബാംഗ്ലൂരിന്റെ  260,260 കോടി രൂപയുടെ(60.5 [[ബില്യൺ]] യു.എസ്. [[ഡോളർ]]) സമ്പദ്ഘടന ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന വ്യവസായ കേന്ദ്രമായി &lt;ref name=slumpop&gt;{{PDFlink|[http://des.kar.nic.in/ptc/KAGGeneral.pdf &quot;All India figures at a glance&quot;]|2.75&amp;nbsp;[[Mebibyte|MiB]]&lt;!-- application/pdf, 2888089 bytes --&gt;}}. Department of Economics and Statistics. 2006. Government of Karnataka. 16 Dec. 2005.&lt;/ref&gt;. കൺസ്യൂമർ ഉല്പന്നങ്ങളുടെയും ,വസ്ത്രങ്ങളുടെയും, ചെരുപ്പുകളുടെയും ഇന്ത്യയിലെ നാലാമത്തെ വലിയ വിപണന കേന്ദ്രമാണ്‌ ബാംഗ്ലൂർ.&lt;ref name=4thlargest&gt;[http://ia.rediff.com/money/2006/aug/23bang.htm?q=bp&amp;file=.htm &quot;Bangalore most affluent market&quot;]. 2006. Rediff.com. 23 Aug. 2006&lt;/ref&gt; . [[മുംബൈ|മുംബൈക്കും]],[[ഡൽഹി|ഡൽഹിക്കും]] ശേഷം വളരെ ഉയർന്ന വരുമാനമുള്ള നഗരം ബാംഗ്ലൂരാണ്‌. 10,000 വ്യക്തിഗത മില്യൺ കോടീശ്വരരുടെയും, 4.5 കോടി രൂപ മുതൽ 50 ലക്ഷം രൂപവരെ അധികവരുമാനമുള്ള  60,000 ഉയർന്ന സമ്പന്നരുടെയും നഗരമാണ്‌.&lt;ref name=HNWI&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/NEWS/India_Business/After_Mumbai__Delhi_Bangalore_home_to_richest/articleshow/1842018.cms &quot;Bangalore third richest city in country&quot;].2007. Times of India.Times of India. 1 Apr. 2007&lt;/ref&gt; . [[2001]]-ലെ കണക്കു പ്രകാരം ബാംഗ്ലൂരിലെ നേരിട്ടുള്ള  [[വിദേശ മൂലധന നിക്ഷേപം]] 1660 കോടി രൂപയാണ്‌.  ഇത് ഇന്ത്യൻ നഗരങ്ങളിൽ നാലാം സ്ഥാനത്താണ്‌ &lt;ref name=Globalization&gt;Mathur, Om Prakash. {{PDFlink|[http://www.cdsindonesia.org/documents/op4-ommathur-040903.pdf &quot;Impact of globalisation on cities and city-related policies in India&quot;]|436&amp;nbsp;KiB&lt;!-- application/pdf, 446731 bytes --&gt;}}. 2006. The Urban Partnerships Foundation Aug. 2003&lt;/ref&gt;. [[1940]] കളിൽ വ്യവസായ ദീർഘവിഷണരായിരുന്ന  [[മിർസ ഇസ്മായിൽ|സർ മിർസ ഇസ്മായിൽ]] , [[മോക്ഷഗുണ്ടം വിശേശ്വരയ്യ]] തുടങ്ങിയവർ ബാംഗ്ലൂരിന്റെ വികസനത്തിലും ,വ്യവസായങ്ങളിലും അതീവശ്രദ്ധ ചെലുത്തിയിരുന്നു. 

ഇന്ത്യയിലെ വലിയ പൊതുമേഖലാ നിർമ്മാണ വ്യവസായകേന്ദ്രങ്ങളായ [[ഹിന്ദുസ്ഥാൻ എയ്റോനോട്ടിക്സ് ലിമിറ്റഡ്|എച്ച്.എ.എൽ.]],[[നാഷണൽ എയ്റോസ്പേസ് ലാബോറട്ടറീസ്|എൻ.എ.എൽ.]], [[ഭാരത് ഹെവി ഇലക്ട്രിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ്|ബി.എച്ച്.ഇ.എൽ.]], [[ഭാരത് ഇലക്ട്രോണിക്സ് ലിമിറ്റഡ്|ബി.ഇ.എൽ.]] , [[ഭാരത് എർത്ത് മൂവേർസ് ലിമിറ്റഡ്|ബി.ഇ.എം.എൽ.]], [[ഹിന്ദുസ്ഥാൻ മെഷീൻ ടൂൾസ്|എച്ച്.എം.ടി.]] തുടങ്ങിയവയുടെ ആസ്ഥാനം ബാംഗ്ലൂരാണ്‌. [[1972]] ജൂണിൽ [[ഇന്ത്യൻ സ്പേസ് റിസർച്ച് ഓർഗനൈസെഷൻ|ഐ.എസ്.ആർ.ഒ]] ഇവിടെ സ്ഥാപിതമായി.

ബാംഗ്ലൂർ ഇന്ത്യയുടെ സിലിക്കൺ വാലി എന്നാണറിയപ്പെടുന്നത്.  2006-07-ലെ ഇന്ത്യയിലെ സോഫ്റ്റ്‌വേർ ഉല്പന്നങ്ങൾ കയറ്റുമതിയുടെ(144,214 കോടി രൂപ)  33 ശതമാനവും ബാംഗ്ലൂരിലെ സോഫ്റ്റ്‌വേർ കമ്പനികളിൽ നിന്നുമായതു കൊണ്ടാണ്‌ ഈ പേരു ബാംഗ്ലൂരിനു വന്നത്,&lt;ref name=Nasscom&gt;{{cite web|url=http://www.business-standard.com/common/storypage_c.php?leftnm=10&amp;autono=299725 |title=
IT in India: Big successes, large gaps to be filled|author=Jairam Ramesh|work=Online Edition of The Business Standard, dated 2007-09-30|accessdate=2007-10-04}}&lt;/ref&gt;. ബാംഗ്ലൂരിലെ വിവരസാങ്കേതിക വിദ്യാ കമ്പനികൾ പ്രധാനമായും മൂന്നു മേഖലകളിലാണ്‌ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്, അവ [[സോഫ്റ്റ്‌വേർ ടെക്നോളജി പാർക്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ]] (എസ്.ടി.പി.ഐ)(STPI), മുൻപ് [[ഇന്റർനാഷണൽ ടെക്നോളജി പാർക്ക് ലിമിറ്റഡ്]] (ഐ.ടി.പി.എൽ)(ITPL) എന്നറിയപ്പെട്ട ഇന്റർനാഷണൽ ടെക്നോളജി പാർക്ക് ബാംഗ്ലൂർ(ഐ.ടി.പി.ബി)(ITPB) , [[ഇലക്ട്രോണിക് സിറ്റി]] എന്നിവയാണ്‌. അതു പോലെ യു.ബി. സിറ്റിയും ബാംഗ്ലൂരിലാണ്‌. ഇന്ത്യയിലെ രണ്ടാമത്തെയും, മൂന്നാമത്തെയും വലിയ വിവരസാങ്കേതികവിദ്യാ കമ്പനികളായ [[ഇൻഫോസിസ്|ഇൻഫോസിസിന്റെയും]],  [[വിപ്രോ|വിപ്രോയുടെയും]] ആസ്ഥാനം ബാംഗ്ലൂർ ആണ്‌. അതുപോലെ അനേകം എസ്.ഇ.ഐ- സി.എം.എം.ഐ ലെവെൽ 5 കമ്പനികളുടെയും ആസ്ഥാനമാണിവിടം. വിവരസാങ്കേതികവിദ്യാ വ്യവസായത്തിന്റെ വളർച്ച നഗരത്തിന്റെ മുഖഛായ തന്നെ മാറ്റുകയും അത് നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനസൗകര്യ വികസനം,വൈദ്യുതി തുടങ്ങിയ ചില പ്രശ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്തു &lt;ref name=&quot;clash&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1051110/asp/opinion/story_5421239.asp|work=Online Edition of The Telegraph|title= Poverty of Politics - If politicians lack vision, the rate of change will remain slow|author=Surendra Munshi|accessdate=2007-10-25}}&lt;/ref&gt;. വിവരസാങ്കേതികവിദ്യ പോലെ [[ബയോടെക്നോളജി]] വ്യവസായകേന്ദ്രങ്ങളുടെയും ഒരു കേന്ദ്രമാണ്‌ ബാംഗ്ലൂർ. 2005-ലെ കണക്കു പ്രകാരം ഇന്ത്യയിലെ 265 ബയോടെക്നോളജി കമ്പനികളിൽ [[ബയോകോൺ]] അടക്കം 47 ശതമാനവും ബാംഗ്ലൂരിലാണ്‌.&lt;ref name=&quot;biorank&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.hindu.com/2005/04/23/stories/2005042301960600.htm|work=Online edition of The Hindu, dated 2005-04-23|title=Bangalore Helix to be a reality soon|accessdate=2007-10-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;biolead&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.reuters.com/article/health-SP/idUSBOM33872620071004|work=Online webpage of Reuters, dated 2007-10-04|title=Biocon in drug development talks with Bayer|accessdate=2007-10-04}}&lt;/ref&gt;

കൂടാതെ നിരവധി [[പ്രത്യേക സാമ്പത്തിക മേഖല|പ്രത്യേക സാമ്പത്തിക മേഖലകൾ]] നഗരത്തിലും പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലും ഉയർന്നു വരുന്നുണ്ട് .നഗരത്തിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശമായ നാഗ്‌വാരയിൽ കാർ‌ലെ ഗ്രൂപ്പ് 750 കോടി രൂപ ചിലവിൽ നിർമ്മിക്കുന്ന പ്രത്യേക സാമ്പത്തിക മേഖല ഏതാണ്ട് 20,000 പേർക്ക് തൊഴിൽ നൽകുമെന്ന് കരുതുന്നു &lt;ref name=sez&gt;[http://economictimes.indiatimes.com/News/Economy/Infrastructure/PEs_to_pump_in_50_m_in_Karles_Bangalore_SEZ/articleshow/2679254.cms PEs to pump in $50 m in Karle’s Bangalore SEZ]. Times of India. &lt;u&gt;India Times&lt;/u&gt;. 7 Jan, 2008&lt;/ref&gt;

== ഗതാഗതം ==
=== റോഡ് ഗതാഗതം ===
[[പ്രമാണം:Bangalore Bus.jpg|right|thumb|കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി. ബസ്സുകൾ ബാംഗ്ലൂരിനെയും മറ്റു നഗരങ്ങളെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു പ്രധാന മാർഗ്ഗമാണ്‌&lt;!--KSRTC buses connect Bangalore with other parts of [[Karnataka]].--&gt;]]
[[ദക്ഷിണേന്ത്യ|ദക്ഷിണേന്ത്യൻ]] [[ദേശീയപാത|ദേശീയപാതകളുടെ]] മധ്യസ്ഥാനത്തായി [[വരാണസി]]-[[കന്യാകുമാരി]] ദേശീയപാതയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] നിന്നും [[കാസറഗോഡ്]] - [[പുത്തൂരു (കർണാടക)|പുത്തൂർ]] - ഹാസൻ വഴിയോ, [[കോഴിക്കോട്]] [[സുൽത്താൻ ബത്തേരി]] - [[മൈസൂർ]] ദേശീയപാത 212 വഴിയോ, പാലക്കാട്‌ - [[സേലം]] വഴിയോ, ([[ദേശീയപാത 544]])[[കാസർഗോഡ്]] - മൈസൂർ വഴിയോ  [[ഇരിട്ടി]], [[കൂട്ടുപുഴ]], [[വീരാജ് പേട്ട]], [[മൈസൂർ]] (തലശ്ശേരി - കുടഗ് സംസ്ഥാനപാത) വഴിയോ   [[പെരിന്തൽമണ്ണ]]-[[നിലമ്പൂർ]]- [[ഗൂഡല്ലൂർ]]-[[മൈസൂർ]] വഴിയോ എത്തിച്ചേരാവുന്നതാണ്‌.

[[പ്രമാണം:BangaloreRickshaw.jpg|thumb|right|[[ഓട്ടോറിക്ഷ|ഓട്ടോറിക്ഷകൾ]] നഗരത്തിലെ ഒരു പ്രധാന ഗതാഗതമാർഗ്ഗമാണ്‌.&lt;!--[[Autorickshaw]]s are a popular form of [[public transport]]--&gt;]]
==== കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി. ====
ബാഗ്ലൂരിനെ മറ്റ് ജില്ലകളും സംസ്ഥാനങ്ങളൂമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത് കർണാടക സർക്കാറിന്റെ കീഴിലുള്ള ഈ സ്ഥാപനമാണ്. ഇന്നത്തെ എല്ലാതരത്തിലുള്ള അത്യാധുനിക യാത്രാബസുകളും കെ എസ് ആർ ടി സിക്ക് ഉണ്ട്. ഓൺ ലൈൻ റിസർ വേഷൻ ചെയ്യാമെന്നതാണ് മറ്റൊരു പ്രത്യേകത. അതുപോലെ കേരള സർക്കാർ സ്ഥാപനമായ കെ.എസ്.ആർ.ടി.സിയും സ്വിഫ്റ്റും കേരളത്തിലെ നഗരങ്ങളിൽ നിന്നും ബാംഗ്ലൂർ ബസ് സർവീസ് നടത്തുന്നുണ്ട്. ധാരാളം പ്രൈവറ്റ് ബസുകളും ലഭ്യമാണ്.  

==== ബി.എം.ടി.സി. ====
കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി.യുടെ സബ്ബ് ഡിവിഷൻ ആയ ഈ വിഭാഗമാണ് ബാംഗ്ലൂർ നഗരത്തിന്റെ പ്രധാന ഗതാഗതമാർഗം. ഇത് നഗരത്തിലും ബാഗ്ലൂരിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലേക്കും മാത്രമാണ് സർവ്വീസ് നടത്തുന്നത്. എയർ കണ്ടീഷൻ വോൾവോ ബസ്സുകൾ ഉള്ള ഈ റോഡ് സർ‌വ്വീസ് അത്യാധുനികമാണ്.

==== വ്യോമയാനം ====
[[പ്രമാണം:Bengalure Airport outside.jpg|right|thumb|ബംഗളൂരു വിമാനത്താവളം]]
രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും തിരക്കേറിയ നാലാമത്തെ വിമാനത്താവളമായ ബാംഗ്ലൂരിലെ [[എച്ച്.എ.എൽ. വിമാനത്താവളം]]([[ഐ.എ.ടി.എ]] കോഡ്: BLR)  അന്താരാഷ്ട്ര സർ‌വ്വീസുകൾക്കും രാജ്യാന്തര സർ‌വ്വീസുകൾക്കും ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഈ വിമാനത്താവളം ഇപ്പോൾ ആഭ്യന്ത്യരകാര്യങ്ങക്ക് മാത്രമായി പരിമിതപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aai.aero/traffic_news/jun2k7annex3.pdf |title=Airports Authority of India: Traffic statistics - Passengers (Intl+Domestic), Annexure IIIC |access-date=2008-04-05 |archive-date=2007-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926044903/http://aai.aero/traffic_news/jun2k7annex3.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aai.aero/traffic_news/jun2k7annex2.pdf |title=Airports Authority of India: Traffic statistics - Aircraft movements (Intl+Domestic), Annexure IIC |access-date=2008-04-05 |archive-date=2007-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926044906/http://aai.aero/traffic_news/jun2k7annex2.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; . രാജ്യത്തെ മറ്റു വിമാനത്താവളങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ വിമാനത്താവള അതോറിറ്റി(Airport authority of India) നിയന്ത്രിക്കുമ്പോൾ ഇത് നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ഹിന്ദുസ്ഥാൻ എയ്റോനോട്ടിക്സ് ലിമിറ്റഡാണ്‌. യാത്രാവശ്യങ്ങൾക്ക് പുറമേ ഈ വിമാനത്താവളം [[ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേന]] വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത എയർക്രാഫ്റ്റ് വിമാനങ്ങൾക്ക് പരീക്ഷണ പറക്കലുകൾ നടത്തുവാനും ഉപയോഗിക്കുന്നു &lt;ref name=&quot;halo&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.hindu.com/2007/06/14/stories/2007061406380100.htm|title=HAL keen to retain domestic airport|author=Rasheed Kappan|work=Online Edition of The Hindu, dated 2007-06-14|accessdate=2007-10-04|archive-date=2007-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011213033/http://hindu.com/2007/06/14/stories/2007061406380100.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.  ഇന്ത്യൻ സാമ്പത്തിക രംഗത്ത് ഉദാരവൽ‌ക്കരണം നടപ്പിലാക്കിയതിനു ശേഷം [[സ്പൈസ് ജെറ്റ്]](SpiceJet), [[കിങ് ഫിഷർ എയർ ലൈൻസ്]](Kingfisher Airlines), [[ജെറ്റ് എയർ‌വെയ്‌സ്]](Jet Airways),  [[ഗോ എയർ]](Go Air) തുടങ്ങിയ  സ്വകാര്യ വിമാനക്കമ്പനികൾ നഗരത്തിൽ നിന്ന് ലോകത്തിന്റെ വിവിധ കോണുകളിലേക്ക് സേവനം ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതിന്റെ ഫലമായി വിമാനത്താവളത്തിൽ പലപ്പോഴും തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്നു&lt;ref name=&quot;airl&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.hindu.com/2006/02/13/stories/2006021310790100.htm|work=Online Edition of The Hindu, dated 2006-02-13|title=Chaos reigns supreme at Bangalore airport|author=Rasheed Kappan|accessdate=2007-10-04|archive-date=2007-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109022150/http://www.hindu.com/2006/02/13/stories/2006021310790100.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.  ഈ സാഹചര്യം കണക്കിലെടുത്ത്  ബാംഗ്ലൂരിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലൊന്നായ [[ദേവനഹള്ളി|ദേവനഹള്ളിയിൽ]] ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം നിർമ്മിച്ചു.  [[ബെംഗലൂരു അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഇത് [[24 മെയ്]] [[2008]]-ന്‌ പ്രവർത്തനം തുടങ്ങി.&lt;ref name=&quot;blrap&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bialairport.com/project_construction_status.htm?cid=contentarea&amp;ses=bial|work=Official website of the New Bangalore International Airport|title=BIAL Project Status|accessdate=2007-12-24|archive-date=2007-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217035544/http://www.bialairport.com/project_construction_status.htm?cid=contentarea&amp;ses=bial|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. രണ്ട് റൺ‌വേയുള്ള ഈ വിമാനത്താവളത്തിൽ പ്രതിവർഷം 11 മില്യൺ യാത്രക്കാരെ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു&lt;ref name=&quot;traff&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.deccanherald.com/archives/Oct272006/index211220061026.asp|publisher=Deccan Herald|title=Expressway for airport drive|author=R. Krishnakumar|accessdate=2007-07-02}}&lt;/ref&gt;.  [[എയർഡെക്കാൻ]],[[കിങ്‌ഫിഷർ എയർലൈൻസ്]] എന്നീ വിമാനക്കമ്പനികളുടെ ആസ്ഥാനവും ബാംഗ്ലൂർ ആണ്‌.

==== ബാംഗ്ലൂർ മെട്രോ ====
[[അതിവേഗഗതാഗതം|അതിവേഗ ഗതാഗത]] സം‌വിധാനമായ [[നമ്മ മെട്രോ|നമ്മ മെട്രോയുടെ]]  നിർമ്മാണം പുരോഗമിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്‌. 2011-ൽ  പൊതുജങ്ങൾക്ക് തുറന്ന, {{convert|42.3|km|mi|abbr=on}} നീളമുള്ള ഈ റെയിൽ സം‌വിധാനത്തിൽ 41 സ്റ്റേഷനുകളുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;metro&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.hindu.com/2006/10/18/stories/2006101824830300.htm|publisher=The Hindu (Online Edition), 2006-10-18|title=Metro rail may result in increase in temperature|author=Govind D. Belgaumkar|accessdate=2007-10-17|archive-date=2007-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20071204135304/http://www.hindu.com/2006/10/18/stories/2006101824830300.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hindu.com/2010/01/03/stories/2010010359720400.htm  |title=Karnataka News : Metro rail will extend to Chickaballapur: Moily |publisher=The Hindu |date=2010-01-03 |accessdate=2010-03-29}}&lt;/ref&gt;

രണ്ട് പാതകളാണ് നമ്മ മെട്രോയ്ക്കുള്ളത്. പച്ച പാത വടക്ക് നാഗസാന്ദ്ര മുതൽ തെക്ക് യേലാച്ചേനഹള്ളി വരെയും പർപ്പിൾ പാത കിഴക്ക് ബയ്യപ്പനഹള്ളി മുതൽ പടിഞ്ഞാറ് മൈസുരു റോഡ് വരെയുമാണ്.&lt;ref name=&quot;മെട്രോ-1&quot;&gt;{{cite web |url=http://english.bmrc.co.in/ProjectProfile |title=മെട്രോ നെറ്റ്വർക്ക്സ് (Metro Networks) |publisher=Bangalore Metro Rail Corporation Limited |date= |accessdate=29-09-2015 |df=dmy-all |archive-date=2018-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180905065224/http://english.bmrc.co.in/ProjectProfile |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ഇവ കെമ്പേഗൗഡ (മജസ്റ്റിക്ക്) നിലയത്തിൽ കൂട്ടിമുട്ടുന്നു. അടുത്ത അഞ്ച് വർഷത്തിൽ മൂന്ന് പാതകൾ കൂടി തുറക്കാനാകുമെന്നാണ് നമ്മ മെട്രോ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്ന ബീ.എം.ആർ.സീ.യുടെ പ്രതീക്ഷ.&lt;ref name=&quot;പ്രതിബിംബ&quot;&gt;{{cite web |author=കർണാടക സർക്കാർ (Karnataka Government) |url=https://pratibimba.karnataka.gov.in/ |title=Delay in Phase II |date=2017-05-01 |accessdate=2017-05-01 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== റെയിൽവേ ===
[[ഇന്ത്യൻ റെയിൽ‌വേ|ഇന്ത്യൻ റെയിൽ‌വേയിലൂടെ]] ബാംഗ്ലൂരും മറ്റു ഇന്ത്യൻ നഗരങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. [[രാജധാനി എക്സ്പ്രസ്സ്]] ബാംഗ്ലൂരും ഇന്ത്യയുടെ തലസ്ഥാനമായ [[ഡൽഹി|ഡൽഹിയുമായി]]  ബന്ധപ്പെടുത്തുന്നു. [[മുംബൈ]],[[ചെന്നൈ]],[[ഹൈദരാബാദ്]],[[കൊൽക്കത്ത]] തുടങ്ങിയ നഗരങ്ങളുമായും കർണാടകത്തിലെ തന്നെ [[മംഗലാപുരം]], [[മൈസൂർ]] തുടങ്ങിയ മറ്റു നഗരങ്ങളുമായും റെയിൽ‌വേയിലൂടെ ബാംഗ്ലൂർ ബന്ധപ്പെടുന്നു. വന്ദേ ഭാരത്, ശതാബ്ദി, ഡബിൾ ഡെക്കർ തുടങ്ങിയ നിരവധി പ്രധാനപ്പെട്ട പ്രീമിയം ട്രെയിനുകളും ഇവിടെ സേവനം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു&lt;ref name=&quot;blrir&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.irctc.co.in/Popular_trains.html|work=Online webpage of Indian Railway Catering and Tourism Corporation Limited|title=Popular Trains|accessdate=2007-10-17|archive-date=2007-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20071016134919/http://www.irctc.co.in/Popular_trains.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. ബാംഗ്ലൂറിൽ നിന്ന് മൈസൂരിലേക്കുള്ള ഒറ്റപെട്ട റെയിൽവെയും  ഇവിടെ ഉണ്ട്. കേരളത്തിലെ പ്രധാന നഗരങ്ങളെ ബാംഗ്ലൂരുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി ട്രെയിൻ സർവീസുകളും‌ ലഭ്യമാണ്. കൊച്ചുവേളി മൈസൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌, കന്യാകുമാരി ബാംഗ്ലൂർ ഐലൻഡ്‌, എറണാകുളം ബാംഗ്ലൂർ ഇന്റർസിറ്റി സൂപ്പർഫാസ്റ്റ് എക്സ്പ്രസ്സ്‌, കൊച്ചുവേളി യെശ്വന്തപുർ ഗരിബ് രദ്, എറണാകുളം ബൈയ്യപ്പനഹള്ളി സൂപ്പർഫാസ്റ്റ് എക്സ്പ്രസ്സ്‌, കണ്ണൂർ യെശ്വന്തപുർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ തുടങ്ങിയ ട്രെയിനുകൾ അവയിൽ ചിലതാണ്.

== ജനസംഖ്യ ==
{{IndiaCensusPop
|title= Population Growth
|state=
|1971= 1654000
|1981= 2922000
|1991= 4130000
|2001= 5101000
|2009= 5310318
|estimate=
|estyear=
|estref=
|footnote= Source: [[Census of India]]&lt;ref name=&quot;Census population&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.cicred.org/Eng/Seminars/Details/Seminars/PDE2007/Papers/IYER_Neelakantan_paperNairobi2007-project.pdf|title=Census population|work=Census of India|publisher=www.cicred.org|page=21|accessdate=2008-06-07|format=PDF|archive-date=2012-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20120519132559/http://www.cicred.org/Eng/Seminars/Details/Seminars/PDE2007/Papers/IYER_Neelakantan_paperNairobi2007-project.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}
[[പ്രമാണം:CityMarket bangalore.jpg|thumb|ബാംഗ്ലൂരിലെ തിരക്കേറിയ സിറ്റി മാർക്കറ്റ്]]
2007ലെ കണക്കുകളനുസരിച്ച് ബാംഗ്ലൂരിലെ ജനസംഖ്യ 5,281,927 ആണ്. ജനസംഖ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ ഇന്ത്യയിൽ മൂന്നാം സ്ഥാനത്തും ലോകത്തിൽ ഇരുപത്തേഴാം സ്ഥാനത്തുമാണ് ഈ നഗരം.&lt;ref name=&quot;worldgaz&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;dat=32&amp;srt=pnan&amp;col=aohdq|work=World-Gazetter.com|title=World: largest cities and towns and statistics of their population|accessdate=2007-10-17|archiveurl=https://archive.today/20121217203749/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;dat=32&amp;srt=pnan&amp;col=aohdq|archivedate=2012-12-17|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 38% ശതാബ്ദ വളർച്ചാ നിരക്കുമായി 1991-01 കാലഘട്ടത്തിൽ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന രണ്ടാമത്തെ [[മെട്രോപോളിസ്|മെട്രോപോളിസാണ്]] ബാംഗ്ലൂർ.&lt;ref name=Globalization&gt;globalization&lt;/ref&gt; ബാംഗ്ലൂർ നിവാസികളെ ഇംഗ്ലീഷിൽ ബാംഗ്ലൂറിയൻസ് എന്നും കന്നഡയിൽ ബെംഗലൂരിനവാരു എന്നും പറയുന്നു. 2004ലെ കണക്കുകളനുസരിച്ച് ജനസംഖ്യയിലെ 45.7% കന്നഡിഗരും  54.3% മറ്റു ഭാഷക്കാരുമാണ്. നഗരത്തിന്റെ കോസ്മോപൊളിറ്റൻ സ്വഭാവം ഇന്ത്യയിലെ മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നും ജനങ്ങൾ ബാംഗ്ലൂരിലേക്ക് കുടിയേറുന്നതിനും ഇവിടെ സ്ഥിരതാമസമാക്കുന്നതിനും കാരണമായിട്ടുണ്ട്&lt;ref name=&quot;kannadapop&quot;&gt;[http://www.hindu.com/2004/07/23/stories/2004072310610400.htm &quot;Kannadigas assured of all support&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040812203517/http://www.hindu.com/2004/07/23/stories/2004072310610400.htm|date=2004-08-12}}. The Hindu. 2006. The Hindu Group. [[23 July]] [[2004]]&lt;/ref&gt;. [[പട്ടിക ജാതി]], [[പട്ടിക വർഗം|പട്ടിക വർഗ്ഗങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്നവർ ജനസംഖ്യയുടെ 14.3% ആണ്. [[ഇംഗ്ലീഷ്|ഇംഗ്ലീഷും]] [[കന്നഡ|കന്നഡയും]] കഴിഞ്ഞാൽ ബാംഗ്ലൂരിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സംസാരിക്കപ്പെടുന്ന ഭാഷകൾ [[തമിഴ്]], [[തെലുങ്ക്]], [[ഹിന്ദി]] എന്നിവയാണ്.&lt;ref name=&quot;otherlanguages&quot;&gt;[http://www.karnataka.com/tourism/bangalore/facts.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111114114608/http://www.karnataka.com/tourism/bangalore/facts.html|date=2011-11-14}}. Karnataka Tourism&lt;/ref&gt;. 2001ലെ ദേശീയ കനേഷുമാരി അനുസരിച്ച് ബാംഗ്ലൂർ ജനസംഖ്യയിലെ 79.37% ഹൈന്ദവരാണ്. ഇത് ദേശീയ ശതമാനത്തിന് ഏകദേശം തുല്യമാണ്.&lt;ref name=GISData&gt;[http://www.censusindiamaps.net/page/Religion_WhizMap1/housemap.htm &quot;Census GIS Household&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100706213221/http://www.censusindiamaps.net/page/Religion_WhizMap1/housemap.htm |date=2010-07-06 }}. censusindiamaps.net. 2006.&lt;/ref&gt; ജനസംഖ്യയുടെ 13.37% മുസ്ലീങ്ങളാണ്. ഇതും ഏകദേശം ദേശീയ ശതമാനത്തിന് ഒത്തുപോകുന്നു. ക്രിസ്ത്യാനികളും ജൈനമതക്കാരും ജനസംഖ്യയിൽ യഥാക്രമം  5.79%, 1.05% ആണ്. ഇവ രണ്ടും ദേശീയ ശതമാനത്തിന്റെ ഇരട്ടിയാണ്. ജനസംഖ്യയിൽ സ്ത്രീകൾ 47.5% ആണ്. ഇന്ത്യയിലെ മെട്രോപോളിസുകളിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന രണ്ടാമത്തെ സാക്ഷരത ബാംഗ്ലൂരിനാണ് (മുംബൈക്ക് പിന്നിലായി)-83%. ബാംഗ്ലൂരിലെ ഏകദേശം 10% ജനങ്ങൾ ചേരികളിലാണ് ജീവിക്കുന്നത്.&lt;ref name=indiancityslums&gt;{{cite web |url=http://www.censusindia.net/results/slum/slum2.html |title=&quot;Total Population, Slum Population...&quot; |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070806121833/http://www.censusindia.net/results/slum/slum2.html |archivedate=2007-08-06 |access-date=2008-04-05 |url-status=live }}. Census of India, 2001. 2006. Government of India.&lt;/ref&gt; വികസിച്ചുവരുന്ന ഈ ലോകത്തിലെ [[മുംബൈ]](42%) [[നെയ്റോബി]](60%) തുടങ്ങിയ മറ്റ് നഗരങ്ങളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ ഈ ശതമാനം വളരെ കുറവാണ്.&lt;ref name=&quot;slumpop2&quot;&gt;Warah, Rasna. [http://www.globalpolicy.org/socecon/develop/2003/1006slums.htm &quot;Slums Are the Heartbeat of Cities&quot;]. The EastAfrican. 2006. National Media Group Ltd. [[6 October]] [[2003]]&lt;/ref&gt; നാഷ്ണൽ ക്രൈം റെക്കോർഡ് ബ്യൂറോയുടെ 2004ലെ സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ പ്രകാരം രാജ്യത്തെ 35 പ്രധാന നഗരങ്ങളിലെ ആകെ കുറ്റകൃത്യങ്ങളിൽ 9.2% നടക്കുന്നത് ബാംഗ്ലൂരിലാണ്. [[ഡെൽഹി|ഡെൽഹിയിലേയും]] [[മുംബൈ|മുംബൈയിലേയും]] കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ യഥാക്രമം 15.7%ഉം 9.5%ഉം ആണ്.&lt;ref name=NCRB&gt;{{PDFlink|[http://ncrb.nic.in/crime2004/cii-2004/CHAP2.pdf &quot;Crime in Mega Cities&quot;]|159&amp;nbsp;KiB&lt;!-- application/pdf, 162954 bytes --&gt;}}. National Crime Records Bureau. 2006. Government of India. 2004.&lt;/ref&gt;

== സംസ്കാരം ==
[[പ്രമാണം:Phu palaki bangalore.jpg‎|thumb|left| ഫൂ-പല്ലക്കി, തികച്ചും ദ്രാവിഡീയമായ ക്ഷേത്രാചാരങ്ങൾ ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു]]
[[പ്രമാണം:Lalbagh.jpg|thumb|[[ലാൽ ബാഗ്|ലാൽ ബാഗിലെ]] '''ഗ്ലാസ് ഹൗസ്''' . പുഷ്പപ്രദർശനങ്ങൾക്കു പ്രശസ്തമായ ഇവിടം ഇപ്പോൾ ഒരു സാസ്കാരിക സ്മാരകമാണ്‌&lt;!--The [[Lal Bagh]] '''Glass House''', famous for its flower shows, is now a [[Cultural heritage|heritage]] [[monument]]--&gt;]]
ബാംഗ്ലൂർ ''ഉദ്യാന നഗരം'' എന്നാണറിയപ്പെടുന്നത് &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2004/06/06/stories/2004060600520700.htm|work=Online Edition of The Hindu, dated 2004-06-06|title=Garden city|accessdate=2007-10-16|archive-date=2004-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20040627222317/http://www.hindu.com/mag/2004/06/06/stories/2004060600520700.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; . നഗരത്തിന്റെ പച്ചപ്പും [[ലാൽബാഗ്|ലാൽബാഗും]] ,[[കബ്ബൺ പാർക്ക്|കബ്ബൺ പാർക്കും]] ഉൾപ്പെടുന്ന അനേകം പാർക്കുകളും ഉള്ളതു കൊണ്ടാണ്‌ ഈ പേരു വന്നത്. [[മൈസൂർ സാമ്രാജ്യം|മൈസൂർ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]]  സാംസ്കാരിക പൈതൃകമായിരുന്ന [[ദസറ]]  വളരെ ആഘോഷപൂർ‌വ്വവും ആചാരപരവുമായി ഇവിടെ കൊണ്ടാടപ്പെടുന്നു. അതു പോലെ പ്രകാശത്തിന്റെ ഉത്സവം എന്നറിയപ്പെടുന്ന [[ദീപാവലി|ദീപാവലിയും]] ഇവിടെ ആഘോഷിക്കുന്നു.  അതു പോലെ മറ്റ് പ്രധാന ഉത്സവങ്ങളായ [[ഗണേഷ് ചതുർത്ഥി]],[[ഉഗാദി]], [[സങ്ക്രാന്തി]],[[ഈദ്-ഉൽ-ഫിത്തർ]],[[ക്രിസ്തുമസ്]] എന്നിവയും ഇവിടത്തെ ആഘോഷങ്ങളാണു. [[കന്നട ചലച്ചിത്ര രംഗം|കന്നട ചലച്ചിത്ര രംഗത്തിന്റെ]] പ്രധാന കേന്ദ്രവും ബാംഗ്ലൂർ ആണ്‌. എല്ലാ വർഷവും ഏതാണ്ട് 80 കന്നട ചലച്ചിത്രങ്ങൾ  ഇവിടെ നിന്നും പുറത്തുവരുന്നുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;numfilm&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/fline/fl2125/stories/20041217006413300.htm|work=Online Edition of The Frontline, Volume 21 - Issue 25, Dec. 04–17, 2004|author=Ravi Sharma|title=A chauvinistic turn|accessdate=2007-11-22|archive-date=2007-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20071203233655/http://www.hinduonnet.com/fline/fl2125/stories/20041217006413300.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; . ഇവിടത്തെ ഒരു പ്രധാന ചലച്ചിത്രതാരം അന്തരിച്ച [[രാജ്‌കുമാർ|ഡോ. രാജ്‌കുമാർ]] ആണ്‌.

വിവിധ രുചികളുള്ള അടുക്കളകൾ ഉണ്ടാകുന്നത് സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ നാനാത്വത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമായാണ്‌. തട്ടുകടകൾ, ചായപ്പീടികകൾ, ദക്ഷിണേന്ത്യ, ഉത്തരേന്ത്യ,[[ചൈനീസ്]], പടിഞ്ഞാറൻ തുടങ്ങിയ പാചകങ്ങൾ ഉള്ള ഹോട്ടലുകൾ നഗരത്തിൽ സുലഭമാണ്‌. നഗരത്തിൽ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സസ്യഭക്ഷണം വിതരണം ചെയ്യുന്ന ''ഉടുപ്പി'' റെസ്റ്റോറന്റുകൾ ഏറെ പ്രശസ്തമാണ്‌. 

ഇന്ത്യൻ ശാസ്ത്രീയ സംഗീതത്തിന്റെയും,നൃത്തത്തിന്റെയും ഒരു പ്രധാന കേന്ദ്രം കൂടിയാണ്‌ ബാംഗ്ലൂർ. നിരവധി സംഗീതക്കച്ചേരികളും,നൃത്ത പരിപാടികളും നഗരത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിലും പ്രത്യേകിച്ച് [[രാമ നവമി]],[[ഗണേശ ചതുർത്ഥി]] തുടങ്ങിയ അവസരങ്ങളിൽ നടത്തപ്പെടുന്നു. ''ബാംഗ്ലൂർ ഗായന സമാജ'' എന്ന പ്രസ്ഥാനം നഗരത്തിലെ ശാസ്ത്രീയ സംഗീതവും നൃത്തവും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിൽ മുൻപന്തിയിലാണ്‌. നാടകപ്രസ്ഥാനങ്ങളിലും ഈ നഗരം പ്രശസ്തമാണ്‌. രംഗശങ്കര,ബെനക തുടങ്ങിയ തീയേറ്ററുകൾ ഈ രംഗത്ത് ഏറെ പ്രശസ്തമാണ്‌.  ഇന്ത്യൻ നാടക രംഗത്തെ പ്രശസ്തമായ ചില നാമങ്ങളായ [[കെ.വി.കാരന്ത്]], [[ഗിരീഷ് കർണാട്]]  എന്നിവർ ഈ നഗരത്തിലാണ്‌ താമസിക്കുന്നത്

റോക്ക് തുടങ്ങിയ പടിഞ്ഞാറൻ സംഗീതങ്ങൾക്കും ബാംഗ്ലൂർ പ്രശസ്തമാണ്‌. ഇപ്പോൾ ഇന്ത്യയിലെ റോക്ക് സിറ്റി എന്നാണ്‌ ബാംഗ്ലൂർ അറിയപ്പെടുന്നത്.  പ്രശസ്ത ബാന്റുകളായ അയേൺ മയ്‌ഡൻ(Iron Maiden), എയ്റോസ്മിത്ത്(Aerosmith), സ്കോർപ്പിയോൺ‌സ്(Scorpions), ഡീപ്പ് പർപ്പിൾ(Deep Purple), ദ റോളിങ്ങ് സ്റ്റോൺ‌സ്(The Rolling Stones), സെപുൽട്യൂറ(Sepultura), ജോയ് സാട്രിനി(Joe Satriani), ബ്ലാക്ക് ഐ‌ഡ് പീസ്(Black Eyed Peas), ഇൻ‌ക്‌സ്(INXS),യൂരിഹ് ഹീപ്പ്( Uriah Heep). സ്റ്റിങ്ങ്(Sting), മൈക്കൽ ലേൺ‌സ് റ്റു റോക്ക്(Michael Learns to Rock), റോജർ വാട്ടേർസ്(Roger Waters), മാർക്ക് നോപ്‌ഫ്ലെർ(Mark Knopfler),ജെത്ത്റോ ടൾ(Jethro Tull) ബ്രയാൻ ആദം‌സ്(Bryan Adams) തുടങ്ങി നിരവധി ബാന്റുകൾ ബാംഗ്ലൂരിൽ പരിപാടികൾ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;bands&quot;&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/1569381.cms|work=Online Edition of The Times of India, dated 2006-05-26|title=Bringing people together through music|accessdate=2007-11-22}}&lt;/ref&gt;. ബാംഗ്ലൂർ ഇന്ത്യയിലെ ''പബ്ബ് നഗരം'' എന്നും അറിയപ്പെടാറുണ്ട്.&lt;ref&gt;Richard Plunkett (2001), p124&lt;/ref&gt;

== മാധ്യമ രംഗം ==
=== വർത്തമാനപത്രങ്ങൾ ===
&lt;!--[[ചിത്രം:Vijaya-karnataka.jpg|200px|right|thumb|''[[വിജയ കർണാടക]]'' ആണ് ബാംഗ്ലൂരിലെ ഏറ്റവും പ്രചാരമേറിയ കന്നഡ വർത്തമാനപത്രം.&lt;ref name=&quot;vke&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;toidh&quot;/&gt;]]--&gt;
ബാംഗ്ലൂരിലെ ആദ്യത്തെ അച്ചടിശാല 1840ൽ ആണ്‌  സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്.&lt;ref name=&quot;ppr&quot;&gt;{{cite web|url=http://books.google.com/books?id=SB3_VodABdIC&amp;pg=PA54&amp;lpg=PA54&amp;dq=1840+printing+press+bangalore&amp;source=web&amp;ots=uNZGhgyiaC&amp;sig=FcVm_5QykIKNsXVvt7YoeYTc1CA|title=Assimilation: A Study of North Indians in Bangalore|author=Vijaya B. Punekar|accessdate=2007-10-04}}&lt;/ref&gt; 1859ൽ ''ബാംഗ്ലൂർ ഹെറാൾഡ്'' ബാംഗ്ലൂരിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ആദ്യ [[ഇംഗ്ലീഷ്]] ദ്വൈവാരിക വർത്തമാനപ്പത്രമായി.&lt;ref name=&quot;newshist&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.google.co.in/books?id=XQgiAAAAMAAJ&amp;dq=Bangalore+Herald+1859&amp;q=1859&amp;pgis=1#search|author= M. Fazlul Hasan|publisher=Historical Publications|title=Bangalore Through the Centuries|accessdate=2007-10-07}}&lt;/ref&gt; 1860ൽ ബാംഗ്ലൂരിലെ ആദ്യ കന്നഡ വർത്തമാനപ്പത്രമായ [[മൈസൂർ വൃത്താന്ത ബോധിനി]] ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;ppr&quot;/&gt; ഇപ്പോൾ [[''വിജയ കർണാടക'']], [[ടൈംസ്‌ ഓഫ്‌ ഇന്ത്യ]] എന്നിവയാണ് യഥാക്രമം കന്നഡയിലും ഇംഗ്ലീഷിലുമുള്ള ഏറ്റവും പ്രചാരമുള്ള വർത്തമാനപ്പത്രങ്ങൾ. ''പ്രജാ വാണി'', [[ഡെക്കാൻ ഹെറാൾഡ്]] എന്നിവ പ്രചാരത്തിൽ ഇവയുടെ തൊട്ട് താഴെയാണ്. ഇവ രണ്ടും ബാംഗ്ലൂരിലെ ഏറ്റവും വലിയ മാദ്ധ്യമ ശക്തിയായ പ്രിന്റേഴ്സ് (മൈസൂർ) ലിമിറ്റഡിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ളവയാണ്.&lt;ref name=&quot;vke&quot;&gt;{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/2190334.cms|work=Online Edition of The Ecomomic Times, dated 2006-10-18|title=Double dhamaka|author=Preiti Sharma|accessdate=2007-10-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;toidh&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1061119/asp/look/story_7016875.asp|work=Online Edition of The Telegraph, dated 2006-11-19|author=Shuma Raha|title=Battleground Bangalore|accessdate=2007-10-07}}&lt;/ref&gt;
ഇത് കൂടാതെ ബാംഗളൂരിൽ വിവിധതാല്പ്പര്യങ്ങളോടുകൂടിയ വർത്തമാനപത്രങ്ങളും, മാഗസിനുകളുമുണ്ട്. ''ഓപ്പൺ'',  [http://www.o8omag.com/ 080]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} തുടങ്ങിയ മാഗസിനുകൾ ജീവിതരീതികളെക്കുറിച്ചും, ഫാഷനുകളെക്കുറിച്ചും പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നു. ''മിഡ് ഡേ'' , ''വിജയ് കർണാടക'' എന്നീ വർത്തമാന പത്രങ്ങൾ തദ്ദേശീയ വാർത്തകൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നു.പ്രമുഖ മലയാള ദിനപത്രങ്ങളായ [[മനോരമ]], [[മാതൃഭൂമി]], [[മാധ്യമം]] എന്നിവ  ഇവിടെ നിന്നും പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നുണ്ട്.

=== റേഡിയോ ===
ബാംഗ്ലൂരിന് ആദ്യ റേഡിയോ നിലയം ലഭിച്ചത് [[ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ|ഇന്ത്യൻ സർക്കാരിന്റെ]] ഔദ്യോഗിക പ്രക്ഷേപകരായ [[ഓൾ ഇന്ത്യ റേഡിയോ]] അതിന്റെ ബാംഗ്ലൂർ നിലയം ആരംഭിച്ചപ്പോഴാണ്. 1955 നവംബർ രണ്ടിനായിരുന്നു ഇത് പ്രക്ഷേപണം ആരംഭിച്ചത്.&lt;ref name=&quot;radio&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.deccanherald.com/Archives/jan232006/metromon1727452006122.asp|work=Online Edition of The Deccan Herald, dated 2006-01-23|title=Idhu Akashvani, Bengalooru!|accessdate=2007-10-07}}&lt;/ref&gt; 2001 വരെ പ്രക്ഷേപണം AM ലായിരുന്നു. 2001ൽ [[റേഡിയോ സിറ്റി]] ബാംഗ്ലൂരിൽനിന്ന് [[FM]] റേഡിയോ പ്രക്ഷേപണം ചെയ്യുന്ന ആദ്യ സ്വകാര്യ ചാനലായി.&lt;ref name=&quot;rc&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.blonnet.com/2002/05/23/stories/2002052301450400.htm|work=Online Edition of The Hindu Business Line, dated 2002-05-23|title= Radio City goes on air in Mumbai|accessdate=2007-10-07}}&lt;/ref&gt; ഇക്കഴിഞ്ഞ വർഷങ്ങളിൽ പുതിയ പല FM ചാനലുകളും ബാംഗ്ലൂരിൽനിന്ന് പ്രക്ഷേപണമാരംഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;gaga&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.deccanherald.com/archives/jan82006/index204517200617.asp|work=Online Edition of The Deccan Herald, dated 2006-01-08|title=Radio gaga: 6 more FM stations|accessdate=2007-10-07}}&lt;/ref&gt; ഹാം റേഡിയോ പ്രേമികൾക്കായുള്ള പല ക്ലബ്ബുകളും ഈ നഗരത്തിലുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;hamradio&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/01/13/stories/2003011301310100.htm|work=Online Edition of The Hindu, dated 2003-01-13|title=Of young ladies and old men|author=Juliana Lazarus|accessdate=2007-10-08|archive-date=2007-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011165435/http://hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/01/13/stories/2003011301310100.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
=== ടെലിവിഷൻ ===
ബാംഗ്ലൂരിൽ ടെലിവിഷൻ കടന്നുവരുന്നത് 1981 നവംബർ 1ന് [[ദൂരദർശൻ]] അവിടെ ഒരു പ്രക്ഷേപണകേന്ദ്രം സ്ഥാപിക്കുകയും അതിലൂടെ പരിപാടികൾ സം‌പ്രേക്ഷണം ചെയ്യാൻ ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തതോടെയാണ്.&lt;ref name=&quot;dd&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pibbng.kar.nic.in/media.htm|work=Online webpage of the Press Information Bureau|title=Doordarshan, Bangalore|accessdate=2007-10-07|archive-date=2007-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011182720/http://pibbng.kar.nic.in/media.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1983ൽ ബാംഗ്ലൂരിലെ ദൂരദർശന്റെ കാര്യാലയത്തിൽ ഒരു നിർമ്മാണ കേന്ദ്രം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. അത് പ്രയോജനപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് 1983 നവംബർ 19ന് ആദ്യമായി കന്നഡയിൽ ഒരു വാർത്താപരിപാടി സം‌പ്രേക്ഷനം ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;dd&quot;/&gt; 1991 ഓഗസ്റ്റ് 5ന് [[ദൂരദർശൻ]] ഒരു കന്നഡ കൃത്രിമോപഗ്രഹ ചാനൽ ആരഭിച്ചു. ഇപ്പോൾ അത് [[ഡിഡി ചന്ദന]] എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;dd&quot;/&gt; ബാംഗ്ലൂരിലെ സ്വകാര്യ കൃത്രിമോപഗ്രഹ ചാനലിന്റെ ചരിത്രം ആരംഭിക്കുന്നത് സ്റ്റാർ ടിവി അവരുടെ ചാനലുകൾ ഇവിടേക്ക് സം‌പ്രേക്ഷണം ചെയ്യാനാരംഭിച്ചതോടെയാണ്.&lt;ref name=&quot;startv&quot;&gt;{{cite web|url=http://thehindujobs.com/thehindu/2001/07/29/stories/13290695.htm|work=Online Edition of The Hindu, dated 2001-07-29|title=Tune in to quality|author=Sevanti Ninan|accessdate=2007-10-08|archive-date=2007-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012225516/http://thehindujobs.com/thehindu/2001/07/29/stories/13290695.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ബാംഗ്ലൂരിൽ ലഭ്യമായ ടിവി ചാനലുകളുടെ എണ്ണം കഴിഞ്ഞ വർഷങ്ങളിലായി ഉയർന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിലും &lt;ref name=&quot;chan&quot;&gt;{{cite web|url=http://mib.nic.in/informationb/CODES/Consolidatedchannels310707.htm|work=Online webpage of the Ministry of Information and Broadcasting, Government of India|title=Consolidated list of channels allowed to be carried by Cable operators/Multi system operators/DTH licensees in India|accessdate=2007-10-04|archive-date=2007-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012001735/http://mib.nic.in/informationb/CODES/Consolidatedchannels310707.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; അവയുടെ ലഭ്യതയിൽ കേബിൾ ടിവി ഓപ്പറേറ്റർമാർ പ്രധാന പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. ഇത് ചിലപ്പോഴെല്ലാം പ്രശ്നങ്ങൾക്കിടയാക്കിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;cabo&quot;&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/781475.cms|work=Online Edition of The Times of India, dated 2004-07-17|title=Rage against cable operators|accessdate=2007-10-08}}&lt;/ref&gt;
=== ഇന്റർനെറ്റ് ===
ബാംഗ്ലൂരിലെ ആദ്യത്തെ [[ഇന്റർനെറ്റ്]] സേവന ദാതാക്കൾ [[എസ്.ടി.പി.ഐ]]  ആയിരുന്നു. 1990 കളുടെ തുടക്കത്തിൽതന്നെ തന്നെ ഇതിലൂടെ ഇന്റർനെറ്റ് ലഭ്യമായി.&lt;ref name=&quot;stpint&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.iimahd.ernet.in/publications/data/2006-05-02rbasant.pdf|title=Bangalore Cluster: Evolution, Growth and Challengers|author=Rakesh Basant|accessdate=2007-10-08|archive-date=2007-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20071025132717/http://www.iimahd.ernet.in/publications/data/2006-05-02rbasant.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കോർപ്പറേറ്റുകൾക്ക് മാത്രമായി പരിമിതപ്പെട്ടിരുന്ന ഇന്റർനെറ്റ് സൗകര്യം [[VSNL|വി‌.എസ്‌.എൻ.‌എൽ ന്റെ]] വരവോടെ പൊതുജനങ്ങൾക്കും ലഭ്യമായി.&lt;ref name=&quot;vsnldi&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/computer/1998/sep/07net.htm|title=A short recap on Internet developments in India|accessdate=2007-10-08}}&lt;/ref&gt; ഇപ്പോൾ ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ബ്രോഡ്ബാന്റ് ഇന്റർനെറ്റ് കണക്ഷനുകളുള്ളത് ബാംഗ്ലൂരിലാണ്.&lt;ref name=&quot;bbi&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.hindu.com/2006/12/29/stories/2006122922770200.htm|work=Online Edition of The Hindu, dated 2006-12-29|title= A highly net-savvy city|accessdate=2007-10-08}}&lt;/ref&gt;

== വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങൾ ==
[[പ്രമാണം:Glasshouse and fountain at lalbagh.jpg|thumb| [[Lal Bagh|ലാൽ‌ബാഗ്]] ഇവിടുത്തെ ഫ്ലവർ ഷോ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്‌. ]]
[[പ്രമാണം:BangaloreFlowerShow2010.jpg|thumb|[[Lal Bagh]] Flower Show 2010]]
=== പാർക്കുകൾ ===
;'''[[Lal Bagh|ലാൽ‌ബാഗ്]]'''  - {{main|ലാൽബാഗ്}}
ബാംഗ്ലൂരിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ഉദ്യാനമാണ്‌ ലാൽബാഗ്. [[Hyder Ali|മൈസൂർ ഹൈദർ അലി]] എന്ന അധികാരി ആയിരുന്നു ഈ ഉദ്യാനം കമ്മീഷൻ ചെയ്തത്, എങ്കിലും ഇത് പൂർത്തിയാക്കിയത് അദ്ദേഹത്തിനെ മകൻ [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ]] ആണ്‌. 240 ഏക്കറിലധികം പരന്നുകിടക്കുന്ന ഈ ഉദ്യാനം 1000 ലധികം സസ്യവർഗ്ഗങ്ങളുടെ ഒരു സംഭരണസ്ഥലമാണ്‌. ഈ ഉദ്യാനത്തിൽ എല്ലാ വർഷവും നടന്നുവരുന്ന ''ഫ്ലവർ ഷോ '' പ്രസിദ്ധമാണ്‌. ഈ ഉദ്യാനത്തിനു ചുറ്റും നിൽക്കുന്ന ടവറുകൾ സ്ഥാപിച്ചത് ബാംഗളൂരിന്റെ സ്ഥാപകനായ [[കെമ്പഗൗഡ]] ആണ്‌. ലാൽബാഗിനകത്തെ 3000 മില്ല്യൺ വർഷം പഴക്കമുള്ള പാറ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രധാന ആകർഷണമാണ്‌. 

;'''കബൺ‌ ‍പാർക്ക്'''

[[കബൺ‌ ‍പാർക്ക്']]  നഗരത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്‌. ഏകദേശം 250 ഏക്കറുകളിലായി പരന്ന് കിടക്കുന്നു. റോസ് പൂന്തോട്ടം, കുട്ടികൾക്കുള്ള കളിസ്ഥലം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു പ്രത്യേകത ഈ പാർക്കിനകത്ത് സ്വകാര്യവാഹനങ്ങൾക്ക് പൊതുനിരത്തിൽ എന്നപോലെ സഞ്ചരിക്കാൻ അനുവാദമുണ്ട്. അത് കൊണ്ട് തന്നെ ഈ പാർക്ക് സിറ്റിയിലെ പ്രധാന ഭാഗങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന വഴിയുമാണ്(ഉദാഹരണത്തിനു ഹഡ്സൻ സ ർക്കിളിൽ നിന്ന് വിധാൻ  സൗധ , മ്യൂസിയം റോഡ്, എന്നിങ്ങനെ). 1984 ലാണ്‌ ഈ പാർക്ക് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത് . ഇത് നിർമ്മിച്ചത് [[മേജർ ജനറൽ റിച്ചാർഡ് സാങ്കേ]] ആണ്‌. ഈ പാർക്കിൽ 68 ലധികം സസ്യലതാദികളും, 96 ലധികം ജീവജാല വർഗ്ഗങ്ങളുമുണ്ടെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

=== ചരിത്രസ്മാരകങ്ങൾ ===

* '''[[Tipu Sultan's Summer Palace|ടിപ്പുസുൽത്താൻ സമ്മർ പാലസ്]]''' . ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് കെ.ആർ. മാർകറ്റിന്റെ അടുത്താണ്‌. 1791 ൽ പണികഴിച്ച ഈ രണ്ടു നില കെട്ടിടം മുഴുവനായും മരം കൊണ്ടാണ്‌ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. പലതരം കൊത്തുപണികളുള്ള, തൂണുകൾ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച  ഈ പാലസ് [[Tippu Sultan|ടിപ്പുസുൽത്താന്റെ]] വേനൽക്കാല വസതിയായിരുന്നു.

* '''[[Bangalore Palace|ബാംഗളൂർ പാലസ്]]:''' (1862) ൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട ഈ പാലസ് ബാംഗളൂരിലെ ചരിത്രസ്മാരകങ്ങളിൽ ഒരു പ്രധാന ആകർഷണമാണ്‌. [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലെ]] വിൻഡ്‌സോർ പാലസിന്റെ മാതൃകയിലാണ്‌ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്.
* '''[[Mayo Hall|മായോ ഹാൾ]]''' : ഈ ഹാൾ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത് ബ്രിട്ടീഷ് ഡിസൈനറായ ലോർഡ് മായോയുടെ ഓർമ്മയ്ക്കായിട്ടാണ്‌.

=== സർക്കാർ കെട്ടിടങ്ങൾ ===
;വിധാൻ സൗധ
[[പ്രമാണം:Soudha.jpg|thumb|വിധാൻസൗധ-കർണാടക നിയമസഭ]]
[[പ്രമാണം:Bangalore HighCourt.jpg|thumb|[[Attara Kacheri]] (Karnataka High Court)]]
ബാംഗ്ലൂരിലെ നിയമസഭാ മന്ദിരം വിധാൻ സൗധ എന്നാണറിയപ്പെടുന്നത്. [[കൃഷ്ണശില]] കൊണ്ടുള്ള കൊട്ടാര സദൃശ്യമായ ഈ കെട്ടിടം 1951-56 കാലയളവിൽ [[മൈസൂർ]] സംസ്ഥാനത്തെ (ഇന്നത്തെ കർണ്ണാടക) കെ.ഹനുമന്തയ്യയാണു പണികഴിപ്പിച്ചത്. ഇതിന്റെ ശിലാസ്ഥാപനം നിർവഹിച്ചത്  അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി  [[ജവഹർലാൽ നെഹ്രു|ജവഹർലാൽ നെഹ്രുവാണ്‌]]. 1.84 കോടി രൂപ ചിലവിൽ നിർമ്മിച്ച ഈ മനോഹര മാതൃക പുതു-ദ്രാവിഡൻ വാസ്തുശാസ്ത്രത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്‌. 
ഈ കെട്ടിടത്തിന്റെ ഒരു പ്രത്യേകത ഇതിന്റെ ബൃഹത്ക്കോവണി(grand Stairs)യാണ്‌. 42 പടികളും 62 മീറ്റർ വീതിയുമുള്ള ഈ ഗോവണി 21 മീറ്റർ മേലെ നേരേ ഒന്നാം നിലയിലെ വരാന്തയിൽ നമ്മെ കൊണ്ടെത്തിക്കുന്നു. കയറുന്നവർക്ക്‌ ഒട്ടും ക്ഷീണം തോന്നുകയുമില്ല. ഈ വരാന്ത നേരെ നിയമസഭയുടെ സദസ്സിലേക്കാണ്‌ നമ്മെ നയിക്കുക. ഇതിന്റെ [[വാസ്തുശാസ്ത്രം]] ദ്രാവിഡശൈലിയിലാണ്‌ അടിസ്ഥാനമാക്കിയിരിക്കുന്നത്‌.

; '''[[Attara Kacheri|അതര കച്ചേരി]]''' , ([[കർണാടക ഹൈക്കോടതി]]): വിധാൻ സൗധയുടെ എതിർ‌വശത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ചുവന്ന് ഇഷ്ടികകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച കെട്ടിടമാണ്‌ കർണാടക ഹൈക്കോടതി. ഇത് ഗ്രീകോ-റോമൻ സ്റ്റൈലിലാണ്‌ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്.

=== മ്യൂസിയങ്ങൾ ===
*  '''ബാംഗളൂർ മ്യൂസിയം'''
*  '''[[Visvesvaraya Industrial and Technological Museum|വിശ്വേശ്വരയ്യ ഇൻഡസ്ട്രിയൽ ആൻഡ് ടെക്നോളജിക്കൽ മ്യൂസിയം]]'''
* '''വെങ്കടപ്പ ആർട് ഗാലറി'''
* '''[[HAL Aerospace Museum|HAL എയറോസ്പേസ് മ്യൂസിയം]]''': ഇന്ത്യൻ വ്യോമയാന വ്യവസായത്തിന്റേയും എച്ച്.എ.എല്ലിന്റേയും 60 വർഷത്തെ സ്മാരകങ്ങളേയും പ്രദർശിപ്പിക്കുന്ന ഒരു സ്മാരകമാണ്‌ ഇത്. വിവിധതരം എയർക്രാഫ്റ്റുകളും, ഹെലികോപ്ടറുകളും ഇവിടെ പ്രദർശനത്തിനു വച്ചിട്ടുണ്ട്.
== പ്രധാന ആരാധനാലയങ്ങൾ ==
[[പ്രമാണം:ISKCON1.jpg|thumb|ഇസ്കോൺ അമ്പലം, ഒരു രാത്രി ദൃശ്യം]]
[[പ്രമാണം:Sivakempfort.jpg|thumb| 65 അടി ഉയരമുള്ള ശിവ പ്രതിമ ബാംഗ്ലൂരിലെ കെമ്പ് ഫോർട്ടിൽ]]

[[പ്രമാണം:BullTemple1.jpg|thumb|[[Bull Temple]]: One of the biggest Nandi idols in the world.]]

ഇസ്കോൺ അമ്പലം

ഇന്റർനാഷണൽ സൊസൈറ്റി ഓഫ് കൃഷ്ണ കോൺഷ്യസ്നസ് എന്നതിന്റെ ചുരുക്കപ്പേരാണ് ഇസ്കോൺ (ISKCON). യശ്വന്ത്പുരയ്ക്കടുത്തായി നിലകൊള്ളുന്ന ഇസ്കോൺ [[ക്ഷേത്രം]], പുരാതന വാസ്തുശില്പകലയുടെയും, ആധുനിക നിർമ്മിതികളുടെയും ഒരു സമ്മിശ്രരൂപമാണ്. ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|കൃഷ്ണനും]] [[രാധ|രാധയും]] ആണ്. ഏകദേശം 5അടി ഉയരമുള്ള ഈ വിഗ്രഹങ്ങൾ [[തങ്കം]] കൊണ്ട് പൊതിഞ്ഞിട്ടുള്ളതാണ്. ആധുനികതയുടെ പര്യായം എന്നതുപോലെ ലിഫ്റ്റ്  സംവിധാനവും ഇതിനുള്ളിൽ ഉണ്ട്.

ശിവക്ഷേത്രം, കെമ്പ്ഫോർട്ട്

മുരുകേശ് പാളയത്തിലുള്ള പ്രസിദ്ധമായ ഈ ശിവ ക്ഷേത്രം വ്യത്യസ്തമായൊരു സൃഷ്ടിയാണ്. അത് കൊണ്ട് തന്നെ ആയിരിക്കണം ഇവിടെ സന്ദർശകർ ഏറിവരുന്നത്. ഇവിടെയുള്ള [[ശിവൻ|ശിവ]]  പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് 65 അടി ഉയരമുണ്ട് . ഇതിന്റെ പിൻഭാഗത്തായി ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന ശിവക്ഷേത്രങ്ങളുടെ ത്രിമാന-ശബ്ദ രൂപവത്കരണവും ഉണ്ട്. [[ഗണപതി]], നവഗ്രഹങ്ങൾ എന്നിവയാണ് മറ്റ് പ്രതിഷ്ടകൾ.

ഗണപതി ക്ഷേത്രം, ബസവനഗുടി.

ബാംഗ്ലൂരിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപെട്ട ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് ബസവനഗുടിയിലെ [[ഗണപതി]] ക്ഷേത്രം. ശക്തി ഗണപതി അഥവാ സത്യ ഗണപതി എന്ന സങ്കല്പത്തിലാണ് ഇവിടെ ആരാധന.

ഗവി ഗംഗാധരേശ്വര ക്ഷേത്രം

ബാംഗ്ലൂരിലെ ഒരു പ്രസിദ്ധമായ [[ശിവൻ|ശിവ]]  ക്ഷേത്രം. ഇതൊരു പുരാതന ഗുഹാ ക്ഷേത്രമാണ്. ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് നിർമാണം എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.

ബാനാശങ്കരി ദേവി ക്ഷേത്രം

ബാനാശങ്കരി ബസ് സ്റ്റാൻഡിനു സമീപത്തെ ഈ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം ബാംഗ്ലൂരിലെ പ്രസിദ്ധമായ [[പരാശക്തി]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ചൊവ്വ, വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], [[നവരാത്രി]] ദിവസങ്ങൾ അതി വിശേഷമാണ് ഇവിടെ. 

വെങ്കടേശ്വര ക്ഷേത്രം, കോട്ടെ

[[മഹാവിഷ്ണു]]വിന് സമർപ്പിക്കപ്പെട്ട പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ ക്ഷേത്രം ബസവനഗുടിയിലെ കൃഷ്ണരാജേന്ദ്ര റോഡിലാണ്. 1689ൽ നിർമിച്ച ഈ വെങ്കടേശ്വര ക്ഷേത്രം കർണാടകയിലെ പഴക്കം ചെന്നതും പ്രസിദ്ധവുമായ വിഷ്ണു ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്.

ശ്രുങ്കഗിരി ഷണ്മുഖ ക്ഷേത്രം

[[സുബ്രമണ്യൻ|സുബ്രഹ്മണ്യന്റെ]] പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നായ ഇത് രാജരാജേശ്വരി നഗറിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ആറു മുഖങ്ങളുള്ള മുരുകനാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രതിഷ്ഠാ സങ്കല്പം. മനോഹരമായ നിർമാണ ശൈലിയാണ്.
;'''[[St Patrick's church|സെന്റ്. പാട്രിക് ചർച്ച്]]:'''  1844 ൽ പണിത ഈ പള്ളി ബാംഗളൂരിലെ പഴയകാല പള്ളികളിൽ ഒന്നാണ്‌. ഇത് റെസിഡൻസി റോഡിലാണ്‌ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.

; '''[[Bull Temple|ബുൾ ടെമ്പിൾ]]''':  ബാംഗളൂരിന്റെ സ്ഥാപകനായ കെമ്പ ഗൗഡ സ്ഥാപിച്ച ഈ ക്ഷേത്രം 16 ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ ദ്രാവിഡിയൻ ശൈലിയിലാണ്‌. ഈ അമ്പലത്തിനകത്ത് ഒരു വലിയ നന്ദി യുടെ പ്രതിമയുണ്ട്. ബസവനഗുഡിയിലെ ടെമ്പിൾ റോഡിലാണ്‌ ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.
; '''[[St. Mary's Basilica, Bangalore|സെ. മേരീസ് ബസലിക]]''' : ഈ പള്ളി ബാംഗളൂരിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള പള്ളിയാണ്‌.&lt;ref name=&quot;old&quot;&gt;{{cite web|url=http://thehindu.com/thehindu/mp/2002/08/29/stories/2002082900270200.htm|title=Home to all faiths|author=K. Chandramouli|work=Online Edition of The Hindu, dated 2002-08-29|accessdate=2007-08-15|archive-date=2007-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927182513/http://thehindu.com/thehindu/mp/2002/08/29/stories/2002082900270200.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;book&quot;&gt;{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=zzWFvPc2xP0C&amp;pg=PA15&amp;lpg=PA15&amp;dq=%22st+mary's+basilica%22+%22is+the+only+church%22&amp;source=web&amp;ots=-KffEuXi6N&amp;sig=8XVOVxkNmbgdWomBYdnBm2Mtma4#PPA15,M1|title=Bangalore:An Expat Survival Guide|publisher=Chillibreeze publication|author=Preethi Sharma and Nishi Vishwanathan|accessdate=2007-08-15}}&lt;/ref&gt;
; '''[[Infant Jesus Church|ഇൻഫാന്റ് ജീസസ് ചർച്ച്]]''': 1979  ൽ റവ. ഡോ. ലൗർഡുസ്വാമി സ്ഥാപിച്ച ഈ പള്ളി ഇൻഫാന്റ് ജീസസിന്റെ പേരിലുള്ളതാണ്‌.

== വിദ്യാഭ്യാസ രംഗം ==
[[പ്രമാണം:Victoria Hospital- circa March 2005.jpg|thumb| [[വിക്ക്ടോറിയ ആശുപത്രി (ബാംഗ്ലൂർ മെഡിക്കൽ കോളേജ്)]]ന്റെ പഴയ കെട്ടിടം ]]
19ആം നൂറ്റാണ്ട് വരെ ബാംഗ്ലൂരിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ മതനേതാക്കൾ നടത്തുന്നവയായിരുന്നു. ഒരേ മതത്തിലോ അല്ലെങ്കിൽ ജാതിയിലോ ഉൾപ്പെട്ട കുട്ടികൾക്ക് മാത്രമേ അവിടങ്ങളിൽ പ്രവേശനം ലഭിച്ചിരുന്നുള്ളൂ.&lt;ref name=&quot;gaz&quot;&gt;Hayavadana Rao (1929), p494&lt;/ref&gt; മമ്മാഡി കൃഷ്ണരാജ വോഡെയാറുടെ ഭരണകാലത്താണ് ബാംഗ്ലൂരിൽ പാശ്ചാത്യ രീതിയിലിള്ള വിദ്യാഭ്യാസ സമ്പ്രദായം ആരംഭിച്ചത്. പശ്ചാത്യ രീതയിലുള്ള രണ്ട് വിദ്യാലയങ്ങൾ അന്ന് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. 1851ൽ വെസ്ലിയൻ മിഷൻ മറ്റൊരു വിദ്യാലയം ആരംഭിച്ചു. 1858ൽ സർക്കാർ ബാംഗ്ലൂർ ഹൈ സ്കൂൾ സ്ഥാപിച്ചു.&lt;ref name=&quot;gaz1&quot;&gt;Hayavadana Rao (1929), p497&lt;/ref&gt;
[[പ്രമാണം:Bangalore College.jpg|thumb|left|[[ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യുട്ട് ഓഫ് സയൻസ്]]]]
ഇപ്പോൾ ബാംഗ്ലൂരിൽ ചെറിയ കുട്ടികൾക്കുള്ള വിദ്യാലയങ്ങൾ പ്രധാനമായും കിൻഡർഗാർട്ടൻ ഘടനയിലുള്ളയാണ്.&lt;ref name=&quot;kinder&quot;&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/122968.cms|work=Online Edition of The Times of India, dated 2003-08-09|title=Bangalore a hot destination for foreign students|accessdate=2007-10-16}}&lt;/ref&gt; ഐ.സി.എസ്.ഇ, സി.ബി.എസ്.ഇ, നാഷണൽ ഓപ്പൺ സ്കൂൾ (എൻ.ഒ.എസ്), ഐ.ജി.സി.എസ്.ഇ, ഐ.ബി എന്നിവയുടെ കീഴിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന പ്രാഥമിക, ദ്വിതീയ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ ബാംഗ്ലൂരിലുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;boards&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.deccanherald.com/Archives/july012004/edu2.asp|work=Online Edition of The Deccan Herald, dated 2004-07-01|title=Broad choice of Class X boards|accessdate=2007-10-16}}&lt;/ref&gt; ബാംഗ്ലൂരിലെ വിദ്യാലയങ്ങളെ മൂന്നായി തിരിക്കാം. സർക്കാർ വിദ്യാലയങ്ങൾ(സർക്കാർ നേരിട്ട് നടത്തുന്നവ), എയ്ഡഡ് വിദ്യാലയങ്ങൾ(സർക്കാർ ധനസഹായം ലഭിക്കുന്നവ), അൺ-എയ്ഡഡ് സ്വകാര്യ വിദ്യാലയങ്ങൾ(സർക്കാരിന്റെ ധനസഹായം ലഭിക്കാത്തതും പൂർണമായും സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ളവറ്റുമായവ)&lt;ref name=&quot;aid&quot;&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/682256.cms|title=Trimester system in all Karnataka schools from June 1|work=Online Edition of The Times of India, dated 2004-05-18|accessdate=2007-10-16}}&lt;/ref&gt;

[[1964]]ൽ സ്ഥാപിതമായ [[ബാംഗ്ലൂർ സർവ്വകലാശാല|ബാംഗ്ലൂർ സർവ്വകലാശാലയുടെ]] ആസ്ഥാനം ബാംഗ്ലൂരാണ്. [[1916]] ൽ തുടങ്ങിയ [[മൈസൂർ സർവകലാശാല|മൈസൂർ സർവ്വകലാശാലയുടെ]] ശാഖയാണിത്. ഏകദേശം 500 കലാശാലകളും 300000 വിദ്യാർത്ഥികളും ഈ സർ‌വകലാശാലയുടെ കീഴിലുണ്ട്. ബാംഗ്ലൂരിനകത്ത് സർ‌വകലാശാലക്ക് രണ്ട് കാമ്പസുകളുണ്ട്. ജ്ഞാനഭാരതിയും സെണ്ട്രൽ കോളേജും.&lt;ref name=&quot;univ&quot;&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/1114542.cms|title=BU overloaded, wants to split|work=Online Edition of The Times of India, dated 2007-01-09|accessdate=2007-10-16}}&lt;/ref&gt;
1909ൽ ബാംഗ്ലൂരിൽ ആരഭിച്ച [[ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യുട്ട് ഓഫ് സയൻസ്]] ആണ് ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യ ശാസ്ത്ര ഗവേഷണ-പഠന സ്ഥാപനം.&lt;ref name=&quot;blredu&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/fline/fl2317/stories/20060908002809900.htm|work=Online Edition of the Hindu, dated 2006-09-08|title=Hub of research|author=Parvathi Menon and Ravi Sharma|accessdate=2007-10-16|archive-date=2007-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20070916201621/http://www.hinduonnet.com/fline/fl2317/stories/20060908002809900.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ബാംഗ്ലൂരിലെ നാഷണൽ ലോ സ്കൂൾ ഓഫ് ഇന്ത്യ യൂണിവേഴ്സിറ്റി(എൻ.എൽ.സ്.ഐ.യു) ഏറ്റവും കൂടുതൽ വിദ്യാർത്ഥികൾ പ്രവേശനത്തിനായി ശ്രമിക്കുന്ന നിയമ കലാലയങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ബാംഗ്ലൂരിലെ ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് മാനേജ്മെന്റ്(ഐ.ഐ.എം) ഇന്ത്യയിലെ പ്രഥമ മാനേജ്മെന്റ് വിദ്യാലയങ്ങളിലൊന്നാണ്.&lt;ref name=&quot;blredu&quot;/&gt;

== കായികം ==
[[പ്രമാണം:MChinnaswamy-Stadium.jpg|thumb|[[എം. ചിന്നസ്വാമി സ്റ്റേഡിയം]]]]
ബാംഗ്ലൂരിലെ ഏറ്റവും ജനപ്രീയമായ കായിക മത്സരങ്ങളിലൊന്നാണ് ക്രിക്കറ്റ്.  [[ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീം]] മുൻ ക്യാപ്റ്റന്മാരായ [[രാഹുൽ ദ്രാവിഡ്|രാഹുൽ ദ്രാവിഡും]]  [[അനിൽ കുംബ്ലെ|അനിൽ കുംബ്ലെയും]], [[റോബിൻ ഉത്തപ്പ]] എന്നിവർ ഉൾപ്പെടെ പല ദേശീയ ക്രിക്കറ്റ് താരങ്ങളേയും ബാംഗ്ലൂർ സംഭാവന ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. . [[ഗുണ്ടപ്പ വിശ്വനാഥ്]], [[ഇ.എ.എസ്. പ്രസന്ന]], [[വെങ്കടേശ് പ്രസാദ്]], [[ഭഗ്‌വത് ചന്ദ്രശേഖർ]], [[സയിദ് കിർമാനി]], [[സദാനന്ദ് വിശ്വനാഥ്]], [[റോജർ ബിന്നി]] തുടങ്ങിയരാണ് ബാംഗ്ലൂരുകാരായ മറ്റ് ക്രിക്കറ്റ് മഹാരഥൻമാർ. നഗരത്തിന്റെ റോഡുകളിലും പൊതു മൈതാനങ്ങളിലും മറ്റും കുട്ടികൾ [[ഗള്ളി ക്രിക്കറ്റ്]] കളിക്കാറുണ്ട്. ബാംഗ്ലൂരിലെ പ്രധാന അന്താരാഷ്ട്ര ക്രിക്കറ്റ് സ്റ്റേഡിയം എം. ചിന്നസ്വാമി സ്റ്റേഡിയമാണ്. 1974ൽ ആ സ്റ്റേഡിയത്തിൽ ആദ്യമായി മത്സരം നടന്നത്.&lt;ref&gt;[http://content-usa.cricinfo.com/india/content/ground/57897.html Cricinfo Page on Chinnaswamy Stadium]&lt;/ref&gt;

ചില എലൈറ്റ് ക്ലബ്ബുകളും ബാംഗ്ലൂരിലുണ്ട്. ബാംഗ്ലൂർ ഗോൾഫ് ക്ലബ്, ബൗറിംഗ് ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട്,ബാംഗ്ലൂർ ക്ലബ് തുടങ്ങിയവ ഉദാഹരണം. [[വിൻസ്റ്റൺ ചർച്ചിൽ]], മൈസൂർ മഹാരാജാവ് തുടങ്ങിയ പ്രമുഖർ ബാംഗ്ലൂർ ക്ലബിലെ മുൻ അംഗങ്ങളാണ്.&lt;ref&gt;[http://www.oxford2oxford.co.uk/6.html Detailed Account on Bangalore Club]&lt;/ref&gt;

വിമൺസ് ടെന്നിസ് അസോസിയേഷന്റെ ടയർ-2ൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ടെന്നിസ് പരമ്പര, ബാംഗ്ലൂർ ഓപ്പൺ എന്ന പേരിൽ 2006 മുതൽ ഇവിടെ നടത്തപ്പെടുന്നു.

== സഹോദര നഗരങ്ങൾ ==
* {{flagicon|USA}} [[സാൻഫ്രാൻസികോ]], [[കാലിഫോർണിയ]], [[യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ്]].&lt;ref name=frisco&gt;[http://www.hindu.com/2007/05/11/stories/2007051119130500.htm Bangalore, San Francisco are sister cities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110830060109/http://www.hindu.com/2007/05/11/stories/2007051119130500.htm |date=2011-08-30 }}. The Hindu. May 11, 2007&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|USA}} [[ക്ലീവ്‌ലാന്റ്]], [[ഒഹിയോ]], [[യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ്]].&lt;ref name=cleveland&gt;[http://www.sister-cities.org/icrc/directory/Asia/India/index Online Directory: India, Asia]. Sister Cities International.&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|Belarus}} [[മിൻസ്ക്]], [[ബെലാറസ്]].&lt;ref name=&quot;minsk&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sovrep.gov.by/index_eng.php/.489.2528...1.0.0.html|work=Website of the National assembly of the Republic of Belarus|title=The official visit of the Republic of Belarus parliamentary delegation to the Republic of India is over|accessdate=2008-03-10|archive-date=2009-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20090105123331/http://www.sovrep.gov.by/index_eng.php/.489.2528...1.0.0.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ചിത്രശാല ==
{{Commons category|Bangalore}}
&lt;gallery caption=&quot;ചിത്രങ്ങൾ&quot; widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;5&quot;&gt;
ചിത്രം:19-High Court Karnataka.JPG|ഹൈക്കോടതി- കർണ്ണാടക
ചിത്രം:2 GPO Bangalooru.JPG|ജനറൽ പോസ്റ്റ് ഓഫീസ്
&lt;!--ചിത്രം:35 - Central Library(Bangalooru) View.JPG| കേന്ദ്രീയ വായന ശാല--&gt;ചിത്രം:Vidhan Saudha.JPG|വിധാൻ സൗധ മറ്റൊരു ദൃശ്യം
പ്രമാണം:Bennargatta road bangalore near to Bilekkahalli.JPG|ബെന്നാർഗട്ട റോഡ്
പ്രമാണം:Airtel Bennargatta road bangalore.JPG|ബെന്നാർഗട്ട റോഡിലെ എയർടെൽ ഓഫീസ്
പ്രമാണം:Accenture building Bennarghatta road.JPG|ബെന്നാർഗട്ട റോഡിലെ അക്സെഞ്ചർ ഓഫീസ്
പ്രമാണം:Entrance Buterfly park- Bennargatta national park.JPG|ബെന്നാർഗട്ട പാർക്കിലെ ചിത്രശലഭ പാർക്ക്
പ്രമാണം:IIM Bangalore Bennarghatta road Main gate.JPG|ഐ.ഐ.എം ബാംഗളൂർ
പ്രമാണം:High court of Karnataka.JPG|കർണാടക ഹൈക്കോടതി
പ്രമാണം:UB TOwer Bangalore.JPG|യു.ബി. സിറ്റി - യു.ബി.ടവർ
പ്രമാണം:Kailash Nath Temple Murugesh palaya Bangalore.JPG|കെമ്പ്ഫോർട്ടിലെ 65 അടി ഉയരമുള്ള ശിവപ്രതിമ
പ്രമാണം:Inside Butterfly park-Bennargatta national park.JPG|ബെന്നാർഗട്ടയിലെ ചിത്രശലഭപാർക്
പ്രമാണം:HAL Heritage Centre and AeroSpace museum.jpg|എച്ച്.എ.എൽ. എയറോസ്പേസ് മ്യൂസിയം
&lt;/gallery&gt;

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{reflist|2}}

{{ഇന്ത്യയിലെ വൻ‌നഗരങ്ങൾ}}

{{India state and UT capitals}}
{{Million-plus cities in India}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ മഹാനഗരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കർണ്ണാടകത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനതലസ്ഥാനങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കർണാടകയിലെ വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ചിത്രങ്ങളുടെ എണ്ണം കുറയ്ക്കേണ്ട താളുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ബെംഗളൂരു]]</text>
      <sha1>7i8vxdtdyle42fxp2f3ur8uxm7vtep6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5657</id>
    <revision>
      <id>4619560</id>
      <parentid>4618546</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T13:16:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* യു.ഡി.എഫ് ഭരണം 2026 */</comment>
      <origin>4619560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11843" sha1="okokthazinalojvbyc0d1azac6si6n8" xml:space="preserve">{{prettyurl|United Democratic Front}}
{{Infobox Indian Political Party
|party_name       = ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി
|abbreviation     = ''' യു ഡി എഫ്'''
|logo             = UDF logo.png
|logo_caption     = 
|colorcode        = 
|chairman         = [[വി.ഡി. സതീശൻ]]
|foundation       = {{Start date and age|1979}}
|founder          = [[കെ. കരുണാകരൻ]]
|ideology         = [[Big tent]]&lt;br /&gt;'''Factions'''&lt;br /&gt;
* [[Social democracy]]&lt;ref name=&quot;sd&quot;&gt;{{Cite news|title=A virus, social democracy, and dividends for Kerala|url=https://www.thehindu.com/opinion/lead/a-virus-social-democracy-and-dividends-for-kerala/article31370554.ece|last=Heller|first=Patrick|date=18 April 2020|access-date=2 February 2021|work=The Hindu}}&lt;/ref&gt; 
* [[Conservatism]]/[[Liberal conservatism]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://theprint.in/opinion/udf-had-a-chance-in-kerala-then-congress-played-a-dangerous-communal-game/627244/?amp|title=UDF had a chance in Kerala. Then Congress played a dangerous communal game|date=24 March 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/new-curriculum-to-teach-masturbation-homosexuality-iuml-leader-abdurahiman-randathani-1.8130018|title=New curriculum to teach masturbation homosexuality: IUML leader Abdurahiman Randathani |quote= ...the Congress-led UDF opposition contended in the Kerala assembly that the gender neutral views in the education policy will result in &quot;negation of religion&quot; and &quot;sexual anarchy.&quot;}}&lt;/ref&gt;
* [[Economic liberalism]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/cpi-m-opposes-kerala-move-to-privatise-drinking-water-scheme/article64119857.ece|title=CPI-M opposes Kerala move to privatise drinking water scheme|date=30 March 2013 }}&lt;/ref&gt;
* [[Sustainable development]]&lt;ref name=&quot;sd&quot;/&gt; 
|position         = [[Centrism|Centre]]&lt;ref name=&quot;WP&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2019/05/31/indias-election-results-were-more-than-modi-wave/ |title=India's election results were more than a 'Modi wave'|quote=The BJP's primary rival, the centrist Indian National Congress (Congress), won only 52 seats. |newspaper=[[Washington Post]] |access-date=31 May 2019}}&lt;/ref&gt; to [[Centre-right]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=A coloured scheme of things|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/india-news-a-coloured-scheme-of-things/301479}}&lt;/ref&gt;
|loksabha_seats   ={{Composition bar|18|20|hex=#0000FF}} 
|rajyasabha_seats ={{Composition bar|3|9|hex=#0000FF}}
|state_seats_name = [[കേരള നിയമസഭ]]
|state_seats      ={{Composition bar|102|140|hex=#0000FF}} 
|headquarters     = &quot;ഇന്ദിരാഭവൻ&quot;, [[വെള്ളയമ്പലം]], [[തിരുവനന്തപുരം ജില്ല]], കേരളം
|predecessor      = 
|eci              = 
|flag=
|symbol=
|alliance=[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ഡെവലപ്‌മെൻ്റൽ ഇൻക്ലൂസീവ് അലയൻസ്|ഇന്ത്യ സഖ്യം]] (ദേശീയ തലം)|Convener= എം. എം. ഹസൻ}}

കേരളത്തിലെ ജനപക്ഷ രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളുടെ കൂട്ടായ്മയാണ് '''ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി''' അഥവാ '''യു.ഡി.എഫ്'''. മുന്നണിയിലെ ഏറ്റവും വലിയ കക്ഷിയായ [[കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസി]]ന്റെ കേരളാ ശാഖയായ [[കേരള പ്രദേശ് കോൺഗ്രസ് കമ്മിറ്റി]]യാണ് സാധാ‍രണയായി മുന്നണിക്ക് നേതൃത്വം നൽകുന്നത്.&lt;ref&gt;https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Congress-releases-its-list/article14958476.ece&lt;/ref&gt; ഓരോ തിരഞ്ഞെടുപ്പിലും മുന്നണിയിലെ പാർട്ടികളുടെ കാര്യത്തിൽ ചെറിയ വ്യത്യാസം ഉണ്ടാവുക പതിവാണ്. എങ്കിലും മുഖ്യകക്ഷികളായ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്, [[മുസ്ലിം ലീ‍ഗ്]], എന്നീ പാർട്ടികൾ കഴിഞ്ഞ കുറെ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളായി ഇതേ മുന്നണിയിൽ തുടരുന്നു.

[[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി]] അഥവാ എൽ.ഡി.എഫ്. ആണ് കേരളത്തിൽ ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണിക്ക് ബദൽ.

ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി ഏകോപന സമിതി യോഗങ്ങൾ മാസത്തിൽ ഒരിക്കൽ എങ്കിലും ചേരുന്നു. കേരള പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് [[വി.ഡി. സതീശൻ]] മുന്നണി ചെയർമാൻ. നിലവിൽ [[അടൂർ പ്രകാശ്]] ആണു [[യു.ഡി.എഫ്]] കൺവീനർ&lt;ref&gt;https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/udf-candidates-for-assembly-election/article8449571.ece&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://english.mathrubhumi.com/election/2019/loksabha-election/kerala/udf-sweeps-away-left-in-kerala-whitewash-bjp-draws-blank-again-1.3818521 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2020-10-19 |archive-date=2020-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201019105910/https://english.mathrubhumi.com/election/2019/loksabha-election/kerala/udf-sweeps-away-left-in-kerala-whitewash-bjp-draws-blank-again-1.3818521 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==യു.ഡി.എഫ് കൺവീനർമാർ==

* [[അടൂർ പ്രകാശ്]] 2025-തുടരുന്നു

* [[എം.എം. ഹസൻ]] 2020-2025

* [[ബെന്നി ബെഹനാൻ]] 2018-2020

* [[പി.പി. തങ്കച്ചൻ]] 2004-2018

* [[ഉമ്മൻചാണ്ടി]] 2001-2004

* [[കെ. ശങ്കരനാരായണൻ]] 1985-2001

* [[ഉമ്മൻചാണ്ടി]] 1982-1985

* [[പി.ജെ. ജോസഫ്]] 1980-1982 (സ്ഥാപക കൺവീനർ)

* [[A.K. Antony|എ.കെ. ആൻ്റണി]] 1970-1980 (രൂപീകരണ കൺവീനർ)

==ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി ഘടകകക്ഷികൾ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! നമ്പർ !! പാർട്ടി !!  ചിഹ്നം !!കേരളത്തിലെ പാർട്ടി നേതാവ്
|- 
| 1 || [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] ||[[പ്രമാണം:Hand INC.svg|70x70ബിന്ദു]] കൈപ്പത്തി|| [[സണ്ണി ജോസഫ്|അഡ്വ.സണ്ണി ജോസഫ്]]
|-
| 2 || [[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്]]  ||[[പ്രമാണം:Indian Election Symbol Lader.svg|82x82ബിന്ദു]] കോണി  || [[സയ്യിദ് സാദിഖ് അലി ശിഹാബ് തങ്ങൾ]]
|-
|3|| [[കേരള കോൺഗ്രസ് |കേരള കോൺഗ്രസ് ‌]] || ചെണ്ട|| [[പി.ജെ. ജോസഫ്]] ||
|-
|4|| [[ റെവല്യൂഷനറി സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി ]] ||മൺവെട്ടിയും മൺകോരിയും ||  [[എ.എ. അസീസ്]]
|-
| 5|| [[കമ്യൂണിസ്റ്റ് മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]||[[File:CMP-banner.svg|70px]]  ||  [[സി.പി. ജോൺ]]
|-
| 6|| [[കേരള കോൺഗ്രസ് (ജേക്കബ്) ]]
||[[Image:Kerala-Congress-flag.svg|70px]] || [[അനൂപ് ജേക്കബ്]] 
|-
| 7|| [[ഓൾ ഇന്ത്യാ ഫോർവേഡ് ബ്ലോക്ക്]]
| സിംഹം||  ജി. ദേവരാജൻ,   &lt;ref&gt;|  https://url=/amp/www.janmabhumidaily.com/news406409/amp&amp;rct=j&amp;sa=U&amp;ved=0ahUKEwiPjvm1qtnUAhVLQY8KHdTlBswQFggmMAQ&amp;q{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|8
|കേരള ഡെമോക്രാറ്റിക്‌ പാർട്ടി 
|
|[[മാണി സി. കാപ്പൻ]]
|-
|9
|[[റെവല്യൂഷണറി മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ]] 
|
|കെ കെ രമ
|-
|10
|നാഷണൽ ജനത ദൾ 
|
|ജോൺ ജോൺ 
|-
|11
|ജെ എസ്‌ എസ്‌ (നാഷണൽ)
|
|
|}
== യു.ഡി.എഫ് ഭരണം 2026 ==
* മുഖ്യമന്ത്രി : [[വി.ഡി. സതീശൻ]]
* ഉപ-മുഖ്യമന്ത്രി : 
=== കക്ഷിനില ===
* യുഡിഎഫ് : 102 / 140
* ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് : 63
* മുസ്ലിം ലീഗ് : 22
* കേരള കോൺഗ്രസ് : 7
* ആർ.എസ്.പി : 3
* കേരള കോൺഗ്രസ് (ജേക്കബ്) : 1
* ആർ.എം.പി : 1
* സി.എം.പി : 1
* സ്വതന്ത്രർ : 4

== 2021 നിയമസഭ കക്ഷിനില ==
* പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് : [[വി.ഡി. സതീശൻ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.manoramanews.com/news/breaking-news/2021/05/22/vd-satheesan-opposition-leader-kerala-22.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-06-01 |archive-date=2021-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602213656/https://www.manoramanews.com/news/breaking-news/2021/05/22/vd-satheesan-opposition-leader-kerala-22.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* പ്രതിപക്ഷ ഉപനേതാവ് : [[പി.കെ. കുഞ്ഞാലിക്കുട്ടി]]&lt;ref&gt;https://keralakaumudi.com/news/mobile/news.php?id=544053&amp;u=pk-kunhalikutti&lt;/ref&gt;

* യു.ഡി.എഫ് ആകെ : 42

* [[കോൺഗ്രസ്]] : 22

* [[മുസ്ലീം ലീഗ്]] : 15

* [[കേരള കോൺഗ്രസ്]] : 02

* [[കേരള കോൺഗ്രസ് (ജേക്കബ്)|ജേക്കബ് വിഭാഗം]] : 01

* [[മാണി സി. കാപ്പൻ| എൻ.സി.കെ]] : 01

* [[ആർ.എം.പി.]] : 01

== 2016 നിയമസഭ കക്ഷിനില==

*പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് : [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]&lt;ref&gt;https://www.thehindubusinessline.com/news/national/ramesh-chennithala-elected-opposition-leader-in-kerala/article8663331.ece&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.thehindu.com/elections/kerala2016/assembly-poll-defeat-a-temporary-setback-says-outgoijng-kerala-cmchandy/article8624763.ece&lt;/ref&gt;

*പ്രതിപക്ഷ ഉപനേതാവ് : [[എം.കെ. മുനീർ]]

*[[യു.ഡി.എഫ്]] [[എം.എൽ.എ]]മാർ ആകെ= 42

*[[കോൺഗ്രസ്]]     :21

*[[മുസ്ലീംലീഗ്]]       :18

*[[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം.)|പി.ജെ. ജോസഫ്]] വിഭാഗം :02

*[[കേരള കോൺഗ്രസ് (ജേക്കബ്)]] :01

==ഇതും കാണുക==
* [[എൽ.ഡി.എഫ്.]] ([[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി]])
* [[എൻ.ഡി.എ.]]

== അവലംബം ==
{{reflist}}

{{Political stub}}

[[വർഗ്ഗം:കേരളരാഷ്ട്രീയം]]</text>
      <sha1>okokthazinalojvbyc0d1azac6si6n8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6942</id>
    <revision>
      <id>4619643</id>
      <parentid>4617882</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T17:30:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4619643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70353" sha1="twh7fzh6p4zvmh8xgr8909fkeffoqom" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കേ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതിക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. ഇവിടെ ശിവന്റേതായി ഒരു ശ്രീമൂലസ്ഥാനവും പ്രത്യേക നടയുമുണ്ട്. എന്നാൽ '''തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] ([[ബ്രാഹ്മി]], [[മാഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[വാരാഹി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നിവരുടെ)  പ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. കൂടാതെ ഉപദേവതകളായി [[ഗണപതി]], [[വീരഭദ്രൻ]], [[ക്ഷേത്രപാലൻ]], [[നാഗദൈവങ്ങൾ]] എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഇവരിൽ ഗണപതി ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. 

ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരുവിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവ്വതീദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം നാളിൽ]] നടക്കുന്ന പൂരമഹോത്സവവും, അതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള പതിനൊന്നുദിവസത്തെ കൊടിയേറ്റുത്സവവുമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. പൂരത്തിന് മുമ്പും ശേഷവുമായി അഞ്ചുദിവസം വീതമാണ് ഉത്സവം. ഭദ്രകാളിയ്ക്കും ശിവന്നും ഒരേ സമയമാണ് ഉത്സവം എന്നൊരു പ്രത്യേകതയുണ്ട്. പൂരമഹോത്സവം കൂടാതെ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]], [[ഇല്ലം നിറ]], [[തൃക്കാർത്തിക]] എന്നിവയും അതിവിശേഷമാണ്. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. 

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ പാർവ്വതി അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. 
ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്.
ശിവലിംഗവും തലയിലേറ്റി കൈലാസത്തിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം യാത്ര തുടർന്നു. 
[[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]


തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

മനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നിയതിനാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. 

ആ സമയത്താണ് ശ്രീഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  പരാശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയിൽ ഇരുഭാഗങ്ങളായി മാറിനിന്ന് ഭക്തർ ആട്ടങ്ങകൾ വലിച്ചെറിയുന്ന ചടങ്ങാണിത്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. ഉപദേവതകളായി ഗണപതിയും [[ശാസ്താവ്|ശാസ്താവും]] ഇവിടെയുണ്ട്. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു ശിവലിംഗം കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. 

തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേ സമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുക. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ കൂടി ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. അതിന് അടുത്തായി കാണുന്ന കൽപ്പാലത്തിന് ഏറെ പ്രത്യേകതയുണ്ട്.

വടക്കേ നടയിലൂടെയാണ് ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിയത് എന്നാണ് വിശ്വാസം.  ദേവിയ്ക്ക് വരാനായി അന്ന് ഭൂതഗണങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചതാണത്രെ ഈ കൽപ്പാലം.
 
നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരികൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>twh7fzh6p4zvmh8xgr8909fkeffoqom</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619644</id>
      <parentid>4619643</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T17:32:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4619644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70350" sha1="j3om09wix59nvt1s48r9as272t1vpsv" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കേ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതിക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. ഇവിടെ ശിവന്റേതായി ഒരു ശ്രീമൂലസ്ഥാനവും പ്രത്യേക നടയുമുണ്ട്. എന്നാൽ '''തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] ([[ബ്രാഹ്മി]], [[മാഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[വാരാഹി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നിവരുടെ)  പ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. കൂടാതെ ഉപദേവതകളായി [[ഗണപതി]], [[വീരഭദ്രൻ]], [[ക്ഷേത്രപാലൻ]], [[നാഗദൈവങ്ങൾ]] എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഇവരിൽ ഗണപതി ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. 

ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരുവിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവ്വതീദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം നാളിൽ]] നടക്കുന്ന പൂരമഹോത്സവവും, അതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള പതിനൊന്നുദിവസത്തെ കൊടിയേറ്റുത്സവവുമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. പൂരത്തിന് മുമ്പും ശേഷവുമായി അഞ്ചുദിവസം വീതമാണ് ഉത്സവം. ഭദ്രകാളിയ്ക്കും ശിവന്നും ഒരേ സമയമാണ് ഉത്സവം എന്നൊരു പ്രത്യേകതയുണ്ട്. പൂരമഹോത്സവം കൂടാതെ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]], [[ഇല്ലം നിറ]], [[തൃക്കാർത്തിക]] എന്നിവയും അതിവിശേഷമാണ്. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. 

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ പാർവ്വതി അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. ശിവലിംഗവും തലയിലേറ്റി കൈലാസത്തിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം യാത്ര തുടർന്നു. 
[[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]

തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

മനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നിയതിനാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. 

ആ സമയത്താണ് ശ്രീഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  പരാശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയിൽ ഇരുഭാഗങ്ങളായി മാറിനിന്ന് ഭക്തർ ആട്ടങ്ങകൾ വലിച്ചെറിയുന്ന ചടങ്ങാണിത്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. ഉപദേവതകളായി ഗണപതിയും [[ശാസ്താവ്|ശാസ്താവും]] ഇവിടെയുണ്ട്. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു ശിവലിംഗം കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. 

തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേ സമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുക. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ കൂടി ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. അതിന് അടുത്തായി കാണുന്ന കൽപ്പാലത്തിന് ഏറെ പ്രത്യേകതയുണ്ട്.

വടക്കേ നടയിലൂടെയാണ് ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിയത് എന്നാണ് വിശ്വാസം.  ദേവിയ്ക്ക് വരാനായി അന്ന് ഭൂതഗണങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചതാണത്രെ ഈ കൽപ്പാലം.
 
നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരികൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>j3om09wix59nvt1s48r9as272t1vpsv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619645</id>
      <parentid>4619644</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T17:33:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4619645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70344" sha1="mvsx6mcu7v7rn8he9pvma33wyacbqpa" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കേ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതിക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. ഇവിടെ ശിവന്റേതായി ഒരു ശ്രീമൂലസ്ഥാനവും പ്രത്യേക നടയുമുണ്ട്. എന്നാൽ '''തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] ([[ബ്രാഹ്മി]], [[മാഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[വാരാഹി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നിവരുടെ)  പ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. കൂടാതെ ഉപദേവതകളായി [[ഗണപതി]], [[വീരഭദ്രൻ]], [[ക്ഷേത്രപാലൻ]], [[നാഗദൈവങ്ങൾ]] എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഇവരിൽ ഗണപതി ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. 

ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരുവിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവ്വതീദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം നാളിൽ]] നടക്കുന്ന പൂരമഹോത്സവവും, അതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള പതിനൊന്നുദിവസത്തെ കൊടിയേറ്റുത്സവവുമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. പൂരത്തിന് മുമ്പും ശേഷവുമായി അഞ്ചുദിവസം വീതമാണ് ഉത്സവം. ഭദ്രകാളിയ്ക്കും ശിവന്നും ഒരേ സമയമാണ് ഉത്സവം എന്നൊരു പ്രത്യേകതയുണ്ട്. പൂരമഹോത്സവം കൂടാതെ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]], [[ഇല്ലം നിറ]], [[തൃക്കാർത്തിക]] എന്നിവയും അതിവിശേഷമാണ്. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. 

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ പാർവ്വതി അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. ശിവലിംഗം തലയിലേറ്റി കൈലാസത്തിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം യാത്ര തുടർന്നു. 
[[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]

തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

മനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നിയതിനാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. 

ആ സമയത്താണ് ശ്രീഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  പരാശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയിൽ ഇരുഭാഗങ്ങളായി മാറിനിന്ന് ഭക്തർ ആട്ടങ്ങകൾ വലിച്ചെറിയുന്ന ചടങ്ങാണിത്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. ഉപദേവതകളായി ഗണപതിയും [[ശാസ്താവ്|ശാസ്താവും]] ഇവിടെയുണ്ട്. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു ശിവലിംഗം കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. 

തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേ സമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുക. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ കൂടി ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. അതിന് അടുത്തായി കാണുന്ന കൽപ്പാലത്തിന് ഏറെ പ്രത്യേകതയുണ്ട്.

വടക്കേ നടയിലൂടെയാണ് ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിയത് എന്നാണ് വിശ്വാസം.  ദേവിയ്ക്ക് വരാനായി അന്ന് ഭൂതഗണങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചതാണത്രെ ഈ കൽപ്പാലം.
 
നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരികൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>mvsx6mcu7v7rn8he9pvma33wyacbqpa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619646</id>
      <parentid>4619645</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T17:33:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4619646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70344" sha1="iaz5bnjwds3dsw3kvt9d6tu2lf574f9" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കേ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതിക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. ഇവിടെ ശിവന്റേതായി ഒരു ശ്രീമൂലസ്ഥാനവും പ്രത്യേക നടയുമുണ്ട്. എന്നാൽ '''തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] ([[ബ്രാഹ്മി]], [[മാഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[വാരാഹി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നിവരുടെ)  പ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. കൂടാതെ ഉപദേവതകളായി [[ഗണപതി]], [[വീരഭദ്രൻ]], [[ക്ഷേത്രപാലൻ]], [[നാഗദൈവങ്ങൾ]] എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഇവരിൽ ഗണപതി ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. 

ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരുവിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവ്വതീദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം നാളിൽ]] നടക്കുന്ന പൂരമഹോത്സവവും, അതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള പതിനൊന്നുദിവസത്തെ കൊടിയേറ്റുത്സവവുമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. പൂരത്തിന് മുമ്പും ശേഷവുമായി അഞ്ചുദിവസം വീതമാണ് ഉത്സവം. ഭദ്രകാളിയ്ക്കും ശിവന്നും ഒരേ സമയമാണ് ഉത്സവം എന്നൊരു പ്രത്യേകതയുണ്ട്. പൂരമഹോത്സവം കൂടാതെ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]], [[ഇല്ലം നിറ]], [[തൃക്കാർത്തിക]] എന്നിവയും അതിവിശേഷമാണ്. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. 

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ പാർവ്വതി അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. ശിവലിംഗം തലയിലേറ്റി കൈലാസത്തിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം യാത്ര തിരിച്ചു. 
[[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]

തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

മനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നിയതിനാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. 

ആ സമയത്താണ് ശ്രീഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  പരാശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയിൽ ഇരുഭാഗങ്ങളായി മാറിനിന്ന് ഭക്തർ ആട്ടങ്ങകൾ വലിച്ചെറിയുന്ന ചടങ്ങാണിത്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. ഉപദേവതകളായി ഗണപതിയും [[ശാസ്താവ്|ശാസ്താവും]] ഇവിടെയുണ്ട്. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു ശിവലിംഗം കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. 

തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേ സമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുക. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ കൂടി ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. അതിന് അടുത്തായി കാണുന്ന കൽപ്പാലത്തിന് ഏറെ പ്രത്യേകതയുണ്ട്.

വടക്കേ നടയിലൂടെയാണ് ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിയത് എന്നാണ് വിശ്വാസം.  ദേവിയ്ക്ക് വരാനായി അന്ന് ഭൂതഗണങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചതാണത്രെ ഈ കൽപ്പാലം.
 
നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരികൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>iaz5bnjwds3dsw3kvt9d6tu2lf574f9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619647</id>
      <parentid>4619646</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T17:37:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4619647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70352" sha1="5qkq6y7pmuitcqhr62vt47cc4zbgs0b" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കേ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതിക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. ഇവിടെ ശിവന്റേതായി ഒരു ശ്രീമൂലസ്ഥാനവും പ്രത്യേക നടയുമുണ്ട്. എന്നാൽ '''തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] ([[ബ്രാഹ്മി]], [[മാഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[വാരാഹി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നിവരുടെ)  പ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. കൂടാതെ ഉപദേവതകളായി [[ഗണപതി]], [[വീരഭദ്രൻ]], [[ക്ഷേത്രപാലൻ]], [[നാഗദൈവങ്ങൾ]] എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഇവരിൽ ഗണപതി ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. 

ഈ ക്ഷേത്രം പാലിച്ചുപോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരുവിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവ്വതീദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം നാളിൽ]] നടക്കുന്ന പൂരമഹോത്സവവും, അതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള പതിനൊന്നുദിവസത്തെ കൊടിയേറ്റുത്സവവുമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. പൂരത്തിന് മുമ്പും ശേഷവുമായി അഞ്ചുദിവസം വീതമാണ് ഉത്സവം. ഭദ്രകാളിയ്ക്കും ശിവന്നും ഒരേ സമയമാണ് ഉത്സവം എന്നൊരു പ്രത്യേകതയുണ്ട്. പൂരമഹോത്സവം കൂടാതെ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]], [[ഇല്ലം നിറ]], [[തൃക്കാർത്തിക]] എന്നിവയും അതിവിശേഷമാണ്. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. 

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ പാർവ്വതി അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു.  ശിവലിംഗവും തലയിലേറ്റി കൈലാസത്തിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം യാത്ര തിരിച്ചു. 
[[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]


ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്.
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

മനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നിയതിനാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. 

ആ സമയത്താണ് ശ്രീഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  പരാശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയിൽ ഇരുഭാഗങ്ങളായി മാറിനിന്ന് ഭക്തർ ആട്ടങ്ങകൾ വലിച്ചെറിയുന്ന ചടങ്ങാണിത്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. ഉപദേവതകളായി ഗണപതിയും [[ശാസ്താവ്|ശാസ്താവും]] ഇവിടെയുണ്ട്. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു ശിവലിംഗം കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. 

തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേ സമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുക. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ കൂടി ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. അതിന് അടുത്തായി കാണുന്ന കൽപ്പാലത്തിന് ഏറെ പ്രത്യേകതയുണ്ട്.

വടക്കേ നടയിലൂടെയാണ് ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിയത് എന്നാണ് വിശ്വാസം.  ദേവിയ്ക്ക് വരാനായി അന്ന് ഭൂതഗണങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചതാണത്രെ ഈ കൽപ്പാലം.
 
നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരികൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>5qkq6y7pmuitcqhr62vt47cc4zbgs0b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619648</id>
      <parentid>4619647</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T17:44:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70395" sha1="nh0g0ltw5hs4wo4nj2hvhjieqjxsgrq" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കേ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതിക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. ഇവിടെ ശിവന്റേതായി ഒരു ശ്രീമൂലസ്ഥാനവും പ്രത്യേക നടയുമുണ്ട്. എന്നാൽ '''തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] ([[ബ്രാഹ്മി]], [[മാഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[വാരാഹി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നിവരുടെ)  പ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. കൂടാതെ ഉപദേവതകളായി [[ഗണപതി]], [[വീരഭദ്രൻ]], [[ക്ഷേത്രപാലൻ]], [[നാഗദൈവങ്ങൾ]] എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഇവരിൽ ഗണപതി ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. 
 
ക്ഷേത്രം പുതുക്കിപണിതതും പാലിച്ചു പോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരുവിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവ്വതീദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം നാളിൽ]] നടക്കുന്ന പൂരമഹോത്സവവും, അതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള പതിനൊന്നുദിവസത്തെ കൊടിയേറ്റുത്സവവുമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. പൂരത്തിന് മുമ്പും ശേഷവുമായി അഞ്ചുദിവസം വീതമാണ് ഉത്സവം. ഭദ്രകാളിയ്ക്കും ശിവന്നും ഒരേ സമയമാണ് ഉത്സവം എന്നൊരു പ്രത്യേകതയുണ്ട്. പൂരമഹോത്സവം കൂടാതെ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]], [[ഇല്ലം നിറ]], [[തൃക്കാർത്തിക]] എന്നിവയും അതിവിശേഷമാണ്. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ പാർവ്വതി അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു.  ശിവലിംഗവും തലയിലേറ്റി കൈലാസത്തിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം യാത്ര തിരിച്ചു. 
[[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]


ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്.
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

മനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നിയതിനാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. 

ആ സമയത്താണ് ശ്രീഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  പരാശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയിൽ ഇരുഭാഗങ്ങളായി മാറിനിന്ന് ഭക്തർ ആട്ടങ്ങകൾ വലിച്ചെറിയുന്ന ചടങ്ങാണിത്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. ഉപദേവതകളായി ഗണപതിയും [[ശാസ്താവ്|ശാസ്താവും]] ഇവിടെയുണ്ട്. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു ശിവലിംഗം കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. 

തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേ സമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുക. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ കൂടി ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. അതിന് അടുത്തായി കാണുന്ന കൽപ്പാലത്തിന് ഏറെ പ്രത്യേകതയുണ്ട്.

വടക്കേ നടയിലൂടെയാണ് ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിയത് എന്നാണ് വിശ്വാസം.  ദേവിയ്ക്ക് വരാനായി അന്ന് ഭൂതഗണങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചതാണത്രെ ഈ കൽപ്പാലം.
 
നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരികൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>nh0g0ltw5hs4wo4nj2hvhjieqjxsgrq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619649</id>
      <parentid>4619648</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T17:45:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70404" sha1="41xlif6tofrrt7yazpms591477x2aas" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കേ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതിക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. ഇവിടെ ശിവന്റേതായി ഒരു ശ്രീമൂലസ്ഥാനവും പ്രത്യേക നടയുമുണ്ട്. എന്നാൽ '''തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] ([[ബ്രാഹ്മി]], [[മാഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[വാരാഹി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നിവരുടെ)  പ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. കൂടാതെ ഉപദേവതകളായി [[ഗണപതി]], [[വീരഭദ്രൻ]], [[ക്ഷേത്രപാലൻ]], [[നാഗദൈവങ്ങൾ]] എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഇവരിൽ ഗണപതി ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. 
 
ക്ഷേത്രം പുതുക്കിപണിതതും പരിപാലിച്ചു പോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ചു എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണ് &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻറെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരുവിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവ്വതീദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം നാളിൽ]] നടക്കുന്ന പൂരമഹോത്സവവും, അതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള പതിനൊന്നുദിവസത്തെ കൊടിയേറ്റുത്സവവുമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. പൂരത്തിന് മുമ്പും ശേഷവുമായി അഞ്ചുദിവസം വീതമാണ് ഉത്സവം. ഭദ്രകാളിയ്ക്കും ശിവന്നും ഒരേ സമയമാണ് ഉത്സവം എന്നൊരു പ്രത്യേകതയുണ്ട്. പൂരമഹോത്സവം കൂടാതെ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]], [[ഇല്ലം നിറ]], [[തൃക്കാർത്തിക]] എന്നിവയും അതിവിശേഷമാണ്. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ പാർവ്വതി അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു.  ശിവലിംഗവും തലയിലേറ്റി കൈലാസത്തിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം യാത്ര തിരിച്ചു. 
[[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]


ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്.
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

മനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നിയതിനാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. 

ആ സമയത്താണ് ശ്രീഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  പരാശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയിൽ ഇരുഭാഗങ്ങളായി മാറിനിന്ന് ഭക്തർ ആട്ടങ്ങകൾ വലിച്ചെറിയുന്ന ചടങ്ങാണിത്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. ഉപദേവതകളായി ഗണപതിയും [[ശാസ്താവ്|ശാസ്താവും]] ഇവിടെയുണ്ട്. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു ശിവലിംഗം കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. 

തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേ സമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുക. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ കൂടി ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. അതിന് അടുത്തായി കാണുന്ന കൽപ്പാലത്തിന് ഏറെ പ്രത്യേകതയുണ്ട്.

വടക്കേ നടയിലൂടെയാണ് ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിയത് എന്നാണ് വിശ്വാസം.  ദേവിയ്ക്ക് വരാനായി അന്ന് ഭൂതഗണങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചതാണത്രെ ഈ കൽപ്പാലം.
 
നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരികൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>41xlif6tofrrt7yazpms591477x2aas</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619650</id>
      <parentid>4619649</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T17:47:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70328" sha1="co8qc7hucntssf3io34grh3uk3bocrz" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കേ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതിക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. ഇവിടെ ശിവന്റേതായി ഒരു ശ്രീമൂലസ്ഥാനവും പ്രത്യേക നടയുമുണ്ട്. എന്നാൽ '''തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] ([[ബ്രാഹ്മി]], [[മാഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[വാരാഹി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നിവരുടെ)  പ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. കൂടാതെ ഉപദേവതകളായി [[ഗണപതി]], [[വീരഭദ്രൻ]], [[ക്ഷേത്രപാലൻ]], [[നാഗദൈവങ്ങൾ]] എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഇവരിൽ ഗണപതി ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. 
 
ക്ഷേത്രം പുതുക്കിപണിതതും പാലിച്ചു പോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ച [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രമാണിത്. &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻ്റെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരുവിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവ്വതീദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം നാളിൽ]] നടക്കുന്ന പൂരമഹോത്സവവും, അതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള പതിനൊന്നുദിവസത്തെ കൊടിയേറ്റുത്സവവുമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. പൂരത്തിന് മുമ്പും ശേഷവുമായി അഞ്ചുദിവസം വീതമാണ് ഉത്സവം. ഭദ്രകാളിയ്ക്കും ശിവന്നും ഒരേ സമയമാണ് ഉത്സവം എന്നൊരു പ്രത്യേകതയുണ്ട്. പൂരമഹോത്സവം കൂടാതെ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]], [[ഇല്ലം നിറ]], [[തൃക്കാർത്തിക]] എന്നിവയും അതിവിശേഷമാണ്. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ പാർവ്വതി അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു.  ശിവലിംഗവും തലയിലേറ്റി കൈലാസത്തിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം യാത്ര തിരിച്ചു. 
[[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]


ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്.
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

മനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നിയതിനാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. 

ആ സമയത്താണ് ശ്രീഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  പരാശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയിൽ ഇരുഭാഗങ്ങളായി മാറിനിന്ന് ഭക്തർ ആട്ടങ്ങകൾ വലിച്ചെറിയുന്ന ചടങ്ങാണിത്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. ഉപദേവതകളായി ഗണപതിയും [[ശാസ്താവ്|ശാസ്താവും]] ഇവിടെയുണ്ട്. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു ശിവലിംഗം കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. 

തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേ സമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുക. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ കൂടി ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. അതിന് അടുത്തായി കാണുന്ന കൽപ്പാലത്തിന് ഏറെ പ്രത്യേകതയുണ്ട്.

വടക്കേ നടയിലൂടെയാണ് ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിയത് എന്നാണ് വിശ്വാസം.  ദേവിയ്ക്ക് വരാനായി അന്ന് ഭൂതഗണങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചതാണത്രെ ഈ കൽപ്പാലം.
 
നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരികൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>co8qc7hucntssf3io34grh3uk3bocrz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619651</id>
      <parentid>4619650</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T17:49:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70319" sha1="ovahs54f398pqj0abirotvag0ct9ydp" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കേ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതിക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. ഇവിടെ ശിവന്റേതായി ഒരു ശ്രീമൂലസ്ഥാനവും പ്രത്യേക നടയുമുണ്ട്. എന്നാൽ '''തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] ([[ബ്രാഹ്മി]], [[മാഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[വാരാഹി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നിവരുടെ)  പ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. കൂടാതെ ഉപദേവതകളായി [[ഗണപതി]], [[വീരഭദ്രൻ]], [[ക്ഷേത്രപാലൻ]], [[നാഗദൈവങ്ങൾ]] എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഇവരിൽ ഗണപതി ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. 
 
ക്ഷേത്രം പുതുക്കിപണിതതും പാലിച്ചു പോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ച [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന  ക്ഷേത്രമാണിത്. &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻ്റെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരുവിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവ്വതീദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം നാളിൽ]] നടക്കുന്ന പൂരമഹോത്സവവും, അതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള പതിനൊന്നുദിവസത്തെ കൊടിയേറ്റുത്സവവുമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. പൂരത്തിന് മുമ്പും ശേഷവുമായി അഞ്ചുദിവസം വീതമാണ് ഉത്സവം. ഭദ്രകാളിയ്ക്കും ശിവന്നും ഒരേ സമയമാണ് ഉത്സവം എന്നൊരു പ്രത്യേകതയുണ്ട്. പൂരമഹോത്സവം കൂടാതെ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]], [[ഇല്ലം നിറ]], [[തൃക്കാർത്തിക]] എന്നിവയും അതിവിശേഷമാണ്. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ പാർവ്വതി അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു.  ശിവലിംഗവും തലയിലേറ്റി കൈലാസത്തിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം യാത്ര തിരിച്ചു. 
[[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]


ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്.
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

മനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നിയതിനാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. 

ആ സമയത്താണ് ശ്രീഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  പരാശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയിൽ ഇരുഭാഗങ്ങളായി മാറിനിന്ന് ഭക്തർ ആട്ടങ്ങകൾ വലിച്ചെറിയുന്ന ചടങ്ങാണിത്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. ഉപദേവതകളായി ഗണപതിയും [[ശാസ്താവ്|ശാസ്താവും]] ഇവിടെയുണ്ട്. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു ശിവലിംഗം കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. 

തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേ സമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുക. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ കൂടി ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. അതിന് അടുത്തായി കാണുന്ന കൽപ്പാലത്തിന് ഏറെ പ്രത്യേകതയുണ്ട്.

വടക്കേ നടയിലൂടെയാണ് ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിയത് എന്നാണ് വിശ്വാസം.  ദേവിയ്ക്ക് വരാനായി അന്ന് ഭൂതഗണങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചതാണത്രെ ഈ കൽപ്പാലം.
 
നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരികൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>ovahs54f398pqj0abirotvag0ct9ydp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619652</id>
      <parentid>4619651</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T17:55:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70305" sha1="k2cioyw4pfkw6njpdf5d5oljx2lpysp" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കേ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതിക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. ഇവിടെ ശിവന്റേതായി ഒരു ശ്രീമൂലസ്ഥാനവും പ്രത്യേക നടയുമുണ്ട്. എന്നാൽ '''തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] ([[ബ്രാഹ്മി]], [[മാഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[വാരാഹി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നിവരുടെ)  പ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. കൂടാതെ ഉപദേവതകളായി [[ഗണപതി]], [[വീരഭദ്രൻ]], [[ക്ഷേത്രപാലൻ]], [[നാഗദൈവങ്ങൾ]] എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഇവരിൽ ഗണപതി ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. 
 
ക്ഷേത്രം പുതുക്കിപണിതതും പാലിച്ചു പോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ച [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന  ക്ഷേത്രമാണിത്. &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻ്റെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരുവിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവ്വതീദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം നാളിൽ]] നടക്കുന്ന പൂരമഹോത്സവവും, അതിനോട് അനുബന്ധിച്ചുള്ള പതിനൊന്നുദിവസത്തെ കൊടിയേറ്റുത്സവവുമാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. പൂരത്തിന് മുമ്പും ശേഷവുമായി അഞ്ച് ദിവസം വീതമാണ് ഉത്സവം. ഭദ്രകാളിയ്ക്കും ശിവനും ഒരേ സമയമാണ് ഉത്സവം എന്നൊരു പ്രത്യേകതയുണ്ട്. പൂരമഹോത്സവം കൂടാതെ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]], [[ഇല്ലം നിറ]], [[തൃക്കാർത്തിക]] എന്നിവയും അതിവിശേഷമാണ്. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ പാർവ്വതി അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു.  ശിവലിംഗവും തലയിലേറ്റി കൈലാസത്തിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം യാത്ര തിരിച്ചു. 
[[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]


ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്.
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

മനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നിയതിനാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. 

ആ സമയത്താണ് ശ്രീഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  പരാശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയിൽ ഇരുഭാഗങ്ങളായി മാറിനിന്ന് ഭക്തർ ആട്ടങ്ങകൾ വലിച്ചെറിയുന്ന ചടങ്ങാണിത്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. ഉപദേവതകളായി ഗണപതിയും [[ശാസ്താവ്|ശാസ്താവും]] ഇവിടെയുണ്ട്. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു ശിവലിംഗം കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. 

തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേ സമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുക. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ കൂടി ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. അതിന് അടുത്തായി കാണുന്ന കൽപ്പാലത്തിന് ഏറെ പ്രത്യേകതയുണ്ട്.

വടക്കേ നടയിലൂടെയാണ് ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിയത് എന്നാണ് വിശ്വാസം.  ദേവിയ്ക്ക് വരാനായി അന്ന് ഭൂതഗണങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചതാണത്രെ ഈ കൽപ്പാലം.
 
നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരികൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>k2cioyw4pfkw6njpdf5d5oljx2lpysp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619653</id>
      <parentid>4619652</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T17:57:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70311" sha1="2my866j48teqljrl3kqfnfcqju8c9vd" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കേ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതിക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. ഇവിടെ ശിവന്റേതായി ഒരു ശ്രീമൂലസ്ഥാനവും പ്രത്യേക നടയുമുണ്ട്. എന്നാൽ '''തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] ([[ബ്രാഹ്മി]], [[മാഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[വാരാഹി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നിവരുടെ)  പ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. കൂടാതെ ഉപദേവതകളായി [[ഗണപതി]], [[വീരഭദ്രൻ]], [[ക്ഷേത്രപാലൻ]], [[നാഗദൈവങ്ങൾ]] എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഇവരിൽ ഗണപതി ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. 
 
ക്ഷേത്രം പുതുക്കിപണിതതും പാലിച്ചു പോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ച [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന  ക്ഷേത്രമാണിത്. &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻ്റെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരുവിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവ്വതീദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം നാളിൽ]] നടക്കുന്ന പൂരമഹോത്സവവും, അതിനോട് അനുബന്ധിച്ചുള്ള പതിനൊന്നുദിവസത്തെ കൊടിയേറ്റുത്സവവുമാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. പൂരത്തിന് മുമ്പും ശേഷവുമായി അഞ്ച് ദിവസം വീതമാണ് ഉത്സവം. ഭദ്രകാളിയ്ക്കും ശിവനും ഒരേ സമയത്താണ് ഉത്സവം എന്നൊരു പ്രത്യേകതയുണ്ട്. പൂരമഹോത്സവം കൂടാതെ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]], [[ഇല്ലം നിറ]], [[തൃക്കാർത്തിക]] എന്നിവയും അതിവിശേഷമാണ്. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ പാർവ്വതി അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു.  ശിവലിംഗവും തലയിലേറ്റി കൈലാസത്തിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം യാത്ര തിരിച്ചു. 
[[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]


ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്.
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

മനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നിയതിനാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. 

ആ സമയത്താണ് ശ്രീഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  പരാശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയിൽ ഇരുഭാഗങ്ങളായി മാറിനിന്ന് ഭക്തർ ആട്ടങ്ങകൾ വലിച്ചെറിയുന്ന ചടങ്ങാണിത്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. ഉപദേവതകളായി ഗണപതിയും [[ശാസ്താവ്|ശാസ്താവും]] ഇവിടെയുണ്ട്. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു ശിവലിംഗം കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. 

തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേ സമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുക. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ കൂടി ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. അതിന് അടുത്തായി കാണുന്ന കൽപ്പാലത്തിന് ഏറെ പ്രത്യേകതയുണ്ട്.

വടക്കേ നടയിലൂടെയാണ് ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിയത് എന്നാണ് വിശ്വാസം.  ദേവിയ്ക്ക് വരാനായി അന്ന് ഭൂതഗണങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചതാണത്രെ ഈ കൽപ്പാലം.
 
നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരികൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>2my866j48teqljrl3kqfnfcqju8c9vd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619655</id>
      <parentid>4619653</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T18:18:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4619655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70130" sha1="ewlfoqvxtn4re6l1vprs5rxdleohn6g" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കേ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതിക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. ഇവിടെ ശിവന്റേതായി ഒരു ശ്രീമൂലസ്ഥാനവും പ്രത്യേക നടയുമുണ്ട്. എന്നാൽ '''തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] ([[ബ്രാഹ്മി]], [[മാഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[വാരാഹി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നിവരുടെ)  പ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. കൂടാതെ ഉപദേവതകളായി [[ഗണപതി]], [[വീരഭദ്രൻ]], [[ക്ഷേത്രപാലൻ]], [[നാഗദൈവങ്ങൾ]] എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഇവരിൽ ഗണപതി ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. 
 
ക്ഷേത്രം പുതുക്കിപണിതതും പാലിച്ചു പോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ച [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന  ക്ഷേത്രമാണിത്. &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻ്റെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരുവിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവ്വതീദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം നാളിൽ]] നടക്കുന്ന പൂരമഹോത്സവവും, അതിനോട് അനുബന്ധിച്ചുള്ള പതിനൊന്നുദിവസത്തെ കൊടിയേറ്റുത്സവവുമാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. പൂരത്തിന് മുമ്പും ശേഷവുമായി അഞ്ച് ദിവസം വീതമാണ് ഉത്സവം. ഭദ്രകാളിയ്ക്കും ശിവനും ഒരേ സമയത്താണ് ഉത്സവം എന്നൊരു പ്രത്യേകതയുണ്ട്. പൂരമഹോത്സവം കൂടാതെ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]], [[ഇല്ലം നിറ]], [[തൃക്കാർത്തിക]] എന്നിവയും അതിവിശേഷമാണ്. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ പാർവ്വതി അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു.  ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്.
[[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]

തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

മനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നിയതിനാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. 

ആ സമയത്താണ് ശ്രീഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  പരാശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയിൽ ഇരുഭാഗങ്ങളായി മാറിനിന്ന് ഭക്തർ ആട്ടങ്ങകൾ വലിച്ചെറിയുന്ന ചടങ്ങാണിത്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. ഉപദേവതകളായി ഗണപതിയും [[ശാസ്താവ്|ശാസ്താവും]] ഇവിടെയുണ്ട്. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു ശിവലിംഗം കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. 

തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേ സമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുക. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ കൂടി ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. അതിന് അടുത്തായി കാണുന്ന കൽപ്പാലത്തിന് ഏറെ പ്രത്യേകതയുണ്ട്.

വടക്കേ നടയിലൂടെയാണ് ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിയത് എന്നാണ് വിശ്വാസം.  ദേവിയ്ക്ക് വരാനായി അന്ന് ഭൂതഗണങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചതാണത്രെ ഈ കൽപ്പാലം.
 
നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരികൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>ewlfoqvxtn4re6l1vprs5rxdleohn6g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619656</id>
      <parentid>4619655</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T18:23:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4619656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70319" sha1="4ht31n1871faryhvcezpv6e3m6otmmr" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കേ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതിക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. ഇവിടെ ശിവന്റേതായി ഒരു ശ്രീമൂലസ്ഥാനവും പ്രത്യേക നടയുമുണ്ട്. എന്നാൽ '''തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] ([[ബ്രാഹ്മി]], [[മാഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[വാരാഹി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നിവരുടെ)  പ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. കൂടാതെ ഉപദേവതകളായി [[ഗണപതി]], [[വീരഭദ്രൻ]], [[ക്ഷേത്രപാലൻ]], [[നാഗദൈവങ്ങൾ]] എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഇവരിൽ ഗണപതി ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. 
 
ക്ഷേത്രം പുതുക്കിപണിതതും പാലിച്ചു പോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ച [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന  ക്ഷേത്രമാണിത്. &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻ്റെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരുവിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവ്വതീദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം നാളിൽ]] നടക്കുന്ന പൂരമഹോത്സവവും, അതിനോട് അനുബന്ധിച്ചുള്ള പതിനൊന്നുദിവസത്തെ കൊടിയേറ്റുത്സവവുമാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. പൂരത്തിന് മുമ്പും ശേഷവുമായി അഞ്ച് ദിവസം വീതമാണ് ഉത്സവം. ഭദ്രകാളിയ്ക്കും ശിവനും ഒരേ സമയത്താണ് ഉത്സവം എന്നൊരു പ്രത്യേകതയുണ്ട്. പൂരമഹോത്സവം കൂടാതെ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]], [[ഇല്ലം നിറ]], [[തൃക്കാർത്തിക]] എന്നിവയും അതിവിശേഷമാണ്. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ പാർവ്വതി അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു.  ശിവലിംഗവും ശിരസ്സിലേറ്റി കൈലാസത്തിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം യാത്ര തിരിച്ചു. 
[[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]
ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. 
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

മനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നിയതിനാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. 

ആ സമയത്താണ് ശ്രീഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  പരാശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയിൽ ഇരുഭാഗങ്ങളായി മാറിനിന്ന് ഭക്തർ ആട്ടങ്ങകൾ വലിച്ചെറിയുന്ന ചടങ്ങാണിത്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. ഉപദേവതകളായി ഗണപതിയും [[ശാസ്താവ്|ശാസ്താവും]] ഇവിടെയുണ്ട്. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു ശിവലിംഗം കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. 

തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേ സമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുക. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ കൂടി ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. അതിന് അടുത്തായി കാണുന്ന കൽപ്പാലത്തിന് ഏറെ പ്രത്യേകതയുണ്ട്.

വടക്കേ നടയിലൂടെയാണ് ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിയത് എന്നാണ് വിശ്വാസം.  ദേവിയ്ക്ക് വരാനായി അന്ന് ഭൂതഗണങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചതാണത്രെ ഈ കൽപ്പാലം.
 
നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരികൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായത്കൊണ്ട് [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>4ht31n1871faryhvcezpv6e3m6otmmr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619657</id>
      <parentid>4619656</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T18:29:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4619657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70311" sha1="323mgwroxs9o43b1m685x7lvjqgdmly" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കേ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതിക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. ഇവിടെ ശിവന്റേതായി ഒരു ശ്രീമൂലസ്ഥാനവും പ്രത്യേക നടയുമുണ്ട്. എന്നാൽ '''തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] ([[ബ്രാഹ്മി]], [[മാഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[വാരാഹി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നിവരുടെ)  പ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. കൂടാതെ ഉപദേവതകളായി [[ഗണപതി]], [[വീരഭദ്രൻ]], [[ക്ഷേത്രപാലൻ]], [[നാഗദൈവങ്ങൾ]] എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഇവരിൽ ഗണപതി ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. 
 
ക്ഷേത്രം പുതുക്കിപണിതതും പാലിച്ചു പോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ച [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന  ക്ഷേത്രമാണിത്. &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻ്റെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരുവിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവ്വതീദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം നാളിൽ]] നടക്കുന്ന പൂരമഹോത്സവവും, അതിനോട് അനുബന്ധിച്ചുള്ള പതിനൊന്നുദിവസത്തെ കൊടിയേറ്റുത്സവവുമാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. പൂരത്തിന് മുമ്പും ശേഷവുമായി അഞ്ച് ദിവസം വീതമാണ് ഉത്സവം. ഭദ്രകാളിയ്ക്കും ശിവനും ഒരേ സമയത്താണ് ഉത്സവം എന്നൊരു പ്രത്യേകതയുണ്ട്. പൂരമഹോത്സവം കൂടാതെ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]], [[ഇല്ലം നിറ]], [[തൃക്കാർത്തിക]] എന്നിവയും അതിവിശേഷമാണ്. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ പാർവ്വതി അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു.  ശിവലിംഗവും ശിരസ്സിലേറ്റി കൈലാസത്തിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം യാത്ര തിരിച്ചു. 
[[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]
ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. 
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

മനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നിയതിനാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. 

ആ സമയത്താണ് ശ്രീഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  പരാശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയിൽ ഇരുഭാഗങ്ങളായി മാറിനിന്ന് ഭക്തർ ആട്ടങ്ങകൾ വലിച്ചെറിയുന്ന ചടങ്ങാണിത്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. ഉപദേവതകളായി ഗണപതിയും [[ശാസ്താവ്|ശാസ്താവും]] ഇവിടെയുണ്ട്. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു ശിവലിംഗം കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. 

തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേ സമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുക. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ കൂടി ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. അതിന് അടുത്തായി കാണുന്ന കൽപ്പാലത്തിന് ഏറെ പ്രത്യേകതയുണ്ട്.

വടക്കേ നടയിലൂടെയാണ് ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിയത് എന്നാണ് വിശ്വാസം.  ദേവിയ്ക്ക് വരാനായി അന്ന് ഭൂതഗണങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചതാണത്രെ ഈ കൽപ്പാലം.
 
നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരികൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായതിനാൽ [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തു [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്ര]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;

==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>323mgwroxs9o43b1m685x7lvjqgdmly</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619658</id>
      <parentid>4619657</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T18:31:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ */</comment>
      <origin>4619658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70330" sha1="jipvxzuhu2spbc5et812wb4ambs56z9" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കേ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതിക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. ഇവിടെ ശിവന്റേതായി ഒരു ശ്രീമൂലസ്ഥാനവും പ്രത്യേക നടയുമുണ്ട്. എന്നാൽ '''തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] ([[ബ്രാഹ്മി]], [[മാഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[വാരാഹി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നിവരുടെ)  പ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. കൂടാതെ ഉപദേവതകളായി [[ഗണപതി]], [[വീരഭദ്രൻ]], [[ക്ഷേത്രപാലൻ]], [[നാഗദൈവങ്ങൾ]] എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഇവരിൽ ഗണപതി ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. 
 
ക്ഷേത്രം പുതുക്കിപണിതതും പാലിച്ചു പോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ച [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന  ക്ഷേത്രമാണിത്. &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻ്റെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരുവിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവ്വതീദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം നാളിൽ]] നടക്കുന്ന പൂരമഹോത്സവവും, അതിനോട് അനുബന്ധിച്ചുള്ള പതിനൊന്നുദിവസത്തെ കൊടിയേറ്റുത്സവവുമാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. പൂരത്തിന് മുമ്പും ശേഷവുമായി അഞ്ച് ദിവസം വീതമാണ് ഉത്സവം. ഭദ്രകാളിയ്ക്കും ശിവനും ഒരേ സമയത്താണ് ഉത്സവം എന്നൊരു പ്രത്യേകതയുണ്ട്. പൂരമഹോത്സവം കൂടാതെ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]], [[ഇല്ലം നിറ]], [[തൃക്കാർത്തിക]] എന്നിവയും അതിവിശേഷമാണ്. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ പാർവ്വതി അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു.  ശിവലിംഗവും ശിരസ്സിലേറ്റി കൈലാസത്തിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം യാത്ര തിരിച്ചു. 
[[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]
ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. 
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

മനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നിയതിനാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. 

ആ സമയത്താണ് ശ്രീഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  പരാശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയിൽ ഇരുഭാഗങ്ങളായി മാറിനിന്ന് ഭക്തർ ആട്ടങ്ങകൾ വലിച്ചെറിയുന്ന ചടങ്ങാണിത്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. ഉപദേവതകളായി ഗണപതിയും [[ശാസ്താവ്|ശാസ്താവും]] ഇവിടെയുണ്ട്. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു ശിവലിംഗം കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. 

തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേ സമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുക. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ കൂടി ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. അതിന് അടുത്തായി കാണുന്ന കൽപ്പാലത്തിന് ഏറെ പ്രത്യേകതയുണ്ട്.

വടക്കേ നടയിലൂടെയാണ് ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിയത് എന്നാണ് വിശ്വാസം.  ദേവിയ്ക്ക് വരാനായി അന്ന് ഭൂതഗണങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചതാണത്രെ ഈ കൽപ്പാലം.
 
നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരികൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായതിനാൽ [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തെ [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിന്]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മററും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;

==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>jipvxzuhu2spbc5et812wb4ambs56z9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619659</id>
      <parentid>4619658</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T18:32:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ */</comment>
      <origin>4619659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70339" sha1="4nofif2zvhi4ch8a6f488zrrhr2l6ld" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കേ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതിക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. ഇവിടെ ശിവന്റേതായി ഒരു ശ്രീമൂലസ്ഥാനവും പ്രത്യേക നടയുമുണ്ട്. എന്നാൽ '''തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] ([[ബ്രാഹ്മി]], [[മാഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[വാരാഹി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നിവരുടെ)  പ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. കൂടാതെ ഉപദേവതകളായി [[ഗണപതി]], [[വീരഭദ്രൻ]], [[ക്ഷേത്രപാലൻ]], [[നാഗദൈവങ്ങൾ]] എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഇവരിൽ ഗണപതി ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. 
 
ക്ഷേത്രം പുതുക്കിപണിതതും പാലിച്ചു പോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ച [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന  ക്ഷേത്രമാണിത്. &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻ്റെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരുവിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവ്വതീദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം നാളിൽ]] നടക്കുന്ന പൂരമഹോത്സവവും, അതിനോട് അനുബന്ധിച്ചുള്ള പതിനൊന്നുദിവസത്തെ കൊടിയേറ്റുത്സവവുമാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. പൂരത്തിന് മുമ്പും ശേഷവുമായി അഞ്ച് ദിവസം വീതമാണ് ഉത്സവം. ഭദ്രകാളിയ്ക്കും ശിവനും ഒരേ സമയത്താണ് ഉത്സവം എന്നൊരു പ്രത്യേകതയുണ്ട്. പൂരമഹോത്സവം കൂടാതെ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]], [[ഇല്ലം നിറ]], [[തൃക്കാർത്തിക]] എന്നിവയും അതിവിശേഷമാണ്. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ പാർവ്വതി അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു.  ശിവലിംഗവും ശിരസ്സിലേറ്റി കൈലാസത്തിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം യാത്ര തിരിച്ചു. 
[[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]
ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. 
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

മനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നിയതിനാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. 

ആ സമയത്താണ് ശ്രീഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  പരാശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയിൽ ഇരുഭാഗങ്ങളായി മാറിനിന്ന് ഭക്തർ ആട്ടങ്ങകൾ വലിച്ചെറിയുന്ന ചടങ്ങാണിത്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. ഉപദേവതകളായി ഗണപതിയും [[ശാസ്താവ്|ശാസ്താവും]] ഇവിടെയുണ്ട്. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു ശിവലിംഗം കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. 

തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേ സമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുക. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ കൂടി ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. അതിന് അടുത്തായി കാണുന്ന കൽപ്പാലത്തിന് ഏറെ പ്രത്യേകതയുണ്ട്.

വടക്കേ നടയിലൂടെയാണ് ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിയത് എന്നാണ് വിശ്വാസം.  ദേവിയ്ക്ക് വരാനായി അന്ന് ഭൂതഗണങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചതാണത്രെ ഈ കൽപ്പാലം.
 
നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരികൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായതിനാൽ [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തെ [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിന്]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മറ്റും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലയ്ക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;

==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>4nofif2zvhi4ch8a6f488zrrhr2l6ld</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619661</id>
      <parentid>4619659</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T18:33:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ */</comment>
      <origin>4619661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70339" sha1="j1tuukr5b7shhrwpntfl4zuptx2fyyr" xml:space="preserve">{{prettyurl|Thirumanthamkunnu Temple}} 
{{Infobox Mandir
|image =Tthirumandhamkunnu_Temple.jpg
|caption = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതീ ക്ഷേത്രം
|creator = വള്ളുവക്കോനാതിരി
|proper_name = തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
|date_built = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]]
|primary_deity = [[ഭദ്രകാളി]] (ആദിപരാശക്തി, ഭഗവതി), [[പരമശിവൻ]], [[ഗണപതി]] 
|architecture = [[തെക്കേ ഇന്ത്യൻ]],  [[കേരളീയ രീതി]]
|location =[[അങ്ങാടിപ്പുറം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], [[കേരളം]]
|pushpin_map = Kerala
|map= Thirumandamkunnu.jpg
|latd = 10 | latm = 55  | lats = 5  | latNS = N
|longd= 76 | longm= 1 | longs = 5 | longEW = E
|map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം 
|mapsize = 70
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക്]] സമീപം [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു  പുരാതന ക്ഷേത്രവും, പ്രസിദ്ധമായ  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ് '''തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ശ്രീ ഭഗവതിക്ഷേത്രം.''' [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവക്കോനാതിരിമാരുടെ]] കുലദൈവവും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ [[ശിവൻ|പരമേശ്വരനും]] ഇവിടെയുണ്ട്. ഇവിടെ ശിവന്റേതായി ഒരു ശ്രീമൂലസ്ഥാനവും പ്രത്യേക നടയുമുണ്ട്. എന്നാൽ '''തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭഗവതിയ്ക്കാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധി. ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൽ തന്നെ [[സപ്തമാതാക്കൾ|സപ്തമാതാക്കളുടെ]] ([[ബ്രാഹ്മി]], [[മാഹേശ്വരി]], [[കൗമാരി]], [[വൈഷ്ണവി]], [[വാരാഹി]], [[ഇന്ദ്രാണി]], [[ചാമുണ്ഡി]] എന്നിവരുടെ)  പ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. കൂടാതെ ഉപദേവതകളായി [[ഗണപതി]], [[വീരഭദ്രൻ]], [[ക്ഷേത്രപാലൻ]], [[നാഗദൈവങ്ങൾ]] എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഇവരിൽ ഗണപതി ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ള ഉപദേവനാണ്. പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത് ഗണപതിയുടെ സന്നിധിയിലാണ്. 
 
ക്ഷേത്രം പുതുക്കിപണിതതും പാലിച്ചു പോന്നിരുന്നതും [[വള്ളുവനാട്]] രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ച [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന  ക്ഷേത്രമാണിത്. &lt;ref&gt;കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിൻ്റെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“&lt;/ref&gt;. കേരളത്തിലെ അതി പ്രധാനമായ മൂന്ന് ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ  ഒന്നാണിത്. [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] തിരുമാന്ധാംകുന്നും, [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]], [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പരുമല [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം|പനയന്നാർകാവും]] ഏകദേശം തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ കീർത്തിപ്പെട്ടു പോരുന്നു.&lt;ref&gt;കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - ഐതിഹ്യമാല, പനയന്നാർകാവ്&lt;/ref&gt;  മൂന്നിടത്തും ദാരുവിഗ്രഹങ്ങളാണ്. മൂന്നിടത്തും ഭഗവതിയുടെ ദർശനം വടക്കോട്ടാണ്.   മാത്രവുമല്ല, [[ശിവൻ|ശിവസാന്നിദ്ധ്യവും]] മൂന്നിടത്തുമുണ്ട്. മൂന്നും നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.  എന്നാൽ ഇവിടുത്തെ ഭഗവതി ശിവപുത്രി എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാർവ്വതീദേവിയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച മഹാകാളിയുടെ ഭാവമാണെന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.

[[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[പൂരം (നക്ഷത്രം)|പൂരം നാളിൽ]] നടക്കുന്ന പൂരമഹോത്സവവും, അതിനോട് അനുബന്ധിച്ചുള്ള പതിനൊന്നുദിവസത്തെ കൊടിയേറ്റുത്സവവുമാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങൾ. പൂരത്തിന് മുമ്പും ശേഷവുമായി അഞ്ച് ദിവസം വീതമാണ് ഉത്സവം. ഭദ്രകാളിയ്ക്കും ശിവനും ഒരേ സമയത്താണ് ഉത്സവം എന്നൊരു പ്രത്യേകതയുണ്ട്. പൂരമഹോത്സവം കൂടാതെ [[നവരാത്രി]], [[ശിവരാത്രി]], [[ഇല്ലം നിറ]], [[തൃക്കാർത്തിക]] എന്നിവയും അതിവിശേഷമാണ്. [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം.

== ഐതിഹ്യം ==
[[സൂര്യവംശം|സൂര്യവംശത്തിലെ]] രാജാവായിരുന്ന മാന്ധാതാവ്‌ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മഹർഷിയായി ഭാരതം മുഴുവൻ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു. അങ്ങാടിപ്പുറത്ത് എത്തിയ അദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ വന്യസൗന്ദര്യവും ശാന്തതയും കണ്ട് നീണ്ടകാലം ഇവിടെ ശിവനെ തപസ്സ് ചെയ്തു.   

മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട  ശ്രീപരമേശ്വരനോട്   ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും  മനോഹരമായ ശിവലിംഗമാണ്  അദ്ദേഹം വരമായി ചോദിച്ചത്. അപ്രകാരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കയ്യിൽ ആണെന്ന് അറിയാവുന്ന ശിവൻ ധർമ്മസങ്കടത്തിലായി. ഒടുവിൽ പാർവ്വതി അറിയാതെ ആ ജ്യോതിർലിംഗം ശിവൻ മാന്ധാതാവിന് സമ്മാനിച്ചു.  ശിവലിംഗവും ശിരസ്സിലേറ്റി കൈലാസത്തിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം യാത്ര തിരിച്ചു. 
[[ചിത്രം:Thirumanthamkunnu.jpg‎|thumb|left|300px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട]]
ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പാർവതി ആരാധിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായിരുന്നു അത്. 
തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ശിവലിംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ കോപത്തിൽ നിന്നും  ഭദ്രകാളി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  നഷ്ടപ്പെട്ട ശിവലിംഗം തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പാർവതിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ശ്രീ ഭദ്രകാളിയും ശിവഗണങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു. 

മനോഹരമായ ഈ  വനപ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഭാരം തോന്നിയതിനാൽ മാന്ധാതാവ്  ശിവലിംഗം താഴെ വയ്ക്കുകയും അത് ഇവിടെ ഉറച്ച് പോവുകയും ചെയ്തു. മാന്ധാതാവും ശിഷ്യന്മാരും ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ച് ഇവിടെ കഴിഞ്ഞുകൂടി. 

ആ സമയത്താണ് ശ്രീഭദ്രകാളി തൻ്റെ പരിവാരങ്ങളുമായി ഇവിടെ എത്തുന്നത്. ശിവലിംഗത്തിൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിമൂലം കുന്നിൻമുകളിലേക്ക് കയറാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ ദേവിയുടെ സൈന്യം തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ മുകളിലേക്ക് എറിയാൻ തുടങ്ങി. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യന്മാർ  കാട്ടുപഴങ്ങൾ (ആട്ടങ്ങകൾ) പറിച്ച് തിരിച്ചെറിയാനും തുടങ്ങി. ഈ യുദ്ധം പതിനഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഭഗവാൻ്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ
ഓരോ ആട്ടങ്ങയും ഓരോ ശിവലിംഗങ്ങളായാണ് ഗണങ്ങളുടെ മുകളിൽ വീണത്. ഒടുവിൽ  ശിവഗണങ്ങൾക്ക്  തിരിഞ്ഞോടേണ്ടി വന്നു. 

ഇതുകണ്ട് ഉഗ്രരൂപം പൂണ്ട ഭദ്രകാളി നേരിട്ട് വന്ന് ബലമായി ശിവലിംഗം എടുത്തു കൊണ്ടു പോകാൻ ശ്രമിച്ചു. മഹർഷി ശിവലിംഗം വിട്ടുകൊടുക്കാതെ ഇറുക്കി പിടിച്ചു. ഈ ബലപ്രയോഗത്തിൽ ജ്യോതിർലിംഗം രണ്ടായി പിളർന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=61459 ജന്മഭൂമി-തിരുമാന്ധാംകുന്ന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

മഹർഷിയുടെ ഭക്തിയിൽ സം‌പ്രീതരായി [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവും]] ശ്രീപാർവ്വതിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. 
 
&quot;ഈ ശിവലിംഗം എനിക്ക് ഏറെ പ്രീയപ്പെട്ടതാണ്. ഇതിനെ പിരിയാൻ എനിയ്ക്കാവില്ല&quot;. ഇത്രയും പറഞ്ഞ് പാർവ്വതിദേവി ശിവലിംഗത്തിൽ ലയിച്ച് അപ്രത്യക്ഷയായി. ഈ ശിവലിംഗം ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് ഇന്ന് ശ്രീമൂലസ്ഥാനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത്‌ ശിവലിംഗം ഇന്നും പിളർന്ന രീതിയിൽ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു. 

ശ്രീപാർവ്വതിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം സപ്തമാതാക്കൾ, വീരഭദ്രൻ, ഗണപതി എന്നിവരോട് കൂടി ഭദ്രകാളിയെ വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശ്രീലകത്ത്  പരാശക്തിയായ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ  സർവ്വാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായി ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം ചൊരിയുന്നു. 

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് ശിവപാർവതിമാരോടൊപ്പം  ഉണ്ണി ഗണപതിയുടെ സാന്നിധ്യവുമുണ്ട്. ഈ ഗണപതിസന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ മംഗല്യപൂജ നടക്കുന്നത്. 

മാന്ധാതാവിൻ്റെ ശിഷ്യർ ശിവഗണങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി
തുലാം മാസം ഒന്നാം തിയ്യതി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആട്ടങ്ങയേറ് എന്ന ചടങ്ങ് നടക്കാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയിൽ ഇരുഭാഗങ്ങളായി മാറിനിന്ന് ഭക്തർ ആട്ടങ്ങകൾ വലിച്ചെറിയുന്ന ചടങ്ങാണിത്.

==ചരിത്രം==
ഇവിടത്തെ പ്രധാന വാർഷികാഘോഷം പൂരമാണ്. മാമാങ്കത്തിൽ ചുരികത്തലപ്പുകൾകൊണ്ട് കണക്കുകൾ തീർക്കാനിറങ്ങി ചരിത്രമായി മാറിയ ദേശാഭിമാനികളായ ചാവേറുകളുടെ  വീരസ്മരണകൾ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരത്തെ കേരളചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു. വള്ളൂവക്കോനാതിരിമാർ അവരുടെ കുലദൈവത്തെ പുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ആരാധിച്ചും ആഘോഷിച്ചും പോന്നിരുന്നു.  അതിനിടെ പണ്ട്  പെരുമാക്കന്മാർ ആഘോഷിച്ചുപോന്ന മാമാങ്കത്തിന് പിൽക്കാലവകാശികളായിത്തീരാനും അതിൽ രക്ഷാപുരുഷനായി നിൽക്കാനും വിധിവശാൽ  വെള്ളാട്ടിരിക്ക് അവസരം കിട്ടി.  പക്ഷേ സാമൂതിരിയുടെ വരവോടെ  കാര്യങ്ങൾ തകിടം മറിഞ്ഞു. ആളും വേണ്ടത്ര അർത്ഥവുമായി നാടും നഗരവും പിടിച്ചടക്കിക്കൊണ്ടുള്ള സാമൂതിരിയുടെ പടയോട്ടത്തിനു മുൻപിൽ വെള്ളാട്ടിരിക്ക് തോൽവി അനിവാര്യമായിരുന്നു. തുടർന്ന് വെള്ളാട്ടിരിയിൽനിന്നു മാമാങ്ക മഹോത്സവത്തിന്റെ രക്ഷാപുരുഷസ്ഥാനം സാമൂതിരിയുടെ കൈകളിലേക്ക് മാറി.

എങ്കിലും സാമൂതിരിയുടെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കാൻ വള്ളുവക്കോനാതിരി തയ്യാറായില്ല. മാമാങ്കത്തിന് ചാവേറുകളെ അയച്ചുകൊണ്ട് സാമൂതിരിയുടെ അധികാരത്തിന് വെള്ളാട്ടിരി നിരന്തരം വെല്ലുവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.  തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളാട്ടിരി മാമാങ്കത്തിന് പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഇവിടെ നിന്നുതന്നെയാണ് ചാവേറുകളും അങ്കത്തിനു പുറപ്പെട്ടിരുന്നത്. ചാവേറുകൾ പുറപ്പെട്ടിരുന്ന തറയായ ചാവേർത്തറ ഇപ്പോഴും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുണ്ട്.

അതേസമയം മാമാങ്കാവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ അതിനു ബദലായി മാമാങ്കത്തിനോട് കിടപിടിക്കത്തക്ക മറ്റൊരു ഉത്സവത്തിന് അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു. അതത്രേ തിരുമാന്ധാംകുന്നു പൂരം. മാമാങ്കം പോലെ 12 വർഷത്തിലൊരിക്കലായിരുന്നു തുടക്കത്തിൽ തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരവും ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. കൊല്ലവർഷം 1058-ൽ തീപ്പെട്ട മങ്കട കോവിലകത്തുനിന്നുള്ള വള്ളുവക്കോനാതിരിയുടെ കാലത്താണ് പൂരം എല്ലാ വർഷവും നടത്താൻ തുടങ്ങിയത്.

==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി==
[[File:Tthirumandhamkunnu Temple 01.jpg|thumb|right|250px|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം - കിഴക്കേ ബലിക്കൽ പുര]]
തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ചെറിയ കുന്നിന്മുകളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിനു നാലുവശവും കവാടങ്ങളുണ്ട്. വടക്കേ നടയിൽ ഇറക്കത്തിൽ [[കടലുണ്ടിപ്പുഴ]]യുടെ ഒരു പോഷകനദി കടന്നുപോകുന്നുണ്ട്. ഇവിടെയാണ് ഉത്സവക്കാലത്ത് ഭഗവതിയുടെ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. പുഴയ്ക്കപ്പുറം ഒരു പാലമുണ്ട്. ഇതുവഴി ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്നാൽ [[ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഇടത്തുപുറം പൂന്താനം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിലെത്താം]]. ഭക്തകവിയായിരുന്ന [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകിയ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. ഉപദേവതകളായി ഗണപതിയും [[ശാസ്താവ്|ശാസ്താവും]] ഇവിടെയുണ്ട്. തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്നവർ ഇവിടെയും വരാറുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിൽ മാതൃശാലയിൽ വടക്കോട്ട്‌ ദർശനമായി ഭദ്രകാളിയും അതിനു മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലും. തെക്കുവശത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പിളർന്ന രീതിയിൽ ഒരു ശിവലിംഗം കാണാം. ഈ സ്ഥലം ശ്രീമൂലസ്ഥാനമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മാന്ധാതാവും ഭദ്രകാളിയും തമ്മിലുണ്ടായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ പിളർന്നു പോയതാണ് ഈ ശിവലിംഗം എന്നു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ രണ്ടുവശത്തും കൊടിമരങ്ങളുണ്ട്. ഭഗവാനും, ഭഗവതിക്കുമാണ് ഇവിടെ കൊടിമരങ്ങൾ പണിതീർത്തിരിക്കുന്നത്. ആൽത്തറയിൽ ഗണപതിയും നാഗങ്ങളും ഉപപ്രതിഷ്ഠകളാണ്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ == 
=== തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ===
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉള്ളത്. വടക്കേ കൊടിമരത്തിനടുത്തു നിന്നും ബലിക്കൽപുരയിലൂടെ കയറി നാലമ്പലത്തിൽ ചെല്ലാം. മാതൃശാല എന്ന ശ്രീകോവിലിലാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയായ ഭദ്രകാളി സപ്തമാതാക്കൾക്കൊപ്പം വിരാജിക്കുന്നു. 

ആറടിയോളം ഉയരമുള്ള ദാരുവിഗ്രഹമാണ് മാതൃശാലയിൽ. വടക്കോട്ട്‌ ദർശനം. ഇടതുകാൽ മടക്കി വെച്ച് വലതുകാൽ താഴോട്ടു തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ്  പ്രതിഷ്ഠ. ഭഗവതിയുടെ എട്ട് കൈകളിൽ ത്രിശൂലം, സർപ്പം ,  ഖട്വാംഗം,  ഓട്ടുമണി, കൈവട്ടക , വാൾ, പരിച തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങളും ദാരികന്റെ ശിരസ്സും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭദ്രകാളിയാണെങ്കിലും ദുർഗ്ഗ, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി തുടങ്ങിയ ഭാവങ്ങളിലും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;v1&quot;&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_idol.php വിഗ്രഹം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠയേക്കാൾ അല്പം കൂടി ഉയരം ഇതിനുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;janmabhumidaily-ക&quot;&gt;{{cite news|title=ഭദ്രകാളി|url=http://www.janmabhumidaily.com/news233750|accessdate=19 ഒക്ടോബർ 2014|newspaper=ജന്മഭൂമി|date=19 ഒക്ടോബർ 2014|author=ഡോ. കെ. ബാലകൃഷ്ണവാര്യർ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019113817/http://www.janmabhumidaily.com/news233750|archivedate=2014-10-19|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെപോലെ രുരുജിത് എന്ന സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഭഗവതിയാണ് ഇവിടെയുമുള്ളത്. ഇത് [[ജമ്മു കശ്മീർ|കശ്മീരിൽ]] ഉദ്ഭവിച്ചതും പിൽക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടതുമായ രീതിയാണ്. കിഴക്കോട്ടോ പടിഞ്ഞാറോട്ടോ ദർശനമായി ക്ഷേത്ര നാഥനായ ശിവനും, വടക്കോട്ട് ദർശനമായി സപ്ത മാതൃക്കളോടുകൂടി ഭദ്രകാളിയും, രുദ്രാംശമായ ക്ഷേത്രപാലനും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ സങ്കല്പം. ബഹുബേരസമ്പ്രദായത്തിൽ (ഒന്നിലധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പൂജിയ്ക്കുന്ന സമ്പ്രദായം) പൂജകൾ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. മൂലവിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം രണ്ട് [[ശ്രീചക്രം|ശ്രീചക്രങ്ങൾ]] കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് .  പരാശക്തിയായ [[ത്രിപുരസുന്ദരി|മഹാത്രിപുരസുന്ദരിയെയാണ്]]  ഈ ശ്രീചക്രങ്ങളിൽ ആരാധിയ്ക്കുന്നത്.  

ദാരുവിഗ്രഹമായതിനാൽ അഭിഷേകമില്ല. എല്ലാ വർഷവും കർക്കിടക മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ചാന്താട്ടം മാത്രമേ ഇവിടെ പതിവുള്ളു , അഭിഷേകത്തിനായി പ്രത്യേകം വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളമെഴുത്തും പാട്ടും, ഉദയാസ്തമനപൂജ, ത്രികാലപൂജ, ചെത്തിമാല ചാർത്തൽ, മുട്ടറുക്കൽ, പൂമൂടൽ, വെടിവഴിപാട് തുടങ്ങിയവയാണ് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. 

=== സപ്തമാതാക്കൾ ===
ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിൻ്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ആണ് സപ്തമാതാക്കളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ആദിപരാശക്തിയുടെ ഏഴു ഭാവങ്ങൾ ആണ് സപ്തമാതാക്കൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ബ്രാഹ്മി, വൈഷ്ണവി, മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, വാരാഹി പഞ്ചമി (പഞ്ചുരുളി), കൌമാരി, ചാമുണ്ഡി (കാളി) എന്നീ ഏഴു മാതാക്കളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1. ബ്രാഹ്മി- ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തി. ബ്രഹ്മാണി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ കൈയിൽ ജപമാലയും കമണ്ഡലവുമുണ്ട്‌. സരസ്വതി സ്വരൂപം‌. വിശ്വാസികൾ ജ്‌ഞാനത്തിനായി ആരാധിക്കുന്നു.

2. വൈഷ്ണവി- മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാണ് വൈഷ്ണവി. ‌മഹാലക്ഷ്മി സ്വരൂപം. ശംഖ്ചക്രഗദാഖഡ്ഗങ്ങൾ കയ്യിലേന്തിയ ഇവളെ വിഷജന്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ‌മോചനത്തിനും, ഐശ്വര്യത്തിനും ആയി ആരാധിക്കുന്നു. ജമ്മുകശ്മീരിലെ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആരാധനാമൂർത്തി.

3. മഹേശ്വരി- മഹാദേവന്റെ ശക്തി. മഹാഗൗരി സ്വരൂപം,  ത്രിലോചനയായ മഹേശ്വരി കാളപ്പുറത്താണ്. പാമ്പുകളാണ്  ആഭരണങ്ങൾ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രക്കല , കൈയിൽ തൃശൂലം. മഹേശ്വരിയെ ആരാധിച്ചാൽ സർവ്വമംഗളമാണ് ഫലം. 

4. ഇന്ദ്രാണി- ഇന്ദ്രസ്വരൂപിണിയായ  ശചിദേവി. വജ്രമാണ്‌ ആയുധം. അഭയമുദ്രകാട്ടി ആശീർവദിക്കുന്നു. ദാമ്പത്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾക്കും, വൈവാഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും, ഇഷ്ട പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാനും  ആരാധിക്കുന്നു.

5. വാരാഹി പഞ്ചമി- വരാഹരൂപം ധരിച്ച പരാശക്തിയാണ് വാരാഹി. വരാഹ ഭഗവാന്റെ ശക്തി. ലളിത പരമേശ്വരിയുടെ സൈന്യാധിപ. ഉഗ്രമൂർത്തി. ക്ഷിപ്രപ്രസാദി‌. അഷ്ടലക്ഷ്മി സ്വരൂപിണി. താന്ത്രിക ലക്ഷ്മി. ദാരിദ്ര്യനാശിനി. ഇഷ്ടവര പ്രാദായിനി. പഞ്ചുരുളി, പന്നിമുഖി, ദണ്ഡിനി, വാർത്താളി എന്നി പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. സമ്പത്ത്, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, ആഗ്രഹസാഫല്യം, ശത്രുനാശം എന്നിവയാണ് ആരാധനാ ഫലം. പഞ്ചമി തിഥി പ്രധാന ദിവസം.

6. കൗമാരി- ഭഗവാൻ മുരുകൻ അഥവാ കുമാരന്റെ ശക്തിയാണ് കൗമാരി അഥവാ കുമാരി മയിൽപ്പുറത്തേറിയ  കൗമാരിക്ക് വേലാണ്‌ ആയുധം. ദേവിയെ ആരാധിച്ചാൽ രക്ത സംബന്ധമായ എല്ലാ രോഗങ്ങൾക്കും ശാന്തി ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.

7. ചാമുണ്ഡി-  ഭദ്രകാളി തന്നെയാണ് ചാമുണ്ഡ അഥവാ ചാമുണ്ഡേശ്വരി. കാരുണ്യമൂർത്തി. ചണ്ഡ-മുണ്ഡ രക്തബീജ വധത്തിനായി ചണ്ഡികയുടെ പുരികക്കൊടിയിൽ നിന്നും അവതരിച്ച ഭഗവതി. ത്രിലോചനയായ ഈ കാളി അഷ്ടബാഹുവാണ്. പള്ളിവാളും തൃശൂലവുമാണ് പ്രധാന ആയുധം. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ ചാമുണ്ഡി എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നവളും എല്ലാം അറിയുന്നവളുമാണ് എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ കാണാം. ആരാധിച്ചാൽ ഭയമുക്തിയും ഐശ്വര്യവും മോക്ഷവും ഫലം എന്ന് വിശ്വാസം.

=== മഹാദേവൻ ===
മാതൃശാലയ്ക്ക് മുൻപിൽ കിഴക്കോട്ടു ദർശനമായി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിനു പുറമേയാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ. സാമാന്യം വലുപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. രുരുജിത് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രമായതിനാൽ  ഭൈരവ ഭാവത്തിലാണ് ശിവൻ  ഇവിടെ കുടികൊള്ളുന്നത്. ശംഖാഭിഷേകം, ധാര, പിൻവിളക്ക്, കൂവളമാല, അപ്പം, അട, ശർക്കരപ്പായസം എന്നിവയാണ് ശിവന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ.

=== ഗണപതി ===
ഇവിടുത്തെ ഗണപതി പ്രതിഷ്ഠ പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന ഈ ഗണപതി സന്നിധിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മംഗല്യ പൂജ നടക്കുക. ഗണപതി ഹോമം ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാട്.
==നിത്യപൂജകൾ==
മാതൃശാലയിൽ ഭഗവതിക്ക് ദിവസവും അഞ്ചുനേരത്തെ പൂജകളാണ് ഉള്ളത്.

:രാവിലെ ആറിനു ഉഷപൂജ
:ഒന്പതരക്ക് പന്തീരടിപൂജ
:പതിനൊന്നരക്കു ഉച്ചപൂജ
:വൈകുന്നേരം നാലരക്ക് തിരിഞ്ഞുപന്തീരടി പൂജ (തിരുമാന്ധാംകുന്നിൽ മാത്രം നടന്നുവരുന്ന ഒരു പൂജ)
:രാത്രി എട്ടുമണിക്ക് അത്താഴപൂജ

ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു രാവിലെ ഏഴുമണിക്ക് ഉഷപൂജയും പത്തരക്ക് ഉച്ചപൂജയും രാത്രി ഏഴരക്ക് അത്താഴപൂജയും നടത്തുന്നു. സപ്ത മാതാക്കൾക്കും പ്രത്യേകം പൂജയുണ്ട്.

== മംഗല്യപൂജ ==
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൂജയാണ് മംഗല്യ പൂജ. വിവാഹം വൈകുന്നവരാണ് ഈ പൂജ നടത്താറുള്ളത്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശിവനും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി 
പാർവ്വതിയും ഉണ്ണിഗണപതിയുമുണ്ട്.
ഈ ഉണ്ണിഗണപതി ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയും മംഗളദായകനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇഷ്ട വിവാഹത്തിനും ഉത്തമ ദാമ്പത്യത്തിനും വേണ്ടി ഗണപതിക്ക്‌ നടത്തുന്ന വഴിപാടാണ് മംഗല്യപൂജ. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ ദിവസങ്ങളിലാണ് മംഗല്യപൂജ നടത്താറുള്ളത്. മംഗല്യപൂജ നടത്താൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ രാവിലെ 9 മണിക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമന്യേ, ജാതിമത ഭേദമന്യേ ആർക്കും ഈ പൂജ നടത്താവുന്നതാണ്. ഇത്തരത്തിൽ 3 പൂജയാണ് നടത്തേണ്ടത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുലാമാസത്തിലെ മുപ്പട്ടു വെള്ളിയാഴ്ചത്തെ (ആദ്യത്തെ വെള്ളിയാഴ്ച) മഹാമംഗല്യപൂജ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. സാധാരണ ഗണപതിയുടെ വലതു വശത്തുള്ള ചെറീയ ഒരു കിളിവാതിലിലൂടെ ആണ് തൊഴുക. എന്നാൽ മംഗല്യപൂജയുടെ സമയത്ത് മാത്രം ഗണപതിയുടെ നേരെയുള്ള വാതിൽ തുറന്നു ഭക്തർക്ക്‌ ദർശനം നൽകും. അങ്ങാടിപ്പുറം ചെറുകുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ആണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തു പാരമ്പര്യം ആയി മേൽശാന്തി സ്ഥാനം വള്ളുവക്കോനാതിരി നൽകിയിട്ടുള്ളത്. മാതൃശാലയിൽ പന്തലകോടത്തു മനക്കാരും മേൽശാന്തി സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു.

==ഉത്സവങ്ങൾ==
തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഭഗവതിക്കും ശിവനും മാത്രമാണ്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്ത് മൂന്നു നേരത്തെ പൂജ മാത്രമേയുള്ളൂ. ശിവനെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കാൻ പണ്ട് ശ്രീപാർവതി പൂജിച്ചിരുന്ന ശിവലിംഗമായതിനാൽ ദേവപൂജ്യത്വവും പിന്നീട്, മാന്ധാതാവ് മഹർഷി പൂജിച്ച കാരണത്താൽ
ഋഷിപൂജ്യത്വവും ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ പൂജ ചെയ്യുന്നതിനാൽ മനുഷ്യ പൂജ്യത്വവുമാണ് ശ്രീമൂലസ്ഥാനത്തിന്. ശ്രീമൂലസ്ഥാനതിന്റെ ചൈതന്യം വർധിപ്പിക്കാനോ നശിപ്പിക്കാനോ സാധ്യമല്ല എന്നാണ് വിശ്വാസം&lt;ref name=&quot;v1&quot; /&gt;.

=== തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് പൂരാഘോഷം===
[[പ്രമാണം:Thirumandhamkunnu_Aarattu.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് പൂരം - എട്ടാം ദിവസത്തെ ആറാട്ടിനു ശേഷം]]
അങ്ങാടിപ്പുറം ശ്രീ തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലെ പതിനൊന്ന് ദിവസം നീണ്ട് നിൽക്കുന്ന പൂരാഘോഷമാണ് ഇത്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര ഉത്സവവും പൂരവും തന്നെയാണിത്. വള്ളുവനാടിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ്‌ തിരുമാന്ധാംകുന്നിലെ പൂരം. ആഘോഷങ്ങൾക്കുപരി ആചാരങ്ങൾക്കും അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിക്കൊണ്ടും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നൽകിക്കൊണ്ടുമാണ് തിരുമാംന്ധാംകുന്നിലെ പൂരാഘോഷങ്ങൾ നടക്കുക. ഭഗവതിക്കും ഭഗവാനും ഒരേസമയത്ത് ഉത്സവചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു എന്നത് ഇവിടത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] മകയിരം നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂരാഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. അതായതു മാർച്ച്‌/ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ആവും പൂരം നടക്കുക. ആദ്യത്തെ ആറാട്ടെഴുന്നള്ളിപ്പ് പൂരം പുറപ്പാട് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവതിക്ക് പടഹാദി, ധ്വജാദി, അങ്കുരാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസവും, ഭഗവാന് ധ്വജാദി മുറയിൽ ആറ് ദിവസവുമാണ് ഉത്സവം നടക്കുക. പടഹാദി മുറയിൽ രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മൂന്നാം ദിവസം ഭഗവതിക്ക് വടക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഭഗവാന് കിഴക്കേ നടയിലെ സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിലും ഒരേ സമയം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ് ധ്വജാദിമുറയിലെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുക. ദേവിക്ക് 11 ദിവസങ്ങളിലായി 21 ആറാട്ടും ഭഗവാന് എട്ടാം പൂരദിവസത്തിൽ ഒരു ആറാട്ടുമാണ് ഉള്ളത്. 

തിരുമാംന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെ എട്ടാം പൂരദിവസം ഭഗവാനും ഭഗവതിക്കും ഒരേ സമയം ആറാട്ട് നടക്കും. ഭഗവതിയുടേയും ശിവന്റേയും തിടമ്പുകൾ വെവ്വേറെ ആനപ്പുറത്താണ് ആറാട്ടിനെഴുന്നള്ളിക്കുക. ഭഗവതിയുടെ 21 ആറാട്ടുകളിൽ 15-ാമത്തെയും ശിവന്റെ ഏക ആറാട്ടുമാണ് അന്നേ ദിവസം നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താഴെ കൂടി ഒഴുകുന്ന പുഴയിലാണ് ആറാട്ട്. അതിന് അടുത്തായി കാണുന്ന കൽപ്പാലത്തിന് ഏറെ പ്രത്യേകതയുണ്ട്.

വടക്കേ നടയിലൂടെയാണ് ഭദ്രകാളിയും പരിവാരങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിയത് എന്നാണ് വിശ്വാസം.  ദേവിയ്ക്ക് വരാനായി അന്ന് ഭൂതഗണങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചതാണത്രെ ഈ കൽപ്പാലം.
 
നിത്യേന രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഭഗവതിയെ ആറാട്ടിനായി എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന കൊട്ടിയിറക്കവും, കൊട്ടിക്കയറ്റവുമാണ് പൂരാഘോഷത്തിന്റെ മുഖ്യചടങ്ങ്. പൂരാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ചു ക്ഷേത്രത്തിലും താഴെയുള്ള പൂരപ്പറമ്പിലും നങ്ങ്യാർകൂത്ത്‌, ചാക്യാർകൂത്ത്, ഓട്ടൻതുള്ളൽ തുടങ്ങിയ വിവിധ കലാപരിപാടികൾ അരങ്ങേറും.

=== ആട്ടങ്ങയേറ് ===
[[File:Thirumanthamkunnu_Bhagavathi_Temple,_North_nada.jpg|right|thumb|തിരുമാംന്ധാകുന്ന് ക്ഷേത്രം - വടക്കേ നട, ആറാട്ടുകടവിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]]
ഭദ്രകാളിയുടെ ഭൂതഗണങ്ങളും മാന്ധാതാവ് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെ അനുസ്മരണമാണ് ആട്ടങ്ങയേറ്. [[തുലാം|തുലാമാസം]] ഒന്നിനാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നത്. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേനടയിൽ ഭക്തർ രണ്ടു സംഘമായി പരസ്പരം കാട്ടുപഴമായ ആട്ടങ്ങയെറിയുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_attanga_eru.php ആട്ടങ്ങയേറ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

=== വലിയകണ്ടം നടീൽ ===
[[ആറാട്ടുകടവ്|ആറാട്ടുകടവിനോടു]] ചേർന്നുള്ള ഒന്നേമുക്കാൽ ഏക്കർ പാടമാണ് ഭഗവതിക്കണ്ടം അഥവാ വലിയകണ്ടം. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലാണ്]] ഞാറുനടീൽയജ്ഞം നടക്കുക. [[തട്ടകം|തട്ടകത്തിലെയും]] പുറത്തുനിന്നുമുള്ള സ്ത്രീപുരുഷ ഭേദമെന്യേ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ യജ്ഞത്തിൽ പങ്കുചേരാറുണ്ട്. ഭഗവതിക്കണ്ടത്തിൽ നടീൽ ഒറ്റദിവസംകൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

=== കളംപാട്ട്===
ഭദ്രകാളിയെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ടുള്ള തോറ്റംപാട്ടുകളാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ നടത്താറ്. [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസം]] ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി മീനമാസത്തിലെ [[രോഹിണി (നാൾ)|രോഹിണിനാൾ]] വരെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കളംപാട്ട് നടത്തുക. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും നാലുമാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കളംപാട്ട് നടത്താറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യമാണ്. കളംപാട്ട് നടക്കുന്ന മണ്ഡപം [[കുരുത്തോല]]യും [[വാഴപ്പോള]]യും ദിവ്യപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മുന്നിൽ കൊടിക്കൂറ കെട്ടിയശേഷമാണ് പാട്ട് തുടങ്ങുക. ഉച്ചപ്പാട്ടാണ് ആദ്യത്തെ ചടങ്ങ്. [[നന്തുണി]]യുടെ അകമ്പടിയോടുകൂടി കലാകാരൻ ഗണപതി, സരസ്വതി, ഗുരുനാഥൻ തുടങ്ങിയവരുടെ സ്തുതികൾ ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. അതിനുശേഷം കളം വരയ്ക്കുന്നു. എട്ടുകൈകളോടുകൂടിയ ഭദ്രകാളിയുടെ രൂപമാണ് ഇവിടെ വരയ്ക്കുക. അതിനുശേഷമാണ് പ്രധാന പാട്ട് പാടുന്നത്. ഭദ്രകാളിയും [[ദാരികൻ]] എന്ന അസുരനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണയാണ് കളംപാട്ടിലൂടെ പാടുന്നത്. പാട്ട് കഴിയുന്നതോടുകൂടി കലാകാരന് ദേവിയുടെ ആവേശമുണ്ടാകുകയും തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ കളം മായ്ച്ചുകളയുകയും ചെയ്യും. ഇതാണ് ഇതിന്റെ ചടങ്ങ്.

===ചാന്താട്ടം ===
ദേവിയുടെ ദാരുവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറപ്പും തിളക്കവും നൽകി കൂടുതൽ ചൈതന്യവത്താക്കാനാണ് ചാന്താട്ടം നടത്താറ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ വഴിപാട് വർഷത്തിൽ രണ്ടുതവണയാണ് നടത്തുക. [[മിഥുനം]], [[കർക്കടകം]] മാസങ്ങളിൽ മഴപെയ്ത് തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിലാണ് ചാന്താട്ടം നടത്തുന്നത്. തേക്കിൻ കറകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യേക ചാന്താണ് ഇതിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക. പന്തീരടിപൂജക്ക്‌ ശേഷം പ്രത്യേക താന്ത്രിക കർമങ്ങൾ നടത്തിയ ചാന്ത് മാതൃശാലയിലുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു&lt;ref&gt;[http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_chanthattam.php ചാന്താട്ടം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

===നിറ===
[[കർക്കിടക വാവ്]] കഴിഞ്ഞു വരുന്ന ആദ്യ ഞായറാഴ്ചയാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ &quot;നിറ&quot; ആഘോഷിക്കുന്നത്. വിളവെടുപ്പുത്സവമാണിത്. കൊയ്തെടുത്ത നെൽക്കതിരുകൾ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടത്തി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കും. നെൽക്കതിരുകൾ ഭക്തർക്ക്‌ പ്രസാദമായി നൽകും. കുടുംബത്തിലെ ഐശ്വര്യത്തിനും സന്പൽസമൃദ്ധിക്കും നിറവീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് നല്ലതാണ് എന്നാണു വിശ്വാസം.

===ഞെരളത്ത് സംഗീതോത്സവം===
നിര്യാതനായ പ്രശസ്ത [[സോപാനസംഗീതം|സോപാന]] സംഗീതജ്ഞൻ [[ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാൾ|ഞെരളത്ത് രാമപ്പൊതുവാളിന്റെ]] അനുസ്മരണാർത്ഥം 1997-ലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ സംഗീതോത്സവം ആരംഭിച്ചത്. ഞെരളത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഫെബ്രുവരി 16 മുതൽ അഞ്ചുദിവസമാണ്‌ സംഗീതോത്സവം നടക്കാറ്. [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി|പൂന്താനത്തിന്റെ]] ഘനസംഘം ആലപിച്ചാണ് സംഗീതോത്സവം അവസാനിക്കാറ്.

=== നവരാത്രി വിദ്യാരംഭം ===
ഭഗവതീ പ്രധാനമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രി ഉത്സവം അതിപ്രധാനമാണ്. സംഗീതോത്സവവും കലാപ്രകടനങ്ങളും വിശേഷാൽ പൂജകളും ആ സമയത്ത് നടക്കുന്നു. കന്നിമാസത്തിലെ (സെപ്റ്റംബർ/ഒക്ടോബർ) വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ മുതലുള്ള ഒമ്പതു ദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. ദുർഗാഷ്ടമി ദിവസം പൂജവെപ്പും വിജയദശമി നാളിൽ വിദ്യാരംഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.  നവരാത്രിയുടെ അതിദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നത് ഭദ്രകാളിയെ തന്നെയാണ്. നവരാത്രി ഏഴാം ദിവസം പരാശക്തിയുടെ ഭാവം ഭദ്രകാളി അഥവാ കാലരാത്രി എന്നതാണ്. വിജയദശമി മഹിഷാസുരനിൽ ഭഗവതി വിജയം വരിച്ച ദിവസമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശത്തിനെത്തുന്നത്. കാളിദാസന് വിദ്യ പകർന്ന ഭഗവതി ആയതിനാൽ ഇവിടെ വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നതും ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധാരാളം ഭക്തരാണ് ഇവിടെ വിദ്യാരംഭത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നത്.

=== മഹാശിവരാത്രി ===
ശിവൻ ഇവിടെ മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ ആയത് കൊണ്ടും 108 ശിവാലയങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടും ശിവരാത്രി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷ ദിവസമാണ്.
=== തിരുവാതിര ===
ശിവശക്തി സാന്നിധ്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിരയും പ്രധാന ദിവസമാണ്.

== തിരുമാന്ധാംകുന്നു ഭഗവതിയുടെ മറ്റ് ആരാധനാ സ്ഥലങ്ങൾ ==

ദേശദൈവമായതിനാൽ [[വള്ളുവനാട്|വള്ളുവനാട്ടി]]ലുടനീളം [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=[[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് വൈശിഷ്ട്യം]] - ഒരു പഠനം |date=2016 |publisher=മാധവം |location=പെരിന്തൽമണ്ണ}}&lt;/ref&gt; കൂടാതെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്ത് [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിന്]] സമീപം കൂപക്കര മഠത്തിലും [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]യിലും [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി]]യിലും മറ്റും തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധന കാണാം. [[കോങ്ങാട്]], [[മണ്ണൂർ]], കിണാവല്ലൂർ, എടത്തറ തുടങ്ങിയ ദേശങ്ങളിലും [[വള്ളുവക്കോനാതിരി]]യുടെ അധികാര പരിധി എന്ന നിലയ്ക്ക് തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മയുടെ ആരാധനയുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=എസ്. രാജേന്ദു |title=തിരുമാനാംകുന്ന് ഗ്രന്ഥവരി (ആറങ്ങോട് സ്വരൂപം ഗ്രന്ഥവരി) |date=2015 |location=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം }}&lt;/ref&gt;

==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

ദുർഗ്ഗേ സ്മൃതാ ഹരസി ഭീതിമശേഷജന്തോഃ സ്വസ്ഥൈഃ സ്മൃതാ മതിമതീവ ശുഭാം ദദാസി ദാരിദ്ര്യദുഃഖഭയഹാരിണി കാ ത്വദന്യാ സർവ്വോപകാരകരണായ സദാർദ്രചിത്താ.

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

9. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

10. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== എത്തിച്ചേരുവാനുള്ള വഴി ==

* പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് കോഴിക്കോട് റോഡിൽ 3 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. ഹൈവേയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ കാണാവുന്ന അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ - [[അങ്ങാടിപ്പുറം]] - 1.2 കിലോമീറ്റർ അകലെ (ഷോർണൂർ-നിലമ്പൂർ റെയിൽവേ റൂട്ട്). കൊച്ചുവേളി നിലമ്പൂർ രാജ്യറാണി എക്സ്പ്രസ്സ്, കോട്ടയം നിലമ്പൂർ എക്സ്പ്രസ്സ്‌ എന്നിവ‌ ഇവിടെ നിർത്തുന്ന ട്രെയിനുകളാണ്.

* അടുത്തുള്ള മറ്റു പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ-[[ഷൊർണൂർ]] - 35 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ഷൊർണൂരിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. തിരൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - 37 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം - [[പെരിന്തൽമണ്ണ]] - 3 കിലോമീറ്റർ അകലെ. 

* ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] - 40 കിലോമീറ്റർ അകലെ

* ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ മലപ്പുറത്ത്‌ നിന്നും 19 കി.മി ദൂരം.

* കാടാമ്പുഴയിൽ നിന്നും അങ്ങാടിപ്പുറത്തേക്ക് ഏകദേശം 22 കി.മി. 

* കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട്‌ ദേശീയപാത ഇതുവഴിയുള്ള പ്രധാന പാതയാണ്. പാലക്കാട്‌ കോഴിക്കോട് റൂട്ടിൽ സർവീസ് നടത്തുന്ന ബസുകളിൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. പെരിന്തൽമണ്ണ വഴി ധാരാളം ബസുകൾ  ലഭ്യമാണ്. 

* പാലക്കാട്‌ നിന്നും ഏതാണ്ട് 69 കി.മി., കോഴിക്കോട് 64 കി. മി. ദൂരം.

== ദർശന സമയം ==
രാവിലെ 4.30 am മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 pm വരെ. 

വൈകുന്നേരം 4 pm മുതൽ രാത്രി 8 pm വരെ.

== ഇത് കൂടി കാണുക ==
* [[പനയന്നാർകാവ് ക്ഷേത്രം]]
* [[കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
*[[കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രം]]
*[[ചോറ്റാനിക്കര ഭഗവതിക്ഷേത്രം]]
* [[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
* [[മാമാങ്കം]]
* [[പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]]

== പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://thirumandhamkunnutemple.com ക്ഷേത്രം വെബ്സൈറ്റ്]
* [http://www.hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm ഹിന്ദു ദിനപത്രത്തിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചു വന്ന ലേഖനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221085521/http://hinduweb.org/home/temples_yatra_organizations/mckraja/legend.htm |date=2009-02-21 }}
* [http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm തിരുമന്ദംകുന്ന് ക്ഷേത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228105258/http://valluvanad.bravepages.com/AngadipuramIndex.htm |date=2019-12-28 }}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

{{Famous Hindu temples in Kerala}}

.


{{മലപ്പുറം ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]


{{Hindu-temple-stub}}</text>
      <sha1>j1tuukr5b7shhrwpntfl4zuptx2fyyr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>നായർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7836</id>
    <revision>
      <id>4619695</id>
      <parentid>4609315</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T22:43:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4619695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="124481" sha1="1f8bf6v11p0wna4czye1xhv6e05f2g6" xml:space="preserve">{{prettyurl|Nair}}
{{Infobox Ethnic group
| image =File:Portrait of a Nayar lady with distinctive hairstyle. Chromol Wellcome V0045060.jpg
| image_caption =  നായർ സ്ത്രീയുടെ ഛായചിത്രം.
{{ഫലകം:ഹൈന്ദവം}}
| group = നായർ
| pop       = '''40,00,000'''(app)
| region1 = {{flagicon|India}} [[ഇന്ത്യ]]
|pop1     =
*[[കേരളം]] – 39,81,358+ (2011ൽ 11.90% ജനസംഖ്യ )&lt;ref&gt;http://www.jstor.org/pss/4367366 Table 3:Percentage distribution of total land owned by communities – Proportion of households (1968)&lt;/ref&gt;
*[[കർണ്ണാടക]] – 140,000&lt;ref name=popkarn&gt;20.7% of the outmigrants from Kerala are Nairs: http://books.google.com/?id=D497alRZPcoC&amp;pg=PA111, Total Malayalam speakers according to 2001 Census: 701,673&lt;/ref&gt;
*[[തമിഴ് നാട്]] – 100,000+&lt;ref name=poptn&gt;20.7% of the outmigrants from Kerala are Nairs: http://books.google.com/?id=D497alRZPcoC&amp;pg=PA111, Total Malayalam speakers according to 2001 Census: 557,705&lt;/ref&gt;
*[[മഹാരാഷ്ട്ര]] – 80,000&lt;ref name=popmha&gt;20.7% of the outmigrants from Kerala are Nairs: http://books.google.com/?id=D497alRZPcoC&amp;pg=PA111, Total Malayalam speakers according to 2001 Census: 406,358&lt;/ref&gt;
*[[National Capital Region (India)|ദേശീയ തലസ്ഥാന നഗരി]] – 20,000 &lt;ref name=popdel&gt;20.7% of the outmigrants from Kerala are Nairs: http://books.google.com/?id=D497alRZPcoC&amp;pg=PA111, Total Malayalam speakers according to 2001 Census: 100,000+&lt;/ref&gt;
*[[ഗുജറാത്ത്]] – 10,000 to 15,000&lt;ref name=popguj&gt;20.7% of the outmigrants from Kerala are Nairs: http://books.google.com/?id=D497alRZPcoC&amp;pg=PA111, Total Malayalam speakers according to 2001 Census: 67,838&lt;/ref&gt;
*[[Andhra Pradesh|ആന്ധ്രാ പ്രദേശ്]] – 10,000 to 15,000&lt;ref name=popap&gt;20.7% of the outmigrants from Kerala are Nairs: http://books.google.com/?id=D497alRZPcoC&amp;pg=PA111, Total Malayalam speakers according to 2001 Census: 62,214&lt;/ref&gt;
*[[മദ്ധ്യപ്രദേശ്]] – 10,000&lt;ref name=popmp&gt;20.7% of the outmigrants from Kerala are Nairs: http://books.google.com/?id=D497alRZPcoC&amp;pg=PA111, Total Malayalam speakers according to 2001 Census: 48,515&lt;/ref&gt;
|region2  = {{flagicon|United States}}[[യു.എസ്‌.എ.]]
|pop2     = 10,000+&lt;ref name=popus&gt;7.7% of the emigrants from Kerala are Nairs: http://books.google.com/?id=D497alRZPcoC&amp;pg=PA111, Total Malayalam speakers according to Census: 105,655&lt;/ref&gt;  
|region3  = {{flag|Singapore}}
| languages = [[മലയാളം]]
| religions = [[ഹിന്ദു]]
| related = [[ബണ്ട്]], [[രജപുത്രർ]], [[നാഗ]], [[നമ്പൂതിരി]],[[അമ്പലവാസി]]
}}

കേരളത്തിലെ ഒരു  [[ജാതി (സമൂഹം)|ജാതി]] സമൂഹത്തിന്റെ പേരാണ് '''''നായർ'''''.   പഞ്ചാബിലും വിദേശരാജ്യങ്ങളിലും മറ്റും ഇതോ സമാനമായ വാക്കുകളോ സമുദായപ്പേരോ കുടുംബപ്പേരോ ആയി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും കേരളത്തിലെ നായർ സമുദായവുമായി ഇവർക്കു വ്യക്തമായ ബന്ധങ്ങളൊന്നുമില്ല. കേരളോൽപത്തി പ്രകാരം പണ്ട് രാജാധികാരം ഉണ്ടായിരുന്ന കാലത്ത്  'നായകൻ'  എന്ന് നൽകപ്പെട്ട  സ്ഥാനപ്പേരാണ് ഇന്ന്  'നായർ'  ആയി ലോപിച്ചത്. കേരളത്തിൽ വർണ്ണ-വ്യവസ്ഥയിൽ ഉൾപ്പെട്ട ഏറ്റവും ഉയർന്ന ശൂദ്ര സമുദായങ്ങളെ വിശേഷിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിച്ച വർണത്തോട് കൂടിയ എന്ന് അർഥം വരുന്ന 'സവർണർ' ആയ രണ്ട് സമുദായത്തിൽ ഒന്ന് നായർ ആണ്. ചരിത്രകാരൻ [[എം.ജി.എസ്. നാരായണൻ|എംജിസ്സ് നാരായണന്റെ]] പ്രകാരം നായർ എന്നത് ജാതിയല്ല, അതോരു സ്ഥാനപ്പേര് ആണെന്നും ആർക്കും ചേരാവുന്നതും പലരും ചേർന്നിട്ടുള്ളതുമായ ഒരു വിഭാഗമാണ് നായർ. ഈഴവരുടെ മാതിരിയോ നസ്രാണിയുടെ മാതിരിയോ നമ്പൂതിരി പോലെയോ ഒരു കൃത്യമായ ജാതിയല്ല നായർ.&lt;ref&gt;https://archives.mathrubhumi.com/books/news/mgsnarayanan-d7d906b6&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://anthrosource.onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1525/aa.1910.12.3.02a00120|title=LAK Iyer Cochin castes and tribes|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/the-paliath-achans-a-cochin-family-that-was-once-richer-than-the-maharajas/article29469185.ece|title=The Hindu on Nair as Shudra|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianculture.gov.in/rarebooks/cochin-tribes-and-castes-voli|title=lak iyer|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.39815/page/n25/mode/2up&lt;/ref&gt;

കേരള ജനസംഖ്യയിൽ 10% ആണ് നായന്മാർ ഉള്ളത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://countercurrents.org/2018/11/eroding-nair-power-and-sabarimala-agitation/|title=Eroding Nair Power And Sabarimala Agitation|access-date=24 January 2026|date=03 November 2018|website=Countercurrents.org|author=Anuraj Ennai}}&lt;/ref&gt; 

[[File:Granting of the titles Nambiar and Kaimal in 2025 , a continuing traditional ceremony conducted by the Nileswaram Raja since the time when local rulers held authority.webm|thumb|2025-ൽ നമ്പ്യാർ, കൈമൾ എന്നീ സ്ഥാനപ്പേരുകൾ നൽകുന്ന ചടങ്ങ്. തദ്ദേശ ഭരണാധികാരികൾ അധികാരത്തിലിരുന്ന കാലം മുതൽ നീലേശ്വരം രാജാവ് നടത്തിവരുന്ന മുടക്കമില്ലാത്ത ഒരു പരമ്പരാഗത ചടങ്ങാണ് ഇത്.]]

'നായർ' എന്ന പേരു കൂടാതെ ഇവർ പേരിനൊപ്പം  പിള്ള, [[കുറുപ്പ്‌]], മേനോൻ, പണിക്കർ, തമ്പി, ഉണ്ണിത്താൻ, വല്യത്താൻ, കൈമൾ, കർത്താ, മേനോക്കി, നമ്പ്യാർ, കിടാവ്‌, നായനാർ, അടിയോടി, നെടുങ്ങാടി, ഏറാടി, വെള്ളോടി, ഉണ്ണിത്തിരി, യശ്മാനൻ, കാരണവർ തുടങ്ങിയ സ്ഥാനപ്പേരുകൾ ചേർക്കും. സ്ത്രീകളെ അമ്മ, കോവിലമ്മ, കെട്ടിലമ്മ, പനപിള്ള അമ്മ, കുഞ്ഞമ്മ, കൊച്ചമ്മ, വല്യമ്മ, നേത്യാരമ്മ, തമ്പുരാട്ടി എന്നിങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്യാറുണ്ട്‌.&lt;ref name=&quot;kcas&quot;&gt;{{MasterRef-KCAS1967}}&lt;/ref&gt;. [[നായർ സർവീസ് സൊസൈറ്റി]] ''(എൻ.എസ്.എസ്'') ഒരു സമുദായമെന്ന നിലയിൽ നായന്മാരുടെ ഉന്നമനത്തിനായി രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള സംഘടനയാണ്‌.&lt;ref&gt;http://nss.org.in/&lt;/ref&gt;

==മതവിശ്വാസം== 
നായർ സമുദായത്തിലെ അംഗങ്ങൾ എക്കാലവും ഹിന്ദുമതത്തിന്റെ ഭാഗമായി നിലനിന്നിരുന്നു എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. ചാതുർവർണ്യമനുസരിച്ച് ഹൈന്ദവരെ നാലു വർണങ്ങളിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്നിൽ പെട്ടവർ എന്നു പരിഗണിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ഏറ്റവും താഴെക്കിടയിലുള്ളവരെ പഞ്ചമർ എന്നും ബ്രാഹ്മണർ ഗണിച്ചിരുന്നു. ഏറ്റവും പ്രബലരായ രാജാക്കന്മാരായ സാമൂതിരിയെയും വേണാട് അടികളേയും പോലും ക്ഷത്രിയരായി നമ്പൂതിരിമാർ അംഗീകരിച്ചിരുന്നില്ല &lt;ref&gt; Nairs of Malabar by F C Fawcett&lt;/ref&gt;. എന്നാൽ വൈഷ്ണവമതം, ശൈവമതം, ശാക്തേയം എന്നിങ്ങനെയുള്ള വിഭാഗീയവിശ്വാസങ്ങൾ അവർക്കിടയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. അതോടൊപ്പം  [[ഭഗവതി|ഭഗവതി,]] [[ഭദ്രകാളി]], [[ചാമുണ്ഡി]], [[ഭുവനേശ്വരി]], [[അയ്യപ്പൻ]] അഥവാ [[ശാസ്താവ്]]‌ , [[മുരുകൻ]], വസൂരിമാല തുടങ്ങിയ ദ്രാവിഡ ദൈവസങ്കൽപ്പങ്ങൾ നായരുടെ വിശ്വാസത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. നായർ തറവാടുകളിൽ പ്രത്യേകിച്ച് മലബാറിൽ മച്ചിൽ ഭഗവതിയെ ശാക്തേയ പൂജയിലൂടെ ആരാധിച്ചിരുന്നു. ഇത്തരം കൗളമാർഗ പൂജകളിൽ സ്ത്രീക്ക് യാതൊരു  അശുദ്ധിയും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. മത്സ്യമാംസാദി നിവേദ്യങ്ങളോട് കൂടിയ ദ്രാവിഡ പൂജകൾ ആയിരുന്നു ഇക്കൂട്ടർ ചെയ്തിരുന്നത്.  

നാഗാരാധനയും നായന്മാരുടെ പ്രത്യേകത ആയിരുന്നു. എല്ലാ നായർ തറവാടുകളോടും ചേർന്ന് നാഗ ആരാധനയ്ക്കായി കാവും കുളവും ഉണ്ടായിരുന്നു, 'നൂറും പാലും' സേവിക്കുക, പുള്ളുവൻപാട്ടും കളമെഴുത്തും നടത്തുക എന്നിവ സാധാരണം ആയിരുന്നു. നായന്മാർ നാഗങ്ങളെ അനുകരിച്ചു മുൻ കുടുമ വെച്ചിരുന്നു &lt;ref&gt;Native life in Travancore by Rev: Samuel Mateer AD 1883 page 323&lt;/ref&gt;.  കൃഷി, ആയുധവിദ്യ, വിശേഷദിവസങ്ങൾ, കുടുംബത്തിലെ ജനനമരണാദി സംഭവങ്ങൾ എന്നിവയുമായി അവരുടെ ഈശ്വരവിശ്വാസം അവശ്യം ബന്ധപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. 

== ചരിത്രം ==
കണ്ടെടുക്കപ്പെട്ട രേഖകളിൽ ലഭ്യമായതനുസരിച്ച് നായന്മാരെക്കുറിച്ച് ആദ്യമായി രേഖപ്പെടുത്തിയവരിൽ ഒരാൾ [[ഡ്വാർത്തേ ബാർബോസ]]  എന്ന പോർച്ചുഗീസ്സുകാരനാണ്‌. A Description of the Coasts of East Africa and Malabar in the Beginning of the Sixteenth Century എന്ന തന്റെ വിഖ്യാതമായ ഗ്രന്ഥത്തിൽ ബാർബോസ നായന്മാരെക്കുറിച്ച് എഴുതിയിരിക്കുന്നത് ഇപ്രകാരമാണ്: {{Cquote|മലബാറിലെ ഈ രാജ്യങ്ങളിൽ നായർ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന മറ്റൊരു ജനവിഭാഗം ഉണ്ട്, കുലീനരായ ഇവർക്ക് യുദ്ധം ചെയ്യലല്ലാതെ മറ്റൊരു കടമയുമില്ല, വാളുകൾ, വില്ലുകൾ, അമ്പുകൾ, പരിചകൾ, കുന്തങ്ങൾ എന്നീ ആയുധങ്ങൾ ഇവർ സദാ വഹിക്കുന്നു. അവരെല്ലാവരും തന്നെ രാജാക്കന്മാരുടെയോ മറ്റ് പ്രഭുക്കന്മാരുടെയോ രാജാവിന്റെ ബന്ധുക്കളുടെയോ അതല്ലെങ്കിൽ ശമ്പളക്കാരായ അധികാരികളുടെയോ കൂടെ ഒന്നിച്ച് താമസിക്കുന്നു. നല്ല വംശപരമ്പരയിലല്ലെങ്കിൽ ആർക്കും നായരാകാൻ കഴിയില്ല. അവർ വളരെ മിടുക്കരും കുലീനരുമത്രെ! അവർ കർഷകരോട് സഹവസിക്കുകയോ മറ്റ് നായന്മാരുടെ വീടുകളിൽ നിന്നല്ലാതെ ഭക്ഷണം കഴിക്കുകയോ കുടിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല. രാവും പകലും തങ്ങളുടെ യജമാനന്മാരെ ഇവർ അകമ്പടി സേവിക്കുന്നു. ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നതിനും ഉറങ്ങുന്നതിനും സേവനത്തിനും കൃത്യനിർവഹണത്തിനും കൂലിയായി വളരെ കുറച്ചുമാത്രമേ അവർക്ക് നൽകപ്പെടുന്നുള്ളൂ. തങ്ങൾ സേവിക്കുന്ന വ്യക്തിയെ കാത്തിരിക്കുമ്പോൾ പലപ്പോഴും വെറും ബെഞ്ചിലാണ് ഇവർ കിടന്നുറങ്ങാറുള്ളത്. ചിലപ്പോൾ അവർ ദിവസത്തിൽ ഒന്നിൽ കൂടുതൽ തവണ ഭക്ഷണം കഴിക്കാറില്ല. കാര്യമായ ശമ്പളമൊന്നും ഇല്ലാത്തതിനാൽ തന്നെ വളരെ ചെറിയ ചിലവുകളേ അവർക്കുള്ളൂ.&quot;&lt;ref name=&quot;Barbosa&quot;&gt;{{cite book |last1=Barbosa |first1=Duarte |title=A Description of the Coasts of East Africa and Malabar in the Beginning of the Sixteenth Century |date=1866 |publisher=Hakluyt Society |page=124 |url=https://books.google.co.in/books?id=oGcMAAAAIAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q=nair&amp;f=false |accessdate=7 ഏപ്രിൽ 2020 |language=en |quote=In these kingdoms of Malabar there is another sect of people called nairs, who are the gentry, and have no other duty than to carry on war, and they continually carry their arms with them, which are swords, bows, arrows, bucklers, and lances. They all live with the kings, and some of them with other lords, relations of the king, and lords of the country, and with the salaried governors ; and with one another. And no one can be a nair if he is not of good lineage. They are very smart men, and much taken up with their nobility. They do not associate with any peasant, and neither eat nor drink except in the houses of other nairs. These people accompany their lords day and night ; little is given them for eating and sleeping, and for serving and doing their duty ; and frequently they sleep upon a bare bench to wait for the person whom they serve, and sometimes they do not eat more than once a day ; and they have small expenses for they have little pay.}}&lt;/ref&gt;}}

19-ആം നുറ്റാണ്ടിലെ ക്രിസ്ത്യൻ മിഷനറിയും ചരിത്രകരനുമായ റവ.സാമുവൽ മറ്റിയർ (1835-1893) ഇങ്ങനെ പ്രതിപാദിച്ചു കാണുന്നു &quot;നായന്മാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ രാജാക്കന്മാരും നാടുവാഴികളും ജന്മിമാരും പടയാളികളും കൃഷിക്കാരും ഉദ്യോഗസ്ഥൻമാരും ഉണ്ടായിരുന്നു, അവരാണ് നാടിൻറെ ഉടയോൻ, മലബാറിലെ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും നായർ കുലത്തിൽ പെട്ടവരാണ്&quot; &lt;ref&gt;Native life in Travancore by Rev: Samuel Mateer AD 1883 page 172&lt;/ref&gt;{{Failed verification|date=April 2020}}
===സമുദായത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തെപ്പറ്റിയുള്ള ഐതിഹ്യങ്ങളും സിദ്ധാന്തങ്ങളും===

* [[കേരളത്തിലെ ആദിവാസികൾ|കേരളത്തിലെ ആദിവാസികളിൽ]] നിന്നാണ് ''നായർ'' എന്ന വിഭാഗം രൂപപ്പെട്ടത് എന്ന് ചരിത്രപണ്ഠിതനായ [[എം.ജി.എസ്. നാരായണൻ]] അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായമനുസരിച്ച് [[ബ്രാഹ്മണർ|ബ്രാഹ്മണരുടെ]] പട്ടാളത്തിലെ നായകന്മാരായി മാറിയ [[പണിയർ]], [[കുറിച്യർ]] തുടങ്ങിയ ആദിവാസി വിഭാഗങ്ങളാണ് പിൽക്കാലത്ത് നായന്മാരായി മാറിയത്.&lt;ref&gt;
{{cite news
|title=നായന്മാർ കേരളത്തിലെ ആദിവാസികൾ : എം.ജി.എസ്.നാരായണൻ
|url=http://www.mathrubhumi.com/books/news/mgsnarayanan-1.1848901
|accessdate=2 June 2018
|newspaper=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ
|date=5 April 2017
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180414004321/http://www.mathrubhumi.com/books/news/mgsnarayanan-1.1848901
|archivedate=14 April 2018}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite book 
|first = ഡോ. എം.ജി.എസ്.
|last= നാരായണൻ 
|author-link=എം.ജി.എസ്. നാരായണൻ 
|origyear=2016
|year= 2017  
|title = കേരളചരിത്രത്തിലെ 10 കള്ളക്കഥകൾ  
|pages = 67, 68 
|url =   
|location = ഡി. സി. പ്രസ്സ്, കോട്ടയം, ഇന്ത്യ  
|publisher = ഡി. സി. ബുക്ക്സ്  
|isbn=978-81-264-7409-7
|quote=നായകനെന്ന സംസ്കൃതപദത്തിൽനിന്നാണ് നായർ എന്ന പേരു ലഭിച്ചത്. സൈന്യത്തിലെ നായകനാണ് നായരായതും പിന്നീട് ഉപജാതിയായതും.. നായന്മാരെല്ലാം ഇവിടത്തെ ആദിവാസിഗോത്രങ്ങളായ പണിയരും, കുറിച്യരുമൊക്കെയാണ്. അവർ ബ്രാഹ്മണരുടെ പട്ടാളത്തിലെ നായകന്മാരായി. പിന്നീട് നായന്മാരായി. അതുകൊണ്ടാണ് വംശപരമായി ഐക്യപ്പെടാൻ അവർക്ക് കഴിയാതെ പോയത്.
}}&lt;/ref&gt;  
*കെ.വി. കൃഷ്ണയ്യരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ നായന്മാർ [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ]] ജീവിച്ചിരുന്നവരും നാഗന്മാരിൽ നിന്നും [[തമിഴർ|തമിഴരിൽ]] നിന്നും വ്യത്യസ്തരായതുമായ ഒരു ജനവിഭാഗമാണ്.&lt;ref name=Sadasivan&gt;{{cite book|first=സദാശിവൻ|last=എസ്.എൻ.|title=എ സോഷ്യൽ ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് ഇന്ത്യ|pages=328|url=http://books.google.co.in/books?id=Be3PCvzf-BYC&amp;pg=PA328&amp;dq=nirnayam#v=onepage&amp;q=nirnayam&amp;f=false}}&lt;/ref&gt; 
* നായർമാരുടെ പൂർവികർ നാഗവംശം ആയിരുന്നുവെന്നാണ് കേരളത്തിലെ സാമൂഹ്യ പരിഷ്കർത്താവായിരുന്ന [[ചട്ടമ്പിസ്വാമി]]കളുടെ പ്രാചീന കേരളം പറയുന്നത്. &lt;ref&gt;പ്രാചീന കേരളം - ചട്ടമ്പി സ്വാമികൾ&lt;/ref&gt;{{Page needed|date=April 2020}}
*[[നേപ്പാൾ|നേപ്പാളിൽ]] നിന്നും [[കേരളം|കേരളത്തിലേക്ക്]]  പലായനം ചെയ്ത [[w:Newar people|''നീവാരി'']] എന്ന വിഭാഗം ആണ് നായർ എന്ന് സാഹിത്യകാരനും ചരിത്രപണ്ഡിതനുമായ [[കെ.ബാലകൃഷ്ണ കുറുപ്പ്]] അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;
{{cite book 
|first=കെ.ബാലകൃഷ്ണ 
|last = കുറുപ്പ്
|author-link=കെ.ബാലകൃഷ്ണ കുറുപ്പ്
|edition=3
|origyear=2000
|year= 2013  
|title = [[കോഴിക്കോടിന്റെ ചരിത്രം മിത്തുകളും യാഥാർഥ്യങ്ങളും]] 
|page = 29 
|url =   
|location = [[കോഴിക്കോട്]] 
|publisher = [[മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം|മാതൃഭൂമി പ്രിന്റ്റിങ് അൻറ് പബ്ലിഷിങ് കമ്പനി]]
|isbn=978-81-8265-565-2
|quote=ഇതേ കാര്യം(നായർ [[w:Newar people|നീവാരി]] സാദൃശ്യം) [[ഫ്രാൻസിസ് ബുക്കാനൻ|ഡോ. ബുക്കാനിൻ ഹാമിൽറ്റൻ]] ഇങ്ങനെയാണ് വിശദീകരിക്കുന്നത്. 'സ്ത്രീകളുടെ പാതിവൃത്യത്തെ സംബന്ധിച്ചും മറ്റു ചില സംഗതികളിലും അസാധാരണവും രസകരവുമായ ഒരേ അഭിപ്രായമുള്ളവരായി നായന്മാരും [[w:Newar people|നീവാരികളുമല്ലാതെ]] മറ്റു ഗോത്രക്കാരില്ല. പക്ഷെ, എങ്ങനെ എപ്പോഴാണ് ഈ ബന്ധം സംഭവിച്ചതെന്ന കാര്യം മറ്റുള്ളവരുടെ തീരുമാനത്തിനു വിടുന്നു.'
}}&lt;/ref&gt; 
* ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ കേരളത്തിലേക്ക് കടന്നു വന്ന സിതിയ വംശർ ചേരന്മാരിലെ ഭരണവർഗവും ആയി ചേർന്നു രൂപം കൊണ്ടാവരെന്ന് നായന്മാർ, സിതിയ, ഹൂണ വിഭാഗങ്ങൾ ഭാരതവല്കരിച്ചു ഹൈന്ദവർ ആയവരാണ് രജപുത്രരും നായന്മാരുമെന്ന് [[എ.എൽ. ബാഷാം]] അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു..&lt;ref&gt; The Wonder that was India by A.L.Basham AD 1954 &lt;/ref&gt;{{Page needed|date=April 2020}}

==അവാന്തര വിഭാഗങ്ങൾ== 
നായർമാരിൽ പല ഉപജാതികൾ,അവാന്തര വിഭാഗങ്ങളും  നിലനിന്നിരുന്നതിനെപ്പറ്റി 'ജാതിനിർണയം' എന്ന പുരാതനമായ ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ കാലം മുതൽക്കുതന്നെ  രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. [[ചാതുർവർണ്യം]] ചാതുർവ്വർണ്യക്രമമനുസരിച്ചു നായന്മാർ ശൂദ്രന്മാർ ആണ് ശൂദ്രൻ മാരെ  ഹിരണ്യഗർഭം എന്ന ചടങ്ങ് നടത്തി ബ്രാഹ്മണർ ക്ഷത്രിയർ ആയി സാമന്ത രാജാക്കന്മാർ ആക്കിയിട്ടുണ്ട്{{cn}} പക്ഷെ ഇവരിൽ മിക്ക ഉപജാതികൾക്കും വേദാധികാരം ഇല്ലായിരുന്നു. ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ മറ്റു ക്ഷത്രിയവംശജരിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തരായിരുന്നു ഇവർ. കേരളത്തിലെ ഒട്ടു മിക്ക നാടുവാഴികളും (ഏറ്റവും പ്രബലരായ സാമൂതിരിയും തിരുവിതാംകൂർ രാജാവും അടക്കം) രാജാക്കന്മാരും നായർ കുലത്തിൽ പെട്ടവരായിരുന്നു&lt;ref&gt;Native life in Travancore by Rev: Samuel Mateer AD 1883 page 383, 388 &lt;/ref&gt; . നായർ വംശീയരിൽ ക്ഷത്രിയസ്ഥാനമുള്ളവരും ശൂദ്രസ്ഥാനമുള്ളവരും അനഭിജാത ശൂദ്രർ(താഴ്ന്നജാതി ശൂദ്രർ) എന്നിങ്ങനെ പലവിധമുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ നായൻമാർ പരശുരാമനാൽ പലായനം ചെയ്യപ്പെട്ടു പൂണൂൽ ഉപേക്ഷിച്ച ക്ഷത്രിയർ ആണെന്നും ഐതിഹ്യമുണ്ട്&lt;ref&gt;Chattampi Swami&lt;/ref&gt;{{Citation needed|reason=പുസ്തകത്തിന്റെ പേര് നൽകുക |date=April 2020}}. വില്യം ലോഗൻ, സൂസൻ ബെയ്‌ലി അടക്കം ഉള്ളവരുടെ ലേഖനങ്ങളിൽ നായർമാരെ ക്ഷത്രിയർ ആയി ആണ് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്. എന്നാൽ േകേരള സർക്കാരിൻറെ ഔദ്യോഗിക രേഖകളിൽ ഇവർ നായർ എന്ന വിഭാഗം ക്ഷത്രിയ വർണ്ണത്തിൽ പെടില്ല&lt;ref&gt;Hindu Kingship and the Origin of Community: Religion, State and Society in Kerala, 1750-1850 Susan Bayly Modern Asian Studies, Vol. 18, No. 2 (1984), pp. 177–213&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maha-Magha Encyclopaedia of Indian Culture, by Rajaram Narayan Saletore. Published by Sterling, 1981. ISBN 0-391-02332-2. 9780391023321&lt;/ref&gt;. നായരിൽ തന്നെ ക്ഷത്രിയ പദവി ഉള്ളവരും ശൂദ്ര, വൈശ്യ പദവി ഉള്ളവരും ഉണ്ട്. തിരുവിതാംകൂറിലെ നായന്മാരെ മറുനാടൻ ശൂദ്രവിഭാഗങ്ങളിൽനിന്നും വേർതിരിച്ചുപറയാൻ മലയാള ശൂദ്രർ എന്നു നമ്പുതിരിമാർ വിളിച്ചിരുന്നു എന്നു 'ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ജാതികളും ഗോത്രങ്ങളും' എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്‌.&lt;ref name=&quot;ThurstonRangachari2001&quot;&gt;{{cite book|author1=Edgar Thurston|author2=K. Rangachari|title=Castes and Tribes of Southern India - Volume 1|url=http://books.google.com/books?id=FnB3k8fx5oEC&amp;pg=PA293|accessdate=6 January 2013|year=2001|publisher=Asian Educational Services|isbn=978-81-206-0288-5|page=293}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mavor1813&quot;&gt;{{cite book|author=William Fordyce Mavor|title=Forster, Buchanan's India|url=http://books.google.com/books?id=X4xPAAAAYAAJ&amp;pg=PA346|accessdate=6 January 2013|year=1813|publisher=Sherwood, Neely &amp; Jones|page=346}}&lt;/ref&gt;

116 വിഭാഗം നായർമാരുണ്ട് എന്ന് 1901-ലെ സെൻസസ് പറയുന്നു.{{Fact}} പ്രധാനമായ വിഭാഗങ്ങൾ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്.

=== സാമന്തൻ നായർ ===
കിരിയത്തിൽ നായരിൽ സാമന്ത പദവി നേടിയ ചെറു നാട്ടുരാജാക്കന്മാരായിരുന്നു ഇവർ. ഇവരുടെ എണ്ണം വളരെ കുറവായിരുന്നു. ഏറാടി, വെള്ളോടി, നെടുങ്ങാടി, അടിയോടി, നായനാർ, ഉണ്ണിത്തിരി, കിടാവ്‌, മൂപ്പിൽ നായർ കുടുംബങ്ങൾ ഈ വിഭാഗമാണ്‌.

=== കിരിയത്ത്‌ നായർ === 
മതപരവും സാമൂഹ്യവുമായ സാഹചര്യങ്ങൾക്ക് വഴിപ്പെട്ട് ബ്രാഹ്മണാധിപത്യത്തിനു വഴങ്ങേണ്ടിവരുന്നതുവരെ, ബ്രാഹ്മണരോട് ആചാരപരമായും ബന്ധുതാപരമായും സേവനപരമായും ബന്ധപ്പെടാതെ 'വർഗശുദ്ധി' പരിപാലിച്ചിരുന്ന ഉയർന്ന നായർ ഉപജാതിയായിരുന്നു [[കിരിയത്തു നായർമാർ]].&lt;ref&gt;Nairs of Malabar by F C Fawcett page 185&lt;/ref&gt;{{Failed verification|date=April 2020}}. പഴയകാലത്തെ [[മലബാർ]], [[കൊച്ചി]] പ്രദേശങ്ങളിലാണ് ഇക്കൂട്ടർ പ്രധാനമായും താമസിച്ചിരുന്നത്.{{fact}} നാടുവാഴികളും ദേശവാഴികളും ഇക്കൂട്ടരായിരുന്നു.

=== ഇല്ലത്ത്‌ നായർ === 
ഗാർഹികവും മതപരവുമായ സേവനങ്ങൾക്കായി [[നമ്പൂതിരി]] കുടുംബങ്ങളോട് ബന്ധപ്പെട്ടു വർത്തിച്ചിരുന്ന, നാടുവാഴികളും ജന്മികളും നാട്ടുനടപ്പുകളിലെ ഇതരകൃത്യങ്ങളും കൃഷിയും സൈന്യവൃത്തിയും ചെയ്തിരുന്ന ഉയർന്ന നായന്മാർ.{{fact}}കേരളം സൃഷ്ടിച്ച സമയത്ത് ബ്രാഹ്മണരുടെ സഹായത്തിനായി [[പരശുരാമൻ]] ചുമതലപ്പെടുത്തിയ സഹായികളും പടയാളികളുമാണ് ഇല്ലത്തു നായർ എന്നൊരു ഐതിഹ്യം&lt;ref&gt;കേരളോത്പത്തി page 63&lt;/ref&gt;{{fact}} [[കേരളോത്പത്തി]]യിൽ പരാമർശിച്ചു കാണുന്നു.

=== സ്വരൂപത്ത്‌ നായർ/ചാർന്ന നായർ === 
[[Image:Akkathucharnanayar.jpg|thumb|right]]
സാമന്തക്ഷത്രിയ കുടുംബവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നവർ ആയിരുന്നു ഇവർ. മലബാറിൽ ഇക്കൂട്ടരെ അകത്തുചേർന്ന നായർ എന്നും പുറത്തുചേർന്ന നായർ പടയാളികൾ&lt;ref&gt;Nairs of Malabar by F C Fawcett page 188&lt;/ref&gt;  എന്നും രണ്ടായി തരംതിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവർ ഉദ്യോഗസ്ഥരും ഭരണാധികാരികളും പടനായന്മാരും ആയിരുന്നു.

=== പാദമംഗലക്കാർ ===
തമിഴ്‌നാട്ടിൽ നിന്നും കേരളത്തിലേക്ക് കുടിയേറിയ ഒരു വിഭാഗമാണ്‌ പാദമംഗലക്കാർ{{fact}}. ഇവരെ യഥാർത്ഥ നായന്മാർ ആയി ഇല്ലത്തുകാരോ സ്വരൂപക്കാരോ കാണുന്നില്ല. പാദമംഗലം എന്നത് ബുദ്ധക്ഷേത്രങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന വാക്കാണ്. ബുദ്ധമതം സ്വീകരിച്ചിരുന്നവരെ ഹിന്ദുമതവിശ്വാസികളായ നായർ സമുദായക്കാർ സ്വീകരിച്ചിരുന്നത് താഴ്ന്ന ജാതിക്കാരായാണ്. ഇവർ തമിഴ്നാടോ ഒറീസയോ പോലുള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നും കുടിയേറി പാർത്തവരായിരിക്കണം എന്ന് നെല്ലിക്കൽ മുരളീധരൻ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.

ഇവരിൽ സ്ത്രീകൾ നാട്യസുമംഗലികൾ എന്നത്രെ വിളിക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്.{{fact}} ചരിത്രകാരനായ എസ്.കെ. വസന്തൻ കേരള സംസ്കാരചരിത്രനിഘണ്ടുവിൽ വിവിധ നായർ വിഭാഗങ്ങളെ ക്രോഡീകരിച്ചിരിക്കുന്നത് ഇപ്രകാരമാണ്:{{fact}}

&quot;പള്ളിച്ചാൻ, വട്ടക്കാടൻ([[വാണിയർ]]/ചക്കാലൻ), അത്തിക്കുറിശ്ശി മാരാൻ(ചീതിയൻ), അന്തുരാൻ(കലം ഉണ്ടാക്കുന്നവർ), ഇടച്ചേരി(അജപാലൻ), ഓടത്ത്‌(ഓടുണ്ടാക്കുന്നവനോ വഞ്ചി തുഴയുന്നവനോ) എന്നെല്ലാം വിഭജനങ്ങളുണ്ട്. വട്ടക്കാടന്റെ ജോലി എണ്ണ ആട്ടലാണ്. ഇക്കൂട്ടരെ ചക്കാലനായർ എന്നും വാണിയ നായർ എന്നും പറയും. അത്തിക്കുറിശ്ശി മറ്റു നായർമാരെ പുലയിൽനിന്നും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവരാണ്.
'
[[ശാലിയൻ]], വെളുത്തേടൻ, വിളക്കിത്തല എന്നും വിഭജനമുണ്ട്.  ശാലീയൻ, വെളുത്തേടൻ, വിളക്കിത്തല,  തുടങ്ങിയ താഴ്‌ന്ന വിഭാഗങ്ങളുമായി [[നമ്പൂതിരി]]ക്കു സംബന്ധമില്ല&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janmabhumi.in/read/news533638/|title=മനുഷ്യസമത്വത്തിന്റെ മഹാകവി|access-date=2020-11-11|last=Desk|first=Janmabhumi Web}}&lt;/ref&gt;. 

[[അയിനിയൂണ്]], [[ചൗളം]], [[വാതിൽപ്പുറപ്പാട്]], [[പാനക്കുടം]] ഉഴിയൽ, [[നിഴൽപ്പമെഴുകൽ]] എന്നീ ചടങ്ങുകൾക്കു നമ്പൂതിരിക്കു ഇല്ലക്കാരന്റെ സഹായം ആവശ്യമാണ്. പള്ളിച്ചാൻ വിഭാഗക്കാർ മഞ്ചൽ ചുമക്കുന്നവരാണ്. [[അന്തോളം ഉഴിയൽ]] കർമത്തിന് പള്ളിച്ചാന് നമ്പൂതിരിയുടെ നാലുകെട്ടിൽ കയറാം. അത്തിക്കുറിശ്ശി(പട്ടിലോൻ, ചീതകൻ) ആണ് നമ്പൂതിരിമാരുടെ ശവമെടുക്കുന്ന കോണി കെട്ടൽ തുടങ്ങി സംസ്കരിച്ച സ്ഥലം വെടിപ്പാക്കൽ വരെ ചെയ്യുന്നത്. പിണ്ഡം കഴിയുംവരെ [[ഉദകക്രിയ|ക്രിയ]]കളിൽ തുണചെയ്യാൻ ഇക്കൂട്ടർ വേണമെന്നുണ്ട്. കുളക്കടവിലെ ക്രിയയിൽ നമ്പൂതിരിയുടെ കൈയിലേക്ക് [[എള്ളും പൂവും]] ഇടുന്നത് അത്തിക്കുറിശ്ശിയാണ്. ചൌളം, [[ഗോദാനം]], [[സമാവർത്തനം]] എന്നിവയ്ക്കിടയിൽ അത്തിക്കുറിശ്ശിക്കു മനയ്ക്കലെ [[വടക്കിനി]]യിൽ കയറി ഒരു മന്ത്രം കേൾക്കാം.  നടുമുറ്റം ഒതുക്കൽ, ശവം വഹിക്കാനുള്ള മുളങ്കോണി ഉണ്ടാക്കൽ എന്നിവ അത്തിക്കുറിശ്ശിയുടെ ചുമതലയായിരുന്നു. അത്തിക്കുറിശ്ശിയുടെ സ്ഥാനം ജാതിശ്രേണിയിൽ പള്ളിച്ചാനും കീഴിലാണത്രെ. ഇല്ലക്കാരനും പള്ളിച്ചാനും അത്തിക്കുറിശ്ശിയുടെ വീട്ടിൽനിന്നു ഭക്ഷണം കഴിക്കില്ല. ചക്കാലൻ തമിഴ് വാണിയനിൽ നിന്നും ഭിന്നനാണ്. തമിഴ് വാണിയനു പൂണൂലുണ്ട്. അന്തൂരാനെ കലംകൊട്ടി എന്നും പറയും. ആയർ, ഇടയർ, വെള്ളാളർ, കോലായൻ, ഊരാളി എന്നിവരൊക്കെ നായർ സമുദായത്തിൽ ലയിച്ചു. 

വിജയരാഗതേവന്റെ 9-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ തിരുക്കടിസ്ഥാനം (തൃക്കൊടിത്താനം) രേഖയിലാണ് നായർ എന്ന പദപ്രയോഗം ആദ്യം കാണുന്നത്. വെള്ളോടി, ഏറാടി, നെടുങ്ങാടി എന്നീ സ്ഥാനികൾ സാമന്തന്മാരാണ്. പൂണൂൽ ഇല്ലെങ്കിലും സസ്യഭുക്കുകളായി, ക്ഷത്രിയകർമങ്ങൾ അനുവർത്തിച്ചിരുന്നവരാണത്രെ സാമന്തരായത്. സാമന്തൻമാരായ നായർമാർ ജന്മി/നാടുവാഴികൾ അല്ലെങ്കിൽ ദേശത്തിന് അധികാരികൾ ആയിരുന്നു(ഉദാ : രാജ അഞ്ചി കൈമൾ, ചേരാനെല്ലൂർ കർത്ത, വടശ്ശേരി തമ്പി) അവരുടെ പദവി സാമന്തരുടേതിനു തുല്യവുമായിരുന്നു. അവർക്കു ശാലഭോജനത്തിനും യാഗശാല പ്രവേശനത്തിനും അനുമതി ഉണ്ടായിരുന്നു. 

തരകന്മാർ കച്ചവടക്കാരാണ്. യാവരി(വ്യാപാരി)  എന്നു പറയും. അകത്തു ചാർന്ന നായർമാർക്കു സൈനികവൃത്തി ഇല്ലാത്തതിനാൽ പുറത്തുചാർന്ന നായരോളം ആഭിജാത്യമില്ല. പുറത്തുചാർന്നവരാണ് കർത്താവ്, കൈമൾ, പണിക്കർ എന്നീ സ്ഥാനങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുക.  പാദമംഗലക്കാർ ക്ഷേത്രജോലികൾ ചെയ്യുന്നവരാണ്. ഘോഷയാത്രയിൽ ഇവർ വിളക്കുപിടിക്കും. പള്ളിച്ചാൻ നമ്പൂതിരിയുടെ പല്ലക്കു ചുമക്കും. വാളും പരിചയും ആയി അകമ്പടി സേവിക്കുകയും ചെയ്യും. ഇടച്ചേരിമാർ ഇടയന്മാരായിരുന്നു. ഊരാളി, വെളുത്തേടൻ, വിളക്കിത്തലവൻ എന്നിവർ ആഭിജാത്യശ്രേണിയിൽ താണവരായി കരുതിയിരുന്നു. ഊരാളിമാരിൽത്തന്നെ കോലായൻ, അഴുത്തൻ, മൂച്ചാരി, ഏറ്റുമാർ (മരം കയറ്റം) തുടങ്ങി അവാന്തരവിഭാഗങ്ങളുണ്ട്; കല്പണിക്കാരുമുണ്ട്. വിളക്കിത്തലമാരുടെ ഭാര്യമാർ വയറ്റാട്ടികൾ ആയിരുന്നു. പണ്ടു പല നാടുകളിലും ക്ഷുരകൻ വൈദ്യനും കൂടി ആയിരുന്നു.  അച്ചന്മാർ നാടുവാഴികളാണ്. നാടുവാഴിനായർമാർക്കു ജീവിതവൃത്തി ബ്രാഹ്മണരുടേതുപോലെയാണ്. അവർക്ക് അകമ്പടിയോടെ സഞ്ചരിക്കാം. തമ്പി, ഉണ്ണിത്താൻ, വല്യത്താൻ എന്നീ സ്ഥാനങ്ങൾ അവർ രാജസന്തതികളാണ് എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കുറുമ്പ്രനാട് നായർ സമൂഹത്തിന്റെ ഉപവിഭാഗങ്ങളാണ് നെല്ലിയോടൻ, വിയ്യൂർ, വെങ്ങളോൻ എന്നീ വിഭാഗങ്ങൾ. പരിന്തർ, നമ്പൂതിരിയുടെ പരിപാവനക്കാരനായ നായർ വിഭാഗമാണ്. നായർ എന്നതു ജാതിപ്പേര് ആയിരുന്നില്ല എന്നും പടയാളികളുടെ നായകൻ എന്നായിരുന്നു അതിനർഥം എന്നും അഭിപ്രായമുണ്ട്. തമിഴ്നാട്ടിൽ നാ അയ്യർ ( അയ്യർ അല്ലാത്തത് നായർ എന്ന് അഭിപ്രായം ഉണ്ട് . ഇത്തരം സംഘങ്ങളാണത്രെ വേണാട്ട് അറുനൂറ്റവർ, നന്റുഴനാട്ടു മുന്നൂറ്റവർ, കീഴമലനാട് അറുനൂറ്റവർ, കുറുംപുറനാട് എഴുനൂറ്റവർ തുടങ്ങിയവർ.{{fact}}

==ദായക്രമം== 
[[പ്രമാണം:Nair Women.jpg|thumb|left]]നായർമാർ [[മരുമക്കത്തായം |മരുമക്കത്തായി]]കളായിരുന്നു. പതിനാറു പുലയാണ് ആചരിച്ചിരുന്നത്. പിന്നീട് പന്ത്രണ്ടു പുലക്കാരായി. കോഴിക്കോട് കിഴക്കുംപുറത്തുകാരും ചേറ്റുവാമണപ്പുറത്തുകാരും ആയ മേലേക്കിട നായർമാർ പണ്ടുമുതല്ക്കേ പതിമൂന്നു പുലക്കാരാണ്. കൊച്ചിയിലെ അടൂർ ഗ്രാമത്തിലെ മുപ്പത്താറാമൻ എന്നറിയപ്പെടുന്ന നാലഞ്ചു വീട്ടുകാർ തമ്മിൽ പുലയുള്ളവരാണ്. എങ്കിലും അവർ തമ്മിൽ വിവാഹം ഉണ്ട്. വിളക്കിത്തല നായരിൽ പത്തുപുലക്കാരുണ്ട്. ചാലിയത്തു നായർമാരിൽ മക്കത്തായികളും മരുമക്കത്തായികളുമുണ്ട്. നായർ സ്ത്രീ ഭർത്താവിനൊപ്പം തറവാടുവിട്ടുപോയി താമസിച്ചാൽ ഭ്രഷ്ടാകുമായിരുന്നുവത്രെ. കേരളത്തിലെ നായർമാരിൽ തമിഴ്പാദക്കാർ മക്കത്തായികളാണ്. ഭാഗം ചോദിക്കാൻ നായർക്കു അവകാശമില്ല. എന്നാൽ ജീവനാംശത്തിന് (പുലർച്ച) അവകാശമുണ്ടായിരുന്നു. മറ്റു ജാതിക്കാർ നായർമാരെ അഭിസംബോധന ചെയ്തിരുന്നത് പലമട്ടിലാണ്. മാവിലർ, വേട്ടുവർ തുടങ്ങിയവർ നായരെ കൈക്കോളർ എന്നു വിളിക്കും തെക്കൻ കേരളത്തിൽ ഇഴവരും മറ്റും &quot;യജമാൻ&quot;, &quot;തമ്പുരാൻ&quot;, എമ്മാൻ&quot; എന്നും വിളിച്ചിരുന്നു&lt;ref&gt;The Ezhava Community and Kerala Politics by G Rajendran  page 23&lt;/ref&gt;   . പരമ്പരാഗതമായി നാലുകെട്ടുകളിൽ താമസിച്ചിരുന്ന കൂട്ടുകുടുംബ തറവാടുകളായിരുന്നു നായർമാരുടേത്. ഒരമ്മയും അവരുടെ സന്തതികളുമാണ് തറവാട്ടിലെ ഒരു തലമുറ. ഇവരിൽ സ്ത്രീസന്തതികളുടെ കുട്ടികൾ (ആൺ/പെൺ) ഉൾപ്പെടെ രണ്ടാമത്തെ തലമുറയാണ്. പുരുഷന്മാരുടെ കുട്ടികൾ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നില്ല. രണ്ടാമത്തെ തലമുറയിൽപ്പെട്ട സ്ത്രീകളുടെ ആണോ പെണ്ണോ ആയ സന്തതികളാണു് മൂന്നാമത്തെ തലമുറ. ഇങ്ങനെ പല തലമുറകൾ കൂടിയതായിരുന്നു ഒരു പഴയ മരുമക്കത്തായ കൂട്ടുകുടുംബം. ചിലപ്പോൾ ഒരു കുടുംബത്തിൽ നിയന്ത്രണാതീതമായി അംഗസംഖ്യ വർധിക്കുന്ന അവ്സാരത്തിൽ അംഗങ്ങളുടെ സമ്മതപ്രകാരം അത് ഭാഗംകഴിച്ച് ശാഖകളായി പിരിയാറുണ്ട്. മരുമക്കത്തായ തറവാടിന്റെ സ്വത്ത് എല്ലാ അംഗങ്ങളുടെയും കൂട്ടുസ്വത്തായിരുന്നു, അതിൽ നിന്ന് തന്റെ 'പുലർച്ച' (maintenance) നടത്തിക്കിട്ടാനുള്ള അവകാശം ഓരോ അംഗത്തിനുമുണ്ടായിരുന്നു. പക്ഷേ, ഭാഗം ചോദിക്കാൻ ഒരംഗത്തിനും തനിയെ അവകാശമുണ്ടായിരുന്നില്ല. എല്ലാ അംഗങ്ങളുടെയും സമ്മതപ്രകാരം മാത്രമേ ഭാഗം പാടുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. ഇങ്ങനെ ഭാഗം ചെയ്തു പിരിഞ്ഞാലും ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങളിൽ ഇവരെല്ലാം തമ്മിൽ രക്തബന്ധമുള്ളവരായിട്ടാണ് കരുതിപ്പോന്നത്.

ഒരു മരുമക്കത്തായ കുടുംബത്തിലെ പുരുഷന്മാർ മറ്റൊരു മരുമക്കത്തായ കൂട്ടുകുടുംബത്തിലാണ് കല്യാണം കഴിച്ചിരുന്നത്. ഈ ബന്ധത്തിലുള്ള സന്തതികൾ അവരുടെ അമ്മയുടെ തറവാട്ടിലെ അംഗങ്ങളായി തുടരുന്നു. ഇങ്ങനെ ഭർത്താവും ഭാര്യയും രണ്ടു വിഭിന്നങ്ങളായ കുടുംബങ്ങളിൽ അംഗങ്ങളായി ജീവിക്കുകയും സന്തതികൾ അമ്മയോടൊപ്പം താമസിക്കുകയും ആയിരുന്നു പതിവ്. ഒരു കൂട്ടുകുടുംബത്തിലെ ഓരോ അംഗത്തിനും, അമ്മയുടെ ഗർഭപാത്രത്തിൽ കിടക്കുന്ന ഒരു ശിശുവിനുപോലും, തറവാട്ടുസ്വത്തിന്മേൽ തുല്യമായ അവകാശമുണ്ടായിരുന്നു. മുൻകാലങ്ങളിൽ തറവാട്ടിലെ കൂട്ടുസ്വത്തിലുള്ള ഓഹരിയല്ലാതെ, ഏതെങ്കിലും ഒരാൾക്കുമാത്രം സ്വന്തമായി സ്വത്തുണ്ടായിരുന്നുവോ എന്നു സംശയമാണ്. ഇങ്ങനെയുണ്ടായിട്ടുള്ള വളരെ അപൂർവം അവസരങ്ങളിൽ, സ്വത്തുടമസ്ഥർ [[വിൽപ്പത്രം]] എഴുതിവയ്ക്കാതെ മരിച്ചാൽ സ്വത്ത് അമ്മയുടെ തറവാട്ടിൽ ലയിക്കുകയും, വിൽപ്പത്രം എഴുതിവച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ സ്വന്തം സന്തതികളിൽ നിക്ഷിപ്തമാകുകയും ചെയ്തിരുന്നു.

തറവാട്ടിലെ ഏറ്റവും മുതിർന്ന പുരുഷനാണ് (കാരണവർ) കാര്യങ്ങൾ നടത്തിയിരുന്നത്. സ്വത്തിന്റെ നടത്തിപ്പിന്മേലുള്ള പൂർണാധികാരം കാരണവർക്കായിരുന്നു. ഏറ്റവും പ്രായം ചെന്നത് ഒരു സ്ത്രീയാണെങ്കിൽ, ചിലപ്പോൾ, അവരെ മേലദ്ധ്യക്ഷയായി കണക്കാക്കുന്ന പതിവുണ്ടായിരുന്നു. കാരണവർ പലപ്പോഴും ഒരു സ്വേച്ഛാധിപതിയായിരുന്നതുകൊണ്ട് മരുമക്കത്തായ സമ്പ്രദായത്തിൽ മറ്റു കുടുംബാംഗങ്ങൾക്കു (അനന്തരവന്മാർ) ഒട്ടേറെ അനീതികൾ അനുഭവിക്കേണ്ടിവന്നിരുന്നു. തറവാട് എത്രസമ്പന്നമായിരുന്നാലും തറവാട്ടു സ്വത്തിലെ വിഹിതം നല്കുവാനോ കാരണവരെ നിർബന്ധിക്കുവാനോ അനന്തരവന്മാർക്കു അവകാശം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. 

മരുമക്കത്തായകൂട്ടുകുടുംബസമ്പ്രദായത്തിൽ പകൽ സമയങ്ങളിൽ പുരുഷന്മാർ സ്വന്തം തറവാട്ടിലെ കാര്യങ്ങൾ നോക്കുകയും രാത്രിയിൽ ഭാര്യവീട്ടിലേക്കു പോവുകയും ചെയ്തിരുന്നു. [[സംബന്ധം]] എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന, വളരെ ലളിതമായ കല്യാണച്ചടങ്ങുകൾ മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. വരൻ വധുവിന് ഒരു പുടവ സമ്മാനിച്ചാൽ പിന്നെ രാത്രികാലങ്ങളിൽ അയാൾക്ക് ഭാര്യവീട്ടിൽ ചെല്ലാമായിരുന്നു. ഈ ബന്ധം ഇരുവരും താത്പര്യപ്പെടുന്ന കാലമത്രയും നിലനില്ക്കുന്നു. എന്നാൽ പലപ്പോഴും പ്രസ്തുതബന്ധം നിലനില്ക്കുമ്പോഴും ഭാര്യയും ഭർത്താവും മറ്റു പങ്കാളികളുമായി ഇത്തരം ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്നു&lt;ref&gt;L.K.Anantha Krishna Iyer, The tribes and castes of cochin(volume 2), 1912, Pages 38-43;https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.108378/2015.108378.Tribes-And-Castes-Of-Cochin-Vol2#page/n67/mode/2up&lt;/ref&gt;. 18-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അന്ത്യം വരെ നായർ സ്ത്രീകൾ പലപ്പോഴും ഒന്നിലധികം ഭർത്താക്കന്മാരെ ഒരേ സമയത്ത് വച്ചുപുലർത്താറുണ്ടായിരുന്നുവത്രെ&lt;ref name=&quot;വില്യം ലോഗൻ&quot;&gt;വില്യം ലോഗൻ, മലബാർ മാന്വൽ(പുനഃപ്രസിദ്ധീകരണം)ഒന്നാം ഭാഗം, ഗവ: പ്രസ് മദ്രാസ്, 1951, ഏടുകൾ 136-137; https://archive.org/stream/MalabarLogan/Malabar%20Logan#page/n147/mode/2up&lt;/ref&gt;. വലിയ തറവാടുകളിലൊഴികെ മിക്കവാറും വിവാഹങ്ങൾ പേരിനുമാത്രമായ ചടങ്ങുകളോടെയാണ് നടന്നിരുന്നത്. നമ്പൂതിരി കുടുംബങ്ങളിലെ ഇളയ ആണ്മക്കളായ '[[അപ്ഫൻ]]'മാരുമായും മറ്റ് സമൂഹത്തിലെ ഉന്നതരുമായും ഇത്തരം 'സംബന്ധം' നിലനിന്നിരുന്നു. മിക്കപ്പോഴും സമ്പന്ന നായർകുടുംബങ്ങളുമായിട്ടാണ് നമ്പൂതിരിമാരിലെ അപ്ഫന്മാർ ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്നത്. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=കേരളം പതിനഞ്ചും പതിനാറും നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ|last=ശൈഖ് സൈനുദീൻ|first=വിവർത്തനം വി. പണിക്കശ്ശേരി|publisher=മാതൃഭൂമി ബുക്സ്|year=2008|isbn=81-8264-556-5|location=കോഴിക്കോട്50|pages=50}}&lt;/ref&gt;സാമന്തക്ഷത്രിയരും ഇത്തരം ബന്ധങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. സംബന്ധങ്ങളിലുണ്ടാകുന്ന കുട്ടികൾക്ക് പിതാവുമായി പ്രായേണ വൈകാരികബന്ധമോ പിതാവിന്റെ സ്വത്തിൽ അവകാശമോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. പ്രഭുകുടുംബങ്ങളിൽ 'സംബന്ധം' ചെയ്തിരുന്നത് നമ്പൂതിരിമാരോ എമ്പ്രാൻമാരോ പൂർണ്ണക്ഷത്രിയരോ സാമന്ത ക്ഷത്രിയന്മാരോ ആയിരുന്നു. അതേസമയം 'സംബന്ധ'ത്തെ നിയമാനുസൃതമായ ഒന്നായി അക്കാലത്തെ നിയമസ്ഥാനങ്ങൾ സാമ്പ്രദായികമായും ആചാരപരമായും അംഗീകരിച്ചിരുന്നെങ്കിലും ഭാര്യയെയോ സന്തതികളെയോ ഏതെങ്കിലുംവിധത്തിൽ സഹായിക്കുവാൻ ഭർത്താവോ പിതാവോ ബാധ്യസ്ഥനായിരുന്നില്ല.സംബന്ധക്കാരൻ, ഭർത്താവ് എന്നീ വ്യത്യസ്ത നിലകളിൽ സാദ്ധ്യമായിരുന്ന ദാമ്പത്യബന്ധം മൂലം ബഹുഭർത്തൃത്വം നിലനിന്നിരുന്ന ഒരു സമൂഹമായി നായന്മാർ കണക്കാക്കപ്പെട്ടു. ആഗോളതലത്തിൽതന്നെ പൊതുവേ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ഏകഭർതൃത്ത്വമോ അത്തരത്തിൽ സ്ത്രീയ്ക്കു് കാത്തുസൂക്ഷിക്കേണ്ടതായി സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന പവിത്രതയോ നായന്മാരുടെ സദാചാരക്രമങ്ങളിൽ മിക്കപ്പോഴും ഗൗരവമായി എടുത്തിരുന്നില്ല. ബഹുഭാര്യാത്വവും ബഹുഭർതൃത്വവും നായർ സമൂഹത്തിൽ സാമാന്യം അംഗീകൃതമായിരുന്നു. തന്മൂലം കൊണ്ടുതന്നെ, [[വിധവ]] എന്ന സങ്കല്പമോ അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്ന ആചാരങ്ങളോ വ്യാപകമായിരുന്നില്ല. മേൽപ്പറഞ്ഞ സാഹചര്യങ്ങളിൽ, മറ്റുസമുദായങ്ങൾക്കിടയിൽ പതിവില്ലാത്തവിധം, നായന്മാർക്കിടയിൽ സ്ത്രീകൾക്കു് സ്വകുടുംബത്തിലെ പുരുഷന്മാരേക്കാൾ സ്വന്തം അഭിപ്രായങ്ങളും അവകാശങ്ങളും പ്രകടിപ്പിക്കാൻ താരതമ്യേന  കൂടുതൽ സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിച്ചിരുന്നു.

==ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ== 
1847 ൽ തിരുവിതാംകൂർ ഗസറ്റിയർ പ്രകാരം എല്ലാ നായന്മാർക്കും ചില പൊതുവായ ആചാരങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു എന്നു കാണാം. ഉദാഹരണത്തിനു എല്ലാവരും തലയുടെ മുൻവശത്ത് കുടുമ്മ ധരിച്ചിരുന്നു. നായന്മാർ കുടയും മേൽ മുണ്ടും ധരിക്കുന്നു. നായർ സ്ത്രീകൾ ഒരു പ്രത്യേകരീതിയിലുള്ള വസ്ത്രം കൊണ്ട് മാറു മറച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ അമ്പലത്തിലെ വിഗ്രഹത്തിനും മേൽ ജാതിക്കാരും മുമ്പിൽ അവർ അത് നീക്കം ചെയ്യേണ്ടിയിരുന്നു. വെള്ളിയിലും സ്വർണ്ണത്തിലും നിർമ്മിച്ചിരുന്ന ചില ആഭരണങ്ങൾ അവർ ധരിച്ചിരുന്നു. പുരുഷന്മാരെപ്പോലെ സ്ത്രീകളും മുടി മുന്നിൽ കെട്ടിവച്ചിരുന്നു. &lt;ref&gt;നാഗം അയ്യ. മാനുവൽ. രണ്ടാം വോള്യം. &lt;/ref&gt;

ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായിരുന്നു നായർമാരുടെ പഴയകാലജീവിതം. ജാതകം നോക്കി വിവാഹം നിശ്ചയിക്കുകയും ജ്യോതിഷിയുടെ അഭിപ്രായപ്രകാരം യോജിച്ച മുഹൂർത്തം കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്യുന്നതു് പതിവായിരുന്നു. വിവാഹനിശ്ചയത്തിന് മോതിരം മാറൽ എന്ന ചടങ്ങ് വളരെക്കാലം മുമ്പുതന്നെ നടന്നുപോന്നിരുന്നു{{fact}}. സാധാരണയായി വധുവിന്റെ ഗൃഹത്തിലാകും വിവാഹവേദി. വിവാഹമണ്ഡപത്തിലേക്കു പുറപ്പെടുന്നതിനുമുമ്പ് കുടുംബത്തിലെ മുതിർന്നവർക്ക് മുറുക്കാനും പണവും ചേർത്തു് [[ദക്ഷിണ]] നല്കുന്ന ചടങ്ങും പതിവായിരുന്നു. കെട്ടുകല്യാണം, തിരണ്ടുകല്യാണം എന്നീ ആചാരങ്ങൾ  നായർമാർക്കിടയിലും ഈ അടുത്ത കാലം വരെ പതിവുണ്ടായിരുന്നു.
====കെട്ടുകല്യാണം====
ഋതുമതി ആകുന്നതിനു മുമ്പുതന്നെ പെൺകുട്ടികൾക്ക് താലിചാർത്തുന്നതായിരുന്നു കെട്ടുകല്യാണം. അമ്മാവന്റെ മകനായ മുറച്ചെറുക്കനോ  ഏതെങ്കിലും നമ്പൂതിരിയോ ആയിരുന്നു ഇപ്രകാരം നായർ പെൺകുട്ടികൾക്ക് താലികെട്ടിയിരുന്നത്. ഇവരല്ലാതെ, നായർമാരായ പുരുഷന്മാർതന്നെ താലികെട്ടുമ്പോൾ ഇവരെ 'ഇണങ്ങന്മാർ' എന്നു വിളിച്ചിരുന്നു. ഈ ഒരു ചടങ്ങിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിമാത്രം താലികെട്ടുന്ന പുരുഷനും താലി അണിയുന്ന പെൺകുട്ടിയും തമ്മിൽ ഒരു ദാമ്പത്യബന്ധമോ ലൈംഗികബന്ധമോ ഉണ്ടായിരിക്കണമെന്നു് നിർബന്ധമുണ്ടായിരുന്നില്ല.
====തിരണ്ടുകല്യാണം====
{{main| തിരണ്ടുകല്യാണം}}
കേരളത്തിലെ നായർ, ഈഴവർ, എഴുത്തശ്ശൻ തുടങ്ങിയ വിവിധ ഹിന്ദുസമുദായങ്ങൾക്കിടയിൽ, ഒരു പെൺകുട്ടി ആദ്യമായി [[ആർത്തവം |ഋതുമതി]]യാവുമ്പോൾ നടത്തിയിരുന്ന ഒരു ആചാരമായിരുന്നു തിരണ്ടുകല്യാണം. ഋതുമതിയായ കുട്ടിയെ ആർത്തവാരംഭത്തിനുശേഷമുള്ള അഞ്ചുദിവസങ്ങൾ സ്വന്തം വീട്ടിലെ ഒരു മുറിയിലോ വീടിനോടനുബന്ധിച്ച് പ്രത്യേകം തയ്യാറാക്കിയിട്ടുള്ള ഒരു ഉപഗൃഹത്തിലോ (തീണ്ടാരിപ്പുര) ഒറ്റയ്ക്കു താമസിക്കാൻ വിടുന്നു. ഈ വേളയിൽ കുട്ടിയ്ക്കു് [[അയിത്തം]] കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. മറ്റുള്ളവരുടെ ദേഹം, അവർ ഉപയോഗിക്കുന്ന വസ്ത്രങ്ങൾ, പാത്രങ്ങൾ, മറ്റു വീട്ടുസാമഗ്രികൾ എന്നിവ അവൾ ഈ ദിവസങ്ങളിൽ സ്പർശിക്കുക പോലും ചെയ്തുകൂടാ. അവൾക്കായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള മുറിയൊഴികെ വീടിന്റെ മറ്റുഭാഗങ്ങളിലോ പരിസരത്തോ വീടിനുപുറത്തോ  സന്ദർശിക്കുന്നതും നിഷിദ്ധമായിരുന്നു. അയൽക്കാരും ബന്ധുക്കളും ഈ സമയത്തു് എണ്ണയിൽ വറുത്തതോ ആവിയിൽ പുഴുങ്ങിയതോ ആയ പലഹാരങ്ങൾ പാകം ചെയ്തു് പെൺകുട്ടിക്കും വീട്ടുകാർക്കും സമ്മാനിക്കുന്നതും ഈ ആചാരത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു.

അഞ്ചാം ദിവസം പുലർച്ചേ, മറ്റു സ്ത്രീകളോടൊപ്പം സംഘമായി പെൺകുട്ടിയെ വീടിനു സമീപത്തുള്ള  കുളത്തിലോ പുഴയിലോ കൊണ്ടുപോയി 'തീണ്ടാരിക്കുളി'യ്ക്കായി പ്രത്യേകം നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള കുളിക്കടവിലിറക്കി തേച്ചുകുളിപ്പിക്കുന്നു. അതോടൊപ്പം, സമീപക്ഷേത്രത്തിൽനിന്നും ലഭ്യമാക്കിയ 'പുണ്യാഹം' കൊണ്ടു് തീണ്ടാരിപ്പുരയും വീടും തളിച്ചു ശുദ്ധമാക്കുന്നു. ഇതിനുശേഷം, പെൺകുട്ടിയെ പുതിയ വസ്ത്രവും അലങ്കാരങ്ങളും ധരിപ്പിച്ച് വീട്ടിൽ കൊണ്ടുവരികയും സമീപവാസികൾക്കു് സദ്യ നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇരുപതാംനൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടുകൂടി, അപ്രായോഗികവും സാമൂഹ്യനീതിയനുസരിച്ച് യുക്തിഹീനവുമായ ഈ ആചാരം ഒട്ടുമിക്കവാറും ഇല്ലാതായി.

====ചാവോല====
ഉത്തരകേരളത്തിൽ കാരണവരുടെ ഭാര്യ, ഭർത്തൃഗൃഹത്തിലേക്ക് താമസം മാറ്റുന്ന പതിവുണ്ട്. എന്നാൽ അയാൾ മരിച്ചാൽ  ശവദാഹത്തിനുമുമ്പ് വീടുവിടണം. നായർസ്ത്രീ വിധവയായാൽ, പിന്നെ മരിച്ച ഭർത്താവിന്റെ തറവാട്ടിൽ നിന്നു വീണ്ടും വിവാഹം പതിവില്ല. എന്നാൽ പുരുഷന്മാർക്ക് ഈ നിബന്ധനയില്ല. നായർ മരിച്ചാൽ വിവരം ഓലയിൽ എഴുതി ബന്ധുവീടുകളിൽ എത്തിക്കും. ഇതാണു 'ചാവോല'. ഇങ്ങനെ ചാവോല കൊണ്ടുപോകുന്നതിന്റെ ആചാരാവകാശം ക്ഷുരകനാണ്.

====കലശം====
നായർ ഗൃഹങ്ങളിൽ പലതിലും വീടിന്റെ മച്ചിലോ വീട്ടുപറമ്പിന്റെ വടക്കുകിഴക്കേ മൂലയിലോ മരിച്ചുപോയ കാരണവന്മാരെ സങ്കല്പിച്ചു വർഷംതോറും പൂജ നടത്തുന്ന പതിവുണ്ടായിരുന്നു. 'കലശം' എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ പൂജയിലെ മുഖ്യകാർമ്മികൻ തറവാട്ടിലെ കാരണവർ തന്നെയായിരിക്കും. രാത്രിയോ തീരെ പുലർച്ചയ്ക്കോ നടന്നിരുന്ന ഇത്തരം പൂജകളിൽ പരേതർക്ക് കള്ളും കോഴിയും നിവേദിക്കുന്ന അനുഷ്ഠാനവും നിലനിന്നിരുന്നു.  മരിച്ചുപോയവർ കന്യകമാരായ സ്ത്രീകളാണെങ്കിൽ മച്ചിൽ അരുവട്ടി എന്ന പ്രത്യേകതരം കൊട്ടയ്ക്കകത്ത് പട്ടുവാവാടയും ചാന്തും കരിമഷിയും തൂക്കിയിട്ട് വർഷാവർഷമുള്ള മരണദിനങ്ങളിൽ പൂജ നടത്തുന്ന പതിവുണ്ടായിരുന്നു.

====പുടമുറിക്കല്യാണം====
കുടുംബത്തിൽ താരതമ്യേന ചെലവേറിയതും  ഒരു പെൺകുട്ടിയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതും ആയിരുന്നു നായർ സമുദായങ്ങളിലെ പുടമുറിക്കല്യാണം. വധുവിനു് ആഭരണങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, പാത്രങ്ങൾ തുടങ്ങിയ സമ്മാനങ്ങൾ, പങ്കെടുക്കുന്നവർക്കു് വിഭവസമൃദ്ധമായിരുന്ന സദ്യ തുടങ്ങിയവ ഈ ചടങ്ങിന്റെ ഭാഗങ്ങളായിരുന്നു. വരനെ വരവേല്ക്കൽ, താലികെട്ട്, പുടവകൊടുക്കൽ, മാലയിടീൽ, മധുരം കൊടുക്കൽ, സദ്യ, കുടിവയ്പ്, അടുക്കള കാണൽ തുടങ്ങിയ ചടങ്ങുകൾ വിവാഹത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. 

====പുളികുടി====
{{പ്രലേ|പുളികുടി}}
ഗർഭിണിയായ സ്ത്രീയെ അഞ്ചാമത്തെ മാസത്തിലോ ഏഴാമത്തെ മാസത്തിലോ ചെന്നുകാണുന്ന ചടങ്ങിന് സീമന്തം അഥവാ പുളികുടി എന്നു പറയുന്നു. തെക്കൻ കേരളത്തിൽ അത് 'ഏക്കൾകൊട' എന്ന പേരിൽ ഒരു വലിയ ചടങ്ങാണ്. എത്ര മാസം ഗർഭവതിയാണോ അത്രയും തരം പലഹാരങ്ങളുമായാണ് പെൺവീട്ടുകാർ, ആ അവസരത്തിൽ ഭർത്തൃഗൃഹം സന്ദർശിക്കുന്നത്. ഈ ചടങ്ങ് തീരുന്നതോടെ ഗർഭിണി പുല ആചരിച്ചു തുടങ്ങേണ്ടതുണ്ട്. പ്രസവത്തിനുശേഷം പതിനഞ്ചു ദിവസംവരെ 'പുല' തുടരുന്നു. ഇക്കാലയളവിൽ ഗർഭിണിയായ സ്ത്രീ അമ്പലങ്ങളിൽ പ്രവേശിക്കാൻ പാടുള്ളതല്ല.

====പ്രസവാനന്തര ആചാരങ്ങൾ====
മരുമക്കത്തായ തറവാടുകളിൽ സ്ത്രീ പ്രസവിക്കുമ്പോൾ ഭർത്താവിന്റെ വീട്ടുകാർ എണ്ണയും നെല്ലും കൊണ്ടുവരും. ഓണം, തിരുവാതിര തുടങ്ങിയ ആഘോഷവേളകളിലും പച്ചക്കറി മുതലായവ എത്തിക്കും. നവജാത ശിശുവിന് തേനുംവയമ്പും നല്കുന്ന ചടങ്ങുണ്ട്. തുടർന്ന് ജനിച്ച് ഇരുപത്തിയെട്ടാം ദിവസം കുട്ടിയുടെ അരയിൽ ചരടുകെട്ടുന്നു. നിരവധി ചടങ്ങുകളുള്ള ഈ ആചാരത്തിന് ഇരുപത്തിയെട്ടുകെട്ടൽ, അരഞ്ഞാൺകെട്ടൽ, പാലുകൊടുക്കൽ എന്നീ പേരുകളുണ്ട്. ആറാമത്തെയോ ഏഴാമത്തെയോ മാസത്തിൽ കുട്ടിക്ക് ആദ്യമായി അരി ആഹാരം നല്കുന്നതിന് '[[ചോറൂണ്]]' എന്ന ആഘോഷമുണ്ട്. ഇത്തരം അടിയന്തരങ്ങളിൽ സംബന്ധിക്കുമ്പോൾ ഉയർന്ന ശ്രേണിയിൽപ്പെട്ടവർക്ക് മെത്തപ്പായയും താഴത്തെ ശ്രേണിയിൽ പെട്ടയാൾക്ക് തഴപ്പായയും ഇരിക്കാനായി നല്കാറുണ്ടായിരുന്നു.{{fact}}

==നായർമാരും സൈനികസേവനവും== 
പണ്ടുകാലങ്ങളിൽ പ്രഭുക്കന്മാർക്കും പ്രമാണികൾക്കും പുറമേ സാധാരണ നായർമാരും നല്ല പോരാളികളായിരുന്നു. സൈനിക സേവനം നടത്തുന്നവരോ നാടുവാഴി /പ്രഭുക്കളും ആണ് പൊതുവേ ക്ഷത്രിയ പദവി ഉള്ള നായർ ആയി ഗണിക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്.എ.ഡി. 1563-ൽ മലബാർ സന്ദർശിച്ച സീസർ ഫ്രഡറിക് രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്- &quot;അരയ്ക്ക് മേലോട്ട് നഗ്നരായ നായർ സൈനികർ അരയിൽ ഒരു തുണി ചുറ്റിക്കെട്ടിയിട്ടുണ്ടാകും. ചെരുപ്പ് അണിയാറില്ല. തലമുടി നീട്ടിവളർത്തി നെറുകയിൽ കെട്ടിവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. അവർ എല്ലായ്പ്പോഴും വാളും പരിചയും ധരിക്കാറുണ്ട്''- എന്നാണ്.

മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ ഏതെങ്കിലും രാജാവിന്റെയോ ദേശവാഴിയുടെയോ കീഴിൽ ചാവേറ്റുപടയായി സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്ന സൈനികർ, തങ്ങളുടെ യജമാനനായ രാജാവ് പോർക്കളത്തിൽ വധിക്കപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ, ശത്രുക്കളെ വധിക്കാൻ വേണ്ടി ഭവിഷ്യത്തുകളെ പരിഗണിക്കാതെ പോരിൽ ഏർപ്പെടുകയും മിക്കപ്പോഴും മരണം വരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സ്വജീവന് ഇവർ വലിയവില കല്പിച്ചിരുന്നില്ല. ചാവേറ്റുഭടന്മാർക്ക് കരമൊഴിവുള്ള ഭൂമി മുതലായവ രാജാവ് പ്രത്യേകമായി കൊടുത്തിരുന്നു. മധ്യകാലത്തിലെ യൂറോപ്യൻ സഞ്ചാരികൾ ഇവരെ 'അമോയി' എന്നു വിളിച്ചു.

നായർമാർക്ക് സ്ഥിരമായ ആയുധവിദ്യാലയങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവയെ 'കളരികൾ' എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്. പണിക്കന്മാരും(നായർ പണിക്കർ) കുറുപ്പന്മാരുമായിരുന്നു ഗുരുനാഥന്മാർ. ഗുരുക്കൾ, ആശാൻ എന്നും ചിലപ്പോൾ അവരെ വിളിച്ചിരുന്നു. ഏഴാം വയസ്സിൽ നായർ ആൺകുട്ടികളെ ആയുധവിദ്യാലയങ്ങളിൽ ചേർക്കുന്നു.കളരിയാശാന്റെ വീട്ടുവളപ്പിൽ, വീട്ടിൽ നിന്ന് വിട്ട് ഒരൊഴിഞ്ഞ മൂലയിലാണ് 'കളരികൾ' സ്ഥാപിച്ചിരുന്നത്. കളരിയുടെ നടുവിലായി 'യുദ്ധദേവത'യുടെ സ്വരൂപത്തിലുള്ള 'പടകാളി'യുടെ രൂപം സ്ഥാപിച്ചിരുന്നു. ചിലപ്പോൾ നാഗയക്ഷിയുടെ പ്രതിമയും സ്ഥാപിക്കാറുണ്ട്. നായർ വനിതകളും ആയോധനകലയിൽ പരിശീലനം നേടിയിരുന്നു.

ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്ത് തിരുവിതാംകൂർ ഉൾപ്പെടെയുള്ള നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിൽ നായർ പട്ടാളം എന്ന പേരിൽ സൈനിക സംവിധാനം ഉണ്ടായിരുന്നു. 1795-ലെ തിരുവിതാംകൂർ-ബ്രിട്ടീഷ് സന്ധിപ്രകാരം ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കു സൈനികച്ചെലവിനു കൊടുക്കേണ്ട സംഖ്യ കുടിശ്ശിക വന്നപ്പോൾ നായർ പട്ടാളത്തിന്റെ അലവൻസ് കുറയ്ക്കാൻ വേലുത്തമ്പി ദളവ തീരുമാനിക്കുകയുണ്ടായി. ഇതിനെതുടർന്ന് 1804-ൽ ആരംഭിച്ച പ്രതിഷേധം ലഹളയായി മാറി. അത് കേരള ചരിത്രത്തിൽ 'നായർ പട്ടാളലഹള' എന്ന പേരിൽ സ്ഥാനം പിടിച്ചു.{{തെളിവ്}}

തിരുവിതാംകൂർ സൈന്യം 1818 ൽ തിരുവിതാംകൂർ നായർ ബ്രിഗേഡ് ആയി പുനസംഘടിപ്പിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Administration of Travancore&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.localgovkerala.net/lsgd-links/Committee/1Adminrpt1958.asp?intId=1|title=Army of Travancore|accessdate=2007-02-19|work=Report of the Administrative Reforms Committee 1958|publisher=Government of Kerala|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061216022421/http://www.localgovkerala.net/lsgd-links/Committee/1Adminrpt1958.asp?intID=1|archivedate=16 December 2006|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;തിരുവിതാംകൂർ സൈന്യത്തെ 1935 മുതൽ ഇന്ത്യൻ സ്റ്റേറ്റ് ഫോഴ്സിന്റെ ഭാഗമായി കണക്കാക്കി. ഒന്നാമത്തെയും രണ്ടാമത്തെയും മൂന്നാമത്തെയും തിരുവിതാംകൂർ കാലാൾപ്പട എന്നാണ് ഈ യൂണിറ്റുകൾ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. കാലാൾപ്പട യൂണിറ്റുകൾ, സ്റ്റേറ്റ് ഫോഴ്‌സ് ആർട്ടിലറി, തിരുവിതാംകൂർ പരിശീലന കേന്ദ്രം, സുദർശൻ ഗാർഡ്സ്, സ്റ്റേറ്റ് ഫോഴ്‌സ് ബാൻഡ് എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടതാണ് സംസ്ഥാന സേന.&lt;ref name=&quot;Administration of Travancore - Army&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.localgovkerala.net/lsgd-links/Committee/1Adminrpt1958.asp?intId=1|title=Army Units of Travancore|accessdate=2007-02-19|work=Report of the Administrative Reforms Committee 1958|publisher=Government of Kerala|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061216022421/http://www.localgovkerala.net/lsgd-links/Committee/1Adminrpt1958.asp?intID=1|archivedate=16 December 2006|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; സംസ്ഥാനത്തെ ഇന്ത്യൻ യൂണിയനുമായി സംയോജിപ്പിച്ചതോടെ നായർ ബ്രിഗേഡ് ഇന്ത്യൻ സൈന്യവുമായി മദ്രാസ് റെജിമെന്റിൻറെ ഒമ്പതാം ബറ്റാലിയനായും (ഒന്നാം തിരുവിതാംകൂർ) 1954 ൽ മദ്രാസ് റെജിമെന്റിന്റെ 16 ആം ബറ്റാലിയനായും (രണ്ടാം തിരുവിതാംകൂർ) സംയോജിപ്പിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Travancore State Forces&quot;&gt;{{cite web|url=https://indianarmy.nic.in/|title=Army of Travancore|accessdate=2020-03-27|work=Military Heritage|publisher=Government of India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190130105533/https://www.indianarmy.nic.in/Site/FormTemplete/frmTempSimple.aspx?MnId=AQWiG2UyHLmvdmkdzqiNYQ==&amp;ParentID=kQZJnZfKWqXZN26MBg400A==|archivedate=2019-01-30|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

==വേഷഭൂഷാദികൾ==
[[File:നായർ സ്ത്രീകൾ ധരിച്ചിരുന്ന ആഭരണങ്ങൾ.jpg|thumb|നായർ സ്ത്രീകൾ ധരിച്ചിരുന്ന ആഭരണങ്ങൾ (1909)]]
മുൻകാലങ്ങളിൽ നായർ വിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ടവർ ഉടുത്തുപോന്നിരുന്നത് ഒരു വെള്ള വസ്ത്രമായിരുന്നു. ചിലപ്പോൾ ഇത് കരയുള്ളതാവാറുണ്ട്. അരയ്ക്കു മേൽപ്പോട്ട് നഗ്നമായി ഇടുകയാണ് പതിവ്, അപൂർവം ചില വിശേഷ ദിവസങ്ങളിൽ ഒരു രണ്ടാം മുണ്ട്-തുവർത്തുമുണ്ട്-ചുമലുകളിൽ ഇടാറുണ്ട്. പ്രഭുക്കന്മാരും സമ്പന്നന്മാരും മാത്രമേ ഇങ്ങനെ ചെയ്യാറുള്ളു. സ്ത്രീകൾ മുണ്ടിനടിയിൽ 'ഒന്നര' ഉടുക്കുകയും മാറുമറയ്ക്കാൻ റവുക്ക ധരിക്കുകയും ചെയ്തുപോന്നു. പണ്ടുകാലത്ത് റവുക്കയ്ക്കു പകരം ഒരു മുലക്കച്ച ധരിക്കുകയായിരുന്നു പതിവ്. സ്ത്രീകൾ തലമുടി മുകളിലേക്ക് കെട്ടിവച്ച് പൂക്കൾ ചൂടുമായിരുന്നു. പുരുഷന്മാർ ഒരു പപ്പടവട്ടത്തിൽ മാത്രം തലമുടി വളർത്തി ബാക്കി ക്ഷൗരം ചെയ്തുകളയുന്നു. സ്ത്രീകളും പുരുഷന്മാരും ആഭരണങ്ങൾ അണിയാറുണ്ട്. പലപ്പോഴും വിലപിടിച്ച കല്ലുകൾ വെച്ച കടുക്കൻ പുരുഷന്മാർ കാതുതുളച്ച് അണിയുമായിരുന്നു. സ്ത്രീകൾ ചെറിയ പ്രായത്തിൽ തന്നെ കാതുകുത്തുകയും മുതിരുമ്പോൾ 'തോട' അണിയുകയും ചെയ്യുന്നു. മൂക്കിൽ മൂക്കുത്തി, അരയിൽ അരഞ്ഞാൺ, കാലിൽ തണ്ട്, കൊലുസ്സ് എന്നിവയും ധരിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു. 

പാമ്പിന്റെ പത്തിയുടെ ആകൃതിയിലുള്ള നാഗപടം, അഡ്ഡിയൽ, പൂത്താലി, അവിൽമാല എന്നിവ നായർ സ്ത്രീകൾ ധരിച്ചിരുന്ന പഴയ ആഭരണങ്ങളാണ്. പുരുഷന്മാർ പുലിനഖത്തിന്റെ ആകൃതിയിൽ ഉണ്ടാക്കിയ സ്വർണക്കഷണങ്ങൾ എച്ചുകെട്ടിയ 'പുലിയാമോതിരം' കഴുത്തിൽ അണിയുമായിരുന്നു. സ്ത്രീകൾ പാലയ്ക്കാമോതിരം എന്നു പേരായ ഒരുതരം ആഭരണവും കഴുത്തിൽ അണിഞ്ഞിരുന്നു. ഇതിനു പുറമേ ഇവർ കൈകളിൽ വളകളും 'കാപ്പു'കളും, കാലിൽ 'പാദസരവും' അണിയാറുണ്ട്.

===പുരുഷന്മാർ===
ചരിത്രപരമായി നിലം മുട്ടാതെ നീണ്ടു കിടക്കും വിധം അരയ്ക്കു ചുറ്റും ധരിക്കുന്ന മുണ്ടാണ് നായന്മാർ ധരിച്ചിരുന്ന വേഷം. ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലേതുപോലെ വസ്ത്രം താറുടുക്കും മട്ടിൽ നായന്മാർ സാധാരണ ധരിച്ചിരുന്നില്ല. നിലത്തോളം നീളത്തിൽ ധരിക്കുന്ന മുണ്ട് നായർ ജാതിയുടെ അടയാളമായി കരുതപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യകാലത്ത് യാധാസ്ഥിതികമായ ഗ്രാമീണ മേഖലകളിൽ മറ്റു ജാതിക്കാർ ഈ വിധം മുണ്ട് താഴെയെത്തും വിധമുടുത്താൽ ആക്രമിക്കപ്പെടുമായിരുന്നുവെന്ന് കണ്ടിട്ടുണ്ട്. ധനികരായ നായന്മാർ പട്ടു മുണ്ടുകൾ ധരിച്ചിരുന്നു. മസ്ലിൻ തുണികൊണ്ട് അവർ അരയ്ക്കു മുകളിലുള്ള ശരീരവും മറച്ചിരുന്നു. സാധാരണക്കാർ ഇരണിയൽ എന്ന പ്രദേശത്തു നിർമിച്ച വസ്ത്രമായിരുന്നത്രേ ധരിച്ചിരുന്നത്. പണിക്കർ (1918-ൽ ) ഇതെപ്പറ്റി എഴുതിയ കാലത്ത് ലങ്കാഷൈറിൽ നിന്നും ഇറക്കുമതി ചെയ്ത വസ്ത്രമാണ് സാധാരണ ധരിച്ചിരുന്നത്. ഇവർ അക്കാലത്ത് അരയ്ക്കു മുകളിൽ ഒന്നും ധരിച്ചിരുന്നില്ല. നായർ പുരുഷന്മാർ ശിരോവസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ചിരുന്നില്ല. പക്ഷേ വെയിൽ കൊള്ളാതിരിക്കാൻ കുട ചൂടാറുണ്ടായിരുന്നു. സാധാരണഗതിയിൽ പാദരക്ഷകൾ ധരിക്കാറില്ലായിരുന്നെങ്കിലും ചില ധനികർ ചെരിപ്പുകൾ ധരിക്കുമായിരുന്നു. &lt;ref name=&quot;Fawcett1901p254&quot;&gt;[[#Fawcett1901|Fawcett (1901)]] p. 254.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Panikkar1918pp287-288&quot;&gt;[[#Panikkar1918|Panikkar (1918)]] p. 287-288.&lt;/ref&gt;

===സ്ത്രീകൾ===
[[File:&quot;Nayermädchen Malabar.&quot; &quot;Nayer girl in Malabar.&quot; &quot;മലബാറിലെ നായർ പെൺകുട്ടി&quot;.jpg|thumb|left|മലബാറിലെ ഒരു നായർ പെൺകുട്ടി]]
നായർ സ്ത്രീകൾ പണ്ടുകാലത്ത് അരയ്ക്കു ചുറ്റും ധരിക്കുന്ന &quot;ഒന്നര&quot; എന്ന വസ്ത്രവും ഒരു മുണ്ടുമാണ് സാധാരണ ധരിച്ചിരുന്നത്. അവർണ്ണസമുദായങ്ങളിലെ സ്ത്രീകളെപ്പോലെത്തന്നെ, ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിനു മുൻപ് സാധാരണ അരയ്ക്കു മുകളിൽ ഒന്നും ധരിച്ചിരുന്നില്ലത്രേ. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ യാത്രയിലും മറ്റും അരയ്ക്കു മുകളിൽ ഒരു അയഞ്ഞ വസ്ത്രമുപയോഗിച്ച് മൂടുക എന്ന പതിവ് നിലവിൽ വന്നു. മറ്റു ലോകസമൂഹങ്ങളുമായി സമ്പർക്കം കൂടിവന്ന ഇക്കാലത്തു്, സ്ത്രീകളുടെ മാറ് മറയ്ക്കാതിരിക്കുന്നതിൽ പൊതുവിൽ നാണക്കേട് തോന്നിത്തുടങ്ങുകയും കേരളത്തിൽ നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന അല്പവസ്ത്രധാരണസ്വഭാവം മാറിത്തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. &lt;ref name=&quot;Fawcett1901p198&quot;&gt;[[#Fawcett1901|Fawcett (1901)]] p. 198.&lt;/ref&gt; പിൽക്കാലത്തു് നായർ സ്ത്രീകൾ മുണ്ടും നേരിയതും മിക്കപ്പോഴും ചുവന്ന ബ്ലൗസിനൊപ്പം ഉപയോഗിക്കുമായിരുന്നു. നേരിയത് ബ്ലൗസിനു മുകളിലൂടെ മാറു മറയ്ക്കാനാണ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. &lt;ref name=&quot;SinghBhanu2004&quot;&gt;{{cite book|first1=Kumar Suresh |last1=Singh|first2=B. V. |last2=Bhanu|author3=Anthropological Survey of India|title=People of India: Maharashtra|url=http://books.google.com/books?id=4bfmnmsBfQ4C&amp;pg=PA1520|accessdate=16 June 2011|year=2004|publisher=Popular Prakashan|isbn=978-81-7991-102-0|page=1520}}&lt;/ref&gt; നായർ ഉൾപ്പെടെയുള്ള സമുദായങ്ങളിലെ സ്ത്രീകൾ മാറു മറച്ചു തുടങ്ങി വളരെ നാൾ കഴിഞ്ഞാണ്, കേരളത്തിലെ ജാതിവ്യവസ്ഥയിൽ താഴെയായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്ന മറ്റു സമുദായങ്ങളിലെ സ്ത്രീകൾ മാറു മറയ്ക്കുന്ന രീതി തുടങ്ങിയത്. പ്രസിദ്ധമായ [[ചാന്നാർ ലഹള]] വസ്ത്രധാരണശീലത്തിന്റെ ഈ പരിണാമവുമായി  ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

അടിവസ്ത്രം എന്ന നിലയിൽ നായർ സ്ത്രീകൾ ധരിച്ചിരുന്ന വസ്ത്രമാണ് ഒന്നര. &lt;ref name=&quot;Sinclair-Brull1997&quot;&gt;{{cite book|first=Wendy |last=Sinclair-Brull|title=Female ascetics: hierarchy and purity in an Indian religious movement|url=http://books.google.com/books?id=oywmBhWH-zAC&amp;pg=PA148|accessdate=2011-06-06|year=1997|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-7007-0422-4|page=148}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kerala1982&quot;&gt;{{cite book|author=University of Kerala|title=Journal of Kerala studies|url=http://books.google.com/books?id=Gk1DAAAAYAAJ|accessdate=2011-06-06|year=1982|publisher=University of Kerala.|page=142}}&lt;/ref&gt; ഇത് അരവണ്ണം കുറച്ചു തോന്നിക്കുന്നതും സുന്ദരവുമായ വസ്ത്രമാണെന്ന് വിവരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. &lt;ref name=&quot;DasKrishnankutty2003&quot;&gt;{{cite book|first=Kamala |last=Das|others=Trans. Gita Krishnankutty|title=A childhood in Malabar: a memoir |authorlink=Kamala das |url=http://books.google.com/books?id=SFpkAAAAMAAJ|accessdate=2011-06-06|year=2003|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-303039-3|page=76}}&lt;/ref&gt; നായർ സ്ത്രീകൾ നാഗപട്ടത്താലി, ആഡ്യൽ എന്നിവ കഴുത്തിലും; [[തക്ക]], [[തോട]] എന്ന ആഭരണങ്ങൾ ചെവിയിലും; മൂക്കുത്തിയും ധരിച്ചിരുന്നു. മുതിർന്ന നായർ സ്ത്രീകൾ കണങ്കാലിൽ ആഭരണങ്ങൾ ധരിച്ചിരുന്നില്ലെങ്കിലും യുവതികൾ പാദസരവും കൊലുസും ധരിച്ചിരുന്നു. പച്ചകുത്തൽ ചരിത്രപരമായി വ്യാപകമല്ലായിരുന്നു. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ കൊല്ലത്തിനു തെക്കുള്ള നായർ സ്ത്രീകളിൽ പച്ചകുത്തൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നതായി രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.  &lt;ref name=&quot;Commissioner1903&quot;&gt;{{cite book|author=India. Census Commissioner|title=Census of India, 1901|url=http://books.google.com/books?id=vyUUAAAAYAAJ&amp;pg=PA134|accessdate=2011-06-06|year=1903|publisher=Printed at the Rajputana Mission Press|pages=134–135}}&lt;/ref&gt;

== പശ്ചാത്തലം ==
ക്രിസ്തുവർഷം ഏതാണ്ട് 130 മുതൽ 110 വരെ പല രൂപങ്ങളിൽ നിലനിന്നിരിക്കാവുന്ന ചേര സാമ്രാജ്യം പലപ്പോഴായും കേരളത്തിൽ ഐക്യം കൊണ്ടുവന്നിരുന്നു. 11ആം ശതകത്തിൽ നടന്ന ചോളന്മാരുമായുണ്ടായ വലിയ യുദ്ധം കേരളത്തെ ശിഥിലമാക്കുകയും ശക്തമായ കേന്ദ്രനേതൃത്വത്തിന്റെ അഭാവത്തിൽ നായന്മാരായ നാട്ടുപ്രമാണിമാരെ ഉയർത്തിക്കൊണ്ടു വരികയും ചെയ്തു. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Studies in Kerala History|last=P.N. Elamkulam|first=Kunjan pillai|publisher=National Book Stall|year=1970|isbn=|location=|pages=264}}&lt;/ref&gt; ഇനിയുള്ള ആറേഴ് ശതകങ്ങളിൽ ഈ പ്രമാണിമാർ തമ്മിൽ സമരങ്ങളിൽ മുഴുകുന്നതായാണ് കാണുന്നത്. വിജയികളും പ്രബലരുമായവർ തങ്ങൾ ക്ഷത്രിയർ ആണെന്ന് അവകാശപെട്ടു. ജന്മംകൊണ്ട് ക്ഷത്രിയർ ആയിരുന്നില്ലെങ്കിലും രാഷ്ട്രീയവും സൈനികവുമായ വിജയം കൊണ്ട് മതപരമായ നിലക്ക് ഒരുയർച്ച വന്ന നായന്മാരായിരുന്നു അവർ &lt;ref&gt;{{Cite book|title=A Survey f Kerala History|last=A|first=Sreedhara Menon|publisher=National Books|year=|isbn=|location=Kottayam|pages=188, 207}}&lt;/ref&gt; സഹ്യപർവ്വതത്തിന്റെ പ്രത്യേകസ്ഥാനം നിമിത്തം ഇന്ത്യയിലെ മറ്റു പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും പാടെ വ്യത്യസ്തമായ രാഷ്ട്രീയ സമ്പ്രദായം വളർന്നുവന്നു. ആന്തരികമായ ബന്ധങ്ങൾ അതാതു സ്ഥാനങ്ങളിൽ രാജാക്കന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു. ഇവർ എല്ലാംതന്നെ ചേരചക്രവർത്തിയുടെ പിന്തുടർച്ച അവകാശപെട്ടിരുന്നു. 

ഇവർക്ക് താഴെയായി ഓരോ ദേശത്തെയും പ്രധാനിയായ നായർപ്രമുഖൻ വളർന്നുവന്നു. ഈ ദേശത്തലവന്മാർ അതാതു നാടുവാഴി തമ്പ്രാക്കളോട് വിശ്വസ്തത പാലിച്ചുവന്നു. ദേശത്തിനു സമാന്തരമായി അതിർത്തികൾക്ക് വിധേയമാകാതെ ബ്രാഹ്മണിക സാമുദായിക സംഘടനകളും വളർന്നുവന്നു, ഇവർ ഗ്രാമങ്ങളിലായി നിലകൊണ്ടപ്പോൾ നായൻന്മാർ കരകളിലും ഈഴവർ ചേരികളിലും സംഘടിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. പ്രാചീന കാലം മുതൽ 18 നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനംവരെ നായന്മാരുടെ നാട്ടൂക്കൂട്ടങ്ങളും തറക്കൂട്ടങ്ങളും ഭരണാധികാരികളുടെ അടിച്ചമർത്തലുകളിൽ നിന്നും സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തിൻ നിന്നും നാടിനെ പരിരക്ഷിച്ചുവന്നു എന്നു കരുതുന്നു.  ഇതിനു ഒരു വ്യത്യാസം വന്നത് 1729-ൽ മാർത്താണ്ഡവർമ  വേണാട്ട് രാജാവായ ശേഷമായിരുന്നു. 

==സമുദായ പരിഷ്കരണം== 
കൂട്ടുകുടുംബവും മരുമക്കത്തായ സമ്പ്രദായവുമായി കഴിഞ്ഞുവന്ന നായർമാർ ഇന്നു മക്കത്തായവും കുടുംബഭാഗവും സ്വീകരിച്ച് കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അന്ത്യഘട്ടത്തിൽത്തന്നെ ഈ മാറ്റങ്ങളുടെ പ്രവണത കണ്ടുതുടങ്ങിയിരുന്നു. ഇംഗ്ലീഷ് വിദ്യാഭ്യാസത്തിനു ലഭിച്ച സൗകര്യം ആദ്യം മുതൽക്കേ നായന്മാരിൽ ഒരു വിഭാഗം പ്രയോജനപ്പെടുത്തി. ഇംഗ്ലീഷ് വിദ്യാഭ്യാസത്തിനു കൈവന്ന പ്രചാരം അവരുടെ സാമൂഹ്യസ്വാധീനത്തിനു് നവജീവൻ നൽകി. 

മലബാറിലെ നായർ വിവാഹക്കാര്യങ്ങൾ പരിഗണിക്കാൻ 1884 ജൂലൈയിൽ മദിരാശി സർക്കാർ ഒരു കമ്മിറ്റിയുണ്ടാക്കി. തുടർന്ന് 1890-ൽ മലബാറിൽ സംബന്ധം രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുന്നതിനും സംബന്ധവിവാഹത്തിലെ ഭാര്യാമക്കൾക്കു സ്വത്തിൽ അവകാശം നൽകുന്നതിനുമുള്ള നായർ വിവാഹബിൽ മദിരാശി നിയമസഭയിൽ അവതരിപ്പിക്കുകയുണ്ടായി. എതിർപ്പുണ്ടായതിനെത്തുടർന്ന് ഒരു കമ്മീഷനെ നിയോഗിക്കുകയും കമ്മീഷൻ റിപ്പോർട്ടിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ നിലവിൽ നായർ വിവാഹങ്ങൾക്കു നിയമസാധുത ഇല്ലെന്നും, അതിനാൽ നിർദിഷ്ട ബിൽ നിയമമാക്കി സംബന്ധവിവാഹത്തിലെ ഭാര്യാമക്കൾക്കു സ്വത്തിൽ അവകാശം നല്കണമെന്നുമായിരുന്നു ശുപാർശ. 1886-ൽ തിരുവനന്തപുരത്തു സ്ഥാപിതമായ 'മലയാളിസഭ' മരുമക്കത്തായം, വിവാഹബിൽ, ജന്മി-കുടിയാൻ പ്രശ്നം മുതലായവ ചർച്ചചെയ്യുകയും വിദ്യാഭ്യാസം സിദ്ധിച്ച യുവാക്കളിൽ പുതിയൊരു ചിന്താഗതി വളർത്താൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ താമസിയാതെതന്നെ മലയാളിസഭയുടെ ശ്രദ്ധ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്കു തിരിഞ്ഞത് ആ സംഘടനയെ നിഷ്പ്രഭമാക്കി. മലയാളിസഭ തുടങ്ങിവച്ച സാമൂഹ്യ പ്രവർത്തനങ്ങൾ പൂർത്തീകരിക്കാനുള്ള യത്നങ്ങളിൽ സി. കൃഷ്ണപിള്ളയും, സി.വി. രാമൻപിള്ളയും ഏർപ്പെട്ടു. 'സാമൂഹ്യപരിഷ്കരണസംഘം' എന്ന പേരിൽ 1899-ൽ രൂപവത്കരിക്കപ്പെട്ട ഒരു സംഘടന ഏതാനും വർഷം പ്രവർത്തിച്ചു. . സിവി രാമൻ പിള്ള , സി കൃഷ്ണപിള്ള എന്നിവരുടെ പ്രവർത്തനത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായ [[കെ. സി. ഷഡാനനൻ നായർ]] ആണ് 1899 ൽ&amp;nbsp; സമസ്ത കേരള വിളക്കിത്തല നായർ സമാജം രൂപീകരിക്കുന്നത്. മലയാളി സഭയിലെ പ്രവർത്തകനും അധ്യാപകനും ആയിരുന്നു  ഷഡാനനൻ നായർ. നായർ സമുദായത്തിലെ അനാചാരങ്ങളും ഉപജാതി വ്യവസ്ഥയും അവസാനിപ്പിക്കുവാൻ കെ .സി.ഷഡാനനൻ നായരുടെ സമുദായ രഞ്ജിനിയും സി.കൃഷ്ണപിള്ളയുടെ സമുദായ പരിഷ്കരിണിയും  എന്നി  മാസികകൾ  കുറേക്കാലം ഊർജസ്വലമായ പ്രവർത്തനം നടത്തി .താലികെട്ടു കല്യാണം, നായർ സമുദായത്തിലെ ഭിന്നവർഗങ്ങളുടെ ഏകീകരണം, നമ്മുടെ വിവാഹക്രമം, ന്നമ്മുടെ വസ്ത്രധാരണം എന്നിങ്ങനെ പല ലഘുലേഖകളും സാമൂഹ്യപരിഷ്കരണ സംഘത്തിൽ നിന്നു പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയുണ്ടായി. ഈ സംഘടനയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ പിന്നീട് മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുപോയത് 1903-ൽ സി. കൃഷ്ണപിള്ളയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ രൂപീകൃതമായ 'തിരുവിതാംകൂർ നായർ സമാജ'മാണ്. തിരുവിതാംകൂറിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിതമായിരുന്ന നായർ സമാജങ്ങളെ ഏകോപിപ്പിച്ച് സാമൂഹ്യപരിഷ്കരണത്തിൽ അവയെ വ്യാപൃതമാക്കുക എന്നതായിരുന്നു ഈ സംഘടനയുടെ ഉദ്ദേശ്യം. 1904-ൽ നായർ സമാജങ്ങളുടെ ഈ സമ്മേളനം നടന്നു. 1905-ൽ ഈ സംഘടന 'കേരളീയ നായർ സമാജ'മായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടു. സമുദായാചാരങ്ങൾ പരിഷ്കരിക്കുക, അവാന്തരജാതി വിഭാഗങ്ങൾ നിർമാർജ്ജനം ചെയ്യുക എന്നിവയായിരുന്നു സംഘടന ശ്രദ്ധകേന്ദ്രീകരിച്ച വിഷയങ്ങൾ. നായർ സമുദായത്തിലെ ദായക്രമം, സ്വത്തവകാശം എന്നിവ വ്യവസ്ഥപ്പെടുത്തുന്നതിനായി 1907-08 കാലയളവിൽ തിരുവിതാംകൂർ സർക്കാർ ഒരു കമ്മിറ്റിയെ നിയമിച്ചു. റിപ്പോർട്ടിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ 1912-ൽ ഒന്നാം ആക്റ്റ് പാസ്സാക്കി. എന്നാൽ തറവാട്ടു സ്വത്ത് ഭാഗത്തിന് അനുവാദം നൽകിയിരുന്നില്ല. സ്വാർജിതസ്വത്ത് പകുതി മക്കൾക്കും പകുതി മരുമക്കൾക്കും നല്കാൻ ബിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. താവഴിവിഭാഗത്തിനു സ്വത്തിന്റെ ഭാഗം വ്യവസ്ഥ ചെയ്യുന്ന പ്രസ്തുത ബിൽ എതിർപ്പുമൂലം പാസായില്ല. തുടർന്ന് 1921-22-ൽ ഒരു അനൌദ്യോഗിക ബിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുകയും പാസാവുകയും ചെയ്തു. ഇതിൽ ആളോഹരി ഭാഗത്തിനു വ്യവസ്ഥയുണ്ടായിരുന്നു. 1912-ലെ ആക്ട് തറവാട്ടു കാരണവരുടെ അധികാരം, വിവാഹം ഇവയിൽ വ്യവസ്ഥകളും നിയന്ത്രണങ്ങളുമുണ്ടാക്കി.&lt;ref name=&quot;kcas&quot; /&gt;

1926-ലെ രണ്ടാം റഗുലേഷൻ അനുസരിച്ച് നായർ സ്ത്രീക്കു ബ്രാഹ്മണ-സാമന്ത ക്ഷത്രിയ സംബന്ധത്തിൽ ജനിക്കുന്ന കുട്ടികൾക്കും അച്ഛന്റെ സ്വയാർജിത സ്വത്തിൽ ഒരു ഭാഗത്തിന് അവകാശമുണ്ടായിരുന്നു. കൂട്ടുകുടുംബവ്യവസ്ഥയുടെ തകർച്ചയിലേക്കും മക്കത്തായം പ്രബലമാകുന്നതിലേക്കും ഇതു വഴിതെളിച്ചു. നായർ സ്ത്രീക്കു ഭർത്താവിന്റെ സ്വത്തിൽ അവകാശം ലഭിച്ചു. ബഹുഭാര്യാത്വവും ബഹുഭർത്തൃത്വവും നിയന്ത്രിക്കാനായി. 1920-ൽ കൊച്ചിയിൽവന്ന നായർ റഗുലേഷനെത്തുടർന്ന്, നമ്പൂതിരി, നായർ ഭാര്യയ്ക്കും സന്തതികൾക്കും ചെലവിനു കൊടുക്കാൻ ബാധ്യസ്ഥനായി. 1937-ലും കൂടുതൽ പുരോഗമനപരമായ ഒരു  നായർ ആക്റ്റ് കൊച്ചിയിൽ പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നു. 1910-ൽ നടന്ന സമ്മേളനത്തിൽ നായർ സമുദായത്തിലെ വിവാഹ സമ്പ്രദായത്തിന് നിയമസാധുത്വം നല്കുക, മരുമക്കത്തായ സമ്പ്രദായം പരിഷ്കരിക്കുക എന്നീ കാര്യങ്ങൾ പ്രധാനമായും ചർച്ച ചെയ്യപ്പെട്ടു. പ്രക്ഷോഭങ്ങളെത്തുടർന്ന് മരുമക്കത്തായ കുടുംബങ്ങൾക്ക് ആവശ്യമായ പരിഷ്കാരങ്ങളെ സംബന്ധിച്ച് ഒരു റിപ്പോർട്ടു തയ്യാറാക്കാൻ ദിവാൻ ബഹദൂർ എ. ഗോവിന്ദപ്പിള്ളയുടെ അധ്യക്ഷതയിൽ ഒരു 'മരുമക്കത്തായ സമിതി'യെ ഗവൺമെന്റു നിയോഗിച്ചു. നിലവിലിരിക്കുന്ന മരുമക്കത്തായ വിവാഹങ്ങൾ സമവായത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ നടത്തപ്പെട്ടവയാണെന്നും, മലബാറിലെ നിയമം അനുശാസിക്കുന്നതുപോലെ രജിസ്ട്രേഷന്റെ ആവശ്യം ഇല്ലെന്നും കമ്മിറ്റി അഭിപ്രായപ്പെടുകയുണ്ടായി. ഒരു നായർ ഭർത്താവിന്റെ സ്വയാർജിത സ്വത്തിൽ പകുതി ഭാര്യയ്ക്കും, പകുതി തറവാട്ടിലേക്കും ലഭിക്കേണ്ടതാണെന്നും അവർ നിർദ്ദേശിച്ചു.&lt;ref name=&quot;kcas&quot; /&gt;

മരുമക്കത്തായക്കമ്മിറ്റിയുടെ ശിപാർശകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി 1911-ൽ ഗവൺമെന്റുതന്നെ നിയമസഭയിൽ ഒരു നായർ ബിൽ അവതരിപ്പിച്ചു. പ്രസ്തുത ബിൽ പൂർണരൂപത്തിൽ നിയമസഭയിൽ പാസായില്ല. ഭാഗവ്യവസ്ഥ പിൻവലിച്ചുകൊണ്ടുള്ള ഒരു റഗുലേഷനാണ് പാസായത്. 1913-ലെ നായർ റഗുലേഷനിലെ പരിമിതികൾ 1920-ലെ പരിഷ്കരണ ബില്ലിനു കാരണമായി. എന്നിരുന്നാലും പ്രസ്തുത ബിൽ സമുദായത്തിലെ ഉത്പതിഷ്ണുക്കളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയില്ല.&lt;ref name=&quot;kcas&quot; /&gt;

1914-ൽ മന്നത്ത് പത്മനാഭപിള്ളയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ചങ്ങനാശ്ശേരിയിൽ 'നായർ സമുദായ ഭൃത്യ ജനസംഘം' എന്ന പേരിൽ ഒരു സംഘടന സ്ഥാപിതമായി. നായർ ഉപജാതികളെ ഏകോപിപ്പിച്ച് 'നായർ സമുദായ'മാക്കി മാറ്റാനും അവർക്ക് സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക അഭിവൃദ്ധിയുണ്ടാക്കാനുമാണ് ഈ സംഘം ഉദ്യമിച്ചതു്. സമുദായത്തിന്റെ അഭിവൃദ്ധിക്കുവേണ്ടി പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു. 1915-ൽ ഇതിന്റെ പേര് നായർ സർവീസ് സൊസൈറ്റി എന്നതാക്കി മാറ്റി. ആളോഹരിയും മക്കത്തായവും സംബന്ധിച്ചുള്ള പ്രചരണജോലികൾ അന്ന് സർവീസ് സൊസൈറ്റിയുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു. 1923-ലെ ഇതു സംബന്ധിച്ച ബിൽ നിയമസഭയിൽ പാസാക്കിയെടുക്കുവാൻ എൻ.എസ്.എസ്സിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ സാഹചര്യമൊരുക്കി. മൂന്നു ദശാബ്ദക്കാലത്തെ പ്രവർത്തനഫലമായി നായർ സമുദായത്തിൽ ആളോഹരി ഭാഗവും മക്കത്തായവും അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു. അനേക നൂറ്റാണ്ടുകാലമായി നിലനിന്ന സാമൂഹ്യാചാരങ്ങളിൽ വമ്പിച്ച പരിവർത്തനമാണ് ഈ കാലയളവിൽ നായർ സമുദായത്തിൽ സംഭവിച്ചത്. [[തിരണ്ടുകുളി]], [[കെട്ടുകല്യാണം]] തുടങ്ങിയ ആചാരങ്ങൾ കാലക്രമേണ നിശ്ശേഷം നിർത്തലാക്കപ്പെട്ടു. മരിച്ചാൽ പതിനഞ്ചു ദിവസത്തെ പുലയും [[പതിനാറാം അടിയന്തരം | പതിനാറാം അടിയന്തരവും]] എന്ന ആചാരത്തിലും മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നു. എൻ.എസ്സ്.എസ്സ്. ആവിഷ്കരിച്ച 'കർമ്മപദ്ധതി' എന്ന നവീകരിച്ച രീതിയിലൂടെ പല സമുദായങ്ങൾക്കും സമാനമായി ഉദകക്രിയയുടെ ചടങ്ങുകൾ പത്തും പതിനൊന്നും ദിവസങ്ങളായി ചുരുക്കി. എൻ.എസ്.എസ്സിന്റെ പ്രവർത്തനഫലമായി നായന്മാരുടെ ആചാരപരിഷ്കരണങ്ങൾ കേരളത്തിലെമ്പാടും ഒരേ വിധത്തിൽ സാർവത്രികമായിത്തീർന്നു. &lt;ref name=&quot;kcas&quot; /&gt;

== ചിത്രശാല ==
&lt;gallery&gt;
പ്രമാണം:Nair Women during Thalappoli (1914).jpg|മലബാറിലെ നായർ പെൺകുട്ടികൾ. 1914-നു മുൻപെടുത്ത ചിത്രം.
പ്രമാണം:Nair Army.jpg|നായർ പടയാളികൾ   : പെയിൻറിംഗ്
പ്രമാണം:Raja Ravi Varma, Reclining Woman.jpg|ഒരു വെൽവെറ്റ് കട്ടിലിൽ ചാരിയിരിക്കുന്ന നായർ സ്ത്രീ.രാജാ രവിവർമ്മയുടെ കാൻവാസിൽ
പ്രമാണം:King of Kozhikode (the Zamorin) with his entourage (cropped).jpg|സാമൂതിരി തൻറെ പരിചാരകരുമായി
പ്രമാണം:Paliam naalukettu.jpg|പാലിയം നാലുകെട്ട്
പ്രമാണം:Raja Ravi Varma, There Comes Papa (1893).jpg|'അതാ അച്ഛൻ വരുന്നു'.രാജാ രവിവർമ്മയുടെ രചന
പ്രമാണം:Traditional Nair tharavad.JPG|ഒരു പരമ്പരാഗത നായർ തറവാട്
&lt;/gallery&gt;

=== നായർ രാജവംശങ്ങൾ ===

* [[തിരുവിതാംകൂർ]] * [[സാമൂതിരി|സാമൂതിരി രാജവംശം]] * [[ചിറയ്ക്കൽ സ്വരൂപം]],* [[കോട്ടയം രാജവംശം]] * [[നിലമ്പൂർ രാജവംശം|നിലമ്പൂർ രാജവംശം]] * [[പാലിയത്തച്ചൻ|പാലിയത്ത് സ്വരൂപം]] * [[വേണാട്|വേണാട് രാജവംശം]] * ഏറനാട് * [[പാലക്കാട്ടുശ്ശേരി]] * കവളപ്പാറ മുതലായവ, കൂടാതെ പാണ്ഡ്യരാജവംശങ്ങളായ * [[പന്തളം രാജവംശം]] * [[പൂഞ്ഞാർ രാജവംശം]] എന്നീ രാജവംശങ്ങൾ പില്ക്കാലത്ത് [[നായർ]] ബന്ധത്താൽ നായർ കുലത്തിൽ ഒരർത്ഥത്തിൽ പൂർണമായി ലയിച്ചു.{{തെളിവ്}}

===പ്രശസ്ത വ്യക്തികൾ===

*[[മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ]] *[[സാമൂതിരി]]  *[[വേലുത്തമ്പി ദളവ]] *[[രാജാ കേശവദാസ്]] * [[ജയൻ]] * [[മധു (നടൻ)|മധു]] *[[മോഹൻലാൽ]] *[[പൃഥ്വിരാജ്]]  *[[സുരേഷ് ഗോപി]]  * [[ദിലീപ്]] * [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]] * [[വയലാർ രാമവർമ്മ|വയലാർ രാമ വർമ്മ]] *[[ജഗന്നാഥ വർമ്മ]] *[[കേരളവർമ്മ വലിയ കോയിത്തമ്പുരാൻ|കേരളവർമ്മ വലിയകോയി തമ്പുരാൻ]] *[[മന്നത്ത് പദ്മനാഭൻ]] *[[ഇ.കെ നായനാർ]] *[[സ്വാതി തിരുനാൾ]] *[[ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമവർമ്മ|ചിത്തിര തിരുനാൾ]] *[[കെ.കേളപ്പൻ]]*

==അവലംബങ്ങൾ==
{{reflist|2}}36. v. sankaran nair,nellinteyum kalappayuteyum swadesaththekk nirukthimaargam, farm information bureau vijnanavyapanaththinte suvaRna aetukal, FIB, kerala government,2019{{commons category|Nair}}

{{Stub|Nair}}

[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ജാതികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ജനവിഭാഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:സമുദായങ്ങൾ മതം തിരിച്ച്]]

{{സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം|നായ{{ർ}}|നായർ}}</text>
      <sha1>1f8bf6v11p0wna4czye1xhv6e05f2g6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പിണറായി വിജയൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9342</id>
    <revision>
      <id>4619576</id>
      <parentid>4619495</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T14:21:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60254" sha1="nxtui1uyr8o8vfd00cupj4p12tn60nt" xml:space="preserve">{{prettyurl|Pinarayi Vijayan}}
{{ToDisambig|വാക്ക്= പിണറായി}}
{{Infobox officeholder
| name                = പിണറായി വിജയൻ
| image               = File:Vijayan.Dharmadam.CM.jpg
| caption             = 
| imagesize           = 
| office = പതിനാറാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്
|  term_start        = [[മേയ് 18]] [[2026]]
| predecessor        = [[വി.ഡി. സതീശൻ]] 
| office1              = [[കേരളത്തിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|കേരളത്തിന്റെ മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term_start1          = [[മേയ് 04]] [[2026]]
| term_end1            = [[മേയ് 18]] [[2026]]
| predecessor1         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor1           = [[വി.ഡി. സതീശൻ]] 
| term_start2          = [[മേയ് 25]] [[2016]]
| term_end2           = [[മേയ് 18]] [[2026]]
| predecessor2         = [[ഉമ്മൻ ചാണ്ടി]]
| successor2           = [[ പിണറായി വിജയൻ]]
| constituency2       = [[ധർമ്മടം നിയമസഭാമണ്ഡലം|ധർമ്മടം]]
| office3             = [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി.പി.ഐ(എം)]] കേരള സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറി
| term_start3       = [[സെപ്റ്റംബർ 25]] [[1998]]
| term_end3          = [[ഫെബ്രുവരി 23]] [[2015]]
| predecessor3       = [[ചടയൻ ഗോവിന്ദൻ]]
| successor3          = [[കോടിയേരി ബാലകൃഷ്ണൻ]]
| office4             = കേരളത്തിന്റെ വൈദ്യുതി, സഹകരണ വകുപ്പ് മന്ത്രി
| term_start4        = [[മേയ് 20]] [[1996]]
| term_end4         = [[ഒക്ടോബർ 19]] [[1998]]
| predecessor4      = [[ജി. കാർത്തികേയൻ]], [[എം.വി. രാഘവൻ]]
| successor4          = [[എസ്. ശർമ്മ]]
| office5            = കേരളനിയമസഭാംഗം
| constituency5     = [[ധർമ്മടം നിയമസഭാമണ്ഡലം|ധർമ്മടം]]
| term_start5        = [[മേയ് 21]] [[2016]]
| term_end5           = 
| predecessor5       = [[കെ.കെ. നാരായണൻ]]
| successor5        = 
| constituency6     = [[പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പയ്യന്നൂർ]]
| term_start6       = [[മേയ് 14]] [[1996]]
| term_end6         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| predecessor6     = [[സി.പി. നാരായണൻ]]
| successor6      = [[പി.കെ. ശ്രീമതി]]
| constituency7     = [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൂത്തുപറമ്പ്]]
| term_start7       = [[ജൂൺ 21]] [[1991]]
| term_end7        = [[മേയ് 14]] [[1996]]
| predecessor7        = [[കെ.പി. മമ്മു]]
| successor7        = [[കെ.കെ. ശൈലജ]]
| constituency8     = [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൂത്തുപറമ്പ്]]
| term_start8         = [[ഒക്ടോബർ 4 ]] [[1970]]
| term_end8          = [[നവംബർ 11]] [[1979]]
| predecessor8      = [[കെ.കെ. അബു]]
| successor8       = [[എം.വി. രാഘവൻ]]
| birth_date          = {{Birth date and age|1945|05|24|df=yes}}
| birth_place         = [[പിണറായി]], [[തലശേരി]], [[കണ്ണൂർ]][[ജില്ല]]
| residence           = [[ക്ലിഫ് ഹൗസ്]], [[തിരുവനന്തപുരം]], [[കേരളം]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:CPI-M-flag.svg|50px]] [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി.പി.എം.]]
| religion            = [[നിരീശ്വരവാദം]]
| father              = മാറോളി കോരൻ
| mother              = ആലക്കാട്ട് കല്യാണി
| spouse              = ടി. കമല
| children            = വിവേക് കിരൺ, വീണ
| website             = www.keralacm.gov.in
| footnotes           = 
| date                = ഏപ്രിൽ 14
| year                = 2025
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/139%20Pinarayi%20Vijayan.pdf നിയമസഭ
| signature           = Pinarayi Vijayan Signature.png
}}
2016 മുതൽ 2026 വരെ
തുടർച്ചയായി പത്ത് വർഷം 
[[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] [[മുഖ്യമന്ത്രി]]യായിരുന്ന മുതിർന്ന [[സി.പി.എം]] നേതാവാണ് '''പിണറായി വിജയൻ.(ജനനം: 24 മെയ് 1945)''' 
2016 മേയ് 25-നാണ് കേരള
മുഖ്യമന്ത്രിയായി ആദ്യമായി സ്ഥാനമേറ്റത്.
രണ്ടാം തവണ 2021 മേയ് 20-ന് അധികാരമേറ്റു.
&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ia601506.us.archive.org/25/items/business-of-the-government-among-the-ministers-2021/Business%20of%20the%20Government%20among%20the%20Ministers%202021.pdf|title=KERALA GAZETTE dt 2021 േമയ 20|access-date=21 May 2021|date=20 May 2021|publisher=Kerala Government}}&lt;/ref&gt; 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ എൽഡിഎഫ് പരാജയപ്പെട്ടതിനാൽ മെയ് 4ന്  രാജി സമർപ്പിച്ചു. സംസ്ഥാന [[കേരള ആഭ്യന്തര വകുപ്പ്|ആഭ്യന്തര വകുപ്പിൻ്റെയും]] പൊതുഭരണവും  ഇരുപത്തിയേഴ് വകുപ്പുകളുടെ അധിക ചുമതലയുള്ള മുഖ്യമന്ത്രി ആയിരുന്നു പിണറായി വിജയൻ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kerala.gov.in/subdetail/NjE5ODgzNzguMzI=/MTk5NjIzNTkuMTI=|title=Kerala Chief Minister {{!}} Shri. Pinarayi Vijayan {{!}} Official web portal of Kerala Government|access-date=2023-10-24|archive-date=2023-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203000158/https://kerala.gov.in/subdetail/NjE5ODgzNzguMzI=/MTk5NjIzNTkuMTI=|url-status=deviated|archivedate=2023-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231203000158/https://kerala.gov.in/subdetail/NjE5ODgzNzguMzI=/MTk5NjIzNTkuMTI=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2021/05/21/kerala-government-ministers-portfolio-list.html|title=മുഖ്യമന്ത്രിക്ക് 17ൽ പരം വകുപ്പുകൾ; വനിതാ ശിശുക്ഷേമവും വീണയ്ക്ക്|access-date=2023-10-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; നിലവിൽ [[സി.പി.ഐ.എം|സി.പി.ഐ.(എം)]]-ന്റെ പൊളിറ്റ് ബ്യൂറോ അംഗമായ പിണറായി വിജയൻ, 1998 മുതൽ 2015 വരെ മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ കേരളം ഘടകം സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു. [[ഇ.കെ. നായനാർ|ഇ.കെ.നായനാർക്ക്]] ശേഷം കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായതും പിണറായി വിജയനാണ്. കേരളത്തിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ വിദ്യാർത്ഥി, യുവജന സംഘടനാ പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ നേതൃനിരയിലെത്തിയ പിണറായി വിജയൻ [[സി.പി.ഐ.എം|സി.പി.ഐ.(എം)]] [[കണ്ണൂർ]] ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയായും കേരള സംസ്ഥാന സഹകരണ ബാങ്കിന്റെ പ്രസിഡന്റായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[ഇന്ത്യയിലെ അടിയന്തരാവസ്ഥ (1975)|അടിയന്തരാവസ്ഥക്കാലത്ത്]] പതിനെട്ടുമാസം കണ്ണൂർ സെൻട്രൽജയിലിൽ രാഷ്ട്രീയ തടവുകാരനായിരുന്നു.
1970-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 26-മത്തെ വയസ്സിൽ [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൂത്തുപറമ്പ് മണ്ഡലത്തെ]] പ്രതിനിധീകരിച്ച്‌ ആദ്യമായി കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗമായി. 
1977-ലും 1991-ലും കൂത്തുപറമ്പ് മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നും 1996-ൽ പയ്യന്നൂരിൽ നിന്നും നിയമസഭയിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 2016 മുതൽ ധർമ്മടം മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാംഗമാണ്‌.
1996 മുതൽ 1998 വരെ മൂന്നാം [[ഇ.കെ. നായനാർ|ഇ.കെ നായനാർ]] മന്ത്രിസഭയിൽ വിദ്യുച്ഛക്തി-സഹകരണ വകുപ്പുകളുടെ ചുമതലയുള്ള കാബിനറ്റ് മന്ത്രിയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://specials.manoramaonline.com/News/2017/ldf-government-anniversary/index.html&lt;/ref&gt; ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ കേരളത്തിലെ വൈദ്യുതി ഉൽപാദനം, വിതരണം എന്നിവ വളരെ കാര്യക്ഷമമാക്കുന്നതിലും, [[കേരളാ സ്റ്റേറ്റ് ഇലക്ട്രിസിറ്റി ബോർഡ്|കേരള സംസ്ഥാന വൈദ്യുതി ബോർഡ്]]ന്റെ പ്രവർത്തനം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിലും പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു&lt;ref name=&quot;mabhu-98&quot;&gt;{{cite news |title=മാതൃഭൂമി മുഖപ്രസംഗം |newspaper=മാതൃഭൂമി |quote=വൈദ്യുത ഉല്പാദന വിതരണ രം‌ഗങ്ങളിൽ ഗണ്യമായ നേട്ടങ്ങൾ വിജയന്റെ കാലത്തുണ്ടായിട്ടുണ്ട്. എല്ലാം അദ്ദേഹം മുൻകയ്യെടുത്ത് ചെയ്തുവെന്നല്ല; തുടങ്ങിവെച്ചവയും പണിതീരാതെ അനന്തമായി നീളുന്നവയുമായ പദ്ധതികൾക്കും പരിപാടികൾക്കും വേണ്ടിയിരുന്നത് ഒരു ഉന്ത് ആണ്. അതദ്ദേഹം കൊടുത്തു. ലോവർ പെരിയാറിൽ നിന്നും ബ്രഹ്മപുരത്തു നിന്നും വൈദ്യുതി കിട്ടുവാൻ തുടങ്ങി. [[കക്കാട് (വിവക്ഷകൾ)|കക്കാട്]] പദ്ധതിക്ക് പുനരുജ്ജീവനമായി. ആതിരപ്പള്ളിയും കുറ്റ്യാടി എക്സ്റ്റൻഷനും വീണ്ടും ചലിച്ചു തുടങ്ങി. കേരളത്തിനു വേണ്ടി ഒരു വൈദ്യുത വികസനനയം പ്രഖ്യാപിച്ചത് വിജയനാണ്. അത് പൊതുമേഖലയ്ക്കും സ്വകാര്യമേഖലയ്ക്കും പരിമിതമായ വിദേശമൂലധനത്തിനും സ്ഥാനം നൽകുന്ന ഒന്നായിരുന്നു. വിമർശനങ്ങളെ അവഗണിച്ച്, കോഴിക്കോടെ ഡീസൽ വൈദ്യുതകേന്ദ്രം സ്ഥാപിക്കുന്ന ജോലി അദ്ദേഹം തുടങ്ങി വച്ചു. ചീനയിൽ നിന്നുള്ള സഹായ സഹകരണങ്ങളോടെ ചെറുകിട വൈദ്യുത പദ്ധതികൾ തുടങ്ങുവാൻ പരിപാടിയുണ്ടാകി... വിജയൻ മന്ത്രിയാകുന്ന സമയത്ത് വ്യവസായങ്ങൾക്ക് നൂറ് ശതമാനം പവർകട്ട് ആയിരുന്നു. വീടുകൾക്ക് ലോഡ്‌ഷെഡിങ്ങ് വേറെ. ധാരാളം മഴ കിട്ടിയിട്ട്  വൈദ്യുതി  ഉല്പാദനം മെച്ചപ്പെട്ടു; ഒന്ന് രണ്ട് പദ്ധതികൾ ഉല്പാദനക്ഷമങ്ങളായി; കിഴക്കൻ ഗ്രിഡിൽ നിന്ന് വൈദ്യുതി വാങ്ങുവാൻ മന്ത്രി ഏർപ്പാടുമുണ്ടാക്കി. എല്ലാം കൂടി, മൂന്നു കൊല്ലത്തിനകം, വ്യവസായങ്ങൾക്കുള്ള പവർകട്ട് മുഴുവൻ നീക്കാൻ വിജയനു കഴിഞ്ഞു; ജില്ലാ ആസ്ഥാനങ്ങളിൽ ലോഡ് ഷെഡിങ്ങും നിർത്തി...  |date=22 ഒക്ടോബർ 1998 |accessdate=20 June 2012}}&lt;/ref&gt;.

== ജീവിതരേഖ ==
[[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] തലശ്ശേരി താലൂക്കിലെ [[പിണറായി]] പഞ്ചായത്തിലെ ഒരു കർഷക കുടുംബത്തിൽ കള്ള്-ചെത്ത് തൊഴിലാളിയായിരുന്ന മുണ്ടയിൽ കോരന്റെയും ആലക്കണ്ടി കല്യാണിയുടെയും ഇളയ മകനായി ഇടവമാസത്തിലെ ചോതി നക്ഷത്രത്തിൽ 1945 മേയ് 24-ന്‌ ജനനം.&lt;ref&gt;https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/pinarayi-turns-76-today-and-it-is-a-special-day-1.5690611&lt;/ref&gt; കുമാരനും നാണുവും ജ്യേഷ്ഠ സഹോദരങ്ങളാണ്. പതിനാല് സഹോദരങ്ങളിൽ രണ്ട് പേരൊഴികെ ബാക്കി എല്ലാവരും മരിച്ചു. രണ്ടാമത്തെ സഹോദരനായിരുന്ന കുമാരനിലൂടെയാണ് വിജയൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റായത്. പിണറായി ശാരദ വിലാസം എൽ പി സ്കൂളിലും പെരളശേരി ഗവ.ഹൈസ്കൂളിലുമായി വിദ്യാഭ്യാസം. സ്കൂൾ ഫൈനലിനു ശേഷം ഒരു വർഷം നെയ്ത്ത് തൊഴിലാളിയായി. പിന്നീടാണ് പ്രീ- യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോഴ്സിന് തലശ്ശേരി ബ്രണ്ണൻ കോളേജിൽ ചേർന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.keralacm.gov.in/mal/?page_id=13 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-01-13 |archive-date=2020-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128170716/https://www.keralacm.gov.in/mal/?page_id=13 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

'''സ്വകാര്യ ജീവിതം'''

തലശ്ശേരി സെന്റ് ജോസഫ്‌സ് സ്കൂൾ അദ്ധ്യാപിക [[ഒഞ്ചിയം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഒഞ്ചിയം]] കണ്ണൂക്കര സ്വദേശിനി ടി. കമലയാണ് ഭാര്യ. വിവേക് കിരൺ, വീണ എന്നിവർ മക്കൾ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.cpimkerala.org/eng/pinarayi-vijayan-24.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2020-12-13 |archive-date=2021-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226025746/https://www.cpimkerala.org/eng/pinarayi-vijayan-24.php |url-status=deviated |archivedate=2021-02-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210226025746/https://www.cpimkerala.org/eng/pinarayi-vijayan-24.php }}&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
[[File:Pinarayi vijayan klf.jpg|thumb|പിണറായി വിജയൻ കോഴിക്കോട് ലിറ്ററേച്ചർ ഫെസ്റ്റിവലിൽ (2017)]]

വിദ്യാർത്ഥിയായിരുന്ന  കാലഘട്ടത്തിൽ തന്നെ രാഷ്ട്രീയത്തിലേയ്ക്ക് കടന്നു വന്നു. എസ്.എഫ്.ഐ യുടെ പൂർവ്വിക സംഘടനയായ കെ.എസ്.എഫിലൂടെയായിരുന്നു രാഷ്ട്രീയ പ്രവേശനം. തലശ്ശേരി ബ്രണ്ണൻ കോളേജിൽ സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രത്തിന് പഠിക്കുമ്പോൾ കെ.എസ്.എഫ് ന്റെ കണ്ണൂർ ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയായി. തുടർന്ന് നിരവധി വിദ്യാർത്ഥി സമര മുന്നേറ്റങ്ങളിൽ നേതൃത്വം വഹിച്ചു. വൈകാതെ കെ.എസ്.എഫ് ന്റെ സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായി. തലശ്ശേരി കോടതിയ്ക്ക് സമീപം പിണറായി വിജയൻ നയിച്ച വിദ്യാർത്ഥി മാർച്ചിനു നേരെ പോലീസ് നടത്തിയ ലാത്തി ചാർജ്ജ് ഏറെ കോളിളക്കമുണ്ടാക്കിയിരുന്നു. പിണറായി ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിദ്യാർത്ഥി നേതാക്കളെ പോലീസ് മൃഗീയമായി തല്ലിയപ്പോൾ സമീപത്തുള്ള കടലിൽ ചാടിയാണ് വിജയൻ അന്ന് രക്ഷപെട്ടത്. കെ.എസ്.വൈ.എഫിൻ്റെ സംസ്ഥാന വൈസ് പ്രസിഡൻറായും പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.cpimkerala.org/pinarayivijayan-36.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2020-12-13 |archive-date=2020-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201205135622/https://www.cpimkerala.org/pinarayivijayan-36.php |url-status=deviated |archivedate=2020-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201205135622/https://www.cpimkerala.org/pinarayivijayan-36.php }}&lt;/ref&gt;

1964-ൽ [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]യിൽ അംഗമായ പിണറായി വിജയൻ 1967-ൽ [[സി.പി.എം]] തലശ്ശേരി മണ്ഡലം സെക്രട്ടറിയായി.
1968-ൽ മാവിലായിൽ നടന്ന കണ്ണൂർ ജില്ല-പ്ലീനറി സമ്മേളനത്തിൽ വച്ച് [[സി.പി.എം]] കണ്ണൂർ ജില്ലക്കമ്മറ്റി അംഗമായി.1972-ൽ സി.പി.എം. കണ്ണൂർ ജില്ല സെക്രട്ടേറിയറ്റ് അംഗമായ പിണറായി വിജയൻ 1978-ൽ പാർട്ടി സംസ്ഥാന കമ്മറ്റിയിലെത്തി. സി.പി.എമ്മിൻ്റെ കണ്ണൂർ ജില്ല സെക്രട്ടറിയായിരുന്ന [[ചടയൻ ഗോവിന്ദൻ]] പാർട്ടിയുടെ സംസ്ഥാന സെക്രട്ടേറിയറ്റ് അംഗമായതിനെ തുടർന്ന് 1986-ൽ പിണറായി വിജയൻ [[സി.പി.എം]] [[കണ്ണൂർ]] ജില്ല സെക്രട്ടറിയായി. 1989-ൽ [[സി.പി.എം]] സംസ്ഥാന സെക്രട്ടേറിയറ്റിലേയ്ക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടതിനെ തുടർന്ന് പ്രവർത്തനം പാർട്ടി സംസ്ഥാന കമ്മറ്റി ഓഫീസായ എ.കെ.ജി സെൻറർ കേന്ദ്രീകരിച്ചായി.

1998 സെപ്റ്റംബറിൽ [[സി.പി.എം]] സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. സി.പി.എം സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായിരുന്ന [[ചടയൻ ഗോവിന്ദൻ]] അന്തരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് വൈദ്യുതി വകുപ്പിൻ്റെ ചുമതലയുള്ള കാബിനറ്റ് മന്ത്രി സ്ഥാനം രാജിവയ്ച്ച് പാർട്ടിയുടെ അമരത്ത് എത്തി. പിന്നീട് 2002-ലെ കണ്ണൂർ സമ്മേളനവും 2005-ലെ മലപ്പുറം സമ്മേളനവും 2008-ലെ കോട്ടയം സമ്മേളനവും 2012-ലെ തിരുവനന്തപുരം സമ്മേളനവും പിണറായി വിജയനെ തന്നെ വീണ്ടും സെക്രട്ടറിയായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. മുഖ്യമന്ത്രി [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ|വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദനുമായുള്ള]] അഭിപ്രായഭിന്നത പരസ്യമായി പ്രകടിപ്പിച്ചതിന്  2007 മെയ് 26-ന് പോളിറ്റ് ബ്യൂറോയിൽ നിന്നും സസ്പെൻഡ് ചെയ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;http://www.rediff.com/news/2007/may/26ker.htm&lt;/ref&gt; പിന്നീട്‌  [[2007]] [[ഒക്ടോബർ 1]]-ന് പിണറായി വിജയനെ പോളിറ്റ് ബ്യൂറോയിൽ തിരിച്ചെടുത്തു.&lt;ref&gt;http://www.rediff.com/news/2007/oct/01cpm.htm&lt;/ref&gt; 2012 ഫെബ്രുവരി 10-ന് തുടർച്ചയായി നാലാം തവണയും സി.പി.എം. സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=250855 |title=പിണറായി വീണ്ടും സെക്രട്ടറി |access-date=2012-02-10 |archive-date=2012-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120210103840/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=250855 |url-status=deviated |archivedate=2012-02-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120210103840/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=250855 }}&lt;/ref&gt; പിണറായി വിജയനും ഇ.കെ. നായനാരുമാണ് ഏറ്റവും കൂടൂതൽ പ്രാവശ്യം പാർട്ടി സെക്രട്ടറിയായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടവർ. 2015-ൽ ആലപ്പുഴയിൽ വച്ച് നടന്ന പാർട്ടി സംസ്ഥാന സമ്മേളനത്തിൽ  പിണറായി വിജയൻ സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറി പദവി ഒഴിഞ്ഞതിനെ തുടർന്ന് [[കോടിയേരി ബാലകൃഷ്ണൻ]] പാർട്ടി സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായി സ്ഥാനമേറ്റു.

1970-ൽ ഇരുപത്തിയാറാം വയസിൽ നിയമസഭയിൽ അംഗമായ പിണറായി വിജയൻ പാർലമെൻ്ററി രംഗത്തും മികവ് തെളിയിച്ചു. 
1970, 1977, 1991 എന്നീ വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ കൂത്ത്പറമ്പിൽ നിന്നും
1996-ൽ പയ്യന്നൂരിനെ പ്രതിനിധീകരിച്ചും നിയമസഭയിലെത്തി. 1996-2001 ലെ [[ഇ.കെ. നായനാർ]] മന്ത്രിസഭയിലെ വൈദ്യുതി-സഹകരണ വകുപ്പിന്റെ ചുമതലയുള്ള കാബിനറ്റ് മന്ത്രിയായിരുന്നു പിണറായി വിജയൻ.

1998-ൽ കൽക്കട്ടയിൽ വച്ച് നടന്ന [[സി.പി.എം|സി.പി.എമ്മിന്റെ]] പതിനാറാമത് പാർട്ടി കോൺഗ്രസിലൂടെ പാർട്ടിയുടെ കേന്ദ്രകമ്മറ്റി, പൊളിറ്റ് ബ്യൂറോ അംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 

2016-ൽ നടന്ന പതിനാലാം കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ധർമടത്ത് നിന്ന് മത്സരിച്ച് ജയിച്ചു. നിയമസഭയിൽ [[ഇടതുമുന്നണി]]യ്ക്ക് ഭൂരിപക്ഷം കിട്ടിയതിനെ തുടർന്ന് 2016 മെയ് 25 ന് [[കേരള]] [[മുഖ്യമന്ത്രി]]യായി അധികാരമേറ്റു. 2021-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഇടതുമുന്നണി 
99 സീറ്റുകൾ നേടിയതിനെ തുടർന്ന് തുടർച്ചയായി രണ്ടാം തവണയും കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി ചുമതലയേറ്റു. 
&lt;ref&gt;https://www.mathrubhumi.com/mobile/specials/politics/pinarayi-vijayan{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

അഞ്ച് വർഷ കാലാവധി പൂർത്തിയാക്കി അധികാരത്തുടർച്ച നേടിയ ആദ്യ കേരള മുഖ്യമന്ത്രി എന്ന ചരിത്രനേട്ടത്തിനുടമയായ പിണറായി വിജയൻ
മുഖ്യമന്ത്രി എന്ന നിലയിൽ രണ്ടാം തവണ 2021 മേയ് 20 ന് സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു.

2026-ൽ നടന്ന പതിനാറാം നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ധർമ്മടത്ത് നിന്ന് ജയിച്ചെങ്കിലും ഇടതുമുന്നണി പരാജയപ്പെട്ടതിനാൽ മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനം 2026 മെയ് 4ന് രാജി വെച്ചു.

പ്രത്യയശാസ്ത്രത്തിനുമപ്പുറം പ്രായോഗിക രാഷ്ട്രീയത്തിന് മുൻതൂക്കം നൽകുന്ന രാഷ്ട്രീയ നേതാവായാണ് 
പിണറായി വിജയൻ സി.പി.എമ്മിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2025/05/24/cm-pinarayi-vijayan-80th-birthday.html&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.madhyamam.com/kerala/portfolio-of-new-kerala-govt-800491?infinitescroll=1|title=രണ്ടാം പിണറായി സർക്കാറിലെ മന്ത്രിമാരുടെ വകുപ്പുകൾ ഇങ്ങനെ...|access-date=21 May 2021|date=21 May 2021|publisher=മാധ്യമം|archive-date=2021-05-21|archive-url=https://archive.today/20210521124207/https://www.madhyamam.com/kerala/portfolio-of-new-kerala-govt-800491?infinitescroll=1|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/governor-allot-the-business-of-the-government-among-the-ministers/944751|title=മന്ത്രിമാരുടെ വകുപ്പുകൾ തീരുമാനിച്ച്‌ ഉത്തരവായി; ന്യൂനപക്ഷ ക്ഷേമവും പ്രവാസിക്ഷേമവും മുഖ്യമന്ത്രിക്ക്‌|access-date=21 May 2021|date=21 May 2021|publisher=ദേശാഭിമാനി|archive-date=2021-05-21|archive-url=https://archive.today/20210521124004/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/governor-allot-the-business-of-the-government-among-the-ministers/944751|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== കേരള മുഖ്യമന്ത്രി ==
കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനത്തിരുന്നവരുടെ പട്ടികയിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനത്താണ് നിലവിൽ പിണറായി വിജയൻ മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനം രാജി വച്ച 2026 മെയ് നാലാം തീയതി വരെ&lt;ref&gt;[https://keralakaumudi.com/news/mobile/news.php?id=1741594&amp;u=cm-pinarayi-vijayan-to-resign-tommorow പിണറായി വിജയൻ രാജി വെച്ചു]&lt;/ref&gt; 3633 ദിവസം മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിൽ തുടർന്നു. (ആകെ 9 വർഷം, 11 മാസം, 9 ദിവസം)&lt;ref&gt;[https://www.manoramanews.com/kerala/politics/2025/04/14/cm-pinarayi-vijayan-the-chief-minister-who-is-rewriting-history.html പിണറായിക്ക് മുന്നിൽ ഇനി നായനാർ മാത്രം]&lt;/ref&gt;

മുൻ മുഖ്യമന്ത്രിയും മുതിർന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് നേതാവുമായിരുന്ന
ലീഡർ കെ.കരുണാകരനെയാണ്
(3246 ദിവസം) 2025 ഏപ്രിൽ പതിനാലിന് പിണറായി വിജയൻ മറികടന്നത്. 

മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ സമുന്നത നേതാവായിരുന്ന ഇ.കെ.നായനാരാണ് (4009 ദിവസം) കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലിരുന്നത്.

2023 ഫെബ്രുവരി പതിനേഴിന് മുൻ മുഖ്യമന്ത്രി സി.അച്യുതമേനോന് തൊട്ട് പിന്നിൽ നാലാം സ്ഥാനത്ത് (2459 ദിവസം) എത്തിയിരുന്നു പിണറായി വിജയൻ. 

1970 മുതൽ 1977 വരെ തുടർച്ചയായി മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനത്തിരുന്ന സി.അച്യുതമേനോൻ്റെ റെക്കോർഡ് (2364 ദിവസം) 2022 നവംബർ പതിനാലിന് പിണറായി വിജയൻ മറികടന്നിരുന്നു. 

കേരളത്തിൽ ഇതുവരെ 12 പേർ മുഖ്യമന്ത്രിമാരായിട്ടുണ്ട് എങ്കിലും തുടർച്ചയായി രണ്ട് മന്ത്രിസഭകളിൽ മുഖ്യമന്ത്രിയാവാൻ അവസരം ലഭിച്ചത് പിണറായി വിജയന് മാത്രമാണ്. 

ഏറ്റവും കൂടുതൽ ദിവസം (പതിനേഴ്) കാവൽ മുഖ്യമന്ത്രിയായതിൻ്റെ റെക്കോർഡും പിണറായി വിജയന് തന്നെയാണ്.
2021 മെയ് മൂന്ന് മുതൽ മെയ് 20 വരെയാണ് അദ്ദേഹം കാവൽ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്നത്.&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2023/08/17/pinarayi-vijayan-is-third-in-the-list-of-longest-tenured-cm-of-kerala.html മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിൽ അച്യുതമേനോനെ മറികടന്ന് പിണറായി വിജയൻ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://keralacm.gov.in/ml/%e0%b4%ae%e0%b5%81%e0%b4%96%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%ae%e0%b4%a8%e0%b5%8d%e0%b4%a4%e0%b5%8d%e0%b4%b0%e0%b4%bf%e0%b4%af%e0%b5%81%e0%b4%9f%e0%b5%86-%e0%b4%95%e0%b5%80%e0%b4%b4%e0%b4%bf%e0%b4%b2%e0%b5%81/|title=മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ കീഴിലുള്ള വകുപ്പുകൾ - Official website of Kerala Chief Minister|access-date=2023-10-23|date=2021-05-18|language=ml-IN}}&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-03-24 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111050225/http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |url-status=deviated |archivedate=2021-11-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211111050225/http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-03-24 |archive-date=2021-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510182516/http://www.keralaassembly.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! വർഷം !! മണ്ഡലം || വിജയിച്ച സ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും !! പരാജയപ്പെട്ട മുഖ്യസ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും
|-
| 2026 || [[ധർമ്മടം നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || അഡ്വ. വി പി അബ്ദുൽ റഷീദ് 
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
|-
| 2021 || [[ധർമ്മടം നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || സി രഘുനാഥ്‌ 
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 2016 || [[ധർമ്മടം നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[മമ്പറം ദിവാകരൻ]]
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1996 || [[പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി.പി.എം]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]]||കെ എൻ കണ്ണോത്ത്
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1991 || [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.]] || [[പി. രാമകൃഷ്ണൻ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]] 
|-
| 1977 || [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.]]||  അബ്ദുൾ ഖാദർ|| [[റെവല്യൂഷനറി സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി]].
|-
| 1970 || [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.]]||  തായത്ത് രാഘവൻ്|| [[പ്രജാ സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി]].
|-
|}

==ലാവ്‌ലിൻ കേസ്==

1996 മുതൽ 1998 കാലഘട്ടത്തിൽ [[ഇ.കെ. നായനാർ]] മന്ത്രിസഭയിൽ [[വിദ്യുച്ഛക്തി]] മന്ത്രിയായിരിക്കുമ്പോൾ, [[എസ്.എൻ.സി. ലാവലിൻ|ലാവലിൻ കമ്പനിയുമായി]] നടന്ന സർക്കാർ ഇടപാടിൽ അഴിമതി നടന്നിട്ടുണ്ടെന്ന് ആരോപണമുണ്ടായി. ഇതിനെ തുടർന്ന് [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു. ഡി. എഫ്]] ഭരണകാലത്ത് [[സംസ്ഥാന വിജിലൻസ്]] അന്വേഷണം നടത്തുകയും പിണറായി വിജയൻ തെറ്റു ചെയ്തിട്ടില്ലെന്നു കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്തിരുന്നു &lt;ref name=&quot;oneindia&quot;&gt;{{cite web |url=http://news.oneindia.in/2006/03/01/kerala-govt-to-hand-over-snc-lavalin-case-to-cbi-chandy-1141211398.html |title=Kerala Govt to hand over SNC Lavalin case to CBI: Chandy |date=1 March 2006 |quote=Vigilance Director Upendra Verma was also shunted out of the department a day after the investigating agency filed an FIR in the court without naming any politician in the list of accused. |publisher=One India |accessdate=19 June 2012 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. എന്നാൽ പിന്നീട് കേസ് അന്വേഷിച്ച [[സി.ബി.ഐ]] പിണറായി വിജയനെ ഒൻപതാം പ്രതിയായി ചേർക്കുകയും പ്രോസിക്യൂട്ട് ചെയ്യാൻ അനുമതി തേടുകയും ചെയ്തു. സിപിഐ(എം) നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഇടതുപക്ഷജനാധിപത്യമുന്നണി [[കേരളാ മന്ത്രിസഭ|മന്ത്രിസഭ]] സഭ അതിന് അനുമതി നിഷേധിച്ചെങ്കിലും അന്നത്തെ [[കേരളാ ഗവർണ്ണർ]] [[ആർ.എസ്. ഗവായി]] അദ്ദേഹത്തെ പ്രോസിക്യൂട്ട്‌ ചെയ്യാൻ അനുമതി നൽകി. [[മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്രയിൽ]] തന്റെ മകന്റെ തിരഞ്ഞെടുപ്പു വിജയത്തിന് [[കോൺഗ്രസ്]] സഹായം ഉറപ്പുവരുത്താൻ ആർ.എസ്‌. ഗവായ്‌ യു. ഡി. എഫ് നേതാക്കളുടെ ഇംഗിതത്തിനൊത്ത് ചെയ്തതാണിതെന്നു സിപിഐ(എം) ആരോപിച്ചിരുന്നു. [[കേരളാ ഗവർണ്ണർ|കേരളാ ഗവർണ്ണറുടെ]] ഈ തീരുമാനത്തെ പിണറായി വിജയൻ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയിൽ]] ചോദ്യംചെയ്തു. തുടർന്നുള്ള അന്വേഷണത്തിൽ പിണറായി വിജയൻ ലാവലിൻ ഇടപാടിൽ സാമ്പത്തികലാഭം ഉണ്ടാക്കിയതിനു തെളിവ് ലഭിച്ചിട്ടില്ലന്ന് [[സി.ബി.ഐ]] കോടതിയിൽ [[സത്യവാങ്മൂലം]] നൽകുകയുണ്ടായി&lt;ref&gt;[http://www.madhyamam.in/story/ലാവലിൻ-പിണറായി-ഉൾപ്പെട്ട-പണമിടപാടിന്-തെളിവില്ല-സിബിഐ പിണറായി വിജയൻ ഉൾപ്പെട്ട പണമിടപാടിന് തെളിവില്ല സിബിഐ മാധ്യമം ദിനപത്രം, 18 ഏപ്രിൽ 2010; ശേഖരിച്ചത് 29 ഏപ്രിൽ 2010]{{Dead link|date=February 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=പിണറായിക്ക് എതിരെ തെളിവില്ലെന്ന് സി.ബി.ഐ മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം |url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/265806/2010-04-18/kerala |accessdate=29 ഏപ്രിൽ 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120529010621/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/265806/2010-04-18/kerala |archivedate=ഫെബ്രുവരി 17, 2020 |date=18 ഏപ്രിൽ 2010}}&lt;/ref&gt;. 

തുടർന്ന് കേസിന്റെ വിചാരണ നടന്നിരുന്ന തിരുവനന്തപുരം സി.ബി.ഐ. കോടതിയിൽ പിണറായി വിജയൻ ഉൾപ്പെടെ ഏഴുപേർ വിടുതൽ ഹർജി സമർപ്പിച്ചു. അത് പരിഗണിച്ച കോടതി പിണറായി വിജയനെ കേസിൽ പ്രതിചേർത്ത് വിചാരണ തുടരാനുള്ള വസ്തുതകൾ സി.ബി.ഐ. സമർപ്പിച്ച കുറ്റപത്രത്തിൽ അടങ്ങിയിട്ടില്ലെന്ന് കണ്ടെത്തുകയും അഴിമതി, അധികാരദുർവിനിയോഗം, കുറ്റകരമായ ഗൂഢാലോചന തുടങ്ങിയ ആരോപണങ്ങൾ അടങ്ങിയ കുറ്റപത്രം തന്നെ നിലനിൽക്കില്ലെന്നും പ്രസ്താവിച്ചു. &lt;ref&gt;[http://www.manoramanews.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/mmtvContentView.do?BV_ID=@@@&amp;tabId=14&amp;programId=9958837&amp;contentId=15387617 ലാവലിൻ കേസിൽ പിണറായി ഉൾപ്പെടെയുള്ളവരുടെ ഹർജി അനുവദിച്ചു]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; നിലവിൽ ഈ സിബിഐ നൽകിയ അപ്പീലിൽ സുപ്രീം കോടതി പിണറായി വിജയന് നോട്ടീസ് അയച്ചിരിക്കുകയാണ്.

== വിമർശനങ്ങൾ ==
*നായനാർ മന്ത്രിസഭയിൽ വൈദ്യുതിമന്ത്രിയായിരുന്ന കാലത്ത് [[പന്നിയാർ]]-[[ചെങ്കുളം]]-[[പള്ളിവാസൽ]] പദ്ധതികളുടെ നവീകരണത്തിനായി  [[കാനഡ|കാനഡയിലെ]] [[എസ്.എൻ.സി. ലാവ്‌ലിൻ]] എന്ന കമ്പനിയുമായി ഇദ്ദേഹം ഒപ്പുവച്ച{{തെളിവ്}} കരാറിനെക്കുറിച്ച് ആരോപണമുണ്ടായതിനെ തുടർന്ന് [[യു. ഡി. എഫ്]] ഭരണകാലത്ത് സംസ്ഥാന വിജിലൻസ് അന്വേഷണം നടത്തുകയും പിണറായി വിജയൻ തെറ്റു ചെയ്തിട്ടില്ലെന്നു കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്തിരുന്നു. എന്നാൽ അടുത്ത തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കാലത്ത് ഇത് വീണ്ടും അന്വേഷിക്കാൻ സി.ബി.ഐ-യെ ഏൽപിക്കാൻ [[യു. ഡി. എഫ്]] തീരുമാനിച്ചു.  തുടർന്ന് സി.ബി.ഐ. പിണറായി വിജയനെ ഒൻപതാം പ്രതിയായി ചേർക്കുകയും പ്രോസിക്യൂട്ട് ചെയ്യാൻ അനുമതി തേടുകയും ചെയ്തു. [[അഡ്വേക്കേറ്റ് ജനറൽ|അഡ്വേക്കേറ്റ് ജനറലിന്റേയും]], [[കേരളാ മന്ത്രിസഭ|കേരളാ മന്ത്രിസഭയുടേയും]] ഉപദേശം മറികടന്ന് അന്നത്തെ [[കേരളാ ഗവർണ്ണർ]] [[ആർ.എസ്‌. ഗവായ്‌]] സ്വന്തം നിലയിൽ പ്രോസിക്യൂട്ട്[‌ ചെയ്യാൻ അനുമതി നൽകി. [[മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്രയിൽ]] തന്റെ മകന്റെ തിരഞ്ഞെടുപ്പു വിജയത്തിന് [[കോൺഗ്രസ്]] സഹായം ഉറപ്പുവരുത്താൻ ആർ.എസ്‌. ഗവായ്‌ യു. ഡി. എഫ് നേതാക്കളുടെ ഇംഗിതത്തിനൊത്ത് ചെയ്തതാണിതെന്നു ആരോപണമുയർന്നു. കേരളാ ഗവർണ്ണറുടെ ഈ തീരുമാനത്തെ പിണറായി വിജയൻ [[സുപ്രീംകോടതി|സുപ്രീംകോടതിയിൽ]] ചോദ്യംചെയ്തു.  അന്വേഷണത്തിലൂടെ പിണറായി വിജയൻ അഴിമതി നടത്തിയില്ലെന്നു തെളിഞ്ഞതിനു ശേഷം സി.ബി.ഐ തന്നെ അപ്രകാരം കോടതിയിൽ [[സത്യവാങ്‌മൂലം]] നൽകുകയുണ്ടായി&lt;ref&gt;[http://www.madhyamam.in/story/ലാവലിൻ-പിണറായി-ഉൾപ്പെട്ട-പണമിടപാടിന്-തെളിവില്ല-സിബിഐ പിണറായി വിജയൻ ഉൾപ്പെട്ട പണമിടപാടിന് തെളിവില്ല സിബിഐ മാധ്യമം ദിനപത്രം, 18 ഏപ്രിൽ 2010; ശേഖരിച്ചത് 29 ഏപ്രിൽ 2010]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/265806/2010-04-18/kerala |title=പിണറായിക്ക് എതിരെ തെളിവില്ലെന്ന് സി.ബി.ഐ മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം, 18 ഏപ്രിൽ 2010; ശേഖരിച്ചത് 29 ഏപ്രിൽ 2010 |access-date=2010-04-29 |archive-date=2012-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120529010621/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/265806/2010-04-18/kerala |url-status=deviated |archivedate=2012-05-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120529010621/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/265806/2010-04-18/kerala }}&lt;/ref&gt;. അടിസ്ഥാനരഹിതമായ   ആരോപണങ്ങൾ ഉന്നയിച്ച് അദ്ദേഹത്തെ   വ്യക്തിഹത്യ ചെയ്യാനുള്ള ശ്രമമാണു കേസിനു പിന്നിൽ എന്ന് സി.പി.ഐ.(എം) ആരോപിക്കുന്നു&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://deshabhimani.com/e_paper/1chn200410.pdf |title=ലാവ്‌ലിൻ:സത്യം തെളിഞ്ഞു |access-date=2010-04-30 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305011832/http://www.deshabhimani.com/e_paper/1chn200410.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://deshabhimani.com/e_paper/1chn190410.pdf |title=അവഹേളിച്ചതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം ആര് ഏറേറെടുക്കും |access-date=2010-04-30 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304213826/http://www.deshabhimani.com/e_paper/1chn190410.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
  
*2007 ഫെബ്രുവരി 16ന് ചെന്നൈ വിമാനത്താവളത്തിൽ വച്ച് സുരക്ഷാ പരിശോധനക്കിടെ പിണറായി വിജയന്റെ ബഗേജിൽ നിന്നും 5 വെടിയുണ്ടകൾ ഉദ്യോഗസ്ഥർ കണ്ടെടുക്കുകയുണ്ടായി. ലൈസൻസിന്റെ പകർപ്പ് ഫാക്സ് ആയി ലഭിച്ചതിനു ശേഷം ഉദ്യോഗസ്ഥർ അദ്ദേഹത്തെ പോകാൻ അനുവദിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2007/02/20/stories/2007022011850400.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-08 |archive-date=2007-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070222111036/http://www.hindu.com/2007/02/20/stories/2007022011850400.htm |url-status=deviated |archivedate=2007-02-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070222111036/http://www.hindu.com/2007/02/20/stories/2007022011850400.htm }}&lt;/ref&gt;
 
*തൊഴിലാളി നേതാവായി ഉയർന്നുവന്ന പിണറായിയുടെ മകന്റെ  ബർമിങ്ഹാം യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ വിദ്യാഭ്യാസവും മകളുടെ സ്വാശ്രയ കോളേജിലെ പഠനവുമെല്ലാം അദ്ദേഹത്തിനെതിരെയുള്ള മറ്റു വിമർശനങ്ങളിൽ ചിലതാണ്‌. &lt;ref&gt;http://thatsmalayalam.oneindia.mobi/news/2008/02/14/51199.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. എന്നാൽ കേരള ആദായ നികുതി വകുപ്പ് 2008 ജനുവരിയിൽ ഹൈക്കോടതിക്ക് നൽകിയ സത്യവാങ്ങ്‌മൂലത്തിൽ പിണറായിയുടെ മകന്റെ ബർമിങ്ങ്ഹാം സർവ്വകലാശാലയിലെ പഠിപ്പിന് പിണറായി വിജയൻ വക സാമ്പത്തിക സഹായമൊന്നും നൽകുകയുണ്ടായില്ല എന്ന വ്യക്തമാക്കുകയുണ്ടായി.&lt;ref&gt;{{cite web|title = മകന്റെ വിദേശപഠന ചെലവ്‌ പിണറായി വഹിച്ചിട്ടില്ല - ആദായനികുതി വകുപ്പ്‌.|publisher = [[മാതൃഭൂമി]]|url = http://www.mathrubhumi.com/php/newFrm.php?news_id=12209&amp;n_type=HO&amp;category_id=3&amp;Farc=T&amp;previous=Y|date = ജനുവരി 2, 2008|accessdate = ഓഗസ്റ്റ് 7, 2009|language = മലയാളം}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  
*കേരളത്തിലെ ചില മുഖ്യധാരാ പത്ര-ദൃശ്യ മാധ്യമങ്ങളുടെ ഭാഗമായി [[സി.പി.ഐ.എം|സി.പി.ഐ.(എം)]]-നെതിരെ ഒരു ശക്തമായ മാധ്യമസിന്റിക്കേറ്റ് പ്രവർത്തിക്കുന്നതായി അദ്ദേഹം കരുതുന്നു. അത് ചില ഉദാഹരണസഹിതം അദ്ദേഹം പ്രസ്താവിച്ചതിനാൽ ആ പത്ര-ദൃശ്യ മാധ്യമങ്ങളുടെ ഭാഗത്ത് നിന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് എതിരെ ശക്തമായ വിമർശങ്ങളുണ്ടായി . {{fact}}
*മാധ്യമസിന്റിക്കേറ്റിനെതിരെ അദ്ദേഹം നടത്തിയ പ്രസ്താവനയെ, [[മാതൃഭൂമി]] പത്രാധിപനെതിരായ ഭീഷണിപ്പെടുത്തലായി ചിത്രീകരിച്ച് പത്രാധിപരുടെ ഗിൽഡ് അപലപിച്ചിരുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thehoot.org/web/home/story.php?storyid=2608&amp;pg=1&amp;mod=1&amp;sectionId=2 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-08 |archive-date=2009-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090209172703/http://www.thehoot.org/web/home/story.php?storyid=2608&amp;pg=1&amp;mod=1&amp;sectionId=2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; http://www.financialexpress.com/news/CPIM-mouth-piece-snipes-at-Editors-Guild/204556/ &lt;/ref&gt;
*പിണറായി വിജയൻ കൊട്ടാരതുല്യമായ വീട് നിർമ്മിച്ചതിനെപ്പറ്റി അന്വേഷിക്കാൻപോയ നാലു സഖാക്കളെ സസ്‌പെന്റ് ചെയ്തുകൊണ്ടാണ് പിണറായി വിജയൻ തനിക്കെതിരായ വിമർശനത്തെ അടിച്ചമർത്തിയത് എന്ന ആരോപണം വലിയ വിവാദം ആയിരുന്നു. ഒരു തൊഴിലാളി നേതാവിന് ഇത്രയും വലിയ വീട് പണിതത്തിനെ കുറിച്ചു പാർട്ടിയിൽ തന്നെ നിരവധി വാക്കേറ്റങ്ങൾക്കു കാരണം ആയി. 4 സഖാക്കളെ [[സി.പി.ഐ.എം]] പുറത്താക്കിയത് വേറെ കാരണങ്ങളായിരുന്നു എന്നതായിരുന്നു പിന്നീടുള്ള പത്രറിപ്പോർട്ട്.&lt;ref&gt;http://www.indianexpress.com/news/why-none-dares-talk-about-pinarayi/473293/0&lt;/ref&gt; .

==അവലംബം==
{{reflist|2}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
* http://www.cpim.org/bio/pinarayi_vijayan.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080225150859/http://www.cpim.org/bio/pinarayi_vijayan.htm |date=2008-02-25 }}
*[http://malablo.com/പിണറായി-വിജയൻജീവിത-വഴിക/ പിണറായി വിജയൻ ജീവിത വഴികളിലൂടെ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200716211615/http://malablo.com/%E0%B4%AA%E0%B4%BF%E0%B4%A3%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF-%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%9C%E0%B4%AF%E0%B5%BB%E0%B4%9C%E0%B5%80%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%A4-%E0%B4%B5%E0%B4%B4%E0%B4%BF%E0%B4%95/ |date=2020-07-16 }}
{{S-start}}
{{s-off}}
{{s-bef|before=[[ഉമ്മൻ ചാണ്ടി]]}}
{{s-ttl|title=[[കേരളത്തിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|കേരളത്തിന്റെ മുഖ്യമന്ത്രി]]|years=25 മേയ് 2016 – ഇപ്പോഴും}}
{{s-aft|after= - }}
{{S-end}}
{{Current Indian chief ministers}}
{{CMs of Kerala}}
{{Fourteenth KLA}}
{{commons category|Pinarayi Vijayan}}
{{DEFAULTSORT:വിജയൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1944-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മാർച്ച് 21-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:നിരീശ്വരവാദികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നാലാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:അഞ്ചാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഒൻപതാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്താം കേരള നിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സഹകരണവകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വൈദ്യുതിവകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:സി.പി.ഐ.എം. സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സി.പി.ഐ.എം. പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ അടിയന്തരാവസ്ഥയിൽ തടവിലാക്കപ്പെട്ടവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)-ൽ നിന്നുള്ള മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ആഭ്യന്തരമന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഐ.ടി. വകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രിന്റിംഗ്, സ്റ്റേഷനറി വകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]</text>
      <sha1>nxtui1uyr8o8vfd00cupj4p12tn60nt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619577</id>
      <parentid>4619576</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T14:23:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60248" sha1="3l1jvb9e0zihofqvln6gf5d3b51mac8" xml:space="preserve">{{prettyurl|Pinarayi Vijayan}}
{{ToDisambig|വാക്ക്= പിണറായി}}
{{Infobox officeholder
| name                = പിണറായി വിജയൻ
| image               = File:Vijayan.Dharmadam.CM.jpg
| caption             = 
| imagesize           = 
| office = പതിനാറാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്
|  term_start        = [[മേയ് 18]] [[2026]]
| predecessor        = [[വി.ഡി. സതീശൻ]] 
| office1              = [[കേരളത്തിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|കേരളത്തിന്റെ മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term_start1          = [[മേയ് 04]] [[2026]]
| term_end1            = [[മേയ് 18]] [[2026]]
| predecessor1         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor1           = [[വി.ഡി. സതീശൻ]] 
| term_start2          = [[മേയ് 25]] [[2016]]
| term_end2           = [[മേയ് 18]] [[2026]]
| predecessor2         = [[ഉമ്മൻ ചാണ്ടി]]
| successor2           = [[ പിണറായി വിജയൻ]]
| constituency2       = [[ധർമ്മടം നിയമസഭാമണ്ഡലം|ധർമ്മടം]]
| office3             = [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി.പി.ഐ(എം)]] കേരള സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറി
| term_start3       = [[സെപ്റ്റംബർ 25]] [[1998]]
| term_end3          = [[ഫെബ്രുവരി 23]] [[2015]]
| predecessor3       = [[ചടയൻ ഗോവിന്ദൻ]]
| successor3          = [[കോടിയേരി ബാലകൃഷ്ണൻ]]
| office4             = കേരളത്തിന്റെ വൈദ്യുതി, സഹകരണ വകുപ്പ് മന്ത്രി
| term_start4        = [[മേയ് 20]] [[1996]]
| term_end4         = [[ഒക്ടോബർ 19]] [[1998]]
| predecessor4      = [[ജി. കാർത്തികേയൻ]], [[എം.വി. രാഘവൻ]]
| successor4          = [[എസ്. ശർമ്മ]]
| office5            = കേരളനിയമസഭാംഗം
| constituency5     = [[ധർമ്മടം നിയമസഭാമണ്ഡലം|ധർമ്മടം]]
| term_start5        = [[മേയ് 21]] [[2016]]
| term_end5           = 
| predecessor5       = [[കെ.കെ. നാരായണൻ]]
| successor5        = 
| constituency6     = [[പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പയ്യന്നൂർ]]
| term_start6       = [[മേയ് 14]] [[1996]]
| term_end6         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| predecessor6     = [[സി.പി. നാരായണൻ]]
| successor6      = [[പി.കെ. ശ്രീമതി]]
| constituency7     = [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൂത്തുപറമ്പ്]]
| term_start7       = [[ജൂൺ 21]] [[1991]]
| term_end7        = [[മേയ് 14]] [[1996]]
| predecessor7        = [[കെ.പി. മമ്മു]]
| successor7        = [[കെ.കെ. ശൈലജ]]
| constituency8     = [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൂത്തുപറമ്പ്]]
| term_start8         = [[ഒക്ടോബർ 4 ]] [[1970]]
| term_end8          = [[നവംബർ 11]] [[1979]]
| predecessor8      = [[കെ.കെ. അബു]]
| successor8       = [[എം.വി. രാഘവൻ]]
| birth_date          = {{Birth date and age|1945|05|24|df=yes}}
| birth_place         = [[പിണറായി]], [[തലശേരി]], [[കണ്ണൂർ]][[ജില്ല]]
| residence           = [[ക്ലിഫ് ഹൗസ്]], [[തിരുവനന്തപുരം]], [[കേരളം]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:CPI-M-flag.svg|50px]] [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി.പി.എം.]]
| religion            = [[നിരീശ്വരവാദം]]
| father              = മാറോളി കോരൻ
| mother              = ആലക്കാട്ട് കല്യാണി
| spouse              = ടി. കമല
| children            = വിവേക് കിരൺ, വീണ
| website             = www.keralacm.gov.in
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/139%20Pinarayi%20Vijayan.pdf നിയമസഭ
| signature           = Pinarayi Vijayan Signature.png
}}
2016 മുതൽ 2026 വരെ
തുടർച്ചയായി പത്ത് വർഷം 
[[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] [[മുഖ്യമന്ത്രി]]യായിരുന്ന മുതിർന്ന [[സി.പി.എം]] നേതാവാണ് '''പിണറായി വിജയൻ.(ജനനം: 24 മെയ് 1945)''' 
2016 മേയ് 25-നാണ് കേരള
മുഖ്യമന്ത്രിയായി ആദ്യമായി സ്ഥാനമേറ്റത്.
രണ്ടാം തവണ 2021 മേയ് 20-ന് അധികാരമേറ്റു.
&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ia601506.us.archive.org/25/items/business-of-the-government-among-the-ministers-2021/Business%20of%20the%20Government%20among%20the%20Ministers%202021.pdf|title=KERALA GAZETTE dt 2021 േമയ 20|access-date=21 May 2021|date=20 May 2021|publisher=Kerala Government}}&lt;/ref&gt; 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ എൽഡിഎഫ് പരാജയപ്പെട്ടതിനാൽ മെയ് 4ന്  രാജി സമർപ്പിച്ചു. സംസ്ഥാന [[കേരള ആഭ്യന്തര വകുപ്പ്|ആഭ്യന്തര വകുപ്പിൻ്റെയും]] പൊതുഭരണവും  ഇരുപത്തിയേഴ് വകുപ്പുകളുടെ അധിക ചുമതലയുള്ള മുഖ്യമന്ത്രി ആയിരുന്നു പിണറായി വിജയൻ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kerala.gov.in/subdetail/NjE5ODgzNzguMzI=/MTk5NjIzNTkuMTI=|title=Kerala Chief Minister {{!}} Shri. Pinarayi Vijayan {{!}} Official web portal of Kerala Government|access-date=2023-10-24|archive-date=2023-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203000158/https://kerala.gov.in/subdetail/NjE5ODgzNzguMzI=/MTk5NjIzNTkuMTI=|url-status=deviated|archivedate=2023-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231203000158/https://kerala.gov.in/subdetail/NjE5ODgzNzguMzI=/MTk5NjIzNTkuMTI=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2021/05/21/kerala-government-ministers-portfolio-list.html|title=മുഖ്യമന്ത്രിക്ക് 17ൽ പരം വകുപ്പുകൾ; വനിതാ ശിശുക്ഷേമവും വീണയ്ക്ക്|access-date=2023-10-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; നിലവിൽ [[സി.പി.ഐ.എം|സി.പി.ഐ.(എം)]]-ന്റെ പൊളിറ്റ് ബ്യൂറോ അംഗമായ പിണറായി വിജയൻ, 1998 മുതൽ 2015 വരെ മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ കേരളം ഘടകം സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു. [[ഇ.കെ. നായനാർ|ഇ.കെ.നായനാർക്ക്]] ശേഷം കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായതും പിണറായി വിജയനാണ്. കേരളത്തിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ വിദ്യാർത്ഥി, യുവജന സംഘടനാ പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ നേതൃനിരയിലെത്തിയ പിണറായി വിജയൻ [[സി.പി.ഐ.എം|സി.പി.ഐ.(എം)]] [[കണ്ണൂർ]] ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയായും കേരള സംസ്ഥാന സഹകരണ ബാങ്കിന്റെ പ്രസിഡന്റായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[ഇന്ത്യയിലെ അടിയന്തരാവസ്ഥ (1975)|അടിയന്തരാവസ്ഥക്കാലത്ത്]] പതിനെട്ടുമാസം കണ്ണൂർ സെൻട്രൽജയിലിൽ രാഷ്ട്രീയ തടവുകാരനായിരുന്നു.
1970-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 26-മത്തെ വയസ്സിൽ [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൂത്തുപറമ്പ് മണ്ഡലത്തെ]] പ്രതിനിധീകരിച്ച്‌ ആദ്യമായി കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗമായി. 
1977-ലും 1991-ലും കൂത്തുപറമ്പ് മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നും 1996-ൽ പയ്യന്നൂരിൽ നിന്നും നിയമസഭയിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 2016 മുതൽ ധർമ്മടം മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാംഗമാണ്‌.
1996 മുതൽ 1998 വരെ മൂന്നാം [[ഇ.കെ. നായനാർ|ഇ.കെ നായനാർ]] മന്ത്രിസഭയിൽ വിദ്യുച്ഛക്തി-സഹകരണ വകുപ്പുകളുടെ ചുമതലയുള്ള കാബിനറ്റ് മന്ത്രിയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://specials.manoramaonline.com/News/2017/ldf-government-anniversary/index.html&lt;/ref&gt; ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ കേരളത്തിലെ വൈദ്യുതി ഉൽപാദനം, വിതരണം എന്നിവ വളരെ കാര്യക്ഷമമാക്കുന്നതിലും, [[കേരളാ സ്റ്റേറ്റ് ഇലക്ട്രിസിറ്റി ബോർഡ്|കേരള സംസ്ഥാന വൈദ്യുതി ബോർഡ്]]ന്റെ പ്രവർത്തനം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിലും പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു&lt;ref name=&quot;mabhu-98&quot;&gt;{{cite news |title=മാതൃഭൂമി മുഖപ്രസംഗം |newspaper=മാതൃഭൂമി |quote=വൈദ്യുത ഉല്പാദന വിതരണ രം‌ഗങ്ങളിൽ ഗണ്യമായ നേട്ടങ്ങൾ വിജയന്റെ കാലത്തുണ്ടായിട്ടുണ്ട്. എല്ലാം അദ്ദേഹം മുൻകയ്യെടുത്ത് ചെയ്തുവെന്നല്ല; തുടങ്ങിവെച്ചവയും പണിതീരാതെ അനന്തമായി നീളുന്നവയുമായ പദ്ധതികൾക്കും പരിപാടികൾക്കും വേണ്ടിയിരുന്നത് ഒരു ഉന്ത് ആണ്. അതദ്ദേഹം കൊടുത്തു. ലോവർ പെരിയാറിൽ നിന്നും ബ്രഹ്മപുരത്തു നിന്നും വൈദ്യുതി കിട്ടുവാൻ തുടങ്ങി. [[കക്കാട് (വിവക്ഷകൾ)|കക്കാട്]] പദ്ധതിക്ക് പുനരുജ്ജീവനമായി. ആതിരപ്പള്ളിയും കുറ്റ്യാടി എക്സ്റ്റൻഷനും വീണ്ടും ചലിച്ചു തുടങ്ങി. കേരളത്തിനു വേണ്ടി ഒരു വൈദ്യുത വികസനനയം പ്രഖ്യാപിച്ചത് വിജയനാണ്. അത് പൊതുമേഖലയ്ക്കും സ്വകാര്യമേഖലയ്ക്കും പരിമിതമായ വിദേശമൂലധനത്തിനും സ്ഥാനം നൽകുന്ന ഒന്നായിരുന്നു. വിമർശനങ്ങളെ അവഗണിച്ച്, കോഴിക്കോടെ ഡീസൽ വൈദ്യുതകേന്ദ്രം സ്ഥാപിക്കുന്ന ജോലി അദ്ദേഹം തുടങ്ങി വച്ചു. ചീനയിൽ നിന്നുള്ള സഹായ സഹകരണങ്ങളോടെ ചെറുകിട വൈദ്യുത പദ്ധതികൾ തുടങ്ങുവാൻ പരിപാടിയുണ്ടാകി... വിജയൻ മന്ത്രിയാകുന്ന സമയത്ത് വ്യവസായങ്ങൾക്ക് നൂറ് ശതമാനം പവർകട്ട് ആയിരുന്നു. വീടുകൾക്ക് ലോഡ്‌ഷെഡിങ്ങ് വേറെ. ധാരാളം മഴ കിട്ടിയിട്ട്  വൈദ്യുതി  ഉല്പാദനം മെച്ചപ്പെട്ടു; ഒന്ന് രണ്ട് പദ്ധതികൾ ഉല്പാദനക്ഷമങ്ങളായി; കിഴക്കൻ ഗ്രിഡിൽ നിന്ന് വൈദ്യുതി വാങ്ങുവാൻ മന്ത്രി ഏർപ്പാടുമുണ്ടാക്കി. എല്ലാം കൂടി, മൂന്നു കൊല്ലത്തിനകം, വ്യവസായങ്ങൾക്കുള്ള പവർകട്ട് മുഴുവൻ നീക്കാൻ വിജയനു കഴിഞ്ഞു; ജില്ലാ ആസ്ഥാനങ്ങളിൽ ലോഡ് ഷെഡിങ്ങും നിർത്തി...  |date=22 ഒക്ടോബർ 1998 |accessdate=20 June 2012}}&lt;/ref&gt;.

== ജീവിതരേഖ ==
[[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] തലശ്ശേരി താലൂക്കിലെ [[പിണറായി]] പഞ്ചായത്തിലെ ഒരു കർഷക കുടുംബത്തിൽ കള്ള്-ചെത്ത് തൊഴിലാളിയായിരുന്ന മുണ്ടയിൽ കോരന്റെയും ആലക്കണ്ടി കല്യാണിയുടെയും ഇളയ മകനായി ഇടവമാസത്തിലെ ചോതി നക്ഷത്രത്തിൽ 1945 മേയ് 24-ന്‌ ജനനം.&lt;ref&gt;https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/pinarayi-turns-76-today-and-it-is-a-special-day-1.5690611&lt;/ref&gt; കുമാരനും നാണുവും ജ്യേഷ്ഠ സഹോദരങ്ങളാണ്. പതിനാല് സഹോദരങ്ങളിൽ രണ്ട് പേരൊഴികെ ബാക്കി എല്ലാവരും മരിച്ചു. രണ്ടാമത്തെ സഹോദരനായിരുന്ന കുമാരനിലൂടെയാണ് വിജയൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റായത്. പിണറായി ശാരദ വിലാസം എൽ പി സ്കൂളിലും പെരളശേരി ഗവ.ഹൈസ്കൂളിലുമായി വിദ്യാഭ്യാസം. സ്കൂൾ ഫൈനലിനു ശേഷം ഒരു വർഷം നെയ്ത്ത് തൊഴിലാളിയായി. പിന്നീടാണ് പ്രീ- യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോഴ്സിന് തലശ്ശേരി ബ്രണ്ണൻ കോളേജിൽ ചേർന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.keralacm.gov.in/mal/?page_id=13 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-01-13 |archive-date=2020-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128170716/https://www.keralacm.gov.in/mal/?page_id=13 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

'''സ്വകാര്യ ജീവിതം'''

തലശ്ശേരി സെന്റ് ജോസഫ്‌സ് സ്കൂൾ അദ്ധ്യാപിക [[ഒഞ്ചിയം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഒഞ്ചിയം]] കണ്ണൂക്കര സ്വദേശിനി ടി. കമലയാണ് ഭാര്യ. വിവേക് കിരൺ, വീണ എന്നിവർ മക്കൾ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.cpimkerala.org/eng/pinarayi-vijayan-24.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2020-12-13 |archive-date=2021-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226025746/https://www.cpimkerala.org/eng/pinarayi-vijayan-24.php |url-status=deviated |archivedate=2021-02-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210226025746/https://www.cpimkerala.org/eng/pinarayi-vijayan-24.php }}&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
[[File:Pinarayi vijayan klf.jpg|thumb|പിണറായി വിജയൻ കോഴിക്കോട് ലിറ്ററേച്ചർ ഫെസ്റ്റിവലിൽ (2017)]]

വിദ്യാർത്ഥിയായിരുന്ന  കാലഘട്ടത്തിൽ തന്നെ രാഷ്ട്രീയത്തിലേയ്ക്ക് കടന്നു വന്നു. എസ്.എഫ്.ഐ യുടെ പൂർവ്വിക സംഘടനയായ കെ.എസ്.എഫിലൂടെയായിരുന്നു രാഷ്ട്രീയ പ്രവേശനം. തലശ്ശേരി ബ്രണ്ണൻ കോളേജിൽ സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രത്തിന് പഠിക്കുമ്പോൾ കെ.എസ്.എഫ് ന്റെ കണ്ണൂർ ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയായി. തുടർന്ന് നിരവധി വിദ്യാർത്ഥി സമര മുന്നേറ്റങ്ങളിൽ നേതൃത്വം വഹിച്ചു. വൈകാതെ കെ.എസ്.എഫ് ന്റെ സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായി. തലശ്ശേരി കോടതിയ്ക്ക് സമീപം പിണറായി വിജയൻ നയിച്ച വിദ്യാർത്ഥി മാർച്ചിനു നേരെ പോലീസ് നടത്തിയ ലാത്തി ചാർജ്ജ് ഏറെ കോളിളക്കമുണ്ടാക്കിയിരുന്നു. പിണറായി ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിദ്യാർത്ഥി നേതാക്കളെ പോലീസ് മൃഗീയമായി തല്ലിയപ്പോൾ സമീപത്തുള്ള കടലിൽ ചാടിയാണ് വിജയൻ അന്ന് രക്ഷപെട്ടത്. കെ.എസ്.വൈ.എഫിൻ്റെ സംസ്ഥാന വൈസ് പ്രസിഡൻറായും പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.cpimkerala.org/pinarayivijayan-36.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2020-12-13 |archive-date=2020-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201205135622/https://www.cpimkerala.org/pinarayivijayan-36.php |url-status=deviated |archivedate=2020-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201205135622/https://www.cpimkerala.org/pinarayivijayan-36.php }}&lt;/ref&gt;

1964-ൽ [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]യിൽ അംഗമായ പിണറായി വിജയൻ 1967-ൽ [[സി.പി.എം]] തലശ്ശേരി മണ്ഡലം സെക്രട്ടറിയായി.
1968-ൽ മാവിലായിൽ നടന്ന കണ്ണൂർ ജില്ല-പ്ലീനറി സമ്മേളനത്തിൽ വച്ച് [[സി.പി.എം]] കണ്ണൂർ ജില്ലക്കമ്മറ്റി അംഗമായി.1972-ൽ സി.പി.എം. കണ്ണൂർ ജില്ല സെക്രട്ടേറിയറ്റ് അംഗമായ പിണറായി വിജയൻ 1978-ൽ പാർട്ടി സംസ്ഥാന കമ്മറ്റിയിലെത്തി. സി.പി.എമ്മിൻ്റെ കണ്ണൂർ ജില്ല സെക്രട്ടറിയായിരുന്ന [[ചടയൻ ഗോവിന്ദൻ]] പാർട്ടിയുടെ സംസ്ഥാന സെക്രട്ടേറിയറ്റ് അംഗമായതിനെ തുടർന്ന് 1986-ൽ പിണറായി വിജയൻ [[സി.പി.എം]] [[കണ്ണൂർ]] ജില്ല സെക്രട്ടറിയായി. 1989-ൽ [[സി.പി.എം]] സംസ്ഥാന സെക്രട്ടേറിയറ്റിലേയ്ക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടതിനെ തുടർന്ന് പ്രവർത്തനം പാർട്ടി സംസ്ഥാന കമ്മറ്റി ഓഫീസായ എ.കെ.ജി സെൻറർ കേന്ദ്രീകരിച്ചായി.

1998 സെപ്റ്റംബറിൽ [[സി.പി.എം]] സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. സി.പി.എം സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായിരുന്ന [[ചടയൻ ഗോവിന്ദൻ]] അന്തരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് വൈദ്യുതി വകുപ്പിൻ്റെ ചുമതലയുള്ള കാബിനറ്റ് മന്ത്രി സ്ഥാനം രാജിവയ്ച്ച് പാർട്ടിയുടെ അമരത്ത് എത്തി. പിന്നീട് 2002-ലെ കണ്ണൂർ സമ്മേളനവും 2005-ലെ മലപ്പുറം സമ്മേളനവും 2008-ലെ കോട്ടയം സമ്മേളനവും 2012-ലെ തിരുവനന്തപുരം സമ്മേളനവും പിണറായി വിജയനെ തന്നെ വീണ്ടും സെക്രട്ടറിയായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. മുഖ്യമന്ത്രി [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ|വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദനുമായുള്ള]] അഭിപ്രായഭിന്നത പരസ്യമായി പ്രകടിപ്പിച്ചതിന്  2007 മെയ് 26-ന് പോളിറ്റ് ബ്യൂറോയിൽ നിന്നും സസ്പെൻഡ് ചെയ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;http://www.rediff.com/news/2007/may/26ker.htm&lt;/ref&gt; പിന്നീട്‌  [[2007]] [[ഒക്ടോബർ 1]]-ന് പിണറായി വിജയനെ പോളിറ്റ് ബ്യൂറോയിൽ തിരിച്ചെടുത്തു.&lt;ref&gt;http://www.rediff.com/news/2007/oct/01cpm.htm&lt;/ref&gt; 2012 ഫെബ്രുവരി 10-ന് തുടർച്ചയായി നാലാം തവണയും സി.പി.എം. സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=250855 |title=പിണറായി വീണ്ടും സെക്രട്ടറി |access-date=2012-02-10 |archive-date=2012-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120210103840/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=250855 |url-status=deviated |archivedate=2012-02-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120210103840/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=250855 }}&lt;/ref&gt; പിണറായി വിജയനും ഇ.കെ. നായനാരുമാണ് ഏറ്റവും കൂടൂതൽ പ്രാവശ്യം പാർട്ടി സെക്രട്ടറിയായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടവർ. 2015-ൽ ആലപ്പുഴയിൽ വച്ച് നടന്ന പാർട്ടി സംസ്ഥാന സമ്മേളനത്തിൽ  പിണറായി വിജയൻ സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറി പദവി ഒഴിഞ്ഞതിനെ തുടർന്ന് [[കോടിയേരി ബാലകൃഷ്ണൻ]] പാർട്ടി സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായി സ്ഥാനമേറ്റു.

1970-ൽ ഇരുപത്തിയാറാം വയസിൽ നിയമസഭയിൽ അംഗമായ പിണറായി വിജയൻ പാർലമെൻ്ററി രംഗത്തും മികവ് തെളിയിച്ചു. 
1970, 1977, 1991 എന്നീ വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ കൂത്ത്പറമ്പിൽ നിന്നും
1996-ൽ പയ്യന്നൂരിനെ പ്രതിനിധീകരിച്ചും നിയമസഭയിലെത്തി. 1996-2001 ലെ [[ഇ.കെ. നായനാർ]] മന്ത്രിസഭയിലെ വൈദ്യുതി-സഹകരണ വകുപ്പിന്റെ ചുമതലയുള്ള കാബിനറ്റ് മന്ത്രിയായിരുന്നു പിണറായി വിജയൻ.

1998-ൽ കൽക്കട്ടയിൽ വച്ച് നടന്ന [[സി.പി.എം|സി.പി.എമ്മിന്റെ]] പതിനാറാമത് പാർട്ടി കോൺഗ്രസിലൂടെ പാർട്ടിയുടെ കേന്ദ്രകമ്മറ്റി, പൊളിറ്റ് ബ്യൂറോ അംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 

2016-ൽ നടന്ന പതിനാലാം കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ധർമടത്ത് നിന്ന് മത്സരിച്ച് ജയിച്ചു. നിയമസഭയിൽ [[ഇടതുമുന്നണി]]യ്ക്ക് ഭൂരിപക്ഷം കിട്ടിയതിനെ തുടർന്ന് 2016 മെയ് 25 ന് [[കേരള]] [[മുഖ്യമന്ത്രി]]യായി അധികാരമേറ്റു. 2021-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഇടതുമുന്നണി 
99 സീറ്റുകൾ നേടിയതിനെ തുടർന്ന് തുടർച്ചയായി രണ്ടാം തവണയും കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി ചുമതലയേറ്റു. 
&lt;ref&gt;https://www.mathrubhumi.com/mobile/specials/politics/pinarayi-vijayan{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

അഞ്ച് വർഷ കാലാവധി പൂർത്തിയാക്കി അധികാരത്തുടർച്ച നേടിയ ആദ്യ കേരള മുഖ്യമന്ത്രി എന്ന ചരിത്രനേട്ടത്തിനുടമയായ പിണറായി വിജയൻ
മുഖ്യമന്ത്രി എന്ന നിലയിൽ രണ്ടാം തവണ 2021 മേയ് 20 ന് സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു.

2026-ൽ നടന്ന പതിനാറാം നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ധർമ്മടത്ത് നിന്ന് ജയിച്ചെങ്കിലും ഇടതുമുന്നണി പരാജയപ്പെട്ടതിനാൽ മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനം 2026 മെയ് 4ന് രാജി വെച്ചു.

പ്രത്യയശാസ്ത്രത്തിനുമപ്പുറം പ്രായോഗിക രാഷ്ട്രീയത്തിന് മുൻതൂക്കം നൽകുന്ന രാഷ്ട്രീയ നേതാവായാണ് 
പിണറായി വിജയൻ സി.പി.എമ്മിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2025/05/24/cm-pinarayi-vijayan-80th-birthday.html&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.madhyamam.com/kerala/portfolio-of-new-kerala-govt-800491?infinitescroll=1|title=രണ്ടാം പിണറായി സർക്കാറിലെ മന്ത്രിമാരുടെ വകുപ്പുകൾ ഇങ്ങനെ...|access-date=21 May 2021|date=21 May 2021|publisher=മാധ്യമം|archive-date=2021-05-21|archive-url=https://archive.today/20210521124207/https://www.madhyamam.com/kerala/portfolio-of-new-kerala-govt-800491?infinitescroll=1|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/governor-allot-the-business-of-the-government-among-the-ministers/944751|title=മന്ത്രിമാരുടെ വകുപ്പുകൾ തീരുമാനിച്ച്‌ ഉത്തരവായി; ന്യൂനപക്ഷ ക്ഷേമവും പ്രവാസിക്ഷേമവും മുഖ്യമന്ത്രിക്ക്‌|access-date=21 May 2021|date=21 May 2021|publisher=ദേശാഭിമാനി|archive-date=2021-05-21|archive-url=https://archive.today/20210521124004/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/governor-allot-the-business-of-the-government-among-the-ministers/944751|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== കേരള മുഖ്യമന്ത്രി ==
കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനത്തിരുന്നവരുടെ പട്ടികയിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനത്താണ് നിലവിൽ പിണറായി വിജയൻ മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനം രാജി വച്ച 2026 മെയ് നാലാം തീയതി വരെ&lt;ref&gt;[https://keralakaumudi.com/news/mobile/news.php?id=1741594&amp;u=cm-pinarayi-vijayan-to-resign-tommorow പിണറായി വിജയൻ രാജി വെച്ചു]&lt;/ref&gt; 3633 ദിവസം മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിൽ തുടർന്നു. (ആകെ 9 വർഷം, 11 മാസം, 9 ദിവസം)&lt;ref&gt;[https://www.manoramanews.com/kerala/politics/2025/04/14/cm-pinarayi-vijayan-the-chief-minister-who-is-rewriting-history.html പിണറായിക്ക് മുന്നിൽ ഇനി നായനാർ മാത്രം]&lt;/ref&gt;

മുൻ മുഖ്യമന്ത്രിയും മുതിർന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് നേതാവുമായിരുന്ന
ലീഡർ കെ.കരുണാകരനെയാണ്
(3246 ദിവസം) 2025 ഏപ്രിൽ പതിനാലിന് പിണറായി വിജയൻ മറികടന്നത്. 

മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ സമുന്നത നേതാവായിരുന്ന ഇ.കെ.നായനാരാണ് (4009 ദിവസം) കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലിരുന്നത്.

2023 ഫെബ്രുവരി പതിനേഴിന് മുൻ മുഖ്യമന്ത്രി സി.അച്യുതമേനോന് തൊട്ട് പിന്നിൽ നാലാം സ്ഥാനത്ത് (2459 ദിവസം) എത്തിയിരുന്നു പിണറായി വിജയൻ. 

1970 മുതൽ 1977 വരെ തുടർച്ചയായി മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനത്തിരുന്ന സി.അച്യുതമേനോൻ്റെ റെക്കോർഡ് (2364 ദിവസം) 2022 നവംബർ പതിനാലിന് പിണറായി വിജയൻ മറികടന്നിരുന്നു. 

കേരളത്തിൽ ഇതുവരെ 12 പേർ മുഖ്യമന്ത്രിമാരായിട്ടുണ്ട് എങ്കിലും തുടർച്ചയായി രണ്ട് മന്ത്രിസഭകളിൽ മുഖ്യമന്ത്രിയാവാൻ അവസരം ലഭിച്ചത് പിണറായി വിജയന് മാത്രമാണ്. 

ഏറ്റവും കൂടുതൽ ദിവസം (പതിനേഴ്) കാവൽ മുഖ്യമന്ത്രിയായതിൻ്റെ റെക്കോർഡും പിണറായി വിജയന് തന്നെയാണ്.
2021 മെയ് മൂന്ന് മുതൽ മെയ് 20 വരെയാണ് അദ്ദേഹം കാവൽ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്നത്.&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2023/08/17/pinarayi-vijayan-is-third-in-the-list-of-longest-tenured-cm-of-kerala.html മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിൽ അച്യുതമേനോനെ മറികടന്ന് പിണറായി വിജയൻ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://keralacm.gov.in/ml/%e0%b4%ae%e0%b5%81%e0%b4%96%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%ae%e0%b4%a8%e0%b5%8d%e0%b4%a4%e0%b5%8d%e0%b4%b0%e0%b4%bf%e0%b4%af%e0%b5%81%e0%b4%9f%e0%b5%86-%e0%b4%95%e0%b5%80%e0%b4%b4%e0%b4%bf%e0%b4%b2%e0%b5%81/|title=മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ കീഴിലുള്ള വകുപ്പുകൾ - Official website of Kerala Chief Minister|access-date=2023-10-23|date=2021-05-18|language=ml-IN}}&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-03-24 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111050225/http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |url-status=deviated |archivedate=2021-11-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211111050225/http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-03-24 |archive-date=2021-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510182516/http://www.keralaassembly.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! വർഷം !! മണ്ഡലം || വിജയിച്ച സ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും !! പരാജയപ്പെട്ട മുഖ്യസ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും
|-
| 2026 || [[ധർമ്മടം നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || അഡ്വ. വി പി അബ്ദുൽ റഷീദ് 
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
|-
| 2021 || [[ധർമ്മടം നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || സി രഘുനാഥ്‌ 
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 2016 || [[ധർമ്മടം നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[മമ്പറം ദിവാകരൻ]]
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1996 || [[പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി.പി.എം]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]]||കെ എൻ കണ്ണോത്ത്
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1991 || [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.]] || [[പി. രാമകൃഷ്ണൻ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]] 
|-
| 1977 || [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.]]||  അബ്ദുൾ ഖാദർ|| [[റെവല്യൂഷനറി സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി]].
|-
| 1970 || [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.]]||  തായത്ത് രാഘവൻ്|| [[പ്രജാ സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി]].
|-
|}

==ലാവ്‌ലിൻ കേസ്==

1996 മുതൽ 1998 കാലഘട്ടത്തിൽ [[ഇ.കെ. നായനാർ]] മന്ത്രിസഭയിൽ [[വിദ്യുച്ഛക്തി]] മന്ത്രിയായിരിക്കുമ്പോൾ, [[എസ്.എൻ.സി. ലാവലിൻ|ലാവലിൻ കമ്പനിയുമായി]] നടന്ന സർക്കാർ ഇടപാടിൽ അഴിമതി നടന്നിട്ടുണ്ടെന്ന് ആരോപണമുണ്ടായി. ഇതിനെ തുടർന്ന് [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു. ഡി. എഫ്]] ഭരണകാലത്ത് [[സംസ്ഥാന വിജിലൻസ്]] അന്വേഷണം നടത്തുകയും പിണറായി വിജയൻ തെറ്റു ചെയ്തിട്ടില്ലെന്നു കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്തിരുന്നു &lt;ref name=&quot;oneindia&quot;&gt;{{cite web |url=http://news.oneindia.in/2006/03/01/kerala-govt-to-hand-over-snc-lavalin-case-to-cbi-chandy-1141211398.html |title=Kerala Govt to hand over SNC Lavalin case to CBI: Chandy |date=1 March 2006 |quote=Vigilance Director Upendra Verma was also shunted out of the department a day after the investigating agency filed an FIR in the court without naming any politician in the list of accused. |publisher=One India |accessdate=19 June 2012 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. എന്നാൽ പിന്നീട് കേസ് അന്വേഷിച്ച [[സി.ബി.ഐ]] പിണറായി വിജയനെ ഒൻപതാം പ്രതിയായി ചേർക്കുകയും പ്രോസിക്യൂട്ട് ചെയ്യാൻ അനുമതി തേടുകയും ചെയ്തു. സിപിഐ(എം) നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഇടതുപക്ഷജനാധിപത്യമുന്നണി [[കേരളാ മന്ത്രിസഭ|മന്ത്രിസഭ]] സഭ അതിന് അനുമതി നിഷേധിച്ചെങ്കിലും അന്നത്തെ [[കേരളാ ഗവർണ്ണർ]] [[ആർ.എസ്. ഗവായി]] അദ്ദേഹത്തെ പ്രോസിക്യൂട്ട്‌ ചെയ്യാൻ അനുമതി നൽകി. [[മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്രയിൽ]] തന്റെ മകന്റെ തിരഞ്ഞെടുപ്പു വിജയത്തിന് [[കോൺഗ്രസ്]] സഹായം ഉറപ്പുവരുത്താൻ ആർ.എസ്‌. ഗവായ്‌ യു. ഡി. എഫ് നേതാക്കളുടെ ഇംഗിതത്തിനൊത്ത് ചെയ്തതാണിതെന്നു സിപിഐ(എം) ആരോപിച്ചിരുന്നു. [[കേരളാ ഗവർണ്ണർ|കേരളാ ഗവർണ്ണറുടെ]] ഈ തീരുമാനത്തെ പിണറായി വിജയൻ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയിൽ]] ചോദ്യംചെയ്തു. തുടർന്നുള്ള അന്വേഷണത്തിൽ പിണറായി വിജയൻ ലാവലിൻ ഇടപാടിൽ സാമ്പത്തികലാഭം ഉണ്ടാക്കിയതിനു തെളിവ് ലഭിച്ചിട്ടില്ലന്ന് [[സി.ബി.ഐ]] കോടതിയിൽ [[സത്യവാങ്മൂലം]] നൽകുകയുണ്ടായി&lt;ref&gt;[http://www.madhyamam.in/story/ലാവലിൻ-പിണറായി-ഉൾപ്പെട്ട-പണമിടപാടിന്-തെളിവില്ല-സിബിഐ പിണറായി വിജയൻ ഉൾപ്പെട്ട പണമിടപാടിന് തെളിവില്ല സിബിഐ മാധ്യമം ദിനപത്രം, 18 ഏപ്രിൽ 2010; ശേഖരിച്ചത് 29 ഏപ്രിൽ 2010]{{Dead link|date=February 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=പിണറായിക്ക് എതിരെ തെളിവില്ലെന്ന് സി.ബി.ഐ മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം |url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/265806/2010-04-18/kerala |accessdate=29 ഏപ്രിൽ 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120529010621/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/265806/2010-04-18/kerala |archivedate=ഫെബ്രുവരി 17, 2020 |date=18 ഏപ്രിൽ 2010}}&lt;/ref&gt;. 

തുടർന്ന് കേസിന്റെ വിചാരണ നടന്നിരുന്ന തിരുവനന്തപുരം സി.ബി.ഐ. കോടതിയിൽ പിണറായി വിജയൻ ഉൾപ്പെടെ ഏഴുപേർ വിടുതൽ ഹർജി സമർപ്പിച്ചു. അത് പരിഗണിച്ച കോടതി പിണറായി വിജയനെ കേസിൽ പ്രതിചേർത്ത് വിചാരണ തുടരാനുള്ള വസ്തുതകൾ സി.ബി.ഐ. സമർപ്പിച്ച കുറ്റപത്രത്തിൽ അടങ്ങിയിട്ടില്ലെന്ന് കണ്ടെത്തുകയും അഴിമതി, അധികാരദുർവിനിയോഗം, കുറ്റകരമായ ഗൂഢാലോചന തുടങ്ങിയ ആരോപണങ്ങൾ അടങ്ങിയ കുറ്റപത്രം തന്നെ നിലനിൽക്കില്ലെന്നും പ്രസ്താവിച്ചു. &lt;ref&gt;[http://www.manoramanews.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/mmtvContentView.do?BV_ID=@@@&amp;tabId=14&amp;programId=9958837&amp;contentId=15387617 ലാവലിൻ കേസിൽ പിണറായി ഉൾപ്പെടെയുള്ളവരുടെ ഹർജി അനുവദിച്ചു]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; നിലവിൽ ഈ സിബിഐ നൽകിയ അപ്പീലിൽ സുപ്രീം കോടതി പിണറായി വിജയന് നോട്ടീസ് അയച്ചിരിക്കുകയാണ്.

== വിമർശനങ്ങൾ ==
*നായനാർ മന്ത്രിസഭയിൽ വൈദ്യുതിമന്ത്രിയായിരുന്ന കാലത്ത് [[പന്നിയാർ]]-[[ചെങ്കുളം]]-[[പള്ളിവാസൽ]] പദ്ധതികളുടെ നവീകരണത്തിനായി  [[കാനഡ|കാനഡയിലെ]] [[എസ്.എൻ.സി. ലാവ്‌ലിൻ]] എന്ന കമ്പനിയുമായി ഇദ്ദേഹം ഒപ്പുവച്ച{{തെളിവ്}} കരാറിനെക്കുറിച്ച് ആരോപണമുണ്ടായതിനെ തുടർന്ന് [[യു. ഡി. എഫ്]] ഭരണകാലത്ത് സംസ്ഥാന വിജിലൻസ് അന്വേഷണം നടത്തുകയും പിണറായി വിജയൻ തെറ്റു ചെയ്തിട്ടില്ലെന്നു കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്തിരുന്നു. എന്നാൽ അടുത്ത തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കാലത്ത് ഇത് വീണ്ടും അന്വേഷിക്കാൻ സി.ബി.ഐ-യെ ഏൽപിക്കാൻ [[യു. ഡി. എഫ്]] തീരുമാനിച്ചു.  തുടർന്ന് സി.ബി.ഐ. പിണറായി വിജയനെ ഒൻപതാം പ്രതിയായി ചേർക്കുകയും പ്രോസിക്യൂട്ട് ചെയ്യാൻ അനുമതി തേടുകയും ചെയ്തു. [[അഡ്വേക്കേറ്റ് ജനറൽ|അഡ്വേക്കേറ്റ് ജനറലിന്റേയും]], [[കേരളാ മന്ത്രിസഭ|കേരളാ മന്ത്രിസഭയുടേയും]] ഉപദേശം മറികടന്ന് അന്നത്തെ [[കേരളാ ഗവർണ്ണർ]] [[ആർ.എസ്‌. ഗവായ്‌]] സ്വന്തം നിലയിൽ പ്രോസിക്യൂട്ട്[‌ ചെയ്യാൻ അനുമതി നൽകി. [[മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്രയിൽ]] തന്റെ മകന്റെ തിരഞ്ഞെടുപ്പു വിജയത്തിന് [[കോൺഗ്രസ്]] സഹായം ഉറപ്പുവരുത്താൻ ആർ.എസ്‌. ഗവായ്‌ യു. ഡി. എഫ് നേതാക്കളുടെ ഇംഗിതത്തിനൊത്ത് ചെയ്തതാണിതെന്നു ആരോപണമുയർന്നു. കേരളാ ഗവർണ്ണറുടെ ഈ തീരുമാനത്തെ പിണറായി വിജയൻ [[സുപ്രീംകോടതി|സുപ്രീംകോടതിയിൽ]] ചോദ്യംചെയ്തു.  അന്വേഷണത്തിലൂടെ പിണറായി വിജയൻ അഴിമതി നടത്തിയില്ലെന്നു തെളിഞ്ഞതിനു ശേഷം സി.ബി.ഐ തന്നെ അപ്രകാരം കോടതിയിൽ [[സത്യവാങ്‌മൂലം]] നൽകുകയുണ്ടായി&lt;ref&gt;[http://www.madhyamam.in/story/ലാവലിൻ-പിണറായി-ഉൾപ്പെട്ട-പണമിടപാടിന്-തെളിവില്ല-സിബിഐ പിണറായി വിജയൻ ഉൾപ്പെട്ട പണമിടപാടിന് തെളിവില്ല സിബിഐ മാധ്യമം ദിനപത്രം, 18 ഏപ്രിൽ 2010; ശേഖരിച്ചത് 29 ഏപ്രിൽ 2010]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/265806/2010-04-18/kerala |title=പിണറായിക്ക് എതിരെ തെളിവില്ലെന്ന് സി.ബി.ഐ മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം, 18 ഏപ്രിൽ 2010; ശേഖരിച്ചത് 29 ഏപ്രിൽ 2010 |access-date=2010-04-29 |archive-date=2012-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120529010621/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/265806/2010-04-18/kerala |url-status=deviated |archivedate=2012-05-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120529010621/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/265806/2010-04-18/kerala }}&lt;/ref&gt;. അടിസ്ഥാനരഹിതമായ   ആരോപണങ്ങൾ ഉന്നയിച്ച് അദ്ദേഹത്തെ   വ്യക്തിഹത്യ ചെയ്യാനുള്ള ശ്രമമാണു കേസിനു പിന്നിൽ എന്ന് സി.പി.ഐ.(എം) ആരോപിക്കുന്നു&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://deshabhimani.com/e_paper/1chn200410.pdf |title=ലാവ്‌ലിൻ:സത്യം തെളിഞ്ഞു |access-date=2010-04-30 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305011832/http://www.deshabhimani.com/e_paper/1chn200410.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://deshabhimani.com/e_paper/1chn190410.pdf |title=അവഹേളിച്ചതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം ആര് ഏറേറെടുക്കും |access-date=2010-04-30 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304213826/http://www.deshabhimani.com/e_paper/1chn190410.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
  
*2007 ഫെബ്രുവരി 16ന് ചെന്നൈ വിമാനത്താവളത്തിൽ വച്ച് സുരക്ഷാ പരിശോധനക്കിടെ പിണറായി വിജയന്റെ ബഗേജിൽ നിന്നും 5 വെടിയുണ്ടകൾ ഉദ്യോഗസ്ഥർ കണ്ടെടുക്കുകയുണ്ടായി. ലൈസൻസിന്റെ പകർപ്പ് ഫാക്സ് ആയി ലഭിച്ചതിനു ശേഷം ഉദ്യോഗസ്ഥർ അദ്ദേഹത്തെ പോകാൻ അനുവദിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2007/02/20/stories/2007022011850400.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-08 |archive-date=2007-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070222111036/http://www.hindu.com/2007/02/20/stories/2007022011850400.htm |url-status=deviated |archivedate=2007-02-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070222111036/http://www.hindu.com/2007/02/20/stories/2007022011850400.htm }}&lt;/ref&gt;
 
*തൊഴിലാളി നേതാവായി ഉയർന്നുവന്ന പിണറായിയുടെ മകന്റെ  ബർമിങ്ഹാം യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ വിദ്യാഭ്യാസവും മകളുടെ സ്വാശ്രയ കോളേജിലെ പഠനവുമെല്ലാം അദ്ദേഹത്തിനെതിരെയുള്ള മറ്റു വിമർശനങ്ങളിൽ ചിലതാണ്‌. &lt;ref&gt;http://thatsmalayalam.oneindia.mobi/news/2008/02/14/51199.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. എന്നാൽ കേരള ആദായ നികുതി വകുപ്പ് 2008 ജനുവരിയിൽ ഹൈക്കോടതിക്ക് നൽകിയ സത്യവാങ്ങ്‌മൂലത്തിൽ പിണറായിയുടെ മകന്റെ ബർമിങ്ങ്ഹാം സർവ്വകലാശാലയിലെ പഠിപ്പിന് പിണറായി വിജയൻ വക സാമ്പത്തിക സഹായമൊന്നും നൽകുകയുണ്ടായില്ല എന്ന വ്യക്തമാക്കുകയുണ്ടായി.&lt;ref&gt;{{cite web|title = മകന്റെ വിദേശപഠന ചെലവ്‌ പിണറായി വഹിച്ചിട്ടില്ല - ആദായനികുതി വകുപ്പ്‌.|publisher = [[മാതൃഭൂമി]]|url = http://www.mathrubhumi.com/php/newFrm.php?news_id=12209&amp;n_type=HO&amp;category_id=3&amp;Farc=T&amp;previous=Y|date = ജനുവരി 2, 2008|accessdate = ഓഗസ്റ്റ് 7, 2009|language = മലയാളം}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  
*കേരളത്തിലെ ചില മുഖ്യധാരാ പത്ര-ദൃശ്യ മാധ്യമങ്ങളുടെ ഭാഗമായി [[സി.പി.ഐ.എം|സി.പി.ഐ.(എം)]]-നെതിരെ ഒരു ശക്തമായ മാധ്യമസിന്റിക്കേറ്റ് പ്രവർത്തിക്കുന്നതായി അദ്ദേഹം കരുതുന്നു. അത് ചില ഉദാഹരണസഹിതം അദ്ദേഹം പ്രസ്താവിച്ചതിനാൽ ആ പത്ര-ദൃശ്യ മാധ്യമങ്ങളുടെ ഭാഗത്ത് നിന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് എതിരെ ശക്തമായ വിമർശങ്ങളുണ്ടായി . {{fact}}
*മാധ്യമസിന്റിക്കേറ്റിനെതിരെ അദ്ദേഹം നടത്തിയ പ്രസ്താവനയെ, [[മാതൃഭൂമി]] പത്രാധിപനെതിരായ ഭീഷണിപ്പെടുത്തലായി ചിത്രീകരിച്ച് പത്രാധിപരുടെ ഗിൽഡ് അപലപിച്ചിരുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thehoot.org/web/home/story.php?storyid=2608&amp;pg=1&amp;mod=1&amp;sectionId=2 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-08 |archive-date=2009-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090209172703/http://www.thehoot.org/web/home/story.php?storyid=2608&amp;pg=1&amp;mod=1&amp;sectionId=2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; http://www.financialexpress.com/news/CPIM-mouth-piece-snipes-at-Editors-Guild/204556/ &lt;/ref&gt;
*പിണറായി വിജയൻ കൊട്ടാരതുല്യമായ വീട് നിർമ്മിച്ചതിനെപ്പറ്റി അന്വേഷിക്കാൻപോയ നാലു സഖാക്കളെ സസ്‌പെന്റ് ചെയ്തുകൊണ്ടാണ് പിണറായി വിജയൻ തനിക്കെതിരായ വിമർശനത്തെ അടിച്ചമർത്തിയത് എന്ന ആരോപണം വലിയ വിവാദം ആയിരുന്നു. ഒരു തൊഴിലാളി നേതാവിന് ഇത്രയും വലിയ വീട് പണിതത്തിനെ കുറിച്ചു പാർട്ടിയിൽ തന്നെ നിരവധി വാക്കേറ്റങ്ങൾക്കു കാരണം ആയി. 4 സഖാക്കളെ [[സി.പി.ഐ.എം]] പുറത്താക്കിയത് വേറെ കാരണങ്ങളായിരുന്നു എന്നതായിരുന്നു പിന്നീടുള്ള പത്രറിപ്പോർട്ട്.&lt;ref&gt;http://www.indianexpress.com/news/why-none-dares-talk-about-pinarayi/473293/0&lt;/ref&gt; .

==അവലംബം==
{{reflist|2}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
* http://www.cpim.org/bio/pinarayi_vijayan.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080225150859/http://www.cpim.org/bio/pinarayi_vijayan.htm |date=2008-02-25 }}
*[http://malablo.com/പിണറായി-വിജയൻജീവിത-വഴിക/ പിണറായി വിജയൻ ജീവിത വഴികളിലൂടെ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200716211615/http://malablo.com/%E0%B4%AA%E0%B4%BF%E0%B4%A3%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF-%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%9C%E0%B4%AF%E0%B5%BB%E0%B4%9C%E0%B5%80%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%A4-%E0%B4%B5%E0%B4%B4%E0%B4%BF%E0%B4%95/ |date=2020-07-16 }}
{{S-start}}
{{s-off}}
{{s-bef|before=[[ഉമ്മൻ ചാണ്ടി]]}}
{{s-ttl|title=[[കേരളത്തിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|കേരളത്തിന്റെ മുഖ്യമന്ത്രി]]|years=25 മേയ് 2016 – ഇപ്പോഴും}}
{{s-aft|after= - }}
{{S-end}}
{{Current Indian chief ministers}}
{{CMs of Kerala}}
{{Fourteenth KLA}}
{{commons category|Pinarayi Vijayan}}
{{DEFAULTSORT:വിജയൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1944-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മാർച്ച് 21-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:നിരീശ്വരവാദികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നാലാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:അഞ്ചാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഒൻപതാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്താം കേരള നിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സഹകരണവകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വൈദ്യുതിവകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:സി.പി.ഐ.എം. സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സി.പി.ഐ.എം. പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ അടിയന്തരാവസ്ഥയിൽ തടവിലാക്കപ്പെട്ടവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)-ൽ നിന്നുള്ള മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ആഭ്യന്തരമന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഐ.ടി. വകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രിന്റിംഗ്, സ്റ്റേഷനറി വകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]</text>
      <sha1>3l1jvb9e0zihofqvln6gf5d3b51mac8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619578</id>
      <parentid>4619577</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T14:23:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60248" sha1="jt1g7dx70uh4l6pwx3unuczs30tx67g" xml:space="preserve">{{prettyurl|Pinarayi Vijayan}}
{{ToDisambig|വാക്ക്= പിണറായി}}
{{Infobox officeholder
| name                = പിണറായി വിജയൻ
| image               = File:Vijayan.Dharmadam.CM.jpg
| caption             = 
| imagesize           = 
| office = പതിനാറാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്
|  term_start        = [[മേയ് 18]] [[2026]]
| predecessor        = [[വി.ഡി. സതീശൻ]] 
| office1              = [[കേരളത്തിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|കേരളത്തിന്റെ മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term_start1          = [[മേയ് 04]] [[2026]]
| term_end1            = [[മേയ് 18]] [[2026]]
| predecessor1         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor1           = [[വി.ഡി. സതീശൻ]] 
| term_start2          = [[മേയ് 25]] [[2016]]
| term_end2           = [[മേയ് 17]] [[2026]]
| predecessor2         = [[ഉമ്മൻ ചാണ്ടി]]
| successor2           = [[ പിണറായി വിജയൻ]]
| constituency2       = [[ധർമ്മടം നിയമസഭാമണ്ഡലം|ധർമ്മടം]]
| office3             = [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി.പി.ഐ(എം)]] കേരള സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറി
| term_start3       = [[സെപ്റ്റംബർ 25]] [[1998]]
| term_end3          = [[ഫെബ്രുവരി 23]] [[2015]]
| predecessor3       = [[ചടയൻ ഗോവിന്ദൻ]]
| successor3          = [[കോടിയേരി ബാലകൃഷ്ണൻ]]
| office4             = കേരളത്തിന്റെ വൈദ്യുതി, സഹകരണ വകുപ്പ് മന്ത്രി
| term_start4        = [[മേയ് 20]] [[1996]]
| term_end4         = [[ഒക്ടോബർ 19]] [[1998]]
| predecessor4      = [[ജി. കാർത്തികേയൻ]], [[എം.വി. രാഘവൻ]]
| successor4          = [[എസ്. ശർമ്മ]]
| office5            = കേരളനിയമസഭാംഗം
| constituency5     = [[ധർമ്മടം നിയമസഭാമണ്ഡലം|ധർമ്മടം]]
| term_start5        = [[മേയ് 21]] [[2016]]
| term_end5           = 
| predecessor5       = [[കെ.കെ. നാരായണൻ]]
| successor5        = 
| constituency6     = [[പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പയ്യന്നൂർ]]
| term_start6       = [[മേയ് 14]] [[1996]]
| term_end6         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| predecessor6     = [[സി.പി. നാരായണൻ]]
| successor6      = [[പി.കെ. ശ്രീമതി]]
| constituency7     = [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൂത്തുപറമ്പ്]]
| term_start7       = [[ജൂൺ 21]] [[1991]]
| term_end7        = [[മേയ് 14]] [[1996]]
| predecessor7        = [[കെ.പി. മമ്മു]]
| successor7        = [[കെ.കെ. ശൈലജ]]
| constituency8     = [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൂത്തുപറമ്പ്]]
| term_start8         = [[ഒക്ടോബർ 4 ]] [[1970]]
| term_end8          = [[നവംബർ 11]] [[1979]]
| predecessor8      = [[കെ.കെ. അബു]]
| successor8       = [[എം.വി. രാഘവൻ]]
| birth_date          = {{Birth date and age|1945|05|24|df=yes}}
| birth_place         = [[പിണറായി]], [[തലശേരി]], [[കണ്ണൂർ]][[ജില്ല]]
| residence           = [[ക്ലിഫ് ഹൗസ്]], [[തിരുവനന്തപുരം]], [[കേരളം]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:CPI-M-flag.svg|50px]] [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി.പി.എം.]]
| religion            = [[നിരീശ്വരവാദം]]
| father              = മാറോളി കോരൻ
| mother              = ആലക്കാട്ട് കല്യാണി
| spouse              = ടി. കമല
| children            = വിവേക് കിരൺ, വീണ
| website             = www.keralacm.gov.in
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/139%20Pinarayi%20Vijayan.pdf നിയമസഭ
| signature           = Pinarayi Vijayan Signature.png
}}
2016 മുതൽ 2026 വരെ
തുടർച്ചയായി പത്ത് വർഷം 
[[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] [[മുഖ്യമന്ത്രി]]യായിരുന്ന മുതിർന്ന [[സി.പി.എം]] നേതാവാണ് '''പിണറായി വിജയൻ.(ജനനം: 24 മെയ് 1945)''' 
2016 മേയ് 25-നാണ് കേരള
മുഖ്യമന്ത്രിയായി ആദ്യമായി സ്ഥാനമേറ്റത്.
രണ്ടാം തവണ 2021 മേയ് 20-ന് അധികാരമേറ്റു.
&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ia601506.us.archive.org/25/items/business-of-the-government-among-the-ministers-2021/Business%20of%20the%20Government%20among%20the%20Ministers%202021.pdf|title=KERALA GAZETTE dt 2021 േമയ 20|access-date=21 May 2021|date=20 May 2021|publisher=Kerala Government}}&lt;/ref&gt; 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ എൽഡിഎഫ് പരാജയപ്പെട്ടതിനാൽ മെയ് 4ന്  രാജി സമർപ്പിച്ചു. സംസ്ഥാന [[കേരള ആഭ്യന്തര വകുപ്പ്|ആഭ്യന്തര വകുപ്പിൻ്റെയും]] പൊതുഭരണവും  ഇരുപത്തിയേഴ് വകുപ്പുകളുടെ അധിക ചുമതലയുള്ള മുഖ്യമന്ത്രി ആയിരുന്നു പിണറായി വിജയൻ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kerala.gov.in/subdetail/NjE5ODgzNzguMzI=/MTk5NjIzNTkuMTI=|title=Kerala Chief Minister {{!}} Shri. Pinarayi Vijayan {{!}} Official web portal of Kerala Government|access-date=2023-10-24|archive-date=2023-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203000158/https://kerala.gov.in/subdetail/NjE5ODgzNzguMzI=/MTk5NjIzNTkuMTI=|url-status=deviated|archivedate=2023-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231203000158/https://kerala.gov.in/subdetail/NjE5ODgzNzguMzI=/MTk5NjIzNTkuMTI=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2021/05/21/kerala-government-ministers-portfolio-list.html|title=മുഖ്യമന്ത്രിക്ക് 17ൽ പരം വകുപ്പുകൾ; വനിതാ ശിശുക്ഷേമവും വീണയ്ക്ക്|access-date=2023-10-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; നിലവിൽ [[സി.പി.ഐ.എം|സി.പി.ഐ.(എം)]]-ന്റെ പൊളിറ്റ് ബ്യൂറോ അംഗമായ പിണറായി വിജയൻ, 1998 മുതൽ 2015 വരെ മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ കേരളം ഘടകം സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു. [[ഇ.കെ. നായനാർ|ഇ.കെ.നായനാർക്ക്]] ശേഷം കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായതും പിണറായി വിജയനാണ്. കേരളത്തിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ വിദ്യാർത്ഥി, യുവജന സംഘടനാ പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ നേതൃനിരയിലെത്തിയ പിണറായി വിജയൻ [[സി.പി.ഐ.എം|സി.പി.ഐ.(എം)]] [[കണ്ണൂർ]] ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയായും കേരള സംസ്ഥാന സഹകരണ ബാങ്കിന്റെ പ്രസിഡന്റായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[ഇന്ത്യയിലെ അടിയന്തരാവസ്ഥ (1975)|അടിയന്തരാവസ്ഥക്കാലത്ത്]] പതിനെട്ടുമാസം കണ്ണൂർ സെൻട്രൽജയിലിൽ രാഷ്ട്രീയ തടവുകാരനായിരുന്നു.
1970-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 26-മത്തെ വയസ്സിൽ [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൂത്തുപറമ്പ് മണ്ഡലത്തെ]] പ്രതിനിധീകരിച്ച്‌ ആദ്യമായി കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗമായി. 
1977-ലും 1991-ലും കൂത്തുപറമ്പ് മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നും 1996-ൽ പയ്യന്നൂരിൽ നിന്നും നിയമസഭയിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 2016 മുതൽ ധർമ്മടം മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാംഗമാണ്‌.
1996 മുതൽ 1998 വരെ മൂന്നാം [[ഇ.കെ. നായനാർ|ഇ.കെ നായനാർ]] മന്ത്രിസഭയിൽ വിദ്യുച്ഛക്തി-സഹകരണ വകുപ്പുകളുടെ ചുമതലയുള്ള കാബിനറ്റ് മന്ത്രിയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://specials.manoramaonline.com/News/2017/ldf-government-anniversary/index.html&lt;/ref&gt; ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ കേരളത്തിലെ വൈദ്യുതി ഉൽപാദനം, വിതരണം എന്നിവ വളരെ കാര്യക്ഷമമാക്കുന്നതിലും, [[കേരളാ സ്റ്റേറ്റ് ഇലക്ട്രിസിറ്റി ബോർഡ്|കേരള സംസ്ഥാന വൈദ്യുതി ബോർഡ്]]ന്റെ പ്രവർത്തനം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിലും പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു&lt;ref name=&quot;mabhu-98&quot;&gt;{{cite news |title=മാതൃഭൂമി മുഖപ്രസംഗം |newspaper=മാതൃഭൂമി |quote=വൈദ്യുത ഉല്പാദന വിതരണ രം‌ഗങ്ങളിൽ ഗണ്യമായ നേട്ടങ്ങൾ വിജയന്റെ കാലത്തുണ്ടായിട്ടുണ്ട്. എല്ലാം അദ്ദേഹം മുൻകയ്യെടുത്ത് ചെയ്തുവെന്നല്ല; തുടങ്ങിവെച്ചവയും പണിതീരാതെ അനന്തമായി നീളുന്നവയുമായ പദ്ധതികൾക്കും പരിപാടികൾക്കും വേണ്ടിയിരുന്നത് ഒരു ഉന്ത് ആണ്. അതദ്ദേഹം കൊടുത്തു. ലോവർ പെരിയാറിൽ നിന്നും ബ്രഹ്മപുരത്തു നിന്നും വൈദ്യുതി കിട്ടുവാൻ തുടങ്ങി. [[കക്കാട് (വിവക്ഷകൾ)|കക്കാട്]] പദ്ധതിക്ക് പുനരുജ്ജീവനമായി. ആതിരപ്പള്ളിയും കുറ്റ്യാടി എക്സ്റ്റൻഷനും വീണ്ടും ചലിച്ചു തുടങ്ങി. കേരളത്തിനു വേണ്ടി ഒരു വൈദ്യുത വികസനനയം പ്രഖ്യാപിച്ചത് വിജയനാണ്. അത് പൊതുമേഖലയ്ക്കും സ്വകാര്യമേഖലയ്ക്കും പരിമിതമായ വിദേശമൂലധനത്തിനും സ്ഥാനം നൽകുന്ന ഒന്നായിരുന്നു. വിമർശനങ്ങളെ അവഗണിച്ച്, കോഴിക്കോടെ ഡീസൽ വൈദ്യുതകേന്ദ്രം സ്ഥാപിക്കുന്ന ജോലി അദ്ദേഹം തുടങ്ങി വച്ചു. ചീനയിൽ നിന്നുള്ള സഹായ സഹകരണങ്ങളോടെ ചെറുകിട വൈദ്യുത പദ്ധതികൾ തുടങ്ങുവാൻ പരിപാടിയുണ്ടാകി... വിജയൻ മന്ത്രിയാകുന്ന സമയത്ത് വ്യവസായങ്ങൾക്ക് നൂറ് ശതമാനം പവർകട്ട് ആയിരുന്നു. വീടുകൾക്ക് ലോഡ്‌ഷെഡിങ്ങ് വേറെ. ധാരാളം മഴ കിട്ടിയിട്ട്  വൈദ്യുതി  ഉല്പാദനം മെച്ചപ്പെട്ടു; ഒന്ന് രണ്ട് പദ്ധതികൾ ഉല്പാദനക്ഷമങ്ങളായി; കിഴക്കൻ ഗ്രിഡിൽ നിന്ന് വൈദ്യുതി വാങ്ങുവാൻ മന്ത്രി ഏർപ്പാടുമുണ്ടാക്കി. എല്ലാം കൂടി, മൂന്നു കൊല്ലത്തിനകം, വ്യവസായങ്ങൾക്കുള്ള പവർകട്ട് മുഴുവൻ നീക്കാൻ വിജയനു കഴിഞ്ഞു; ജില്ലാ ആസ്ഥാനങ്ങളിൽ ലോഡ് ഷെഡിങ്ങും നിർത്തി...  |date=22 ഒക്ടോബർ 1998 |accessdate=20 June 2012}}&lt;/ref&gt;.

== ജീവിതരേഖ ==
[[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] തലശ്ശേരി താലൂക്കിലെ [[പിണറായി]] പഞ്ചായത്തിലെ ഒരു കർഷക കുടുംബത്തിൽ കള്ള്-ചെത്ത് തൊഴിലാളിയായിരുന്ന മുണ്ടയിൽ കോരന്റെയും ആലക്കണ്ടി കല്യാണിയുടെയും ഇളയ മകനായി ഇടവമാസത്തിലെ ചോതി നക്ഷത്രത്തിൽ 1945 മേയ് 24-ന്‌ ജനനം.&lt;ref&gt;https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/pinarayi-turns-76-today-and-it-is-a-special-day-1.5690611&lt;/ref&gt; കുമാരനും നാണുവും ജ്യേഷ്ഠ സഹോദരങ്ങളാണ്. പതിനാല് സഹോദരങ്ങളിൽ രണ്ട് പേരൊഴികെ ബാക്കി എല്ലാവരും മരിച്ചു. രണ്ടാമത്തെ സഹോദരനായിരുന്ന കുമാരനിലൂടെയാണ് വിജയൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റായത്. പിണറായി ശാരദ വിലാസം എൽ പി സ്കൂളിലും പെരളശേരി ഗവ.ഹൈസ്കൂളിലുമായി വിദ്യാഭ്യാസം. സ്കൂൾ ഫൈനലിനു ശേഷം ഒരു വർഷം നെയ്ത്ത് തൊഴിലാളിയായി. പിന്നീടാണ് പ്രീ- യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോഴ്സിന് തലശ്ശേരി ബ്രണ്ണൻ കോളേജിൽ ചേർന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.keralacm.gov.in/mal/?page_id=13 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-01-13 |archive-date=2020-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128170716/https://www.keralacm.gov.in/mal/?page_id=13 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

'''സ്വകാര്യ ജീവിതം'''

തലശ്ശേരി സെന്റ് ജോസഫ്‌സ് സ്കൂൾ അദ്ധ്യാപിക [[ഒഞ്ചിയം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഒഞ്ചിയം]] കണ്ണൂക്കര സ്വദേശിനി ടി. കമലയാണ് ഭാര്യ. വിവേക് കിരൺ, വീണ എന്നിവർ മക്കൾ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.cpimkerala.org/eng/pinarayi-vijayan-24.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2020-12-13 |archive-date=2021-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226025746/https://www.cpimkerala.org/eng/pinarayi-vijayan-24.php |url-status=deviated |archivedate=2021-02-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210226025746/https://www.cpimkerala.org/eng/pinarayi-vijayan-24.php }}&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
[[File:Pinarayi vijayan klf.jpg|thumb|പിണറായി വിജയൻ കോഴിക്കോട് ലിറ്ററേച്ചർ ഫെസ്റ്റിവലിൽ (2017)]]

വിദ്യാർത്ഥിയായിരുന്ന  കാലഘട്ടത്തിൽ തന്നെ രാഷ്ട്രീയത്തിലേയ്ക്ക് കടന്നു വന്നു. എസ്.എഫ്.ഐ യുടെ പൂർവ്വിക സംഘടനയായ കെ.എസ്.എഫിലൂടെയായിരുന്നു രാഷ്ട്രീയ പ്രവേശനം. തലശ്ശേരി ബ്രണ്ണൻ കോളേജിൽ സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രത്തിന് പഠിക്കുമ്പോൾ കെ.എസ്.എഫ് ന്റെ കണ്ണൂർ ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയായി. തുടർന്ന് നിരവധി വിദ്യാർത്ഥി സമര മുന്നേറ്റങ്ങളിൽ നേതൃത്വം വഹിച്ചു. വൈകാതെ കെ.എസ്.എഫ് ന്റെ സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായി. തലശ്ശേരി കോടതിയ്ക്ക് സമീപം പിണറായി വിജയൻ നയിച്ച വിദ്യാർത്ഥി മാർച്ചിനു നേരെ പോലീസ് നടത്തിയ ലാത്തി ചാർജ്ജ് ഏറെ കോളിളക്കമുണ്ടാക്കിയിരുന്നു. പിണറായി ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിദ്യാർത്ഥി നേതാക്കളെ പോലീസ് മൃഗീയമായി തല്ലിയപ്പോൾ സമീപത്തുള്ള കടലിൽ ചാടിയാണ് വിജയൻ അന്ന് രക്ഷപെട്ടത്. കെ.എസ്.വൈ.എഫിൻ്റെ സംസ്ഥാന വൈസ് പ്രസിഡൻറായും പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.cpimkerala.org/pinarayivijayan-36.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2020-12-13 |archive-date=2020-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201205135622/https://www.cpimkerala.org/pinarayivijayan-36.php |url-status=deviated |archivedate=2020-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201205135622/https://www.cpimkerala.org/pinarayivijayan-36.php }}&lt;/ref&gt;

1964-ൽ [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]യിൽ അംഗമായ പിണറായി വിജയൻ 1967-ൽ [[സി.പി.എം]] തലശ്ശേരി മണ്ഡലം സെക്രട്ടറിയായി.
1968-ൽ മാവിലായിൽ നടന്ന കണ്ണൂർ ജില്ല-പ്ലീനറി സമ്മേളനത്തിൽ വച്ച് [[സി.പി.എം]] കണ്ണൂർ ജില്ലക്കമ്മറ്റി അംഗമായി.1972-ൽ സി.പി.എം. കണ്ണൂർ ജില്ല സെക്രട്ടേറിയറ്റ് അംഗമായ പിണറായി വിജയൻ 1978-ൽ പാർട്ടി സംസ്ഥാന കമ്മറ്റിയിലെത്തി. സി.പി.എമ്മിൻ്റെ കണ്ണൂർ ജില്ല സെക്രട്ടറിയായിരുന്ന [[ചടയൻ ഗോവിന്ദൻ]] പാർട്ടിയുടെ സംസ്ഥാന സെക്രട്ടേറിയറ്റ് അംഗമായതിനെ തുടർന്ന് 1986-ൽ പിണറായി വിജയൻ [[സി.പി.എം]] [[കണ്ണൂർ]] ജില്ല സെക്രട്ടറിയായി. 1989-ൽ [[സി.പി.എം]] സംസ്ഥാന സെക്രട്ടേറിയറ്റിലേയ്ക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടതിനെ തുടർന്ന് പ്രവർത്തനം പാർട്ടി സംസ്ഥാന കമ്മറ്റി ഓഫീസായ എ.കെ.ജി സെൻറർ കേന്ദ്രീകരിച്ചായി.

1998 സെപ്റ്റംബറിൽ [[സി.പി.എം]] സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. സി.പി.എം സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായിരുന്ന [[ചടയൻ ഗോവിന്ദൻ]] അന്തരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് വൈദ്യുതി വകുപ്പിൻ്റെ ചുമതലയുള്ള കാബിനറ്റ് മന്ത്രി സ്ഥാനം രാജിവയ്ച്ച് പാർട്ടിയുടെ അമരത്ത് എത്തി. പിന്നീട് 2002-ലെ കണ്ണൂർ സമ്മേളനവും 2005-ലെ മലപ്പുറം സമ്മേളനവും 2008-ലെ കോട്ടയം സമ്മേളനവും 2012-ലെ തിരുവനന്തപുരം സമ്മേളനവും പിണറായി വിജയനെ തന്നെ വീണ്ടും സെക്രട്ടറിയായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. മുഖ്യമന്ത്രി [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ|വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദനുമായുള്ള]] അഭിപ്രായഭിന്നത പരസ്യമായി പ്രകടിപ്പിച്ചതിന്  2007 മെയ് 26-ന് പോളിറ്റ് ബ്യൂറോയിൽ നിന്നും സസ്പെൻഡ് ചെയ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;http://www.rediff.com/news/2007/may/26ker.htm&lt;/ref&gt; പിന്നീട്‌  [[2007]] [[ഒക്ടോബർ 1]]-ന് പിണറായി വിജയനെ പോളിറ്റ് ബ്യൂറോയിൽ തിരിച്ചെടുത്തു.&lt;ref&gt;http://www.rediff.com/news/2007/oct/01cpm.htm&lt;/ref&gt; 2012 ഫെബ്രുവരി 10-ന് തുടർച്ചയായി നാലാം തവണയും സി.പി.എം. സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=250855 |title=പിണറായി വീണ്ടും സെക്രട്ടറി |access-date=2012-02-10 |archive-date=2012-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120210103840/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=250855 |url-status=deviated |archivedate=2012-02-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120210103840/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=250855 }}&lt;/ref&gt; പിണറായി വിജയനും ഇ.കെ. നായനാരുമാണ് ഏറ്റവും കൂടൂതൽ പ്രാവശ്യം പാർട്ടി സെക്രട്ടറിയായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടവർ. 2015-ൽ ആലപ്പുഴയിൽ വച്ച് നടന്ന പാർട്ടി സംസ്ഥാന സമ്മേളനത്തിൽ  പിണറായി വിജയൻ സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറി പദവി ഒഴിഞ്ഞതിനെ തുടർന്ന് [[കോടിയേരി ബാലകൃഷ്ണൻ]] പാർട്ടി സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായി സ്ഥാനമേറ്റു.

1970-ൽ ഇരുപത്തിയാറാം വയസിൽ നിയമസഭയിൽ അംഗമായ പിണറായി വിജയൻ പാർലമെൻ്ററി രംഗത്തും മികവ് തെളിയിച്ചു. 
1970, 1977, 1991 എന്നീ വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ കൂത്ത്പറമ്പിൽ നിന്നും
1996-ൽ പയ്യന്നൂരിനെ പ്രതിനിധീകരിച്ചും നിയമസഭയിലെത്തി. 1996-2001 ലെ [[ഇ.കെ. നായനാർ]] മന്ത്രിസഭയിലെ വൈദ്യുതി-സഹകരണ വകുപ്പിന്റെ ചുമതലയുള്ള കാബിനറ്റ് മന്ത്രിയായിരുന്നു പിണറായി വിജയൻ.

1998-ൽ കൽക്കട്ടയിൽ വച്ച് നടന്ന [[സി.പി.എം|സി.പി.എമ്മിന്റെ]] പതിനാറാമത് പാർട്ടി കോൺഗ്രസിലൂടെ പാർട്ടിയുടെ കേന്ദ്രകമ്മറ്റി, പൊളിറ്റ് ബ്യൂറോ അംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 

2016-ൽ നടന്ന പതിനാലാം കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ധർമടത്ത് നിന്ന് മത്സരിച്ച് ജയിച്ചു. നിയമസഭയിൽ [[ഇടതുമുന്നണി]]യ്ക്ക് ഭൂരിപക്ഷം കിട്ടിയതിനെ തുടർന്ന് 2016 മെയ് 25 ന് [[കേരള]] [[മുഖ്യമന്ത്രി]]യായി അധികാരമേറ്റു. 2021-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഇടതുമുന്നണി 
99 സീറ്റുകൾ നേടിയതിനെ തുടർന്ന് തുടർച്ചയായി രണ്ടാം തവണയും കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി ചുമതലയേറ്റു. 
&lt;ref&gt;https://www.mathrubhumi.com/mobile/specials/politics/pinarayi-vijayan{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

അഞ്ച് വർഷ കാലാവധി പൂർത്തിയാക്കി അധികാരത്തുടർച്ച നേടിയ ആദ്യ കേരള മുഖ്യമന്ത്രി എന്ന ചരിത്രനേട്ടത്തിനുടമയായ പിണറായി വിജയൻ
മുഖ്യമന്ത്രി എന്ന നിലയിൽ രണ്ടാം തവണ 2021 മേയ് 20 ന് സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു.

2026-ൽ നടന്ന പതിനാറാം നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ധർമ്മടത്ത് നിന്ന് ജയിച്ചെങ്കിലും ഇടതുമുന്നണി പരാജയപ്പെട്ടതിനാൽ മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനം 2026 മെയ് 4ന് രാജി വെച്ചു.

പ്രത്യയശാസ്ത്രത്തിനുമപ്പുറം പ്രായോഗിക രാഷ്ട്രീയത്തിന് മുൻതൂക്കം നൽകുന്ന രാഷ്ട്രീയ നേതാവായാണ് 
പിണറായി വിജയൻ സി.പി.എമ്മിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2025/05/24/cm-pinarayi-vijayan-80th-birthday.html&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.madhyamam.com/kerala/portfolio-of-new-kerala-govt-800491?infinitescroll=1|title=രണ്ടാം പിണറായി സർക്കാറിലെ മന്ത്രിമാരുടെ വകുപ്പുകൾ ഇങ്ങനെ...|access-date=21 May 2021|date=21 May 2021|publisher=മാധ്യമം|archive-date=2021-05-21|archive-url=https://archive.today/20210521124207/https://www.madhyamam.com/kerala/portfolio-of-new-kerala-govt-800491?infinitescroll=1|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/governor-allot-the-business-of-the-government-among-the-ministers/944751|title=മന്ത്രിമാരുടെ വകുപ്പുകൾ തീരുമാനിച്ച്‌ ഉത്തരവായി; ന്യൂനപക്ഷ ക്ഷേമവും പ്രവാസിക്ഷേമവും മുഖ്യമന്ത്രിക്ക്‌|access-date=21 May 2021|date=21 May 2021|publisher=ദേശാഭിമാനി|archive-date=2021-05-21|archive-url=https://archive.today/20210521124004/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/governor-allot-the-business-of-the-government-among-the-ministers/944751|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== കേരള മുഖ്യമന്ത്രി ==
കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനത്തിരുന്നവരുടെ പട്ടികയിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനത്താണ് നിലവിൽ പിണറായി വിജയൻ മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനം രാജി വച്ച 2026 മെയ് നാലാം തീയതി വരെ&lt;ref&gt;[https://keralakaumudi.com/news/mobile/news.php?id=1741594&amp;u=cm-pinarayi-vijayan-to-resign-tommorow പിണറായി വിജയൻ രാജി വെച്ചു]&lt;/ref&gt; 3633 ദിവസം മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിൽ തുടർന്നു. (ആകെ 9 വർഷം, 11 മാസം, 9 ദിവസം)&lt;ref&gt;[https://www.manoramanews.com/kerala/politics/2025/04/14/cm-pinarayi-vijayan-the-chief-minister-who-is-rewriting-history.html പിണറായിക്ക് മുന്നിൽ ഇനി നായനാർ മാത്രം]&lt;/ref&gt;

മുൻ മുഖ്യമന്ത്രിയും മുതിർന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് നേതാവുമായിരുന്ന
ലീഡർ കെ.കരുണാകരനെയാണ്
(3246 ദിവസം) 2025 ഏപ്രിൽ പതിനാലിന് പിണറായി വിജയൻ മറികടന്നത്. 

മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ സമുന്നത നേതാവായിരുന്ന ഇ.കെ.നായനാരാണ് (4009 ദിവസം) കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലിരുന്നത്.

2023 ഫെബ്രുവരി പതിനേഴിന് മുൻ മുഖ്യമന്ത്രി സി.അച്യുതമേനോന് തൊട്ട് പിന്നിൽ നാലാം സ്ഥാനത്ത് (2459 ദിവസം) എത്തിയിരുന്നു പിണറായി വിജയൻ. 

1970 മുതൽ 1977 വരെ തുടർച്ചയായി മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനത്തിരുന്ന സി.അച്യുതമേനോൻ്റെ റെക്കോർഡ് (2364 ദിവസം) 2022 നവംബർ പതിനാലിന് പിണറായി വിജയൻ മറികടന്നിരുന്നു. 

കേരളത്തിൽ ഇതുവരെ 12 പേർ മുഖ്യമന്ത്രിമാരായിട്ടുണ്ട് എങ്കിലും തുടർച്ചയായി രണ്ട് മന്ത്രിസഭകളിൽ മുഖ്യമന്ത്രിയാവാൻ അവസരം ലഭിച്ചത് പിണറായി വിജയന് മാത്രമാണ്. 

ഏറ്റവും കൂടുതൽ ദിവസം (പതിനേഴ്) കാവൽ മുഖ്യമന്ത്രിയായതിൻ്റെ റെക്കോർഡും പിണറായി വിജയന് തന്നെയാണ്.
2021 മെയ് മൂന്ന് മുതൽ മെയ് 20 വരെയാണ് അദ്ദേഹം കാവൽ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്നത്.&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2023/08/17/pinarayi-vijayan-is-third-in-the-list-of-longest-tenured-cm-of-kerala.html മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിൽ അച്യുതമേനോനെ മറികടന്ന് പിണറായി വിജയൻ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://keralacm.gov.in/ml/%e0%b4%ae%e0%b5%81%e0%b4%96%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%ae%e0%b4%a8%e0%b5%8d%e0%b4%a4%e0%b5%8d%e0%b4%b0%e0%b4%bf%e0%b4%af%e0%b5%81%e0%b4%9f%e0%b5%86-%e0%b4%95%e0%b5%80%e0%b4%b4%e0%b4%bf%e0%b4%b2%e0%b5%81/|title=മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ കീഴിലുള്ള വകുപ്പുകൾ - Official website of Kerala Chief Minister|access-date=2023-10-23|date=2021-05-18|language=ml-IN}}&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-03-24 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111050225/http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |url-status=deviated |archivedate=2021-11-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211111050225/http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-03-24 |archive-date=2021-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510182516/http://www.keralaassembly.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! വർഷം !! മണ്ഡലം || വിജയിച്ച സ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും !! പരാജയപ്പെട്ട മുഖ്യസ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും
|-
| 2026 || [[ധർമ്മടം നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || അഡ്വ. വി പി അബ്ദുൽ റഷീദ് 
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
|-
| 2021 || [[ധർമ്മടം നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || സി രഘുനാഥ്‌ 
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 2016 || [[ധർമ്മടം നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[മമ്പറം ദിവാകരൻ]]
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1996 || [[പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി.പി.എം]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]]||കെ എൻ കണ്ണോത്ത്
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1991 || [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.]] || [[പി. രാമകൃഷ്ണൻ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]] 
|-
| 1977 || [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.]]||  അബ്ദുൾ ഖാദർ|| [[റെവല്യൂഷനറി സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി]].
|-
| 1970 || [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.]]||  തായത്ത് രാഘവൻ്|| [[പ്രജാ സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി]].
|-
|}

==ലാവ്‌ലിൻ കേസ്==

1996 മുതൽ 1998 കാലഘട്ടത്തിൽ [[ഇ.കെ. നായനാർ]] മന്ത്രിസഭയിൽ [[വിദ്യുച്ഛക്തി]] മന്ത്രിയായിരിക്കുമ്പോൾ, [[എസ്.എൻ.സി. ലാവലിൻ|ലാവലിൻ കമ്പനിയുമായി]] നടന്ന സർക്കാർ ഇടപാടിൽ അഴിമതി നടന്നിട്ടുണ്ടെന്ന് ആരോപണമുണ്ടായി. ഇതിനെ തുടർന്ന് [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു. ഡി. എഫ്]] ഭരണകാലത്ത് [[സംസ്ഥാന വിജിലൻസ്]] അന്വേഷണം നടത്തുകയും പിണറായി വിജയൻ തെറ്റു ചെയ്തിട്ടില്ലെന്നു കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്തിരുന്നു &lt;ref name=&quot;oneindia&quot;&gt;{{cite web |url=http://news.oneindia.in/2006/03/01/kerala-govt-to-hand-over-snc-lavalin-case-to-cbi-chandy-1141211398.html |title=Kerala Govt to hand over SNC Lavalin case to CBI: Chandy |date=1 March 2006 |quote=Vigilance Director Upendra Verma was also shunted out of the department a day after the investigating agency filed an FIR in the court without naming any politician in the list of accused. |publisher=One India |accessdate=19 June 2012 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. എന്നാൽ പിന്നീട് കേസ് അന്വേഷിച്ച [[സി.ബി.ഐ]] പിണറായി വിജയനെ ഒൻപതാം പ്രതിയായി ചേർക്കുകയും പ്രോസിക്യൂട്ട് ചെയ്യാൻ അനുമതി തേടുകയും ചെയ്തു. സിപിഐ(എം) നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഇടതുപക്ഷജനാധിപത്യമുന്നണി [[കേരളാ മന്ത്രിസഭ|മന്ത്രിസഭ]] സഭ അതിന് അനുമതി നിഷേധിച്ചെങ്കിലും അന്നത്തെ [[കേരളാ ഗവർണ്ണർ]] [[ആർ.എസ്. ഗവായി]] അദ്ദേഹത്തെ പ്രോസിക്യൂട്ട്‌ ചെയ്യാൻ അനുമതി നൽകി. [[മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്രയിൽ]] തന്റെ മകന്റെ തിരഞ്ഞെടുപ്പു വിജയത്തിന് [[കോൺഗ്രസ്]] സഹായം ഉറപ്പുവരുത്താൻ ആർ.എസ്‌. ഗവായ്‌ യു. ഡി. എഫ് നേതാക്കളുടെ ഇംഗിതത്തിനൊത്ത് ചെയ്തതാണിതെന്നു സിപിഐ(എം) ആരോപിച്ചിരുന്നു. [[കേരളാ ഗവർണ്ണർ|കേരളാ ഗവർണ്ണറുടെ]] ഈ തീരുമാനത്തെ പിണറായി വിജയൻ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയിൽ]] ചോദ്യംചെയ്തു. തുടർന്നുള്ള അന്വേഷണത്തിൽ പിണറായി വിജയൻ ലാവലിൻ ഇടപാടിൽ സാമ്പത്തികലാഭം ഉണ്ടാക്കിയതിനു തെളിവ് ലഭിച്ചിട്ടില്ലന്ന് [[സി.ബി.ഐ]] കോടതിയിൽ [[സത്യവാങ്മൂലം]] നൽകുകയുണ്ടായി&lt;ref&gt;[http://www.madhyamam.in/story/ലാവലിൻ-പിണറായി-ഉൾപ്പെട്ട-പണമിടപാടിന്-തെളിവില്ല-സിബിഐ പിണറായി വിജയൻ ഉൾപ്പെട്ട പണമിടപാടിന് തെളിവില്ല സിബിഐ മാധ്യമം ദിനപത്രം, 18 ഏപ്രിൽ 2010; ശേഖരിച്ചത് 29 ഏപ്രിൽ 2010]{{Dead link|date=February 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=പിണറായിക്ക് എതിരെ തെളിവില്ലെന്ന് സി.ബി.ഐ മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം |url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/265806/2010-04-18/kerala |accessdate=29 ഏപ്രിൽ 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120529010621/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/265806/2010-04-18/kerala |archivedate=ഫെബ്രുവരി 17, 2020 |date=18 ഏപ്രിൽ 2010}}&lt;/ref&gt;. 

തുടർന്ന് കേസിന്റെ വിചാരണ നടന്നിരുന്ന തിരുവനന്തപുരം സി.ബി.ഐ. കോടതിയിൽ പിണറായി വിജയൻ ഉൾപ്പെടെ ഏഴുപേർ വിടുതൽ ഹർജി സമർപ്പിച്ചു. അത് പരിഗണിച്ച കോടതി പിണറായി വിജയനെ കേസിൽ പ്രതിചേർത്ത് വിചാരണ തുടരാനുള്ള വസ്തുതകൾ സി.ബി.ഐ. സമർപ്പിച്ച കുറ്റപത്രത്തിൽ അടങ്ങിയിട്ടില്ലെന്ന് കണ്ടെത്തുകയും അഴിമതി, അധികാരദുർവിനിയോഗം, കുറ്റകരമായ ഗൂഢാലോചന തുടങ്ങിയ ആരോപണങ്ങൾ അടങ്ങിയ കുറ്റപത്രം തന്നെ നിലനിൽക്കില്ലെന്നും പ്രസ്താവിച്ചു. &lt;ref&gt;[http://www.manoramanews.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/mmtvContentView.do?BV_ID=@@@&amp;tabId=14&amp;programId=9958837&amp;contentId=15387617 ലാവലിൻ കേസിൽ പിണറായി ഉൾപ്പെടെയുള്ളവരുടെ ഹർജി അനുവദിച്ചു]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; നിലവിൽ ഈ സിബിഐ നൽകിയ അപ്പീലിൽ സുപ്രീം കോടതി പിണറായി വിജയന് നോട്ടീസ് അയച്ചിരിക്കുകയാണ്.

== വിമർശനങ്ങൾ ==
*നായനാർ മന്ത്രിസഭയിൽ വൈദ്യുതിമന്ത്രിയായിരുന്ന കാലത്ത് [[പന്നിയാർ]]-[[ചെങ്കുളം]]-[[പള്ളിവാസൽ]] പദ്ധതികളുടെ നവീകരണത്തിനായി  [[കാനഡ|കാനഡയിലെ]] [[എസ്.എൻ.സി. ലാവ്‌ലിൻ]] എന്ന കമ്പനിയുമായി ഇദ്ദേഹം ഒപ്പുവച്ച{{തെളിവ്}} കരാറിനെക്കുറിച്ച് ആരോപണമുണ്ടായതിനെ തുടർന്ന് [[യു. ഡി. എഫ്]] ഭരണകാലത്ത് സംസ്ഥാന വിജിലൻസ് അന്വേഷണം നടത്തുകയും പിണറായി വിജയൻ തെറ്റു ചെയ്തിട്ടില്ലെന്നു കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്തിരുന്നു. എന്നാൽ അടുത്ത തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കാലത്ത് ഇത് വീണ്ടും അന്വേഷിക്കാൻ സി.ബി.ഐ-യെ ഏൽപിക്കാൻ [[യു. ഡി. എഫ്]] തീരുമാനിച്ചു.  തുടർന്ന് സി.ബി.ഐ. പിണറായി വിജയനെ ഒൻപതാം പ്രതിയായി ചേർക്കുകയും പ്രോസിക്യൂട്ട് ചെയ്യാൻ അനുമതി തേടുകയും ചെയ്തു. [[അഡ്വേക്കേറ്റ് ജനറൽ|അഡ്വേക്കേറ്റ് ജനറലിന്റേയും]], [[കേരളാ മന്ത്രിസഭ|കേരളാ മന്ത്രിസഭയുടേയും]] ഉപദേശം മറികടന്ന് അന്നത്തെ [[കേരളാ ഗവർണ്ണർ]] [[ആർ.എസ്‌. ഗവായ്‌]] സ്വന്തം നിലയിൽ പ്രോസിക്യൂട്ട്[‌ ചെയ്യാൻ അനുമതി നൽകി. [[മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്രയിൽ]] തന്റെ മകന്റെ തിരഞ്ഞെടുപ്പു വിജയത്തിന് [[കോൺഗ്രസ്]] സഹായം ഉറപ്പുവരുത്താൻ ആർ.എസ്‌. ഗവായ്‌ യു. ഡി. എഫ് നേതാക്കളുടെ ഇംഗിതത്തിനൊത്ത് ചെയ്തതാണിതെന്നു ആരോപണമുയർന്നു. കേരളാ ഗവർണ്ണറുടെ ഈ തീരുമാനത്തെ പിണറായി വിജയൻ [[സുപ്രീംകോടതി|സുപ്രീംകോടതിയിൽ]] ചോദ്യംചെയ്തു.  അന്വേഷണത്തിലൂടെ പിണറായി വിജയൻ അഴിമതി നടത്തിയില്ലെന്നു തെളിഞ്ഞതിനു ശേഷം സി.ബി.ഐ തന്നെ അപ്രകാരം കോടതിയിൽ [[സത്യവാങ്‌മൂലം]] നൽകുകയുണ്ടായി&lt;ref&gt;[http://www.madhyamam.in/story/ലാവലിൻ-പിണറായി-ഉൾപ്പെട്ട-പണമിടപാടിന്-തെളിവില്ല-സിബിഐ പിണറായി വിജയൻ ഉൾപ്പെട്ട പണമിടപാടിന് തെളിവില്ല സിബിഐ മാധ്യമം ദിനപത്രം, 18 ഏപ്രിൽ 2010; ശേഖരിച്ചത് 29 ഏപ്രിൽ 2010]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/265806/2010-04-18/kerala |title=പിണറായിക്ക് എതിരെ തെളിവില്ലെന്ന് സി.ബി.ഐ മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം, 18 ഏപ്രിൽ 2010; ശേഖരിച്ചത് 29 ഏപ്രിൽ 2010 |access-date=2010-04-29 |archive-date=2012-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120529010621/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/265806/2010-04-18/kerala |url-status=deviated |archivedate=2012-05-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120529010621/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/265806/2010-04-18/kerala }}&lt;/ref&gt;. അടിസ്ഥാനരഹിതമായ   ആരോപണങ്ങൾ ഉന്നയിച്ച് അദ്ദേഹത്തെ   വ്യക്തിഹത്യ ചെയ്യാനുള്ള ശ്രമമാണു കേസിനു പിന്നിൽ എന്ന് സി.പി.ഐ.(എം) ആരോപിക്കുന്നു&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://deshabhimani.com/e_paper/1chn200410.pdf |title=ലാവ്‌ലിൻ:സത്യം തെളിഞ്ഞു |access-date=2010-04-30 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305011832/http://www.deshabhimani.com/e_paper/1chn200410.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://deshabhimani.com/e_paper/1chn190410.pdf |title=അവഹേളിച്ചതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം ആര് ഏറേറെടുക്കും |access-date=2010-04-30 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304213826/http://www.deshabhimani.com/e_paper/1chn190410.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
  
*2007 ഫെബ്രുവരി 16ന് ചെന്നൈ വിമാനത്താവളത്തിൽ വച്ച് സുരക്ഷാ പരിശോധനക്കിടെ പിണറായി വിജയന്റെ ബഗേജിൽ നിന്നും 5 വെടിയുണ്ടകൾ ഉദ്യോഗസ്ഥർ കണ്ടെടുക്കുകയുണ്ടായി. ലൈസൻസിന്റെ പകർപ്പ് ഫാക്സ് ആയി ലഭിച്ചതിനു ശേഷം ഉദ്യോഗസ്ഥർ അദ്ദേഹത്തെ പോകാൻ അനുവദിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2007/02/20/stories/2007022011850400.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-08 |archive-date=2007-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070222111036/http://www.hindu.com/2007/02/20/stories/2007022011850400.htm |url-status=deviated |archivedate=2007-02-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070222111036/http://www.hindu.com/2007/02/20/stories/2007022011850400.htm }}&lt;/ref&gt;
 
*തൊഴിലാളി നേതാവായി ഉയർന്നുവന്ന പിണറായിയുടെ മകന്റെ  ബർമിങ്ഹാം യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ വിദ്യാഭ്യാസവും മകളുടെ സ്വാശ്രയ കോളേജിലെ പഠനവുമെല്ലാം അദ്ദേഹത്തിനെതിരെയുള്ള മറ്റു വിമർശനങ്ങളിൽ ചിലതാണ്‌. &lt;ref&gt;http://thatsmalayalam.oneindia.mobi/news/2008/02/14/51199.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. എന്നാൽ കേരള ആദായ നികുതി വകുപ്പ് 2008 ജനുവരിയിൽ ഹൈക്കോടതിക്ക് നൽകിയ സത്യവാങ്ങ്‌മൂലത്തിൽ പിണറായിയുടെ മകന്റെ ബർമിങ്ങ്ഹാം സർവ്വകലാശാലയിലെ പഠിപ്പിന് പിണറായി വിജയൻ വക സാമ്പത്തിക സഹായമൊന്നും നൽകുകയുണ്ടായില്ല എന്ന വ്യക്തമാക്കുകയുണ്ടായി.&lt;ref&gt;{{cite web|title = മകന്റെ വിദേശപഠന ചെലവ്‌ പിണറായി വഹിച്ചിട്ടില്ല - ആദായനികുതി വകുപ്പ്‌.|publisher = [[മാതൃഭൂമി]]|url = http://www.mathrubhumi.com/php/newFrm.php?news_id=12209&amp;n_type=HO&amp;category_id=3&amp;Farc=T&amp;previous=Y|date = ജനുവരി 2, 2008|accessdate = ഓഗസ്റ്റ് 7, 2009|language = മലയാളം}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  
*കേരളത്തിലെ ചില മുഖ്യധാരാ പത്ര-ദൃശ്യ മാധ്യമങ്ങളുടെ ഭാഗമായി [[സി.പി.ഐ.എം|സി.പി.ഐ.(എം)]]-നെതിരെ ഒരു ശക്തമായ മാധ്യമസിന്റിക്കേറ്റ് പ്രവർത്തിക്കുന്നതായി അദ്ദേഹം കരുതുന്നു. അത് ചില ഉദാഹരണസഹിതം അദ്ദേഹം പ്രസ്താവിച്ചതിനാൽ ആ പത്ര-ദൃശ്യ മാധ്യമങ്ങളുടെ ഭാഗത്ത് നിന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് എതിരെ ശക്തമായ വിമർശങ്ങളുണ്ടായി . {{fact}}
*മാധ്യമസിന്റിക്കേറ്റിനെതിരെ അദ്ദേഹം നടത്തിയ പ്രസ്താവനയെ, [[മാതൃഭൂമി]] പത്രാധിപനെതിരായ ഭീഷണിപ്പെടുത്തലായി ചിത്രീകരിച്ച് പത്രാധിപരുടെ ഗിൽഡ് അപലപിച്ചിരുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thehoot.org/web/home/story.php?storyid=2608&amp;pg=1&amp;mod=1&amp;sectionId=2 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-08 |archive-date=2009-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090209172703/http://www.thehoot.org/web/home/story.php?storyid=2608&amp;pg=1&amp;mod=1&amp;sectionId=2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; http://www.financialexpress.com/news/CPIM-mouth-piece-snipes-at-Editors-Guild/204556/ &lt;/ref&gt;
*പിണറായി വിജയൻ കൊട്ടാരതുല്യമായ വീട് നിർമ്മിച്ചതിനെപ്പറ്റി അന്വേഷിക്കാൻപോയ നാലു സഖാക്കളെ സസ്‌പെന്റ് ചെയ്തുകൊണ്ടാണ് പിണറായി വിജയൻ തനിക്കെതിരായ വിമർശനത്തെ അടിച്ചമർത്തിയത് എന്ന ആരോപണം വലിയ വിവാദം ആയിരുന്നു. ഒരു തൊഴിലാളി നേതാവിന് ഇത്രയും വലിയ വീട് പണിതത്തിനെ കുറിച്ചു പാർട്ടിയിൽ തന്നെ നിരവധി വാക്കേറ്റങ്ങൾക്കു കാരണം ആയി. 4 സഖാക്കളെ [[സി.പി.ഐ.എം]] പുറത്താക്കിയത് വേറെ കാരണങ്ങളായിരുന്നു എന്നതായിരുന്നു പിന്നീടുള്ള പത്രറിപ്പോർട്ട്.&lt;ref&gt;http://www.indianexpress.com/news/why-none-dares-talk-about-pinarayi/473293/0&lt;/ref&gt; .

==അവലംബം==
{{reflist|2}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
* http://www.cpim.org/bio/pinarayi_vijayan.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080225150859/http://www.cpim.org/bio/pinarayi_vijayan.htm |date=2008-02-25 }}
*[http://malablo.com/പിണറായി-വിജയൻജീവിത-വഴിക/ പിണറായി വിജയൻ ജീവിത വഴികളിലൂടെ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200716211615/http://malablo.com/%E0%B4%AA%E0%B4%BF%E0%B4%A3%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF-%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%9C%E0%B4%AF%E0%B5%BB%E0%B4%9C%E0%B5%80%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%A4-%E0%B4%B5%E0%B4%B4%E0%B4%BF%E0%B4%95/ |date=2020-07-16 }}
{{S-start}}
{{s-off}}
{{s-bef|before=[[ഉമ്മൻ ചാണ്ടി]]}}
{{s-ttl|title=[[കേരളത്തിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|കേരളത്തിന്റെ മുഖ്യമന്ത്രി]]|years=25 മേയ് 2016 – ഇപ്പോഴും}}
{{s-aft|after= - }}
{{S-end}}
{{Current Indian chief ministers}}
{{CMs of Kerala}}
{{Fourteenth KLA}}
{{commons category|Pinarayi Vijayan}}
{{DEFAULTSORT:വിജയൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1944-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മാർച്ച് 21-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:നിരീശ്വരവാദികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നാലാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:അഞ്ചാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഒൻപതാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്താം കേരള നിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സഹകരണവകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വൈദ്യുതിവകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:സി.പി.ഐ.എം. സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സി.പി.ഐ.എം. പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ അടിയന്തരാവസ്ഥയിൽ തടവിലാക്കപ്പെട്ടവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)-ൽ നിന്നുള്ള മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ആഭ്യന്തരമന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഐ.ടി. വകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രിന്റിംഗ്, സ്റ്റേഷനറി വകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]</text>
      <sha1>jt1g7dx70uh4l6pwx3unuczs30tx67g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619579</id>
      <parentid>4619578</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T14:24:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60247" sha1="g5gtoupkgismviqt9mt6ybrha3qbtux" xml:space="preserve">{{prettyurl|Pinarayi Vijayan}}
{{ToDisambig|വാക്ക്= പിണറായി}}
{{Infobox officeholder
| name                = പിണറായി വിജയൻ
| image               = File:Vijayan.Dharmadam.CM.jpg
| caption             = 
| imagesize           = 
| office = പതിനാറാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്
|  term_start        = [[മേയ് 18]] [[2026]]
| predecessor        = [[വി.ഡി. സതീശൻ]] 
| office1              = [[കേരളത്തിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|കേരളത്തിന്റെ മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term_start1          = [[മേയ് 04]] [[2026]]
| term_end1            = [[മേയ് 18]] [[2026]]
| predecessor1         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor1           = [[വി.ഡി. സതീശൻ]] 
| term_start2          = [[മേയ് 25]] [[2016]]
| term_end2           = [[മേയ് 4]] [[2026]]
| predecessor2         = [[ഉമ്മൻ ചാണ്ടി]]
| successor2           = [[ പിണറായി വിജയൻ]]
| constituency2       = [[ധർമ്മടം നിയമസഭാമണ്ഡലം|ധർമ്മടം]]
| office3             = [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി.പി.ഐ(എം)]] കേരള സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറി
| term_start3       = [[സെപ്റ്റംബർ 25]] [[1998]]
| term_end3          = [[ഫെബ്രുവരി 23]] [[2015]]
| predecessor3       = [[ചടയൻ ഗോവിന്ദൻ]]
| successor3          = [[കോടിയേരി ബാലകൃഷ്ണൻ]]
| office4             = കേരളത്തിന്റെ വൈദ്യുതി, സഹകരണ വകുപ്പ് മന്ത്രി
| term_start4        = [[മേയ് 20]] [[1996]]
| term_end4         = [[ഒക്ടോബർ 19]] [[1998]]
| predecessor4      = [[ജി. കാർത്തികേയൻ]], [[എം.വി. രാഘവൻ]]
| successor4          = [[എസ്. ശർമ്മ]]
| office5            = കേരളനിയമസഭാംഗം
| constituency5     = [[ധർമ്മടം നിയമസഭാമണ്ഡലം|ധർമ്മടം]]
| term_start5        = [[മേയ് 21]] [[2016]]
| term_end5           = 
| predecessor5       = [[കെ.കെ. നാരായണൻ]]
| successor5        = 
| constituency6     = [[പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പയ്യന്നൂർ]]
| term_start6       = [[മേയ് 14]] [[1996]]
| term_end6         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| predecessor6     = [[സി.പി. നാരായണൻ]]
| successor6      = [[പി.കെ. ശ്രീമതി]]
| constituency7     = [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൂത്തുപറമ്പ്]]
| term_start7       = [[ജൂൺ 21]] [[1991]]
| term_end7        = [[മേയ് 14]] [[1996]]
| predecessor7        = [[കെ.പി. മമ്മു]]
| successor7        = [[കെ.കെ. ശൈലജ]]
| constituency8     = [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൂത്തുപറമ്പ്]]
| term_start8         = [[ഒക്ടോബർ 4 ]] [[1970]]
| term_end8          = [[നവംബർ 11]] [[1979]]
| predecessor8      = [[കെ.കെ. അബു]]
| successor8       = [[എം.വി. രാഘവൻ]]
| birth_date          = {{Birth date and age|1945|05|24|df=yes}}
| birth_place         = [[പിണറായി]], [[തലശേരി]], [[കണ്ണൂർ]][[ജില്ല]]
| residence           = [[ക്ലിഫ് ഹൗസ്]], [[തിരുവനന്തപുരം]], [[കേരളം]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:CPI-M-flag.svg|50px]] [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി.പി.എം.]]
| religion            = [[നിരീശ്വരവാദം]]
| father              = മാറോളി കോരൻ
| mother              = ആലക്കാട്ട് കല്യാണി
| spouse              = ടി. കമല
| children            = വിവേക് കിരൺ, വീണ
| website             = www.keralacm.gov.in
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/139%20Pinarayi%20Vijayan.pdf നിയമസഭ
| signature           = Pinarayi Vijayan Signature.png
}}
2016 മുതൽ 2026 വരെ
തുടർച്ചയായി പത്ത് വർഷം 
[[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] [[മുഖ്യമന്ത്രി]]യായിരുന്ന മുതിർന്ന [[സി.പി.എം]] നേതാവാണ് '''പിണറായി വിജയൻ.(ജനനം: 24 മെയ് 1945)''' 
2016 മേയ് 25-നാണ് കേരള
മുഖ്യമന്ത്രിയായി ആദ്യമായി സ്ഥാനമേറ്റത്.
രണ്ടാം തവണ 2021 മേയ് 20-ന് അധികാരമേറ്റു.
&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ia601506.us.archive.org/25/items/business-of-the-government-among-the-ministers-2021/Business%20of%20the%20Government%20among%20the%20Ministers%202021.pdf|title=KERALA GAZETTE dt 2021 േമയ 20|access-date=21 May 2021|date=20 May 2021|publisher=Kerala Government}}&lt;/ref&gt; 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ എൽഡിഎഫ് പരാജയപ്പെട്ടതിനാൽ മെയ് 4ന്  രാജി സമർപ്പിച്ചു. സംസ്ഥാന [[കേരള ആഭ്യന്തര വകുപ്പ്|ആഭ്യന്തര വകുപ്പിൻ്റെയും]] പൊതുഭരണവും  ഇരുപത്തിയേഴ് വകുപ്പുകളുടെ അധിക ചുമതലയുള്ള മുഖ്യമന്ത്രി ആയിരുന്നു പിണറായി വിജയൻ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kerala.gov.in/subdetail/NjE5ODgzNzguMzI=/MTk5NjIzNTkuMTI=|title=Kerala Chief Minister {{!}} Shri. Pinarayi Vijayan {{!}} Official web portal of Kerala Government|access-date=2023-10-24|archive-date=2023-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203000158/https://kerala.gov.in/subdetail/NjE5ODgzNzguMzI=/MTk5NjIzNTkuMTI=|url-status=deviated|archivedate=2023-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231203000158/https://kerala.gov.in/subdetail/NjE5ODgzNzguMzI=/MTk5NjIzNTkuMTI=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2021/05/21/kerala-government-ministers-portfolio-list.html|title=മുഖ്യമന്ത്രിക്ക് 17ൽ പരം വകുപ്പുകൾ; വനിതാ ശിശുക്ഷേമവും വീണയ്ക്ക്|access-date=2023-10-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; നിലവിൽ [[സി.പി.ഐ.എം|സി.പി.ഐ.(എം)]]-ന്റെ പൊളിറ്റ് ബ്യൂറോ അംഗമായ പിണറായി വിജയൻ, 1998 മുതൽ 2015 വരെ മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ കേരളം ഘടകം സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു. [[ഇ.കെ. നായനാർ|ഇ.കെ.നായനാർക്ക്]] ശേഷം കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായതും പിണറായി വിജയനാണ്. കേരളത്തിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ വിദ്യാർത്ഥി, യുവജന സംഘടനാ പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ നേതൃനിരയിലെത്തിയ പിണറായി വിജയൻ [[സി.പി.ഐ.എം|സി.പി.ഐ.(എം)]] [[കണ്ണൂർ]] ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയായും കേരള സംസ്ഥാന സഹകരണ ബാങ്കിന്റെ പ്രസിഡന്റായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[ഇന്ത്യയിലെ അടിയന്തരാവസ്ഥ (1975)|അടിയന്തരാവസ്ഥക്കാലത്ത്]] പതിനെട്ടുമാസം കണ്ണൂർ സെൻട്രൽജയിലിൽ രാഷ്ട്രീയ തടവുകാരനായിരുന്നു.
1970-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 26-മത്തെ വയസ്സിൽ [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൂത്തുപറമ്പ് മണ്ഡലത്തെ]] പ്രതിനിധീകരിച്ച്‌ ആദ്യമായി കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗമായി. 
1977-ലും 1991-ലും കൂത്തുപറമ്പ് മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നും 1996-ൽ പയ്യന്നൂരിൽ നിന്നും നിയമസഭയിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 2016 മുതൽ ധർമ്മടം മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാംഗമാണ്‌.
1996 മുതൽ 1998 വരെ മൂന്നാം [[ഇ.കെ. നായനാർ|ഇ.കെ നായനാർ]] മന്ത്രിസഭയിൽ വിദ്യുച്ഛക്തി-സഹകരണ വകുപ്പുകളുടെ ചുമതലയുള്ള കാബിനറ്റ് മന്ത്രിയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://specials.manoramaonline.com/News/2017/ldf-government-anniversary/index.html&lt;/ref&gt; ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ കേരളത്തിലെ വൈദ്യുതി ഉൽപാദനം, വിതരണം എന്നിവ വളരെ കാര്യക്ഷമമാക്കുന്നതിലും, [[കേരളാ സ്റ്റേറ്റ് ഇലക്ട്രിസിറ്റി ബോർഡ്|കേരള സംസ്ഥാന വൈദ്യുതി ബോർഡ്]]ന്റെ പ്രവർത്തനം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിലും പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു&lt;ref name=&quot;mabhu-98&quot;&gt;{{cite news |title=മാതൃഭൂമി മുഖപ്രസംഗം |newspaper=മാതൃഭൂമി |quote=വൈദ്യുത ഉല്പാദന വിതരണ രം‌ഗങ്ങളിൽ ഗണ്യമായ നേട്ടങ്ങൾ വിജയന്റെ കാലത്തുണ്ടായിട്ടുണ്ട്. എല്ലാം അദ്ദേഹം മുൻകയ്യെടുത്ത് ചെയ്തുവെന്നല്ല; തുടങ്ങിവെച്ചവയും പണിതീരാതെ അനന്തമായി നീളുന്നവയുമായ പദ്ധതികൾക്കും പരിപാടികൾക്കും വേണ്ടിയിരുന്നത് ഒരു ഉന്ത് ആണ്. അതദ്ദേഹം കൊടുത്തു. ലോവർ പെരിയാറിൽ നിന്നും ബ്രഹ്മപുരത്തു നിന്നും വൈദ്യുതി കിട്ടുവാൻ തുടങ്ങി. [[കക്കാട് (വിവക്ഷകൾ)|കക്കാട്]] പദ്ധതിക്ക് പുനരുജ്ജീവനമായി. ആതിരപ്പള്ളിയും കുറ്റ്യാടി എക്സ്റ്റൻഷനും വീണ്ടും ചലിച്ചു തുടങ്ങി. കേരളത്തിനു വേണ്ടി ഒരു വൈദ്യുത വികസനനയം പ്രഖ്യാപിച്ചത് വിജയനാണ്. അത് പൊതുമേഖലയ്ക്കും സ്വകാര്യമേഖലയ്ക്കും പരിമിതമായ വിദേശമൂലധനത്തിനും സ്ഥാനം നൽകുന്ന ഒന്നായിരുന്നു. വിമർശനങ്ങളെ അവഗണിച്ച്, കോഴിക്കോടെ ഡീസൽ വൈദ്യുതകേന്ദ്രം സ്ഥാപിക്കുന്ന ജോലി അദ്ദേഹം തുടങ്ങി വച്ചു. ചീനയിൽ നിന്നുള്ള സഹായ സഹകരണങ്ങളോടെ ചെറുകിട വൈദ്യുത പദ്ധതികൾ തുടങ്ങുവാൻ പരിപാടിയുണ്ടാകി... വിജയൻ മന്ത്രിയാകുന്ന സമയത്ത് വ്യവസായങ്ങൾക്ക് നൂറ് ശതമാനം പവർകട്ട് ആയിരുന്നു. വീടുകൾക്ക് ലോഡ്‌ഷെഡിങ്ങ് വേറെ. ധാരാളം മഴ കിട്ടിയിട്ട്  വൈദ്യുതി  ഉല്പാദനം മെച്ചപ്പെട്ടു; ഒന്ന് രണ്ട് പദ്ധതികൾ ഉല്പാദനക്ഷമങ്ങളായി; കിഴക്കൻ ഗ്രിഡിൽ നിന്ന് വൈദ്യുതി വാങ്ങുവാൻ മന്ത്രി ഏർപ്പാടുമുണ്ടാക്കി. എല്ലാം കൂടി, മൂന്നു കൊല്ലത്തിനകം, വ്യവസായങ്ങൾക്കുള്ള പവർകട്ട് മുഴുവൻ നീക്കാൻ വിജയനു കഴിഞ്ഞു; ജില്ലാ ആസ്ഥാനങ്ങളിൽ ലോഡ് ഷെഡിങ്ങും നിർത്തി...  |date=22 ഒക്ടോബർ 1998 |accessdate=20 June 2012}}&lt;/ref&gt;.

== ജീവിതരേഖ ==
[[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] തലശ്ശേരി താലൂക്കിലെ [[പിണറായി]] പഞ്ചായത്തിലെ ഒരു കർഷക കുടുംബത്തിൽ കള്ള്-ചെത്ത് തൊഴിലാളിയായിരുന്ന മുണ്ടയിൽ കോരന്റെയും ആലക്കണ്ടി കല്യാണിയുടെയും ഇളയ മകനായി ഇടവമാസത്തിലെ ചോതി നക്ഷത്രത്തിൽ 1945 മേയ് 24-ന്‌ ജനനം.&lt;ref&gt;https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/pinarayi-turns-76-today-and-it-is-a-special-day-1.5690611&lt;/ref&gt; കുമാരനും നാണുവും ജ്യേഷ്ഠ സഹോദരങ്ങളാണ്. പതിനാല് സഹോദരങ്ങളിൽ രണ്ട് പേരൊഴികെ ബാക്കി എല്ലാവരും മരിച്ചു. രണ്ടാമത്തെ സഹോദരനായിരുന്ന കുമാരനിലൂടെയാണ് വിജയൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റായത്. പിണറായി ശാരദ വിലാസം എൽ പി സ്കൂളിലും പെരളശേരി ഗവ.ഹൈസ്കൂളിലുമായി വിദ്യാഭ്യാസം. സ്കൂൾ ഫൈനലിനു ശേഷം ഒരു വർഷം നെയ്ത്ത് തൊഴിലാളിയായി. പിന്നീടാണ് പ്രീ- യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോഴ്സിന് തലശ്ശേരി ബ്രണ്ണൻ കോളേജിൽ ചേർന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.keralacm.gov.in/mal/?page_id=13 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-01-13 |archive-date=2020-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128170716/https://www.keralacm.gov.in/mal/?page_id=13 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

'''സ്വകാര്യ ജീവിതം'''

തലശ്ശേരി സെന്റ് ജോസഫ്‌സ് സ്കൂൾ അദ്ധ്യാപിക [[ഒഞ്ചിയം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഒഞ്ചിയം]] കണ്ണൂക്കര സ്വദേശിനി ടി. കമലയാണ് ഭാര്യ. വിവേക് കിരൺ, വീണ എന്നിവർ മക്കൾ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.cpimkerala.org/eng/pinarayi-vijayan-24.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2020-12-13 |archive-date=2021-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226025746/https://www.cpimkerala.org/eng/pinarayi-vijayan-24.php |url-status=deviated |archivedate=2021-02-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210226025746/https://www.cpimkerala.org/eng/pinarayi-vijayan-24.php }}&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
[[File:Pinarayi vijayan klf.jpg|thumb|പിണറായി വിജയൻ കോഴിക്കോട് ലിറ്ററേച്ചർ ഫെസ്റ്റിവലിൽ (2017)]]

വിദ്യാർത്ഥിയായിരുന്ന  കാലഘട്ടത്തിൽ തന്നെ രാഷ്ട്രീയത്തിലേയ്ക്ക് കടന്നു വന്നു. എസ്.എഫ്.ഐ യുടെ പൂർവ്വിക സംഘടനയായ കെ.എസ്.എഫിലൂടെയായിരുന്നു രാഷ്ട്രീയ പ്രവേശനം. തലശ്ശേരി ബ്രണ്ണൻ കോളേജിൽ സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രത്തിന് പഠിക്കുമ്പോൾ കെ.എസ്.എഫ് ന്റെ കണ്ണൂർ ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയായി. തുടർന്ന് നിരവധി വിദ്യാർത്ഥി സമര മുന്നേറ്റങ്ങളിൽ നേതൃത്വം വഹിച്ചു. വൈകാതെ കെ.എസ്.എഫ് ന്റെ സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായി. തലശ്ശേരി കോടതിയ്ക്ക് സമീപം പിണറായി വിജയൻ നയിച്ച വിദ്യാർത്ഥി മാർച്ചിനു നേരെ പോലീസ് നടത്തിയ ലാത്തി ചാർജ്ജ് ഏറെ കോളിളക്കമുണ്ടാക്കിയിരുന്നു. പിണറായി ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിദ്യാർത്ഥി നേതാക്കളെ പോലീസ് മൃഗീയമായി തല്ലിയപ്പോൾ സമീപത്തുള്ള കടലിൽ ചാടിയാണ് വിജയൻ അന്ന് രക്ഷപെട്ടത്. കെ.എസ്.വൈ.എഫിൻ്റെ സംസ്ഥാന വൈസ് പ്രസിഡൻറായും പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.cpimkerala.org/pinarayivijayan-36.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2020-12-13 |archive-date=2020-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201205135622/https://www.cpimkerala.org/pinarayivijayan-36.php |url-status=deviated |archivedate=2020-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201205135622/https://www.cpimkerala.org/pinarayivijayan-36.php }}&lt;/ref&gt;

1964-ൽ [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]യിൽ അംഗമായ പിണറായി വിജയൻ 1967-ൽ [[സി.പി.എം]] തലശ്ശേരി മണ്ഡലം സെക്രട്ടറിയായി.
1968-ൽ മാവിലായിൽ നടന്ന കണ്ണൂർ ജില്ല-പ്ലീനറി സമ്മേളനത്തിൽ വച്ച് [[സി.പി.എം]] കണ്ണൂർ ജില്ലക്കമ്മറ്റി അംഗമായി.1972-ൽ സി.പി.എം. കണ്ണൂർ ജില്ല സെക്രട്ടേറിയറ്റ് അംഗമായ പിണറായി വിജയൻ 1978-ൽ പാർട്ടി സംസ്ഥാന കമ്മറ്റിയിലെത്തി. സി.പി.എമ്മിൻ്റെ കണ്ണൂർ ജില്ല സെക്രട്ടറിയായിരുന്ന [[ചടയൻ ഗോവിന്ദൻ]] പാർട്ടിയുടെ സംസ്ഥാന സെക്രട്ടേറിയറ്റ് അംഗമായതിനെ തുടർന്ന് 1986-ൽ പിണറായി വിജയൻ [[സി.പി.എം]] [[കണ്ണൂർ]] ജില്ല സെക്രട്ടറിയായി. 1989-ൽ [[സി.പി.എം]] സംസ്ഥാന സെക്രട്ടേറിയറ്റിലേയ്ക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടതിനെ തുടർന്ന് പ്രവർത്തനം പാർട്ടി സംസ്ഥാന കമ്മറ്റി ഓഫീസായ എ.കെ.ജി സെൻറർ കേന്ദ്രീകരിച്ചായി.

1998 സെപ്റ്റംബറിൽ [[സി.പി.എം]] സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. സി.പി.എം സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായിരുന്ന [[ചടയൻ ഗോവിന്ദൻ]] അന്തരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് വൈദ്യുതി വകുപ്പിൻ്റെ ചുമതലയുള്ള കാബിനറ്റ് മന്ത്രി സ്ഥാനം രാജിവയ്ച്ച് പാർട്ടിയുടെ അമരത്ത് എത്തി. പിന്നീട് 2002-ലെ കണ്ണൂർ സമ്മേളനവും 2005-ലെ മലപ്പുറം സമ്മേളനവും 2008-ലെ കോട്ടയം സമ്മേളനവും 2012-ലെ തിരുവനന്തപുരം സമ്മേളനവും പിണറായി വിജയനെ തന്നെ വീണ്ടും സെക്രട്ടറിയായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. മുഖ്യമന്ത്രി [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ|വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദനുമായുള്ള]] അഭിപ്രായഭിന്നത പരസ്യമായി പ്രകടിപ്പിച്ചതിന്  2007 മെയ് 26-ന് പോളിറ്റ് ബ്യൂറോയിൽ നിന്നും സസ്പെൻഡ് ചെയ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;http://www.rediff.com/news/2007/may/26ker.htm&lt;/ref&gt; പിന്നീട്‌  [[2007]] [[ഒക്ടോബർ 1]]-ന് പിണറായി വിജയനെ പോളിറ്റ് ബ്യൂറോയിൽ തിരിച്ചെടുത്തു.&lt;ref&gt;http://www.rediff.com/news/2007/oct/01cpm.htm&lt;/ref&gt; 2012 ഫെബ്രുവരി 10-ന് തുടർച്ചയായി നാലാം തവണയും സി.പി.എം. സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=250855 |title=പിണറായി വീണ്ടും സെക്രട്ടറി |access-date=2012-02-10 |archive-date=2012-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120210103840/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=250855 |url-status=deviated |archivedate=2012-02-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120210103840/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=250855 }}&lt;/ref&gt; പിണറായി വിജയനും ഇ.കെ. നായനാരുമാണ് ഏറ്റവും കൂടൂതൽ പ്രാവശ്യം പാർട്ടി സെക്രട്ടറിയായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടവർ. 2015-ൽ ആലപ്പുഴയിൽ വച്ച് നടന്ന പാർട്ടി സംസ്ഥാന സമ്മേളനത്തിൽ  പിണറായി വിജയൻ സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറി പദവി ഒഴിഞ്ഞതിനെ തുടർന്ന് [[കോടിയേരി ബാലകൃഷ്ണൻ]] പാർട്ടി സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായി സ്ഥാനമേറ്റു.

1970-ൽ ഇരുപത്തിയാറാം വയസിൽ നിയമസഭയിൽ അംഗമായ പിണറായി വിജയൻ പാർലമെൻ്ററി രംഗത്തും മികവ് തെളിയിച്ചു. 
1970, 1977, 1991 എന്നീ വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ കൂത്ത്പറമ്പിൽ നിന്നും
1996-ൽ പയ്യന്നൂരിനെ പ്രതിനിധീകരിച്ചും നിയമസഭയിലെത്തി. 1996-2001 ലെ [[ഇ.കെ. നായനാർ]] മന്ത്രിസഭയിലെ വൈദ്യുതി-സഹകരണ വകുപ്പിന്റെ ചുമതലയുള്ള കാബിനറ്റ് മന്ത്രിയായിരുന്നു പിണറായി വിജയൻ.

1998-ൽ കൽക്കട്ടയിൽ വച്ച് നടന്ന [[സി.പി.എം|സി.പി.എമ്മിന്റെ]] പതിനാറാമത് പാർട്ടി കോൺഗ്രസിലൂടെ പാർട്ടിയുടെ കേന്ദ്രകമ്മറ്റി, പൊളിറ്റ് ബ്യൂറോ അംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 

2016-ൽ നടന്ന പതിനാലാം കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ധർമടത്ത് നിന്ന് മത്സരിച്ച് ജയിച്ചു. നിയമസഭയിൽ [[ഇടതുമുന്നണി]]യ്ക്ക് ഭൂരിപക്ഷം കിട്ടിയതിനെ തുടർന്ന് 2016 മെയ് 25 ന് [[കേരള]] [[മുഖ്യമന്ത്രി]]യായി അധികാരമേറ്റു. 2021-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഇടതുമുന്നണി 
99 സീറ്റുകൾ നേടിയതിനെ തുടർന്ന് തുടർച്ചയായി രണ്ടാം തവണയും കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി ചുമതലയേറ്റു. 
&lt;ref&gt;https://www.mathrubhumi.com/mobile/specials/politics/pinarayi-vijayan{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

അഞ്ച് വർഷ കാലാവധി പൂർത്തിയാക്കി അധികാരത്തുടർച്ച നേടിയ ആദ്യ കേരള മുഖ്യമന്ത്രി എന്ന ചരിത്രനേട്ടത്തിനുടമയായ പിണറായി വിജയൻ
മുഖ്യമന്ത്രി എന്ന നിലയിൽ രണ്ടാം തവണ 2021 മേയ് 20 ന് സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു.

2026-ൽ നടന്ന പതിനാറാം നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ധർമ്മടത്ത് നിന്ന് ജയിച്ചെങ്കിലും ഇടതുമുന്നണി പരാജയപ്പെട്ടതിനാൽ മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനം 2026 മെയ് 4ന് രാജി വെച്ചു.

പ്രത്യയശാസ്ത്രത്തിനുമപ്പുറം പ്രായോഗിക രാഷ്ട്രീയത്തിന് മുൻതൂക്കം നൽകുന്ന രാഷ്ട്രീയ നേതാവായാണ് 
പിണറായി വിജയൻ സി.പി.എമ്മിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2025/05/24/cm-pinarayi-vijayan-80th-birthday.html&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.madhyamam.com/kerala/portfolio-of-new-kerala-govt-800491?infinitescroll=1|title=രണ്ടാം പിണറായി സർക്കാറിലെ മന്ത്രിമാരുടെ വകുപ്പുകൾ ഇങ്ങനെ...|access-date=21 May 2021|date=21 May 2021|publisher=മാധ്യമം|archive-date=2021-05-21|archive-url=https://archive.today/20210521124207/https://www.madhyamam.com/kerala/portfolio-of-new-kerala-govt-800491?infinitescroll=1|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/governor-allot-the-business-of-the-government-among-the-ministers/944751|title=മന്ത്രിമാരുടെ വകുപ്പുകൾ തീരുമാനിച്ച്‌ ഉത്തരവായി; ന്യൂനപക്ഷ ക്ഷേമവും പ്രവാസിക്ഷേമവും മുഖ്യമന്ത്രിക്ക്‌|access-date=21 May 2021|date=21 May 2021|publisher=ദേശാഭിമാനി|archive-date=2021-05-21|archive-url=https://archive.today/20210521124004/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/governor-allot-the-business-of-the-government-among-the-ministers/944751|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== കേരള മുഖ്യമന്ത്രി ==
കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനത്തിരുന്നവരുടെ പട്ടികയിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനത്താണ് നിലവിൽ പിണറായി വിജയൻ മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനം രാജി വച്ച 2026 മെയ് നാലാം തീയതി വരെ&lt;ref&gt;[https://keralakaumudi.com/news/mobile/news.php?id=1741594&amp;u=cm-pinarayi-vijayan-to-resign-tommorow പിണറായി വിജയൻ രാജി വെച്ചു]&lt;/ref&gt; 3633 ദിവസം മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിൽ തുടർന്നു. (ആകെ 9 വർഷം, 11 മാസം, 9 ദിവസം)&lt;ref&gt;[https://www.manoramanews.com/kerala/politics/2025/04/14/cm-pinarayi-vijayan-the-chief-minister-who-is-rewriting-history.html പിണറായിക്ക് മുന്നിൽ ഇനി നായനാർ മാത്രം]&lt;/ref&gt;

മുൻ മുഖ്യമന്ത്രിയും മുതിർന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് നേതാവുമായിരുന്ന
ലീഡർ കെ.കരുണാകരനെയാണ്
(3246 ദിവസം) 2025 ഏപ്രിൽ പതിനാലിന് പിണറായി വിജയൻ മറികടന്നത്. 

മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ സമുന്നത നേതാവായിരുന്ന ഇ.കെ.നായനാരാണ് (4009 ദിവസം) കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലിരുന്നത്.

2023 ഫെബ്രുവരി പതിനേഴിന് മുൻ മുഖ്യമന്ത്രി സി.അച്യുതമേനോന് തൊട്ട് പിന്നിൽ നാലാം സ്ഥാനത്ത് (2459 ദിവസം) എത്തിയിരുന്നു പിണറായി വിജയൻ. 

1970 മുതൽ 1977 വരെ തുടർച്ചയായി മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനത്തിരുന്ന സി.അച്യുതമേനോൻ്റെ റെക്കോർഡ് (2364 ദിവസം) 2022 നവംബർ പതിനാലിന് പിണറായി വിജയൻ മറികടന്നിരുന്നു. 

കേരളത്തിൽ ഇതുവരെ 12 പേർ മുഖ്യമന്ത്രിമാരായിട്ടുണ്ട് എങ്കിലും തുടർച്ചയായി രണ്ട് മന്ത്രിസഭകളിൽ മുഖ്യമന്ത്രിയാവാൻ അവസരം ലഭിച്ചത് പിണറായി വിജയന് മാത്രമാണ്. 

ഏറ്റവും കൂടുതൽ ദിവസം (പതിനേഴ്) കാവൽ മുഖ്യമന്ത്രിയായതിൻ്റെ റെക്കോർഡും പിണറായി വിജയന് തന്നെയാണ്.
2021 മെയ് മൂന്ന് മുതൽ മെയ് 20 വരെയാണ് അദ്ദേഹം കാവൽ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്നത്.&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2023/08/17/pinarayi-vijayan-is-third-in-the-list-of-longest-tenured-cm-of-kerala.html മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിൽ അച്യുതമേനോനെ മറികടന്ന് പിണറായി വിജയൻ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://keralacm.gov.in/ml/%e0%b4%ae%e0%b5%81%e0%b4%96%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%ae%e0%b4%a8%e0%b5%8d%e0%b4%a4%e0%b5%8d%e0%b4%b0%e0%b4%bf%e0%b4%af%e0%b5%81%e0%b4%9f%e0%b5%86-%e0%b4%95%e0%b5%80%e0%b4%b4%e0%b4%bf%e0%b4%b2%e0%b5%81/|title=മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ കീഴിലുള്ള വകുപ്പുകൾ - Official website of Kerala Chief Minister|access-date=2023-10-23|date=2021-05-18|language=ml-IN}}&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-03-24 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111050225/http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |url-status=deviated |archivedate=2021-11-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211111050225/http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-03-24 |archive-date=2021-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510182516/http://www.keralaassembly.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! വർഷം !! മണ്ഡലം || വിജയിച്ച സ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും !! പരാജയപ്പെട്ട മുഖ്യസ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും
|-
| 2026 || [[ധർമ്മടം നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || അഡ്വ. വി പി അബ്ദുൽ റഷീദ് 
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
|-
| 2021 || [[ധർമ്മടം നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || സി രഘുനാഥ്‌ 
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 2016 || [[ധർമ്മടം നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[മമ്പറം ദിവാകരൻ]]
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1996 || [[പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി.പി.എം]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]]||കെ എൻ കണ്ണോത്ത്
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1991 || [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.]] || [[പി. രാമകൃഷ്ണൻ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]] 
|-
| 1977 || [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.]]||  അബ്ദുൾ ഖാദർ|| [[റെവല്യൂഷനറി സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി]].
|-
| 1970 || [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.]]||  തായത്ത് രാഘവൻ്|| [[പ്രജാ സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി]].
|-
|}

==ലാവ്‌ലിൻ കേസ്==

1996 മുതൽ 1998 കാലഘട്ടത്തിൽ [[ഇ.കെ. നായനാർ]] മന്ത്രിസഭയിൽ [[വിദ്യുച്ഛക്തി]] മന്ത്രിയായിരിക്കുമ്പോൾ, [[എസ്.എൻ.സി. ലാവലിൻ|ലാവലിൻ കമ്പനിയുമായി]] നടന്ന സർക്കാർ ഇടപാടിൽ അഴിമതി നടന്നിട്ടുണ്ടെന്ന് ആരോപണമുണ്ടായി. ഇതിനെ തുടർന്ന് [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു. ഡി. എഫ്]] ഭരണകാലത്ത് [[സംസ്ഥാന വിജിലൻസ്]] അന്വേഷണം നടത്തുകയും പിണറായി വിജയൻ തെറ്റു ചെയ്തിട്ടില്ലെന്നു കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്തിരുന്നു &lt;ref name=&quot;oneindia&quot;&gt;{{cite web |url=http://news.oneindia.in/2006/03/01/kerala-govt-to-hand-over-snc-lavalin-case-to-cbi-chandy-1141211398.html |title=Kerala Govt to hand over SNC Lavalin case to CBI: Chandy |date=1 March 2006 |quote=Vigilance Director Upendra Verma was also shunted out of the department a day after the investigating agency filed an FIR in the court without naming any politician in the list of accused. |publisher=One India |accessdate=19 June 2012 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. എന്നാൽ പിന്നീട് കേസ് അന്വേഷിച്ച [[സി.ബി.ഐ]] പിണറായി വിജയനെ ഒൻപതാം പ്രതിയായി ചേർക്കുകയും പ്രോസിക്യൂട്ട് ചെയ്യാൻ അനുമതി തേടുകയും ചെയ്തു. സിപിഐ(എം) നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഇടതുപക്ഷജനാധിപത്യമുന്നണി [[കേരളാ മന്ത്രിസഭ|മന്ത്രിസഭ]] സഭ അതിന് അനുമതി നിഷേധിച്ചെങ്കിലും അന്നത്തെ [[കേരളാ ഗവർണ്ണർ]] [[ആർ.എസ്. ഗവായി]] അദ്ദേഹത്തെ പ്രോസിക്യൂട്ട്‌ ചെയ്യാൻ അനുമതി നൽകി. [[മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്രയിൽ]] തന്റെ മകന്റെ തിരഞ്ഞെടുപ്പു വിജയത്തിന് [[കോൺഗ്രസ്]] സഹായം ഉറപ്പുവരുത്താൻ ആർ.എസ്‌. ഗവായ്‌ യു. ഡി. എഫ് നേതാക്കളുടെ ഇംഗിതത്തിനൊത്ത് ചെയ്തതാണിതെന്നു സിപിഐ(എം) ആരോപിച്ചിരുന്നു. [[കേരളാ ഗവർണ്ണർ|കേരളാ ഗവർണ്ണറുടെ]] ഈ തീരുമാനത്തെ പിണറായി വിജയൻ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയിൽ]] ചോദ്യംചെയ്തു. തുടർന്നുള്ള അന്വേഷണത്തിൽ പിണറായി വിജയൻ ലാവലിൻ ഇടപാടിൽ സാമ്പത്തികലാഭം ഉണ്ടാക്കിയതിനു തെളിവ് ലഭിച്ചിട്ടില്ലന്ന് [[സി.ബി.ഐ]] കോടതിയിൽ [[സത്യവാങ്മൂലം]] നൽകുകയുണ്ടായി&lt;ref&gt;[http://www.madhyamam.in/story/ലാവലിൻ-പിണറായി-ഉൾപ്പെട്ട-പണമിടപാടിന്-തെളിവില്ല-സിബിഐ പിണറായി വിജയൻ ഉൾപ്പെട്ട പണമിടപാടിന് തെളിവില്ല സിബിഐ മാധ്യമം ദിനപത്രം, 18 ഏപ്രിൽ 2010; ശേഖരിച്ചത് 29 ഏപ്രിൽ 2010]{{Dead link|date=February 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=പിണറായിക്ക് എതിരെ തെളിവില്ലെന്ന് സി.ബി.ഐ മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം |url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/265806/2010-04-18/kerala |accessdate=29 ഏപ്രിൽ 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120529010621/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/265806/2010-04-18/kerala |archivedate=ഫെബ്രുവരി 17, 2020 |date=18 ഏപ്രിൽ 2010}}&lt;/ref&gt;. 

തുടർന്ന് കേസിന്റെ വിചാരണ നടന്നിരുന്ന തിരുവനന്തപുരം സി.ബി.ഐ. കോടതിയിൽ പിണറായി വിജയൻ ഉൾപ്പെടെ ഏഴുപേർ വിടുതൽ ഹർജി സമർപ്പിച്ചു. അത് പരിഗണിച്ച കോടതി പിണറായി വിജയനെ കേസിൽ പ്രതിചേർത്ത് വിചാരണ തുടരാനുള്ള വസ്തുതകൾ സി.ബി.ഐ. സമർപ്പിച്ച കുറ്റപത്രത്തിൽ അടങ്ങിയിട്ടില്ലെന്ന് കണ്ടെത്തുകയും അഴിമതി, അധികാരദുർവിനിയോഗം, കുറ്റകരമായ ഗൂഢാലോചന തുടങ്ങിയ ആരോപണങ്ങൾ അടങ്ങിയ കുറ്റപത്രം തന്നെ നിലനിൽക്കില്ലെന്നും പ്രസ്താവിച്ചു. &lt;ref&gt;[http://www.manoramanews.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/mmtvContentView.do?BV_ID=@@@&amp;tabId=14&amp;programId=9958837&amp;contentId=15387617 ലാവലിൻ കേസിൽ പിണറായി ഉൾപ്പെടെയുള്ളവരുടെ ഹർജി അനുവദിച്ചു]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; നിലവിൽ ഈ സിബിഐ നൽകിയ അപ്പീലിൽ സുപ്രീം കോടതി പിണറായി വിജയന് നോട്ടീസ് അയച്ചിരിക്കുകയാണ്.

== വിമർശനങ്ങൾ ==
*നായനാർ മന്ത്രിസഭയിൽ വൈദ്യുതിമന്ത്രിയായിരുന്ന കാലത്ത് [[പന്നിയാർ]]-[[ചെങ്കുളം]]-[[പള്ളിവാസൽ]] പദ്ധതികളുടെ നവീകരണത്തിനായി  [[കാനഡ|കാനഡയിലെ]] [[എസ്.എൻ.സി. ലാവ്‌ലിൻ]] എന്ന കമ്പനിയുമായി ഇദ്ദേഹം ഒപ്പുവച്ച{{തെളിവ്}} കരാറിനെക്കുറിച്ച് ആരോപണമുണ്ടായതിനെ തുടർന്ന് [[യു. ഡി. എഫ്]] ഭരണകാലത്ത് സംസ്ഥാന വിജിലൻസ് അന്വേഷണം നടത്തുകയും പിണറായി വിജയൻ തെറ്റു ചെയ്തിട്ടില്ലെന്നു കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്തിരുന്നു. എന്നാൽ അടുത്ത തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കാലത്ത് ഇത് വീണ്ടും അന്വേഷിക്കാൻ സി.ബി.ഐ-യെ ഏൽപിക്കാൻ [[യു. ഡി. എഫ്]] തീരുമാനിച്ചു.  തുടർന്ന് സി.ബി.ഐ. പിണറായി വിജയനെ ഒൻപതാം പ്രതിയായി ചേർക്കുകയും പ്രോസിക്യൂട്ട് ചെയ്യാൻ അനുമതി തേടുകയും ചെയ്തു. [[അഡ്വേക്കേറ്റ് ജനറൽ|അഡ്വേക്കേറ്റ് ജനറലിന്റേയും]], [[കേരളാ മന്ത്രിസഭ|കേരളാ മന്ത്രിസഭയുടേയും]] ഉപദേശം മറികടന്ന് അന്നത്തെ [[കേരളാ ഗവർണ്ണർ]] [[ആർ.എസ്‌. ഗവായ്‌]] സ്വന്തം നിലയിൽ പ്രോസിക്യൂട്ട്[‌ ചെയ്യാൻ അനുമതി നൽകി. [[മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്രയിൽ]] തന്റെ മകന്റെ തിരഞ്ഞെടുപ്പു വിജയത്തിന് [[കോൺഗ്രസ്]] സഹായം ഉറപ്പുവരുത്താൻ ആർ.എസ്‌. ഗവായ്‌ യു. ഡി. എഫ് നേതാക്കളുടെ ഇംഗിതത്തിനൊത്ത് ചെയ്തതാണിതെന്നു ആരോപണമുയർന്നു. കേരളാ ഗവർണ്ണറുടെ ഈ തീരുമാനത്തെ പിണറായി വിജയൻ [[സുപ്രീംകോടതി|സുപ്രീംകോടതിയിൽ]] ചോദ്യംചെയ്തു.  അന്വേഷണത്തിലൂടെ പിണറായി വിജയൻ അഴിമതി നടത്തിയില്ലെന്നു തെളിഞ്ഞതിനു ശേഷം സി.ബി.ഐ തന്നെ അപ്രകാരം കോടതിയിൽ [[സത്യവാങ്‌മൂലം]] നൽകുകയുണ്ടായി&lt;ref&gt;[http://www.madhyamam.in/story/ലാവലിൻ-പിണറായി-ഉൾപ്പെട്ട-പണമിടപാടിന്-തെളിവില്ല-സിബിഐ പിണറായി വിജയൻ ഉൾപ്പെട്ട പണമിടപാടിന് തെളിവില്ല സിബിഐ മാധ്യമം ദിനപത്രം, 18 ഏപ്രിൽ 2010; ശേഖരിച്ചത് 29 ഏപ്രിൽ 2010]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/265806/2010-04-18/kerala |title=പിണറായിക്ക് എതിരെ തെളിവില്ലെന്ന് സി.ബി.ഐ മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം, 18 ഏപ്രിൽ 2010; ശേഖരിച്ചത് 29 ഏപ്രിൽ 2010 |access-date=2010-04-29 |archive-date=2012-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120529010621/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/265806/2010-04-18/kerala |url-status=deviated |archivedate=2012-05-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120529010621/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/265806/2010-04-18/kerala }}&lt;/ref&gt;. അടിസ്ഥാനരഹിതമായ   ആരോപണങ്ങൾ ഉന്നയിച്ച് അദ്ദേഹത്തെ   വ്യക്തിഹത്യ ചെയ്യാനുള്ള ശ്രമമാണു കേസിനു പിന്നിൽ എന്ന് സി.പി.ഐ.(എം) ആരോപിക്കുന്നു&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://deshabhimani.com/e_paper/1chn200410.pdf |title=ലാവ്‌ലിൻ:സത്യം തെളിഞ്ഞു |access-date=2010-04-30 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305011832/http://www.deshabhimani.com/e_paper/1chn200410.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://deshabhimani.com/e_paper/1chn190410.pdf |title=അവഹേളിച്ചതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം ആര് ഏറേറെടുക്കും |access-date=2010-04-30 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304213826/http://www.deshabhimani.com/e_paper/1chn190410.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
  
*2007 ഫെബ്രുവരി 16ന് ചെന്നൈ വിമാനത്താവളത്തിൽ വച്ച് സുരക്ഷാ പരിശോധനക്കിടെ പിണറായി വിജയന്റെ ബഗേജിൽ നിന്നും 5 വെടിയുണ്ടകൾ ഉദ്യോഗസ്ഥർ കണ്ടെടുക്കുകയുണ്ടായി. ലൈസൻസിന്റെ പകർപ്പ് ഫാക്സ് ആയി ലഭിച്ചതിനു ശേഷം ഉദ്യോഗസ്ഥർ അദ്ദേഹത്തെ പോകാൻ അനുവദിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2007/02/20/stories/2007022011850400.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-08 |archive-date=2007-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070222111036/http://www.hindu.com/2007/02/20/stories/2007022011850400.htm |url-status=deviated |archivedate=2007-02-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070222111036/http://www.hindu.com/2007/02/20/stories/2007022011850400.htm }}&lt;/ref&gt;
 
*തൊഴിലാളി നേതാവായി ഉയർന്നുവന്ന പിണറായിയുടെ മകന്റെ  ബർമിങ്ഹാം യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ വിദ്യാഭ്യാസവും മകളുടെ സ്വാശ്രയ കോളേജിലെ പഠനവുമെല്ലാം അദ്ദേഹത്തിനെതിരെയുള്ള മറ്റു വിമർശനങ്ങളിൽ ചിലതാണ്‌. &lt;ref&gt;http://thatsmalayalam.oneindia.mobi/news/2008/02/14/51199.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. എന്നാൽ കേരള ആദായ നികുതി വകുപ്പ് 2008 ജനുവരിയിൽ ഹൈക്കോടതിക്ക് നൽകിയ സത്യവാങ്ങ്‌മൂലത്തിൽ പിണറായിയുടെ മകന്റെ ബർമിങ്ങ്ഹാം സർവ്വകലാശാലയിലെ പഠിപ്പിന് പിണറായി വിജയൻ വക സാമ്പത്തിക സഹായമൊന്നും നൽകുകയുണ്ടായില്ല എന്ന വ്യക്തമാക്കുകയുണ്ടായി.&lt;ref&gt;{{cite web|title = മകന്റെ വിദേശപഠന ചെലവ്‌ പിണറായി വഹിച്ചിട്ടില്ല - ആദായനികുതി വകുപ്പ്‌.|publisher = [[മാതൃഭൂമി]]|url = http://www.mathrubhumi.com/php/newFrm.php?news_id=12209&amp;n_type=HO&amp;category_id=3&amp;Farc=T&amp;previous=Y|date = ജനുവരി 2, 2008|accessdate = ഓഗസ്റ്റ് 7, 2009|language = മലയാളം}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  
*കേരളത്തിലെ ചില മുഖ്യധാരാ പത്ര-ദൃശ്യ മാധ്യമങ്ങളുടെ ഭാഗമായി [[സി.പി.ഐ.എം|സി.പി.ഐ.(എം)]]-നെതിരെ ഒരു ശക്തമായ മാധ്യമസിന്റിക്കേറ്റ് പ്രവർത്തിക്കുന്നതായി അദ്ദേഹം കരുതുന്നു. അത് ചില ഉദാഹരണസഹിതം അദ്ദേഹം പ്രസ്താവിച്ചതിനാൽ ആ പത്ര-ദൃശ്യ മാധ്യമങ്ങളുടെ ഭാഗത്ത് നിന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് എതിരെ ശക്തമായ വിമർശങ്ങളുണ്ടായി . {{fact}}
*മാധ്യമസിന്റിക്കേറ്റിനെതിരെ അദ്ദേഹം നടത്തിയ പ്രസ്താവനയെ, [[മാതൃഭൂമി]] പത്രാധിപനെതിരായ ഭീഷണിപ്പെടുത്തലായി ചിത്രീകരിച്ച് പത്രാധിപരുടെ ഗിൽഡ് അപലപിച്ചിരുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thehoot.org/web/home/story.php?storyid=2608&amp;pg=1&amp;mod=1&amp;sectionId=2 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-08 |archive-date=2009-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090209172703/http://www.thehoot.org/web/home/story.php?storyid=2608&amp;pg=1&amp;mod=1&amp;sectionId=2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; http://www.financialexpress.com/news/CPIM-mouth-piece-snipes-at-Editors-Guild/204556/ &lt;/ref&gt;
*പിണറായി വിജയൻ കൊട്ടാരതുല്യമായ വീട് നിർമ്മിച്ചതിനെപ്പറ്റി അന്വേഷിക്കാൻപോയ നാലു സഖാക്കളെ സസ്‌പെന്റ് ചെയ്തുകൊണ്ടാണ് പിണറായി വിജയൻ തനിക്കെതിരായ വിമർശനത്തെ അടിച്ചമർത്തിയത് എന്ന ആരോപണം വലിയ വിവാദം ആയിരുന്നു. ഒരു തൊഴിലാളി നേതാവിന് ഇത്രയും വലിയ വീട് പണിതത്തിനെ കുറിച്ചു പാർട്ടിയിൽ തന്നെ നിരവധി വാക്കേറ്റങ്ങൾക്കു കാരണം ആയി. 4 സഖാക്കളെ [[സി.പി.ഐ.എം]] പുറത്താക്കിയത് വേറെ കാരണങ്ങളായിരുന്നു എന്നതായിരുന്നു പിന്നീടുള്ള പത്രറിപ്പോർട്ട്.&lt;ref&gt;http://www.indianexpress.com/news/why-none-dares-talk-about-pinarayi/473293/0&lt;/ref&gt; .

==അവലംബം==
{{reflist|2}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
* http://www.cpim.org/bio/pinarayi_vijayan.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080225150859/http://www.cpim.org/bio/pinarayi_vijayan.htm |date=2008-02-25 }}
*[http://malablo.com/പിണറായി-വിജയൻജീവിത-വഴിക/ പിണറായി വിജയൻ ജീവിത വഴികളിലൂടെ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200716211615/http://malablo.com/%E0%B4%AA%E0%B4%BF%E0%B4%A3%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF-%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%9C%E0%B4%AF%E0%B5%BB%E0%B4%9C%E0%B5%80%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%A4-%E0%B4%B5%E0%B4%B4%E0%B4%BF%E0%B4%95/ |date=2020-07-16 }}
{{S-start}}
{{s-off}}
{{s-bef|before=[[ഉമ്മൻ ചാണ്ടി]]}}
{{s-ttl|title=[[കേരളത്തിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|കേരളത്തിന്റെ മുഖ്യമന്ത്രി]]|years=25 മേയ് 2016 – ഇപ്പോഴും}}
{{s-aft|after= - }}
{{S-end}}
{{Current Indian chief ministers}}
{{CMs of Kerala}}
{{Fourteenth KLA}}
{{commons category|Pinarayi Vijayan}}
{{DEFAULTSORT:വിജയൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1944-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മാർച്ച് 21-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:നിരീശ്വരവാദികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നാലാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:അഞ്ചാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഒൻപതാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്താം കേരള നിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സഹകരണവകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വൈദ്യുതിവകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:സി.പി.ഐ.എം. സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സി.പി.ഐ.എം. പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ അടിയന്തരാവസ്ഥയിൽ തടവിലാക്കപ്പെട്ടവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)-ൽ നിന്നുള്ള മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ആഭ്യന്തരമന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഐ.ടി. വകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രിന്റിംഗ്, സ്റ്റേഷനറി വകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]</text>
      <sha1>g5gtoupkgismviqt9mt6ybrha3qbtux</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619581</id>
      <parentid>4619579</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T14:25:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60247" sha1="k5r9m1inhcnwx1rrxg5vculf3547wmq" xml:space="preserve">{{prettyurl|Pinarayi Vijayan}}
{{ToDisambig|വാക്ക്= പിണറായി}}
{{Infobox officeholder
| name                = പിണറായി വിജയൻ
| image               = File:Vijayan.Dharmadam.CM.jpg
| caption             = 
| imagesize           = 
| office = പതിനാറാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്
|  term_start        = [[മേയ് 19]] [[2026]]
| predecessor        = [[വി.ഡി. സതീശൻ]] 
| office1              = [[കേരളത്തിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|കേരളത്തിന്റെ മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term_start1          = [[മേയ് 04]] [[2026]]
| term_end1            = [[മേയ് 18]] [[2026]]
| predecessor1         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor1           = [[വി.ഡി. സതീശൻ]] 
| term_start2          = [[മേയ് 25]] [[2016]]
| term_end2           = [[മേയ് 4]] [[2026]]
| predecessor2         = [[ഉമ്മൻ ചാണ്ടി]]
| successor2           = [[ പിണറായി വിജയൻ]]
| constituency2       = [[ധർമ്മടം നിയമസഭാമണ്ഡലം|ധർമ്മടം]]
| office3             = [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി.പി.ഐ(എം)]] കേരള സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറി
| term_start3       = [[സെപ്റ്റംബർ 25]] [[1998]]
| term_end3          = [[ഫെബ്രുവരി 23]] [[2015]]
| predecessor3       = [[ചടയൻ ഗോവിന്ദൻ]]
| successor3          = [[കോടിയേരി ബാലകൃഷ്ണൻ]]
| office4             = കേരളത്തിന്റെ വൈദ്യുതി, സഹകരണ വകുപ്പ് മന്ത്രി
| term_start4        = [[മേയ് 20]] [[1996]]
| term_end4         = [[ഒക്ടോബർ 19]] [[1998]]
| predecessor4      = [[ജി. കാർത്തികേയൻ]], [[എം.വി. രാഘവൻ]]
| successor4          = [[എസ്. ശർമ്മ]]
| office5            = കേരളനിയമസഭാംഗം
| constituency5     = [[ധർമ്മടം നിയമസഭാമണ്ഡലം|ധർമ്മടം]]
| term_start5        = [[മേയ് 21]] [[2016]]
| term_end5           = 
| predecessor5       = [[കെ.കെ. നാരായണൻ]]
| successor5        = 
| constituency6     = [[പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പയ്യന്നൂർ]]
| term_start6       = [[മേയ് 14]] [[1996]]
| term_end6         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| predecessor6     = [[സി.പി. നാരായണൻ]]
| successor6      = [[പി.കെ. ശ്രീമതി]]
| constituency7     = [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൂത്തുപറമ്പ്]]
| term_start7       = [[ജൂൺ 21]] [[1991]]
| term_end7        = [[മേയ് 14]] [[1996]]
| predecessor7        = [[കെ.പി. മമ്മു]]
| successor7        = [[കെ.കെ. ശൈലജ]]
| constituency8     = [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൂത്തുപറമ്പ്]]
| term_start8         = [[ഒക്ടോബർ 4 ]] [[1970]]
| term_end8          = [[നവംബർ 11]] [[1979]]
| predecessor8      = [[കെ.കെ. അബു]]
| successor8       = [[എം.വി. രാഘവൻ]]
| birth_date          = {{Birth date and age|1945|05|24|df=yes}}
| birth_place         = [[പിണറായി]], [[തലശേരി]], [[കണ്ണൂർ]][[ജില്ല]]
| residence           = [[ക്ലിഫ് ഹൗസ്]], [[തിരുവനന്തപുരം]], [[കേരളം]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:CPI-M-flag.svg|50px]] [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി.പി.എം.]]
| religion            = [[നിരീശ്വരവാദം]]
| father              = മാറോളി കോരൻ
| mother              = ആലക്കാട്ട് കല്യാണി
| spouse              = ടി. കമല
| children            = വിവേക് കിരൺ, വീണ
| website             = www.keralacm.gov.in
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/139%20Pinarayi%20Vijayan.pdf നിയമസഭ
| signature           = Pinarayi Vijayan Signature.png
}}
2016 മുതൽ 2026 വരെ
തുടർച്ചയായി പത്ത് വർഷം 
[[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] [[മുഖ്യമന്ത്രി]]യായിരുന്ന മുതിർന്ന [[സി.പി.എം]] നേതാവാണ് '''പിണറായി വിജയൻ.(ജനനം: 24 മെയ് 1945)''' 
2016 മേയ് 25-നാണ് കേരള
മുഖ്യമന്ത്രിയായി ആദ്യമായി സ്ഥാനമേറ്റത്.
രണ്ടാം തവണ 2021 മേയ് 20-ന് അധികാരമേറ്റു.
&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ia601506.us.archive.org/25/items/business-of-the-government-among-the-ministers-2021/Business%20of%20the%20Government%20among%20the%20Ministers%202021.pdf|title=KERALA GAZETTE dt 2021 േമയ 20|access-date=21 May 2021|date=20 May 2021|publisher=Kerala Government}}&lt;/ref&gt; 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ എൽഡിഎഫ് പരാജയപ്പെട്ടതിനാൽ മെയ് 4ന്  രാജി സമർപ്പിച്ചു. സംസ്ഥാന [[കേരള ആഭ്യന്തര വകുപ്പ്|ആഭ്യന്തര വകുപ്പിൻ്റെയും]] പൊതുഭരണവും  ഇരുപത്തിയേഴ് വകുപ്പുകളുടെ അധിക ചുമതലയുള്ള മുഖ്യമന്ത്രി ആയിരുന്നു പിണറായി വിജയൻ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kerala.gov.in/subdetail/NjE5ODgzNzguMzI=/MTk5NjIzNTkuMTI=|title=Kerala Chief Minister {{!}} Shri. Pinarayi Vijayan {{!}} Official web portal of Kerala Government|access-date=2023-10-24|archive-date=2023-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203000158/https://kerala.gov.in/subdetail/NjE5ODgzNzguMzI=/MTk5NjIzNTkuMTI=|url-status=deviated|archivedate=2023-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231203000158/https://kerala.gov.in/subdetail/NjE5ODgzNzguMzI=/MTk5NjIzNTkuMTI=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2021/05/21/kerala-government-ministers-portfolio-list.html|title=മുഖ്യമന്ത്രിക്ക് 17ൽ പരം വകുപ്പുകൾ; വനിതാ ശിശുക്ഷേമവും വീണയ്ക്ക്|access-date=2023-10-24|language=ml}}&lt;/ref&gt; നിലവിൽ [[സി.പി.ഐ.എം|സി.പി.ഐ.(എം)]]-ന്റെ പൊളിറ്റ് ബ്യൂറോ അംഗമായ പിണറായി വിജയൻ, 1998 മുതൽ 2015 വരെ മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ കേരളം ഘടകം സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു. [[ഇ.കെ. നായനാർ|ഇ.കെ.നായനാർക്ക്]] ശേഷം കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായതും പിണറായി വിജയനാണ്. കേരളത്തിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ വിദ്യാർത്ഥി, യുവജന സംഘടനാ പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ നേതൃനിരയിലെത്തിയ പിണറായി വിജയൻ [[സി.പി.ഐ.എം|സി.പി.ഐ.(എം)]] [[കണ്ണൂർ]] ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയായും കേരള സംസ്ഥാന സഹകരണ ബാങ്കിന്റെ പ്രസിഡന്റായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[ഇന്ത്യയിലെ അടിയന്തരാവസ്ഥ (1975)|അടിയന്തരാവസ്ഥക്കാലത്ത്]] പതിനെട്ടുമാസം കണ്ണൂർ സെൻട്രൽജയിലിൽ രാഷ്ട്രീയ തടവുകാരനായിരുന്നു.
1970-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 26-മത്തെ വയസ്സിൽ [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൂത്തുപറമ്പ് മണ്ഡലത്തെ]] പ്രതിനിധീകരിച്ച്‌ ആദ്യമായി കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗമായി. 
1977-ലും 1991-ലും കൂത്തുപറമ്പ് മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നും 1996-ൽ പയ്യന്നൂരിൽ നിന്നും നിയമസഭയിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 2016 മുതൽ ധർമ്മടം മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാംഗമാണ്‌.
1996 മുതൽ 1998 വരെ മൂന്നാം [[ഇ.കെ. നായനാർ|ഇ.കെ നായനാർ]] മന്ത്രിസഭയിൽ വിദ്യുച്ഛക്തി-സഹകരണ വകുപ്പുകളുടെ ചുമതലയുള്ള കാബിനറ്റ് മന്ത്രിയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://specials.manoramaonline.com/News/2017/ldf-government-anniversary/index.html&lt;/ref&gt; ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ കേരളത്തിലെ വൈദ്യുതി ഉൽപാദനം, വിതരണം എന്നിവ വളരെ കാര്യക്ഷമമാക്കുന്നതിലും, [[കേരളാ സ്റ്റേറ്റ് ഇലക്ട്രിസിറ്റി ബോർഡ്|കേരള സംസ്ഥാന വൈദ്യുതി ബോർഡ്]]ന്റെ പ്രവർത്തനം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിലും പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു&lt;ref name=&quot;mabhu-98&quot;&gt;{{cite news |title=മാതൃഭൂമി മുഖപ്രസംഗം |newspaper=മാതൃഭൂമി |quote=വൈദ്യുത ഉല്പാദന വിതരണ രം‌ഗങ്ങളിൽ ഗണ്യമായ നേട്ടങ്ങൾ വിജയന്റെ കാലത്തുണ്ടായിട്ടുണ്ട്. എല്ലാം അദ്ദേഹം മുൻകയ്യെടുത്ത് ചെയ്തുവെന്നല്ല; തുടങ്ങിവെച്ചവയും പണിതീരാതെ അനന്തമായി നീളുന്നവയുമായ പദ്ധതികൾക്കും പരിപാടികൾക്കും വേണ്ടിയിരുന്നത് ഒരു ഉന്ത് ആണ്. അതദ്ദേഹം കൊടുത്തു. ലോവർ പെരിയാറിൽ നിന്നും ബ്രഹ്മപുരത്തു നിന്നും വൈദ്യുതി കിട്ടുവാൻ തുടങ്ങി. [[കക്കാട് (വിവക്ഷകൾ)|കക്കാട്]] പദ്ധതിക്ക് പുനരുജ്ജീവനമായി. ആതിരപ്പള്ളിയും കുറ്റ്യാടി എക്സ്റ്റൻഷനും വീണ്ടും ചലിച്ചു തുടങ്ങി. കേരളത്തിനു വേണ്ടി ഒരു വൈദ്യുത വികസനനയം പ്രഖ്യാപിച്ചത് വിജയനാണ്. അത് പൊതുമേഖലയ്ക്കും സ്വകാര്യമേഖലയ്ക്കും പരിമിതമായ വിദേശമൂലധനത്തിനും സ്ഥാനം നൽകുന്ന ഒന്നായിരുന്നു. വിമർശനങ്ങളെ അവഗണിച്ച്, കോഴിക്കോടെ ഡീസൽ വൈദ്യുതകേന്ദ്രം സ്ഥാപിക്കുന്ന ജോലി അദ്ദേഹം തുടങ്ങി വച്ചു. ചീനയിൽ നിന്നുള്ള സഹായ സഹകരണങ്ങളോടെ ചെറുകിട വൈദ്യുത പദ്ധതികൾ തുടങ്ങുവാൻ പരിപാടിയുണ്ടാകി... വിജയൻ മന്ത്രിയാകുന്ന സമയത്ത് വ്യവസായങ്ങൾക്ക് നൂറ് ശതമാനം പവർകട്ട് ആയിരുന്നു. വീടുകൾക്ക് ലോഡ്‌ഷെഡിങ്ങ് വേറെ. ധാരാളം മഴ കിട്ടിയിട്ട്  വൈദ്യുതി  ഉല്പാദനം മെച്ചപ്പെട്ടു; ഒന്ന് രണ്ട് പദ്ധതികൾ ഉല്പാദനക്ഷമങ്ങളായി; കിഴക്കൻ ഗ്രിഡിൽ നിന്ന് വൈദ്യുതി വാങ്ങുവാൻ മന്ത്രി ഏർപ്പാടുമുണ്ടാക്കി. എല്ലാം കൂടി, മൂന്നു കൊല്ലത്തിനകം, വ്യവസായങ്ങൾക്കുള്ള പവർകട്ട് മുഴുവൻ നീക്കാൻ വിജയനു കഴിഞ്ഞു; ജില്ലാ ആസ്ഥാനങ്ങളിൽ ലോഡ് ഷെഡിങ്ങും നിർത്തി...  |date=22 ഒക്ടോബർ 1998 |accessdate=20 June 2012}}&lt;/ref&gt;.

== ജീവിതരേഖ ==
[[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] തലശ്ശേരി താലൂക്കിലെ [[പിണറായി]] പഞ്ചായത്തിലെ ഒരു കർഷക കുടുംബത്തിൽ കള്ള്-ചെത്ത് തൊഴിലാളിയായിരുന്ന മുണ്ടയിൽ കോരന്റെയും ആലക്കണ്ടി കല്യാണിയുടെയും ഇളയ മകനായി ഇടവമാസത്തിലെ ചോതി നക്ഷത്രത്തിൽ 1945 മേയ് 24-ന്‌ ജനനം.&lt;ref&gt;https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/pinarayi-turns-76-today-and-it-is-a-special-day-1.5690611&lt;/ref&gt; കുമാരനും നാണുവും ജ്യേഷ്ഠ സഹോദരങ്ങളാണ്. പതിനാല് സഹോദരങ്ങളിൽ രണ്ട് പേരൊഴികെ ബാക്കി എല്ലാവരും മരിച്ചു. രണ്ടാമത്തെ സഹോദരനായിരുന്ന കുമാരനിലൂടെയാണ് വിജയൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റായത്. പിണറായി ശാരദ വിലാസം എൽ പി സ്കൂളിലും പെരളശേരി ഗവ.ഹൈസ്കൂളിലുമായി വിദ്യാഭ്യാസം. സ്കൂൾ ഫൈനലിനു ശേഷം ഒരു വർഷം നെയ്ത്ത് തൊഴിലാളിയായി. പിന്നീടാണ് പ്രീ- യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോഴ്സിന് തലശ്ശേരി ബ്രണ്ണൻ കോളേജിൽ ചേർന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.keralacm.gov.in/mal/?page_id=13 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-01-13 |archive-date=2020-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128170716/https://www.keralacm.gov.in/mal/?page_id=13 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

'''സ്വകാര്യ ജീവിതം'''

തലശ്ശേരി സെന്റ് ജോസഫ്‌സ് സ്കൂൾ അദ്ധ്യാപിക [[ഒഞ്ചിയം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഒഞ്ചിയം]] കണ്ണൂക്കര സ്വദേശിനി ടി. കമലയാണ് ഭാര്യ. വിവേക് കിരൺ, വീണ എന്നിവർ മക്കൾ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.cpimkerala.org/eng/pinarayi-vijayan-24.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2020-12-13 |archive-date=2021-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226025746/https://www.cpimkerala.org/eng/pinarayi-vijayan-24.php |url-status=deviated |archivedate=2021-02-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210226025746/https://www.cpimkerala.org/eng/pinarayi-vijayan-24.php }}&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
[[File:Pinarayi vijayan klf.jpg|thumb|പിണറായി വിജയൻ കോഴിക്കോട് ലിറ്ററേച്ചർ ഫെസ്റ്റിവലിൽ (2017)]]

വിദ്യാർത്ഥിയായിരുന്ന  കാലഘട്ടത്തിൽ തന്നെ രാഷ്ട്രീയത്തിലേയ്ക്ക് കടന്നു വന്നു. എസ്.എഫ്.ഐ യുടെ പൂർവ്വിക സംഘടനയായ കെ.എസ്.എഫിലൂടെയായിരുന്നു രാഷ്ട്രീയ പ്രവേശനം. തലശ്ശേരി ബ്രണ്ണൻ കോളേജിൽ സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രത്തിന് പഠിക്കുമ്പോൾ കെ.എസ്.എഫ് ന്റെ കണ്ണൂർ ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയായി. തുടർന്ന് നിരവധി വിദ്യാർത്ഥി സമര മുന്നേറ്റങ്ങളിൽ നേതൃത്വം വഹിച്ചു. വൈകാതെ കെ.എസ്.എഫ് ന്റെ സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായി. തലശ്ശേരി കോടതിയ്ക്ക് സമീപം പിണറായി വിജയൻ നയിച്ച വിദ്യാർത്ഥി മാർച്ചിനു നേരെ പോലീസ് നടത്തിയ ലാത്തി ചാർജ്ജ് ഏറെ കോളിളക്കമുണ്ടാക്കിയിരുന്നു. പിണറായി ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിദ്യാർത്ഥി നേതാക്കളെ പോലീസ് മൃഗീയമായി തല്ലിയപ്പോൾ സമീപത്തുള്ള കടലിൽ ചാടിയാണ് വിജയൻ അന്ന് രക്ഷപെട്ടത്. കെ.എസ്.വൈ.എഫിൻ്റെ സംസ്ഥാന വൈസ് പ്രസിഡൻറായും പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.cpimkerala.org/pinarayivijayan-36.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2020-12-13 |archive-date=2020-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201205135622/https://www.cpimkerala.org/pinarayivijayan-36.php |url-status=deviated |archivedate=2020-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201205135622/https://www.cpimkerala.org/pinarayivijayan-36.php }}&lt;/ref&gt;

1964-ൽ [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]യിൽ അംഗമായ പിണറായി വിജയൻ 1967-ൽ [[സി.പി.എം]] തലശ്ശേരി മണ്ഡലം സെക്രട്ടറിയായി.
1968-ൽ മാവിലായിൽ നടന്ന കണ്ണൂർ ജില്ല-പ്ലീനറി സമ്മേളനത്തിൽ വച്ച് [[സി.പി.എം]] കണ്ണൂർ ജില്ലക്കമ്മറ്റി അംഗമായി.1972-ൽ സി.പി.എം. കണ്ണൂർ ജില്ല സെക്രട്ടേറിയറ്റ് അംഗമായ പിണറായി വിജയൻ 1978-ൽ പാർട്ടി സംസ്ഥാന കമ്മറ്റിയിലെത്തി. സി.പി.എമ്മിൻ്റെ കണ്ണൂർ ജില്ല സെക്രട്ടറിയായിരുന്ന [[ചടയൻ ഗോവിന്ദൻ]] പാർട്ടിയുടെ സംസ്ഥാന സെക്രട്ടേറിയറ്റ് അംഗമായതിനെ തുടർന്ന് 1986-ൽ പിണറായി വിജയൻ [[സി.പി.എം]] [[കണ്ണൂർ]] ജില്ല സെക്രട്ടറിയായി. 1989-ൽ [[സി.പി.എം]] സംസ്ഥാന സെക്രട്ടേറിയറ്റിലേയ്ക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടതിനെ തുടർന്ന് പ്രവർത്തനം പാർട്ടി സംസ്ഥാന കമ്മറ്റി ഓഫീസായ എ.കെ.ജി സെൻറർ കേന്ദ്രീകരിച്ചായി.

1998 സെപ്റ്റംബറിൽ [[സി.പി.എം]] സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. സി.പി.എം സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായിരുന്ന [[ചടയൻ ഗോവിന്ദൻ]] അന്തരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് വൈദ്യുതി വകുപ്പിൻ്റെ ചുമതലയുള്ള കാബിനറ്റ് മന്ത്രി സ്ഥാനം രാജിവയ്ച്ച് പാർട്ടിയുടെ അമരത്ത് എത്തി. പിന്നീട് 2002-ലെ കണ്ണൂർ സമ്മേളനവും 2005-ലെ മലപ്പുറം സമ്മേളനവും 2008-ലെ കോട്ടയം സമ്മേളനവും 2012-ലെ തിരുവനന്തപുരം സമ്മേളനവും പിണറായി വിജയനെ തന്നെ വീണ്ടും സെക്രട്ടറിയായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. മുഖ്യമന്ത്രി [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ|വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദനുമായുള്ള]] അഭിപ്രായഭിന്നത പരസ്യമായി പ്രകടിപ്പിച്ചതിന്  2007 മെയ് 26-ന് പോളിറ്റ് ബ്യൂറോയിൽ നിന്നും സസ്പെൻഡ് ചെയ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;http://www.rediff.com/news/2007/may/26ker.htm&lt;/ref&gt; പിന്നീട്‌  [[2007]] [[ഒക്ടോബർ 1]]-ന് പിണറായി വിജയനെ പോളിറ്റ് ബ്യൂറോയിൽ തിരിച്ചെടുത്തു.&lt;ref&gt;http://www.rediff.com/news/2007/oct/01cpm.htm&lt;/ref&gt; 2012 ഫെബ്രുവരി 10-ന് തുടർച്ചയായി നാലാം തവണയും സി.പി.എം. സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=250855 |title=പിണറായി വീണ്ടും സെക്രട്ടറി |access-date=2012-02-10 |archive-date=2012-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120210103840/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=250855 |url-status=deviated |archivedate=2012-02-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120210103840/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=250855 }}&lt;/ref&gt; പിണറായി വിജയനും ഇ.കെ. നായനാരുമാണ് ഏറ്റവും കൂടൂതൽ പ്രാവശ്യം പാർട്ടി സെക്രട്ടറിയായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടവർ. 2015-ൽ ആലപ്പുഴയിൽ വച്ച് നടന്ന പാർട്ടി സംസ്ഥാന സമ്മേളനത്തിൽ  പിണറായി വിജയൻ സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറി പദവി ഒഴിഞ്ഞതിനെ തുടർന്ന് [[കോടിയേരി ബാലകൃഷ്ണൻ]] പാർട്ടി സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായി സ്ഥാനമേറ്റു.

1970-ൽ ഇരുപത്തിയാറാം വയസിൽ നിയമസഭയിൽ അംഗമായ പിണറായി വിജയൻ പാർലമെൻ്ററി രംഗത്തും മികവ് തെളിയിച്ചു. 
1970, 1977, 1991 എന്നീ വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ കൂത്ത്പറമ്പിൽ നിന്നും
1996-ൽ പയ്യന്നൂരിനെ പ്രതിനിധീകരിച്ചും നിയമസഭയിലെത്തി. 1996-2001 ലെ [[ഇ.കെ. നായനാർ]] മന്ത്രിസഭയിലെ വൈദ്യുതി-സഹകരണ വകുപ്പിന്റെ ചുമതലയുള്ള കാബിനറ്റ് മന്ത്രിയായിരുന്നു പിണറായി വിജയൻ.

1998-ൽ കൽക്കട്ടയിൽ വച്ച് നടന്ന [[സി.പി.എം|സി.പി.എമ്മിന്റെ]] പതിനാറാമത് പാർട്ടി കോൺഗ്രസിലൂടെ പാർട്ടിയുടെ കേന്ദ്രകമ്മറ്റി, പൊളിറ്റ് ബ്യൂറോ അംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 

2016-ൽ നടന്ന പതിനാലാം കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ധർമടത്ത് നിന്ന് മത്സരിച്ച് ജയിച്ചു. നിയമസഭയിൽ [[ഇടതുമുന്നണി]]യ്ക്ക് ഭൂരിപക്ഷം കിട്ടിയതിനെ തുടർന്ന് 2016 മെയ് 25 ന് [[കേരള]] [[മുഖ്യമന്ത്രി]]യായി അധികാരമേറ്റു. 2021-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഇടതുമുന്നണി 
99 സീറ്റുകൾ നേടിയതിനെ തുടർന്ന് തുടർച്ചയായി രണ്ടാം തവണയും കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി ചുമതലയേറ്റു. 
&lt;ref&gt;https://www.mathrubhumi.com/mobile/specials/politics/pinarayi-vijayan{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

അഞ്ച് വർഷ കാലാവധി പൂർത്തിയാക്കി അധികാരത്തുടർച്ച നേടിയ ആദ്യ കേരള മുഖ്യമന്ത്രി എന്ന ചരിത്രനേട്ടത്തിനുടമയായ പിണറായി വിജയൻ
മുഖ്യമന്ത്രി എന്ന നിലയിൽ രണ്ടാം തവണ 2021 മേയ് 20 ന് സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു.

2026-ൽ നടന്ന പതിനാറാം നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ധർമ്മടത്ത് നിന്ന് ജയിച്ചെങ്കിലും ഇടതുമുന്നണി പരാജയപ്പെട്ടതിനാൽ മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനം 2026 മെയ് 4ന് രാജി വെച്ചു.

പ്രത്യയശാസ്ത്രത്തിനുമപ്പുറം പ്രായോഗിക രാഷ്ട്രീയത്തിന് മുൻതൂക്കം നൽകുന്ന രാഷ്ട്രീയ നേതാവായാണ് 
പിണറായി വിജയൻ സി.പി.എമ്മിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2025/05/24/cm-pinarayi-vijayan-80th-birthday.html&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.madhyamam.com/kerala/portfolio-of-new-kerala-govt-800491?infinitescroll=1|title=രണ്ടാം പിണറായി സർക്കാറിലെ മന്ത്രിമാരുടെ വകുപ്പുകൾ ഇങ്ങനെ...|access-date=21 May 2021|date=21 May 2021|publisher=മാധ്യമം|archive-date=2021-05-21|archive-url=https://archive.today/20210521124207/https://www.madhyamam.com/kerala/portfolio-of-new-kerala-govt-800491?infinitescroll=1|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/governor-allot-the-business-of-the-government-among-the-ministers/944751|title=മന്ത്രിമാരുടെ വകുപ്പുകൾ തീരുമാനിച്ച്‌ ഉത്തരവായി; ന്യൂനപക്ഷ ക്ഷേമവും പ്രവാസിക്ഷേമവും മുഖ്യമന്ത്രിക്ക്‌|access-date=21 May 2021|date=21 May 2021|publisher=ദേശാഭിമാനി|archive-date=2021-05-21|archive-url=https://archive.today/20210521124004/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/governor-allot-the-business-of-the-government-among-the-ministers/944751|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== കേരള മുഖ്യമന്ത്രി ==
കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനത്തിരുന്നവരുടെ പട്ടികയിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനത്താണ് നിലവിൽ പിണറായി വിജയൻ മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനം രാജി വച്ച 2026 മെയ് നാലാം തീയതി വരെ&lt;ref&gt;[https://keralakaumudi.com/news/mobile/news.php?id=1741594&amp;u=cm-pinarayi-vijayan-to-resign-tommorow പിണറായി വിജയൻ രാജി വെച്ചു]&lt;/ref&gt; 3633 ദിവസം മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിൽ തുടർന്നു. (ആകെ 9 വർഷം, 11 മാസം, 9 ദിവസം)&lt;ref&gt;[https://www.manoramanews.com/kerala/politics/2025/04/14/cm-pinarayi-vijayan-the-chief-minister-who-is-rewriting-history.html പിണറായിക്ക് മുന്നിൽ ഇനി നായനാർ മാത്രം]&lt;/ref&gt;

മുൻ മുഖ്യമന്ത്രിയും മുതിർന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് നേതാവുമായിരുന്ന
ലീഡർ കെ.കരുണാകരനെയാണ്
(3246 ദിവസം) 2025 ഏപ്രിൽ പതിനാലിന് പിണറായി വിജയൻ മറികടന്നത്. 

മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ സമുന്നത നേതാവായിരുന്ന ഇ.കെ.നായനാരാണ് (4009 ദിവസം) കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലിരുന്നത്.

2023 ഫെബ്രുവരി പതിനേഴിന് മുൻ മുഖ്യമന്ത്രി സി.അച്യുതമേനോന് തൊട്ട് പിന്നിൽ നാലാം സ്ഥാനത്ത് (2459 ദിവസം) എത്തിയിരുന്നു പിണറായി വിജയൻ. 

1970 മുതൽ 1977 വരെ തുടർച്ചയായി മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനത്തിരുന്ന സി.അച്യുതമേനോൻ്റെ റെക്കോർഡ് (2364 ദിവസം) 2022 നവംബർ പതിനാലിന് പിണറായി വിജയൻ മറികടന്നിരുന്നു. 

കേരളത്തിൽ ഇതുവരെ 12 പേർ മുഖ്യമന്ത്രിമാരായിട്ടുണ്ട് എങ്കിലും തുടർച്ചയായി രണ്ട് മന്ത്രിസഭകളിൽ മുഖ്യമന്ത്രിയാവാൻ അവസരം ലഭിച്ചത് പിണറായി വിജയന് മാത്രമാണ്. 

ഏറ്റവും കൂടുതൽ ദിവസം (പതിനേഴ്) കാവൽ മുഖ്യമന്ത്രിയായതിൻ്റെ റെക്കോർഡും പിണറായി വിജയന് തന്നെയാണ്.
2021 മെയ് മൂന്ന് മുതൽ മെയ് 20 വരെയാണ് അദ്ദേഹം കാവൽ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്നത്.&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2023/08/17/pinarayi-vijayan-is-third-in-the-list-of-longest-tenured-cm-of-kerala.html മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിൽ അച്യുതമേനോനെ മറികടന്ന് പിണറായി വിജയൻ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://keralacm.gov.in/ml/%e0%b4%ae%e0%b5%81%e0%b4%96%e0%b5%8d%e0%b4%af%e0%b4%ae%e0%b4%a8%e0%b5%8d%e0%b4%a4%e0%b5%8d%e0%b4%b0%e0%b4%bf%e0%b4%af%e0%b5%81%e0%b4%9f%e0%b5%86-%e0%b4%95%e0%b5%80%e0%b4%b4%e0%b4%bf%e0%b4%b2%e0%b5%81/|title=മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ കീഴിലുള്ള വകുപ്പുകൾ - Official website of Kerala Chief Minister|access-date=2023-10-23|date=2021-05-18|language=ml-IN}}&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-03-24 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111050225/http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |url-status=deviated |archivedate=2021-11-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211111050225/http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-03-24 |archive-date=2021-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510182516/http://www.keralaassembly.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! വർഷം !! മണ്ഡലം || വിജയിച്ച സ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും !! പരാജയപ്പെട്ട മുഖ്യസ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും
|-
| 2026 || [[ധർമ്മടം നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || അഡ്വ. വി പി അബ്ദുൽ റഷീദ് 
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
|-
| 2021 || [[ധർമ്മടം നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || സി രഘുനാഥ്‌ 
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 2016 || [[ധർമ്മടം നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]] || [[മമ്പറം ദിവാകരൻ]]
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1996 || [[പയ്യന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി.പി.എം]], [[എൽ.ഡി.എഫ്]]||കെ എൻ കണ്ണോത്ത്
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]
|-
| 1991 || [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.]] || [[പി. രാമകൃഷ്ണൻ]] || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]] 
|-
| 1977 || [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.]]||  അബ്ദുൾ ഖാദർ|| [[റെവല്യൂഷനറി സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി]].
|-
| 1970 || [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[പിണറായി വിജയൻ]] || [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.]]||  തായത്ത് രാഘവൻ്|| [[പ്രജാ സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി]].
|-
|}

==ലാവ്‌ലിൻ കേസ്==

1996 മുതൽ 1998 കാലഘട്ടത്തിൽ [[ഇ.കെ. നായനാർ]] മന്ത്രിസഭയിൽ [[വിദ്യുച്ഛക്തി]] മന്ത്രിയായിരിക്കുമ്പോൾ, [[എസ്.എൻ.സി. ലാവലിൻ|ലാവലിൻ കമ്പനിയുമായി]] നടന്ന സർക്കാർ ഇടപാടിൽ അഴിമതി നടന്നിട്ടുണ്ടെന്ന് ആരോപണമുണ്ടായി. ഇതിനെ തുടർന്ന് [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു. ഡി. എഫ്]] ഭരണകാലത്ത് [[സംസ്ഥാന വിജിലൻസ്]] അന്വേഷണം നടത്തുകയും പിണറായി വിജയൻ തെറ്റു ചെയ്തിട്ടില്ലെന്നു കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്തിരുന്നു &lt;ref name=&quot;oneindia&quot;&gt;{{cite web |url=http://news.oneindia.in/2006/03/01/kerala-govt-to-hand-over-snc-lavalin-case-to-cbi-chandy-1141211398.html |title=Kerala Govt to hand over SNC Lavalin case to CBI: Chandy |date=1 March 2006 |quote=Vigilance Director Upendra Verma was also shunted out of the department a day after the investigating agency filed an FIR in the court without naming any politician in the list of accused. |publisher=One India |accessdate=19 June 2012 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. എന്നാൽ പിന്നീട് കേസ് അന്വേഷിച്ച [[സി.ബി.ഐ]] പിണറായി വിജയനെ ഒൻപതാം പ്രതിയായി ചേർക്കുകയും പ്രോസിക്യൂട്ട് ചെയ്യാൻ അനുമതി തേടുകയും ചെയ്തു. സിപിഐ(എം) നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഇടതുപക്ഷജനാധിപത്യമുന്നണി [[കേരളാ മന്ത്രിസഭ|മന്ത്രിസഭ]] സഭ അതിന് അനുമതി നിഷേധിച്ചെങ്കിലും അന്നത്തെ [[കേരളാ ഗവർണ്ണർ]] [[ആർ.എസ്. ഗവായി]] അദ്ദേഹത്തെ പ്രോസിക്യൂട്ട്‌ ചെയ്യാൻ അനുമതി നൽകി. [[മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്രയിൽ]] തന്റെ മകന്റെ തിരഞ്ഞെടുപ്പു വിജയത്തിന് [[കോൺഗ്രസ്]] സഹായം ഉറപ്പുവരുത്താൻ ആർ.എസ്‌. ഗവായ്‌ യു. ഡി. എഫ് നേതാക്കളുടെ ഇംഗിതത്തിനൊത്ത് ചെയ്തതാണിതെന്നു സിപിഐ(എം) ആരോപിച്ചിരുന്നു. [[കേരളാ ഗവർണ്ണർ|കേരളാ ഗവർണ്ണറുടെ]] ഈ തീരുമാനത്തെ പിണറായി വിജയൻ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയിൽ]] ചോദ്യംചെയ്തു. തുടർന്നുള്ള അന്വേഷണത്തിൽ പിണറായി വിജയൻ ലാവലിൻ ഇടപാടിൽ സാമ്പത്തികലാഭം ഉണ്ടാക്കിയതിനു തെളിവ് ലഭിച്ചിട്ടില്ലന്ന് [[സി.ബി.ഐ]] കോടതിയിൽ [[സത്യവാങ്മൂലം]] നൽകുകയുണ്ടായി&lt;ref&gt;[http://www.madhyamam.in/story/ലാവലിൻ-പിണറായി-ഉൾപ്പെട്ട-പണമിടപാടിന്-തെളിവില്ല-സിബിഐ പിണറായി വിജയൻ ഉൾപ്പെട്ട പണമിടപാടിന് തെളിവില്ല സിബിഐ മാധ്യമം ദിനപത്രം, 18 ഏപ്രിൽ 2010; ശേഖരിച്ചത് 29 ഏപ്രിൽ 2010]{{Dead link|date=February 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=പിണറായിക്ക് എതിരെ തെളിവില്ലെന്ന് സി.ബി.ഐ മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം |url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/265806/2010-04-18/kerala |accessdate=29 ഏപ്രിൽ 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120529010621/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/265806/2010-04-18/kerala |archivedate=ഫെബ്രുവരി 17, 2020 |date=18 ഏപ്രിൽ 2010}}&lt;/ref&gt;. 

തുടർന്ന് കേസിന്റെ വിചാരണ നടന്നിരുന്ന തിരുവനന്തപുരം സി.ബി.ഐ. കോടതിയിൽ പിണറായി വിജയൻ ഉൾപ്പെടെ ഏഴുപേർ വിടുതൽ ഹർജി സമർപ്പിച്ചു. അത് പരിഗണിച്ച കോടതി പിണറായി വിജയനെ കേസിൽ പ്രതിചേർത്ത് വിചാരണ തുടരാനുള്ള വസ്തുതകൾ സി.ബി.ഐ. സമർപ്പിച്ച കുറ്റപത്രത്തിൽ അടങ്ങിയിട്ടില്ലെന്ന് കണ്ടെത്തുകയും അഴിമതി, അധികാരദുർവിനിയോഗം, കുറ്റകരമായ ഗൂഢാലോചന തുടങ്ങിയ ആരോപണങ്ങൾ അടങ്ങിയ കുറ്റപത്രം തന്നെ നിലനിൽക്കില്ലെന്നും പ്രസ്താവിച്ചു. &lt;ref&gt;[http://www.manoramanews.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/mmtvContentView.do?BV_ID=@@@&amp;tabId=14&amp;programId=9958837&amp;contentId=15387617 ലാവലിൻ കേസിൽ പിണറായി ഉൾപ്പെടെയുള്ളവരുടെ ഹർജി അനുവദിച്ചു]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; നിലവിൽ ഈ സിബിഐ നൽകിയ അപ്പീലിൽ സുപ്രീം കോടതി പിണറായി വിജയന് നോട്ടീസ് അയച്ചിരിക്കുകയാണ്.

== വിമർശനങ്ങൾ ==
*നായനാർ മന്ത്രിസഭയിൽ വൈദ്യുതിമന്ത്രിയായിരുന്ന കാലത്ത് [[പന്നിയാർ]]-[[ചെങ്കുളം]]-[[പള്ളിവാസൽ]] പദ്ധതികളുടെ നവീകരണത്തിനായി  [[കാനഡ|കാനഡയിലെ]] [[എസ്.എൻ.സി. ലാവ്‌ലിൻ]] എന്ന കമ്പനിയുമായി ഇദ്ദേഹം ഒപ്പുവച്ച{{തെളിവ്}} കരാറിനെക്കുറിച്ച് ആരോപണമുണ്ടായതിനെ തുടർന്ന് [[യു. ഡി. എഫ്]] ഭരണകാലത്ത് സംസ്ഥാന വിജിലൻസ് അന്വേഷണം നടത്തുകയും പിണറായി വിജയൻ തെറ്റു ചെയ്തിട്ടില്ലെന്നു കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്തിരുന്നു. എന്നാൽ അടുത്ത തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കാലത്ത് ഇത് വീണ്ടും അന്വേഷിക്കാൻ സി.ബി.ഐ-യെ ഏൽപിക്കാൻ [[യു. ഡി. എഫ്]] തീരുമാനിച്ചു.  തുടർന്ന് സി.ബി.ഐ. പിണറായി വിജയനെ ഒൻപതാം പ്രതിയായി ചേർക്കുകയും പ്രോസിക്യൂട്ട് ചെയ്യാൻ അനുമതി തേടുകയും ചെയ്തു. [[അഡ്വേക്കേറ്റ് ജനറൽ|അഡ്വേക്കേറ്റ് ജനറലിന്റേയും]], [[കേരളാ മന്ത്രിസഭ|കേരളാ മന്ത്രിസഭയുടേയും]] ഉപദേശം മറികടന്ന് അന്നത്തെ [[കേരളാ ഗവർണ്ണർ]] [[ആർ.എസ്‌. ഗവായ്‌]] സ്വന്തം നിലയിൽ പ്രോസിക്യൂട്ട്[‌ ചെയ്യാൻ അനുമതി നൽകി. [[മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്രയിൽ]] തന്റെ മകന്റെ തിരഞ്ഞെടുപ്പു വിജയത്തിന് [[കോൺഗ്രസ്]] സഹായം ഉറപ്പുവരുത്താൻ ആർ.എസ്‌. ഗവായ്‌ യു. ഡി. എഫ് നേതാക്കളുടെ ഇംഗിതത്തിനൊത്ത് ചെയ്തതാണിതെന്നു ആരോപണമുയർന്നു. കേരളാ ഗവർണ്ണറുടെ ഈ തീരുമാനത്തെ പിണറായി വിജയൻ [[സുപ്രീംകോടതി|സുപ്രീംകോടതിയിൽ]] ചോദ്യംചെയ്തു.  അന്വേഷണത്തിലൂടെ പിണറായി വിജയൻ അഴിമതി നടത്തിയില്ലെന്നു തെളിഞ്ഞതിനു ശേഷം സി.ബി.ഐ തന്നെ അപ്രകാരം കോടതിയിൽ [[സത്യവാങ്‌മൂലം]] നൽകുകയുണ്ടായി&lt;ref&gt;[http://www.madhyamam.in/story/ലാവലിൻ-പിണറായി-ഉൾപ്പെട്ട-പണമിടപാടിന്-തെളിവില്ല-സിബിഐ പിണറായി വിജയൻ ഉൾപ്പെട്ട പണമിടപാടിന് തെളിവില്ല സിബിഐ മാധ്യമം ദിനപത്രം, 18 ഏപ്രിൽ 2010; ശേഖരിച്ചത് 29 ഏപ്രിൽ 2010]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/265806/2010-04-18/kerala |title=പിണറായിക്ക് എതിരെ തെളിവില്ലെന്ന് സി.ബി.ഐ മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം, 18 ഏപ്രിൽ 2010; ശേഖരിച്ചത് 29 ഏപ്രിൽ 2010 |access-date=2010-04-29 |archive-date=2012-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120529010621/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/265806/2010-04-18/kerala |url-status=deviated |archivedate=2012-05-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120529010621/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/265806/2010-04-18/kerala }}&lt;/ref&gt;. അടിസ്ഥാനരഹിതമായ   ആരോപണങ്ങൾ ഉന്നയിച്ച് അദ്ദേഹത്തെ   വ്യക്തിഹത്യ ചെയ്യാനുള്ള ശ്രമമാണു കേസിനു പിന്നിൽ എന്ന് സി.പി.ഐ.(എം) ആരോപിക്കുന്നു&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://deshabhimani.com/e_paper/1chn200410.pdf |title=ലാവ്‌ലിൻ:സത്യം തെളിഞ്ഞു |access-date=2010-04-30 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305011832/http://www.deshabhimani.com/e_paper/1chn200410.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://deshabhimani.com/e_paper/1chn190410.pdf |title=അവഹേളിച്ചതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം ആര് ഏറേറെടുക്കും |access-date=2010-04-30 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304213826/http://www.deshabhimani.com/e_paper/1chn190410.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
  
*2007 ഫെബ്രുവരി 16ന് ചെന്നൈ വിമാനത്താവളത്തിൽ വച്ച് സുരക്ഷാ പരിശോധനക്കിടെ പിണറായി വിജയന്റെ ബഗേജിൽ നിന്നും 5 വെടിയുണ്ടകൾ ഉദ്യോഗസ്ഥർ കണ്ടെടുക്കുകയുണ്ടായി. ലൈസൻസിന്റെ പകർപ്പ് ഫാക്സ് ആയി ലഭിച്ചതിനു ശേഷം ഉദ്യോഗസ്ഥർ അദ്ദേഹത്തെ പോകാൻ അനുവദിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2007/02/20/stories/2007022011850400.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-08 |archive-date=2007-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070222111036/http://www.hindu.com/2007/02/20/stories/2007022011850400.htm |url-status=deviated |archivedate=2007-02-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070222111036/http://www.hindu.com/2007/02/20/stories/2007022011850400.htm }}&lt;/ref&gt;
 
*തൊഴിലാളി നേതാവായി ഉയർന്നുവന്ന പിണറായിയുടെ മകന്റെ  ബർമിങ്ഹാം യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ വിദ്യാഭ്യാസവും മകളുടെ സ്വാശ്രയ കോളേജിലെ പഠനവുമെല്ലാം അദ്ദേഹത്തിനെതിരെയുള്ള മറ്റു വിമർശനങ്ങളിൽ ചിലതാണ്‌. &lt;ref&gt;http://thatsmalayalam.oneindia.mobi/news/2008/02/14/51199.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. എന്നാൽ കേരള ആദായ നികുതി വകുപ്പ് 2008 ജനുവരിയിൽ ഹൈക്കോടതിക്ക് നൽകിയ സത്യവാങ്ങ്‌മൂലത്തിൽ പിണറായിയുടെ മകന്റെ ബർമിങ്ങ്ഹാം സർവ്വകലാശാലയിലെ പഠിപ്പിന് പിണറായി വിജയൻ വക സാമ്പത്തിക സഹായമൊന്നും നൽകുകയുണ്ടായില്ല എന്ന വ്യക്തമാക്കുകയുണ്ടായി.&lt;ref&gt;{{cite web|title = മകന്റെ വിദേശപഠന ചെലവ്‌ പിണറായി വഹിച്ചിട്ടില്ല - ആദായനികുതി വകുപ്പ്‌.|publisher = [[മാതൃഭൂമി]]|url = http://www.mathrubhumi.com/php/newFrm.php?news_id=12209&amp;n_type=HO&amp;category_id=3&amp;Farc=T&amp;previous=Y|date = ജനുവരി 2, 2008|accessdate = ഓഗസ്റ്റ് 7, 2009|language = മലയാളം}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  
*കേരളത്തിലെ ചില മുഖ്യധാരാ പത്ര-ദൃശ്യ മാധ്യമങ്ങളുടെ ഭാഗമായി [[സി.പി.ഐ.എം|സി.പി.ഐ.(എം)]]-നെതിരെ ഒരു ശക്തമായ മാധ്യമസിന്റിക്കേറ്റ് പ്രവർത്തിക്കുന്നതായി അദ്ദേഹം കരുതുന്നു. അത് ചില ഉദാഹരണസഹിതം അദ്ദേഹം പ്രസ്താവിച്ചതിനാൽ ആ പത്ര-ദൃശ്യ മാധ്യമങ്ങളുടെ ഭാഗത്ത് നിന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് എതിരെ ശക്തമായ വിമർശങ്ങളുണ്ടായി . {{fact}}
*മാധ്യമസിന്റിക്കേറ്റിനെതിരെ അദ്ദേഹം നടത്തിയ പ്രസ്താവനയെ, [[മാതൃഭൂമി]] പത്രാധിപനെതിരായ ഭീഷണിപ്പെടുത്തലായി ചിത്രീകരിച്ച് പത്രാധിപരുടെ ഗിൽഡ് അപലപിച്ചിരുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thehoot.org/web/home/story.php?storyid=2608&amp;pg=1&amp;mod=1&amp;sectionId=2 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-08 |archive-date=2009-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090209172703/http://www.thehoot.org/web/home/story.php?storyid=2608&amp;pg=1&amp;mod=1&amp;sectionId=2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; http://www.financialexpress.com/news/CPIM-mouth-piece-snipes-at-Editors-Guild/204556/ &lt;/ref&gt;
*പിണറായി വിജയൻ കൊട്ടാരതുല്യമായ വീട് നിർമ്മിച്ചതിനെപ്പറ്റി അന്വേഷിക്കാൻപോയ നാലു സഖാക്കളെ സസ്‌പെന്റ് ചെയ്തുകൊണ്ടാണ് പിണറായി വിജയൻ തനിക്കെതിരായ വിമർശനത്തെ അടിച്ചമർത്തിയത് എന്ന ആരോപണം വലിയ വിവാദം ആയിരുന്നു. ഒരു തൊഴിലാളി നേതാവിന് ഇത്രയും വലിയ വീട് പണിതത്തിനെ കുറിച്ചു പാർട്ടിയിൽ തന്നെ നിരവധി വാക്കേറ്റങ്ങൾക്കു കാരണം ആയി. 4 സഖാക്കളെ [[സി.പി.ഐ.എം]] പുറത്താക്കിയത് വേറെ കാരണങ്ങളായിരുന്നു എന്നതായിരുന്നു പിന്നീടുള്ള പത്രറിപ്പോർട്ട്.&lt;ref&gt;http://www.indianexpress.com/news/why-none-dares-talk-about-pinarayi/473293/0&lt;/ref&gt; .

==അവലംബം==
{{reflist|2}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
* http://www.cpim.org/bio/pinarayi_vijayan.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080225150859/http://www.cpim.org/bio/pinarayi_vijayan.htm |date=2008-02-25 }}
*[http://malablo.com/പിണറായി-വിജയൻജീവിത-വഴിക/ പിണറായി വിജയൻ ജീവിത വഴികളിലൂടെ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200716211615/http://malablo.com/%E0%B4%AA%E0%B4%BF%E0%B4%A3%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF-%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%9C%E0%B4%AF%E0%B5%BB%E0%B4%9C%E0%B5%80%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%A4-%E0%B4%B5%E0%B4%B4%E0%B4%BF%E0%B4%95/ |date=2020-07-16 }}
{{S-start}}
{{s-off}}
{{s-bef|before=[[ഉമ്മൻ ചാണ്ടി]]}}
{{s-ttl|title=[[കേരളത്തിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|കേരളത്തിന്റെ മുഖ്യമന്ത്രി]]|years=25 മേയ് 2016 – ഇപ്പോഴും}}
{{s-aft|after= - }}
{{S-end}}
{{Current Indian chief ministers}}
{{CMs of Kerala}}
{{Fourteenth KLA}}
{{commons category|Pinarayi Vijayan}}
{{DEFAULTSORT:വിജയൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1944-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മാർച്ച് 21-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:നിരീശ്വരവാദികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നാലാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:അഞ്ചാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഒൻപതാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്താം കേരള നിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സഹകരണവകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വൈദ്യുതിവകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:സി.പി.ഐ.എം. സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സി.പി.ഐ.എം. പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ അടിയന്തരാവസ്ഥയിൽ തടവിലാക്കപ്പെട്ടവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)-ൽ നിന്നുള്ള മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ആഭ്യന്തരമന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഐ.ടി. വകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രിന്റിംഗ്, സ്റ്റേഷനറി വകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]</text>
      <sha1>k5r9m1inhcnwx1rrxg5vculf3547wmq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>നാഗരാജാവ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12986</id>
    <revision>
      <id>4619591</id>
      <parentid>2366311</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T14:41:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1769" sha1="i76ocogjb2679b74b7diegsj6v4yiu2" xml:space="preserve">{{prettyurl|Nagaraja}} 
{{ആധികാരികത}}
[[ചിത്രം:Kurma,_the_tortoise_incarnation_of_Vishnu.jpg|250px|right|thumb|പാലാഴി മഥനം]]
ഭാരതീയ [[പുരാണങ്ങൾ|പുരാണപ്രകാരം]] [[പാതാളം|പാതാളത്തിൽ]] വസിക്കുന്ന നാഗദൈവങ്ങളുടെ രാജാക്കന്മാരാണ് [[വാസുകി]],[[അനന്തൻ]],[[തക്ഷകൻ]] &lt;ref&gt; http://www.absoluteastronomy.com/topics/Nagaraja &lt;/ref&gt;. ഇവർ സഹോദരങ്ങളാണ് . 

ഇതിൽ മുതിർന്ന നാഗമാണ് അനന്തൻ, പിന്നെയാണ് രണ്ടാമനായ വാസുകി, ഇളയവൻ തക്ഷകൻ.  കശ്വപമുനിയുടേയും കദ്രുവിന്റെയും പുത്രന്മാരാണ്. അനന്തൻ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശയനമായും വാസുകി ശിവന്റെ ഹാരവുമായിട്ടാണ് കഴിയുന്നത്. തക്ഷകൻ മാഹാവിഷമുള്ള നാഗമായിട്ടാണ് കണക്കാക്കുന്നത്. [[അഭിമന്യു]]വിന്റെ മരണാനന്തരപുത്രനും [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനന്റെ]] പൗത്രനുമായ [[പരീക്ഷിത്ത്]] മഹാരാജാവ് തക്ഷകന്റെ കടിയേറ്റാണ് മരിച്ചത്.

== പ്രമാണങ്ങൾ ==
&lt;references/&gt;

{{Hindu-myth-stub}}

[[വർഗ്ഗം:പുരാണങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>i76ocogjb2679b74b7diegsj6v4yiu2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619594</id>
      <parentid>4619591</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T15:10:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1777" sha1="ibweop5re97vqse8v3p37schaqywiqh" xml:space="preserve">{{prettyurl|Nagaraja}} 
{{ആധികാരികത}}
[[ചിത്രം:Kurma,_the_tortoise_incarnation_of_Vishnu.jpg|250px|right|thumb|പാലാഴി മഥനം]]
ഭാരതീയ [[പുരാണങ്ങൾ|പുരാണപ്രകാരം]] [[പാതാളം|പാതാളത്തിൽ]] വസിക്കുന്ന നാഗദൈവങ്ങളുടെ രാജാക്കന്മാരാണ് [[അനന്തൻ]], [[വാസുകി]], [[തക്ഷകൻ]] &lt;ref&gt; http://www.absoluteastronomy.com/topics/Nagaraja &lt;/ref&gt;. ഇവർ സഹോദരങ്ങളാണ് . 

ഇതിൽ മുതിർന്ന നാഗമാണ് അനന്തൻ, പിന്നെയാണ് രണ്ടാമനായ വാസുകി, ഇളയവൻ തക്ഷകൻ.  കശ്വപമുനിയുടേയും കദ്രുവിന്റെയും പുത്രന്മാരാണിവർ. അനന്തൻ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശയനമായും വാസുകി ശിവന്റെ ഹാരവുമായിട്ടാണ് കഴിയുന്നത്. തക്ഷകൻ മാഹാവിഷമുള്ള നാഗമായിട്ടാണ് കണക്കാക്കുന്നത്. [[അഭിമന്യു]]വിന്റെ മരണാനന്തരപുത്രനും [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനന്റെ]] പൗത്രനുമായ [[പരീക്ഷിത്ത്]] മഹാരാജാവ് തക്ഷകന്റെ കടിയേറ്റാണ് മരിച്ചത്.

== പ്രമാണങ്ങൾ ==
&lt;references/&gt;

{{Hindu-myth-stub}}

[[വർഗ്ഗം:പുരാണങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>ibweop5re97vqse8v3p37schaqywiqh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619596</id>
      <parentid>4619594</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T15:11:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1777" sha1="qbazhggu4ovgcdkzbxteas421gz6win" xml:space="preserve">{{prettyurl|Nagaraja}} 
{{ആധികാരികത}}
[[ചിത്രം:Kurma,_the_tortoise_incarnation_of_Vishnu.jpg|250px|right|thumb|പാലാഴി മഥനം]]
ഭാരതീയ [[പുരാണങ്ങൾ|പുരാണപ്രകാരം]] [[പാതാളം|പാതാളത്തിൽ]] വസിക്കുന്ന നാഗദൈവങ്ങളുടെ രാജാക്കന്മാരാണ് [[അനന്തൻ]], [[വാസുകി]], [[തക്ഷകൻ]] &lt;ref&gt; http://www.absoluteastronomy.com/topics/Nagaraja &lt;/ref&gt;. ഇവർ സഹോദരങ്ങളാണ് . 

ഇതിൽ മുതിർന്ന നാഗമാണ് അനന്തൻ, പിന്നെയാണ് രണ്ടാമനായ വാസുകി, ഇളയവൻ തക്ഷകൻ.  കശ്വപമുനിയുടേയും കദ്രുവിന്റെയും പുത്രന്മാരാണിവർ. അനന്തൻ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശയനമായും വാസുകി ശിവന്റെ ഹാരവുമായിട്ടാണ് കഴിയുന്നത്. തക്ഷകനെ മഹാവിഷമുള്ള നാഗമായിട്ടാണ് കണക്കാക്കുന്നത്. [[അഭിമന്യു]]വിന്റെ മരണാനന്തരപുത്രനും [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനന്റെ]] പൗത്രനുമായ [[പരീക്ഷിത്ത്]] മഹാരാജാവ് തക്ഷകന്റെ കടിയേറ്റാണ് മരിച്ചത്.

== പ്രമാണങ്ങൾ ==
&lt;references/&gt;

{{Hindu-myth-stub}}

[[വർഗ്ഗം:പുരാണങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>qbazhggu4ovgcdkzbxteas421gz6win</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619597</id>
      <parentid>4619596</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T15:13:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1777" sha1="ntxx66d4whttaa4mvzib4odt9mjk5gg" xml:space="preserve">{{prettyurl|Nagaraja}} 
{{ആധികാരികത}}
[[ചിത്രം:Kurma,_the_tortoise_incarnation_of_Vishnu.jpg|250px|right|thumb|പാലാഴി മഥനം]]
ഭാരതീയ [[പുരാണങ്ങൾ|പുരാണപ്രകാരം]] [[പാതാളം|പാതാളത്തിൽ]] വസിക്കുന്ന നാഗദൈവങ്ങളുടെ രാജാക്കന്മാരാണ് [[അനന്തൻ]], [[വാസുകി]], [[തക്ഷകൻ]] &lt;ref&gt; http://www.absoluteastronomy.com/topics/Nagaraja &lt;/ref&gt;. ഇവർ സഹോദരങ്ങളാണ് . 

ഇതിൽ മുതിർന്ന നാഗമാണ് അനന്തൻ, പിന്നെയാണ് രണ്ടാമനായ വാസുകി, ഇളയവൻ തക്ഷകൻ.  കശ്വപമുനിയുടേയും കദ്രുവിന്റെയും പുത്രന്മാരാണിവർ. അനന്തൻ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശയനമായും വാസുകി ശിവന്റെ ഹാരവുമായിട്ടാണ് കഴിയുന്നത്. മഹാവിഷമുള്ള നാഗമായിട്ടാണ് തക്ഷകനെ കണക്കാക്കുന്നത്. [[അഭിമന്യു]]വിന്റെ മരണാനന്തരപുത്രനും [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനന്റെ]] പൗത്രനുമായ [[പരീക്ഷിത്ത്]] മഹാരാജാവ് തക്ഷകന്റെ കടിയേറ്റാണ് മരിച്ചത്.

== പ്രമാണങ്ങൾ ==
&lt;references/&gt;

{{Hindu-myth-stub}}

[[വർഗ്ഗം:പുരാണങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>ntxx66d4whttaa4mvzib4odt9mjk5gg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619598</id>
      <parentid>4619597</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T15:14:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1768" sha1="0a9xqtn4zkts7r3eouz5mkcyyqm3nem" xml:space="preserve">{{prettyurl|Nagaraja}} 
{{ആധികാരികത}}
[[ചിത്രം:Kurma,_the_tortoise_incarnation_of_Vishnu.jpg|250px|right|thumb|പാലാഴി മഥനം]]
ഭാരതീയ [[പുരാണങ്ങൾ|പുരാണപ്രകാരം]] [[പാതാളം|പാതാളത്തിൽ]] വസിക്കുന്ന നാഗങ്ങളുടെ രാജാക്കന്മാരാണ് [[അനന്തൻ]], [[വാസുകി]], [[തക്ഷകൻ]] &lt;ref&gt; http://www.absoluteastronomy.com/topics/Nagaraja &lt;/ref&gt;. ഇവർ സഹോദരങ്ങളാണ് . 

ഇതിൽ മുതിർന്ന നാഗമാണ് അനന്തൻ, പിന്നെയാണ് രണ്ടാമനായ വാസുകി, ഇളയവൻ തക്ഷകൻ.  കശ്വപമുനിയുടേയും കദ്രുവിന്റെയും പുത്രന്മാരാണിവർ. അനന്തൻ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശയനമായും വാസുകി ശിവന്റെ ഹാരവുമായിട്ടാണ് കഴിയുന്നത്. മഹാവിഷമുള്ള നാഗമായിട്ടാണ് തക്ഷകനെ കണക്കാക്കുന്നത്. [[അഭിമന്യു]]വിന്റെ മരണാനന്തരപുത്രനും [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനന്റെ]] പൗത്രനുമായ [[പരീക്ഷിത്ത്]] മഹാരാജാവ് തക്ഷകന്റെ കടിയേറ്റാണ് മരിച്ചത്.

== പ്രമാണങ്ങൾ ==
&lt;references/&gt;

{{Hindu-myth-stub}}

[[വർഗ്ഗം:പുരാണങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>0a9xqtn4zkts7r3eouz5mkcyyqm3nem</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619599</id>
      <parentid>4619598</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T15:14:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1765" sha1="noxh9pp6h08tlb6k7n6pacdy94divpe" xml:space="preserve">{{prettyurl|Nagaraja}} 
{{ആധികാരികത}}
[[ചിത്രം:Kurma,_the_tortoise_incarnation_of_Vishnu.jpg|250px|right|thumb|പാലാഴി മഥനം]]
ഭാരതീയ [[പുരാണങ്ങൾ|പുരാണപ്രകാരം]] [[പാതാളം|പാതാളത്തിൽ]] വസിക്കുന്ന നാഗങ്ങളുടെ രാജാക്കന്മാരായ [[അനന്തൻ]], [[വാസുകി]], [[തക്ഷകൻ]] &lt;ref&gt; http://www.absoluteastronomy.com/topics/Nagaraja &lt;/ref&gt;. ഇവർ സഹോദരങ്ങളാണ് . 

ഇതിൽ മുതിർന്ന നാഗമാണ് അനന്തൻ, പിന്നെയാണ് രണ്ടാമനായ വാസുകി, ഇളയവൻ തക്ഷകൻ.  കശ്വപമുനിയുടേയും കദ്രുവിന്റെയും പുത്രന്മാരാണിവർ. അനന്തൻ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശയനമായും വാസുകി ശിവന്റെ ഹാരവുമായിട്ടാണ് കഴിയുന്നത്. മഹാവിഷമുള്ള നാഗമായിട്ടാണ് തക്ഷകനെ കണക്കാക്കുന്നത്. [[അഭിമന്യു]]വിന്റെ മരണാനന്തരപുത്രനും [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനന്റെ]] പൗത്രനുമായ [[പരീക്ഷിത്ത്]] മഹാരാജാവ് തക്ഷകന്റെ കടിയേറ്റാണ് മരിച്ചത്.

== പ്രമാണങ്ങൾ ==
&lt;references/&gt;

{{Hindu-myth-stub}}

[[വർഗ്ഗം:പുരാണങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>noxh9pp6h08tlb6k7n6pacdy94divpe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619600</id>
      <parentid>4619599</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T15:19:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1768" sha1="0a9xqtn4zkts7r3eouz5mkcyyqm3nem" xml:space="preserve">{{prettyurl|Nagaraja}} 
{{ആധികാരികത}}
[[ചിത്രം:Kurma,_the_tortoise_incarnation_of_Vishnu.jpg|250px|right|thumb|പാലാഴി മഥനം]]
ഭാരതീയ [[പുരാണങ്ങൾ|പുരാണപ്രകാരം]] [[പാതാളം|പാതാളത്തിൽ]] വസിക്കുന്ന നാഗങ്ങളുടെ രാജാക്കന്മാരാണ് [[അനന്തൻ]], [[വാസുകി]], [[തക്ഷകൻ]] &lt;ref&gt; http://www.absoluteastronomy.com/topics/Nagaraja &lt;/ref&gt;. ഇവർ സഹോദരങ്ങളാണ് . 

ഇതിൽ മുതിർന്ന നാഗമാണ് അനന്തൻ, പിന്നെയാണ് രണ്ടാമനായ വാസുകി, ഇളയവൻ തക്ഷകൻ.  കശ്വപമുനിയുടേയും കദ്രുവിന്റെയും പുത്രന്മാരാണിവർ. അനന്തൻ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശയനമായും വാസുകി ശിവന്റെ ഹാരവുമായിട്ടാണ് കഴിയുന്നത്. മഹാവിഷമുള്ള നാഗമായിട്ടാണ് തക്ഷകനെ കണക്കാക്കുന്നത്. [[അഭിമന്യു]]വിന്റെ മരണാനന്തരപുത്രനും [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനന്റെ]] പൗത്രനുമായ [[പരീക്ഷിത്ത്]] മഹാരാജാവ് തക്ഷകന്റെ കടിയേറ്റാണ് മരിച്ചത്.

== പ്രമാണങ്ങൾ ==
&lt;references/&gt;

{{Hindu-myth-stub}}

[[വർഗ്ഗം:പുരാണങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>0a9xqtn4zkts7r3eouz5mkcyyqm3nem</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619601</id>
      <parentid>4619600</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T15:21:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1733" sha1="gjmr27gwd4z6rmsze7jbwyqscenoa2a" xml:space="preserve">{{prettyurl|Nagaraja}} 
{{ആധികാരികത}}
[[ചിത്രം:Kurma,_the_tortoise_incarnation_of_Vishnu.jpg|250px|right|thumb|പാലാഴി മഥനം]]
ഭാരതീയ [[പുരാണങ്ങൾ|പുരാണപ്രകാരം]] [[പാതാളം|പാതാളത്തിൽ]] വസിക്കുന്ന നാഗങ്ങളുടെ രാജാക്കന്മാരാണ് [[അനന്തൻ]], [[വാസുകി]], [[തക്ഷകൻ]] &lt;ref&gt; http://www.absoluteastronomy.com/topics/Nagaraja &lt;/ref&gt;. ഇവർ സഹോദരങ്ങളാണ് . 

ഇതിൽ മുതിർന്ന നാഗമാണ് അനന്തൻ, രണ്ടാമൻ  വാസുകി,  ഇളയവൻ തക്ഷകൻ.  കശ്വപമുനിയുടേയും കദ്രുവിന്റെയും പുത്രന്മാരാണിവർ. അനന്തൻ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശയനമായും വാസുകി ശിവന്റെ ഹാരവുമായിട്ടാണ് കഴിയുന്നത്. മഹാവിഷമുള്ള നാഗമായിട്ടാണ് തക്ഷകനെ കണക്കാക്കുന്നത്. [[അഭിമന്യു]]വിന്റെ മരണാനന്തരപുത്രനും [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനന്റെ]] പൗത്രനുമായ [[പരീക്ഷിത്ത്]] മഹാരാജാവ് തക്ഷകന്റെ കടിയേറ്റാണ് മരിച്ചത്.

== പ്രമാണങ്ങൾ ==
&lt;references/&gt;

{{Hindu-myth-stub}}

[[വർഗ്ഗം:പുരാണങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>gjmr27gwd4z6rmsze7jbwyqscenoa2a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619602</id>
      <parentid>4619601</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T15:23:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1718" sha1="s1ffzq5j9hib8zhtca4lwf57vi0o850" xml:space="preserve">{{prettyurl|Nagaraja}} 
{{ആധികാരികത}}
[[ചിത്രം:Kurma,_the_tortoise_incarnation_of_Vishnu.jpg|250px|right|thumb|പാലാഴി മഥനം]]
ഭാരതീയ [[പുരാണങ്ങൾ|പുരാണപ്രകാരം]] [[പാതാളം|പാതാളത്തിൽ]] വസിക്കുന്ന നാഗങ്ങളുടെ രാജാക്കന്മാരാണ് [[അനന്തൻ]], [[വാസുകി]], [[തക്ഷകൻ]] &lt;ref&gt; http://www.absoluteastronomy.com/topics/Nagaraja &lt;/ref&gt;. ഇവർ സഹോദരങ്ങളാണ് . 

ഇതിൽ മുതിർന്ന നാഗമാണ് അനന്തൻ, രണ്ടാമൻ  വാസുകി,  ഇളയവൻ തക്ഷകൻ.  കശ്വപമുനിയുടേയും കദ്രുവിന്റെയും മക്കളാണിവർ. അനന്തൻ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശയനമായും വാസുകി ശിവന്റെ ഹാരവുമായിട്ടാണ് കഴിയുന്നത്. മഹാവിഷമുള്ള നാഗമായിട്ടാണ് തക്ഷകനെ കണക്കാക്കുന്നത്. [[അഭിമന്യു]]വിന്റെ മരണാനന്തരപുത്രനും [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനന്റെ]] പൗത്രനുമായ [[പരീക്ഷിത്ത്]] മഹാരാജാവ് തക്ഷകന്റെ കടിയേറ്റാണ് മരിച്ചത്.

== പ്രമാണങ്ങൾ ==
&lt;references/&gt;

{{Hindu-myth-stub}}

[[വർഗ്ഗം:പുരാണങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>s1ffzq5j9hib8zhtca4lwf57vi0o850</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619604</id>
      <parentid>4619602</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T15:24:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1721" sha1="l6510zdq3q7c0h8yu1qzisw632pbuyr" xml:space="preserve">{{prettyurl|Nagaraja}} 
{{ആധികാരികത}}
[[ചിത്രം:Kurma,_the_tortoise_incarnation_of_Vishnu.jpg|250px|right|thumb|പാലാഴി മഥനം]]
ഭാരതീയ [[പുരാണങ്ങൾ|പുരാണപ്രകാരം]] [[പാതാളം|പാതാളത്തിൽ]] വസിക്കുന്ന നാഗങ്ങളുടെ രാജാക്കന്മാരാണ് [[അനന്തൻ]], [[വാസുകി]], [[തക്ഷകൻ]] &lt;ref&gt; http://www.absoluteastronomy.com/topics/Nagaraja &lt;/ref&gt;. ഇവർ സഹോദരങ്ങളാണ് . 

ഇതിൽ മുതിർന്ന നാഗമാണ് അനന്തൻ, രണ്ടാമൻ  വാസുകി,  ഇളയവൻ തക്ഷകൻ.  കശ്വപമുനിയുടേയും കദ്രുവിന്റെയും മക്കളാണിവർ. അനന്തൻ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ തല്പമായും വാസുകി ശിവന്റെ ഹാരവുമായിട്ടാണ് കഴിയുന്നത്. മഹാവിഷമുള്ള നാഗമായിട്ടാണ് തക്ഷകനെ കണക്കാക്കുന്നത്. [[അഭിമന്യു]]വിന്റെ മരണാനന്തരപുത്രനും [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനന്റെ]] പൗത്രനുമായ [[പരീക്ഷിത്ത്]] മഹാരാജാവ് തക്ഷകന്റെ കടിയേറ്റാണ് മരിച്ചത്.

== പ്രമാണങ്ങൾ ==
&lt;references/&gt;

{{Hindu-myth-stub}}

[[വർഗ്ഗം:പുരാണങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>l6510zdq3q7c0h8yu1qzisw632pbuyr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619605</id>
      <parentid>4619604</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T15:25:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1715" sha1="rynky08gstiuaryg325iwlsup0c1tvp" xml:space="preserve">{{prettyurl|Nagaraja}} 
{{ആധികാരികത}}
[[ചിത്രം:Kurma,_the_tortoise_incarnation_of_Vishnu.jpg|250px|right|thumb|പാലാഴി മഥനം]]
ഭാരതീയ [[പുരാണങ്ങൾ|പുരാണപ്രകാരം]] [[പാതാളം|പാതാളത്തിൽ]] വസിക്കുന്ന നാഗങ്ങളുടെ രാജാക്കന്മാരാണ് [[അനന്തൻ]], [[വാസുകി]], [[തക്ഷകൻ]] &lt;ref&gt; http://www.absoluteastronomy.com/topics/Nagaraja &lt;/ref&gt;. ഇവർ സഹോദരങ്ങളാണ് . 

ഇതിൽ മുതിർന്ന നാഗമാണ് അനന്തൻ, രണ്ടാമൻ  വാസുകി,  ഇളയവൻ തക്ഷകൻ.  കശ്വപമുനിയുടേയും കദ്രുവിന്റെയും മക്കളാണിവർ. അനന്തൻ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ തല്പവും വാസുകി ശിവന്റെ ഹാരവുമായിട്ടാണ് കഴിയുന്നത്. മഹാവിഷമുള്ള നാഗമായിട്ടാണ് തക്ഷകനെ കണക്കാക്കുന്നത്. [[അഭിമന്യു]]വിന്റെ മരണാനന്തരപുത്രനും [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനന്റെ]] പൗത്രനുമായ [[പരീക്ഷിത്ത്]] മഹാരാജാവ് തക്ഷകന്റെ കടിയേറ്റാണ് മരിച്ചത്.

== പ്രമാണങ്ങൾ ==
&lt;references/&gt;

{{Hindu-myth-stub}}

[[വർഗ്ഗം:പുരാണങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>rynky08gstiuaryg325iwlsup0c1tvp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619606</id>
      <parentid>4619605</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T15:26:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1697" sha1="qck4278msfj6ltto7kdaoowj73whsit" xml:space="preserve">{{prettyurl|Nagaraja}} 
{{ആധികാരികത}}
[[ചിത്രം:Kurma,_the_tortoise_incarnation_of_Vishnu.jpg|250px|right|thumb|പാലാഴി മഥനം]]
ഭാരതീയ [[പുരാണങ്ങൾ|പുരാണപ്രകാരം]] [[പാതാളം|പാതാളത്തിൽ]] വസിക്കുന്ന നാഗങ്ങളുടെ രാജാക്കന്മാരാണ് [[അനന്തൻ]], [[വാസുകി]], [[തക്ഷകൻ]] &lt;ref&gt; http://www.absoluteastronomy.com/topics/Nagaraja &lt;/ref&gt;. ഇവർ സഹോദരങ്ങളാണ് . 

ഇതിൽ മുതിർന്ന നാഗമാണ് അനന്തൻ, രണ്ടാമൻ  വാസുകി,  ഇളയവൻ തക്ഷകൻ.  കശ്വപമുനിയുടേയും കദ്രുവിന്റെയും മക്കളാണിവർ. അനന്തൻ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ തല്പവും വാസുകി ശിവന്റെ ഹാരവുമായിട്ടാണ് കഴിയുന്നത്. മഹാവിഷമുള്ള നാഗമായിട്ടാണ് തക്ഷകനെ കാണുന്നത്. [[അഭിമന്യു]]വിന്റെ മരണാനന്തരപുത്രനും [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനന്റെ]] പൗത്രനുമായ [[പരീക്ഷിത്ത്]] മഹാരാജാവ് തക്ഷകന്റെ കടിയേറ്റാണ് മരിച്ചത്.

== പ്രമാണങ്ങൾ ==
&lt;references/&gt;

{{Hindu-myth-stub}}

[[വർഗ്ഗം:പുരാണങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>qck4278msfj6ltto7kdaoowj73whsit</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619609</id>
      <parentid>4619606</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T15:51:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1697" sha1="7mwg51bqxg13hss9u35vrvsx4qxrwfg" xml:space="preserve">{{prettyurl|Nagaraja}} 
{{ആധികാരികത}}
[[ചിത്രം:Kurma,_the_tortoise_incarnation_of_Vishnu.jpg|250px|right|thumb|പാലാഴി മഥനം]]
ഭാരതീയ [[പുരാണങ്ങൾ|പുരാണപ്രകാരം]] [[പാതാളം|പാതാളത്തിൽ]] വസിക്കുന്ന നാഗങ്ങളുടെ രാജാക്കന്മാരാണ് [[അനന്തൻ]], [[വാസുകി]], [[തക്ഷകൻ]] &lt;ref&gt; http://www.absoluteastronomy.com/topics/Nagaraja &lt;/ref&gt;. ഇവർ സഹോദരങ്ങളാണ് . 

ഇതിൽ മുതിർന്ന നാഗമാണ് അനന്തൻ, രണ്ടാമൻ  വാസുകി,  ഇളയവൻ തക്ഷകൻ.  കശ്യപമുനിയുടേയും കദ്രുവിന്റെയും മക്കളാണിവർ. അനന്തൻ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ തല്പവും വാസുകി ശിവന്റെ ഹാരവുമായിട്ടാണ് കഴിയുന്നത്. മഹാവിഷമുള്ള നാഗമായിട്ടാണ് തക്ഷകനെ കാണുന്നത്. [[അഭിമന്യു]]വിന്റെ മരണാനന്തരപുത്രനും [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനന്റെ]] പൗത്രനുമായ [[പരീക്ഷിത്ത്]] മഹാരാജാവ് തക്ഷകന്റെ കടിയേറ്റാണ് മരിച്ചത്.

== പ്രമാണങ്ങൾ ==
&lt;references/&gt;

{{Hindu-myth-stub}}

[[വർഗ്ഗം:പുരാണങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>7mwg51bqxg13hss9u35vrvsx4qxrwfg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പാമ്പുമേക്കാട്ടുമന</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16693</id>
    <revision>
      <id>4619613</id>
      <parentid>4095658</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T16:24:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4619613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21297" sha1="h3o1vyt3dy7mn8ysnvdb1hbqe4i1t5v" xml:space="preserve">[[ചിത്രം:Mekkat 007.jpg|thumb|300px|പടിപ്പുരമാളിക]]

[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] സുപ്രസിദ്ധമായ [[സർപ്പാരാധന|സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രമാണ്]] '''പാമ്പു മേക്കാട്ടുമന'''. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[മുകുന്ദപുരം]] താലുക്കിൽ [[വടമ]] വില്ലേജിലാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ട് ഇല്ലം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഐതിഹ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ‘പാമ്പു മേക്കാട്’ ഒരു കാലത്ത് ‘മേക്കാട്’ മാത്രമായിരുന്നു. മേക്കാട്ടുമനയിൽ സർപ്പാരാധന ആരംഭിച്ചതോടെയാണ്‌ പാമ്പു മേക്കാട് എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയത്. ഇവിടുത്തെ സർപ്പാരാധനയുടെ തുടക്കത്തെപറ്റി വ്യക്തമായ ചരിത്രരേഖകളൊന്നുമില്ല. ഐതിഹ്യങ്ങളെയും പുരാവൃത്തങ്ങളേയും ആശ്രയിക്കുകയേ നിവൃത്തിയുള്ളു.

== ഐതിഹ്യം ==
[[ചിത്രം:Mekkatmana entrance.jpg|thumb|270px|മേക്കാട്ട്മന കവാടം]]
മന്ത്രതന്ത്ര പ്രവീണരായിരുന്നുവെങ്കിലും ദുസ്സഹമായ ദാരിദ്ര്യദുഃഖം അനുഭവിക്കാനായിരുന്ന് മേക്കാട്ടുമനക്കാരുടെ വിധി. അക്കാലത്തൊരിക്കൽ, ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് നിവൃത്തിയുണ്ടാക്കണമെന്ന പ്രാർത്ഥനയുമായി മനയ്ക്കലെ മൂത്ത നമ്പൂതിരി ചരിത്ര പ്രസിദ്ധമായ തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിൽ,ഒരു വ്യാഴവട്ടകാലം ഭജനമിരുന്നു. ഒരു രാത്രി വാസുകി എന്ന സർപ്പരാജൻ കൈയ്യിൽ [[മാണിക്യം|മാണിക്യകല്ലുമായി]] അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. 

സർപ്പരാജന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം തന്റെ ഭവനത്തിൽ എന്നും ഉണ്ടാകണമെന്നും തന്റെ ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് അറുതി വരുത്തണമെന്നും നമ്പൂതിരി വാസുകിയോട് അപേക്ഷിച്ചു.

മനയ്ക്കൽ എത്തിയ നമ്പൂതിരിയുടെ ഓലക്കുടയിൽ പിണഞ്ഞിരുന്ന നാഗത്താനെയാണ് മേക്കാട്ടുമനയിലെ പരദേവതയായി കിഴക്കിനിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നാഗയക്ഷിയുടെയും വാസുകിയുടെയും കല്പനകൾ അനുസരിച്ച് മേക്കാട്ടുമനയിലെ ആളുകൾ ജീവിക്കാനാരംഭിച്ചു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഈ കഥയാണ് കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി, ‘ഐതിഹ്യമാല’യിൽ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ നമ്പൂതിരിമാരുടെ സർപ്പാരാധന പ്രാധാന്യത്തിനു തെളിവായി കാണിക്കുന്നത്.

== ചരിത്രം ==
കേരളത്തിലെ സർപ്പ ആരാധനയ്ക്ക് ശൈവ വൈഷ്ണവ ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ട്. ജൈന മതത്തിലെ സർപ്പ സാന്നിധ്യം ഹിന്ദു മതത്തിൽ നിന്നും കടം കൊണ്ടതാണ്. കന്യാകുമാരി മുതൽ ഗോകരണം വരെ സർപ്പാരാധന കാണാം. 
പ്രാദേശികമായി സർപ്പരാധനക്കു അവകാശമുള്ള ചില കേന്ദ്രങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവർക്ക് അവരുടേതായ ആരാധന ക്രമങ്ങൾ പാരമ്പര്യമായി ഉണ്ട്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 003.jpg|thumb|120px|നാഗരാജാവ്]]
മനയുടെ കിഴക്കിനിയിൽ, വാസുകിയും നാഗയക്ഷിയേയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിടത്ത് ഒരു കെടാവിളക്ക് കത്തികൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അവരുടെ പ്രതിഷ്ഠകൾ രണ്ട് മൺപുറ്റുകളായി തീർന്നുവെന്നും പിന്നീട് അവയും നശിച്ച് വെറുമൊരു മൺതറ മാത്രമായി തീർന്നിരിക്കുന്നുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. വാസുകിയിൽ നിന്നും ലഭിച്ച മാണിക്യക്കല്ല് എവിടെയാണ് സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതെന്നും മനയിൽ ഇപ്പോഴുള്ള ഒരു വ്യക്തിക്കും വ്യക്തമായി അറിയില്ല. എങ്കിലും സർപ്പങ്ങളുടെയും മാണിക്യക്കല്ലിന്റെയും സാന്നിദ്ധ്യം മനയിൽ ഇപ്പോഴും ഉണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.

== വിശേഷദിവസങ്ങൾ ==
കേരളത്തിലെ മറ്റെല്ലാ സർപ്പകാവുകളിലും എന്നപോലെ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങ് ഇവിടെയും ഉണ്ട്. അരിപ്പൊടി, മഞ്ഞൾപ്പൊടി, [[കദളിപ്പഴം]], [[പാൽ]] എന്നിവയടങ്ങുന്ന മിശ്രിതം സർപ്പങ്ങൾക്ക് ഏറെ പഥ്യമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. [[വൃശ്ചികം]] ഒന്ന്, [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[ആയില്യം നക്ഷത്രം|ആയില്യം]], [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം നക്ഷത്രം|തിരുവോണം]] മുതൽ [[ഭരണി നക്ഷത്രം|ഭരണി]] വരെ ദിവസങ്ങൾ, [[മേടം|മേടമാസം]] പത്താം തിയതി ഇവയാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ദിവസങ്ങൾ.

== വിശ്വാസങ്ങൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 004.jpg|thumb|120px|നാഗയക്ഷി]]
മനയിലെത്തുന്ന നാഗങ്ങളെ യാതൊരു കാരണവശാലും ഉപദ്രവിക്കരുതെന്നും, മനപറമ്പ് കിളയ്ക്കുകയോ ഉഴുതുമറിക്കുകയോ ചെയ്യരുതെന്നും, പറമ്പിന്റെ ഒത്തനടുവിൽ ഉള്ള [[എട്ടു കെട്ട്|എട്ടുകെട്ടിലെ]] അടുക്കളയിലല്ലാതെ മറ്റൊരു ദിക്കിലും തീകത്തിക്കരുതെന്നും മറ്റുമുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളാണ് ഇവിടെ ഉള്ളത്. പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ അംഗങ്ങൾ നാഗങ്ങളെ ‘പാരമ്പര്യങ്ങൾ‘ എന്നാണ് വിളിക്കുക. മനയിൽ ഒരു ജനനം ഉണ്ടായാൽ ശിശുവിനെ സ്വീകരിക്കാൻ പാരമ്പര്യങ്ങൾ എത്തുമത്രെ. മരണം സംഭവിച്ചാൽ ഒരു പാരമ്പര്യവും മരിക്കും എന്നാണ് വിശ്വാസം. പറമ്പിലെങ്ങും തീ കത്തിക്കാൻ അനുവാദമില്ലാത്തതിനാൽ ‘തെക്കേക്കാവ്’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന തെക്കേപറമ്പിലാണ് പാരമ്പര്യത്തിനും നമ്പൂതിരിക്കും ചിതയൊരുക്കുന്നത്. മനയിലെ അംഗങ്ങളും നാഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ആത്മബന്ധം ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നു.

=== ഇരുളിലാണ്ട ആചാരങ്ങൾ ===
ഏകദേശം ആറോ ഏഴോ വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുവരെ പാമ്പു മേക്കാട്ട്മനയിൽ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“ എന്ന ചടങ്ങ് നടത്തിവന്നിരുന്നു. മനയിലേക്ക് വേളികഴിച്ച് കൊണ്ടുവരുന്ന സ്ത്രീകൾക്കാണ് കുടുംബത്തിൽ സ്ഥാനം. അങ്ങനെയുള്ള സ്ത്രീയായിരിക്കും ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. ഒരു പാത്രത്തിൽ, കെടാവിളക്കിലെ എണ്ണയെടുത്ത്, അതിൽ നോക്കിക്കൊണ്ട് സർപ്പദോഷങ്ങളെ കുറിച്ച് പ്രവചിക്കുകയും അതിനു പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കുകയുമാണു ചെയ്തിരുന്നത്. ഇതിന് പ്രത്യേക പരിശീലനം അത്യാവശ്യമാണു. അതുകൊണ്ടായിരിക്കും ഇത് കൈവശമാക്കാൻ ആരും ശ്രമിക്കാത്തത്. മാത്രമല്ല, പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കാൻ ജ്യോത്സ്യന്മാർക്ക് കഴിയുമെന്നതിനാൽ, ഈ മനയ്ക്കലേക്ക്, സർപ്പദോഷം ഉണ്ടോ എന്നറിയാൻ വേണ്ടിയല്ല ദോഷപരിഹാരത്തിന് വേണ്ടിയാണ് ആളുകൾ വരേണ്ടത് എന്നു മനക്കാർക്ക് തോന്നുകയുമുണ്ടായി. അങ്ങനെ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“എന്ന അപൂർവ്വ ചടങ്ങ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയ്ക്ക് അന്യമായി എന്നു പറയാം.

അതുപോലെ, തെക്കേക്കാവിൽ വളരുന്ന ഒരു ചെടിയുടെ ഇലകൾ പറിച്ച്, മനയുടെ തെക്കിനിയിൽ വച്ച് കാച്ചിയെടുക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേകതരം എണ്ണ കുഷ്ടരോഗത്തിന് വിശിഷ്ടമായ ഔഷധമായിരുന്നുവത്രേ. വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുതന്നെ ഈ രോഗചികിത്സ നിന്നുപോയിരിക്കുന്നു. മനയ്ക്കലെ ഇന്നത്തെ ഒരു വ്യക്തിക്കും ആ സസ്യത്തെ കുറിച്ചോ അതിന്റെ ഔഷധഗുണത്തെ കുറിച്ചോ കാര്യമായി ഒന്നും തന്നെ അറിയില്ല.

ഇങ്ങനെ നിന്നുപോയ ആചാരാനുഷ്ടാനങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ് “നാഗബലി”. ഇത്ര വിശിഷ്ടവും പ്രയാസമേറിയതുമായ ചടങ്ങ് തുടർന്നുകൊണ്ടു പോകാനുള്ള ശക്തിയും ധൈര്യവും സാഹചര്യവും ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ടായിരിക്കണം ഇതും തലമുറകൾക്ക് മുമ്പേ ഇല്ലാതായത്.

== ഭരണ നിർവ്വഹണം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 008.jpg|thumb|170px|കാവിലെ ഒരു പ്രതിഷ്ഠ]]
ഏറ്റവും പ്രായം ചെന്ന വ്യക്തിയാണ് മനയിലെ കാരണവർ. പ്രായപൂർത്തിയായവർക്ക് ഭരണാവകാശം ലഭിക്കും. ട്രസ്റ്റ് രൂപവൽക്കരിച്ച് ഓരോ ട്രസ്റ്റിക്കും ഒരു വർഷം വീതം ഭരണം നൽകുകയാണ് ഇന്ന് നടന്നുവരുന്നത്. മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളെ തലമുറകളിലേക്ക് പകരുന്നത് വാമൊഴിയാണു.

മേടമാസത്തിൽ [[ചൊവ്വ]], [[വെള്ളി]], [[ഞായർ]] എന്നീ കൊടിയാഴ്ചയിലൊന്നിൽ മുടിയേറ്റ് നടത്തുന്നു. മേടമാസത്തിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും ഒരു പ്രധാന ചടങ്ങാണ്. കേരളത്തിൽ സർപ്പബലി നടത്താൻ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനക്കാർക്കും അധികാരമുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് എല്ലാ ദിവസവും വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ഇവിടെ സർപ്പബലി നടത്തിവരുന്നു. മണ്ഡലകാലത്ത് ചുരുക്കം മൂന്ന് ദിവസമെങ്കിലും ഇവിടെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടത്തുന്നു. മറ്റ് സർപ്പകാവുകളിലെ പുള്ളുവൻപാട്ട് ഇവിടെ പതിവില്ല. സർപ്പം പാട്ടാണ് നടത്തിവരുന്നത്. വാരണാട്ട് കുറുപ്പന്മാരാണ് ഇവിടെ പരമ്പരാഗതമായി സർപ്പം പാട്ടും കളമെഴുത്തും നടത്തിവരുന്നത്.

== ആവാഹനകർമ്മം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 014.jpg|thumb|150px|തെക്കേ കാവിന്റെ ഒരു ദൃശ്യം]]
സർപ്പക്കാവ് ആവാഹിച്ച് മാറ്റുന്നതിനുള്ള അധികാരം പൂർവ്വീകമായി പാമ്പു മേക്കാട്ട് നമ്പൂതിരിമാർക്ക് മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ പാതിരക്കുന്നത്ത് മനക്കാരും ചെയ്ത് പോരുന്നു. സർപ്പക്കാവ് ആവാഹനം മൂന്ന് രീതിയിലുണ്ട്. സർപ്പക്കാവ് പൂർണ്ണമായി മാറ്റുക, സർപ്പക്കാവിന്റെ വലിപ്പം കുറയ്യ്ക്കുക, ഒന്നിലധികം കാവുകളെ ഒന്നിച്ചുചേർത്ത് ഒരു കാവാക്കുക. ആവാഹിച്ച കാവുകളെ മനയിലെ തെക്കേപറമ്പിലാണ് കുടിയിരുത്തുന്നത്. കുടിയിരുത്തിയ ശേഷം പഴയകാവുകളെ നശിപ്പിക്കാൻ മനക്കാർ അനുവാദം നൽകും.

== മറ്റ് നാഗാരാധന കേന്ദ്രങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 011.jpg|thumb|200px|കിഴക്കെ കാവ്]]
പാമ്പുമേക്കാട്ടിനു പുറമേ സർപ്പാരാധനയ്ക്ക് ഏറ്റവുമധികം പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്ന രണ്ട് കേന്ദ്രങ്ങളാണ് [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലും]] [[മണ്ണാറശാല|മണ്ണാറശാലയും]]. ഈ മൂന്ന് സ്ഥലങ്ങളേയും ബന്ധിപ്പിച്ച്കൊണ്ട് ഒരു സങ്കൽപ്പം ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ നിലവിലുണ്ട്. സർപ്പശ്രേഷ്ഠനായ [[അനന്തൻ]] ഈ മൂന്ന് ദിക്കിലുമായി കിടക്കുന്നുവെന്നും അനന്തന്റെ ശിരസ്സ് നാഗർകോവിലിലും മദ്ധ്യം മണ്ണാറശാലയിലും പാദം പാമ്പുമേക്കാട്ടും ആയി വച്ചിരിക്കുകയാണെന്നും വിശ്വാസമുണ്ട്.

ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ പ്രമുഖ സർപ്പക്ഷേത്രമായ നാഗർകോവിലിലെ പ്രധാനതന്ത്രി പാമ്പുമേക്കാട്ട് മനയിലെ കാരണവരാണ്. ഇന്നും നാഗർകോവിലിലെ ഏത് വിശേഷത്തിനും ഈ മനയ്ക്കലെ കാരണവർ എത്തേണ്ടതുണ്ട്.

പാമ്പുമേക്കാട്ടുകാർക്ക് യാതൊരു വിധ ബന്ധവുമില്ലാത്ത ഒരു നാഗാരാധന കേന്ദ്രമാണ് മണ്ണാറശാല. സ്ത്രീകൾ ആണ് അവിടെ പൂജാരികൾ എന്നതും മണ്ണാറശാലയും പാമ്പുമേക്കാട്ടും തമ്മിൽ ബന്ധമില്ലെന്ന് തെളിയിക്കുന്നു.
== ഇതും കാണുക ==
*[[സർപ്പാരാധന]]

== ചിത്രശാല ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery caption=&quot;ഇല്ലത്തിന്റെ ചില ദൃശ്യങ്ങൾ&quot; widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;ചിത്രം:Mekkat_017.jpg
ചിത്രം:Mekkat_018.jpg
ചിത്രം:Mekkat_005.jpg
ചിത്രം:Mekkat_022.jpg
ചിത്രം:Mekkat_024.jpg
ചിത്രം:Mekkatmana_023.jpg
ചിത്രം:Mekkat_031.jpg
ചിത്രം:Mekkat_019.jpg
ചിത്രം:Mekkat_021.jpg
ചിത്രം:Mekkat_029.jpg
ചിത്രം:Mekkat_026.jpg
ചിത്രം:Mekkat 010.jpg
ചിത്രം:Mekkat 001.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
പാമ്പു മേയ്ക്കട്ടുമന മാഹാത്മ്യം--പി.സുകുമാരൻ മാസ്റ്റർ

പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ മേക്കാട്—unpulished.

{{commons category|Pambummekkatt Mana}}

{{തൃശ്ശൂർ - സ്ഥലങ്ങൾ}}

{{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നാഗക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>h3o1vyt3dy7mn8ysnvdb1hbqe4i1t5v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619616</id>
      <parentid>4619613</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T16:26:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4619616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21298" sha1="je0rq53a6yy2oervsjedanmj3lhu1ge" xml:space="preserve">[[ചിത്രം:Mekkat 007.jpg|thumb|300px|പടിപ്പുരമാളിക]]

[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] സുപ്രസിദ്ധമായ [[സർപ്പാരാധന|സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രമാണ്]] '''പാമ്പു മേക്കാട്ടുമന'''. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[മുകുന്ദപുരം]] താലുക്കിൽ [[വടമ]] വില്ലേജിലാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ട് ഇല്ലം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഐതിഹ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ‘പാമ്പു മേക്കാട്’ ഒരു കാലത്ത് ‘മേക്കാട്’ മാത്രമായിരുന്നു. മേക്കാട്ടുമനയിൽ സർപ്പാരാധന ആരംഭിച്ചതോടെയാണ്‌ പാമ്പു മേക്കാട് എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയത്. ഇവിടുത്തെ സർപ്പാരാധനയുടെ തുടക്കത്തെപറ്റി വ്യക്തമായ ചരിത്രരേഖകളൊന്നുമില്ല. ഐതിഹ്യങ്ങളെയും പുരാവൃത്തങ്ങളേയും ആശ്രയിക്കുകയേ നിവൃത്തിയുള്ളു.

== ഐതിഹ്യം ==
[[ചിത്രം:Mekkatmana entrance.jpg|thumb|270px|മേക്കാട്ട്മന കവാടം]]
മന്ത്രതന്ത്ര പ്രവീണരായിരുന്നുവെങ്കിലും ദുസ്സഹമായ ദാരിദ്ര്യദുഃഖം അനുഭവിക്കാൻ ആയിരുന്നു മേക്കാട്ടുമനക്കാരുടെ വിധി. അക്കാലത്തൊരിക്കൽ, ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് നിവൃത്തിയുണ്ടാക്കണമെന്ന പ്രാർത്ഥനയുമായി മനയ്ക്കലെ മൂത്ത നമ്പൂതിരി ചരിത്ര പ്രസിദ്ധമായ തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിൽ,ഒരു വ്യാഴവട്ടകാലം ഭജനമിരുന്നു. ഒരു രാത്രി വാസുകി എന്ന സർപ്പരാജൻ കൈയ്യിൽ [[മാണിക്യം|മാണിക്യകല്ലുമായി]] അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. 

സർപ്പരാജന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം തന്റെ ഭവനത്തിൽ എന്നും ഉണ്ടാകണമെന്നും തന്റെ ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് അറുതി വരുത്തണമെന്നും നമ്പൂതിരി വാസുകിയോട് അപേക്ഷിച്ചു.

മനയ്ക്കൽ എത്തിയ നമ്പൂതിരിയുടെ ഓലക്കുടയിൽ പിണഞ്ഞിരുന്ന നാഗത്താനെയാണ് മേക്കാട്ടുമനയിലെ പരദേവതയായി കിഴക്കിനിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നാഗയക്ഷിയുടെയും വാസുകിയുടെയും കല്പനകൾ അനുസരിച്ച് മേക്കാട്ടുമനയിലെ ആളുകൾ ജീവിക്കാനാരംഭിച്ചു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഈ കഥയാണ് കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി, ‘ഐതിഹ്യമാല’യിൽ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ നമ്പൂതിരിമാരുടെ സർപ്പാരാധന പ്രാധാന്യത്തിനു തെളിവായി കാണിക്കുന്നത്.

== ചരിത്രം ==
കേരളത്തിലെ സർപ്പ ആരാധനയ്ക്ക് ശൈവ വൈഷ്ണവ ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ട്. ജൈന മതത്തിലെ സർപ്പ സാന്നിധ്യം ഹിന്ദു മതത്തിൽ നിന്നും കടം കൊണ്ടതാണ്. കന്യാകുമാരി മുതൽ ഗോകരണം വരെ സർപ്പാരാധന കാണാം. 
പ്രാദേശികമായി സർപ്പരാധനക്കു അവകാശമുള്ള ചില കേന്ദ്രങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവർക്ക് അവരുടേതായ ആരാധന ക്രമങ്ങൾ പാരമ്പര്യമായി ഉണ്ട്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 003.jpg|thumb|120px|നാഗരാജാവ്]]
മനയുടെ കിഴക്കിനിയിൽ, വാസുകിയും നാഗയക്ഷിയേയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിടത്ത് ഒരു കെടാവിളക്ക് കത്തികൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അവരുടെ പ്രതിഷ്ഠകൾ രണ്ട് മൺപുറ്റുകളായി തീർന്നുവെന്നും പിന്നീട് അവയും നശിച്ച് വെറുമൊരു മൺതറ മാത്രമായി തീർന്നിരിക്കുന്നുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. വാസുകിയിൽ നിന്നും ലഭിച്ച മാണിക്യക്കല്ല് എവിടെയാണ് സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതെന്നും മനയിൽ ഇപ്പോഴുള്ള ഒരു വ്യക്തിക്കും വ്യക്തമായി അറിയില്ല. എങ്കിലും സർപ്പങ്ങളുടെയും മാണിക്യക്കല്ലിന്റെയും സാന്നിദ്ധ്യം മനയിൽ ഇപ്പോഴും ഉണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.

== വിശേഷദിവസങ്ങൾ ==
കേരളത്തിലെ മറ്റെല്ലാ സർപ്പകാവുകളിലും എന്നപോലെ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങ് ഇവിടെയും ഉണ്ട്. അരിപ്പൊടി, മഞ്ഞൾപ്പൊടി, [[കദളിപ്പഴം]], [[പാൽ]] എന്നിവയടങ്ങുന്ന മിശ്രിതം സർപ്പങ്ങൾക്ക് ഏറെ പഥ്യമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. [[വൃശ്ചികം]] ഒന്ന്, [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[ആയില്യം നക്ഷത്രം|ആയില്യം]], [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം നക്ഷത്രം|തിരുവോണം]] മുതൽ [[ഭരണി നക്ഷത്രം|ഭരണി]] വരെ ദിവസങ്ങൾ, [[മേടം|മേടമാസം]] പത്താം തിയതി ഇവയാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ദിവസങ്ങൾ.

== വിശ്വാസങ്ങൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 004.jpg|thumb|120px|നാഗയക്ഷി]]
മനയിലെത്തുന്ന നാഗങ്ങളെ യാതൊരു കാരണവശാലും ഉപദ്രവിക്കരുതെന്നും, മനപറമ്പ് കിളയ്ക്കുകയോ ഉഴുതുമറിക്കുകയോ ചെയ്യരുതെന്നും, പറമ്പിന്റെ ഒത്തനടുവിൽ ഉള്ള [[എട്ടു കെട്ട്|എട്ടുകെട്ടിലെ]] അടുക്കളയിലല്ലാതെ മറ്റൊരു ദിക്കിലും തീകത്തിക്കരുതെന്നും മറ്റുമുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളാണ് ഇവിടെ ഉള്ളത്. പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ അംഗങ്ങൾ നാഗങ്ങളെ ‘പാരമ്പര്യങ്ങൾ‘ എന്നാണ് വിളിക്കുക. മനയിൽ ഒരു ജനനം ഉണ്ടായാൽ ശിശുവിനെ സ്വീകരിക്കാൻ പാരമ്പര്യങ്ങൾ എത്തുമത്രെ. മരണം സംഭവിച്ചാൽ ഒരു പാരമ്പര്യവും മരിക്കും എന്നാണ് വിശ്വാസം. പറമ്പിലെങ്ങും തീ കത്തിക്കാൻ അനുവാദമില്ലാത്തതിനാൽ ‘തെക്കേക്കാവ്’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന തെക്കേപറമ്പിലാണ് പാരമ്പര്യത്തിനും നമ്പൂതിരിക്കും ചിതയൊരുക്കുന്നത്. മനയിലെ അംഗങ്ങളും നാഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ആത്മബന്ധം ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നു.

=== ഇരുളിലാണ്ട ആചാരങ്ങൾ ===
ഏകദേശം ആറോ ഏഴോ വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുവരെ പാമ്പു മേക്കാട്ട്മനയിൽ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“ എന്ന ചടങ്ങ് നടത്തിവന്നിരുന്നു. മനയിലേക്ക് വേളികഴിച്ച് കൊണ്ടുവരുന്ന സ്ത്രീകൾക്കാണ് കുടുംബത്തിൽ സ്ഥാനം. അങ്ങനെയുള്ള സ്ത്രീയായിരിക്കും ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. ഒരു പാത്രത്തിൽ, കെടാവിളക്കിലെ എണ്ണയെടുത്ത്, അതിൽ നോക്കിക്കൊണ്ട് സർപ്പദോഷങ്ങളെ കുറിച്ച് പ്രവചിക്കുകയും അതിനു പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കുകയുമാണു ചെയ്തിരുന്നത്. ഇതിന് പ്രത്യേക പരിശീലനം അത്യാവശ്യമാണു. അതുകൊണ്ടായിരിക്കും ഇത് കൈവശമാക്കാൻ ആരും ശ്രമിക്കാത്തത്. മാത്രമല്ല, പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കാൻ ജ്യോത്സ്യന്മാർക്ക് കഴിയുമെന്നതിനാൽ, ഈ മനയ്ക്കലേക്ക്, സർപ്പദോഷം ഉണ്ടോ എന്നറിയാൻ വേണ്ടിയല്ല ദോഷപരിഹാരത്തിന് വേണ്ടിയാണ് ആളുകൾ വരേണ്ടത് എന്നു മനക്കാർക്ക് തോന്നുകയുമുണ്ടായി. അങ്ങനെ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“എന്ന അപൂർവ്വ ചടങ്ങ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയ്ക്ക് അന്യമായി എന്നു പറയാം.

അതുപോലെ, തെക്കേക്കാവിൽ വളരുന്ന ഒരു ചെടിയുടെ ഇലകൾ പറിച്ച്, മനയുടെ തെക്കിനിയിൽ വച്ച് കാച്ചിയെടുക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേകതരം എണ്ണ കുഷ്ടരോഗത്തിന് വിശിഷ്ടമായ ഔഷധമായിരുന്നുവത്രേ. വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുതന്നെ ഈ രോഗചികിത്സ നിന്നുപോയിരിക്കുന്നു. മനയ്ക്കലെ ഇന്നത്തെ ഒരു വ്യക്തിക്കും ആ സസ്യത്തെ കുറിച്ചോ അതിന്റെ ഔഷധഗുണത്തെ കുറിച്ചോ കാര്യമായി ഒന്നും തന്നെ അറിയില്ല.

ഇങ്ങനെ നിന്നുപോയ ആചാരാനുഷ്ടാനങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ് “നാഗബലി”. ഇത്ര വിശിഷ്ടവും പ്രയാസമേറിയതുമായ ചടങ്ങ് തുടർന്നുകൊണ്ടു പോകാനുള്ള ശക്തിയും ധൈര്യവും സാഹചര്യവും ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ടായിരിക്കണം ഇതും തലമുറകൾക്ക് മുമ്പേ ഇല്ലാതായത്.

== ഭരണ നിർവ്വഹണം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 008.jpg|thumb|170px|കാവിലെ ഒരു പ്രതിഷ്ഠ]]
ഏറ്റവും പ്രായം ചെന്ന വ്യക്തിയാണ് മനയിലെ കാരണവർ. പ്രായപൂർത്തിയായവർക്ക് ഭരണാവകാശം ലഭിക്കും. ട്രസ്റ്റ് രൂപവൽക്കരിച്ച് ഓരോ ട്രസ്റ്റിക്കും ഒരു വർഷം വീതം ഭരണം നൽകുകയാണ് ഇന്ന് നടന്നുവരുന്നത്. മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളെ തലമുറകളിലേക്ക് പകരുന്നത് വാമൊഴിയാണു.

മേടമാസത്തിൽ [[ചൊവ്വ]], [[വെള്ളി]], [[ഞായർ]] എന്നീ കൊടിയാഴ്ചയിലൊന്നിൽ മുടിയേറ്റ് നടത്തുന്നു. മേടമാസത്തിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും ഒരു പ്രധാന ചടങ്ങാണ്. കേരളത്തിൽ സർപ്പബലി നടത്താൻ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനക്കാർക്കും അധികാരമുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് എല്ലാ ദിവസവും വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ഇവിടെ സർപ്പബലി നടത്തിവരുന്നു. മണ്ഡലകാലത്ത് ചുരുക്കം മൂന്ന് ദിവസമെങ്കിലും ഇവിടെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടത്തുന്നു. മറ്റ് സർപ്പകാവുകളിലെ പുള്ളുവൻപാട്ട് ഇവിടെ പതിവില്ല. സർപ്പം പാട്ടാണ് നടത്തിവരുന്നത്. വാരണാട്ട് കുറുപ്പന്മാരാണ് ഇവിടെ പരമ്പരാഗതമായി സർപ്പം പാട്ടും കളമെഴുത്തും നടത്തിവരുന്നത്.

== ആവാഹനകർമ്മം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 014.jpg|thumb|150px|തെക്കേ കാവിന്റെ ഒരു ദൃശ്യം]]
സർപ്പക്കാവ് ആവാഹിച്ച് മാറ്റുന്നതിനുള്ള അധികാരം പൂർവ്വീകമായി പാമ്പു മേക്കാട്ട് നമ്പൂതിരിമാർക്ക് മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ പാതിരക്കുന്നത്ത് മനക്കാരും ചെയ്ത് പോരുന്നു. സർപ്പക്കാവ് ആവാഹനം മൂന്ന് രീതിയിലുണ്ട്. സർപ്പക്കാവ് പൂർണ്ണമായി മാറ്റുക, സർപ്പക്കാവിന്റെ വലിപ്പം കുറയ്യ്ക്കുക, ഒന്നിലധികം കാവുകളെ ഒന്നിച്ചുചേർത്ത് ഒരു കാവാക്കുക. ആവാഹിച്ച കാവുകളെ മനയിലെ തെക്കേപറമ്പിലാണ് കുടിയിരുത്തുന്നത്. കുടിയിരുത്തിയ ശേഷം പഴയകാവുകളെ നശിപ്പിക്കാൻ മനക്കാർ അനുവാദം നൽകും.

== മറ്റ് നാഗാരാധന കേന്ദ്രങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 011.jpg|thumb|200px|കിഴക്കെ കാവ്]]
പാമ്പുമേക്കാട്ടിനു പുറമേ സർപ്പാരാധനയ്ക്ക് ഏറ്റവുമധികം പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്ന രണ്ട് കേന്ദ്രങ്ങളാണ് [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലും]] [[മണ്ണാറശാല|മണ്ണാറശാലയും]]. ഈ മൂന്ന് സ്ഥലങ്ങളേയും ബന്ധിപ്പിച്ച്കൊണ്ട് ഒരു സങ്കൽപ്പം ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ നിലവിലുണ്ട്. സർപ്പശ്രേഷ്ഠനായ [[അനന്തൻ]] ഈ മൂന്ന് ദിക്കിലുമായി കിടക്കുന്നുവെന്നും അനന്തന്റെ ശിരസ്സ് നാഗർകോവിലിലും മദ്ധ്യം മണ്ണാറശാലയിലും പാദം പാമ്പുമേക്കാട്ടും ആയി വച്ചിരിക്കുകയാണെന്നും വിശ്വാസമുണ്ട്.

ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ പ്രമുഖ സർപ്പക്ഷേത്രമായ നാഗർകോവിലിലെ പ്രധാനതന്ത്രി പാമ്പുമേക്കാട്ട് മനയിലെ കാരണവരാണ്. ഇന്നും നാഗർകോവിലിലെ ഏത് വിശേഷത്തിനും ഈ മനയ്ക്കലെ കാരണവർ എത്തേണ്ടതുണ്ട്.

പാമ്പുമേക്കാട്ടുകാർക്ക് യാതൊരു വിധ ബന്ധവുമില്ലാത്ത ഒരു നാഗാരാധന കേന്ദ്രമാണ് മണ്ണാറശാല. സ്ത്രീകൾ ആണ് അവിടെ പൂജാരികൾ എന്നതും മണ്ണാറശാലയും പാമ്പുമേക്കാട്ടും തമ്മിൽ ബന്ധമില്ലെന്ന് തെളിയിക്കുന്നു.
== ഇതും കാണുക ==
*[[സർപ്പാരാധന]]

== ചിത്രശാല ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery caption=&quot;ഇല്ലത്തിന്റെ ചില ദൃശ്യങ്ങൾ&quot; widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;ചിത്രം:Mekkat_017.jpg
ചിത്രം:Mekkat_018.jpg
ചിത്രം:Mekkat_005.jpg
ചിത്രം:Mekkat_022.jpg
ചിത്രം:Mekkat_024.jpg
ചിത്രം:Mekkatmana_023.jpg
ചിത്രം:Mekkat_031.jpg
ചിത്രം:Mekkat_019.jpg
ചിത്രം:Mekkat_021.jpg
ചിത്രം:Mekkat_029.jpg
ചിത്രം:Mekkat_026.jpg
ചിത്രം:Mekkat 010.jpg
ചിത്രം:Mekkat 001.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
പാമ്പു മേയ്ക്കട്ടുമന മാഹാത്മ്യം--പി.സുകുമാരൻ മാസ്റ്റർ

പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ മേക്കാട്—unpulished.

{{commons category|Pambummekkatt Mana}}

{{തൃശ്ശൂർ - സ്ഥലങ്ങൾ}}

{{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നാഗക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>je0rq53a6yy2oervsjedanmj3lhu1ge</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619617</id>
      <parentid>4619616</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T16:27:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4619617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21322" sha1="7pv4fbuihdbrtb0gwa3yqo8wqk4jooo" xml:space="preserve">[[ചിത്രം:Mekkat 007.jpg|thumb|300px|പടിപ്പുരമാളിക]]

[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] സുപ്രസിദ്ധമായ [[സർപ്പാരാധന|സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രമാണ്]] '''പാമ്പു മേക്കാട്ടുമന'''. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[മുകുന്ദപുരം]] താലുക്കിൽ [[വടമ]] വില്ലേജിലാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ട് ഇല്ലം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഐതിഹ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ‘പാമ്പു മേക്കാട്’ ഒരു കാലത്ത് ‘മേക്കാട്’ മാത്രമായിരുന്നു. മേക്കാട്ടുമനയിൽ സർപ്പാരാധന ആരംഭിച്ചതോടെയാണ്‌ പാമ്പു മേക്കാട് എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയത്. ഇവിടുത്തെ സർപ്പാരാധനയുടെ തുടക്കത്തെപറ്റി വ്യക്തമായ ചരിത്രരേഖകളൊന്നുമില്ല. ഐതിഹ്യങ്ങളെയും പുരാവൃത്തങ്ങളേയും ആശ്രയിക്കുകയേ നിവൃത്തിയുള്ളു.

== ഐതിഹ്യം ==
[[ചിത്രം:Mekkatmana entrance.jpg|thumb|270px|മേക്കാട്ട്മന കവാടം]]
മന്ത്രതന്ത്ര പ്രവീണരായിരുന്നുവെങ്കിലും ദുസ്സഹമായ ദാരിദ്ര്യദുഃഖം അനുഭവിക്കാൻ ആയിരുന്നു മേക്കാട്ടുമനക്കാരുടെ വിധി. അക്കാലത്തൊരിക്കൽ, ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് നിവൃത്തിയുണ്ടാക്കണമെന്ന പ്രാർത്ഥനയുമായി മനയ്ക്കലെ മൂത്ത നമ്പൂതിരി ചരിത്ര പ്രസിദ്ധമായ തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിൽ,ഒരു വ്യാഴവട്ടകാലം ഭജനമിരുന്നു. ഒരു രാത്രി വാസുകി എന്ന സർപ്പരാജൻ കൈയ്യിൽ [[മാണിക്യം|മാണിക്യകല്ലുമായി]] അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. 

സർപ്പരാജന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം തന്റെ ഭവനത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ടാകണമെന്നും തന്റെ ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് അറുതി വരുത്തണമെന്നും നമ്പൂതിരി വാസുകിയോട് അപേക്ഷിച്ചു.

മനയ്ക്കൽ എത്തിയ നമ്പൂതിരിയുടെ ഓലക്കുടയിൽ പിണഞ്ഞിരുന്ന നാഗത്താനെയാണ് മേക്കാട്ടുമനയിലെ പരദേവതയായി കിഴക്കിനിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നാഗയക്ഷിയുടെയും വാസുകിയുടെയും കല്പനകൾ അനുസരിച്ച് മേക്കാട്ടുമനയിലെ ആളുകൾ ജീവിക്കാനാരംഭിച്ചു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഈ കഥയാണ് കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി, ‘ഐതിഹ്യമാല’യിൽ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ നമ്പൂതിരിമാരുടെ സർപ്പാരാധന പ്രാധാന്യത്തിനു തെളിവായി കാണിക്കുന്നത്.

== ചരിത്രം ==
കേരളത്തിലെ സർപ്പ ആരാധനയ്ക്ക് ശൈവ വൈഷ്ണവ ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ട്. ജൈന മതത്തിലെ സർപ്പ സാന്നിധ്യം ഹിന്ദു മതത്തിൽ നിന്നും കടം കൊണ്ടതാണ്. കന്യാകുമാരി മുതൽ ഗോകരണം വരെ സർപ്പാരാധന കാണാം. 
പ്രാദേശികമായി സർപ്പരാധനക്കു അവകാശമുള്ള ചില കേന്ദ്രങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവർക്ക് അവരുടേതായ ആരാധന ക്രമങ്ങൾ പാരമ്പര്യമായി ഉണ്ട്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 003.jpg|thumb|120px|നാഗരാജാവ്]]
മനയുടെ കിഴക്കിനിയിൽ, വാസുകിയും നാഗയക്ഷിയേയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിടത്ത് ഒരു കെടാവിളക്ക് കത്തികൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അവരുടെ പ്രതിഷ്ഠകൾ രണ്ട് മൺപുറ്റുകളായി തീർന്നുവെന്നും പിന്നീട് അവയും നശിച്ച് വെറുമൊരു മൺതറ മാത്രമായി തീർന്നിരിക്കുന്നുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. വാസുകിയിൽ നിന്നും ലഭിച്ച മാണിക്യക്കല്ല് എവിടെയാണ് സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതെന്നും മനയിൽ ഇപ്പോഴുള്ള ഒരു വ്യക്തിക്കും വ്യക്തമായി അറിയില്ല. എങ്കിലും സർപ്പങ്ങളുടെയും മാണിക്യക്കല്ലിന്റെയും സാന്നിദ്ധ്യം മനയിൽ ഇപ്പോഴും ഉണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.

== വിശേഷദിവസങ്ങൾ ==
കേരളത്തിലെ മറ്റെല്ലാ സർപ്പകാവുകളിലും എന്നപോലെ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങ് ഇവിടെയും ഉണ്ട്. അരിപ്പൊടി, മഞ്ഞൾപ്പൊടി, [[കദളിപ്പഴം]], [[പാൽ]] എന്നിവയടങ്ങുന്ന മിശ്രിതം സർപ്പങ്ങൾക്ക് ഏറെ പഥ്യമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. [[വൃശ്ചികം]] ഒന്ന്, [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[ആയില്യം നക്ഷത്രം|ആയില്യം]], [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം നക്ഷത്രം|തിരുവോണം]] മുതൽ [[ഭരണി നക്ഷത്രം|ഭരണി]] വരെ ദിവസങ്ങൾ, [[മേടം|മേടമാസം]] പത്താം തിയതി ഇവയാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ദിവസങ്ങൾ.

== വിശ്വാസങ്ങൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 004.jpg|thumb|120px|നാഗയക്ഷി]]
മനയിലെത്തുന്ന നാഗങ്ങളെ യാതൊരു കാരണവശാലും ഉപദ്രവിക്കരുതെന്നും, മനപറമ്പ് കിളയ്ക്കുകയോ ഉഴുതുമറിക്കുകയോ ചെയ്യരുതെന്നും, പറമ്പിന്റെ ഒത്തനടുവിൽ ഉള്ള [[എട്ടു കെട്ട്|എട്ടുകെട്ടിലെ]] അടുക്കളയിലല്ലാതെ മറ്റൊരു ദിക്കിലും തീകത്തിക്കരുതെന്നും മറ്റുമുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളാണ് ഇവിടെ ഉള്ളത്. പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ അംഗങ്ങൾ നാഗങ്ങളെ ‘പാരമ്പര്യങ്ങൾ‘ എന്നാണ് വിളിക്കുക. മനയിൽ ഒരു ജനനം ഉണ്ടായാൽ ശിശുവിനെ സ്വീകരിക്കാൻ പാരമ്പര്യങ്ങൾ എത്തുമത്രെ. മരണം സംഭവിച്ചാൽ ഒരു പാരമ്പര്യവും മരിക്കും എന്നാണ് വിശ്വാസം. പറമ്പിലെങ്ങും തീ കത്തിക്കാൻ അനുവാദമില്ലാത്തതിനാൽ ‘തെക്കേക്കാവ്’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന തെക്കേപറമ്പിലാണ് പാരമ്പര്യത്തിനും നമ്പൂതിരിക്കും ചിതയൊരുക്കുന്നത്. മനയിലെ അംഗങ്ങളും നാഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ആത്മബന്ധം ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നു.

=== ഇരുളിലാണ്ട ആചാരങ്ങൾ ===
ഏകദേശം ആറോ ഏഴോ വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുവരെ പാമ്പു മേക്കാട്ട്മനയിൽ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“ എന്ന ചടങ്ങ് നടത്തിവന്നിരുന്നു. മനയിലേക്ക് വേളികഴിച്ച് കൊണ്ടുവരുന്ന സ്ത്രീകൾക്കാണ് കുടുംബത്തിൽ സ്ഥാനം. അങ്ങനെയുള്ള സ്ത്രീയായിരിക്കും ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. ഒരു പാത്രത്തിൽ, കെടാവിളക്കിലെ എണ്ണയെടുത്ത്, അതിൽ നോക്കിക്കൊണ്ട് സർപ്പദോഷങ്ങളെ കുറിച്ച് പ്രവചിക്കുകയും അതിനു പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കുകയുമാണു ചെയ്തിരുന്നത്. ഇതിന് പ്രത്യേക പരിശീലനം അത്യാവശ്യമാണു. അതുകൊണ്ടായിരിക്കും ഇത് കൈവശമാക്കാൻ ആരും ശ്രമിക്കാത്തത്. മാത്രമല്ല, പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കാൻ ജ്യോത്സ്യന്മാർക്ക് കഴിയുമെന്നതിനാൽ, ഈ മനയ്ക്കലേക്ക്, സർപ്പദോഷം ഉണ്ടോ എന്നറിയാൻ വേണ്ടിയല്ല ദോഷപരിഹാരത്തിന് വേണ്ടിയാണ് ആളുകൾ വരേണ്ടത് എന്നു മനക്കാർക്ക് തോന്നുകയുമുണ്ടായി. അങ്ങനെ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“എന്ന അപൂർവ്വ ചടങ്ങ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയ്ക്ക് അന്യമായി എന്നു പറയാം.

അതുപോലെ, തെക്കേക്കാവിൽ വളരുന്ന ഒരു ചെടിയുടെ ഇലകൾ പറിച്ച്, മനയുടെ തെക്കിനിയിൽ വച്ച് കാച്ചിയെടുക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേകതരം എണ്ണ കുഷ്ടരോഗത്തിന് വിശിഷ്ടമായ ഔഷധമായിരുന്നുവത്രേ. വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുതന്നെ ഈ രോഗചികിത്സ നിന്നുപോയിരിക്കുന്നു. മനയ്ക്കലെ ഇന്നത്തെ ഒരു വ്യക്തിക്കും ആ സസ്യത്തെ കുറിച്ചോ അതിന്റെ ഔഷധഗുണത്തെ കുറിച്ചോ കാര്യമായി ഒന്നും തന്നെ അറിയില്ല.

ഇങ്ങനെ നിന്നുപോയ ആചാരാനുഷ്ടാനങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ് “നാഗബലി”. ഇത്ര വിശിഷ്ടവും പ്രയാസമേറിയതുമായ ചടങ്ങ് തുടർന്നുകൊണ്ടു പോകാനുള്ള ശക്തിയും ധൈര്യവും സാഹചര്യവും ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ടായിരിക്കണം ഇതും തലമുറകൾക്ക് മുമ്പേ ഇല്ലാതായത്.

== ഭരണ നിർവ്വഹണം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 008.jpg|thumb|170px|കാവിലെ ഒരു പ്രതിഷ്ഠ]]
ഏറ്റവും പ്രായം ചെന്ന വ്യക്തിയാണ് മനയിലെ കാരണവർ. പ്രായപൂർത്തിയായവർക്ക് ഭരണാവകാശം ലഭിക്കും. ട്രസ്റ്റ് രൂപവൽക്കരിച്ച് ഓരോ ട്രസ്റ്റിക്കും ഒരു വർഷം വീതം ഭരണം നൽകുകയാണ് ഇന്ന് നടന്നുവരുന്നത്. മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളെ തലമുറകളിലേക്ക് പകരുന്നത് വാമൊഴിയാണു.

മേടമാസത്തിൽ [[ചൊവ്വ]], [[വെള്ളി]], [[ഞായർ]] എന്നീ കൊടിയാഴ്ചയിലൊന്നിൽ മുടിയേറ്റ് നടത്തുന്നു. മേടമാസത്തിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും ഒരു പ്രധാന ചടങ്ങാണ്. കേരളത്തിൽ സർപ്പബലി നടത്താൻ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനക്കാർക്കും അധികാരമുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് എല്ലാ ദിവസവും വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ഇവിടെ സർപ്പബലി നടത്തിവരുന്നു. മണ്ഡലകാലത്ത് ചുരുക്കം മൂന്ന് ദിവസമെങ്കിലും ഇവിടെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടത്തുന്നു. മറ്റ് സർപ്പകാവുകളിലെ പുള്ളുവൻപാട്ട് ഇവിടെ പതിവില്ല. സർപ്പം പാട്ടാണ് നടത്തിവരുന്നത്. വാരണാട്ട് കുറുപ്പന്മാരാണ് ഇവിടെ പരമ്പരാഗതമായി സർപ്പം പാട്ടും കളമെഴുത്തും നടത്തിവരുന്നത്.

== ആവാഹനകർമ്മം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 014.jpg|thumb|150px|തെക്കേ കാവിന്റെ ഒരു ദൃശ്യം]]
സർപ്പക്കാവ് ആവാഹിച്ച് മാറ്റുന്നതിനുള്ള അധികാരം പൂർവ്വീകമായി പാമ്പു മേക്കാട്ട് നമ്പൂതിരിമാർക്ക് മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ പാതിരക്കുന്നത്ത് മനക്കാരും ചെയ്ത് പോരുന്നു. സർപ്പക്കാവ് ആവാഹനം മൂന്ന് രീതിയിലുണ്ട്. സർപ്പക്കാവ് പൂർണ്ണമായി മാറ്റുക, സർപ്പക്കാവിന്റെ വലിപ്പം കുറയ്യ്ക്കുക, ഒന്നിലധികം കാവുകളെ ഒന്നിച്ചുചേർത്ത് ഒരു കാവാക്കുക. ആവാഹിച്ച കാവുകളെ മനയിലെ തെക്കേപറമ്പിലാണ് കുടിയിരുത്തുന്നത്. കുടിയിരുത്തിയ ശേഷം പഴയകാവുകളെ നശിപ്പിക്കാൻ മനക്കാർ അനുവാദം നൽകും.

== മറ്റ് നാഗാരാധന കേന്ദ്രങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 011.jpg|thumb|200px|കിഴക്കെ കാവ്]]
പാമ്പുമേക്കാട്ടിനു പുറമേ സർപ്പാരാധനയ്ക്ക് ഏറ്റവുമധികം പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്ന രണ്ട് കേന്ദ്രങ്ങളാണ് [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലും]] [[മണ്ണാറശാല|മണ്ണാറശാലയും]]. ഈ മൂന്ന് സ്ഥലങ്ങളേയും ബന്ധിപ്പിച്ച്കൊണ്ട് ഒരു സങ്കൽപ്പം ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ നിലവിലുണ്ട്. സർപ്പശ്രേഷ്ഠനായ [[അനന്തൻ]] ഈ മൂന്ന് ദിക്കിലുമായി കിടക്കുന്നുവെന്നും അനന്തന്റെ ശിരസ്സ് നാഗർകോവിലിലും മദ്ധ്യം മണ്ണാറശാലയിലും പാദം പാമ്പുമേക്കാട്ടും ആയി വച്ചിരിക്കുകയാണെന്നും വിശ്വാസമുണ്ട്.

ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ പ്രമുഖ സർപ്പക്ഷേത്രമായ നാഗർകോവിലിലെ പ്രധാനതന്ത്രി പാമ്പുമേക്കാട്ട് മനയിലെ കാരണവരാണ്. ഇന്നും നാഗർകോവിലിലെ ഏത് വിശേഷത്തിനും ഈ മനയ്ക്കലെ കാരണവർ എത്തേണ്ടതുണ്ട്.

പാമ്പുമേക്കാട്ടുകാർക്ക് യാതൊരു വിധ ബന്ധവുമില്ലാത്ത ഒരു നാഗാരാധന കേന്ദ്രമാണ് മണ്ണാറശാല. സ്ത്രീകൾ ആണ് അവിടെ പൂജാരികൾ എന്നതും മണ്ണാറശാലയും പാമ്പുമേക്കാട്ടും തമ്മിൽ ബന്ധമില്ലെന്ന് തെളിയിക്കുന്നു.
== ഇതും കാണുക ==
*[[സർപ്പാരാധന]]

== ചിത്രശാല ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery caption=&quot;ഇല്ലത്തിന്റെ ചില ദൃശ്യങ്ങൾ&quot; widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;ചിത്രം:Mekkat_017.jpg
ചിത്രം:Mekkat_018.jpg
ചിത്രം:Mekkat_005.jpg
ചിത്രം:Mekkat_022.jpg
ചിത്രം:Mekkat_024.jpg
ചിത്രം:Mekkatmana_023.jpg
ചിത്രം:Mekkat_031.jpg
ചിത്രം:Mekkat_019.jpg
ചിത്രം:Mekkat_021.jpg
ചിത്രം:Mekkat_029.jpg
ചിത്രം:Mekkat_026.jpg
ചിത്രം:Mekkat 010.jpg
ചിത്രം:Mekkat 001.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
പാമ്പു മേയ്ക്കട്ടുമന മാഹാത്മ്യം--പി.സുകുമാരൻ മാസ്റ്റർ

പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ മേക്കാട്—unpulished.

{{commons category|Pambummekkatt Mana}}

{{തൃശ്ശൂർ - സ്ഥലങ്ങൾ}}

{{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നാഗക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>7pv4fbuihdbrtb0gwa3yqo8wqk4jooo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619618</id>
      <parentid>4619617</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T16:28:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4619618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21323" sha1="gw8q6xgljhv3okinbjkrw9o3mkgql1l" xml:space="preserve">[[ചിത്രം:Mekkat 007.jpg|thumb|300px|പടിപ്പുരമാളിക]]

[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] സുപ്രസിദ്ധമായ [[സർപ്പാരാധന|സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രമാണ്]] '''പാമ്പു മേക്കാട്ടുമന'''. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[മുകുന്ദപുരം]] താലുക്കിൽ [[വടമ]] വില്ലേജിലാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ട് ഇല്ലം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഐതിഹ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ‘പാമ്പു മേക്കാട്’ ഒരു കാലത്ത് ‘മേക്കാട്’ മാത്രമായിരുന്നു. മേക്കാട്ടുമനയിൽ സർപ്പാരാധന ആരംഭിച്ചതോടെയാണ്‌ പാമ്പു മേക്കാട് എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയത്. ഇവിടുത്തെ സർപ്പാരാധനയുടെ തുടക്കത്തെപറ്റി വ്യക്തമായ ചരിത്രരേഖകളൊന്നുമില്ല. ഐതിഹ്യങ്ങളെയും പുരാവൃത്തങ്ങളേയും ആശ്രയിക്കുകയേ നിവൃത്തിയുള്ളു.

== ഐതിഹ്യം ==
[[ചിത്രം:Mekkatmana entrance.jpg|thumb|270px|മേക്കാട്ട്മന കവാടം]]
മന്ത്രതന്ത്ര പ്രവീണരായിരുന്നുവെങ്കിലും ദുസ്സഹമായ ദാരിദ്ര്യദുഃഖം അനുഭവിക്കാൻ ആയിരുന്നു മേക്കാട്ടുമനക്കാരുടെ വിധി. അക്കാലത്തൊരിക്കൽ, ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് നിവൃത്തിയുണ്ടാക്കണം എന്ന പ്രാർത്ഥനയുമായി മനയ്ക്കലെ മൂത്ത നമ്പൂതിരി ചരിത്ര പ്രസിദ്ധമായ തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിൽ,ഒരു വ്യാഴവട്ടകാലം ഭജനമിരുന്നു. ഒരു രാത്രി വാസുകി എന്ന സർപ്പരാജൻ കൈയ്യിൽ [[മാണിക്യം|മാണിക്യകല്ലുമായി]] അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. 

സർപ്പരാജന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം തന്റെ ഭവനത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ടാകണമെന്നും തന്റെ ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് അറുതി വരുത്തണമെന്നും നമ്പൂതിരി വാസുകിയോട് അപേക്ഷിച്ചു.

മനയ്ക്കൽ എത്തിയ നമ്പൂതിരിയുടെ ഓലക്കുടയിൽ പിണഞ്ഞിരുന്ന നാഗത്താനെയാണ് മേക്കാട്ടുമനയിലെ പരദേവതയായി കിഴക്കിനിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നാഗയക്ഷിയുടെയും വാസുകിയുടെയും കല്പനകൾ അനുസരിച്ച് മേക്കാട്ടുമനയിലെ ആളുകൾ ജീവിക്കാനാരംഭിച്ചു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഈ കഥയാണ് കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി, ‘ഐതിഹ്യമാല’യിൽ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ നമ്പൂതിരിമാരുടെ സർപ്പാരാധന പ്രാധാന്യത്തിനു തെളിവായി കാണിക്കുന്നത്.

== ചരിത്രം ==
കേരളത്തിലെ സർപ്പ ആരാധനയ്ക്ക് ശൈവ വൈഷ്ണവ ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ട്. ജൈന മതത്തിലെ സർപ്പ സാന്നിധ്യം ഹിന്ദു മതത്തിൽ നിന്നും കടം കൊണ്ടതാണ്. കന്യാകുമാരി മുതൽ ഗോകരണം വരെ സർപ്പാരാധന കാണാം. 
പ്രാദേശികമായി സർപ്പരാധനക്കു അവകാശമുള്ള ചില കേന്ദ്രങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവർക്ക് അവരുടേതായ ആരാധന ക്രമങ്ങൾ പാരമ്പര്യമായി ഉണ്ട്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 003.jpg|thumb|120px|നാഗരാജാവ്]]
മനയുടെ കിഴക്കിനിയിൽ, വാസുകിയും നാഗയക്ഷിയേയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിടത്ത് ഒരു കെടാവിളക്ക് കത്തികൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അവരുടെ പ്രതിഷ്ഠകൾ രണ്ട് മൺപുറ്റുകളായി തീർന്നുവെന്നും പിന്നീട് അവയും നശിച്ച് വെറുമൊരു മൺതറ മാത്രമായി തീർന്നിരിക്കുന്നുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. വാസുകിയിൽ നിന്നും ലഭിച്ച മാണിക്യക്കല്ല് എവിടെയാണ് സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതെന്നും മനയിൽ ഇപ്പോഴുള്ള ഒരു വ്യക്തിക്കും വ്യക്തമായി അറിയില്ല. എങ്കിലും സർപ്പങ്ങളുടെയും മാണിക്യക്കല്ലിന്റെയും സാന്നിദ്ധ്യം മനയിൽ ഇപ്പോഴും ഉണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.

== വിശേഷദിവസങ്ങൾ ==
കേരളത്തിലെ മറ്റെല്ലാ സർപ്പകാവുകളിലും എന്നപോലെ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങ് ഇവിടെയും ഉണ്ട്. അരിപ്പൊടി, മഞ്ഞൾപ്പൊടി, [[കദളിപ്പഴം]], [[പാൽ]] എന്നിവയടങ്ങുന്ന മിശ്രിതം സർപ്പങ്ങൾക്ക് ഏറെ പഥ്യമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. [[വൃശ്ചികം]] ഒന്ന്, [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[ആയില്യം നക്ഷത്രം|ആയില്യം]], [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം നക്ഷത്രം|തിരുവോണം]] മുതൽ [[ഭരണി നക്ഷത്രം|ഭരണി]] വരെ ദിവസങ്ങൾ, [[മേടം|മേടമാസം]] പത്താം തിയതി ഇവയാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ദിവസങ്ങൾ.

== വിശ്വാസങ്ങൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 004.jpg|thumb|120px|നാഗയക്ഷി]]
മനയിലെത്തുന്ന നാഗങ്ങളെ യാതൊരു കാരണവശാലും ഉപദ്രവിക്കരുതെന്നും, മനപറമ്പ് കിളയ്ക്കുകയോ ഉഴുതുമറിക്കുകയോ ചെയ്യരുതെന്നും, പറമ്പിന്റെ ഒത്തനടുവിൽ ഉള്ള [[എട്ടു കെട്ട്|എട്ടുകെട്ടിലെ]] അടുക്കളയിലല്ലാതെ മറ്റൊരു ദിക്കിലും തീകത്തിക്കരുതെന്നും മറ്റുമുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളാണ് ഇവിടെ ഉള്ളത്. പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ അംഗങ്ങൾ നാഗങ്ങളെ ‘പാരമ്പര്യങ്ങൾ‘ എന്നാണ് വിളിക്കുക. മനയിൽ ഒരു ജനനം ഉണ്ടായാൽ ശിശുവിനെ സ്വീകരിക്കാൻ പാരമ്പര്യങ്ങൾ എത്തുമത്രെ. മരണം സംഭവിച്ചാൽ ഒരു പാരമ്പര്യവും മരിക്കും എന്നാണ് വിശ്വാസം. പറമ്പിലെങ്ങും തീ കത്തിക്കാൻ അനുവാദമില്ലാത്തതിനാൽ ‘തെക്കേക്കാവ്’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന തെക്കേപറമ്പിലാണ് പാരമ്പര്യത്തിനും നമ്പൂതിരിക്കും ചിതയൊരുക്കുന്നത്. മനയിലെ അംഗങ്ങളും നാഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ആത്മബന്ധം ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നു.

=== ഇരുളിലാണ്ട ആചാരങ്ങൾ ===
ഏകദേശം ആറോ ഏഴോ വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുവരെ പാമ്പു മേക്കാട്ട്മനയിൽ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“ എന്ന ചടങ്ങ് നടത്തിവന്നിരുന്നു. മനയിലേക്ക് വേളികഴിച്ച് കൊണ്ടുവരുന്ന സ്ത്രീകൾക്കാണ് കുടുംബത്തിൽ സ്ഥാനം. അങ്ങനെയുള്ള സ്ത്രീയായിരിക്കും ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. ഒരു പാത്രത്തിൽ, കെടാവിളക്കിലെ എണ്ണയെടുത്ത്, അതിൽ നോക്കിക്കൊണ്ട് സർപ്പദോഷങ്ങളെ കുറിച്ച് പ്രവചിക്കുകയും അതിനു പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കുകയുമാണു ചെയ്തിരുന്നത്. ഇതിന് പ്രത്യേക പരിശീലനം അത്യാവശ്യമാണു. അതുകൊണ്ടായിരിക്കും ഇത് കൈവശമാക്കാൻ ആരും ശ്രമിക്കാത്തത്. മാത്രമല്ല, പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കാൻ ജ്യോത്സ്യന്മാർക്ക് കഴിയുമെന്നതിനാൽ, ഈ മനയ്ക്കലേക്ക്, സർപ്പദോഷം ഉണ്ടോ എന്നറിയാൻ വേണ്ടിയല്ല ദോഷപരിഹാരത്തിന് വേണ്ടിയാണ് ആളുകൾ വരേണ്ടത് എന്നു മനക്കാർക്ക് തോന്നുകയുമുണ്ടായി. അങ്ങനെ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“എന്ന അപൂർവ്വ ചടങ്ങ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയ്ക്ക് അന്യമായി എന്നു പറയാം.

അതുപോലെ, തെക്കേക്കാവിൽ വളരുന്ന ഒരു ചെടിയുടെ ഇലകൾ പറിച്ച്, മനയുടെ തെക്കിനിയിൽ വച്ച് കാച്ചിയെടുക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേകതരം എണ്ണ കുഷ്ടരോഗത്തിന് വിശിഷ്ടമായ ഔഷധമായിരുന്നുവത്രേ. വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുതന്നെ ഈ രോഗചികിത്സ നിന്നുപോയിരിക്കുന്നു. മനയ്ക്കലെ ഇന്നത്തെ ഒരു വ്യക്തിക്കും ആ സസ്യത്തെ കുറിച്ചോ അതിന്റെ ഔഷധഗുണത്തെ കുറിച്ചോ കാര്യമായി ഒന്നും തന്നെ അറിയില്ല.

ഇങ്ങനെ നിന്നുപോയ ആചാരാനുഷ്ടാനങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ് “നാഗബലി”. ഇത്ര വിശിഷ്ടവും പ്രയാസമേറിയതുമായ ചടങ്ങ് തുടർന്നുകൊണ്ടു പോകാനുള്ള ശക്തിയും ധൈര്യവും സാഹചര്യവും ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ടായിരിക്കണം ഇതും തലമുറകൾക്ക് മുമ്പേ ഇല്ലാതായത്.

== ഭരണ നിർവ്വഹണം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 008.jpg|thumb|170px|കാവിലെ ഒരു പ്രതിഷ്ഠ]]
ഏറ്റവും പ്രായം ചെന്ന വ്യക്തിയാണ് മനയിലെ കാരണവർ. പ്രായപൂർത്തിയായവർക്ക് ഭരണാവകാശം ലഭിക്കും. ട്രസ്റ്റ് രൂപവൽക്കരിച്ച് ഓരോ ട്രസ്റ്റിക്കും ഒരു വർഷം വീതം ഭരണം നൽകുകയാണ് ഇന്ന് നടന്നുവരുന്നത്. മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളെ തലമുറകളിലേക്ക് പകരുന്നത് വാമൊഴിയാണു.

മേടമാസത്തിൽ [[ചൊവ്വ]], [[വെള്ളി]], [[ഞായർ]] എന്നീ കൊടിയാഴ്ചയിലൊന്നിൽ മുടിയേറ്റ് നടത്തുന്നു. മേടമാസത്തിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും ഒരു പ്രധാന ചടങ്ങാണ്. കേരളത്തിൽ സർപ്പബലി നടത്താൻ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനക്കാർക്കും അധികാരമുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് എല്ലാ ദിവസവും വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ഇവിടെ സർപ്പബലി നടത്തിവരുന്നു. മണ്ഡലകാലത്ത് ചുരുക്കം മൂന്ന് ദിവസമെങ്കിലും ഇവിടെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടത്തുന്നു. മറ്റ് സർപ്പകാവുകളിലെ പുള്ളുവൻപാട്ട് ഇവിടെ പതിവില്ല. സർപ്പം പാട്ടാണ് നടത്തിവരുന്നത്. വാരണാട്ട് കുറുപ്പന്മാരാണ് ഇവിടെ പരമ്പരാഗതമായി സർപ്പം പാട്ടും കളമെഴുത്തും നടത്തിവരുന്നത്.

== ആവാഹനകർമ്മം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 014.jpg|thumb|150px|തെക്കേ കാവിന്റെ ഒരു ദൃശ്യം]]
സർപ്പക്കാവ് ആവാഹിച്ച് മാറ്റുന്നതിനുള്ള അധികാരം പൂർവ്വീകമായി പാമ്പു മേക്കാട്ട് നമ്പൂതിരിമാർക്ക് മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ പാതിരക്കുന്നത്ത് മനക്കാരും ചെയ്ത് പോരുന്നു. സർപ്പക്കാവ് ആവാഹനം മൂന്ന് രീതിയിലുണ്ട്. സർപ്പക്കാവ് പൂർണ്ണമായി മാറ്റുക, സർപ്പക്കാവിന്റെ വലിപ്പം കുറയ്യ്ക്കുക, ഒന്നിലധികം കാവുകളെ ഒന്നിച്ചുചേർത്ത് ഒരു കാവാക്കുക. ആവാഹിച്ച കാവുകളെ മനയിലെ തെക്കേപറമ്പിലാണ് കുടിയിരുത്തുന്നത്. കുടിയിരുത്തിയ ശേഷം പഴയകാവുകളെ നശിപ്പിക്കാൻ മനക്കാർ അനുവാദം നൽകും.

== മറ്റ് നാഗാരാധന കേന്ദ്രങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 011.jpg|thumb|200px|കിഴക്കെ കാവ്]]
പാമ്പുമേക്കാട്ടിനു പുറമേ സർപ്പാരാധനയ്ക്ക് ഏറ്റവുമധികം പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്ന രണ്ട് കേന്ദ്രങ്ങളാണ് [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലും]] [[മണ്ണാറശാല|മണ്ണാറശാലയും]]. ഈ മൂന്ന് സ്ഥലങ്ങളേയും ബന്ധിപ്പിച്ച്കൊണ്ട് ഒരു സങ്കൽപ്പം ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ നിലവിലുണ്ട്. സർപ്പശ്രേഷ്ഠനായ [[അനന്തൻ]] ഈ മൂന്ന് ദിക്കിലുമായി കിടക്കുന്നുവെന്നും അനന്തന്റെ ശിരസ്സ് നാഗർകോവിലിലും മദ്ധ്യം മണ്ണാറശാലയിലും പാദം പാമ്പുമേക്കാട്ടും ആയി വച്ചിരിക്കുകയാണെന്നും വിശ്വാസമുണ്ട്.

ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ പ്രമുഖ സർപ്പക്ഷേത്രമായ നാഗർകോവിലിലെ പ്രധാനതന്ത്രി പാമ്പുമേക്കാട്ട് മനയിലെ കാരണവരാണ്. ഇന്നും നാഗർകോവിലിലെ ഏത് വിശേഷത്തിനും ഈ മനയ്ക്കലെ കാരണവർ എത്തേണ്ടതുണ്ട്.

പാമ്പുമേക്കാട്ടുകാർക്ക് യാതൊരു വിധ ബന്ധവുമില്ലാത്ത ഒരു നാഗാരാധന കേന്ദ്രമാണ് മണ്ണാറശാല. സ്ത്രീകൾ ആണ് അവിടെ പൂജാരികൾ എന്നതും മണ്ണാറശാലയും പാമ്പുമേക്കാട്ടും തമ്മിൽ ബന്ധമില്ലെന്ന് തെളിയിക്കുന്നു.
== ഇതും കാണുക ==
*[[സർപ്പാരാധന]]

== ചിത്രശാല ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery caption=&quot;ഇല്ലത്തിന്റെ ചില ദൃശ്യങ്ങൾ&quot; widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;ചിത്രം:Mekkat_017.jpg
ചിത്രം:Mekkat_018.jpg
ചിത്രം:Mekkat_005.jpg
ചിത്രം:Mekkat_022.jpg
ചിത്രം:Mekkat_024.jpg
ചിത്രം:Mekkatmana_023.jpg
ചിത്രം:Mekkat_031.jpg
ചിത്രം:Mekkat_019.jpg
ചിത്രം:Mekkat_021.jpg
ചിത്രം:Mekkat_029.jpg
ചിത്രം:Mekkat_026.jpg
ചിത്രം:Mekkat 010.jpg
ചിത്രം:Mekkat 001.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
പാമ്പു മേയ്ക്കട്ടുമന മാഹാത്മ്യം--പി.സുകുമാരൻ മാസ്റ്റർ

പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ മേക്കാട്—unpulished.

{{commons category|Pambummekkatt Mana}}

{{തൃശ്ശൂർ - സ്ഥലങ്ങൾ}}

{{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നാഗക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>gw8q6xgljhv3okinbjkrw9o3mkgql1l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619619</id>
      <parentid>4619618</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T16:28:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4619619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21335" sha1="tuxnz2ab83w4ibl7dm84vy1gdxbw49m" xml:space="preserve">[[ചിത്രം:Mekkat 007.jpg|thumb|300px|പടിപ്പുരമാളിക]]

[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] സുപ്രസിദ്ധമായ [[സർപ്പാരാധന|സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രമാണ്]] '''പാമ്പു മേക്കാട്ടുമന'''. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[മുകുന്ദപുരം]] താലുക്കിൽ [[വടമ]] വില്ലേജിലാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ട് ഇല്ലം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഐതിഹ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ‘പാമ്പു മേക്കാട്’ ഒരു കാലത്ത് ‘മേക്കാട്’ മാത്രമായിരുന്നു. മേക്കാട്ടുമനയിൽ സർപ്പാരാധന ആരംഭിച്ചതോടെയാണ്‌ പാമ്പു മേക്കാട് എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയത്. ഇവിടുത്തെ സർപ്പാരാധനയുടെ തുടക്കത്തെപറ്റി വ്യക്തമായ ചരിത്രരേഖകളൊന്നുമില്ല. ഐതിഹ്യങ്ങളെയും പുരാവൃത്തങ്ങളേയും ആശ്രയിക്കുകയേ നിവൃത്തിയുള്ളു.

== ഐതിഹ്യം ==
[[ചിത്രം:Mekkatmana entrance.jpg|thumb|270px|മേക്കാട്ട്മന കവാടം]]
മന്ത്രതന്ത്ര പ്രവീണരായിരുന്നുവെങ്കിലും ദുസ്സഹമായ ദാരിദ്ര്യദുഃഖം അനുഭവിക്കാൻ ആയിരുന്നു മേക്കാട്ടുമനക്കാരുടെ വിധി. അക്കാലത്തൊരിക്കൽ, ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് നിവൃത്തിയുണ്ടാക്കണം എന്നുള്ള പ്രാർത്ഥനയുമായി മനയ്ക്കലെ മൂത്ത നമ്പൂതിരി ചരിത്ര പ്രസിദ്ധമായ തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിൽ,ഒരു വ്യാഴവട്ടകാലം ഭജനമിരുന്നു. ഒരു രാത്രി വാസുകി എന്ന സർപ്പരാജൻ കൈയ്യിൽ [[മാണിക്യം|മാണിക്യകല്ലുമായി]] അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. 

സർപ്പരാജന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം തന്റെ ഭവനത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ടാകണമെന്നും തന്റെ ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് അറുതി വരുത്തണമെന്നും നമ്പൂതിരി വാസുകിയോട് അപേക്ഷിച്ചു.

മനയ്ക്കൽ എത്തിയ നമ്പൂതിരിയുടെ ഓലക്കുടയിൽ പിണഞ്ഞിരുന്ന നാഗത്താനെയാണ് മേക്കാട്ടുമനയിലെ പരദേവതയായി കിഴക്കിനിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നാഗയക്ഷിയുടെയും വാസുകിയുടെയും കല്പനകൾ അനുസരിച്ച് മേക്കാട്ടുമനയിലെ ആളുകൾ ജീവിക്കാനാരംഭിച്ചു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഈ കഥയാണ് കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി, ‘ഐതിഹ്യമാല’യിൽ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ നമ്പൂതിരിമാരുടെ സർപ്പാരാധന പ്രാധാന്യത്തിനു തെളിവായി കാണിക്കുന്നത്.

== ചരിത്രം ==
കേരളത്തിലെ സർപ്പ ആരാധനയ്ക്ക് ശൈവ വൈഷ്ണവ ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ട്. ജൈന മതത്തിലെ സർപ്പ സാന്നിധ്യം ഹിന്ദു മതത്തിൽ നിന്നും കടം കൊണ്ടതാണ്. കന്യാകുമാരി മുതൽ ഗോകരണം വരെ സർപ്പാരാധന കാണാം. 
പ്രാദേശികമായി സർപ്പരാധനക്കു അവകാശമുള്ള ചില കേന്ദ്രങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവർക്ക് അവരുടേതായ ആരാധന ക്രമങ്ങൾ പാരമ്പര്യമായി ഉണ്ട്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 003.jpg|thumb|120px|നാഗരാജാവ്]]
മനയുടെ കിഴക്കിനിയിൽ, വാസുകിയും നാഗയക്ഷിയേയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിടത്ത് ഒരു കെടാവിളക്ക് കത്തികൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അവരുടെ പ്രതിഷ്ഠകൾ രണ്ട് മൺപുറ്റുകളായി തീർന്നുവെന്നും പിന്നീട് അവയും നശിച്ച് വെറുമൊരു മൺതറ മാത്രമായി തീർന്നിരിക്കുന്നുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. വാസുകിയിൽ നിന്നും ലഭിച്ച മാണിക്യക്കല്ല് എവിടെയാണ് സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതെന്നും മനയിൽ ഇപ്പോഴുള്ള ഒരു വ്യക്തിക്കും വ്യക്തമായി അറിയില്ല. എങ്കിലും സർപ്പങ്ങളുടെയും മാണിക്യക്കല്ലിന്റെയും സാന്നിദ്ധ്യം മനയിൽ ഇപ്പോഴും ഉണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.

== വിശേഷദിവസങ്ങൾ ==
കേരളത്തിലെ മറ്റെല്ലാ സർപ്പകാവുകളിലും എന്നപോലെ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങ് ഇവിടെയും ഉണ്ട്. അരിപ്പൊടി, മഞ്ഞൾപ്പൊടി, [[കദളിപ്പഴം]], [[പാൽ]] എന്നിവയടങ്ങുന്ന മിശ്രിതം സർപ്പങ്ങൾക്ക് ഏറെ പഥ്യമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. [[വൃശ്ചികം]] ഒന്ന്, [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[ആയില്യം നക്ഷത്രം|ആയില്യം]], [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം നക്ഷത്രം|തിരുവോണം]] മുതൽ [[ഭരണി നക്ഷത്രം|ഭരണി]] വരെ ദിവസങ്ങൾ, [[മേടം|മേടമാസം]] പത്താം തിയതി ഇവയാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ദിവസങ്ങൾ.

== വിശ്വാസങ്ങൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 004.jpg|thumb|120px|നാഗയക്ഷി]]
മനയിലെത്തുന്ന നാഗങ്ങളെ യാതൊരു കാരണവശാലും ഉപദ്രവിക്കരുതെന്നും, മനപറമ്പ് കിളയ്ക്കുകയോ ഉഴുതുമറിക്കുകയോ ചെയ്യരുതെന്നും, പറമ്പിന്റെ ഒത്തനടുവിൽ ഉള്ള [[എട്ടു കെട്ട്|എട്ടുകെട്ടിലെ]] അടുക്കളയിലല്ലാതെ മറ്റൊരു ദിക്കിലും തീകത്തിക്കരുതെന്നും മറ്റുമുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളാണ് ഇവിടെ ഉള്ളത്. പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ അംഗങ്ങൾ നാഗങ്ങളെ ‘പാരമ്പര്യങ്ങൾ‘ എന്നാണ് വിളിക്കുക. മനയിൽ ഒരു ജനനം ഉണ്ടായാൽ ശിശുവിനെ സ്വീകരിക്കാൻ പാരമ്പര്യങ്ങൾ എത്തുമത്രെ. മരണം സംഭവിച്ചാൽ ഒരു പാരമ്പര്യവും മരിക്കും എന്നാണ് വിശ്വാസം. പറമ്പിലെങ്ങും തീ കത്തിക്കാൻ അനുവാദമില്ലാത്തതിനാൽ ‘തെക്കേക്കാവ്’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന തെക്കേപറമ്പിലാണ് പാരമ്പര്യത്തിനും നമ്പൂതിരിക്കും ചിതയൊരുക്കുന്നത്. മനയിലെ അംഗങ്ങളും നാഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ആത്മബന്ധം ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നു.

=== ഇരുളിലാണ്ട ആചാരങ്ങൾ ===
ഏകദേശം ആറോ ഏഴോ വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുവരെ പാമ്പു മേക്കാട്ട്മനയിൽ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“ എന്ന ചടങ്ങ് നടത്തിവന്നിരുന്നു. മനയിലേക്ക് വേളികഴിച്ച് കൊണ്ടുവരുന്ന സ്ത്രീകൾക്കാണ് കുടുംബത്തിൽ സ്ഥാനം. അങ്ങനെയുള്ള സ്ത്രീയായിരിക്കും ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. ഒരു പാത്രത്തിൽ, കെടാവിളക്കിലെ എണ്ണയെടുത്ത്, അതിൽ നോക്കിക്കൊണ്ട് സർപ്പദോഷങ്ങളെ കുറിച്ച് പ്രവചിക്കുകയും അതിനു പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കുകയുമാണു ചെയ്തിരുന്നത്. ഇതിന് പ്രത്യേക പരിശീലനം അത്യാവശ്യമാണു. അതുകൊണ്ടായിരിക്കും ഇത് കൈവശമാക്കാൻ ആരും ശ്രമിക്കാത്തത്. മാത്രമല്ല, പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കാൻ ജ്യോത്സ്യന്മാർക്ക് കഴിയുമെന്നതിനാൽ, ഈ മനയ്ക്കലേക്ക്, സർപ്പദോഷം ഉണ്ടോ എന്നറിയാൻ വേണ്ടിയല്ല ദോഷപരിഹാരത്തിന് വേണ്ടിയാണ് ആളുകൾ വരേണ്ടത് എന്നു മനക്കാർക്ക് തോന്നുകയുമുണ്ടായി. അങ്ങനെ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“എന്ന അപൂർവ്വ ചടങ്ങ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയ്ക്ക് അന്യമായി എന്നു പറയാം.

അതുപോലെ, തെക്കേക്കാവിൽ വളരുന്ന ഒരു ചെടിയുടെ ഇലകൾ പറിച്ച്, മനയുടെ തെക്കിനിയിൽ വച്ച് കാച്ചിയെടുക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേകതരം എണ്ണ കുഷ്ടരോഗത്തിന് വിശിഷ്ടമായ ഔഷധമായിരുന്നുവത്രേ. വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുതന്നെ ഈ രോഗചികിത്സ നിന്നുപോയിരിക്കുന്നു. മനയ്ക്കലെ ഇന്നത്തെ ഒരു വ്യക്തിക്കും ആ സസ്യത്തെ കുറിച്ചോ അതിന്റെ ഔഷധഗുണത്തെ കുറിച്ചോ കാര്യമായി ഒന്നും തന്നെ അറിയില്ല.

ഇങ്ങനെ നിന്നുപോയ ആചാരാനുഷ്ടാനങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ് “നാഗബലി”. ഇത്ര വിശിഷ്ടവും പ്രയാസമേറിയതുമായ ചടങ്ങ് തുടർന്നുകൊണ്ടു പോകാനുള്ള ശക്തിയും ധൈര്യവും സാഹചര്യവും ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ടായിരിക്കണം ഇതും തലമുറകൾക്ക് മുമ്പേ ഇല്ലാതായത്.

== ഭരണ നിർവ്വഹണം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 008.jpg|thumb|170px|കാവിലെ ഒരു പ്രതിഷ്ഠ]]
ഏറ്റവും പ്രായം ചെന്ന വ്യക്തിയാണ് മനയിലെ കാരണവർ. പ്രായപൂർത്തിയായവർക്ക് ഭരണാവകാശം ലഭിക്കും. ട്രസ്റ്റ് രൂപവൽക്കരിച്ച് ഓരോ ട്രസ്റ്റിക്കും ഒരു വർഷം വീതം ഭരണം നൽകുകയാണ് ഇന്ന് നടന്നുവരുന്നത്. മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളെ തലമുറകളിലേക്ക് പകരുന്നത് വാമൊഴിയാണു.

മേടമാസത്തിൽ [[ചൊവ്വ]], [[വെള്ളി]], [[ഞായർ]] എന്നീ കൊടിയാഴ്ചയിലൊന്നിൽ മുടിയേറ്റ് നടത്തുന്നു. മേടമാസത്തിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും ഒരു പ്രധാന ചടങ്ങാണ്. കേരളത്തിൽ സർപ്പബലി നടത്താൻ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനക്കാർക്കും അധികാരമുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് എല്ലാ ദിവസവും വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ഇവിടെ സർപ്പബലി നടത്തിവരുന്നു. മണ്ഡലകാലത്ത് ചുരുക്കം മൂന്ന് ദിവസമെങ്കിലും ഇവിടെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടത്തുന്നു. മറ്റ് സർപ്പകാവുകളിലെ പുള്ളുവൻപാട്ട് ഇവിടെ പതിവില്ല. സർപ്പം പാട്ടാണ് നടത്തിവരുന്നത്. വാരണാട്ട് കുറുപ്പന്മാരാണ് ഇവിടെ പരമ്പരാഗതമായി സർപ്പം പാട്ടും കളമെഴുത്തും നടത്തിവരുന്നത്.

== ആവാഹനകർമ്മം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 014.jpg|thumb|150px|തെക്കേ കാവിന്റെ ഒരു ദൃശ്യം]]
സർപ്പക്കാവ് ആവാഹിച്ച് മാറ്റുന്നതിനുള്ള അധികാരം പൂർവ്വീകമായി പാമ്പു മേക്കാട്ട് നമ്പൂതിരിമാർക്ക് മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ പാതിരക്കുന്നത്ത് മനക്കാരും ചെയ്ത് പോരുന്നു. സർപ്പക്കാവ് ആവാഹനം മൂന്ന് രീതിയിലുണ്ട്. സർപ്പക്കാവ് പൂർണ്ണമായി മാറ്റുക, സർപ്പക്കാവിന്റെ വലിപ്പം കുറയ്യ്ക്കുക, ഒന്നിലധികം കാവുകളെ ഒന്നിച്ചുചേർത്ത് ഒരു കാവാക്കുക. ആവാഹിച്ച കാവുകളെ മനയിലെ തെക്കേപറമ്പിലാണ് കുടിയിരുത്തുന്നത്. കുടിയിരുത്തിയ ശേഷം പഴയകാവുകളെ നശിപ്പിക്കാൻ മനക്കാർ അനുവാദം നൽകും.

== മറ്റ് നാഗാരാധന കേന്ദ്രങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 011.jpg|thumb|200px|കിഴക്കെ കാവ്]]
പാമ്പുമേക്കാട്ടിനു പുറമേ സർപ്പാരാധനയ്ക്ക് ഏറ്റവുമധികം പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്ന രണ്ട് കേന്ദ്രങ്ങളാണ് [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലും]] [[മണ്ണാറശാല|മണ്ണാറശാലയും]]. ഈ മൂന്ന് സ്ഥലങ്ങളേയും ബന്ധിപ്പിച്ച്കൊണ്ട് ഒരു സങ്കൽപ്പം ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ നിലവിലുണ്ട്. സർപ്പശ്രേഷ്ഠനായ [[അനന്തൻ]] ഈ മൂന്ന് ദിക്കിലുമായി കിടക്കുന്നുവെന്നും അനന്തന്റെ ശിരസ്സ് നാഗർകോവിലിലും മദ്ധ്യം മണ്ണാറശാലയിലും പാദം പാമ്പുമേക്കാട്ടും ആയി വച്ചിരിക്കുകയാണെന്നും വിശ്വാസമുണ്ട്.

ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ പ്രമുഖ സർപ്പക്ഷേത്രമായ നാഗർകോവിലിലെ പ്രധാനതന്ത്രി പാമ്പുമേക്കാട്ട് മനയിലെ കാരണവരാണ്. ഇന്നും നാഗർകോവിലിലെ ഏത് വിശേഷത്തിനും ഈ മനയ്ക്കലെ കാരണവർ എത്തേണ്ടതുണ്ട്.

പാമ്പുമേക്കാട്ടുകാർക്ക് യാതൊരു വിധ ബന്ധവുമില്ലാത്ത ഒരു നാഗാരാധന കേന്ദ്രമാണ് മണ്ണാറശാല. സ്ത്രീകൾ ആണ് അവിടെ പൂജാരികൾ എന്നതും മണ്ണാറശാലയും പാമ്പുമേക്കാട്ടും തമ്മിൽ ബന്ധമില്ലെന്ന് തെളിയിക്കുന്നു.
== ഇതും കാണുക ==
*[[സർപ്പാരാധന]]

== ചിത്രശാല ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery caption=&quot;ഇല്ലത്തിന്റെ ചില ദൃശ്യങ്ങൾ&quot; widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;ചിത്രം:Mekkat_017.jpg
ചിത്രം:Mekkat_018.jpg
ചിത്രം:Mekkat_005.jpg
ചിത്രം:Mekkat_022.jpg
ചിത്രം:Mekkat_024.jpg
ചിത്രം:Mekkatmana_023.jpg
ചിത്രം:Mekkat_031.jpg
ചിത്രം:Mekkat_019.jpg
ചിത്രം:Mekkat_021.jpg
ചിത്രം:Mekkat_029.jpg
ചിത്രം:Mekkat_026.jpg
ചിത്രം:Mekkat 010.jpg
ചിത്രം:Mekkat 001.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
പാമ്പു മേയ്ക്കട്ടുമന മാഹാത്മ്യം--പി.സുകുമാരൻ മാസ്റ്റർ

പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ മേക്കാട്—unpulished.

{{commons category|Pambummekkatt Mana}}

{{തൃശ്ശൂർ - സ്ഥലങ്ങൾ}}

{{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നാഗക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>tuxnz2ab83w4ibl7dm84vy1gdxbw49m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619620</id>
      <parentid>4619619</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T16:29:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4619620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21336" sha1="mwinn6cvkiikg6er1r0i1gmllgmrnxf" xml:space="preserve">[[ചിത്രം:Mekkat 007.jpg|thumb|300px|പടിപ്പുരമാളിക]]

[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] സുപ്രസിദ്ധമായ [[സർപ്പാരാധന|സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രമാണ്]] '''പാമ്പു മേക്കാട്ടുമന'''. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[മുകുന്ദപുരം]] താലുക്കിൽ [[വടമ]] വില്ലേജിലാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ട് ഇല്ലം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഐതിഹ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ‘പാമ്പു മേക്കാട്’ ഒരു കാലത്ത് ‘മേക്കാട്’ മാത്രമായിരുന്നു. മേക്കാട്ടുമനയിൽ സർപ്പാരാധന ആരംഭിച്ചതോടെയാണ്‌ പാമ്പു മേക്കാട് എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയത്. ഇവിടുത്തെ സർപ്പാരാധനയുടെ തുടക്കത്തെപറ്റി വ്യക്തമായ ചരിത്രരേഖകളൊന്നുമില്ല. ഐതിഹ്യങ്ങളെയും പുരാവൃത്തങ്ങളേയും ആശ്രയിക്കുകയേ നിവൃത്തിയുള്ളു.

== ഐതിഹ്യം ==
[[ചിത്രം:Mekkatmana entrance.jpg|thumb|270px|മേക്കാട്ട്മന കവാടം]]
മന്ത്രതന്ത്ര പ്രവീണരായിരുന്നുവെങ്കിലും ദുസ്സഹമായ ദാരിദ്ര്യദുഃഖം അനുഭവിക്കാൻ ആയിരുന്നു മേക്കാട്ടുമനക്കാരുടെ വിധി. അക്കാലത്തൊരിക്കൽ, ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് നിവൃത്തിയുണ്ടാക്കണം എന്നുള്ള പ്രാർത്ഥനയുമായി മനയ്ക്കലെ മൂത്ത നമ്പൂതിരി ചരിത്ര പ്രസിദ്ധമായ തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിൽ, ഒരു വ്യാഴവട്ടകാലം ഭജനമിരുന്നു. ഒരു രാത്രി വാസുകി എന്ന സർപ്പരാജൻ കൈയ്യിൽ [[മാണിക്യം|മാണിക്യകല്ലുമായി]] അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. 

സർപ്പരാജന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം തന്റെ ഭവനത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ടാകണമെന്നും തന്റെ ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് അറുതി വരുത്തണമെന്നും നമ്പൂതിരി വാസുകിയോട് അപേക്ഷിച്ചു.

മനയ്ക്കൽ എത്തിയ നമ്പൂതിരിയുടെ ഓലക്കുടയിൽ പിണഞ്ഞിരുന്ന നാഗത്താനെയാണ് മേക്കാട്ടുമനയിലെ പരദേവതയായി കിഴക്കിനിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. നാഗയക്ഷിയുടെയും വാസുകിയുടെയും കല്പനകൾ അനുസരിച്ച് മേക്കാട്ടുമനയിലെ ആളുകൾ ജീവിക്കാനാരംഭിച്ചു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഈ കഥയാണ് കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി, ‘ഐതിഹ്യമാല’യിൽ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ നമ്പൂതിരിമാരുടെ സർപ്പാരാധന പ്രാധാന്യത്തിനു തെളിവായി കാണിക്കുന്നത്.

== ചരിത്രം ==
കേരളത്തിലെ സർപ്പ ആരാധനയ്ക്ക് ശൈവ വൈഷ്ണവ ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ട്. ജൈന മതത്തിലെ സർപ്പ സാന്നിധ്യം ഹിന്ദു മതത്തിൽ നിന്നും കടം കൊണ്ടതാണ്. കന്യാകുമാരി മുതൽ ഗോകരണം വരെ സർപ്പാരാധന കാണാം. 
പ്രാദേശികമായി സർപ്പരാധനക്കു അവകാശമുള്ള ചില കേന്ദ്രങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവർക്ക് അവരുടേതായ ആരാധന ക്രമങ്ങൾ പാരമ്പര്യമായി ഉണ്ട്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 003.jpg|thumb|120px|നാഗരാജാവ്]]
മനയുടെ കിഴക്കിനിയിൽ, വാസുകിയും നാഗയക്ഷിയേയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിടത്ത് ഒരു കെടാവിളക്ക് കത്തികൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അവരുടെ പ്രതിഷ്ഠകൾ രണ്ട് മൺപുറ്റുകളായി തീർന്നുവെന്നും പിന്നീട് അവയും നശിച്ച് വെറുമൊരു മൺതറ മാത്രമായി തീർന്നിരിക്കുന്നുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. വാസുകിയിൽ നിന്നും ലഭിച്ച മാണിക്യക്കല്ല് എവിടെയാണ് സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതെന്നും മനയിൽ ഇപ്പോഴുള്ള ഒരു വ്യക്തിക്കും വ്യക്തമായി അറിയില്ല. എങ്കിലും സർപ്പങ്ങളുടെയും മാണിക്യക്കല്ലിന്റെയും സാന്നിദ്ധ്യം മനയിൽ ഇപ്പോഴും ഉണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.

== വിശേഷദിവസങ്ങൾ ==
കേരളത്തിലെ മറ്റെല്ലാ സർപ്പകാവുകളിലും എന്നപോലെ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങ് ഇവിടെയും ഉണ്ട്. അരിപ്പൊടി, മഞ്ഞൾപ്പൊടി, [[കദളിപ്പഴം]], [[പാൽ]] എന്നിവയടങ്ങുന്ന മിശ്രിതം സർപ്പങ്ങൾക്ക് ഏറെ പഥ്യമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. [[വൃശ്ചികം]] ഒന്ന്, [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[ആയില്യം നക്ഷത്രം|ആയില്യം]], [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം നക്ഷത്രം|തിരുവോണം]] മുതൽ [[ഭരണി നക്ഷത്രം|ഭരണി]] വരെ ദിവസങ്ങൾ, [[മേടം|മേടമാസം]] പത്താം തിയതി ഇവയാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ദിവസങ്ങൾ.

== വിശ്വാസങ്ങൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 004.jpg|thumb|120px|നാഗയക്ഷി]]
മനയിലെത്തുന്ന നാഗങ്ങളെ യാതൊരു കാരണവശാലും ഉപദ്രവിക്കരുതെന്നും, മനപറമ്പ് കിളയ്ക്കുകയോ ഉഴുതുമറിക്കുകയോ ചെയ്യരുതെന്നും, പറമ്പിന്റെ ഒത്തനടുവിൽ ഉള്ള [[എട്ടു കെട്ട്|എട്ടുകെട്ടിലെ]] അടുക്കളയിലല്ലാതെ മറ്റൊരു ദിക്കിലും തീകത്തിക്കരുതെന്നും മറ്റുമുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളാണ് ഇവിടെ ഉള്ളത്. പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ അംഗങ്ങൾ നാഗങ്ങളെ ‘പാരമ്പര്യങ്ങൾ‘ എന്നാണ് വിളിക്കുക. മനയിൽ ഒരു ജനനം ഉണ്ടായാൽ ശിശുവിനെ സ്വീകരിക്കാൻ പാരമ്പര്യങ്ങൾ എത്തുമത്രെ. മരണം സംഭവിച്ചാൽ ഒരു പാരമ്പര്യവും മരിക്കും എന്നാണ് വിശ്വാസം. പറമ്പിലെങ്ങും തീ കത്തിക്കാൻ അനുവാദമില്ലാത്തതിനാൽ ‘തെക്കേക്കാവ്’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന തെക്കേപറമ്പിലാണ് പാരമ്പര്യത്തിനും നമ്പൂതിരിക്കും ചിതയൊരുക്കുന്നത്. മനയിലെ അംഗങ്ങളും നാഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ആത്മബന്ധം ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നു.

=== ഇരുളിലാണ്ട ആചാരങ്ങൾ ===
ഏകദേശം ആറോ ഏഴോ വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുവരെ പാമ്പു മേക്കാട്ട്മനയിൽ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“ എന്ന ചടങ്ങ് നടത്തിവന്നിരുന്നു. മനയിലേക്ക് വേളികഴിച്ച് കൊണ്ടുവരുന്ന സ്ത്രീകൾക്കാണ് കുടുംബത്തിൽ സ്ഥാനം. അങ്ങനെയുള്ള സ്ത്രീയായിരിക്കും ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. ഒരു പാത്രത്തിൽ, കെടാവിളക്കിലെ എണ്ണയെടുത്ത്, അതിൽ നോക്കിക്കൊണ്ട് സർപ്പദോഷങ്ങളെ കുറിച്ച് പ്രവചിക്കുകയും അതിനു പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കുകയുമാണു ചെയ്തിരുന്നത്. ഇതിന് പ്രത്യേക പരിശീലനം അത്യാവശ്യമാണു. അതുകൊണ്ടായിരിക്കും ഇത് കൈവശമാക്കാൻ ആരും ശ്രമിക്കാത്തത്. മാത്രമല്ല, പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കാൻ ജ്യോത്സ്യന്മാർക്ക് കഴിയുമെന്നതിനാൽ, ഈ മനയ്ക്കലേക്ക്, സർപ്പദോഷം ഉണ്ടോ എന്നറിയാൻ വേണ്ടിയല്ല ദോഷപരിഹാരത്തിന് വേണ്ടിയാണ് ആളുകൾ വരേണ്ടത് എന്നു മനക്കാർക്ക് തോന്നുകയുമുണ്ടായി. അങ്ങനെ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“എന്ന അപൂർവ്വ ചടങ്ങ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയ്ക്ക് അന്യമായി എന്നു പറയാം.

അതുപോലെ, തെക്കേക്കാവിൽ വളരുന്ന ഒരു ചെടിയുടെ ഇലകൾ പറിച്ച്, മനയുടെ തെക്കിനിയിൽ വച്ച് കാച്ചിയെടുക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേകതരം എണ്ണ കുഷ്ടരോഗത്തിന് വിശിഷ്ടമായ ഔഷധമായിരുന്നുവത്രേ. വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുതന്നെ ഈ രോഗചികിത്സ നിന്നുപോയിരിക്കുന്നു. മനയ്ക്കലെ ഇന്നത്തെ ഒരു വ്യക്തിക്കും ആ സസ്യത്തെ കുറിച്ചോ അതിന്റെ ഔഷധഗുണത്തെ കുറിച്ചോ കാര്യമായി ഒന്നും തന്നെ അറിയില്ല.

ഇങ്ങനെ നിന്നുപോയ ആചാരാനുഷ്ടാനങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ് “നാഗബലി”. ഇത്ര വിശിഷ്ടവും പ്രയാസമേറിയതുമായ ചടങ്ങ് തുടർന്നുകൊണ്ടു പോകാനുള്ള ശക്തിയും ധൈര്യവും സാഹചര്യവും ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ടായിരിക്കണം ഇതും തലമുറകൾക്ക് മുമ്പേ ഇല്ലാതായത്.

== ഭരണ നിർവ്വഹണം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 008.jpg|thumb|170px|കാവിലെ ഒരു പ്രതിഷ്ഠ]]
ഏറ്റവും പ്രായം ചെന്ന വ്യക്തിയാണ് മനയിലെ കാരണവർ. പ്രായപൂർത്തിയായവർക്ക് ഭരണാവകാശം ലഭിക്കും. ട്രസ്റ്റ് രൂപവൽക്കരിച്ച് ഓരോ ട്രസ്റ്റിക്കും ഒരു വർഷം വീതം ഭരണം നൽകുകയാണ് ഇന്ന് നടന്നുവരുന്നത്. മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളെ തലമുറകളിലേക്ക് പകരുന്നത് വാമൊഴിയാണു.

മേടമാസത്തിൽ [[ചൊവ്വ]], [[വെള്ളി]], [[ഞായർ]] എന്നീ കൊടിയാഴ്ചയിലൊന്നിൽ മുടിയേറ്റ് നടത്തുന്നു. മേടമാസത്തിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും ഒരു പ്രധാന ചടങ്ങാണ്. കേരളത്തിൽ സർപ്പബലി നടത്താൻ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനക്കാർക്കും അധികാരമുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് എല്ലാ ദിവസവും വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ഇവിടെ സർപ്പബലി നടത്തിവരുന്നു. മണ്ഡലകാലത്ത് ചുരുക്കം മൂന്ന് ദിവസമെങ്കിലും ഇവിടെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടത്തുന്നു. മറ്റ് സർപ്പകാവുകളിലെ പുള്ളുവൻപാട്ട് ഇവിടെ പതിവില്ല. സർപ്പം പാട്ടാണ് നടത്തിവരുന്നത്. വാരണാട്ട് കുറുപ്പന്മാരാണ് ഇവിടെ പരമ്പരാഗതമായി സർപ്പം പാട്ടും കളമെഴുത്തും നടത്തിവരുന്നത്.

== ആവാഹനകർമ്മം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 014.jpg|thumb|150px|തെക്കേ കാവിന്റെ ഒരു ദൃശ്യം]]
സർപ്പക്കാവ് ആവാഹിച്ച് മാറ്റുന്നതിനുള്ള അധികാരം പൂർവ്വീകമായി പാമ്പു മേക്കാട്ട് നമ്പൂതിരിമാർക്ക് മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ പാതിരക്കുന്നത്ത് മനക്കാരും ചെയ്ത് പോരുന്നു. സർപ്പക്കാവ് ആവാഹനം മൂന്ന് രീതിയിലുണ്ട്. സർപ്പക്കാവ് പൂർണ്ണമായി മാറ്റുക, സർപ്പക്കാവിന്റെ വലിപ്പം കുറയ്യ്ക്കുക, ഒന്നിലധികം കാവുകളെ ഒന്നിച്ചുചേർത്ത് ഒരു കാവാക്കുക. ആവാഹിച്ച കാവുകളെ മനയിലെ തെക്കേപറമ്പിലാണ് കുടിയിരുത്തുന്നത്. കുടിയിരുത്തിയ ശേഷം പഴയകാവുകളെ നശിപ്പിക്കാൻ മനക്കാർ അനുവാദം നൽകും.

== മറ്റ് നാഗാരാധന കേന്ദ്രങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 011.jpg|thumb|200px|കിഴക്കെ കാവ്]]
പാമ്പുമേക്കാട്ടിനു പുറമേ സർപ്പാരാധനയ്ക്ക് ഏറ്റവുമധികം പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്ന രണ്ട് കേന്ദ്രങ്ങളാണ് [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലും]] [[മണ്ണാറശാല|മണ്ണാറശാലയും]]. ഈ മൂന്ന് സ്ഥലങ്ങളേയും ബന്ധിപ്പിച്ച്കൊണ്ട് ഒരു സങ്കൽപ്പം ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ നിലവിലുണ്ട്. സർപ്പശ്രേഷ്ഠനായ [[അനന്തൻ]] ഈ മൂന്ന് ദിക്കിലുമായി കിടക്കുന്നുവെന്നും അനന്തന്റെ ശിരസ്സ് നാഗർകോവിലിലും മദ്ധ്യം മണ്ണാറശാലയിലും പാദം പാമ്പുമേക്കാട്ടും ആയി വച്ചിരിക്കുകയാണെന്നും വിശ്വാസമുണ്ട്.

ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ പ്രമുഖ സർപ്പക്ഷേത്രമായ നാഗർകോവിലിലെ പ്രധാനതന്ത്രി പാമ്പുമേക്കാട്ട് മനയിലെ കാരണവരാണ്. ഇന്നും നാഗർകോവിലിലെ ഏത് വിശേഷത്തിനും ഈ മനയ്ക്കലെ കാരണവർ എത്തേണ്ടതുണ്ട്.

പാമ്പുമേക്കാട്ടുകാർക്ക് യാതൊരു വിധ ബന്ധവുമില്ലാത്ത ഒരു നാഗാരാധന കേന്ദ്രമാണ് മണ്ണാറശാല. സ്ത്രീകൾ ആണ് അവിടെ പൂജാരികൾ എന്നതും മണ്ണാറശാലയും പാമ്പുമേക്കാട്ടും തമ്മിൽ ബന്ധമില്ലെന്ന് തെളിയിക്കുന്നു.
== ഇതും കാണുക ==
*[[സർപ്പാരാധന]]

== ചിത്രശാല ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery caption=&quot;ഇല്ലത്തിന്റെ ചില ദൃശ്യങ്ങൾ&quot; widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;ചിത്രം:Mekkat_017.jpg
ചിത്രം:Mekkat_018.jpg
ചിത്രം:Mekkat_005.jpg
ചിത്രം:Mekkat_022.jpg
ചിത്രം:Mekkat_024.jpg
ചിത്രം:Mekkatmana_023.jpg
ചിത്രം:Mekkat_031.jpg
ചിത്രം:Mekkat_019.jpg
ചിത്രം:Mekkat_021.jpg
ചിത്രം:Mekkat_029.jpg
ചിത്രം:Mekkat_026.jpg
ചിത്രം:Mekkat 010.jpg
ചിത്രം:Mekkat 001.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
പാമ്പു മേയ്ക്കട്ടുമന മാഹാത്മ്യം--പി.സുകുമാരൻ മാസ്റ്റർ

പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ മേക്കാട്—unpulished.

{{commons category|Pambummekkatt Mana}}

{{തൃശ്ശൂർ - സ്ഥലങ്ങൾ}}

{{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നാഗക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>mwinn6cvkiikg6er1r0i1gmllgmrnxf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619621</id>
      <parentid>4619620</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T16:39:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4619621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21978" sha1="ns7aol45dmt1tif4r5n7soldobhj5fh" xml:space="preserve">[[ചിത്രം:Mekkat 007.jpg|thumb|300px|പടിപ്പുരമാളിക]]

[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] സുപ്രസിദ്ധമായ [[സർപ്പാരാധന|സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രമാണ്]] '''പാമ്പു മേക്കാട്ടുമന'''. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[മുകുന്ദപുരം]] താലുക്കിൽ [[വടമ]] വില്ലേജിലാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ട് ഇല്ലം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഐതിഹ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ‘പാമ്പു മേക്കാട്’ ഒരു കാലത്ത് ‘മേക്കാട്’ മാത്രമായിരുന്നു. മേക്കാട്ടുമനയിൽ സർപ്പാരാധന ആരംഭിച്ചതോടെയാണ്‌ പാമ്പു മേക്കാട് എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയത്. ഇവിടുത്തെ സർപ്പാരാധനയുടെ തുടക്കത്തെപറ്റി വ്യക്തമായ ചരിത്രരേഖകളൊന്നുമില്ല. ഐതിഹ്യങ്ങളെയും പുരാവൃത്തങ്ങളേയും ആശ്രയിക്കുകയേ നിവൃത്തിയുള്ളു.

== ഐതിഹ്യം ==
[[ചിത്രം:Mekkatmana entrance.jpg|thumb|270px|മേക്കാട്ട്മന കവാടം]]
മന്ത്രതന്ത്ര പ്രവീണരായിരുന്നുവെങ്കിലും ദുസ്സഹമായ ദാരിദ്ര്യദുഃഖം അനുഭവിക്കാൻ ആയിരുന്നു മേക്കാട്ടുമനക്കാരുടെ വിധി. അക്കാലത്തൊരിക്കൽ, ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് നിവൃത്തിയുണ്ടാക്കണം എന്നുള്ള പ്രാർത്ഥനയുമായി മനയ്ക്കലെ മൂത്ത നമ്പൂതിരി ചരിത്ര പ്രസിദ്ധമായ തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിൽ, ഒരു വ്യാഴവട്ടകാലം ഭജനമിരുന്നു. ഒരു രാത്രി വാസുകി എന്ന സർപ്പരാജൻ കൈയ്യിൽ [[മാണിക്യം|മാണിക്യകല്ലുമായി]] അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. 

സർപ്പരാജന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം തന്റെ ഭവനത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ടാകണമെന്നും തന്റെ ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് അറുതി വരുത്തണമെന്നും നമ്പൂതിരി വാസുകിയോട് അപേക്ഷിച്ചു.

മനയ്ക്കൽ എത്തിയ നമ്പൂതിരിയുടെ ഓലക്കുടയിൽ പിണഞ്ഞിരുന്ന നാഗത്താനെയാണ് മേക്കാട്ടുമനയിലെ പരദേവതയായി കിഴക്കിനിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. 

കുറച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മേക്കാട്ടില്ലത്തെ മൂത്ത അന്തർജനം അവിടെ എത്തി. വീട്ടിലേക്ക് കയറുന്നതിനു മുമ്പ് അവൾ തന്റെ ഓലക്കുട വരാന്തയിൽ വച്ചു.  ഒരു പാമ്പ് കുടയിൽ നിന്നുമിറങ്ങി, പതുക്കെ  കിഴക്കിനിയിലേക്ക് നീങ്ങി, അത് സാക്ഷാൽ നാഗയക്ഷിയായിരുന്നു.

നാഗയക്ഷിയുടെയും വാസുകിയുടെയും കല്പനകൾ അനുസരിച്ച് മേക്കാട്ടുമനയിലെ ആളുകൾ ജീവിക്കാനാരംഭിച്ചു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഈ കഥയാണ് കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി, ‘ഐതിഹ്യമാല’യിൽ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ നമ്പൂതിരിമാരുടെ സർപ്പാരാധന പ്രാധാന്യത്തിനു തെളിവായി കാണിക്കുന്നത്.

== ചരിത്രം ==
കേരളത്തിലെ സർപ്പ ആരാധനയ്ക്ക് ശൈവ വൈഷ്ണവ ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ട്. ജൈന മതത്തിലെ സർപ്പ സാന്നിധ്യം ഹിന്ദു മതത്തിൽ നിന്നും കടം കൊണ്ടതാണ്. കന്യാകുമാരി മുതൽ ഗോകരണം വരെ സർപ്പാരാധന കാണാം. 
പ്രാദേശികമായി സർപ്പരാധനക്കു അവകാശമുള്ള ചില കേന്ദ്രങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവർക്ക് അവരുടേതായ ആരാധന ക്രമങ്ങൾ പാരമ്പര്യമായി ഉണ്ട്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 003.jpg|thumb|120px|നാഗരാജാവ്]]
മനയുടെ കിഴക്കിനിയിൽ, വാസുകിയും നാഗയക്ഷിയേയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിടത്ത് ഒരു കെടാവിളക്ക് കത്തികൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അവരുടെ പ്രതിഷ്ഠകൾ രണ്ട് മൺപുറ്റുകളായി തീർന്നുവെന്നും പിന്നീട് അവയും നശിച്ച് വെറുമൊരു മൺതറ മാത്രമായി തീർന്നിരിക്കുന്നുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. വാസുകിയിൽ നിന്നും ലഭിച്ച മാണിക്യക്കല്ല് എവിടെയാണ് സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതെന്നും മനയിൽ ഇപ്പോഴുള്ള ഒരു വ്യക്തിക്കും വ്യക്തമായി അറിയില്ല. എങ്കിലും സർപ്പങ്ങളുടെയും മാണിക്യക്കല്ലിന്റെയും സാന്നിദ്ധ്യം മനയിൽ ഇപ്പോഴും ഉണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.

== വിശേഷദിവസങ്ങൾ ==
കേരളത്തിലെ മറ്റെല്ലാ സർപ്പകാവുകളിലും എന്നപോലെ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങ് ഇവിടെയും ഉണ്ട്. അരിപ്പൊടി, മഞ്ഞൾപ്പൊടി, [[കദളിപ്പഴം]], [[പാൽ]] എന്നിവയടങ്ങുന്ന മിശ്രിതം സർപ്പങ്ങൾക്ക് ഏറെ പഥ്യമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. [[വൃശ്ചികം]] ഒന്ന്, [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[ആയില്യം നക്ഷത്രം|ആയില്യം]], [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം നക്ഷത്രം|തിരുവോണം]] മുതൽ [[ഭരണി നക്ഷത്രം|ഭരണി]] വരെ ദിവസങ്ങൾ, [[മേടം|മേടമാസം]] പത്താം തിയതി ഇവയാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ദിവസങ്ങൾ.

== വിശ്വാസങ്ങൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 004.jpg|thumb|120px|നാഗയക്ഷി]]
മനയിലെത്തുന്ന നാഗങ്ങളെ യാതൊരു കാരണവശാലും ഉപദ്രവിക്കരുതെന്നും, മനപറമ്പ് കിളയ്ക്കുകയോ ഉഴുതുമറിക്കുകയോ ചെയ്യരുതെന്നും, പറമ്പിന്റെ ഒത്തനടുവിൽ ഉള്ള [[എട്ടു കെട്ട്|എട്ടുകെട്ടിലെ]] അടുക്കളയിലല്ലാതെ മറ്റൊരു ദിക്കിലും തീകത്തിക്കരുതെന്നും മറ്റുമുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളാണ് ഇവിടെ ഉള്ളത്. പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ അംഗങ്ങൾ നാഗങ്ങളെ ‘പാരമ്പര്യങ്ങൾ‘ എന്നാണ് വിളിക്കുക. മനയിൽ ഒരു ജനനം ഉണ്ടായാൽ ശിശുവിനെ സ്വീകരിക്കാൻ പാരമ്പര്യങ്ങൾ എത്തുമത്രെ. മരണം സംഭവിച്ചാൽ ഒരു പാരമ്പര്യവും മരിക്കും എന്നാണ് വിശ്വാസം. പറമ്പിലെങ്ങും തീ കത്തിക്കാൻ അനുവാദമില്ലാത്തതിനാൽ ‘തെക്കേക്കാവ്’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന തെക്കേപറമ്പിലാണ് പാരമ്പര്യത്തിനും നമ്പൂതിരിക്കും ചിതയൊരുക്കുന്നത്. മനയിലെ അംഗങ്ങളും നാഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ആത്മബന്ധം ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നു.

=== ഇരുളിലാണ്ട ആചാരങ്ങൾ ===
ഏകദേശം ആറോ ഏഴോ വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുവരെ പാമ്പു മേക്കാട്ട്മനയിൽ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“ എന്ന ചടങ്ങ് നടത്തിവന്നിരുന്നു. മനയിലേക്ക് വേളികഴിച്ച് കൊണ്ടുവരുന്ന സ്ത്രീകൾക്കാണ് കുടുംബത്തിൽ സ്ഥാനം. അങ്ങനെയുള്ള സ്ത്രീയായിരിക്കും ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. ഒരു പാത്രത്തിൽ, കെടാവിളക്കിലെ എണ്ണയെടുത്ത്, അതിൽ നോക്കിക്കൊണ്ട് സർപ്പദോഷങ്ങളെ കുറിച്ച് പ്രവചിക്കുകയും അതിനു പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കുകയുമാണു ചെയ്തിരുന്നത്. ഇതിന് പ്രത്യേക പരിശീലനം അത്യാവശ്യമാണു. അതുകൊണ്ടായിരിക്കും ഇത് കൈവശമാക്കാൻ ആരും ശ്രമിക്കാത്തത്. മാത്രമല്ല, പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കാൻ ജ്യോത്സ്യന്മാർക്ക് കഴിയുമെന്നതിനാൽ, ഈ മനയ്ക്കലേക്ക്, സർപ്പദോഷം ഉണ്ടോ എന്നറിയാൻ വേണ്ടിയല്ല ദോഷപരിഹാരത്തിന് വേണ്ടിയാണ് ആളുകൾ വരേണ്ടത് എന്നു മനക്കാർക്ക് തോന്നുകയുമുണ്ടായി. അങ്ങനെ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“എന്ന അപൂർവ്വ ചടങ്ങ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയ്ക്ക് അന്യമായി എന്നു പറയാം.

അതുപോലെ, തെക്കേക്കാവിൽ വളരുന്ന ഒരു ചെടിയുടെ ഇലകൾ പറിച്ച്, മനയുടെ തെക്കിനിയിൽ വച്ച് കാച്ചിയെടുക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേകതരം എണ്ണ കുഷ്ടരോഗത്തിന് വിശിഷ്ടമായ ഔഷധമായിരുന്നുവത്രേ. വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുതന്നെ ഈ രോഗചികിത്സ നിന്നുപോയിരിക്കുന്നു. മനയ്ക്കലെ ഇന്നത്തെ ഒരു വ്യക്തിക്കും ആ സസ്യത്തെ കുറിച്ചോ അതിന്റെ ഔഷധഗുണത്തെ കുറിച്ചോ കാര്യമായി ഒന്നും തന്നെ അറിയില്ല.

ഇങ്ങനെ നിന്നുപോയ ആചാരാനുഷ്ടാനങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ് “നാഗബലി”. ഇത്ര വിശിഷ്ടവും പ്രയാസമേറിയതുമായ ചടങ്ങ് തുടർന്നുകൊണ്ടു പോകാനുള്ള ശക്തിയും ധൈര്യവും സാഹചര്യവും ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ടായിരിക്കണം ഇതും തലമുറകൾക്ക് മുമ്പേ ഇല്ലാതായത്.

== ഭരണ നിർവ്വഹണം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 008.jpg|thumb|170px|കാവിലെ ഒരു പ്രതിഷ്ഠ]]
ഏറ്റവും പ്രായം ചെന്ന വ്യക്തിയാണ് മനയിലെ കാരണവർ. പ്രായപൂർത്തിയായവർക്ക് ഭരണാവകാശം ലഭിക്കും. ട്രസ്റ്റ് രൂപവൽക്കരിച്ച് ഓരോ ട്രസ്റ്റിക്കും ഒരു വർഷം വീതം ഭരണം നൽകുകയാണ് ഇന്ന് നടന്നുവരുന്നത്. മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളെ തലമുറകളിലേക്ക് പകരുന്നത് വാമൊഴിയാണു.

മേടമാസത്തിൽ [[ചൊവ്വ]], [[വെള്ളി]], [[ഞായർ]] എന്നീ കൊടിയാഴ്ചയിലൊന്നിൽ മുടിയേറ്റ് നടത്തുന്നു. മേടമാസത്തിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും ഒരു പ്രധാന ചടങ്ങാണ്. കേരളത്തിൽ സർപ്പബലി നടത്താൻ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനക്കാർക്കും അധികാരമുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് എല്ലാ ദിവസവും വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ഇവിടെ സർപ്പബലി നടത്തിവരുന്നു. മണ്ഡലകാലത്ത് ചുരുക്കം മൂന്ന് ദിവസമെങ്കിലും ഇവിടെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടത്തുന്നു. മറ്റ് സർപ്പകാവുകളിലെ പുള്ളുവൻപാട്ട് ഇവിടെ പതിവില്ല. സർപ്പം പാട്ടാണ് നടത്തിവരുന്നത്. വാരണാട്ട് കുറുപ്പന്മാരാണ് ഇവിടെ പരമ്പരാഗതമായി സർപ്പം പാട്ടും കളമെഴുത്തും നടത്തിവരുന്നത്.

== ആവാഹനകർമ്മം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 014.jpg|thumb|150px|തെക്കേ കാവിന്റെ ഒരു ദൃശ്യം]]
സർപ്പക്കാവ് ആവാഹിച്ച് മാറ്റുന്നതിനുള്ള അധികാരം പൂർവ്വീകമായി പാമ്പു മേക്കാട്ട് നമ്പൂതിരിമാർക്ക് മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ പാതിരക്കുന്നത്ത് മനക്കാരും ചെയ്ത് പോരുന്നു. സർപ്പക്കാവ് ആവാഹനം മൂന്ന് രീതിയിലുണ്ട്. സർപ്പക്കാവ് പൂർണ്ണമായി മാറ്റുക, സർപ്പക്കാവിന്റെ വലിപ്പം കുറയ്യ്ക്കുക, ഒന്നിലധികം കാവുകളെ ഒന്നിച്ചുചേർത്ത് ഒരു കാവാക്കുക. ആവാഹിച്ച കാവുകളെ മനയിലെ തെക്കേപറമ്പിലാണ് കുടിയിരുത്തുന്നത്. കുടിയിരുത്തിയ ശേഷം പഴയകാവുകളെ നശിപ്പിക്കാൻ മനക്കാർ അനുവാദം നൽകും.

== മറ്റ് നാഗാരാധന കേന്ദ്രങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 011.jpg|thumb|200px|കിഴക്കെ കാവ്]]
പാമ്പുമേക്കാട്ടിനു പുറമേ സർപ്പാരാധനയ്ക്ക് ഏറ്റവുമധികം പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്ന രണ്ട് കേന്ദ്രങ്ങളാണ് [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലും]] [[മണ്ണാറശാല|മണ്ണാറശാലയും]]. ഈ മൂന്ന് സ്ഥലങ്ങളേയും ബന്ധിപ്പിച്ച്കൊണ്ട് ഒരു സങ്കൽപ്പം ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ നിലവിലുണ്ട്. സർപ്പശ്രേഷ്ഠനായ [[അനന്തൻ]] ഈ മൂന്ന് ദിക്കിലുമായി കിടക്കുന്നുവെന്നും അനന്തന്റെ ശിരസ്സ് നാഗർകോവിലിലും മദ്ധ്യം മണ്ണാറശാലയിലും പാദം പാമ്പുമേക്കാട്ടും ആയി വച്ചിരിക്കുകയാണെന്നും വിശ്വാസമുണ്ട്.

ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ പ്രമുഖ സർപ്പക്ഷേത്രമായ നാഗർകോവിലിലെ പ്രധാനതന്ത്രി പാമ്പുമേക്കാട്ട് മനയിലെ കാരണവരാണ്. ഇന്നും നാഗർകോവിലിലെ ഏത് വിശേഷത്തിനും ഈ മനയ്ക്കലെ കാരണവർ എത്തേണ്ടതുണ്ട്.

പാമ്പുമേക്കാട്ടുകാർക്ക് യാതൊരു വിധ ബന്ധവുമില്ലാത്ത ഒരു നാഗാരാധന കേന്ദ്രമാണ് മണ്ണാറശാല. സ്ത്രീകൾ ആണ് അവിടെ പൂജാരികൾ എന്നതും മണ്ണാറശാലയും പാമ്പുമേക്കാട്ടും തമ്മിൽ ബന്ധമില്ലെന്ന് തെളിയിക്കുന്നു.
== ഇതും കാണുക ==
*[[സർപ്പാരാധന]]

== ചിത്രശാല ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery caption=&quot;ഇല്ലത്തിന്റെ ചില ദൃശ്യങ്ങൾ&quot; widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;ചിത്രം:Mekkat_017.jpg
ചിത്രം:Mekkat_018.jpg
ചിത്രം:Mekkat_005.jpg
ചിത്രം:Mekkat_022.jpg
ചിത്രം:Mekkat_024.jpg
ചിത്രം:Mekkatmana_023.jpg
ചിത്രം:Mekkat_031.jpg
ചിത്രം:Mekkat_019.jpg
ചിത്രം:Mekkat_021.jpg
ചിത്രം:Mekkat_029.jpg
ചിത്രം:Mekkat_026.jpg
ചിത്രം:Mekkat 010.jpg
ചിത്രം:Mekkat 001.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
പാമ്പു മേയ്ക്കട്ടുമന മാഹാത്മ്യം--പി.സുകുമാരൻ മാസ്റ്റർ

പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ മേക്കാട്—unpulished.

{{commons category|Pambummekkatt Mana}}

{{തൃശ്ശൂർ - സ്ഥലങ്ങൾ}}

{{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നാഗക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>ns7aol45dmt1tif4r5n7soldobhj5fh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619622</id>
      <parentid>4619621</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T16:40:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4619622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21967" sha1="ri2z3gygmmot36fk27pdngxub7d6h7k" xml:space="preserve">[[ചിത്രം:Mekkat 007.jpg|thumb|300px|പടിപ്പുരമാളിക]]

[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] സുപ്രസിദ്ധമായ [[സർപ്പാരാധന|സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രമാണ്]] '''പാമ്പു മേക്കാട്ടുമന'''. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[മുകുന്ദപുരം]] താലുക്കിൽ [[വടമ]] വില്ലേജിലാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ട് ഇല്ലം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഐതിഹ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ‘പാമ്പു മേക്കാട്’ ഒരു കാലത്ത് ‘മേക്കാട്’ മാത്രമായിരുന്നു. മേക്കാട്ടുമനയിൽ സർപ്പാരാധന ആരംഭിച്ചതോടെയാണ്‌ പാമ്പു മേക്കാട് എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയത്. ഇവിടുത്തെ സർപ്പാരാധനയുടെ തുടക്കത്തെപറ്റി വ്യക്തമായ ചരിത്രരേഖകളൊന്നുമില്ല. ഐതിഹ്യങ്ങളെയും പുരാവൃത്തങ്ങളേയും ആശ്രയിക്കുകയേ നിവൃത്തിയുള്ളു.

== ഐതിഹ്യം ==
[[ചിത്രം:Mekkatmana entrance.jpg|thumb|270px|മേക്കാട്ട്മന കവാടം]]
മന്ത്രതന്ത്ര പ്രവീണരായിരുന്നുവെങ്കിലും ദുസ്സഹമായ ദാരിദ്ര്യദുഃഖം അനുഭവിക്കാൻ ആയിരുന്നു മേക്കാട്ടുമനക്കാരുടെ വിധി. അക്കാലത്തൊരിക്കൽ, ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് നിവൃത്തിയുണ്ടാക്കണം എന്ന പ്രാർത്ഥനയു മായി മനയ്ക്കലെ മൂത്ത നമ്പൂതിരി ചരിത്ര പ്രസിദ്ധമായ തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിൽ, ഒരു വ്യാഴവട്ടകാലം ഭജനമിരുന്നു. ഒരു രാത്രി വാസുകി എന്ന സർപ്പരാജൻ കൈയ്യിൽ [[മാണിക്യം|മാണിക്യകല്ലുമായി]] അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. 

സർപ്പരാജന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം തന്റെ ഭവനത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ടാകണമെന്നും തന്റെ ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് അറുതി വരുത്തണമെന്നും നമ്പൂതിരി വാസുകിയോട് അപേക്ഷിച്ചു.

മനയ്ക്കൽ എത്തിയ നമ്പൂതിരിയുടെ ഓലക്കുടയിൽ പിണഞ്ഞിരുന്ന നാഗത്താനെയാണ് മേക്കാട്ടുമനയിലെ പരദേവതയായി കിഴക്കിനിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. 

കുറച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മേക്കാട്ടില്ലത്തെ മൂത്ത അന്തർജനം അവിടെ എത്തി. വീട്ടിലേക്ക് കയറുന്നതിനു മുമ്പ് അവൾ തന്റെ ഓലക്കുട വരാന്തയിൽ വച്ചു.  ഒരു പാമ്പ് കുടയിൽ നിന്നുമിറങ്ങി, പതുക്കെ  കിഴക്കിനിയിലേക്ക് നീങ്ങി, അത് സാക്ഷാൽ നാഗയക്ഷിയായിരുന്നു.

നാഗയക്ഷിയുടെയും വാസുകിയുടെയും കല്പനകൾ അനുസരിച്ച് മേക്കാട്ടുമനയിലെ ആളുകൾ ജീവിക്കാനാരംഭിച്ചു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഈ കഥയാണ് കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി, ‘ഐതിഹ്യമാല’യിൽ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ നമ്പൂതിരിമാരുടെ സർപ്പാരാധന പ്രാധാന്യത്തിനു തെളിവായി കാണിക്കുന്നത്.

== ചരിത്രം ==
കേരളത്തിലെ സർപ്പ ആരാധനയ്ക്ക് ശൈവ വൈഷ്ണവ ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ട്. ജൈന മതത്തിലെ സർപ്പ സാന്നിധ്യം ഹിന്ദു മതത്തിൽ നിന്നും കടം കൊണ്ടതാണ്. കന്യാകുമാരി മുതൽ ഗോകരണം വരെ സർപ്പാരാധന കാണാം. 
പ്രാദേശികമായി സർപ്പരാധനക്കു അവകാശമുള്ള ചില കേന്ദ്രങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവർക്ക് അവരുടേതായ ആരാധന ക്രമങ്ങൾ പാരമ്പര്യമായി ഉണ്ട്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 003.jpg|thumb|120px|നാഗരാജാവ്]]
മനയുടെ കിഴക്കിനിയിൽ, വാസുകിയും നാഗയക്ഷിയേയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിടത്ത് ഒരു കെടാവിളക്ക് കത്തികൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അവരുടെ പ്രതിഷ്ഠകൾ രണ്ട് മൺപുറ്റുകളായി തീർന്നുവെന്നും പിന്നീട് അവയും നശിച്ച് വെറുമൊരു മൺതറ മാത്രമായി തീർന്നിരിക്കുന്നുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. വാസുകിയിൽ നിന്നും ലഭിച്ച മാണിക്യക്കല്ല് എവിടെയാണ് സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതെന്നും മനയിൽ ഇപ്പോഴുള്ള ഒരു വ്യക്തിക്കും വ്യക്തമായി അറിയില്ല. എങ്കിലും സർപ്പങ്ങളുടെയും മാണിക്യക്കല്ലിന്റെയും സാന്നിദ്ധ്യം മനയിൽ ഇപ്പോഴും ഉണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.

== വിശേഷദിവസങ്ങൾ ==
കേരളത്തിലെ മറ്റെല്ലാ സർപ്പകാവുകളിലും എന്നപോലെ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങ് ഇവിടെയും ഉണ്ട്. അരിപ്പൊടി, മഞ്ഞൾപ്പൊടി, [[കദളിപ്പഴം]], [[പാൽ]] എന്നിവയടങ്ങുന്ന മിശ്രിതം സർപ്പങ്ങൾക്ക് ഏറെ പഥ്യമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. [[വൃശ്ചികം]] ഒന്ന്, [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[ആയില്യം നക്ഷത്രം|ആയില്യം]], [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം നക്ഷത്രം|തിരുവോണം]] മുതൽ [[ഭരണി നക്ഷത്രം|ഭരണി]] വരെ ദിവസങ്ങൾ, [[മേടം|മേടമാസം]] പത്താം തിയതി ഇവയാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ദിവസങ്ങൾ.

== വിശ്വാസങ്ങൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 004.jpg|thumb|120px|നാഗയക്ഷി]]
മനയിലെത്തുന്ന നാഗങ്ങളെ യാതൊരു കാരണവശാലും ഉപദ്രവിക്കരുതെന്നും, മനപറമ്പ് കിളയ്ക്കുകയോ ഉഴുതുമറിക്കുകയോ ചെയ്യരുതെന്നും, പറമ്പിന്റെ ഒത്തനടുവിൽ ഉള്ള [[എട്ടു കെട്ട്|എട്ടുകെട്ടിലെ]] അടുക്കളയിലല്ലാതെ മറ്റൊരു ദിക്കിലും തീകത്തിക്കരുതെന്നും മറ്റുമുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളാണ് ഇവിടെ ഉള്ളത്. പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ അംഗങ്ങൾ നാഗങ്ങളെ ‘പാരമ്പര്യങ്ങൾ‘ എന്നാണ് വിളിക്കുക. മനയിൽ ഒരു ജനനം ഉണ്ടായാൽ ശിശുവിനെ സ്വീകരിക്കാൻ പാരമ്പര്യങ്ങൾ എത്തുമത്രെ. മരണം സംഭവിച്ചാൽ ഒരു പാരമ്പര്യവും മരിക്കും എന്നാണ് വിശ്വാസം. പറമ്പിലെങ്ങും തീ കത്തിക്കാൻ അനുവാദമില്ലാത്തതിനാൽ ‘തെക്കേക്കാവ്’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന തെക്കേപറമ്പിലാണ് പാരമ്പര്യത്തിനും നമ്പൂതിരിക്കും ചിതയൊരുക്കുന്നത്. മനയിലെ അംഗങ്ങളും നാഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ആത്മബന്ധം ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നു.

=== ഇരുളിലാണ്ട ആചാരങ്ങൾ ===
ഏകദേശം ആറോ ഏഴോ വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുവരെ പാമ്പു മേക്കാട്ട്മനയിൽ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“ എന്ന ചടങ്ങ് നടത്തിവന്നിരുന്നു. മനയിലേക്ക് വേളികഴിച്ച് കൊണ്ടുവരുന്ന സ്ത്രീകൾക്കാണ് കുടുംബത്തിൽ സ്ഥാനം. അങ്ങനെയുള്ള സ്ത്രീയായിരിക്കും ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. ഒരു പാത്രത്തിൽ, കെടാവിളക്കിലെ എണ്ണയെടുത്ത്, അതിൽ നോക്കിക്കൊണ്ട് സർപ്പദോഷങ്ങളെ കുറിച്ച് പ്രവചിക്കുകയും അതിനു പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കുകയുമാണു ചെയ്തിരുന്നത്. ഇതിന് പ്രത്യേക പരിശീലനം അത്യാവശ്യമാണു. അതുകൊണ്ടായിരിക്കും ഇത് കൈവശമാക്കാൻ ആരും ശ്രമിക്കാത്തത്. മാത്രമല്ല, പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കാൻ ജ്യോത്സ്യന്മാർക്ക് കഴിയുമെന്നതിനാൽ, ഈ മനയ്ക്കലേക്ക്, സർപ്പദോഷം ഉണ്ടോ എന്നറിയാൻ വേണ്ടിയല്ല ദോഷപരിഹാരത്തിന് വേണ്ടിയാണ് ആളുകൾ വരേണ്ടത് എന്നു മനക്കാർക്ക് തോന്നുകയുമുണ്ടായി. അങ്ങനെ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“എന്ന അപൂർവ്വ ചടങ്ങ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയ്ക്ക് അന്യമായി എന്നു പറയാം.

അതുപോലെ, തെക്കേക്കാവിൽ വളരുന്ന ഒരു ചെടിയുടെ ഇലകൾ പറിച്ച്, മനയുടെ തെക്കിനിയിൽ വച്ച് കാച്ചിയെടുക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേകതരം എണ്ണ കുഷ്ടരോഗത്തിന് വിശിഷ്ടമായ ഔഷധമായിരുന്നുവത്രേ. വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുതന്നെ ഈ രോഗചികിത്സ നിന്നുപോയിരിക്കുന്നു. മനയ്ക്കലെ ഇന്നത്തെ ഒരു വ്യക്തിക്കും ആ സസ്യത്തെ കുറിച്ചോ അതിന്റെ ഔഷധഗുണത്തെ കുറിച്ചോ കാര്യമായി ഒന്നും തന്നെ അറിയില്ല.

ഇങ്ങനെ നിന്നുപോയ ആചാരാനുഷ്ടാനങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ് “നാഗബലി”. ഇത്ര വിശിഷ്ടവും പ്രയാസമേറിയതുമായ ചടങ്ങ് തുടർന്നുകൊണ്ടു പോകാനുള്ള ശക്തിയും ധൈര്യവും സാഹചര്യവും ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ടായിരിക്കണം ഇതും തലമുറകൾക്ക് മുമ്പേ ഇല്ലാതായത്.

== ഭരണ നിർവ്വഹണം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 008.jpg|thumb|170px|കാവിലെ ഒരു പ്രതിഷ്ഠ]]
ഏറ്റവും പ്രായം ചെന്ന വ്യക്തിയാണ് മനയിലെ കാരണവർ. പ്രായപൂർത്തിയായവർക്ക് ഭരണാവകാശം ലഭിക്കും. ട്രസ്റ്റ് രൂപവൽക്കരിച്ച് ഓരോ ട്രസ്റ്റിക്കും ഒരു വർഷം വീതം ഭരണം നൽകുകയാണ് ഇന്ന് നടന്നുവരുന്നത്. മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളെ തലമുറകളിലേക്ക് പകരുന്നത് വാമൊഴിയാണു.

മേടമാസത്തിൽ [[ചൊവ്വ]], [[വെള്ളി]], [[ഞായർ]] എന്നീ കൊടിയാഴ്ചയിലൊന്നിൽ മുടിയേറ്റ് നടത്തുന്നു. മേടമാസത്തിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും ഒരു പ്രധാന ചടങ്ങാണ്. കേരളത്തിൽ സർപ്പബലി നടത്താൻ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനക്കാർക്കും അധികാരമുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് എല്ലാ ദിവസവും വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ഇവിടെ സർപ്പബലി നടത്തിവരുന്നു. മണ്ഡലകാലത്ത് ചുരുക്കം മൂന്ന് ദിവസമെങ്കിലും ഇവിടെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടത്തുന്നു. മറ്റ് സർപ്പകാവുകളിലെ പുള്ളുവൻപാട്ട് ഇവിടെ പതിവില്ല. സർപ്പം പാട്ടാണ് നടത്തിവരുന്നത്. വാരണാട്ട് കുറുപ്പന്മാരാണ് ഇവിടെ പരമ്പരാഗതമായി സർപ്പം പാട്ടും കളമെഴുത്തും നടത്തിവരുന്നത്.

== ആവാഹനകർമ്മം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 014.jpg|thumb|150px|തെക്കേ കാവിന്റെ ഒരു ദൃശ്യം]]
സർപ്പക്കാവ് ആവാഹിച്ച് മാറ്റുന്നതിനുള്ള അധികാരം പൂർവ്വീകമായി പാമ്പു മേക്കാട്ട് നമ്പൂതിരിമാർക്ക് മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ പാതിരക്കുന്നത്ത് മനക്കാരും ചെയ്ത് പോരുന്നു. സർപ്പക്കാവ് ആവാഹനം മൂന്ന് രീതിയിലുണ്ട്. സർപ്പക്കാവ് പൂർണ്ണമായി മാറ്റുക, സർപ്പക്കാവിന്റെ വലിപ്പം കുറയ്യ്ക്കുക, ഒന്നിലധികം കാവുകളെ ഒന്നിച്ചുചേർത്ത് ഒരു കാവാക്കുക. ആവാഹിച്ച കാവുകളെ മനയിലെ തെക്കേപറമ്പിലാണ് കുടിയിരുത്തുന്നത്. കുടിയിരുത്തിയ ശേഷം പഴയകാവുകളെ നശിപ്പിക്കാൻ മനക്കാർ അനുവാദം നൽകും.

== മറ്റ് നാഗാരാധന കേന്ദ്രങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 011.jpg|thumb|200px|കിഴക്കെ കാവ്]]
പാമ്പുമേക്കാട്ടിനു പുറമേ സർപ്പാരാധനയ്ക്ക് ഏറ്റവുമധികം പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്ന രണ്ട് കേന്ദ്രങ്ങളാണ് [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലും]] [[മണ്ണാറശാല|മണ്ണാറശാലയും]]. ഈ മൂന്ന് സ്ഥലങ്ങളേയും ബന്ധിപ്പിച്ച്കൊണ്ട് ഒരു സങ്കൽപ്പം ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ നിലവിലുണ്ട്. സർപ്പശ്രേഷ്ഠനായ [[അനന്തൻ]] ഈ മൂന്ന് ദിക്കിലുമായി കിടക്കുന്നുവെന്നും അനന്തന്റെ ശിരസ്സ് നാഗർകോവിലിലും മദ്ധ്യം മണ്ണാറശാലയിലും പാദം പാമ്പുമേക്കാട്ടും ആയി വച്ചിരിക്കുകയാണെന്നും വിശ്വാസമുണ്ട്.

ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ പ്രമുഖ സർപ്പക്ഷേത്രമായ നാഗർകോവിലിലെ പ്രധാനതന്ത്രി പാമ്പുമേക്കാട്ട് മനയിലെ കാരണവരാണ്. ഇന്നും നാഗർകോവിലിലെ ഏത് വിശേഷത്തിനും ഈ മനയ്ക്കലെ കാരണവർ എത്തേണ്ടതുണ്ട്.

പാമ്പുമേക്കാട്ടുകാർക്ക് യാതൊരു വിധ ബന്ധവുമില്ലാത്ത ഒരു നാഗാരാധന കേന്ദ്രമാണ് മണ്ണാറശാല. സ്ത്രീകൾ ആണ് അവിടെ പൂജാരികൾ എന്നതും മണ്ണാറശാലയും പാമ്പുമേക്കാട്ടും തമ്മിൽ ബന്ധമില്ലെന്ന് തെളിയിക്കുന്നു.
== ഇതും കാണുക ==
*[[സർപ്പാരാധന]]

== ചിത്രശാല ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery caption=&quot;ഇല്ലത്തിന്റെ ചില ദൃശ്യങ്ങൾ&quot; widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;ചിത്രം:Mekkat_017.jpg
ചിത്രം:Mekkat_018.jpg
ചിത്രം:Mekkat_005.jpg
ചിത്രം:Mekkat_022.jpg
ചിത്രം:Mekkat_024.jpg
ചിത്രം:Mekkatmana_023.jpg
ചിത്രം:Mekkat_031.jpg
ചിത്രം:Mekkat_019.jpg
ചിത്രം:Mekkat_021.jpg
ചിത്രം:Mekkat_029.jpg
ചിത്രം:Mekkat_026.jpg
ചിത്രം:Mekkat 010.jpg
ചിത്രം:Mekkat 001.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
പാമ്പു മേയ്ക്കട്ടുമന മാഹാത്മ്യം--പി.സുകുമാരൻ മാസ്റ്റർ

പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ മേക്കാട്—unpulished.

{{commons category|Pambummekkatt Mana}}

{{തൃശ്ശൂർ - സ്ഥലങ്ങൾ}}

{{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നാഗക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>ri2z3gygmmot36fk27pdngxub7d6h7k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619623</id>
      <parentid>4619622</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T16:42:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4619623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21949" sha1="4ljwvvrekjfgr9vgk512sshv6r53of4" xml:space="preserve">[[ചിത്രം:Mekkat 007.jpg|thumb|300px|പടിപ്പുരമാളിക]]

[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] സുപ്രസിദ്ധമായ [[സർപ്പാരാധന|സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രമാണ്]] '''പാമ്പു മേക്കാട്ടുമന'''. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[മുകുന്ദപുരം]] താലുക്കിൽ [[വടമ]] വില്ലേജിലാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ട് ഇല്ലം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഐതിഹ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ‘പാമ്പു മേക്കാട്’ ഒരു കാലത്ത് ‘മേക്കാട്’ മാത്രമായിരുന്നു. മേക്കാട്ടുമനയിൽ സർപ്പാരാധന ആരംഭിച്ചതോടെയാണ്‌ പാമ്പു മേക്കാട് എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയത്. ഇവിടുത്തെ സർപ്പാരാധനയുടെ തുടക്കത്തെപറ്റി വ്യക്തമായ ചരിത്രരേഖകളൊന്നുമില്ല. ഐതിഹ്യങ്ങളെയും പുരാവൃത്തങ്ങളേയും ആശ്രയിക്കുകയേ നിവൃത്തിയുള്ളു.

== ഐതിഹ്യം ==
[[ചിത്രം:Mekkatmana entrance.jpg|thumb|270px|മേക്കാട്ട്മന കവാടം]]
മന്ത്രതന്ത്ര പ്രവീണരായിരുന്നുവെങ്കിലും ദുസ്സഹമായ ദാരിദ്ര്യദുഃഖം അനുഭവിക്കാൻ ആയിരുന്നു മേക്കാട്ടുമനക്കാരുടെ വിധി. അക്കാലത്തൊരിക്കൽ, ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് നിവൃത്തിയുണ്ടാക്കണം എന്ന പ്രാർത്ഥനയു മായി മനയ്ക്കലെ മൂത്ത നമ്പൂതിരി ചരിത്ര പ്രസിദ്ധമായ തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിൽ, ഒരു വ്യാഴവട്ടകാലം ഭജനമിരുന്നു. ഒരു രാത്രി വാസുകി എന്ന സർപ്പരാജൻ കൈയ്യിൽ [[മാണിക്യം|മാണിക്യകല്ലുമായി]] അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. 

സർപ്പരാജന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം തന്റെ ഭവനത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ടാകണമെന്നും തന്റെ ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് അറുതി വരുത്തണമെന്നും നമ്പൂതിരി വാസുകിയോട് അപേക്ഷിച്ചു.

മനയ്ക്കൽ എത്തിയ നമ്പൂതിരിയുടെ ഓലക്കുടയിൽ പിണഞ്ഞിരുന്ന നാഗത്താനെയാണ് മേക്കാട്ടുമനയിലെ പരദേവതയായി കിഴക്കിനിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. 

കുറച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മേക്കാട്ടില്ലത്തെ മൂത്ത അന്തർജനം അവിടെ എത്തി. വീട്ടിലേക്ക് കയറും മുമ്പ് അവർ തന്റെ ഓലക്കുട വരാന്തയിൽ വച്ചു.  ഒരു പാമ്പ് കുടയിൽ നിന്നുമിറങ്ങി, പതുക്കെ  കിഴക്കിനിയിലേക്ക് നീങ്ങി, അത് സാക്ഷാൽ നാഗയക്ഷിയായിരുന്നു.

നാഗയക്ഷിയുടെയും വാസുകിയുടെയും കല്പനകൾ അനുസരിച്ച് മേക്കാട്ടുമനയിലെ ആളുകൾ ജീവിക്കാനാരംഭിച്ചു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഈ കഥയാണ് കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി, ‘ഐതിഹ്യമാല’യിൽ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ നമ്പൂതിരിമാരുടെ സർപ്പാരാധന പ്രാധാന്യത്തിനു തെളിവായി കാണിക്കുന്നത്.

== ചരിത്രം ==
കേരളത്തിലെ സർപ്പ ആരാധനയ്ക്ക് ശൈവ വൈഷ്ണവ ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ട്. ജൈന മതത്തിലെ സർപ്പ സാന്നിധ്യം ഹിന്ദു മതത്തിൽ നിന്നും കടം കൊണ്ടതാണ്. കന്യാകുമാരി മുതൽ ഗോകരണം വരെ സർപ്പാരാധന കാണാം. 
പ്രാദേശികമായി സർപ്പരാധനക്കു അവകാശമുള്ള ചില കേന്ദ്രങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവർക്ക് അവരുടേതായ ആരാധന ക്രമങ്ങൾ പാരമ്പര്യമായി ഉണ്ട്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 003.jpg|thumb|120px|നാഗരാജാവ്]]
മനയുടെ കിഴക്കിനിയിൽ, വാസുകിയും നാഗയക്ഷിയേയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിടത്ത് ഒരു കെടാവിളക്ക് കത്തികൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അവരുടെ പ്രതിഷ്ഠകൾ രണ്ട് മൺപുറ്റുകളായി തീർന്നുവെന്നും പിന്നീട് അവയും നശിച്ച് വെറുമൊരു മൺതറ മാത്രമായി തീർന്നിരിക്കുന്നുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. വാസുകിയിൽ നിന്നും ലഭിച്ച മാണിക്യക്കല്ല് എവിടെയാണ് സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതെന്നും മനയിൽ ഇപ്പോഴുള്ള ഒരു വ്യക്തിക്കും വ്യക്തമായി അറിയില്ല. എങ്കിലും സർപ്പങ്ങളുടെയും മാണിക്യക്കല്ലിന്റെയും സാന്നിദ്ധ്യം മനയിൽ ഇപ്പോഴും ഉണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.

== വിശേഷദിവസങ്ങൾ ==
കേരളത്തിലെ മറ്റെല്ലാ സർപ്പകാവുകളിലും എന്നപോലെ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങ് ഇവിടെയും ഉണ്ട്. അരിപ്പൊടി, മഞ്ഞൾപ്പൊടി, [[കദളിപ്പഴം]], [[പാൽ]] എന്നിവയടങ്ങുന്ന മിശ്രിതം സർപ്പങ്ങൾക്ക് ഏറെ പഥ്യമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. [[വൃശ്ചികം]] ഒന്ന്, [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[ആയില്യം നക്ഷത്രം|ആയില്യം]], [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം നക്ഷത്രം|തിരുവോണം]] മുതൽ [[ഭരണി നക്ഷത്രം|ഭരണി]] വരെ ദിവസങ്ങൾ, [[മേടം|മേടമാസം]] പത്താം തിയതി ഇവയാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ദിവസങ്ങൾ.

== വിശ്വാസങ്ങൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 004.jpg|thumb|120px|നാഗയക്ഷി]]
മനയിലെത്തുന്ന നാഗങ്ങളെ യാതൊരു കാരണവശാലും ഉപദ്രവിക്കരുതെന്നും, മനപറമ്പ് കിളയ്ക്കുകയോ ഉഴുതുമറിക്കുകയോ ചെയ്യരുതെന്നും, പറമ്പിന്റെ ഒത്തനടുവിൽ ഉള്ള [[എട്ടു കെട്ട്|എട്ടുകെട്ടിലെ]] അടുക്കളയിലല്ലാതെ മറ്റൊരു ദിക്കിലും തീകത്തിക്കരുതെന്നും മറ്റുമുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളാണ് ഇവിടെ ഉള്ളത്. പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ അംഗങ്ങൾ നാഗങ്ങളെ ‘പാരമ്പര്യങ്ങൾ‘ എന്നാണ് വിളിക്കുക. മനയിൽ ഒരു ജനനം ഉണ്ടായാൽ ശിശുവിനെ സ്വീകരിക്കാൻ പാരമ്പര്യങ്ങൾ എത്തുമത്രെ. മരണം സംഭവിച്ചാൽ ഒരു പാരമ്പര്യവും മരിക്കും എന്നാണ് വിശ്വാസം. പറമ്പിലെങ്ങും തീ കത്തിക്കാൻ അനുവാദമില്ലാത്തതിനാൽ ‘തെക്കേക്കാവ്’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന തെക്കേപറമ്പിലാണ് പാരമ്പര്യത്തിനും നമ്പൂതിരിക്കും ചിതയൊരുക്കുന്നത്. മനയിലെ അംഗങ്ങളും നാഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ആത്മബന്ധം ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നു.

=== ഇരുളിലാണ്ട ആചാരങ്ങൾ ===
ഏകദേശം ആറോ ഏഴോ വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുവരെ പാമ്പു മേക്കാട്ട്മനയിൽ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“ എന്ന ചടങ്ങ് നടത്തിവന്നിരുന്നു. മനയിലേക്ക് വേളികഴിച്ച് കൊണ്ടുവരുന്ന സ്ത്രീകൾക്കാണ് കുടുംബത്തിൽ സ്ഥാനം. അങ്ങനെയുള്ള സ്ത്രീയായിരിക്കും ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. ഒരു പാത്രത്തിൽ, കെടാവിളക്കിലെ എണ്ണയെടുത്ത്, അതിൽ നോക്കിക്കൊണ്ട് സർപ്പദോഷങ്ങളെ കുറിച്ച് പ്രവചിക്കുകയും അതിനു പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കുകയുമാണു ചെയ്തിരുന്നത്. ഇതിന് പ്രത്യേക പരിശീലനം അത്യാവശ്യമാണു. അതുകൊണ്ടായിരിക്കും ഇത് കൈവശമാക്കാൻ ആരും ശ്രമിക്കാത്തത്. മാത്രമല്ല, പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കാൻ ജ്യോത്സ്യന്മാർക്ക് കഴിയുമെന്നതിനാൽ, ഈ മനയ്ക്കലേക്ക്, സർപ്പദോഷം ഉണ്ടോ എന്നറിയാൻ വേണ്ടിയല്ല ദോഷപരിഹാരത്തിന് വേണ്ടിയാണ് ആളുകൾ വരേണ്ടത് എന്നു മനക്കാർക്ക് തോന്നുകയുമുണ്ടായി. അങ്ങനെ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“എന്ന അപൂർവ്വ ചടങ്ങ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയ്ക്ക് അന്യമായി എന്നു പറയാം.

അതുപോലെ, തെക്കേക്കാവിൽ വളരുന്ന ഒരു ചെടിയുടെ ഇലകൾ പറിച്ച്, മനയുടെ തെക്കിനിയിൽ വച്ച് കാച്ചിയെടുക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേകതരം എണ്ണ കുഷ്ടരോഗത്തിന് വിശിഷ്ടമായ ഔഷധമായിരുന്നുവത്രേ. വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുതന്നെ ഈ രോഗചികിത്സ നിന്നുപോയിരിക്കുന്നു. മനയ്ക്കലെ ഇന്നത്തെ ഒരു വ്യക്തിക്കും ആ സസ്യത്തെ കുറിച്ചോ അതിന്റെ ഔഷധഗുണത്തെ കുറിച്ചോ കാര്യമായി ഒന്നും തന്നെ അറിയില്ല.

ഇങ്ങനെ നിന്നുപോയ ആചാരാനുഷ്ടാനങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ് “നാഗബലി”. ഇത്ര വിശിഷ്ടവും പ്രയാസമേറിയതുമായ ചടങ്ങ് തുടർന്നുകൊണ്ടു പോകാനുള്ള ശക്തിയും ധൈര്യവും സാഹചര്യവും ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ടായിരിക്കണം ഇതും തലമുറകൾക്ക് മുമ്പേ ഇല്ലാതായത്.

== ഭരണ നിർവ്വഹണം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 008.jpg|thumb|170px|കാവിലെ ഒരു പ്രതിഷ്ഠ]]
ഏറ്റവും പ്രായം ചെന്ന വ്യക്തിയാണ് മനയിലെ കാരണവർ. പ്രായപൂർത്തിയായവർക്ക് ഭരണാവകാശം ലഭിക്കും. ട്രസ്റ്റ് രൂപവൽക്കരിച്ച് ഓരോ ട്രസ്റ്റിക്കും ഒരു വർഷം വീതം ഭരണം നൽകുകയാണ് ഇന്ന് നടന്നുവരുന്നത്. മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളെ തലമുറകളിലേക്ക് പകരുന്നത് വാമൊഴിയാണു.

മേടമാസത്തിൽ [[ചൊവ്വ]], [[വെള്ളി]], [[ഞായർ]] എന്നീ കൊടിയാഴ്ചയിലൊന്നിൽ മുടിയേറ്റ് നടത്തുന്നു. മേടമാസത്തിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും ഒരു പ്രധാന ചടങ്ങാണ്. കേരളത്തിൽ സർപ്പബലി നടത്താൻ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനക്കാർക്കും അധികാരമുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് എല്ലാ ദിവസവും വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ഇവിടെ സർപ്പബലി നടത്തിവരുന്നു. മണ്ഡലകാലത്ത് ചുരുക്കം മൂന്ന് ദിവസമെങ്കിലും ഇവിടെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടത്തുന്നു. മറ്റ് സർപ്പകാവുകളിലെ പുള്ളുവൻപാട്ട് ഇവിടെ പതിവില്ല. സർപ്പം പാട്ടാണ് നടത്തിവരുന്നത്. വാരണാട്ട് കുറുപ്പന്മാരാണ് ഇവിടെ പരമ്പരാഗതമായി സർപ്പം പാട്ടും കളമെഴുത്തും നടത്തിവരുന്നത്.

== ആവാഹനകർമ്മം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 014.jpg|thumb|150px|തെക്കേ കാവിന്റെ ഒരു ദൃശ്യം]]
സർപ്പക്കാവ് ആവാഹിച്ച് മാറ്റുന്നതിനുള്ള അധികാരം പൂർവ്വീകമായി പാമ്പു മേക്കാട്ട് നമ്പൂതിരിമാർക്ക് മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ പാതിരക്കുന്നത്ത് മനക്കാരും ചെയ്ത് പോരുന്നു. സർപ്പക്കാവ് ആവാഹനം മൂന്ന് രീതിയിലുണ്ട്. സർപ്പക്കാവ് പൂർണ്ണമായി മാറ്റുക, സർപ്പക്കാവിന്റെ വലിപ്പം കുറയ്യ്ക്കുക, ഒന്നിലധികം കാവുകളെ ഒന്നിച്ചുചേർത്ത് ഒരു കാവാക്കുക. ആവാഹിച്ച കാവുകളെ മനയിലെ തെക്കേപറമ്പിലാണ് കുടിയിരുത്തുന്നത്. കുടിയിരുത്തിയ ശേഷം പഴയകാവുകളെ നശിപ്പിക്കാൻ മനക്കാർ അനുവാദം നൽകും.

== മറ്റ് നാഗാരാധന കേന്ദ്രങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 011.jpg|thumb|200px|കിഴക്കെ കാവ്]]
പാമ്പുമേക്കാട്ടിനു പുറമേ സർപ്പാരാധനയ്ക്ക് ഏറ്റവുമധികം പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്ന രണ്ട് കേന്ദ്രങ്ങളാണ് [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലും]] [[മണ്ണാറശാല|മണ്ണാറശാലയും]]. ഈ മൂന്ന് സ്ഥലങ്ങളേയും ബന്ധിപ്പിച്ച്കൊണ്ട് ഒരു സങ്കൽപ്പം ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ നിലവിലുണ്ട്. സർപ്പശ്രേഷ്ഠനായ [[അനന്തൻ]] ഈ മൂന്ന് ദിക്കിലുമായി കിടക്കുന്നുവെന്നും അനന്തന്റെ ശിരസ്സ് നാഗർകോവിലിലും മദ്ധ്യം മണ്ണാറശാലയിലും പാദം പാമ്പുമേക്കാട്ടും ആയി വച്ചിരിക്കുകയാണെന്നും വിശ്വാസമുണ്ട്.

ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ പ്രമുഖ സർപ്പക്ഷേത്രമായ നാഗർകോവിലിലെ പ്രധാനതന്ത്രി പാമ്പുമേക്കാട്ട് മനയിലെ കാരണവരാണ്. ഇന്നും നാഗർകോവിലിലെ ഏത് വിശേഷത്തിനും ഈ മനയ്ക്കലെ കാരണവർ എത്തേണ്ടതുണ്ട്.

പാമ്പുമേക്കാട്ടുകാർക്ക് യാതൊരു വിധ ബന്ധവുമില്ലാത്ത ഒരു നാഗാരാധന കേന്ദ്രമാണ് മണ്ണാറശാല. സ്ത്രീകൾ ആണ് അവിടെ പൂജാരികൾ എന്നതും മണ്ണാറശാലയും പാമ്പുമേക്കാട്ടും തമ്മിൽ ബന്ധമില്ലെന്ന് തെളിയിക്കുന്നു.
== ഇതും കാണുക ==
*[[സർപ്പാരാധന]]

== ചിത്രശാല ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery caption=&quot;ഇല്ലത്തിന്റെ ചില ദൃശ്യങ്ങൾ&quot; widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;ചിത്രം:Mekkat_017.jpg
ചിത്രം:Mekkat_018.jpg
ചിത്രം:Mekkat_005.jpg
ചിത്രം:Mekkat_022.jpg
ചിത്രം:Mekkat_024.jpg
ചിത്രം:Mekkatmana_023.jpg
ചിത്രം:Mekkat_031.jpg
ചിത്രം:Mekkat_019.jpg
ചിത്രം:Mekkat_021.jpg
ചിത്രം:Mekkat_029.jpg
ചിത്രം:Mekkat_026.jpg
ചിത്രം:Mekkat 010.jpg
ചിത്രം:Mekkat 001.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
പാമ്പു മേയ്ക്കട്ടുമന മാഹാത്മ്യം--പി.സുകുമാരൻ മാസ്റ്റർ

പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ മേക്കാട്—unpulished.

{{commons category|Pambummekkatt Mana}}

{{തൃശ്ശൂർ - സ്ഥലങ്ങൾ}}

{{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നാഗക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>4ljwvvrekjfgr9vgk512sshv6r53of4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619624</id>
      <parentid>4619623</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T16:43:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4619624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21947" sha1="lmsaytblganpguyhosm7jm6ke4fik0r" xml:space="preserve">[[ചിത്രം:Mekkat 007.jpg|thumb|300px|പടിപ്പുരമാളിക]]

[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] സുപ്രസിദ്ധമായ [[സർപ്പാരാധന|സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രമാണ്]] '''പാമ്പു മേക്കാട്ടുമന'''. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[മുകുന്ദപുരം]] താലുക്കിൽ [[വടമ]] വില്ലേജിലാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ട് ഇല്ലം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഐതിഹ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ‘പാമ്പു മേക്കാട്’ ഒരു കാലത്ത് ‘മേക്കാട്’ മാത്രമായിരുന്നു. മേക്കാട്ടുമനയിൽ സർപ്പാരാധന ആരംഭിച്ചതോടെയാണ്‌ പാമ്പു മേക്കാട് എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയത്. ഇവിടുത്തെ സർപ്പാരാധനയുടെ തുടക്കത്തെപറ്റി വ്യക്തമായ ചരിത്രരേഖകളൊന്നുമില്ല. ഐതിഹ്യങ്ങളെയും പുരാവൃത്തങ്ങളേയും ആശ്രയിക്കുകയേ നിവൃത്തിയുള്ളു.

== ഐതിഹ്യം ==
[[ചിത്രം:Mekkatmana entrance.jpg|thumb|270px|മേക്കാട്ട്മന കവാടം]]
മന്ത്രതന്ത്ര പ്രവീണരായിരുന്നുവെങ്കിലും ദുസ്സഹമായ ദാരിദ്ര്യദുഃഖം അനുഭവിക്കാൻ ആയിരുന്നു മേക്കാട്ടുമനക്കാരുടെ വിധി. അക്കാലത്തൊരിക്കൽ, ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് നിവൃത്തിയുണ്ടാക്കണം എന്ന പ്രാർത്ഥനയു മായി മനയ്ക്കലെ മൂത്ത നമ്പൂതിരി ചരിത്ര പ്രസിദ്ധമായ തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിൽ, ഒരു വ്യാഴവട്ടകാലം ഭജനമിരുന്നു. ഒരു രാത്രി വാസുകി എന്ന സർപ്പരാജൻ കൈയ്യിൽ [[മാണിക്യം|മാണിക്യകല്ലുമായി]] അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. 

സർപ്പരാജന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം തന്റെ ഭവനത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ടാകണമെന്നും തന്റെ ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് അറുതി വരുത്തണമെന്നും നമ്പൂതിരി വാസുകിയോട് അപേക്ഷിച്ചു.

മനയ്ക്കൽ എത്തിയ നമ്പൂതിരിയുടെ ഓലക്കുടയിൽ പിണഞ്ഞിരുന്ന നാഗത്താനെയാണ് മേക്കാട്ടുമനയിലെ പരദേവതയായി കിഴക്കിനിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. 

കുറച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മേക്കാട്ടില്ലത്തെ മൂത്ത അന്തർജനം അവിടെ എത്തി. വീട്ടിലേക്ക് കയറും മുമ്പ് അവർ തന്റെ ഓലക്കുട വരാന്തയിൽ വച്ചു.  ഒരു പാമ്പ് കുടയിൽ നിന്നുമിറങ്ങി, പതുക്കെ  കിഴക്കിനിയിലേക്ക് നീങ്ങി, അത് സാക്ഷാൽ നാഗയക്ഷി ആയിരുന്നു.

നാഗയക്ഷിയുടെയും വാസുകിയുടെയും കല്പനകൾ അനുസരിച്ച് മേക്കാട്ടുമനയിലെ ആളുകൾ ജീവിക്കാനാരംഭിച്ചു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഈ കഥയാണ് കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി, ‘ഐതിഹ്യമാല’യിൽ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ നമ്പൂതിരിമാരുടെ സർപ്പാരാധന പ്രാധാന്യത്തിനു തെളിവായി കാണിക്കുന്നത്.

== ചരിത്രം ==
കേരളത്തിലെ സർപ്പ ആരാധനയ്ക്ക് ശൈവ വൈഷ്ണവ ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ട്. ജൈന മതത്തിലെ സർപ്പ സാന്നിധ്യം ഹിന്ദു മതത്തിൽ നിന്നും കടം കൊണ്ടതാണ്. കന്യാകുമാരി മുതൽ ഗോകരണം വരെ സർപ്പാരാധന കാണാം. 
പ്രാദേശികമായി സർപ്പരാധനക്കു അവകാശമുള്ള ചില കേന്ദ്രങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവർക്ക് അവരുടേതായ ആരാധന ക്രമങ്ങൾ പാരമ്പര്യമായി ഉണ്ട്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 003.jpg|thumb|120px|നാഗരാജാവ്]]
മനയുടെ കിഴക്കിനിയിൽ, വാസുകിയും നാഗയക്ഷിയേയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിടത്ത് ഒരു കെടാവിളക്ക് കത്തികൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അവരുടെ പ്രതിഷ്ഠകൾ രണ്ട് മൺപുറ്റുകളായി തീർന്നുവെന്നും പിന്നീട് അവയും നശിച്ച് വെറുമൊരു മൺതറ മാത്രമായി തീർന്നിരിക്കുന്നുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. വാസുകിയിൽ നിന്നും ലഭിച്ച മാണിക്യക്കല്ല് എവിടെയാണ് സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതെന്നും മനയിൽ ഇപ്പോഴുള്ള ഒരു വ്യക്തിക്കും വ്യക്തമായി അറിയില്ല. എങ്കിലും സർപ്പങ്ങളുടെയും മാണിക്യക്കല്ലിന്റെയും സാന്നിദ്ധ്യം മനയിൽ ഇപ്പോഴും ഉണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.

== വിശേഷദിവസങ്ങൾ ==
കേരളത്തിലെ മറ്റെല്ലാ സർപ്പകാവുകളിലും എന്നപോലെ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങ് ഇവിടെയും ഉണ്ട്. അരിപ്പൊടി, മഞ്ഞൾപ്പൊടി, [[കദളിപ്പഴം]], [[പാൽ]] എന്നിവയടങ്ങുന്ന മിശ്രിതം സർപ്പങ്ങൾക്ക് ഏറെ പഥ്യമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. [[വൃശ്ചികം]] ഒന്ന്, [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[ആയില്യം നക്ഷത്രം|ആയില്യം]], [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം നക്ഷത്രം|തിരുവോണം]] മുതൽ [[ഭരണി നക്ഷത്രം|ഭരണി]] വരെ ദിവസങ്ങൾ, [[മേടം|മേടമാസം]] പത്താം തിയതി ഇവയാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ദിവസങ്ങൾ.

== വിശ്വാസങ്ങൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 004.jpg|thumb|120px|നാഗയക്ഷി]]
മനയിലെത്തുന്ന നാഗങ്ങളെ യാതൊരു കാരണവശാലും ഉപദ്രവിക്കരുതെന്നും, മനപറമ്പ് കിളയ്ക്കുകയോ ഉഴുതുമറിക്കുകയോ ചെയ്യരുതെന്നും, പറമ്പിന്റെ ഒത്തനടുവിൽ ഉള്ള [[എട്ടു കെട്ട്|എട്ടുകെട്ടിലെ]] അടുക്കളയിലല്ലാതെ മറ്റൊരു ദിക്കിലും തീകത്തിക്കരുതെന്നും മറ്റുമുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളാണ് ഇവിടെ ഉള്ളത്. പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ അംഗങ്ങൾ നാഗങ്ങളെ ‘പാരമ്പര്യങ്ങൾ‘ എന്നാണ് വിളിക്കുക. മനയിൽ ഒരു ജനനം ഉണ്ടായാൽ ശിശുവിനെ സ്വീകരിക്കാൻ പാരമ്പര്യങ്ങൾ എത്തുമത്രെ. മരണം സംഭവിച്ചാൽ ഒരു പാരമ്പര്യവും മരിക്കും എന്നാണ് വിശ്വാസം. പറമ്പിലെങ്ങും തീ കത്തിക്കാൻ അനുവാദമില്ലാത്തതിനാൽ ‘തെക്കേക്കാവ്’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന തെക്കേപറമ്പിലാണ് പാരമ്പര്യത്തിനും നമ്പൂതിരിക്കും ചിതയൊരുക്കുന്നത്. മനയിലെ അംഗങ്ങളും നാഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ആത്മബന്ധം ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നു.

=== ഇരുളിലാണ്ട ആചാരങ്ങൾ ===
ഏകദേശം ആറോ ഏഴോ വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുവരെ പാമ്പു മേക്കാട്ട്മനയിൽ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“ എന്ന ചടങ്ങ് നടത്തിവന്നിരുന്നു. മനയിലേക്ക് വേളികഴിച്ച് കൊണ്ടുവരുന്ന സ്ത്രീകൾക്കാണ് കുടുംബത്തിൽ സ്ഥാനം. അങ്ങനെയുള്ള സ്ത്രീയായിരിക്കും ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. ഒരു പാത്രത്തിൽ, കെടാവിളക്കിലെ എണ്ണയെടുത്ത്, അതിൽ നോക്കിക്കൊണ്ട് സർപ്പദോഷങ്ങളെ കുറിച്ച് പ്രവചിക്കുകയും അതിനു പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കുകയുമാണു ചെയ്തിരുന്നത്. ഇതിന് പ്രത്യേക പരിശീലനം അത്യാവശ്യമാണു. അതുകൊണ്ടായിരിക്കും ഇത് കൈവശമാക്കാൻ ആരും ശ്രമിക്കാത്തത്. മാത്രമല്ല, പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കാൻ ജ്യോത്സ്യന്മാർക്ക് കഴിയുമെന്നതിനാൽ, ഈ മനയ്ക്കലേക്ക്, സർപ്പദോഷം ഉണ്ടോ എന്നറിയാൻ വേണ്ടിയല്ല ദോഷപരിഹാരത്തിന് വേണ്ടിയാണ് ആളുകൾ വരേണ്ടത് എന്നു മനക്കാർക്ക് തോന്നുകയുമുണ്ടായി. അങ്ങനെ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“എന്ന അപൂർവ്വ ചടങ്ങ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയ്ക്ക് അന്യമായി എന്നു പറയാം.

അതുപോലെ, തെക്കേക്കാവിൽ വളരുന്ന ഒരു ചെടിയുടെ ഇലകൾ പറിച്ച്, മനയുടെ തെക്കിനിയിൽ വച്ച് കാച്ചിയെടുക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേകതരം എണ്ണ കുഷ്ടരോഗത്തിന് വിശിഷ്ടമായ ഔഷധമായിരുന്നുവത്രേ. വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുതന്നെ ഈ രോഗചികിത്സ നിന്നുപോയിരിക്കുന്നു. മനയ്ക്കലെ ഇന്നത്തെ ഒരു വ്യക്തിക്കും ആ സസ്യത്തെ കുറിച്ചോ അതിന്റെ ഔഷധഗുണത്തെ കുറിച്ചോ കാര്യമായി ഒന്നും തന്നെ അറിയില്ല.

ഇങ്ങനെ നിന്നുപോയ ആചാരാനുഷ്ടാനങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ് “നാഗബലി”. ഇത്ര വിശിഷ്ടവും പ്രയാസമേറിയതുമായ ചടങ്ങ് തുടർന്നുകൊണ്ടു പോകാനുള്ള ശക്തിയും ധൈര്യവും സാഹചര്യവും ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ടായിരിക്കണം ഇതും തലമുറകൾക്ക് മുമ്പേ ഇല്ലാതായത്.

== ഭരണ നിർവ്വഹണം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 008.jpg|thumb|170px|കാവിലെ ഒരു പ്രതിഷ്ഠ]]
ഏറ്റവും പ്രായം ചെന്ന വ്യക്തിയാണ് മനയിലെ കാരണവർ. പ്രായപൂർത്തിയായവർക്ക് ഭരണാവകാശം ലഭിക്കും. ട്രസ്റ്റ് രൂപവൽക്കരിച്ച് ഓരോ ട്രസ്റ്റിക്കും ഒരു വർഷം വീതം ഭരണം നൽകുകയാണ് ഇന്ന് നടന്നുവരുന്നത്. മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളെ തലമുറകളിലേക്ക് പകരുന്നത് വാമൊഴിയാണു.

മേടമാസത്തിൽ [[ചൊവ്വ]], [[വെള്ളി]], [[ഞായർ]] എന്നീ കൊടിയാഴ്ചയിലൊന്നിൽ മുടിയേറ്റ് നടത്തുന്നു. മേടമാസത്തിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും ഒരു പ്രധാന ചടങ്ങാണ്. കേരളത്തിൽ സർപ്പബലി നടത്താൻ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനക്കാർക്കും അധികാരമുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് എല്ലാ ദിവസവും വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ഇവിടെ സർപ്പബലി നടത്തിവരുന്നു. മണ്ഡലകാലത്ത് ചുരുക്കം മൂന്ന് ദിവസമെങ്കിലും ഇവിടെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടത്തുന്നു. മറ്റ് സർപ്പകാവുകളിലെ പുള്ളുവൻപാട്ട് ഇവിടെ പതിവില്ല. സർപ്പം പാട്ടാണ് നടത്തിവരുന്നത്. വാരണാട്ട് കുറുപ്പന്മാരാണ് ഇവിടെ പരമ്പരാഗതമായി സർപ്പം പാട്ടും കളമെഴുത്തും നടത്തിവരുന്നത്.

== ആവാഹനകർമ്മം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 014.jpg|thumb|150px|തെക്കേ കാവിന്റെ ഒരു ദൃശ്യം]]
സർപ്പക്കാവ് ആവാഹിച്ച് മാറ്റുന്നതിനുള്ള അധികാരം പൂർവ്വീകമായി പാമ്പു മേക്കാട്ട് നമ്പൂതിരിമാർക്ക് മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ പാതിരക്കുന്നത്ത് മനക്കാരും ചെയ്ത് പോരുന്നു. സർപ്പക്കാവ് ആവാഹനം മൂന്ന് രീതിയിലുണ്ട്. സർപ്പക്കാവ് പൂർണ്ണമായി മാറ്റുക, സർപ്പക്കാവിന്റെ വലിപ്പം കുറയ്യ്ക്കുക, ഒന്നിലധികം കാവുകളെ ഒന്നിച്ചുചേർത്ത് ഒരു കാവാക്കുക. ആവാഹിച്ച കാവുകളെ മനയിലെ തെക്കേപറമ്പിലാണ് കുടിയിരുത്തുന്നത്. കുടിയിരുത്തിയ ശേഷം പഴയകാവുകളെ നശിപ്പിക്കാൻ മനക്കാർ അനുവാദം നൽകും.

== മറ്റ് നാഗാരാധന കേന്ദ്രങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 011.jpg|thumb|200px|കിഴക്കെ കാവ്]]
പാമ്പുമേക്കാട്ടിനു പുറമേ സർപ്പാരാധനയ്ക്ക് ഏറ്റവുമധികം പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്ന രണ്ട് കേന്ദ്രങ്ങളാണ് [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലും]] [[മണ്ണാറശാല|മണ്ണാറശാലയും]]. ഈ മൂന്ന് സ്ഥലങ്ങളേയും ബന്ധിപ്പിച്ച്കൊണ്ട് ഒരു സങ്കൽപ്പം ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ നിലവിലുണ്ട്. സർപ്പശ്രേഷ്ഠനായ [[അനന്തൻ]] ഈ മൂന്ന് ദിക്കിലുമായി കിടക്കുന്നുവെന്നും അനന്തന്റെ ശിരസ്സ് നാഗർകോവിലിലും മദ്ധ്യം മണ്ണാറശാലയിലും പാദം പാമ്പുമേക്കാട്ടും ആയി വച്ചിരിക്കുകയാണെന്നും വിശ്വാസമുണ്ട്.

ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ പ്രമുഖ സർപ്പക്ഷേത്രമായ നാഗർകോവിലിലെ പ്രധാനതന്ത്രി പാമ്പുമേക്കാട്ട് മനയിലെ കാരണവരാണ്. ഇന്നും നാഗർകോവിലിലെ ഏത് വിശേഷത്തിനും ഈ മനയ്ക്കലെ കാരണവർ എത്തേണ്ടതുണ്ട്.

പാമ്പുമേക്കാട്ടുകാർക്ക് യാതൊരു വിധ ബന്ധവുമില്ലാത്ത ഒരു നാഗാരാധന കേന്ദ്രമാണ് മണ്ണാറശാല. സ്ത്രീകൾ ആണ് അവിടെ പൂജാരികൾ എന്നതും മണ്ണാറശാലയും പാമ്പുമേക്കാട്ടും തമ്മിൽ ബന്ധമില്ലെന്ന് തെളിയിക്കുന്നു.
== ഇതും കാണുക ==
*[[സർപ്പാരാധന]]

== ചിത്രശാല ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery caption=&quot;ഇല്ലത്തിന്റെ ചില ദൃശ്യങ്ങൾ&quot; widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;ചിത്രം:Mekkat_017.jpg
ചിത്രം:Mekkat_018.jpg
ചിത്രം:Mekkat_005.jpg
ചിത്രം:Mekkat_022.jpg
ചിത്രം:Mekkat_024.jpg
ചിത്രം:Mekkatmana_023.jpg
ചിത്രം:Mekkat_031.jpg
ചിത്രം:Mekkat_019.jpg
ചിത്രം:Mekkat_021.jpg
ചിത്രം:Mekkat_029.jpg
ചിത്രം:Mekkat_026.jpg
ചിത്രം:Mekkat 010.jpg
ചിത്രം:Mekkat 001.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
പാമ്പു മേയ്ക്കട്ടുമന മാഹാത്മ്യം--പി.സുകുമാരൻ മാസ്റ്റർ

പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ മേക്കാട്—unpulished.

{{commons category|Pambummekkatt Mana}}

{{തൃശ്ശൂർ - സ്ഥലങ്ങൾ}}

{{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നാഗക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>lmsaytblganpguyhosm7jm6ke4fik0r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619625</id>
      <parentid>4619624</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T16:44:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4619625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21937" sha1="61wzvjxshiz4mw31vdbc1lwvt2dn2ze" xml:space="preserve">[[ചിത്രം:Mekkat 007.jpg|thumb|300px|പടിപ്പുരമാളിക]]

[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] സുപ്രസിദ്ധമായ [[സർപ്പാരാധന|സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രമാണ്]] '''പാമ്പു മേക്കാട്ടുമന'''. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[മുകുന്ദപുരം]] താലുക്കിൽ [[വടമ]] വില്ലേജിലാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ട് ഇല്ലം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഐതിഹ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ‘പാമ്പു മേക്കാട്’ ഒരു കാലത്ത് ‘മേക്കാട്’ മാത്രമായിരുന്നു. മേക്കാട്ടുമനയിൽ സർപ്പാരാധന ആരംഭിച്ചതോടെയാണ്‌ പാമ്പു മേക്കാട് എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയത്. ഇവിടുത്തെ സർപ്പാരാധനയുടെ തുടക്കത്തെപറ്റി വ്യക്തമായ ചരിത്രരേഖകളൊന്നുമില്ല. ഐതിഹ്യങ്ങളെയും പുരാവൃത്തങ്ങളേയും ആശ്രയിക്കുകയേ നിവൃത്തിയുള്ളു.

== ഐതിഹ്യം ==
[[ചിത്രം:Mekkatmana entrance.jpg|thumb|270px|മേക്കാട്ട്മന കവാടം]]
മന്ത്രതന്ത്ര പ്രവീണരായിരുന്നുവെങ്കിലും ദുസ്സഹമായ ദാരിദ്ര്യദുഃഖം അനുഭവിക്കാൻ ആയിരുന്നു മേക്കാട്ടുമനക്കാരുടെ വിധി. അക്കാലത്തൊരിക്കൽ, ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് നിവൃത്തിയുണ്ടാക്കണം എന്ന പ്രാർത്ഥനയു മായി മനയ്ക്കലെ മൂത്ത നമ്പൂതിരി ചരിത്ര പ്രസിദ്ധമായ തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിൽ, ഒരു വ്യാഴവട്ടകാലം ഭജനമിരുന്നു. ഒരു രാത്രി വാസുകി എന്ന സർപ്പരാജൻ കൈയ്യിൽ [[മാണിക്യം|മാണിക്യകല്ലുമായി]] അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. 

സർപ്പരാജന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം തന്റെ ഭവനത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ടാകണമെന്നും തന്റെ ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് അറുതി വരുത്തണമെന്നും നമ്പൂതിരി വാസുകിയോട് അപേക്ഷിച്ചു.

മനയ്ക്കൽ എത്തിയ നമ്പൂതിരിയുടെ ഓലക്കുടയിൽ പിണഞ്ഞിരുന്ന നാഗത്താനെയാണ് മേക്കാട്ടുമനയിലെ പരദേവതയായി കിഴക്കിനിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. 

കുറച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മേക്കാട്ടില്ലത്തെ മൂത്ത അന്തർജനം അവിടെ എത്തി. വീട്ടിലേക്ക് കയറും മുമ്പ് അവർ തന്റെ ഓലക്കുട വരാന്തയിൽ വച്ചു.  ഒരു പാമ്പ് കുടയിൽ നിന്നുമിറങ്ങി, പതുക്കെ  കിഴക്കിനിയിലേക്ക് നീങ്ങി, അത് നാഗയക്ഷി തന്നെയിരുന്നു.

നാഗയക്ഷിയുടെയും വാസുകിയുടെയും കല്പനകൾ അനുസരിച്ച് മേക്കാട്ടുമനയിലെ ആളുകൾ ജീവിക്കാനാരംഭിച്ചു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഈ കഥയാണ് കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി, ‘ഐതിഹ്യമാല’യിൽ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ നമ്പൂതിരിമാരുടെ സർപ്പാരാധന പ്രാധാന്യത്തിനു തെളിവായി കാണിക്കുന്നത്.

== ചരിത്രം ==
കേരളത്തിലെ സർപ്പ ആരാധനയ്ക്ക് ശൈവ വൈഷ്ണവ ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ട്. ജൈന മതത്തിലെ സർപ്പ സാന്നിധ്യം ഹിന്ദു മതത്തിൽ നിന്നും കടം കൊണ്ടതാണ്. കന്യാകുമാരി മുതൽ ഗോകരണം വരെ സർപ്പാരാധന കാണാം. 
പ്രാദേശികമായി സർപ്പരാധനക്കു അവകാശമുള്ള ചില കേന്ദ്രങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവർക്ക് അവരുടേതായ ആരാധന ക്രമങ്ങൾ പാരമ്പര്യമായി ഉണ്ട്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 003.jpg|thumb|120px|നാഗരാജാവ്]]
മനയുടെ കിഴക്കിനിയിൽ, വാസുകിയും നാഗയക്ഷിയേയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിടത്ത് ഒരു കെടാവിളക്ക് കത്തികൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അവരുടെ പ്രതിഷ്ഠകൾ രണ്ട് മൺപുറ്റുകളായി തീർന്നുവെന്നും പിന്നീട് അവയും നശിച്ച് വെറുമൊരു മൺതറ മാത്രമായി തീർന്നിരിക്കുന്നുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. വാസുകിയിൽ നിന്നും ലഭിച്ച മാണിക്യക്കല്ല് എവിടെയാണ് സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതെന്നും മനയിൽ ഇപ്പോഴുള്ള ഒരു വ്യക്തിക്കും വ്യക്തമായി അറിയില്ല. എങ്കിലും സർപ്പങ്ങളുടെയും മാണിക്യക്കല്ലിന്റെയും സാന്നിദ്ധ്യം മനയിൽ ഇപ്പോഴും ഉണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.

== വിശേഷദിവസങ്ങൾ ==
കേരളത്തിലെ മറ്റെല്ലാ സർപ്പകാവുകളിലും എന്നപോലെ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങ് ഇവിടെയും ഉണ്ട്. അരിപ്പൊടി, മഞ്ഞൾപ്പൊടി, [[കദളിപ്പഴം]], [[പാൽ]] എന്നിവയടങ്ങുന്ന മിശ്രിതം സർപ്പങ്ങൾക്ക് ഏറെ പഥ്യമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. [[വൃശ്ചികം]] ഒന്ന്, [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[ആയില്യം നക്ഷത്രം|ആയില്യം]], [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം നക്ഷത്രം|തിരുവോണം]] മുതൽ [[ഭരണി നക്ഷത്രം|ഭരണി]] വരെ ദിവസങ്ങൾ, [[മേടം|മേടമാസം]] പത്താം തിയതി ഇവയാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ദിവസങ്ങൾ.

== വിശ്വാസങ്ങൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 004.jpg|thumb|120px|നാഗയക്ഷി]]
മനയിലെത്തുന്ന നാഗങ്ങളെ യാതൊരു കാരണവശാലും ഉപദ്രവിക്കരുതെന്നും, മനപറമ്പ് കിളയ്ക്കുകയോ ഉഴുതുമറിക്കുകയോ ചെയ്യരുതെന്നും, പറമ്പിന്റെ ഒത്തനടുവിൽ ഉള്ള [[എട്ടു കെട്ട്|എട്ടുകെട്ടിലെ]] അടുക്കളയിലല്ലാതെ മറ്റൊരു ദിക്കിലും തീകത്തിക്കരുതെന്നും മറ്റുമുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളാണ് ഇവിടെ ഉള്ളത്. പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ അംഗങ്ങൾ നാഗങ്ങളെ ‘പാരമ്പര്യങ്ങൾ‘ എന്നാണ് വിളിക്കുക. മനയിൽ ഒരു ജനനം ഉണ്ടായാൽ ശിശുവിനെ സ്വീകരിക്കാൻ പാരമ്പര്യങ്ങൾ എത്തുമത്രെ. മരണം സംഭവിച്ചാൽ ഒരു പാരമ്പര്യവും മരിക്കും എന്നാണ് വിശ്വാസം. പറമ്പിലെങ്ങും തീ കത്തിക്കാൻ അനുവാദമില്ലാത്തതിനാൽ ‘തെക്കേക്കാവ്’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന തെക്കേപറമ്പിലാണ് പാരമ്പര്യത്തിനും നമ്പൂതിരിക്കും ചിതയൊരുക്കുന്നത്. മനയിലെ അംഗങ്ങളും നാഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ആത്മബന്ധം ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നു.

=== ഇരുളിലാണ്ട ആചാരങ്ങൾ ===
ഏകദേശം ആറോ ഏഴോ വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുവരെ പാമ്പു മേക്കാട്ട്മനയിൽ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“ എന്ന ചടങ്ങ് നടത്തിവന്നിരുന്നു. മനയിലേക്ക് വേളികഴിച്ച് കൊണ്ടുവരുന്ന സ്ത്രീകൾക്കാണ് കുടുംബത്തിൽ സ്ഥാനം. അങ്ങനെയുള്ള സ്ത്രീയായിരിക്കും ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. ഒരു പാത്രത്തിൽ, കെടാവിളക്കിലെ എണ്ണയെടുത്ത്, അതിൽ നോക്കിക്കൊണ്ട് സർപ്പദോഷങ്ങളെ കുറിച്ച് പ്രവചിക്കുകയും അതിനു പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കുകയുമാണു ചെയ്തിരുന്നത്. ഇതിന് പ്രത്യേക പരിശീലനം അത്യാവശ്യമാണു. അതുകൊണ്ടായിരിക്കും ഇത് കൈവശമാക്കാൻ ആരും ശ്രമിക്കാത്തത്. മാത്രമല്ല, പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കാൻ ജ്യോത്സ്യന്മാർക്ക് കഴിയുമെന്നതിനാൽ, ഈ മനയ്ക്കലേക്ക്, സർപ്പദോഷം ഉണ്ടോ എന്നറിയാൻ വേണ്ടിയല്ല ദോഷപരിഹാരത്തിന് വേണ്ടിയാണ് ആളുകൾ വരേണ്ടത് എന്നു മനക്കാർക്ക് തോന്നുകയുമുണ്ടായി. അങ്ങനെ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“എന്ന അപൂർവ്വ ചടങ്ങ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയ്ക്ക് അന്യമായി എന്നു പറയാം.

അതുപോലെ, തെക്കേക്കാവിൽ വളരുന്ന ഒരു ചെടിയുടെ ഇലകൾ പറിച്ച്, മനയുടെ തെക്കിനിയിൽ വച്ച് കാച്ചിയെടുക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേകതരം എണ്ണ കുഷ്ടരോഗത്തിന് വിശിഷ്ടമായ ഔഷധമായിരുന്നുവത്രേ. വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുതന്നെ ഈ രോഗചികിത്സ നിന്നുപോയിരിക്കുന്നു. മനയ്ക്കലെ ഇന്നത്തെ ഒരു വ്യക്തിക്കും ആ സസ്യത്തെ കുറിച്ചോ അതിന്റെ ഔഷധഗുണത്തെ കുറിച്ചോ കാര്യമായി ഒന്നും തന്നെ അറിയില്ല.

ഇങ്ങനെ നിന്നുപോയ ആചാരാനുഷ്ടാനങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ് “നാഗബലി”. ഇത്ര വിശിഷ്ടവും പ്രയാസമേറിയതുമായ ചടങ്ങ് തുടർന്നുകൊണ്ടു പോകാനുള്ള ശക്തിയും ധൈര്യവും സാഹചര്യവും ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ടായിരിക്കണം ഇതും തലമുറകൾക്ക് മുമ്പേ ഇല്ലാതായത്.

== ഭരണ നിർവ്വഹണം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 008.jpg|thumb|170px|കാവിലെ ഒരു പ്രതിഷ്ഠ]]
ഏറ്റവും പ്രായം ചെന്ന വ്യക്തിയാണ് മനയിലെ കാരണവർ. പ്രായപൂർത്തിയായവർക്ക് ഭരണാവകാശം ലഭിക്കും. ട്രസ്റ്റ് രൂപവൽക്കരിച്ച് ഓരോ ട്രസ്റ്റിക്കും ഒരു വർഷം വീതം ഭരണം നൽകുകയാണ് ഇന്ന് നടന്നുവരുന്നത്. മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളെ തലമുറകളിലേക്ക് പകരുന്നത് വാമൊഴിയാണു.

മേടമാസത്തിൽ [[ചൊവ്വ]], [[വെള്ളി]], [[ഞായർ]] എന്നീ കൊടിയാഴ്ചയിലൊന്നിൽ മുടിയേറ്റ് നടത്തുന്നു. മേടമാസത്തിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും ഒരു പ്രധാന ചടങ്ങാണ്. കേരളത്തിൽ സർപ്പബലി നടത്താൻ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനക്കാർക്കും അധികാരമുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് എല്ലാ ദിവസവും വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ഇവിടെ സർപ്പബലി നടത്തിവരുന്നു. മണ്ഡലകാലത്ത് ചുരുക്കം മൂന്ന് ദിവസമെങ്കിലും ഇവിടെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടത്തുന്നു. മറ്റ് സർപ്പകാവുകളിലെ പുള്ളുവൻപാട്ട് ഇവിടെ പതിവില്ല. സർപ്പം പാട്ടാണ് നടത്തിവരുന്നത്. വാരണാട്ട് കുറുപ്പന്മാരാണ് ഇവിടെ പരമ്പരാഗതമായി സർപ്പം പാട്ടും കളമെഴുത്തും നടത്തിവരുന്നത്.

== ആവാഹനകർമ്മം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 014.jpg|thumb|150px|തെക്കേ കാവിന്റെ ഒരു ദൃശ്യം]]
സർപ്പക്കാവ് ആവാഹിച്ച് മാറ്റുന്നതിനുള്ള അധികാരം പൂർവ്വീകമായി പാമ്പു മേക്കാട്ട് നമ്പൂതിരിമാർക്ക് മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ പാതിരക്കുന്നത്ത് മനക്കാരും ചെയ്ത് പോരുന്നു. സർപ്പക്കാവ് ആവാഹനം മൂന്ന് രീതിയിലുണ്ട്. സർപ്പക്കാവ് പൂർണ്ണമായി മാറ്റുക, സർപ്പക്കാവിന്റെ വലിപ്പം കുറയ്യ്ക്കുക, ഒന്നിലധികം കാവുകളെ ഒന്നിച്ചുചേർത്ത് ഒരു കാവാക്കുക. ആവാഹിച്ച കാവുകളെ മനയിലെ തെക്കേപറമ്പിലാണ് കുടിയിരുത്തുന്നത്. കുടിയിരുത്തിയ ശേഷം പഴയകാവുകളെ നശിപ്പിക്കാൻ മനക്കാർ അനുവാദം നൽകും.

== മറ്റ് നാഗാരാധന കേന്ദ്രങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 011.jpg|thumb|200px|കിഴക്കെ കാവ്]]
പാമ്പുമേക്കാട്ടിനു പുറമേ സർപ്പാരാധനയ്ക്ക് ഏറ്റവുമധികം പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്ന രണ്ട് കേന്ദ്രങ്ങളാണ് [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലും]] [[മണ്ണാറശാല|മണ്ണാറശാലയും]]. ഈ മൂന്ന് സ്ഥലങ്ങളേയും ബന്ധിപ്പിച്ച്കൊണ്ട് ഒരു സങ്കൽപ്പം ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ നിലവിലുണ്ട്. സർപ്പശ്രേഷ്ഠനായ [[അനന്തൻ]] ഈ മൂന്ന് ദിക്കിലുമായി കിടക്കുന്നുവെന്നും അനന്തന്റെ ശിരസ്സ് നാഗർകോവിലിലും മദ്ധ്യം മണ്ണാറശാലയിലും പാദം പാമ്പുമേക്കാട്ടും ആയി വച്ചിരിക്കുകയാണെന്നും വിശ്വാസമുണ്ട്.

ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ പ്രമുഖ സർപ്പക്ഷേത്രമായ നാഗർകോവിലിലെ പ്രധാനതന്ത്രി പാമ്പുമേക്കാട്ട് മനയിലെ കാരണവരാണ്. ഇന്നും നാഗർകോവിലിലെ ഏത് വിശേഷത്തിനും ഈ മനയ്ക്കലെ കാരണവർ എത്തേണ്ടതുണ്ട്.

പാമ്പുമേക്കാട്ടുകാർക്ക് യാതൊരു വിധ ബന്ധവുമില്ലാത്ത ഒരു നാഗാരാധന കേന്ദ്രമാണ് മണ്ണാറശാല. സ്ത്രീകൾ ആണ് അവിടെ പൂജാരികൾ എന്നതും മണ്ണാറശാലയും പാമ്പുമേക്കാട്ടും തമ്മിൽ ബന്ധമില്ലെന്ന് തെളിയിക്കുന്നു.
== ഇതും കാണുക ==
*[[സർപ്പാരാധന]]

== ചിത്രശാല ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery caption=&quot;ഇല്ലത്തിന്റെ ചില ദൃശ്യങ്ങൾ&quot; widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;ചിത്രം:Mekkat_017.jpg
ചിത്രം:Mekkat_018.jpg
ചിത്രം:Mekkat_005.jpg
ചിത്രം:Mekkat_022.jpg
ചിത്രം:Mekkat_024.jpg
ചിത്രം:Mekkatmana_023.jpg
ചിത്രം:Mekkat_031.jpg
ചിത്രം:Mekkat_019.jpg
ചിത്രം:Mekkat_021.jpg
ചിത്രം:Mekkat_029.jpg
ചിത്രം:Mekkat_026.jpg
ചിത്രം:Mekkat 010.jpg
ചിത്രം:Mekkat 001.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
പാമ്പു മേയ്ക്കട്ടുമന മാഹാത്മ്യം--പി.സുകുമാരൻ മാസ്റ്റർ

പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ മേക്കാട്—unpulished.

{{commons category|Pambummekkatt Mana}}

{{തൃശ്ശൂർ - സ്ഥലങ്ങൾ}}

{{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നാഗക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>61wzvjxshiz4mw31vdbc1lwvt2dn2ze</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619627</id>
      <parentid>4619625</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T16:46:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4619627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21937" sha1="azvsxex76om6sqccfm8r4v3n1rldesi" xml:space="preserve">[[ചിത്രം:Mekkat 007.jpg|thumb|300px|പടിപ്പുരമാളിക]]

[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] സുപ്രസിദ്ധമായ [[സർപ്പാരാധന|സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രമാണ്]] '''പാമ്പു മേക്കാട്ടുമന'''. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[മുകുന്ദപുരം]] താലുക്കിൽ [[വടമ]] വില്ലേജിലാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ട് ഇല്ലം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഐതിഹ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ‘പാമ്പു മേക്കാട്’ ഒരു കാലത്ത് ‘മേക്കാട്’ മാത്രമായിരുന്നു. മേക്കാട്ടുമനയിൽ സർപ്പാരാധന ആരംഭിച്ചതോടെയാണ്‌ പാമ്പു മേക്കാട് എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയത്. ഇവിടുത്തെ സർപ്പാരാധനയുടെ തുടക്കത്തെപറ്റി വ്യക്തമായ ചരിത്രരേഖകളൊന്നുമില്ല. ഐതിഹ്യങ്ങളെയും പുരാവൃത്തങ്ങളേയും ആശ്രയിക്കുകയേ നിവൃത്തിയുള്ളു.

== ഐതിഹ്യം ==
[[ചിത്രം:Mekkatmana entrance.jpg|thumb|270px|മേക്കാട്ട്മന കവാടം]]
മന്ത്രതന്ത്ര പ്രവീണരായിരുന്നുവെങ്കിലും ദുസ്സഹമായ ദാരിദ്ര്യദുഃഖം അനുഭവിക്കാൻ ആയിരുന്നു മേക്കാട്ടുമനക്കാരുടെ വിധി. അക്കാലത്തൊരിക്കൽ, ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് നിവൃത്തിയുണ്ടാക്കണം എന്ന പ്രാർത്ഥനയും ആയി മനയ്ക്കലെ മൂത്ത നമ്പൂതിരി ചരിത്ര പ്രസിദ്ധമായ തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിൽ, ഒരു വ്യാഴവട്ടകാലം ഭജനമിരുന്നു. ഒരു രാത്രി വാസുകി എന്ന സർപ്പരാജൻ കൈയ്യിൽ [[മാണിക്യം|മാണിക്യകല്ലുമായി]] അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. 

സർപ്പരാജന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം തന്റെ ഭവനത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ടാകണമെന്നും തന്റെ ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് അറുതി വരുത്തണമെന്നും നമ്പൂതിരി വാസുകിയോട് അപേക്ഷിച്ചു.

മനയ്ക്കൽ എത്തിയ നമ്പൂതിരിയുടെ ഓലക്കുടയിൽ പിണഞ്ഞിരുന്ന നാഗത്താനെയാണ് മേക്കാട്ടുമനയിലെ പരദേവതയായി കിഴക്കിനിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. 

കുറച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മേക്കാട്ടില്ലത്തെ മൂത്ത അന്തർജനം അവിടെ എത്തി. വീട്ടിലേക്ക് കയറും മുമ്പ് അവർ തന്റെ ഓലക്കുട വരാന്തയിൽ വച്ചു.  ഒരു പാമ്പ് കുടയിൽ നിന്നുമിറങ്ങി, പതുക്കെ  കിഴക്കിനിയിലേക്ക് നീങ്ങി, അത് നാഗയക്ഷി തന്നെയിരുന്നു.

നാഗയക്ഷിയുടെയും വാസുകിയുടെയും കല്പനകൾ അനുസരിച്ച് മേക്കാട്ടുമനയിലെ ആളുകൾ ജീവിക്കാനാരംഭിച്ചു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഈ കഥയാണ് കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി, ‘ഐതിഹ്യമാല’യിൽ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ നമ്പൂതിരിമാരുടെ സർപ്പാരാധന പ്രാധാന്യത്തിനു തെളിവായി കാണിക്കുന്നത്.

== ചരിത്രം ==
കേരളത്തിലെ സർപ്പ ആരാധനയ്ക്ക് ശൈവ വൈഷ്ണവ ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ട്. ജൈന മതത്തിലെ സർപ്പ സാന്നിധ്യം ഹിന്ദു മതത്തിൽ നിന്നും കടം കൊണ്ടതാണ്. കന്യാകുമാരി മുതൽ ഗോകരണം വരെ സർപ്പാരാധന കാണാം. 
പ്രാദേശികമായി സർപ്പരാധനക്കു അവകാശമുള്ള ചില കേന്ദ്രങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവർക്ക് അവരുടേതായ ആരാധന ക്രമങ്ങൾ പാരമ്പര്യമായി ഉണ്ട്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 003.jpg|thumb|120px|നാഗരാജാവ്]]
മനയുടെ കിഴക്കിനിയിൽ, വാസുകിയും നാഗയക്ഷിയേയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിടത്ത് ഒരു കെടാവിളക്ക് കത്തികൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അവരുടെ പ്രതിഷ്ഠകൾ രണ്ട് മൺപുറ്റുകളായി തീർന്നുവെന്നും പിന്നീട് അവയും നശിച്ച് വെറുമൊരു മൺതറ മാത്രമായി തീർന്നിരിക്കുന്നുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. വാസുകിയിൽ നിന്നും ലഭിച്ച മാണിക്യക്കല്ല് എവിടെയാണ് സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതെന്നും മനയിൽ ഇപ്പോഴുള്ള ഒരു വ്യക്തിക്കും വ്യക്തമായി അറിയില്ല. എങ്കിലും സർപ്പങ്ങളുടെയും മാണിക്യക്കല്ലിന്റെയും സാന്നിദ്ധ്യം മനയിൽ ഇപ്പോഴും ഉണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.

== വിശേഷദിവസങ്ങൾ ==
കേരളത്തിലെ മറ്റെല്ലാ സർപ്പകാവുകളിലും എന്നപോലെ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങ് ഇവിടെയും ഉണ്ട്. അരിപ്പൊടി, മഞ്ഞൾപ്പൊടി, [[കദളിപ്പഴം]], [[പാൽ]] എന്നിവയടങ്ങുന്ന മിശ്രിതം സർപ്പങ്ങൾക്ക് ഏറെ പഥ്യമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. [[വൃശ്ചികം]] ഒന്ന്, [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[ആയില്യം നക്ഷത്രം|ആയില്യം]], [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം നക്ഷത്രം|തിരുവോണം]] മുതൽ [[ഭരണി നക്ഷത്രം|ഭരണി]] വരെ ദിവസങ്ങൾ, [[മേടം|മേടമാസം]] പത്താം തിയതി ഇവയാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ദിവസങ്ങൾ.

== വിശ്വാസങ്ങൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 004.jpg|thumb|120px|നാഗയക്ഷി]]
മനയിലെത്തുന്ന നാഗങ്ങളെ യാതൊരു കാരണവശാലും ഉപദ്രവിക്കരുതെന്നും, മനപറമ്പ് കിളയ്ക്കുകയോ ഉഴുതുമറിക്കുകയോ ചെയ്യരുതെന്നും, പറമ്പിന്റെ ഒത്തനടുവിൽ ഉള്ള [[എട്ടു കെട്ട്|എട്ടുകെട്ടിലെ]] അടുക്കളയിലല്ലാതെ മറ്റൊരു ദിക്കിലും തീകത്തിക്കരുതെന്നും മറ്റുമുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളാണ് ഇവിടെ ഉള്ളത്. പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ അംഗങ്ങൾ നാഗങ്ങളെ ‘പാരമ്പര്യങ്ങൾ‘ എന്നാണ് വിളിക്കുക. മനയിൽ ഒരു ജനനം ഉണ്ടായാൽ ശിശുവിനെ സ്വീകരിക്കാൻ പാരമ്പര്യങ്ങൾ എത്തുമത്രെ. മരണം സംഭവിച്ചാൽ ഒരു പാരമ്പര്യവും മരിക്കും എന്നാണ് വിശ്വാസം. പറമ്പിലെങ്ങും തീ കത്തിക്കാൻ അനുവാദമില്ലാത്തതിനാൽ ‘തെക്കേക്കാവ്’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന തെക്കേപറമ്പിലാണ് പാരമ്പര്യത്തിനും നമ്പൂതിരിക്കും ചിതയൊരുക്കുന്നത്. മനയിലെ അംഗങ്ങളും നാഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ആത്മബന്ധം ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നു.

=== ഇരുളിലാണ്ട ആചാരങ്ങൾ ===
ഏകദേശം ആറോ ഏഴോ വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുവരെ പാമ്പു മേക്കാട്ട്മനയിൽ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“ എന്ന ചടങ്ങ് നടത്തിവന്നിരുന്നു. മനയിലേക്ക് വേളികഴിച്ച് കൊണ്ടുവരുന്ന സ്ത്രീകൾക്കാണ് കുടുംബത്തിൽ സ്ഥാനം. അങ്ങനെയുള്ള സ്ത്രീയായിരിക്കും ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. ഒരു പാത്രത്തിൽ, കെടാവിളക്കിലെ എണ്ണയെടുത്ത്, അതിൽ നോക്കിക്കൊണ്ട് സർപ്പദോഷങ്ങളെ കുറിച്ച് പ്രവചിക്കുകയും അതിനു പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കുകയുമാണു ചെയ്തിരുന്നത്. ഇതിന് പ്രത്യേക പരിശീലനം അത്യാവശ്യമാണു. അതുകൊണ്ടായിരിക്കും ഇത് കൈവശമാക്കാൻ ആരും ശ്രമിക്കാത്തത്. മാത്രമല്ല, പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കാൻ ജ്യോത്സ്യന്മാർക്ക് കഴിയുമെന്നതിനാൽ, ഈ മനയ്ക്കലേക്ക്, സർപ്പദോഷം ഉണ്ടോ എന്നറിയാൻ വേണ്ടിയല്ല ദോഷപരിഹാരത്തിന് വേണ്ടിയാണ് ആളുകൾ വരേണ്ടത് എന്നു മനക്കാർക്ക് തോന്നുകയുമുണ്ടായി. അങ്ങനെ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“എന്ന അപൂർവ്വ ചടങ്ങ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയ്ക്ക് അന്യമായി എന്നു പറയാം.

അതുപോലെ, തെക്കേക്കാവിൽ വളരുന്ന ഒരു ചെടിയുടെ ഇലകൾ പറിച്ച്, മനയുടെ തെക്കിനിയിൽ വച്ച് കാച്ചിയെടുക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേകതരം എണ്ണ കുഷ്ടരോഗത്തിന് വിശിഷ്ടമായ ഔഷധമായിരുന്നുവത്രേ. വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുതന്നെ ഈ രോഗചികിത്സ നിന്നുപോയിരിക്കുന്നു. മനയ്ക്കലെ ഇന്നത്തെ ഒരു വ്യക്തിക്കും ആ സസ്യത്തെ കുറിച്ചോ അതിന്റെ ഔഷധഗുണത്തെ കുറിച്ചോ കാര്യമായി ഒന്നും തന്നെ അറിയില്ല.

ഇങ്ങനെ നിന്നുപോയ ആചാരാനുഷ്ടാനങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ് “നാഗബലി”. ഇത്ര വിശിഷ്ടവും പ്രയാസമേറിയതുമായ ചടങ്ങ് തുടർന്നുകൊണ്ടു പോകാനുള്ള ശക്തിയും ധൈര്യവും സാഹചര്യവും ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ടായിരിക്കണം ഇതും തലമുറകൾക്ക് മുമ്പേ ഇല്ലാതായത്.

== ഭരണ നിർവ്വഹണം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 008.jpg|thumb|170px|കാവിലെ ഒരു പ്രതിഷ്ഠ]]
ഏറ്റവും പ്രായം ചെന്ന വ്യക്തിയാണ് മനയിലെ കാരണവർ. പ്രായപൂർത്തിയായവർക്ക് ഭരണാവകാശം ലഭിക്കും. ട്രസ്റ്റ് രൂപവൽക്കരിച്ച് ഓരോ ട്രസ്റ്റിക്കും ഒരു വർഷം വീതം ഭരണം നൽകുകയാണ് ഇന്ന് നടന്നുവരുന്നത്. മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളെ തലമുറകളിലേക്ക് പകരുന്നത് വാമൊഴിയാണു.

മേടമാസത്തിൽ [[ചൊവ്വ]], [[വെള്ളി]], [[ഞായർ]] എന്നീ കൊടിയാഴ്ചയിലൊന്നിൽ മുടിയേറ്റ് നടത്തുന്നു. മേടമാസത്തിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും ഒരു പ്രധാന ചടങ്ങാണ്. കേരളത്തിൽ സർപ്പബലി നടത്താൻ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനക്കാർക്കും അധികാരമുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് എല്ലാ ദിവസവും വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ഇവിടെ സർപ്പബലി നടത്തിവരുന്നു. മണ്ഡലകാലത്ത് ചുരുക്കം മൂന്ന് ദിവസമെങ്കിലും ഇവിടെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടത്തുന്നു. മറ്റ് സർപ്പകാവുകളിലെ പുള്ളുവൻപാട്ട് ഇവിടെ പതിവില്ല. സർപ്പം പാട്ടാണ് നടത്തിവരുന്നത്. വാരണാട്ട് കുറുപ്പന്മാരാണ് ഇവിടെ പരമ്പരാഗതമായി സർപ്പം പാട്ടും കളമെഴുത്തും നടത്തിവരുന്നത്.

== ആവാഹനകർമ്മം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 014.jpg|thumb|150px|തെക്കേ കാവിന്റെ ഒരു ദൃശ്യം]]
സർപ്പക്കാവ് ആവാഹിച്ച് മാറ്റുന്നതിനുള്ള അധികാരം പൂർവ്വീകമായി പാമ്പു മേക്കാട്ട് നമ്പൂതിരിമാർക്ക് മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ പാതിരക്കുന്നത്ത് മനക്കാരും ചെയ്ത് പോരുന്നു. സർപ്പക്കാവ് ആവാഹനം മൂന്ന് രീതിയിലുണ്ട്. സർപ്പക്കാവ് പൂർണ്ണമായി മാറ്റുക, സർപ്പക്കാവിന്റെ വലിപ്പം കുറയ്യ്ക്കുക, ഒന്നിലധികം കാവുകളെ ഒന്നിച്ചുചേർത്ത് ഒരു കാവാക്കുക. ആവാഹിച്ച കാവുകളെ മനയിലെ തെക്കേപറമ്പിലാണ് കുടിയിരുത്തുന്നത്. കുടിയിരുത്തിയ ശേഷം പഴയകാവുകളെ നശിപ്പിക്കാൻ മനക്കാർ അനുവാദം നൽകും.

== മറ്റ് നാഗാരാധന കേന്ദ്രങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 011.jpg|thumb|200px|കിഴക്കെ കാവ്]]
പാമ്പുമേക്കാട്ടിനു പുറമേ സർപ്പാരാധനയ്ക്ക് ഏറ്റവുമധികം പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്ന രണ്ട് കേന്ദ്രങ്ങളാണ് [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലും]] [[മണ്ണാറശാല|മണ്ണാറശാലയും]]. ഈ മൂന്ന് സ്ഥലങ്ങളേയും ബന്ധിപ്പിച്ച്കൊണ്ട് ഒരു സങ്കൽപ്പം ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ നിലവിലുണ്ട്. സർപ്പശ്രേഷ്ഠനായ [[അനന്തൻ]] ഈ മൂന്ന് ദിക്കിലുമായി കിടക്കുന്നുവെന്നും അനന്തന്റെ ശിരസ്സ് നാഗർകോവിലിലും മദ്ധ്യം മണ്ണാറശാലയിലും പാദം പാമ്പുമേക്കാട്ടും ആയി വച്ചിരിക്കുകയാണെന്നും വിശ്വാസമുണ്ട്.

ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ പ്രമുഖ സർപ്പക്ഷേത്രമായ നാഗർകോവിലിലെ പ്രധാനതന്ത്രി പാമ്പുമേക്കാട്ട് മനയിലെ കാരണവരാണ്. ഇന്നും നാഗർകോവിലിലെ ഏത് വിശേഷത്തിനും ഈ മനയ്ക്കലെ കാരണവർ എത്തേണ്ടതുണ്ട്.

പാമ്പുമേക്കാട്ടുകാർക്ക് യാതൊരു വിധ ബന്ധവുമില്ലാത്ത ഒരു നാഗാരാധന കേന്ദ്രമാണ് മണ്ണാറശാല. സ്ത്രീകൾ ആണ് അവിടെ പൂജാരികൾ എന്നതും മണ്ണാറശാലയും പാമ്പുമേക്കാട്ടും തമ്മിൽ ബന്ധമില്ലെന്ന് തെളിയിക്കുന്നു.
== ഇതും കാണുക ==
*[[സർപ്പാരാധന]]

== ചിത്രശാല ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery caption=&quot;ഇല്ലത്തിന്റെ ചില ദൃശ്യങ്ങൾ&quot; widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;ചിത്രം:Mekkat_017.jpg
ചിത്രം:Mekkat_018.jpg
ചിത്രം:Mekkat_005.jpg
ചിത്രം:Mekkat_022.jpg
ചിത്രം:Mekkat_024.jpg
ചിത്രം:Mekkatmana_023.jpg
ചിത്രം:Mekkat_031.jpg
ചിത്രം:Mekkat_019.jpg
ചിത്രം:Mekkat_021.jpg
ചിത്രം:Mekkat_029.jpg
ചിത്രം:Mekkat_026.jpg
ചിത്രം:Mekkat 010.jpg
ചിത്രം:Mekkat 001.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
പാമ്പു മേയ്ക്കട്ടുമന മാഹാത്മ്യം--പി.സുകുമാരൻ മാസ്റ്റർ

പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ മേക്കാട്—unpulished.

{{commons category|Pambummekkatt Mana}}

{{തൃശ്ശൂർ - സ്ഥലങ്ങൾ}}

{{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നാഗക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>azvsxex76om6sqccfm8r4v3n1rldesi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619628</id>
      <parentid>4619627</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T16:48:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4619628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21927" sha1="e6z64ogfccrjk1riachdhonkx07b9la" xml:space="preserve">[[ചിത്രം:Mekkat 007.jpg|thumb|300px|പടിപ്പുരമാളിക]]

[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] സുപ്രസിദ്ധമായ [[സർപ്പാരാധന|സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രമാണ്]] '''പാമ്പു മേക്കാട്ടുമന'''. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[മുകുന്ദപുരം]] താലുക്കിൽ [[വടമ]] വില്ലേജിലാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ട് ഇല്ലം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഐതിഹ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ‘പാമ്പു മേക്കാട്’ ഒരു കാലത്ത് ‘മേക്കാട്’ മാത്രമായിരുന്നു. മേക്കാട്ടുമനയിൽ സർപ്പാരാധന ആരംഭിച്ചതോടെയാണ്‌ പാമ്പു മേക്കാട് എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയത്. ഇവിടുത്തെ സർപ്പാരാധനയുടെ തുടക്കത്തെപറ്റി വ്യക്തമായ ചരിത്രരേഖകളൊന്നുമില്ല. ഐതിഹ്യങ്ങളെയും പുരാവൃത്തങ്ങളേയും ആശ്രയിക്കുകയേ നിവൃത്തിയുള്ളു.

== ഐതിഹ്യം ==
[[ചിത്രം:Mekkatmana entrance.jpg|thumb|270px|മേക്കാട്ട്മന കവാടം]]
മന്ത്രതന്ത്ര പ്രവീണരായിരുന്നുവെങ്കിലും ദുസ്സഹമായ ദാരിദ്ര്യദുഃഖം അനുഭവിക്കാൻ ആയിരുന്നു മേക്കാട്ടുമനക്കാരുടെ വിധി. അക്കാലത്തൊരിക്കൽ, ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് നിവൃത്തിയുണ്ടാക്കണം എന്ന പ്രാർത്ഥനയും ആയി മനയ്ക്കലെ മൂത്ത നമ്പൂതിരി ചരിത്ര പ്രസിദ്ധമായ തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിൽ, ഒരു വ്യാഴവട്ടകാലം ഭജനമിരുന്നു. ഒരു രാത്രി വാസുകി എന്ന സർപ്പരാജൻ കൈയ്യിൽ [[മാണിക്യം|മാണിക്യകല്ലുമായി]] അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. 

സർപ്പരാജന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം തന്റെ ഭവനത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ടാകണമെന്നും തന്റെ ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് അറുതി വരുത്തണമെന്നും നമ്പൂതിരി വാസുകിയോട് അപേക്ഷിച്ചു.

മനയ്ക്കൽ എത്തിയ നമ്പൂതിരിയുടെ ഓലക്കുടയിൽ പിണഞ്ഞിരുന്ന നാഗത്താനെയാണ് മേക്കാട്ടുമനയിലെ പരദേവതയായി കിഴക്കിനിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. 

കുറച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മേക്കാട്ടില്ലത്തെ മൂത്ത അന്തർജനം അവിടെ എത്തി. വീട്ടിലേക്ക് കയറും മുമ്പ് അവർ തന്റെ ഓലക്കുട വരാന്തയിൽ വച്ചു.  ഒരു പാമ്പ് കുടയിൽ നിന്നുമിറങ്ങി, പതുക്കെ  കിഴക്കിനിയിലേക്ക് നീങ്ങി, അത് നാഗയക്ഷിയായിരുന്നു.

നാഗയക്ഷിയുടെയും വാസുകിയുടെയും കല്പനകൾ അനുസരിച്ച് മേക്കാട്ടുമനയിലെ ആളുകൾ ജീവിക്കാനാരംഭിച്ചു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഈ കഥയാണ് കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി, ‘ഐതിഹ്യമാല’യിൽ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ നമ്പൂതിരിമാരുടെ സർപ്പാരാധന പ്രാധാന്യത്തിനു തെളിവായി കാണിക്കുന്നത്.

== ചരിത്രം ==
കേരളത്തിലെ സർപ്പ ആരാധനയ്ക്ക് ശൈവ വൈഷ്ണവ ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ട്. ജൈന മതത്തിലെ സർപ്പ സാന്നിധ്യം ഹിന്ദു മതത്തിൽ നിന്നും കടം കൊണ്ടതാണ്. കന്യാകുമാരി മുതൽ ഗോകരണം വരെ സർപ്പാരാധന കാണാം. 
പ്രാദേശികമായി സർപ്പരാധനക്കു അവകാശമുള്ള ചില കേന്ദ്രങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവർക്ക് അവരുടേതായ ആരാധന ക്രമങ്ങൾ പാരമ്പര്യമായി ഉണ്ട്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 003.jpg|thumb|120px|നാഗരാജാവ്]]
മനയുടെ കിഴക്കിനിയിൽ, വാസുകിയും നാഗയക്ഷിയേയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിടത്ത് ഒരു കെടാവിളക്ക് കത്തികൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അവരുടെ പ്രതിഷ്ഠകൾ രണ്ട് മൺപുറ്റുകളായി തീർന്നുവെന്നും പിന്നീട് അവയും നശിച്ച് വെറുമൊരു മൺതറ മാത്രമായി തീർന്നിരിക്കുന്നുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. വാസുകിയിൽ നിന്നും ലഭിച്ച മാണിക്യക്കല്ല് എവിടെയാണ് സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതെന്നും മനയിൽ ഇപ്പോഴുള്ള ഒരു വ്യക്തിക്കും വ്യക്തമായി അറിയില്ല. എങ്കിലും സർപ്പങ്ങളുടെയും മാണിക്യക്കല്ലിന്റെയും സാന്നിദ്ധ്യം മനയിൽ ഇപ്പോഴും ഉണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.

== വിശേഷദിവസങ്ങൾ ==
കേരളത്തിലെ മറ്റെല്ലാ സർപ്പകാവുകളിലും എന്നപോലെ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങ് ഇവിടെയും ഉണ്ട്. അരിപ്പൊടി, മഞ്ഞൾപ്പൊടി, [[കദളിപ്പഴം]], [[പാൽ]] എന്നിവയടങ്ങുന്ന മിശ്രിതം സർപ്പങ്ങൾക്ക് ഏറെ പഥ്യമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. [[വൃശ്ചികം]] ഒന്ന്, [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[ആയില്യം നക്ഷത്രം|ആയില്യം]], [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം നക്ഷത്രം|തിരുവോണം]] മുതൽ [[ഭരണി നക്ഷത്രം|ഭരണി]] വരെ ദിവസങ്ങൾ, [[മേടം|മേടമാസം]] പത്താം തിയതി ഇവയാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ദിവസങ്ങൾ.

== വിശ്വാസങ്ങൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 004.jpg|thumb|120px|നാഗയക്ഷി]]
മനയിലെത്തുന്ന നാഗങ്ങളെ യാതൊരു കാരണവശാലും ഉപദ്രവിക്കരുതെന്നും, മനപറമ്പ് കിളയ്ക്കുകയോ ഉഴുതുമറിക്കുകയോ ചെയ്യരുതെന്നും, പറമ്പിന്റെ ഒത്തനടുവിൽ ഉള്ള [[എട്ടു കെട്ട്|എട്ടുകെട്ടിലെ]] അടുക്കളയിലല്ലാതെ മറ്റൊരു ദിക്കിലും തീകത്തിക്കരുതെന്നും മറ്റുമുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളാണ് ഇവിടെ ഉള്ളത്. പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ അംഗങ്ങൾ നാഗങ്ങളെ ‘പാരമ്പര്യങ്ങൾ‘ എന്നാണ് വിളിക്കുക. മനയിൽ ഒരു ജനനം ഉണ്ടായാൽ ശിശുവിനെ സ്വീകരിക്കാൻ പാരമ്പര്യങ്ങൾ എത്തുമത്രെ. മരണം സംഭവിച്ചാൽ ഒരു പാരമ്പര്യവും മരിക്കും എന്നാണ് വിശ്വാസം. പറമ്പിലെങ്ങും തീ കത്തിക്കാൻ അനുവാദമില്ലാത്തതിനാൽ ‘തെക്കേക്കാവ്’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന തെക്കേപറമ്പിലാണ് പാരമ്പര്യത്തിനും നമ്പൂതിരിക്കും ചിതയൊരുക്കുന്നത്. മനയിലെ അംഗങ്ങളും നാഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ആത്മബന്ധം ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നു.

=== ഇരുളിലാണ്ട ആചാരങ്ങൾ ===
ഏകദേശം ആറോ ഏഴോ വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുവരെ പാമ്പു മേക്കാട്ട്മനയിൽ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“ എന്ന ചടങ്ങ് നടത്തിവന്നിരുന്നു. മനയിലേക്ക് വേളികഴിച്ച് കൊണ്ടുവരുന്ന സ്ത്രീകൾക്കാണ് കുടുംബത്തിൽ സ്ഥാനം. അങ്ങനെയുള്ള സ്ത്രീയായിരിക്കും ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. ഒരു പാത്രത്തിൽ, കെടാവിളക്കിലെ എണ്ണയെടുത്ത്, അതിൽ നോക്കിക്കൊണ്ട് സർപ്പദോഷങ്ങളെ കുറിച്ച് പ്രവചിക്കുകയും അതിനു പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കുകയുമാണു ചെയ്തിരുന്നത്. ഇതിന് പ്രത്യേക പരിശീലനം അത്യാവശ്യമാണു. അതുകൊണ്ടായിരിക്കും ഇത് കൈവശമാക്കാൻ ആരും ശ്രമിക്കാത്തത്. മാത്രമല്ല, പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കാൻ ജ്യോത്സ്യന്മാർക്ക് കഴിയുമെന്നതിനാൽ, ഈ മനയ്ക്കലേക്ക്, സർപ്പദോഷം ഉണ്ടോ എന്നറിയാൻ വേണ്ടിയല്ല ദോഷപരിഹാരത്തിന് വേണ്ടിയാണ് ആളുകൾ വരേണ്ടത് എന്നു മനക്കാർക്ക് തോന്നുകയുമുണ്ടായി. അങ്ങനെ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“എന്ന അപൂർവ്വ ചടങ്ങ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയ്ക്ക് അന്യമായി എന്നു പറയാം.

അതുപോലെ, തെക്കേക്കാവിൽ വളരുന്ന ഒരു ചെടിയുടെ ഇലകൾ പറിച്ച്, മനയുടെ തെക്കിനിയിൽ വച്ച് കാച്ചിയെടുക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേകതരം എണ്ണ കുഷ്ടരോഗത്തിന് വിശിഷ്ടമായ ഔഷധമായിരുന്നുവത്രേ. വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുതന്നെ ഈ രോഗചികിത്സ നിന്നുപോയിരിക്കുന്നു. മനയ്ക്കലെ ഇന്നത്തെ ഒരു വ്യക്തിക്കും ആ സസ്യത്തെ കുറിച്ചോ അതിന്റെ ഔഷധഗുണത്തെ കുറിച്ചോ കാര്യമായി ഒന്നും തന്നെ അറിയില്ല.

ഇങ്ങനെ നിന്നുപോയ ആചാരാനുഷ്ടാനങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ് “നാഗബലി”. ഇത്ര വിശിഷ്ടവും പ്രയാസമേറിയതുമായ ചടങ്ങ് തുടർന്നുകൊണ്ടു പോകാനുള്ള ശക്തിയും ധൈര്യവും സാഹചര്യവും ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ടായിരിക്കണം ഇതും തലമുറകൾക്ക് മുമ്പേ ഇല്ലാതായത്.

== ഭരണ നിർവ്വഹണം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 008.jpg|thumb|170px|കാവിലെ ഒരു പ്രതിഷ്ഠ]]
ഏറ്റവും പ്രായം ചെന്ന വ്യക്തിയാണ് മനയിലെ കാരണവർ. പ്രായപൂർത്തിയായവർക്ക് ഭരണാവകാശം ലഭിക്കും. ട്രസ്റ്റ് രൂപവൽക്കരിച്ച് ഓരോ ട്രസ്റ്റിക്കും ഒരു വർഷം വീതം ഭരണം നൽകുകയാണ് ഇന്ന് നടന്നുവരുന്നത്. മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളെ തലമുറകളിലേക്ക് പകരുന്നത് വാമൊഴിയാണു.

മേടമാസത്തിൽ [[ചൊവ്വ]], [[വെള്ളി]], [[ഞായർ]] എന്നീ കൊടിയാഴ്ചയിലൊന്നിൽ മുടിയേറ്റ് നടത്തുന്നു. മേടമാസത്തിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും ഒരു പ്രധാന ചടങ്ങാണ്. കേരളത്തിൽ സർപ്പബലി നടത്താൻ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനക്കാർക്കും അധികാരമുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് എല്ലാ ദിവസവും വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ഇവിടെ സർപ്പബലി നടത്തിവരുന്നു. മണ്ഡലകാലത്ത് ചുരുക്കം മൂന്ന് ദിവസമെങ്കിലും ഇവിടെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടത്തുന്നു. മറ്റ് സർപ്പകാവുകളിലെ പുള്ളുവൻപാട്ട് ഇവിടെ പതിവില്ല. സർപ്പം പാട്ടാണ് നടത്തിവരുന്നത്. വാരണാട്ട് കുറുപ്പന്മാരാണ് ഇവിടെ പരമ്പരാഗതമായി സർപ്പം പാട്ടും കളമെഴുത്തും നടത്തിവരുന്നത്.

== ആവാഹനകർമ്മം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 014.jpg|thumb|150px|തെക്കേ കാവിന്റെ ഒരു ദൃശ്യം]]
സർപ്പക്കാവ് ആവാഹിച്ച് മാറ്റുന്നതിനുള്ള അധികാരം പൂർവ്വീകമായി പാമ്പു മേക്കാട്ട് നമ്പൂതിരിമാർക്ക് മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ പാതിരക്കുന്നത്ത് മനക്കാരും ചെയ്ത് പോരുന്നു. സർപ്പക്കാവ് ആവാഹനം മൂന്ന് രീതിയിലുണ്ട്. സർപ്പക്കാവ് പൂർണ്ണമായി മാറ്റുക, സർപ്പക്കാവിന്റെ വലിപ്പം കുറയ്യ്ക്കുക, ഒന്നിലധികം കാവുകളെ ഒന്നിച്ചുചേർത്ത് ഒരു കാവാക്കുക. ആവാഹിച്ച കാവുകളെ മനയിലെ തെക്കേപറമ്പിലാണ് കുടിയിരുത്തുന്നത്. കുടിയിരുത്തിയ ശേഷം പഴയകാവുകളെ നശിപ്പിക്കാൻ മനക്കാർ അനുവാദം നൽകും.

== മറ്റ് നാഗാരാധന കേന്ദ്രങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 011.jpg|thumb|200px|കിഴക്കെ കാവ്]]
പാമ്പുമേക്കാട്ടിനു പുറമേ സർപ്പാരാധനയ്ക്ക് ഏറ്റവുമധികം പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്ന രണ്ട് കേന്ദ്രങ്ങളാണ് [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലും]] [[മണ്ണാറശാല|മണ്ണാറശാലയും]]. ഈ മൂന്ന് സ്ഥലങ്ങളേയും ബന്ധിപ്പിച്ച്കൊണ്ട് ഒരു സങ്കൽപ്പം ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ നിലവിലുണ്ട്. സർപ്പശ്രേഷ്ഠനായ [[അനന്തൻ]] ഈ മൂന്ന് ദിക്കിലുമായി കിടക്കുന്നുവെന്നും അനന്തന്റെ ശിരസ്സ് നാഗർകോവിലിലും മദ്ധ്യം മണ്ണാറശാലയിലും പാദം പാമ്പുമേക്കാട്ടും ആയി വച്ചിരിക്കുകയാണെന്നും വിശ്വാസമുണ്ട്.

ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ പ്രമുഖ സർപ്പക്ഷേത്രമായ നാഗർകോവിലിലെ പ്രധാനതന്ത്രി പാമ്പുമേക്കാട്ട് മനയിലെ കാരണവരാണ്. ഇന്നും നാഗർകോവിലിലെ ഏത് വിശേഷത്തിനും ഈ മനയ്ക്കലെ കാരണവർ എത്തേണ്ടതുണ്ട്.

പാമ്പുമേക്കാട്ടുകാർക്ക് യാതൊരു വിധ ബന്ധവുമില്ലാത്ത ഒരു നാഗാരാധന കേന്ദ്രമാണ് മണ്ണാറശാല. സ്ത്രീകൾ ആണ് അവിടെ പൂജാരികൾ എന്നതും മണ്ണാറശാലയും പാമ്പുമേക്കാട്ടും തമ്മിൽ ബന്ധമില്ലെന്ന് തെളിയിക്കുന്നു.
== ഇതും കാണുക ==
*[[സർപ്പാരാധന]]

== ചിത്രശാല ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery caption=&quot;ഇല്ലത്തിന്റെ ചില ദൃശ്യങ്ങൾ&quot; widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;ചിത്രം:Mekkat_017.jpg
ചിത്രം:Mekkat_018.jpg
ചിത്രം:Mekkat_005.jpg
ചിത്രം:Mekkat_022.jpg
ചിത്രം:Mekkat_024.jpg
ചിത്രം:Mekkatmana_023.jpg
ചിത്രം:Mekkat_031.jpg
ചിത്രം:Mekkat_019.jpg
ചിത്രം:Mekkat_021.jpg
ചിത്രം:Mekkat_029.jpg
ചിത്രം:Mekkat_026.jpg
ചിത്രം:Mekkat 010.jpg
ചിത്രം:Mekkat 001.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
പാമ്പു മേയ്ക്കട്ടുമന മാഹാത്മ്യം--പി.സുകുമാരൻ മാസ്റ്റർ

പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ മേക്കാട്—unpulished.

{{commons category|Pambummekkatt Mana}}

{{തൃശ്ശൂർ - സ്ഥലങ്ങൾ}}

{{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നാഗക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>e6z64ogfccrjk1riachdhonkx07b9la</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619629</id>
      <parentid>4619628</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T16:55:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4619629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21873" sha1="b9byr2h62zc7cvdqa4p9ywkvis0ihfw" xml:space="preserve">[[ചിത്രം:Mekkat 007.jpg|thumb|300px|പടിപ്പുരമാളിക]]

[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] സുപ്രസിദ്ധമായ [[സർപ്പാരാധന|സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രമാണ്]] '''പാമ്പു മേക്കാട്ടുമന'''. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[മുകുന്ദപുരം]] താലുക്കിൽ [[വടമ]] വില്ലേജിലാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ട് ഇല്ലം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഐതിഹ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ‘പാമ്പു മേക്കാട്’ ഒരു കാലത്ത് ‘മേക്കാട്’ മാത്രമായിരുന്നു. മേക്കാട്ടുമനയിൽ സർപ്പാരാധന ആരംഭിച്ചതോടെയാണ്‌ പാമ്പു മേക്കാട് എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയത്. ഇവിടുത്തെ സർപ്പാരാധനയുടെ തുടക്കത്തെപറ്റി വ്യക്തമായ ചരിത്രരേഖകളൊന്നുമില്ല. ഐതിഹ്യങ്ങളെയും പുരാവൃത്തങ്ങളേയും ആശ്രയിക്കുകയേ നിവൃത്തിയുള്ളു.

== ഐതിഹ്യം ==
[[ചിത്രം:Mekkatmana entrance.jpg|thumb|270px|മേക്കാട്ട്മന കവാടം]]
മന്ത്രതന്ത്ര പ്രവീണരായിരുന്നുവെങ്കിലും ദുസ്സഹമായ ദാരിദ്ര്യദുഃഖം അനുഭവിക്കാൻ ആയിരുന്നു മേക്കാട്ടുമനക്കാരുടെ വിധി. അക്കാലത്തൊരിക്കൽ, ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് നിവൃത്തിയുണ്ടാക്കണം എന്ന പ്രാർത്ഥനയും ആയി മനയ്ക്കലെ മൂത്ത നമ്പൂതിരി ചരിത്ര പ്രസിദ്ധമായ തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിൽ, ഒരു വ്യാഴവട്ടകാലം ഭജനമിരുന്നു. ഒരു രാത്രി വാസുകി എന്ന സർപ്പരാജൻ കൈയ്യിൽ [[മാണിക്യം|മാണിക്യകല്ലുമായി]] അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. 

സർപ്പരാജന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം തന്റെ ഭവനത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ടാകണമെന്നും തന്റെ ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് അറുതി വരുത്തണമെന്നും നമ്പൂതിരി വാസുകിയോട് അപേക്ഷിച്ചു.

മനയ്ക്കൽ എത്തിയ നമ്പൂതിരിയുടെ ഓലക്കുടയിൽ പിണഞ്ഞിരുന്ന നാഗത്താനെയാണ് മേക്കാട്ടുമനയിലെ പരദേവതയായി കിഴക്കിനിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. 

കുറച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മേക്കാട്ടില്ലത്തെ മൂത്ത അന്തർജനം അവിടെ എത്തി. വീട്ടിലേക്ക് കയറും മുമ്പ് അവർ തന്റെ ഓലക്കുട വരാന്തയിൽ വച്ചു.  ഒരു പാമ്പ് കുടയിൽ നിന്നുമിറങ്ങി, പതുക്കെ  കിഴക്കിനിയിലേക്ക് നീങ്ങി, അത് നാഗയക്ഷിയായിരുന്നു.

നാഗയക്ഷിയുടെയും വാസുകിയുടെയും കല്പനകൾ അനുസരിച്ച് മേക്കാട്ടുമനയിലെ ആളുകൾ ജീവിക്കാനാരംഭിച്ചു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഈ കഥയാണ് കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി, ‘ഐതിഹ്യമാല’യിൽ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിൽ  സർപ്പാരാധന പ്രധാനമായതിന് തെളിവായി കാണിക്കുന്നത്.

== ചരിത്രം ==
കേരളത്തിലെ സർപ്പ ആരാധനയ്ക്ക് ശൈവ വൈഷ്ണവ ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ട്. ജൈന മതത്തിലെ സർപ്പ സാന്നിധ്യം ഹിന്ദു മതത്തിൽ നിന്നും കടം കൊണ്ടതാണ്. കന്യാകുമാരി മുതൽ ഗോകരണം വരെ സർപ്പാരാധന കാണാം. 
പ്രാദേശികമായി സർപ്പരാധനക്കു അവകാശമുള്ള ചില കേന്ദ്രങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവർക്ക് അവരുടേതായ ആരാധന ക്രമങ്ങൾ പാരമ്പര്യമായി ഉണ്ട്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 003.jpg|thumb|120px|നാഗരാജാവ്]]
മനയുടെ കിഴക്കിനിയിൽ, വാസുകിയും നാഗയക്ഷിയേയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിടത്ത് ഒരു കെടാവിളക്ക് കത്തികൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അവരുടെ പ്രതിഷ്ഠകൾ രണ്ട് മൺപുറ്റുകളായി തീർന്നുവെന്നും പിന്നീട് അവയും നശിച്ച് വെറുമൊരു മൺതറ മാത്രമായി തീർന്നിരിക്കുന്നുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. വാസുകിയിൽ നിന്നും ലഭിച്ച മാണിക്യക്കല്ല് എവിടെയാണ് സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതെന്നും മനയിൽ ഇപ്പോഴുള്ള ഒരു വ്യക്തിക്കും വ്യക്തമായി അറിയില്ല. എങ്കിലും സർപ്പങ്ങളുടെയും മാണിക്യക്കല്ലിന്റെയും സാന്നിദ്ധ്യം മനയിൽ ഇപ്പോഴും ഉണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.

== വിശേഷദിവസങ്ങൾ ==
കേരളത്തിലെ മറ്റെല്ലാ സർപ്പകാവുകളിലും എന്നപോലെ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങ് ഇവിടെയും ഉണ്ട്. അരിപ്പൊടി, മഞ്ഞൾപ്പൊടി, [[കദളിപ്പഴം]], [[പാൽ]] എന്നിവയടങ്ങുന്ന മിശ്രിതം സർപ്പങ്ങൾക്ക് ഏറെ പഥ്യമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. [[വൃശ്ചികം]] ഒന്ന്, [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[ആയില്യം നക്ഷത്രം|ആയില്യം]], [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം നക്ഷത്രം|തിരുവോണം]] മുതൽ [[ഭരണി നക്ഷത്രം|ഭരണി]] വരെ ദിവസങ്ങൾ, [[മേടം|മേടമാസം]] പത്താം തിയതി ഇവയാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ദിവസങ്ങൾ.

== വിശ്വാസങ്ങൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 004.jpg|thumb|120px|നാഗയക്ഷി]]
മനയിലെത്തുന്ന നാഗങ്ങളെ യാതൊരു കാരണവശാലും ഉപദ്രവിക്കരുതെന്നും, മനപറമ്പ് കിളയ്ക്കുകയോ ഉഴുതുമറിക്കുകയോ ചെയ്യരുതെന്നും, പറമ്പിന്റെ ഒത്തനടുവിൽ ഉള്ള [[എട്ടു കെട്ട്|എട്ടുകെട്ടിലെ]] അടുക്കളയിലല്ലാതെ മറ്റൊരു ദിക്കിലും തീകത്തിക്കരുതെന്നും മറ്റുമുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളാണ് ഇവിടെ ഉള്ളത്. പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ അംഗങ്ങൾ നാഗങ്ങളെ ‘പാരമ്പര്യങ്ങൾ‘ എന്നാണ് വിളിക്കുക. മനയിൽ ഒരു ജനനം ഉണ്ടായാൽ ശിശുവിനെ സ്വീകരിക്കാൻ പാരമ്പര്യങ്ങൾ എത്തുമത്രെ. മരണം സംഭവിച്ചാൽ ഒരു പാരമ്പര്യവും മരിക്കും എന്നാണ് വിശ്വാസം. പറമ്പിലെങ്ങും തീ കത്തിക്കാൻ അനുവാദമില്ലാത്തതിനാൽ ‘തെക്കേക്കാവ്’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന തെക്കേപറമ്പിലാണ് പാരമ്പര്യത്തിനും നമ്പൂതിരിക്കും ചിതയൊരുക്കുന്നത്. മനയിലെ അംഗങ്ങളും നാഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ആത്മബന്ധം ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നു.

=== ഇരുളിലാണ്ട ആചാരങ്ങൾ ===
ഏകദേശം ആറോ ഏഴോ വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുവരെ പാമ്പു മേക്കാട്ട്മനയിൽ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“ എന്ന ചടങ്ങ് നടത്തിവന്നിരുന്നു. മനയിലേക്ക് വേളികഴിച്ച് കൊണ്ടുവരുന്ന സ്ത്രീകൾക്കാണ് കുടുംബത്തിൽ സ്ഥാനം. അങ്ങനെയുള്ള സ്ത്രീയായിരിക്കും ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. ഒരു പാത്രത്തിൽ, കെടാവിളക്കിലെ എണ്ണയെടുത്ത്, അതിൽ നോക്കിക്കൊണ്ട് സർപ്പദോഷങ്ങളെ കുറിച്ച് പ്രവചിക്കുകയും അതിനു പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കുകയുമാണു ചെയ്തിരുന്നത്. ഇതിന് പ്രത്യേക പരിശീലനം അത്യാവശ്യമാണു. അതുകൊണ്ടായിരിക്കും ഇത് കൈവശമാക്കാൻ ആരും ശ്രമിക്കാത്തത്. മാത്രമല്ല, പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കാൻ ജ്യോത്സ്യന്മാർക്ക് കഴിയുമെന്നതിനാൽ, ഈ മനയ്ക്കലേക്ക്, സർപ്പദോഷം ഉണ്ടോ എന്നറിയാൻ വേണ്ടിയല്ല ദോഷപരിഹാരത്തിന് വേണ്ടിയാണ് ആളുകൾ വരേണ്ടത് എന്നു മനക്കാർക്ക് തോന്നുകയുമുണ്ടായി. അങ്ങനെ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“എന്ന അപൂർവ്വ ചടങ്ങ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയ്ക്ക് അന്യമായി എന്നു പറയാം.

അതുപോലെ, തെക്കേക്കാവിൽ വളരുന്ന ഒരു ചെടിയുടെ ഇലകൾ പറിച്ച്, മനയുടെ തെക്കിനിയിൽ വച്ച് കാച്ചിയെടുക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേകതരം എണ്ണ കുഷ്ടരോഗത്തിന് വിശിഷ്ടമായ ഔഷധമായിരുന്നുവത്രേ. വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുതന്നെ ഈ രോഗചികിത്സ നിന്നുപോയിരിക്കുന്നു. മനയ്ക്കലെ ഇന്നത്തെ ഒരു വ്യക്തിക്കും ആ സസ്യത്തെ കുറിച്ചോ അതിന്റെ ഔഷധഗുണത്തെ കുറിച്ചോ കാര്യമായി ഒന്നും തന്നെ അറിയില്ല.

ഇങ്ങനെ നിന്നുപോയ ആചാരാനുഷ്ടാനങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ് “നാഗബലി”. ഇത്ര വിശിഷ്ടവും പ്രയാസമേറിയതുമായ ചടങ്ങ് തുടർന്നുകൊണ്ടു പോകാനുള്ള ശക്തിയും ധൈര്യവും സാഹചര്യവും ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ടായിരിക്കണം ഇതും തലമുറകൾക്ക് മുമ്പേ ഇല്ലാതായത്.

== ഭരണ നിർവ്വഹണം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 008.jpg|thumb|170px|കാവിലെ ഒരു പ്രതിഷ്ഠ]]
ഏറ്റവും പ്രായം ചെന്ന വ്യക്തിയാണ് മനയിലെ കാരണവർ. പ്രായപൂർത്തിയായവർക്ക് ഭരണാവകാശം ലഭിക്കും. ട്രസ്റ്റ് രൂപവൽക്കരിച്ച് ഓരോ ട്രസ്റ്റിക്കും ഒരു വർഷം വീതം ഭരണം നൽകുകയാണ് ഇന്ന് നടന്നുവരുന്നത്. മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളെ തലമുറകളിലേക്ക് പകരുന്നത് വാമൊഴിയാണു.

മേടമാസത്തിൽ [[ചൊവ്വ]], [[വെള്ളി]], [[ഞായർ]] എന്നീ കൊടിയാഴ്ചയിലൊന്നിൽ മുടിയേറ്റ് നടത്തുന്നു. മേടമാസത്തിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും ഒരു പ്രധാന ചടങ്ങാണ്. കേരളത്തിൽ സർപ്പബലി നടത്താൻ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനക്കാർക്കും അധികാരമുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് എല്ലാ ദിവസവും വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ഇവിടെ സർപ്പബലി നടത്തിവരുന്നു. മണ്ഡലകാലത്ത് ചുരുക്കം മൂന്ന് ദിവസമെങ്കിലും ഇവിടെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടത്തുന്നു. മറ്റ് സർപ്പകാവുകളിലെ പുള്ളുവൻപാട്ട് ഇവിടെ പതിവില്ല. സർപ്പം പാട്ടാണ് നടത്തിവരുന്നത്. വാരണാട്ട് കുറുപ്പന്മാരാണ് ഇവിടെ പരമ്പരാഗതമായി സർപ്പം പാട്ടും കളമെഴുത്തും നടത്തിവരുന്നത്.

== ആവാഹനകർമ്മം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 014.jpg|thumb|150px|തെക്കേ കാവിന്റെ ഒരു ദൃശ്യം]]
സർപ്പക്കാവ് ആവാഹിച്ച് മാറ്റുന്നതിനുള്ള അധികാരം പൂർവ്വീകമായി പാമ്പു മേക്കാട്ട് നമ്പൂതിരിമാർക്ക് മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ പാതിരക്കുന്നത്ത് മനക്കാരും ചെയ്ത് പോരുന്നു. സർപ്പക്കാവ് ആവാഹനം മൂന്ന് രീതിയിലുണ്ട്. സർപ്പക്കാവ് പൂർണ്ണമായി മാറ്റുക, സർപ്പക്കാവിന്റെ വലിപ്പം കുറയ്യ്ക്കുക, ഒന്നിലധികം കാവുകളെ ഒന്നിച്ചുചേർത്ത് ഒരു കാവാക്കുക. ആവാഹിച്ച കാവുകളെ മനയിലെ തെക്കേപറമ്പിലാണ് കുടിയിരുത്തുന്നത്. കുടിയിരുത്തിയ ശേഷം പഴയകാവുകളെ നശിപ്പിക്കാൻ മനക്കാർ അനുവാദം നൽകും.

== മറ്റ് നാഗാരാധന കേന്ദ്രങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 011.jpg|thumb|200px|കിഴക്കെ കാവ്]]
പാമ്പുമേക്കാട്ടിനു പുറമേ സർപ്പാരാധനയ്ക്ക് ഏറ്റവുമധികം പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്ന രണ്ട് കേന്ദ്രങ്ങളാണ് [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലും]] [[മണ്ണാറശാല|മണ്ണാറശാലയും]]. ഈ മൂന്ന് സ്ഥലങ്ങളേയും ബന്ധിപ്പിച്ച്കൊണ്ട് ഒരു സങ്കൽപ്പം ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ നിലവിലുണ്ട്. സർപ്പശ്രേഷ്ഠനായ [[അനന്തൻ]] ഈ മൂന്ന് ദിക്കിലുമായി കിടക്കുന്നുവെന്നും അനന്തന്റെ ശിരസ്സ് നാഗർകോവിലിലും മദ്ധ്യം മണ്ണാറശാലയിലും പാദം പാമ്പുമേക്കാട്ടും ആയി വച്ചിരിക്കുകയാണെന്നും വിശ്വാസമുണ്ട്.

ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ പ്രമുഖ സർപ്പക്ഷേത്രമായ നാഗർകോവിലിലെ പ്രധാനതന്ത്രി പാമ്പുമേക്കാട്ട് മനയിലെ കാരണവരാണ്. ഇന്നും നാഗർകോവിലിലെ ഏത് വിശേഷത്തിനും ഈ മനയ്ക്കലെ കാരണവർ എത്തേണ്ടതുണ്ട്.

പാമ്പുമേക്കാട്ടുകാർക്ക് യാതൊരു വിധ ബന്ധവുമില്ലാത്ത ഒരു നാഗാരാധന കേന്ദ്രമാണ് മണ്ണാറശാല. സ്ത്രീകൾ ആണ് അവിടെ പൂജാരികൾ എന്നതും മണ്ണാറശാലയും പാമ്പുമേക്കാട്ടും തമ്മിൽ ബന്ധമില്ലെന്ന് തെളിയിക്കുന്നു.
== ഇതും കാണുക ==
*[[സർപ്പാരാധന]]

== ചിത്രശാല ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery caption=&quot;ഇല്ലത്തിന്റെ ചില ദൃശ്യങ്ങൾ&quot; widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;ചിത്രം:Mekkat_017.jpg
ചിത്രം:Mekkat_018.jpg
ചിത്രം:Mekkat_005.jpg
ചിത്രം:Mekkat_022.jpg
ചിത്രം:Mekkat_024.jpg
ചിത്രം:Mekkatmana_023.jpg
ചിത്രം:Mekkat_031.jpg
ചിത്രം:Mekkat_019.jpg
ചിത്രം:Mekkat_021.jpg
ചിത്രം:Mekkat_029.jpg
ചിത്രം:Mekkat_026.jpg
ചിത്രം:Mekkat 010.jpg
ചിത്രം:Mekkat 001.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
പാമ്പു മേയ്ക്കട്ടുമന മാഹാത്മ്യം--പി.സുകുമാരൻ മാസ്റ്റർ

പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ മേക്കാട്—unpulished.

{{commons category|Pambummekkatt Mana}}

{{തൃശ്ശൂർ - സ്ഥലങ്ങൾ}}

{{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നാഗക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>b9byr2h62zc7cvdqa4p9ywkvis0ihfw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619630</id>
      <parentid>4619629</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T16:56:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4619630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21874" sha1="sz1iupyvzocy3nyyu02oazkb27y9r29" xml:space="preserve">[[ചിത്രം:Mekkat 007.jpg|thumb|300px|പടിപ്പുരമാളിക]]

[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] സുപ്രസിദ്ധമായ [[സർപ്പാരാധന|സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രമാണ്]] '''പാമ്പു മേക്കാട്ടുമന'''. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[മുകുന്ദപുരം]] താലുക്കിൽ [[വടമ]] വില്ലേജിലാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ട് ഇല്ലം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഐതിഹ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ‘പാമ്പു മേക്കാട്’ ഒരു കാലത്ത് ‘മേക്കാട്’ മാത്രമായിരുന്നു. മേക്കാട്ടുമനയിൽ സർപ്പാരാധന ആരംഭിച്ചതോടെയാണ്‌ പാമ്പു മേക്കാട് എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയത്. ഇവിടുത്തെ സർപ്പാരാധനയുടെ തുടക്കത്തെപറ്റി വ്യക്തമായ ചരിത്രരേഖകളൊന്നുമില്ല. ഐതിഹ്യങ്ങളെയും പുരാവൃത്തങ്ങളേയും ആശ്രയിക്കുകയേ നിവൃത്തിയുള്ളു.

== ഐതിഹ്യം ==
[[ചിത്രം:Mekkatmana entrance.jpg|thumb|270px|മേക്കാട്ട്മന കവാടം]]
മന്ത്രതന്ത്ര പ്രവീണരായിരുന്നുവെങ്കിലും ദുസ്സഹമായ ദാരിദ്ര്യദുഃഖം അനുഭവിക്കാൻ ആയിരുന്നു മേക്കാട്ടുമനക്കാരുടെ വിധി. അക്കാലത്തൊരിക്കൽ, ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് നിവൃത്തിയുണ്ടാക്കണം എന്ന പ്രാർത്ഥനയും ആയി മനയ്ക്കലെ മൂത്ത നമ്പൂതിരി ചരിത്ര പ്രസിദ്ധമായ തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിൽ, ഒരു വ്യാഴവട്ടകാലം ഭജനമിരുന്നു. ഒരു രാത്രി വാസുകി എന്ന സർപ്പരാജൻ കൈയ്യിൽ [[മാണിക്യം|മാണിക്യകല്ലുമായി]] അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. 

സർപ്പരാജന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം തന്റെ ഭവനത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ടാകണമെന്നും തന്റെ ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് അറുതി വരുത്തണമെന്നും നമ്പൂതിരി വാസുകിയോട് അപേക്ഷിച്ചു.

മനയ്ക്കൽ എത്തിയ നമ്പൂതിരിയുടെ ഓലക്കുടയിൽ പിണഞ്ഞിരുന്ന നാഗത്താനെയാണ് മേക്കാട്ടുമനയിലെ പരദേവതയായി കിഴക്കിനിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. 

കുറച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മേക്കാട്ടില്ലത്തെ മൂത്ത അന്തർജനം അവിടെ എത്തി. വീട്ടിലേക്ക് കയറും മുമ്പ് അവർ തന്റെ ഓലക്കുട വരാന്തയിൽ വച്ചു.  ഒരു പാമ്പ് കുടയിൽ നിന്നുമിറങ്ങി, പതുക്കെ  കിഴക്കിനിയിലേക്ക് നീങ്ങി, അത് നാഗയക്ഷിയായിരുന്നു.

നാഗയക്ഷിയുടെയും വാസുകിയുടെയും കല്പനകൾ അനുസരിച്ച് മേക്കാട്ടുമനയിലെ ആളുകൾ ജീവിക്കാനാരംഭിച്ചു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഈ കഥയാണ് കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി, ‘ഐതിഹ്യമാല’യിൽ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിൽ  സർപ്പാരാധന പ്രധാനം ആയതിന് തെളിവായി കാണിക്കുന്നത്.

== ചരിത്രം ==
കേരളത്തിലെ സർപ്പ ആരാധനയ്ക്ക് ശൈവ വൈഷ്ണവ ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ട്. ജൈന മതത്തിലെ സർപ്പ സാന്നിധ്യം ഹിന്ദു മതത്തിൽ നിന്നും കടം കൊണ്ടതാണ്. കന്യാകുമാരി മുതൽ ഗോകരണം വരെ സർപ്പാരാധന കാണാം. 
പ്രാദേശികമായി സർപ്പരാധനക്കു അവകാശമുള്ള ചില കേന്ദ്രങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവർക്ക് അവരുടേതായ ആരാധന ക്രമങ്ങൾ പാരമ്പര്യമായി ഉണ്ട്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 003.jpg|thumb|120px|നാഗരാജാവ്]]
മനയുടെ കിഴക്കിനിയിൽ, വാസുകിയും നാഗയക്ഷിയേയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിടത്ത് ഒരു കെടാവിളക്ക് കത്തികൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അവരുടെ പ്രതിഷ്ഠകൾ രണ്ട് മൺപുറ്റുകളായി തീർന്നുവെന്നും പിന്നീട് അവയും നശിച്ച് വെറുമൊരു മൺതറ മാത്രമായി തീർന്നിരിക്കുന്നുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. വാസുകിയിൽ നിന്നും ലഭിച്ച മാണിക്യക്കല്ല് എവിടെയാണ് സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതെന്നും മനയിൽ ഇപ്പോഴുള്ള ഒരു വ്യക്തിക്കും വ്യക്തമായി അറിയില്ല. എങ്കിലും സർപ്പങ്ങളുടെയും മാണിക്യക്കല്ലിന്റെയും സാന്നിദ്ധ്യം മനയിൽ ഇപ്പോഴും ഉണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.

== വിശേഷദിവസങ്ങൾ ==
കേരളത്തിലെ മറ്റെല്ലാ സർപ്പകാവുകളിലും എന്നപോലെ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങ് ഇവിടെയും ഉണ്ട്. അരിപ്പൊടി, മഞ്ഞൾപ്പൊടി, [[കദളിപ്പഴം]], [[പാൽ]] എന്നിവയടങ്ങുന്ന മിശ്രിതം സർപ്പങ്ങൾക്ക് ഏറെ പഥ്യമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. [[വൃശ്ചികം]] ഒന്ന്, [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[ആയില്യം നക്ഷത്രം|ആയില്യം]], [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം നക്ഷത്രം|തിരുവോണം]] മുതൽ [[ഭരണി നക്ഷത്രം|ഭരണി]] വരെ ദിവസങ്ങൾ, [[മേടം|മേടമാസം]] പത്താം തിയതി ഇവയാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ദിവസങ്ങൾ.

== വിശ്വാസങ്ങൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 004.jpg|thumb|120px|നാഗയക്ഷി]]
മനയിലെത്തുന്ന നാഗങ്ങളെ യാതൊരു കാരണവശാലും ഉപദ്രവിക്കരുതെന്നും, മനപറമ്പ് കിളയ്ക്കുകയോ ഉഴുതുമറിക്കുകയോ ചെയ്യരുതെന്നും, പറമ്പിന്റെ ഒത്തനടുവിൽ ഉള്ള [[എട്ടു കെട്ട്|എട്ടുകെട്ടിലെ]] അടുക്കളയിലല്ലാതെ മറ്റൊരു ദിക്കിലും തീകത്തിക്കരുതെന്നും മറ്റുമുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളാണ് ഇവിടെ ഉള്ളത്. പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ അംഗങ്ങൾ നാഗങ്ങളെ ‘പാരമ്പര്യങ്ങൾ‘ എന്നാണ് വിളിക്കുക. മനയിൽ ഒരു ജനനം ഉണ്ടായാൽ ശിശുവിനെ സ്വീകരിക്കാൻ പാരമ്പര്യങ്ങൾ എത്തുമത്രെ. മരണം സംഭവിച്ചാൽ ഒരു പാരമ്പര്യവും മരിക്കും എന്നാണ് വിശ്വാസം. പറമ്പിലെങ്ങും തീ കത്തിക്കാൻ അനുവാദമില്ലാത്തതിനാൽ ‘തെക്കേക്കാവ്’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന തെക്കേപറമ്പിലാണ് പാരമ്പര്യത്തിനും നമ്പൂതിരിക്കും ചിതയൊരുക്കുന്നത്. മനയിലെ അംഗങ്ങളും നാഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ആത്മബന്ധം ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നു.

=== ഇരുളിലാണ്ട ആചാരങ്ങൾ ===
ഏകദേശം ആറോ ഏഴോ വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുവരെ പാമ്പു മേക്കാട്ട്മനയിൽ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“ എന്ന ചടങ്ങ് നടത്തിവന്നിരുന്നു. മനയിലേക്ക് വേളികഴിച്ച് കൊണ്ടുവരുന്ന സ്ത്രീകൾക്കാണ് കുടുംബത്തിൽ സ്ഥാനം. അങ്ങനെയുള്ള സ്ത്രീയായിരിക്കും ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. ഒരു പാത്രത്തിൽ, കെടാവിളക്കിലെ എണ്ണയെടുത്ത്, അതിൽ നോക്കിക്കൊണ്ട് സർപ്പദോഷങ്ങളെ കുറിച്ച് പ്രവചിക്കുകയും അതിനു പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കുകയുമാണു ചെയ്തിരുന്നത്. ഇതിന് പ്രത്യേക പരിശീലനം അത്യാവശ്യമാണു. അതുകൊണ്ടായിരിക്കും ഇത് കൈവശമാക്കാൻ ആരും ശ്രമിക്കാത്തത്. മാത്രമല്ല, പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കാൻ ജ്യോത്സ്യന്മാർക്ക് കഴിയുമെന്നതിനാൽ, ഈ മനയ്ക്കലേക്ക്, സർപ്പദോഷം ഉണ്ടോ എന്നറിയാൻ വേണ്ടിയല്ല ദോഷപരിഹാരത്തിന് വേണ്ടിയാണ് ആളുകൾ വരേണ്ടത് എന്നു മനക്കാർക്ക് തോന്നുകയുമുണ്ടായി. അങ്ങനെ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“എന്ന അപൂർവ്വ ചടങ്ങ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയ്ക്ക് അന്യമായി എന്നു പറയാം.

അതുപോലെ, തെക്കേക്കാവിൽ വളരുന്ന ഒരു ചെടിയുടെ ഇലകൾ പറിച്ച്, മനയുടെ തെക്കിനിയിൽ വച്ച് കാച്ചിയെടുക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേകതരം എണ്ണ കുഷ്ടരോഗത്തിന് വിശിഷ്ടമായ ഔഷധമായിരുന്നുവത്രേ. വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുതന്നെ ഈ രോഗചികിത്സ നിന്നുപോയിരിക്കുന്നു. മനയ്ക്കലെ ഇന്നത്തെ ഒരു വ്യക്തിക്കും ആ സസ്യത്തെ കുറിച്ചോ അതിന്റെ ഔഷധഗുണത്തെ കുറിച്ചോ കാര്യമായി ഒന്നും തന്നെ അറിയില്ല.

ഇങ്ങനെ നിന്നുപോയ ആചാരാനുഷ്ടാനങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ് “നാഗബലി”. ഇത്ര വിശിഷ്ടവും പ്രയാസമേറിയതുമായ ചടങ്ങ് തുടർന്നുകൊണ്ടു പോകാനുള്ള ശക്തിയും ധൈര്യവും സാഹചര്യവും ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ടായിരിക്കണം ഇതും തലമുറകൾക്ക് മുമ്പേ ഇല്ലാതായത്.

== ഭരണ നിർവ്വഹണം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 008.jpg|thumb|170px|കാവിലെ ഒരു പ്രതിഷ്ഠ]]
ഏറ്റവും പ്രായം ചെന്ന വ്യക്തിയാണ് മനയിലെ കാരണവർ. പ്രായപൂർത്തിയായവർക്ക് ഭരണാവകാശം ലഭിക്കും. ട്രസ്റ്റ് രൂപവൽക്കരിച്ച് ഓരോ ട്രസ്റ്റിക്കും ഒരു വർഷം വീതം ഭരണം നൽകുകയാണ് ഇന്ന് നടന്നുവരുന്നത്. മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളെ തലമുറകളിലേക്ക് പകരുന്നത് വാമൊഴിയാണു.

മേടമാസത്തിൽ [[ചൊവ്വ]], [[വെള്ളി]], [[ഞായർ]] എന്നീ കൊടിയാഴ്ചയിലൊന്നിൽ മുടിയേറ്റ് നടത്തുന്നു. മേടമാസത്തിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും ഒരു പ്രധാന ചടങ്ങാണ്. കേരളത്തിൽ സർപ്പബലി നടത്താൻ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനക്കാർക്കും അധികാരമുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് എല്ലാ ദിവസവും വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ഇവിടെ സർപ്പബലി നടത്തിവരുന്നു. മണ്ഡലകാലത്ത് ചുരുക്കം മൂന്ന് ദിവസമെങ്കിലും ഇവിടെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടത്തുന്നു. മറ്റ് സർപ്പകാവുകളിലെ പുള്ളുവൻപാട്ട് ഇവിടെ പതിവില്ല. സർപ്പം പാട്ടാണ് നടത്തിവരുന്നത്. വാരണാട്ട് കുറുപ്പന്മാരാണ് ഇവിടെ പരമ്പരാഗതമായി സർപ്പം പാട്ടും കളമെഴുത്തും നടത്തിവരുന്നത്.

== ആവാഹനകർമ്മം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 014.jpg|thumb|150px|തെക്കേ കാവിന്റെ ഒരു ദൃശ്യം]]
സർപ്പക്കാവ് ആവാഹിച്ച് മാറ്റുന്നതിനുള്ള അധികാരം പൂർവ്വീകമായി പാമ്പു മേക്കാട്ട് നമ്പൂതിരിമാർക്ക് മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ പാതിരക്കുന്നത്ത് മനക്കാരും ചെയ്ത് പോരുന്നു. സർപ്പക്കാവ് ആവാഹനം മൂന്ന് രീതിയിലുണ്ട്. സർപ്പക്കാവ് പൂർണ്ണമായി മാറ്റുക, സർപ്പക്കാവിന്റെ വലിപ്പം കുറയ്യ്ക്കുക, ഒന്നിലധികം കാവുകളെ ഒന്നിച്ചുചേർത്ത് ഒരു കാവാക്കുക. ആവാഹിച്ച കാവുകളെ മനയിലെ തെക്കേപറമ്പിലാണ് കുടിയിരുത്തുന്നത്. കുടിയിരുത്തിയ ശേഷം പഴയകാവുകളെ നശിപ്പിക്കാൻ മനക്കാർ അനുവാദം നൽകും.

== മറ്റ് നാഗാരാധന കേന്ദ്രങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 011.jpg|thumb|200px|കിഴക്കെ കാവ്]]
പാമ്പുമേക്കാട്ടിനു പുറമേ സർപ്പാരാധനയ്ക്ക് ഏറ്റവുമധികം പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്ന രണ്ട് കേന്ദ്രങ്ങളാണ് [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലും]] [[മണ്ണാറശാല|മണ്ണാറശാലയും]]. ഈ മൂന്ന് സ്ഥലങ്ങളേയും ബന്ധിപ്പിച്ച്കൊണ്ട് ഒരു സങ്കൽപ്പം ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ നിലവിലുണ്ട്. സർപ്പശ്രേഷ്ഠനായ [[അനന്തൻ]] ഈ മൂന്ന് ദിക്കിലുമായി കിടക്കുന്നുവെന്നും അനന്തന്റെ ശിരസ്സ് നാഗർകോവിലിലും മദ്ധ്യം മണ്ണാറശാലയിലും പാദം പാമ്പുമേക്കാട്ടും ആയി വച്ചിരിക്കുകയാണെന്നും വിശ്വാസമുണ്ട്.

ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ പ്രമുഖ സർപ്പക്ഷേത്രമായ നാഗർകോവിലിലെ പ്രധാനതന്ത്രി പാമ്പുമേക്കാട്ട് മനയിലെ കാരണവരാണ്. ഇന്നും നാഗർകോവിലിലെ ഏത് വിശേഷത്തിനും ഈ മനയ്ക്കലെ കാരണവർ എത്തേണ്ടതുണ്ട്.

പാമ്പുമേക്കാട്ടുകാർക്ക് യാതൊരു വിധ ബന്ധവുമില്ലാത്ത ഒരു നാഗാരാധന കേന്ദ്രമാണ് മണ്ണാറശാല. സ്ത്രീകൾ ആണ് അവിടെ പൂജാരികൾ എന്നതും മണ്ണാറശാലയും പാമ്പുമേക്കാട്ടും തമ്മിൽ ബന്ധമില്ലെന്ന് തെളിയിക്കുന്നു.
== ഇതും കാണുക ==
*[[സർപ്പാരാധന]]

== ചിത്രശാല ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery caption=&quot;ഇല്ലത്തിന്റെ ചില ദൃശ്യങ്ങൾ&quot; widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;ചിത്രം:Mekkat_017.jpg
ചിത്രം:Mekkat_018.jpg
ചിത്രം:Mekkat_005.jpg
ചിത്രം:Mekkat_022.jpg
ചിത്രം:Mekkat_024.jpg
ചിത്രം:Mekkatmana_023.jpg
ചിത്രം:Mekkat_031.jpg
ചിത്രം:Mekkat_019.jpg
ചിത്രം:Mekkat_021.jpg
ചിത്രം:Mekkat_029.jpg
ചിത്രം:Mekkat_026.jpg
ചിത്രം:Mekkat 010.jpg
ചിത്രം:Mekkat 001.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
പാമ്പു മേയ്ക്കട്ടുമന മാഹാത്മ്യം--പി.സുകുമാരൻ മാസ്റ്റർ

പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ മേക്കാട്—unpulished.

{{commons category|Pambummekkatt Mana}}

{{തൃശ്ശൂർ - സ്ഥലങ്ങൾ}}

{{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നാഗക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>sz1iupyvzocy3nyyu02oazkb27y9r29</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619631</id>
      <parentid>4619630</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T16:58:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4619631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21872" sha1="0d9zt6nd77f7haohlz6yd5qeywhhuxp" xml:space="preserve">[[ചിത്രം:Mekkat 007.jpg|thumb|300px|പടിപ്പുരമാളിക]]

[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] സുപ്രസിദ്ധമായ [[സർപ്പാരാധന|സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രമാണ്]] '''പാമ്പു മേക്കാട്ടുമന'''. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[മുകുന്ദപുരം]] താലുക്കിൽ [[വടമ]] വില്ലേജിലാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ട് ഇല്ലം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഐതിഹ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ‘പാമ്പു മേക്കാട്’ ഒരു കാലത്ത് ‘മേക്കാട്’ മാത്രമായിരുന്നു. മേക്കാട്ടുമനയിൽ സർപ്പാരാധന ആരംഭിച്ചതോടെയാണ്‌ പാമ്പു മേക്കാട് എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയത്. ഇവിടുത്തെ സർപ്പാരാധനയുടെ തുടക്കത്തെപറ്റി വ്യക്തമായ ചരിത്രരേഖകളൊന്നുമില്ല. ഐതിഹ്യങ്ങളെയും പുരാവൃത്തങ്ങളേയും ആശ്രയിക്കുകയേ നിവൃത്തിയുള്ളു.

== ഐതിഹ്യം ==
[[ചിത്രം:Mekkatmana entrance.jpg|thumb|270px|മേക്കാട്ട്മന കവാടം]]
മന്ത്രതന്ത്ര പ്രവീണരായിരുന്നുവെങ്കിലും ദുസ്സഹമായ ദാരിദ്ര്യദുഃഖം അനുഭവിക്കാൻ ആയിരുന്നു മേക്കാട്ടുമനക്കാരുടെ വിധി. അക്കാലത്തൊരിക്കൽ, ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് നിവൃത്തിയുണ്ടാക്കണം എന്ന പ്രാർത്ഥനയും ആയി മനയ്ക്കലെ മൂത്ത നമ്പൂതിരി ചരിത്ര പ്രസിദ്ധമായ തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിൽ, ഒരു വ്യാഴവട്ടകാലം ഭജനമിരുന്നു. ഒരു രാത്രി വാസുകി എന്ന സർപ്പരാജൻ കൈയ്യിൽ [[മാണിക്യം|മാണിക്യകല്ലുമായി]] അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. 

സർപ്പരാജന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം തന്റെ ഭവനത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ടാകണമെന്നും തന്റെ ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് അറുതി വരുത്തണമെന്നും നമ്പൂതിരി വാസുകിയോട് അപേക്ഷിച്ചു.

മനയ്ക്കൽ എത്തിയ നമ്പൂതിരിയുടെ ഓലക്കുടയിൽ പിണഞ്ഞിരുന്ന നാഗത്താനെ ആണ് മേക്കാട്ടുമനയിലെ പരദേവതയായി കിഴക്കിനിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. 

കുറച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മേക്കാട്ടില്ലത്തെ മൂത്ത അന്തർജനം അവിടെ എത്തി. വീട്ടിലേക്ക് കയറും മുമ്പ് അവർ തന്റെ ഓലക്കുട വരാന്തയിൽ വച്ചു.  ഒരു പാമ്പ് കുടയിൽ നിന്നുമിറങ്ങി, പതുക്കെ  കിഴക്കിനിയിലേക്ക് നീങ്ങി, അത് നാഗയക്ഷിയായിരുന്നു.

നാഗയക്ഷിയുടെയും വാസുകിയുടെയും കല്പനകൾ അനുസരിച്ച് മേക്കാട്ടുമനയിലെ ആളുകൾ ജീവിക്കാനാരംഭിച്ചു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഈ കഥയാണ് കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി, ‘ഐതിഹ്യമാല’യിൽ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിൽ  സർപ്പാരാധന പ്രധാനം ആയതിന് തെളിവായി കാണിക്കുന്നത്.

== ചരിത്രം ==
കേരളത്തിലെ സർപ്പ ആരാധനയ്ക്ക് ശൈവ വൈഷ്ണവ ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ട്. ജൈന മതത്തിലെ സർപ്പ സാന്നിധ്യം ഹിന്ദു മതത്തിൽ നിന്നും കടം കൊണ്ടതാണ്. കന്യാകുമാരി മുതൽ ഗോകരണം വരെ സർപ്പാരാധന കാണാം. 
പ്രാദേശികമായി സർപ്പരാധനക്കു അവകാശമുള്ള ചില കേന്ദ്രങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവർക്ക് അവരുടേതായ ആരാധന ക്രമങ്ങൾ പാരമ്പര്യമായി ഉണ്ട്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 003.jpg|thumb|120px|നാഗരാജാവ്]]
മനയുടെ കിഴക്കിനിയിൽ, വാസുകിയും നാഗയക്ഷിയേയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിടത്ത് ഒരു കെടാവിളക്ക് കത്തികൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അവരുടെ പ്രതിഷ്ഠകൾ രണ്ട് മൺപുറ്റുകളായി തീർന്നുവെന്നും പിന്നീട് അവയും നശിച്ച് വെറുമൊരു മൺതറ മാത്രമായി തീർന്നിരിക്കുന്നുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. വാസുകിയിൽ നിന്നും ലഭിച്ച മാണിക്യക്കല്ല് എവിടെയാണ് സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതെന്നും മനയിൽ ഇപ്പോഴുള്ള ഒരു വ്യക്തിക്കും വ്യക്തമായി അറിയില്ല. എങ്കിലും സർപ്പങ്ങളുടെയും മാണിക്യക്കല്ലിന്റെയും സാന്നിദ്ധ്യം മനയിൽ ഇപ്പോഴും ഉണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.

== വിശേഷദിവസങ്ങൾ ==
കേരളത്തിലെ മറ്റെല്ലാ സർപ്പകാവുകളിലും എന്നപോലെ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങ് ഇവിടെയും ഉണ്ട്. അരിപ്പൊടി, മഞ്ഞൾപ്പൊടി, [[കദളിപ്പഴം]], [[പാൽ]] എന്നിവയടങ്ങുന്ന മിശ്രിതം സർപ്പങ്ങൾക്ക് ഏറെ പഥ്യമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. [[വൃശ്ചികം]] ഒന്ന്, [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[ആയില്യം നക്ഷത്രം|ആയില്യം]], [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം നക്ഷത്രം|തിരുവോണം]] മുതൽ [[ഭരണി നക്ഷത്രം|ഭരണി]] വരെ ദിവസങ്ങൾ, [[മേടം|മേടമാസം]] പത്താം തിയതി ഇവയാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ദിവസങ്ങൾ.

== വിശ്വാസങ്ങൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 004.jpg|thumb|120px|നാഗയക്ഷി]]
മനയിലെത്തുന്ന നാഗങ്ങളെ യാതൊരു കാരണവശാലും ഉപദ്രവിക്കരുതെന്നും, മനപറമ്പ് കിളയ്ക്കുകയോ ഉഴുതുമറിക്കുകയോ ചെയ്യരുതെന്നും, പറമ്പിന്റെ ഒത്തനടുവിൽ ഉള്ള [[എട്ടു കെട്ട്|എട്ടുകെട്ടിലെ]] അടുക്കളയിലല്ലാതെ മറ്റൊരു ദിക്കിലും തീകത്തിക്കരുതെന്നും മറ്റുമുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളാണ് ഇവിടെ ഉള്ളത്. പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ അംഗങ്ങൾ നാഗങ്ങളെ ‘പാരമ്പര്യങ്ങൾ‘ എന്നാണ് വിളിക്കുക. മനയിൽ ഒരു ജനനം ഉണ്ടായാൽ ശിശുവിനെ സ്വീകരിക്കാൻ പാരമ്പര്യങ്ങൾ എത്തുമത്രെ. മരണം സംഭവിച്ചാൽ ഒരു പാരമ്പര്യവും മരിക്കും എന്നാണ് വിശ്വാസം. പറമ്പിലെങ്ങും തീ കത്തിക്കാൻ അനുവാദമില്ലാത്തതിനാൽ ‘തെക്കേക്കാവ്’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന തെക്കേപറമ്പിലാണ് പാരമ്പര്യത്തിനും നമ്പൂതിരിക്കും ചിതയൊരുക്കുന്നത്. മനയിലെ അംഗങ്ങളും നാഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ആത്മബന്ധം ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നു.

=== ഇരുളിലാണ്ട ആചാരങ്ങൾ ===
ഏകദേശം ആറോ ഏഴോ വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുവരെ പാമ്പു മേക്കാട്ട്മനയിൽ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“ എന്ന ചടങ്ങ് നടത്തിവന്നിരുന്നു. മനയിലേക്ക് വേളികഴിച്ച് കൊണ്ടുവരുന്ന സ്ത്രീകൾക്കാണ് കുടുംബത്തിൽ സ്ഥാനം. അങ്ങനെയുള്ള സ്ത്രീയായിരിക്കും ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. ഒരു പാത്രത്തിൽ, കെടാവിളക്കിലെ എണ്ണയെടുത്ത്, അതിൽ നോക്കിക്കൊണ്ട് സർപ്പദോഷങ്ങളെ കുറിച്ച് പ്രവചിക്കുകയും അതിനു പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കുകയുമാണു ചെയ്തിരുന്നത്. ഇതിന് പ്രത്യേക പരിശീലനം അത്യാവശ്യമാണു. അതുകൊണ്ടായിരിക്കും ഇത് കൈവശമാക്കാൻ ആരും ശ്രമിക്കാത്തത്. മാത്രമല്ല, പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കാൻ ജ്യോത്സ്യന്മാർക്ക് കഴിയുമെന്നതിനാൽ, ഈ മനയ്ക്കലേക്ക്, സർപ്പദോഷം ഉണ്ടോ എന്നറിയാൻ വേണ്ടിയല്ല ദോഷപരിഹാരത്തിന് വേണ്ടിയാണ് ആളുകൾ വരേണ്ടത് എന്നു മനക്കാർക്ക് തോന്നുകയുമുണ്ടായി. അങ്ങനെ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“എന്ന അപൂർവ്വ ചടങ്ങ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയ്ക്ക് അന്യമായി എന്നു പറയാം.

അതുപോലെ, തെക്കേക്കാവിൽ വളരുന്ന ഒരു ചെടിയുടെ ഇലകൾ പറിച്ച്, മനയുടെ തെക്കിനിയിൽ വച്ച് കാച്ചിയെടുക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേകതരം എണ്ണ കുഷ്ടരോഗത്തിന് വിശിഷ്ടമായ ഔഷധമായിരുന്നുവത്രേ. വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുതന്നെ ഈ രോഗചികിത്സ നിന്നുപോയിരിക്കുന്നു. മനയ്ക്കലെ ഇന്നത്തെ ഒരു വ്യക്തിക്കും ആ സസ്യത്തെ കുറിച്ചോ അതിന്റെ ഔഷധഗുണത്തെ കുറിച്ചോ കാര്യമായി ഒന്നും തന്നെ അറിയില്ല.

ഇങ്ങനെ നിന്നുപോയ ആചാരാനുഷ്ടാനങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ് “നാഗബലി”. ഇത്ര വിശിഷ്ടവും പ്രയാസമേറിയതുമായ ചടങ്ങ് തുടർന്നുകൊണ്ടു പോകാനുള്ള ശക്തിയും ധൈര്യവും സാഹചര്യവും ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ടായിരിക്കണം ഇതും തലമുറകൾക്ക് മുമ്പേ ഇല്ലാതായത്.

== ഭരണ നിർവ്വഹണം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 008.jpg|thumb|170px|കാവിലെ ഒരു പ്രതിഷ്ഠ]]
ഏറ്റവും പ്രായം ചെന്ന വ്യക്തിയാണ് മനയിലെ കാരണവർ. പ്രായപൂർത്തിയായവർക്ക് ഭരണാവകാശം ലഭിക്കും. ട്രസ്റ്റ് രൂപവൽക്കരിച്ച് ഓരോ ട്രസ്റ്റിക്കും ഒരു വർഷം വീതം ഭരണം നൽകുകയാണ് ഇന്ന് നടന്നുവരുന്നത്. മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളെ തലമുറകളിലേക്ക് പകരുന്നത് വാമൊഴിയാണു.

മേടമാസത്തിൽ [[ചൊവ്വ]], [[വെള്ളി]], [[ഞായർ]] എന്നീ കൊടിയാഴ്ചയിലൊന്നിൽ മുടിയേറ്റ് നടത്തുന്നു. മേടമാസത്തിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും ഒരു പ്രധാന ചടങ്ങാണ്. കേരളത്തിൽ സർപ്പബലി നടത്താൻ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനക്കാർക്കും അധികാരമുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് എല്ലാ ദിവസവും വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ഇവിടെ സർപ്പബലി നടത്തിവരുന്നു. മണ്ഡലകാലത്ത് ചുരുക്കം മൂന്ന് ദിവസമെങ്കിലും ഇവിടെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടത്തുന്നു. മറ്റ് സർപ്പകാവുകളിലെ പുള്ളുവൻപാട്ട് ഇവിടെ പതിവില്ല. സർപ്പം പാട്ടാണ് നടത്തിവരുന്നത്. വാരണാട്ട് കുറുപ്പന്മാരാണ് ഇവിടെ പരമ്പരാഗതമായി സർപ്പം പാട്ടും കളമെഴുത്തും നടത്തിവരുന്നത്.

== ആവാഹനകർമ്മം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 014.jpg|thumb|150px|തെക്കേ കാവിന്റെ ഒരു ദൃശ്യം]]
സർപ്പക്കാവ് ആവാഹിച്ച് മാറ്റുന്നതിനുള്ള അധികാരം പൂർവ്വീകമായി പാമ്പു മേക്കാട്ട് നമ്പൂതിരിമാർക്ക് മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ പാതിരക്കുന്നത്ത് മനക്കാരും ചെയ്ത് പോരുന്നു. സർപ്പക്കാവ് ആവാഹനം മൂന്ന് രീതിയിലുണ്ട്. സർപ്പക്കാവ് പൂർണ്ണമായി മാറ്റുക, സർപ്പക്കാവിന്റെ വലിപ്പം കുറയ്യ്ക്കുക, ഒന്നിലധികം കാവുകളെ ഒന്നിച്ചുചേർത്ത് ഒരു കാവാക്കുക. ആവാഹിച്ച കാവുകളെ മനയിലെ തെക്കേപറമ്പിലാണ് കുടിയിരുത്തുന്നത്. കുടിയിരുത്തിയ ശേഷം പഴയകാവുകളെ നശിപ്പിക്കാൻ മനക്കാർ അനുവാദം നൽകും.

== മറ്റ് നാഗാരാധന കേന്ദ്രങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 011.jpg|thumb|200px|കിഴക്കെ കാവ്]]
പാമ്പുമേക്കാട്ടിനു പുറമേ സർപ്പാരാധനയ്ക്ക് ഏറ്റവുമധികം പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്ന രണ്ട് കേന്ദ്രങ്ങളാണ് [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലും]] [[മണ്ണാറശാല|മണ്ണാറശാലയും]]. ഈ മൂന്ന് സ്ഥലങ്ങളേയും ബന്ധിപ്പിച്ച്കൊണ്ട് ഒരു സങ്കൽപ്പം ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ നിലവിലുണ്ട്. സർപ്പശ്രേഷ്ഠനായ [[അനന്തൻ]] ഈ മൂന്ന് ദിക്കിലുമായി കിടക്കുന്നുവെന്നും അനന്തന്റെ ശിരസ്സ് നാഗർകോവിലിലും മദ്ധ്യം മണ്ണാറശാലയിലും പാദം പാമ്പുമേക്കാട്ടും ആയി വച്ചിരിക്കുകയാണെന്നും വിശ്വാസമുണ്ട്.

ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ പ്രമുഖ സർപ്പക്ഷേത്രമായ നാഗർകോവിലിലെ പ്രധാനതന്ത്രി പാമ്പുമേക്കാട്ട് മനയിലെ കാരണവരാണ്. ഇന്നും നാഗർകോവിലിലെ ഏത് വിശേഷത്തിനും ഈ മനയ്ക്കലെ കാരണവർ എത്തേണ്ടതുണ്ട്.

പാമ്പുമേക്കാട്ടുകാർക്ക് യാതൊരു വിധ ബന്ധവുമില്ലാത്ത ഒരു നാഗാരാധന കേന്ദ്രമാണ് മണ്ണാറശാല. സ്ത്രീകൾ ആണ് അവിടെ പൂജാരികൾ എന്നതും മണ്ണാറശാലയും പാമ്പുമേക്കാട്ടും തമ്മിൽ ബന്ധമില്ലെന്ന് തെളിയിക്കുന്നു.
== ഇതും കാണുക ==
*[[സർപ്പാരാധന]]

== ചിത്രശാല ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery caption=&quot;ഇല്ലത്തിന്റെ ചില ദൃശ്യങ്ങൾ&quot; widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;ചിത്രം:Mekkat_017.jpg
ചിത്രം:Mekkat_018.jpg
ചിത്രം:Mekkat_005.jpg
ചിത്രം:Mekkat_022.jpg
ചിത്രം:Mekkat_024.jpg
ചിത്രം:Mekkatmana_023.jpg
ചിത്രം:Mekkat_031.jpg
ചിത്രം:Mekkat_019.jpg
ചിത്രം:Mekkat_021.jpg
ചിത്രം:Mekkat_029.jpg
ചിത്രം:Mekkat_026.jpg
ചിത്രം:Mekkat 010.jpg
ചിത്രം:Mekkat 001.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
പാമ്പു മേയ്ക്കട്ടുമന മാഹാത്മ്യം--പി.സുകുമാരൻ മാസ്റ്റർ

പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ മേക്കാട്—unpulished.

{{commons category|Pambummekkatt Mana}}

{{തൃശ്ശൂർ - സ്ഥലങ്ങൾ}}

{{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നാഗക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>0d9zt6nd77f7haohlz6yd5qeywhhuxp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619632</id>
      <parentid>4619631</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T17:01:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* പ്രതിഷ്ഠകൾ */</comment>
      <origin>4619632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21845" sha1="l8k42elgoarptrt3q821z1u459yv6m3" xml:space="preserve">[[ചിത്രം:Mekkat 007.jpg|thumb|300px|പടിപ്പുരമാളിക]]

[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] സുപ്രസിദ്ധമായ [[സർപ്പാരാധന|സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രമാണ്]] '''പാമ്പു മേക്കാട്ടുമന'''. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[മുകുന്ദപുരം]] താലുക്കിൽ [[വടമ]] വില്ലേജിലാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ട് ഇല്ലം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഐതിഹ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ‘പാമ്പു മേക്കാട്’ ഒരു കാലത്ത് ‘മേക്കാട്’ മാത്രമായിരുന്നു. മേക്കാട്ടുമനയിൽ സർപ്പാരാധന ആരംഭിച്ചതോടെയാണ്‌ പാമ്പു മേക്കാട് എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയത്. ഇവിടുത്തെ സർപ്പാരാധനയുടെ തുടക്കത്തെപറ്റി വ്യക്തമായ ചരിത്രരേഖകളൊന്നുമില്ല. ഐതിഹ്യങ്ങളെയും പുരാവൃത്തങ്ങളേയും ആശ്രയിക്കുകയേ നിവൃത്തിയുള്ളു.

== ഐതിഹ്യം ==
[[ചിത്രം:Mekkatmana entrance.jpg|thumb|270px|മേക്കാട്ട്മന കവാടം]]
മന്ത്രതന്ത്ര പ്രവീണരായിരുന്നുവെങ്കിലും ദുസ്സഹമായ ദാരിദ്ര്യദുഃഖം അനുഭവിക്കാൻ ആയിരുന്നു മേക്കാട്ടുമനക്കാരുടെ വിധി. അക്കാലത്തൊരിക്കൽ, ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് നിവൃത്തിയുണ്ടാക്കണം എന്ന പ്രാർത്ഥനയും ആയി മനയ്ക്കലെ മൂത്ത നമ്പൂതിരി ചരിത്ര പ്രസിദ്ധമായ തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിൽ, ഒരു വ്യാഴവട്ടകാലം ഭജനമിരുന്നു. ഒരു രാത്രി വാസുകി എന്ന സർപ്പരാജൻ കൈയ്യിൽ [[മാണിക്യം|മാണിക്യകല്ലുമായി]] അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. 

സർപ്പരാജന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം തന്റെ ഭവനത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ടാകണമെന്നും തന്റെ ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് അറുതി വരുത്തണമെന്നും നമ്പൂതിരി വാസുകിയോട് അപേക്ഷിച്ചു.

മനയ്ക്കൽ എത്തിയ നമ്പൂതിരിയുടെ ഓലക്കുടയിൽ പിണഞ്ഞിരുന്ന നാഗത്താനെ ആണ് മേക്കാട്ടുമനയിലെ പരദേവതയായി കിഴക്കിനിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. 

കുറച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മേക്കാട്ടില്ലത്തെ മൂത്ത അന്തർജനം അവിടെ എത്തി. വീട്ടിലേക്ക് കയറും മുമ്പ് അവർ തന്റെ ഓലക്കുട വരാന്തയിൽ വച്ചു.  ഒരു പാമ്പ് കുടയിൽ നിന്നുമിറങ്ങി, പതുക്കെ  കിഴക്കിനിയിലേക്ക് നീങ്ങി, അത് നാഗയക്ഷിയായിരുന്നു.

നാഗയക്ഷിയുടെയും വാസുകിയുടെയും കല്പനകൾ അനുസരിച്ച് മേക്കാട്ടുമനയിലെ ആളുകൾ ജീവിക്കാനാരംഭിച്ചു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഈ കഥയാണ് കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി, ‘ഐതിഹ്യമാല’യിൽ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിൽ  സർപ്പാരാധന പ്രധാനം ആയതിന് തെളിവായി കാണിക്കുന്നത്.

== ചരിത്രം ==
കേരളത്തിലെ സർപ്പ ആരാധനയ്ക്ക് ശൈവ വൈഷ്ണവ ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ട്. ജൈന മതത്തിലെ സർപ്പ സാന്നിധ്യം ഹിന്ദു മതത്തിൽ നിന്നും കടം കൊണ്ടതാണ്. കന്യാകുമാരി മുതൽ ഗോകരണം വരെ സർപ്പാരാധന കാണാം. 
പ്രാദേശികമായി സർപ്പരാധനക്കു അവകാശമുള്ള ചില കേന്ദ്രങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവർക്ക് അവരുടേതായ ആരാധന ക്രമങ്ങൾ പാരമ്പര്യമായി ഉണ്ട്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 003.jpg|thumb|120px|നാഗരാജാവ്]]
മനയുടെ കിഴക്കിനിയിൽ, വാസുകിയും നാഗയക്ഷിയേയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിടത്ത് ഒരു കെടാവിളക്ക് കത്തികൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അവരുടെ പ്രതിഷ്ഠകൾ രണ്ട് മൺപുറ്റുകളായി തീർന്നുവെന്നും പിന്നീട് അവയും നശിച്ച് വെറുമൊരു മൺതറ മാത്രമായി തീർന്നിരിക്കുന്നുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. വാസുകിയിൽ നിന്നും ലഭിച്ച മാണിക്യക്കല്ല് എവിടെയാണ് സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നതെന്ന് മനയിൽ ഇപ്പോഴുള്ള ഒരു വ്യക്തിക്കും വ്യക്തമായി അറിയില്ല. എങ്കിലും സർപ്പങ്ങളുടെയും മാണിക്യക്കല്ലിന്റെയും സാന്നിദ്ധ്യം മനയിൽ ഇപ്പോഴും ഉണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.

== വിശേഷദിവസങ്ങൾ ==
കേരളത്തിലെ മറ്റെല്ലാ സർപ്പകാവുകളിലും എന്നപോലെ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങ് ഇവിടെയും ഉണ്ട്. അരിപ്പൊടി, മഞ്ഞൾപ്പൊടി, [[കദളിപ്പഴം]], [[പാൽ]] എന്നിവയടങ്ങുന്ന മിശ്രിതം സർപ്പങ്ങൾക്ക് ഏറെ പഥ്യമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. [[വൃശ്ചികം]] ഒന്ന്, [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[ആയില്യം നക്ഷത്രം|ആയില്യം]], [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം നക്ഷത്രം|തിരുവോണം]] മുതൽ [[ഭരണി നക്ഷത്രം|ഭരണി]] വരെ ദിവസങ്ങൾ, [[മേടം|മേടമാസം]] പത്താം തിയതി ഇവയാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ദിവസങ്ങൾ.

== വിശ്വാസങ്ങൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 004.jpg|thumb|120px|നാഗയക്ഷി]]
മനയിലെത്തുന്ന നാഗങ്ങളെ യാതൊരു കാരണവശാലും ഉപദ്രവിക്കരുതെന്നും, മനപറമ്പ് കിളയ്ക്കുകയോ ഉഴുതുമറിക്കുകയോ ചെയ്യരുതെന്നും, പറമ്പിന്റെ ഒത്തനടുവിൽ ഉള്ള [[എട്ടു കെട്ട്|എട്ടുകെട്ടിലെ]] അടുക്കളയിലല്ലാതെ മറ്റൊരു ദിക്കിലും തീകത്തിക്കരുതെന്നും മറ്റുമുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളാണ് ഇവിടെ ഉള്ളത്. പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ അംഗങ്ങൾ നാഗങ്ങളെ ‘പാരമ്പര്യങ്ങൾ‘ എന്നാണ് വിളിക്കുക. മനയിൽ ഒരു ജനനം ഉണ്ടായാൽ ശിശുവിനെ സ്വീകരിക്കാൻ പാരമ്പര്യങ്ങൾ എത്തുമത്രെ. മരണം സംഭവിച്ചാൽ ഒരു പാരമ്പര്യവും മരിക്കും എന്നാണ് വിശ്വാസം. പറമ്പിലെങ്ങും തീ കത്തിക്കാൻ അനുവാദമില്ലാത്തതിനാൽ ‘തെക്കേക്കാവ്’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന തെക്കേപറമ്പിലാണ് പാരമ്പര്യത്തിനും നമ്പൂതിരിക്കും ചിതയൊരുക്കുന്നത്. മനയിലെ അംഗങ്ങളും നാഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ആത്മബന്ധം ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നു.

=== ഇരുളിലാണ്ട ആചാരങ്ങൾ ===
ഏകദേശം ആറോ ഏഴോ വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുവരെ പാമ്പു മേക്കാട്ട്മനയിൽ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“ എന്ന ചടങ്ങ് നടത്തിവന്നിരുന്നു. മനയിലേക്ക് വേളികഴിച്ച് കൊണ്ടുവരുന്ന സ്ത്രീകൾക്കാണ് കുടുംബത്തിൽ സ്ഥാനം. അങ്ങനെയുള്ള സ്ത്രീയായിരിക്കും ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. ഒരു പാത്രത്തിൽ, കെടാവിളക്കിലെ എണ്ണയെടുത്ത്, അതിൽ നോക്കിക്കൊണ്ട് സർപ്പദോഷങ്ങളെ കുറിച്ച് പ്രവചിക്കുകയും അതിനു പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കുകയുമാണു ചെയ്തിരുന്നത്. ഇതിന് പ്രത്യേക പരിശീലനം അത്യാവശ്യമാണു. അതുകൊണ്ടായിരിക്കും ഇത് കൈവശമാക്കാൻ ആരും ശ്രമിക്കാത്തത്. മാത്രമല്ല, പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കാൻ ജ്യോത്സ്യന്മാർക്ക് കഴിയുമെന്നതിനാൽ, ഈ മനയ്ക്കലേക്ക്, സർപ്പദോഷം ഉണ്ടോ എന്നറിയാൻ വേണ്ടിയല്ല ദോഷപരിഹാരത്തിന് വേണ്ടിയാണ് ആളുകൾ വരേണ്ടത് എന്നു മനക്കാർക്ക് തോന്നുകയുമുണ്ടായി. അങ്ങനെ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“എന്ന അപൂർവ്വ ചടങ്ങ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയ്ക്ക് അന്യമായി എന്നു പറയാം.

അതുപോലെ, തെക്കേക്കാവിൽ വളരുന്ന ഒരു ചെടിയുടെ ഇലകൾ പറിച്ച്, മനയുടെ തെക്കിനിയിൽ വച്ച് കാച്ചിയെടുക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേകതരം എണ്ണ കുഷ്ടരോഗത്തിന് വിശിഷ്ടമായ ഔഷധമായിരുന്നുവത്രേ. വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുതന്നെ ഈ രോഗചികിത്സ നിന്നുപോയിരിക്കുന്നു. മനയ്ക്കലെ ഇന്നത്തെ ഒരു വ്യക്തിക്കും ആ സസ്യത്തെ കുറിച്ചോ അതിന്റെ ഔഷധഗുണത്തെ കുറിച്ചോ കാര്യമായി ഒന്നും തന്നെ അറിയില്ല.

ഇങ്ങനെ നിന്നുപോയ ആചാരാനുഷ്ടാനങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ് “നാഗബലി”. ഇത്ര വിശിഷ്ടവും പ്രയാസമേറിയതുമായ ചടങ്ങ് തുടർന്നുകൊണ്ടു പോകാനുള്ള ശക്തിയും ധൈര്യവും സാഹചര്യവും ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ടായിരിക്കണം ഇതും തലമുറകൾക്ക് മുമ്പേ ഇല്ലാതായത്.

== ഭരണ നിർവ്വഹണം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 008.jpg|thumb|170px|കാവിലെ ഒരു പ്രതിഷ്ഠ]]
ഏറ്റവും പ്രായം ചെന്ന വ്യക്തിയാണ് മനയിലെ കാരണവർ. പ്രായപൂർത്തിയായവർക്ക് ഭരണാവകാശം ലഭിക്കും. ട്രസ്റ്റ് രൂപവൽക്കരിച്ച് ഓരോ ട്രസ്റ്റിക്കും ഒരു വർഷം വീതം ഭരണം നൽകുകയാണ് ഇന്ന് നടന്നുവരുന്നത്. മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളെ തലമുറകളിലേക്ക് പകരുന്നത് വാമൊഴിയാണു.

മേടമാസത്തിൽ [[ചൊവ്വ]], [[വെള്ളി]], [[ഞായർ]] എന്നീ കൊടിയാഴ്ചയിലൊന്നിൽ മുടിയേറ്റ് നടത്തുന്നു. മേടമാസത്തിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും ഒരു പ്രധാന ചടങ്ങാണ്. കേരളത്തിൽ സർപ്പബലി നടത്താൻ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനക്കാർക്കും അധികാരമുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് എല്ലാ ദിവസവും വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ഇവിടെ സർപ്പബലി നടത്തിവരുന്നു. മണ്ഡലകാലത്ത് ചുരുക്കം മൂന്ന് ദിവസമെങ്കിലും ഇവിടെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടത്തുന്നു. മറ്റ് സർപ്പകാവുകളിലെ പുള്ളുവൻപാട്ട് ഇവിടെ പതിവില്ല. സർപ്പം പാട്ടാണ് നടത്തിവരുന്നത്. വാരണാട്ട് കുറുപ്പന്മാരാണ് ഇവിടെ പരമ്പരാഗതമായി സർപ്പം പാട്ടും കളമെഴുത്തും നടത്തിവരുന്നത്.

== ആവാഹനകർമ്മം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 014.jpg|thumb|150px|തെക്കേ കാവിന്റെ ഒരു ദൃശ്യം]]
സർപ്പക്കാവ് ആവാഹിച്ച് മാറ്റുന്നതിനുള്ള അധികാരം പൂർവ്വീകമായി പാമ്പു മേക്കാട്ട് നമ്പൂതിരിമാർക്ക് മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ പാതിരക്കുന്നത്ത് മനക്കാരും ചെയ്ത് പോരുന്നു. സർപ്പക്കാവ് ആവാഹനം മൂന്ന് രീതിയിലുണ്ട്. സർപ്പക്കാവ് പൂർണ്ണമായി മാറ്റുക, സർപ്പക്കാവിന്റെ വലിപ്പം കുറയ്യ്ക്കുക, ഒന്നിലധികം കാവുകളെ ഒന്നിച്ചുചേർത്ത് ഒരു കാവാക്കുക. ആവാഹിച്ച കാവുകളെ മനയിലെ തെക്കേപറമ്പിലാണ് കുടിയിരുത്തുന്നത്. കുടിയിരുത്തിയ ശേഷം പഴയകാവുകളെ നശിപ്പിക്കാൻ മനക്കാർ അനുവാദം നൽകും.

== മറ്റ് നാഗാരാധന കേന്ദ്രങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 011.jpg|thumb|200px|കിഴക്കെ കാവ്]]
പാമ്പുമേക്കാട്ടിനു പുറമേ സർപ്പാരാധനയ്ക്ക് ഏറ്റവുമധികം പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്ന രണ്ട് കേന്ദ്രങ്ങളാണ് [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലും]] [[മണ്ണാറശാല|മണ്ണാറശാലയും]]. ഈ മൂന്ന് സ്ഥലങ്ങളേയും ബന്ധിപ്പിച്ച്കൊണ്ട് ഒരു സങ്കൽപ്പം ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ നിലവിലുണ്ട്. സർപ്പശ്രേഷ്ഠനായ [[അനന്തൻ]] ഈ മൂന്ന് ദിക്കിലുമായി കിടക്കുന്നുവെന്നും അനന്തന്റെ ശിരസ്സ് നാഗർകോവിലിലും മദ്ധ്യം മണ്ണാറശാലയിലും പാദം പാമ്പുമേക്കാട്ടും ആയി വച്ചിരിക്കുകയാണെന്നും വിശ്വാസമുണ്ട്.

ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ പ്രമുഖ സർപ്പക്ഷേത്രമായ നാഗർകോവിലിലെ പ്രധാനതന്ത്രി പാമ്പുമേക്കാട്ട് മനയിലെ കാരണവരാണ്. ഇന്നും നാഗർകോവിലിലെ ഏത് വിശേഷത്തിനും ഈ മനയ്ക്കലെ കാരണവർ എത്തേണ്ടതുണ്ട്.

പാമ്പുമേക്കാട്ടുകാർക്ക് യാതൊരു വിധ ബന്ധവുമില്ലാത്ത ഒരു നാഗാരാധന കേന്ദ്രമാണ് മണ്ണാറശാല. സ്ത്രീകൾ ആണ് അവിടെ പൂജാരികൾ എന്നതും മണ്ണാറശാലയും പാമ്പുമേക്കാട്ടും തമ്മിൽ ബന്ധമില്ലെന്ന് തെളിയിക്കുന്നു.
== ഇതും കാണുക ==
*[[സർപ്പാരാധന]]

== ചിത്രശാല ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery caption=&quot;ഇല്ലത്തിന്റെ ചില ദൃശ്യങ്ങൾ&quot; widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;ചിത്രം:Mekkat_017.jpg
ചിത്രം:Mekkat_018.jpg
ചിത്രം:Mekkat_005.jpg
ചിത്രം:Mekkat_022.jpg
ചിത്രം:Mekkat_024.jpg
ചിത്രം:Mekkatmana_023.jpg
ചിത്രം:Mekkat_031.jpg
ചിത്രം:Mekkat_019.jpg
ചിത്രം:Mekkat_021.jpg
ചിത്രം:Mekkat_029.jpg
ചിത്രം:Mekkat_026.jpg
ചിത്രം:Mekkat 010.jpg
ചിത്രം:Mekkat 001.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
പാമ്പു മേയ്ക്കട്ടുമന മാഹാത്മ്യം--പി.സുകുമാരൻ മാസ്റ്റർ

പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ മേക്കാട്—unpulished.

{{commons category|Pambummekkatt Mana}}

{{തൃശ്ശൂർ - സ്ഥലങ്ങൾ}}

{{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നാഗക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>l8k42elgoarptrt3q821z1u459yv6m3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619633</id>
      <parentid>4619632</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T17:05:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഇരുളിലാണ്ട ആചാരങ്ങൾ */</comment>
      <origin>4619633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21845" sha1="7zybw0yueec5oqi90vixnddcsd8n315" xml:space="preserve">[[ചിത്രം:Mekkat 007.jpg|thumb|300px|പടിപ്പുരമാളിക]]

[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] സുപ്രസിദ്ധമായ [[സർപ്പാരാധന|സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രമാണ്]] '''പാമ്പു മേക്കാട്ടുമന'''. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[മുകുന്ദപുരം]] താലുക്കിൽ [[വടമ]] വില്ലേജിലാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ട് ഇല്ലം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഐതിഹ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ‘പാമ്പു മേക്കാട്’ ഒരു കാലത്ത് ‘മേക്കാട്’ മാത്രമായിരുന്നു. മേക്കാട്ടുമനയിൽ സർപ്പാരാധന ആരംഭിച്ചതോടെയാണ്‌ പാമ്പു മേക്കാട് എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയത്. ഇവിടുത്തെ സർപ്പാരാധനയുടെ തുടക്കത്തെപറ്റി വ്യക്തമായ ചരിത്രരേഖകളൊന്നുമില്ല. ഐതിഹ്യങ്ങളെയും പുരാവൃത്തങ്ങളേയും ആശ്രയിക്കുകയേ നിവൃത്തിയുള്ളു.

== ഐതിഹ്യം ==
[[ചിത്രം:Mekkatmana entrance.jpg|thumb|270px|മേക്കാട്ട്മന കവാടം]]
മന്ത്രതന്ത്ര പ്രവീണരായിരുന്നുവെങ്കിലും ദുസ്സഹമായ ദാരിദ്ര്യദുഃഖം അനുഭവിക്കാൻ ആയിരുന്നു മേക്കാട്ടുമനക്കാരുടെ വിധി. അക്കാലത്തൊരിക്കൽ, ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് നിവൃത്തിയുണ്ടാക്കണം എന്ന പ്രാർത്ഥനയും ആയി മനയ്ക്കലെ മൂത്ത നമ്പൂതിരി ചരിത്ര പ്രസിദ്ധമായ തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിൽ, ഒരു വ്യാഴവട്ടകാലം ഭജനമിരുന്നു. ഒരു രാത്രി വാസുകി എന്ന സർപ്പരാജൻ കൈയ്യിൽ [[മാണിക്യം|മാണിക്യകല്ലുമായി]] അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. 

സർപ്പരാജന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം തന്റെ ഭവനത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ടാകണമെന്നും തന്റെ ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് അറുതി വരുത്തണമെന്നും നമ്പൂതിരി വാസുകിയോട് അപേക്ഷിച്ചു.

മനയ്ക്കൽ എത്തിയ നമ്പൂതിരിയുടെ ഓലക്കുടയിൽ പിണഞ്ഞിരുന്ന നാഗത്താനെ ആണ് മേക്കാട്ടുമനയിലെ പരദേവതയായി കിഴക്കിനിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. 

കുറച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മേക്കാട്ടില്ലത്തെ മൂത്ത അന്തർജനം അവിടെ എത്തി. വീട്ടിലേക്ക് കയറും മുമ്പ് അവർ തന്റെ ഓലക്കുട വരാന്തയിൽ വച്ചു.  ഒരു പാമ്പ് കുടയിൽ നിന്നുമിറങ്ങി, പതുക്കെ  കിഴക്കിനിയിലേക്ക് നീങ്ങി, അത് നാഗയക്ഷിയായിരുന്നു.

നാഗയക്ഷിയുടെയും വാസുകിയുടെയും കല്പനകൾ അനുസരിച്ച് മേക്കാട്ടുമനയിലെ ആളുകൾ ജീവിക്കാനാരംഭിച്ചു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഈ കഥയാണ് കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി, ‘ഐതിഹ്യമാല’യിൽ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിൽ  സർപ്പാരാധന പ്രധാനം ആയതിന് തെളിവായി കാണിക്കുന്നത്.

== ചരിത്രം ==
കേരളത്തിലെ സർപ്പ ആരാധനയ്ക്ക് ശൈവ വൈഷ്ണവ ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ട്. ജൈന മതത്തിലെ സർപ്പ സാന്നിധ്യം ഹിന്ദു മതത്തിൽ നിന്നും കടം കൊണ്ടതാണ്. കന്യാകുമാരി മുതൽ ഗോകരണം വരെ സർപ്പാരാധന കാണാം. 
പ്രാദേശികമായി സർപ്പരാധനക്കു അവകാശമുള്ള ചില കേന്ദ്രങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവർക്ക് അവരുടേതായ ആരാധന ക്രമങ്ങൾ പാരമ്പര്യമായി ഉണ്ട്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 003.jpg|thumb|120px|നാഗരാജാവ്]]
മനയുടെ കിഴക്കിനിയിൽ, വാസുകിയും നാഗയക്ഷിയേയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിടത്ത് ഒരു കെടാവിളക്ക് കത്തികൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അവരുടെ പ്രതിഷ്ഠകൾ രണ്ട് മൺപുറ്റുകളായി തീർന്നുവെന്നും പിന്നീട് അവയും നശിച്ച് വെറുമൊരു മൺതറ മാത്രമായി തീർന്നിരിക്കുന്നുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. വാസുകിയിൽ നിന്നും ലഭിച്ച മാണിക്യക്കല്ല് എവിടെയാണ് സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നതെന്ന് മനയിൽ ഇപ്പോഴുള്ള ഒരു വ്യക്തിക്കും വ്യക്തമായി അറിയില്ല. എങ്കിലും സർപ്പങ്ങളുടെയും മാണിക്യക്കല്ലിന്റെയും സാന്നിദ്ധ്യം മനയിൽ ഇപ്പോഴും ഉണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.

== വിശേഷദിവസങ്ങൾ ==
കേരളത്തിലെ മറ്റെല്ലാ സർപ്പകാവുകളിലും എന്നപോലെ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങ് ഇവിടെയും ഉണ്ട്. അരിപ്പൊടി, മഞ്ഞൾപ്പൊടി, [[കദളിപ്പഴം]], [[പാൽ]] എന്നിവയടങ്ങുന്ന മിശ്രിതം സർപ്പങ്ങൾക്ക് ഏറെ പഥ്യമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. [[വൃശ്ചികം]] ഒന്ന്, [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[ആയില്യം നക്ഷത്രം|ആയില്യം]], [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം നക്ഷത്രം|തിരുവോണം]] മുതൽ [[ഭരണി നക്ഷത്രം|ഭരണി]] വരെ ദിവസങ്ങൾ, [[മേടം|മേടമാസം]] പത്താം തിയതി ഇവയാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ദിവസങ്ങൾ.

== വിശ്വാസങ്ങൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 004.jpg|thumb|120px|നാഗയക്ഷി]]
മനയിലെത്തുന്ന നാഗങ്ങളെ യാതൊരു കാരണവശാലും ഉപദ്രവിക്കരുതെന്നും, മനപറമ്പ് കിളയ്ക്കുകയോ ഉഴുതുമറിക്കുകയോ ചെയ്യരുതെന്നും, പറമ്പിന്റെ ഒത്തനടുവിൽ ഉള്ള [[എട്ടു കെട്ട്|എട്ടുകെട്ടിലെ]] അടുക്കളയിലല്ലാതെ മറ്റൊരു ദിക്കിലും തീകത്തിക്കരുതെന്നും മറ്റുമുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളാണ് ഇവിടെ ഉള്ളത്. പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ അംഗങ്ങൾ നാഗങ്ങളെ ‘പാരമ്പര്യങ്ങൾ‘ എന്നാണ് വിളിക്കുക. മനയിൽ ഒരു ജനനം ഉണ്ടായാൽ ശിശുവിനെ സ്വീകരിക്കാൻ പാരമ്പര്യങ്ങൾ എത്തുമത്രെ. മരണം സംഭവിച്ചാൽ ഒരു പാരമ്പര്യവും മരിക്കും എന്നാണ് വിശ്വാസം. പറമ്പിലെങ്ങും തീ കത്തിക്കാൻ അനുവാദമില്ലാത്തതിനാൽ ‘തെക്കേക്കാവ്’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന തെക്കേപറമ്പിലാണ് പാരമ്പര്യത്തിനും നമ്പൂതിരിക്കും ചിതയൊരുക്കുന്നത്. മനയിലെ അംഗങ്ങളും നാഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ആത്മബന്ധം ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നു.

=== ഇരുളിലാണ്ട ആചാരങ്ങൾ ===
ഏകദേശം ആറോ ഏഴോ വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുവരെ പാമ്പു മേക്കാട്ട്മനയിൽ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“ എന്ന ചടങ്ങ് നടത്തിവന്നിരുന്നു. മനയിലേക്ക് വേളികഴിച്ച് കൊണ്ടുവരുന്ന സ്ത്രീകൾക്കാണ് കുടുംബത്തിൽ സ്ഥാനം. അങ്ങനെയുള്ള സ്ത്രീയായിരിക്കും ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. ഒരു പാത്രത്തിൽ, കെടാവിളക്കിലെ എണ്ണയെടുത്ത്, അതിൽ നോക്കിക്കൊണ്ട് സർപ്പദോഷങ്ങളെ കുറിച്ച് പ്രവചിക്കുകയും അതിനു പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കുകയുമാണു ചെയ്തിരുന്നത്. ഇതിന് പ്രത്യേക പരിശീലനം അത്യാവശ്യമാണ്. അതുകൊണ്ടായിരിക്കും ഇത് കൈവശമാക്കാൻ ആരും ശ്രമിക്കാത്തത്. മാത്രമല്ല, പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കാൻ ജ്യോത്സ്യന്മാർക്ക് കഴിയുമെന്നതിനാൽ, ഈ മനയ്ക്കലേക്ക്, സർപ്പദോഷം ഉണ്ടോ എന്നറിയാൻ വേണ്ടിയല്ല ദോഷപരിഹാരത്തിന് വേണ്ടിയാണ് ആളുകൾ വരേണ്ടത് എന്നു മനക്കാർക്ക് തോന്നുകയുമുണ്ടായി. അങ്ങനെ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“എന്ന അപൂർവ്വ ചടങ്ങ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയ്ക്ക് അന്യമായി എന്നു പറയാം.

അതുപോലെ, തെക്കേക്കാവിൽ വളരുന്ന ഒരു ചെടിയുടെ ഇലകൾ പറിച്ച്, മനയുടെ തെക്കിനിയിൽ വച്ച് കാച്ചിയെടുക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേകതരം എണ്ണ കുഷ്ടരോഗത്തിന് വിശിഷ്ടമായ ഔഷധമായിരുന്നുവത്രേ. വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുതന്നെ ഈ രോഗചികിത്സ നിന്നുപോയിരിക്കുന്നു. മനയ്ക്കലെ ഇന്നത്തെ ഒരു വ്യക്തിക്കും ആ സസ്യത്തെ കുറിച്ചോ അതിന്റെ ഔഷധഗുണത്തെ കുറിച്ചോ കാര്യമായി ഒന്നും തന്നെ അറിയില്ല.

ഇങ്ങനെ നിന്നുപോയ ആചാരാനുഷ്ടാനങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ് “നാഗബലി”. ഇത്ര വിശിഷ്ടവും പ്രയാസമേറിയതുമായ ചടങ്ങ് തുടർന്നുകൊണ്ടു പോകാനുള്ള ശക്തിയും ധൈര്യവും സാഹചര്യവും ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ടായിരിക്കണം ഇതും തലമുറകൾക്ക് മുമ്പേ ഇല്ലാതായത്.

== ഭരണ നിർവ്വഹണം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 008.jpg|thumb|170px|കാവിലെ ഒരു പ്രതിഷ്ഠ]]
ഏറ്റവും പ്രായം ചെന്ന വ്യക്തിയാണ് മനയിലെ കാരണവർ. പ്രായപൂർത്തിയായവർക്ക് ഭരണാവകാശം ലഭിക്കും. ട്രസ്റ്റ് രൂപവൽക്കരിച്ച് ഓരോ ട്രസ്റ്റിക്കും ഒരു വർഷം വീതം ഭരണം നൽകുകയാണ് ഇന്ന് നടന്നുവരുന്നത്. മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളെ തലമുറകളിലേക്ക് പകരുന്നത് വാമൊഴിയാണു.

മേടമാസത്തിൽ [[ചൊവ്വ]], [[വെള്ളി]], [[ഞായർ]] എന്നീ കൊടിയാഴ്ചയിലൊന്നിൽ മുടിയേറ്റ് നടത്തുന്നു. മേടമാസത്തിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും ഒരു പ്രധാന ചടങ്ങാണ്. കേരളത്തിൽ സർപ്പബലി നടത്താൻ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനക്കാർക്കും അധികാരമുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് എല്ലാ ദിവസവും വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ഇവിടെ സർപ്പബലി നടത്തിവരുന്നു. മണ്ഡലകാലത്ത് ചുരുക്കം മൂന്ന് ദിവസമെങ്കിലും ഇവിടെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടത്തുന്നു. മറ്റ് സർപ്പകാവുകളിലെ പുള്ളുവൻപാട്ട് ഇവിടെ പതിവില്ല. സർപ്പം പാട്ടാണ് നടത്തിവരുന്നത്. വാരണാട്ട് കുറുപ്പന്മാരാണ് ഇവിടെ പരമ്പരാഗതമായി സർപ്പം പാട്ടും കളമെഴുത്തും നടത്തിവരുന്നത്.

== ആവാഹനകർമ്മം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 014.jpg|thumb|150px|തെക്കേ കാവിന്റെ ഒരു ദൃശ്യം]]
സർപ്പക്കാവ് ആവാഹിച്ച് മാറ്റുന്നതിനുള്ള അധികാരം പൂർവ്വീകമായി പാമ്പു മേക്കാട്ട് നമ്പൂതിരിമാർക്ക് മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ പാതിരക്കുന്നത്ത് മനക്കാരും ചെയ്ത് പോരുന്നു. സർപ്പക്കാവ് ആവാഹനം മൂന്ന് രീതിയിലുണ്ട്. സർപ്പക്കാവ് പൂർണ്ണമായി മാറ്റുക, സർപ്പക്കാവിന്റെ വലിപ്പം കുറയ്യ്ക്കുക, ഒന്നിലധികം കാവുകളെ ഒന്നിച്ചുചേർത്ത് ഒരു കാവാക്കുക. ആവാഹിച്ച കാവുകളെ മനയിലെ തെക്കേപറമ്പിലാണ് കുടിയിരുത്തുന്നത്. കുടിയിരുത്തിയ ശേഷം പഴയകാവുകളെ നശിപ്പിക്കാൻ മനക്കാർ അനുവാദം നൽകും.

== മറ്റ് നാഗാരാധന കേന്ദ്രങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 011.jpg|thumb|200px|കിഴക്കെ കാവ്]]
പാമ്പുമേക്കാട്ടിനു പുറമേ സർപ്പാരാധനയ്ക്ക് ഏറ്റവുമധികം പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്ന രണ്ട് കേന്ദ്രങ്ങളാണ് [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലും]] [[മണ്ണാറശാല|മണ്ണാറശാലയും]]. ഈ മൂന്ന് സ്ഥലങ്ങളേയും ബന്ധിപ്പിച്ച്കൊണ്ട് ഒരു സങ്കൽപ്പം ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ നിലവിലുണ്ട്. സർപ്പശ്രേഷ്ഠനായ [[അനന്തൻ]] ഈ മൂന്ന് ദിക്കിലുമായി കിടക്കുന്നുവെന്നും അനന്തന്റെ ശിരസ്സ് നാഗർകോവിലിലും മദ്ധ്യം മണ്ണാറശാലയിലും പാദം പാമ്പുമേക്കാട്ടും ആയി വച്ചിരിക്കുകയാണെന്നും വിശ്വാസമുണ്ട്.

ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ പ്രമുഖ സർപ്പക്ഷേത്രമായ നാഗർകോവിലിലെ പ്രധാനതന്ത്രി പാമ്പുമേക്കാട്ട് മനയിലെ കാരണവരാണ്. ഇന്നും നാഗർകോവിലിലെ ഏത് വിശേഷത്തിനും ഈ മനയ്ക്കലെ കാരണവർ എത്തേണ്ടതുണ്ട്.

പാമ്പുമേക്കാട്ടുകാർക്ക് യാതൊരു വിധ ബന്ധവുമില്ലാത്ത ഒരു നാഗാരാധന കേന്ദ്രമാണ് മണ്ണാറശാല. സ്ത്രീകൾ ആണ് അവിടെ പൂജാരികൾ എന്നതും മണ്ണാറശാലയും പാമ്പുമേക്കാട്ടും തമ്മിൽ ബന്ധമില്ലെന്ന് തെളിയിക്കുന്നു.
== ഇതും കാണുക ==
*[[സർപ്പാരാധന]]

== ചിത്രശാല ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery caption=&quot;ഇല്ലത്തിന്റെ ചില ദൃശ്യങ്ങൾ&quot; widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;ചിത്രം:Mekkat_017.jpg
ചിത്രം:Mekkat_018.jpg
ചിത്രം:Mekkat_005.jpg
ചിത്രം:Mekkat_022.jpg
ചിത്രം:Mekkat_024.jpg
ചിത്രം:Mekkatmana_023.jpg
ചിത്രം:Mekkat_031.jpg
ചിത്രം:Mekkat_019.jpg
ചിത്രം:Mekkat_021.jpg
ചിത്രം:Mekkat_029.jpg
ചിത്രം:Mekkat_026.jpg
ചിത്രം:Mekkat 010.jpg
ചിത്രം:Mekkat 001.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
പാമ്പു മേയ്ക്കട്ടുമന മാഹാത്മ്യം--പി.സുകുമാരൻ മാസ്റ്റർ

പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ മേക്കാട്—unpulished.

{{commons category|Pambummekkatt Mana}}

{{തൃശ്ശൂർ - സ്ഥലങ്ങൾ}}

{{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നാഗക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>7zybw0yueec5oqi90vixnddcsd8n315</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619635</id>
      <parentid>4619633</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T17:10:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഇരുളിലാണ്ട ആചാരങ്ങൾ */</comment>
      <origin>4619635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21850" sha1="qbfyuskp52q02i5rja2l3z01s8hf55v" xml:space="preserve">[[ചിത്രം:Mekkat 007.jpg|thumb|300px|പടിപ്പുരമാളിക]]

[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] സുപ്രസിദ്ധമായ [[സർപ്പാരാധന|സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രമാണ്]] '''പാമ്പു മേക്കാട്ടുമന'''. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[മുകുന്ദപുരം]] താലുക്കിൽ [[വടമ]] വില്ലേജിലാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ട് ഇല്ലം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഐതിഹ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ‘പാമ്പു മേക്കാട്’ ഒരു കാലത്ത് ‘മേക്കാട്’ മാത്രമായിരുന്നു. മേക്കാട്ടുമനയിൽ സർപ്പാരാധന ആരംഭിച്ചതോടെയാണ്‌ പാമ്പു മേക്കാട് എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയത്. ഇവിടുത്തെ സർപ്പാരാധനയുടെ തുടക്കത്തെപറ്റി വ്യക്തമായ ചരിത്രരേഖകളൊന്നുമില്ല. ഐതിഹ്യങ്ങളെയും പുരാവൃത്തങ്ങളേയും ആശ്രയിക്കുകയേ നിവൃത്തിയുള്ളു.

== ഐതിഹ്യം ==
[[ചിത്രം:Mekkatmana entrance.jpg|thumb|270px|മേക്കാട്ട്മന കവാടം]]
മന്ത്രതന്ത്ര പ്രവീണരായിരുന്നുവെങ്കിലും ദുസ്സഹമായ ദാരിദ്ര്യദുഃഖം അനുഭവിക്കാൻ ആയിരുന്നു മേക്കാട്ടുമനക്കാരുടെ വിധി. അക്കാലത്തൊരിക്കൽ, ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് നിവൃത്തിയുണ്ടാക്കണം എന്ന പ്രാർത്ഥനയും ആയി മനയ്ക്കലെ മൂത്ത നമ്പൂതിരി ചരിത്ര പ്രസിദ്ധമായ തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിൽ, ഒരു വ്യാഴവട്ടകാലം ഭജനമിരുന്നു. ഒരു രാത്രി വാസുകി എന്ന സർപ്പരാജൻ കൈയ്യിൽ [[മാണിക്യം|മാണിക്യകല്ലുമായി]] അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. 

സർപ്പരാജന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം തന്റെ ഭവനത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ടാകണമെന്നും തന്റെ ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് അറുതി വരുത്തണമെന്നും നമ്പൂതിരി വാസുകിയോട് അപേക്ഷിച്ചു.

മനയ്ക്കൽ എത്തിയ നമ്പൂതിരിയുടെ ഓലക്കുടയിൽ പിണഞ്ഞിരുന്ന നാഗത്താനെ ആണ് മേക്കാട്ടുമനയിലെ പരദേവതയായി കിഴക്കിനിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. 

കുറച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മേക്കാട്ടില്ലത്തെ മൂത്ത അന്തർജനം അവിടെ എത്തി. വീട്ടിലേക്ക് കയറും മുമ്പ് അവർ തന്റെ ഓലക്കുട വരാന്തയിൽ വച്ചു.  ഒരു പാമ്പ് കുടയിൽ നിന്നുമിറങ്ങി, പതുക്കെ  കിഴക്കിനിയിലേക്ക് നീങ്ങി, അത് നാഗയക്ഷിയായിരുന്നു.

നാഗയക്ഷിയുടെയും വാസുകിയുടെയും കല്പനകൾ അനുസരിച്ച് മേക്കാട്ടുമനയിലെ ആളുകൾ ജീവിക്കാനാരംഭിച്ചു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഈ കഥയാണ് കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി, ‘ഐതിഹ്യമാല’യിൽ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിൽ  സർപ്പാരാധന പ്രധാനം ആയതിന് തെളിവായി കാണിക്കുന്നത്.

== ചരിത്രം ==
കേരളത്തിലെ സർപ്പ ആരാധനയ്ക്ക് ശൈവ വൈഷ്ണവ ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ട്. ജൈന മതത്തിലെ സർപ്പ സാന്നിധ്യം ഹിന്ദു മതത്തിൽ നിന്നും കടം കൊണ്ടതാണ്. കന്യാകുമാരി മുതൽ ഗോകരണം വരെ സർപ്പാരാധന കാണാം. 
പ്രാദേശികമായി സർപ്പരാധനക്കു അവകാശമുള്ള ചില കേന്ദ്രങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവർക്ക് അവരുടേതായ ആരാധന ക്രമങ്ങൾ പാരമ്പര്യമായി ഉണ്ട്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 003.jpg|thumb|120px|നാഗരാജാവ്]]
മനയുടെ കിഴക്കിനിയിൽ, വാസുകിയും നാഗയക്ഷിയേയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിടത്ത് ഒരു കെടാവിളക്ക് കത്തികൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അവരുടെ പ്രതിഷ്ഠകൾ രണ്ട് മൺപുറ്റുകളായി തീർന്നുവെന്നും പിന്നീട് അവയും നശിച്ച് വെറുമൊരു മൺതറ മാത്രമായി തീർന്നിരിക്കുന്നുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. വാസുകിയിൽ നിന്നും ലഭിച്ച മാണിക്യക്കല്ല് എവിടെയാണ് സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നതെന്ന് മനയിൽ ഇപ്പോഴുള്ള ഒരു വ്യക്തിക്കും വ്യക്തമായി അറിയില്ല. എങ്കിലും സർപ്പങ്ങളുടെയും മാണിക്യക്കല്ലിന്റെയും സാന്നിദ്ധ്യം മനയിൽ ഇപ്പോഴും ഉണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.

== വിശേഷദിവസങ്ങൾ ==
കേരളത്തിലെ മറ്റെല്ലാ സർപ്പകാവുകളിലും എന്നപോലെ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങ് ഇവിടെയും ഉണ്ട്. അരിപ്പൊടി, മഞ്ഞൾപ്പൊടി, [[കദളിപ്പഴം]], [[പാൽ]] എന്നിവയടങ്ങുന്ന മിശ്രിതം സർപ്പങ്ങൾക്ക് ഏറെ പഥ്യമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. [[വൃശ്ചികം]] ഒന്ന്, [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[ആയില്യം നക്ഷത്രം|ആയില്യം]], [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം നക്ഷത്രം|തിരുവോണം]] മുതൽ [[ഭരണി നക്ഷത്രം|ഭരണി]] വരെ ദിവസങ്ങൾ, [[മേടം|മേടമാസം]] പത്താം തിയതി ഇവയാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ദിവസങ്ങൾ.

== വിശ്വാസങ്ങൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 004.jpg|thumb|120px|നാഗയക്ഷി]]
മനയിലെത്തുന്ന നാഗങ്ങളെ യാതൊരു കാരണവശാലും ഉപദ്രവിക്കരുതെന്നും, മനപറമ്പ് കിളയ്ക്കുകയോ ഉഴുതുമറിക്കുകയോ ചെയ്യരുതെന്നും, പറമ്പിന്റെ ഒത്തനടുവിൽ ഉള്ള [[എട്ടു കെട്ട്|എട്ടുകെട്ടിലെ]] അടുക്കളയിലല്ലാതെ മറ്റൊരു ദിക്കിലും തീകത്തിക്കരുതെന്നും മറ്റുമുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളാണ് ഇവിടെ ഉള്ളത്. പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ അംഗങ്ങൾ നാഗങ്ങളെ ‘പാരമ്പര്യങ്ങൾ‘ എന്നാണ് വിളിക്കുക. മനയിൽ ഒരു ജനനം ഉണ്ടായാൽ ശിശുവിനെ സ്വീകരിക്കാൻ പാരമ്പര്യങ്ങൾ എത്തുമത്രെ. മരണം സംഭവിച്ചാൽ ഒരു പാരമ്പര്യവും മരിക്കും എന്നാണ് വിശ്വാസം. പറമ്പിലെങ്ങും തീ കത്തിക്കാൻ അനുവാദമില്ലാത്തതിനാൽ ‘തെക്കേക്കാവ്’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന തെക്കേപറമ്പിലാണ് പാരമ്പര്യത്തിനും നമ്പൂതിരിക്കും ചിതയൊരുക്കുന്നത്. മനയിലെ അംഗങ്ങളും നാഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ആത്മബന്ധം ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നു.

=== ഇരുളിലാണ്ട ആചാരങ്ങൾ ===
ഏകദേശം ആറോ ഏഴോ വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുവരെ പാമ്പു മേക്കാട്ട്മനയിൽ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“ എന്ന ചടങ്ങ് നടത്തിവന്നിരുന്നു. മനയിലേക്ക് വേളികഴിച്ച് കൊണ്ടുവരുന്ന സ്ത്രീകൾക്കാണ് കുടുംബത്തിൽ സ്ഥാനം. അങ്ങനെയുള്ള സ്ത്രീയായിരിക്കും ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. ഒരു പാത്രത്തിൽ, കെടാവിളക്കിലെ എണ്ണയെടുത്ത്, അതിൽ നോക്കിക്കൊണ്ട് സർപ്പദോഷങ്ങളെ കുറിച്ച് പ്രവചിക്കുകയും അതിനു പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കുകയുമാണു ചെയ്തിരുന്നത്. ഇതിന് പ്രത്യേക പരിശീലനം അത്യാവശ്യമാണ്. അതുകൊണ്ടായിരിക്കും ഇത് കൈവശമാക്കാൻ ആരും ശ്രമിക്കാത്തത്. മാത്രമല്ല, പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കാൻ ജ്യോത്സ്യന്മാർക്ക് കഴിയുമെന്നതിനാൽ, ഈ മനയ്ക്കലേക്ക്, സർപ്പദോഷം ഉണ്ടോ എന്നറിയാൻ വേണ്ടിയല്ല ദോഷപരിഹാരത്തിന് വേണ്ടിയാണ് ആളുകൾ വരേണ്ടത് എന്നു മനക്കാർക്ക് തോന്നുകയുമുണ്ടായി. അങ്ങനെ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“എന്ന അപൂർവ്വ ചടങ്ങ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയ്ക്ക് അന്യമായി എന്നു പറയാം.

അതുപോലെ, തെക്കേക്കാവിൽ വളരുന്ന ഒരു ചെടിയുടെ ഇലകൾ പറിച്ച്, മനയുടെ തെക്കിനിയിൽ വച്ച് കാച്ചിയെടുക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേകതരം എണ്ണ കുഷ്ടരോഗത്തിന് വിശിഷ്ടമായ ഔഷധമായിരുന്നുവത്രേ. വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുതന്നെ ഈ രോഗചികിത്സ നിന്നുപോയിരിക്കുന്നു. മനയ്ക്കലെ ഇന്നത്തെ ഒരു വ്യക്തിക്കും ആ സസ്യത്തെ കുറിച്ചോ അതിന്റെ ഔഷധഗുണത്തെ കുറിച്ചോ കാര്യമായി ഒന്നും തന്നെ അറിയില്ല.

ഇങ്ങനെ നിന്നുപോയ ആചാരാനുഷ്ഠാന കങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ് “നാഗബലി”. ഇത്ര വിശിഷ്ടവും പ്രയാസമേറിയതുമായ ചടങ്ങ് തുടർന്നു കൊണ്ടുപോകാനുള്ള ശക്തിയും ധൈര്യവും സാഹചര്യവും ഇല്ലാത്തതു കൊണ്ടായിരിക്കണം ഇതും തലമുറകൾക്ക് മുമ്പേ ഇല്ലാതായത്.

== ഭരണ നിർവ്വഹണം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 008.jpg|thumb|170px|കാവിലെ ഒരു പ്രതിഷ്ഠ]]
ഏറ്റവും പ്രായം ചെന്ന വ്യക്തിയാണ് മനയിലെ കാരണവർ. പ്രായപൂർത്തിയായവർക്ക് ഭരണാവകാശം ലഭിക്കും. ട്രസ്റ്റ് രൂപവൽക്കരിച്ച് ഓരോ ട്രസ്റ്റിക്കും ഒരു വർഷം വീതം ഭരണം നൽകുകയാണ് ഇന്ന് നടന്നുവരുന്നത്. മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളെ തലമുറകളിലേക്ക് പകരുന്നത് വാമൊഴിയാണു.

മേടമാസത്തിൽ [[ചൊവ്വ]], [[വെള്ളി]], [[ഞായർ]] എന്നീ കൊടിയാഴ്ചയിലൊന്നിൽ മുടിയേറ്റ് നടത്തുന്നു. മേടമാസത്തിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും ഒരു പ്രധാന ചടങ്ങാണ്. കേരളത്തിൽ സർപ്പബലി നടത്താൻ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനക്കാർക്കും അധികാരമുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് എല്ലാ ദിവസവും വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ഇവിടെ സർപ്പബലി നടത്തിവരുന്നു. മണ്ഡലകാലത്ത് ചുരുക്കം മൂന്ന് ദിവസമെങ്കിലും ഇവിടെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടത്തുന്നു. മറ്റ് സർപ്പകാവുകളിലെ പുള്ളുവൻപാട്ട് ഇവിടെ പതിവില്ല. സർപ്പം പാട്ടാണ് നടത്തിവരുന്നത്. വാരണാട്ട് കുറുപ്പന്മാരാണ് ഇവിടെ പരമ്പരാഗതമായി സർപ്പം പാട്ടും കളമെഴുത്തും നടത്തിവരുന്നത്.

== ആവാഹനകർമ്മം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 014.jpg|thumb|150px|തെക്കേ കാവിന്റെ ഒരു ദൃശ്യം]]
സർപ്പക്കാവ് ആവാഹിച്ച് മാറ്റുന്നതിനുള്ള അധികാരം പൂർവ്വീകമായി പാമ്പു മേക്കാട്ട് നമ്പൂതിരിമാർക്ക് മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ പാതിരക്കുന്നത്ത് മനക്കാരും ചെയ്ത് പോരുന്നു. സർപ്പക്കാവ് ആവാഹനം മൂന്ന് രീതിയിലുണ്ട്. സർപ്പക്കാവ് പൂർണ്ണമായി മാറ്റുക, സർപ്പക്കാവിന്റെ വലിപ്പം കുറയ്യ്ക്കുക, ഒന്നിലധികം കാവുകളെ ഒന്നിച്ചുചേർത്ത് ഒരു കാവാക്കുക. ആവാഹിച്ച കാവുകളെ മനയിലെ തെക്കേപറമ്പിലാണ് കുടിയിരുത്തുന്നത്. കുടിയിരുത്തിയ ശേഷം പഴയകാവുകളെ നശിപ്പിക്കാൻ മനക്കാർ അനുവാദം നൽകും.

== മറ്റ് നാഗാരാധന കേന്ദ്രങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 011.jpg|thumb|200px|കിഴക്കെ കാവ്]]
പാമ്പുമേക്കാട്ടിനു പുറമേ സർപ്പാരാധനയ്ക്ക് ഏറ്റവുമധികം പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്ന രണ്ട് കേന്ദ്രങ്ങളാണ് [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലും]] [[മണ്ണാറശാല|മണ്ണാറശാലയും]]. ഈ മൂന്ന് സ്ഥലങ്ങളേയും ബന്ധിപ്പിച്ച്കൊണ്ട് ഒരു സങ്കൽപ്പം ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ നിലവിലുണ്ട്. സർപ്പശ്രേഷ്ഠനായ [[അനന്തൻ]] ഈ മൂന്ന് ദിക്കിലുമായി കിടക്കുന്നുവെന്നും അനന്തന്റെ ശിരസ്സ് നാഗർകോവിലിലും മദ്ധ്യം മണ്ണാറശാലയിലും പാദം പാമ്പുമേക്കാട്ടും ആയി വച്ചിരിക്കുകയാണെന്നും വിശ്വാസമുണ്ട്.

ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ പ്രമുഖ സർപ്പക്ഷേത്രമായ നാഗർകോവിലിലെ പ്രധാനതന്ത്രി പാമ്പുമേക്കാട്ട് മനയിലെ കാരണവരാണ്. ഇന്നും നാഗർകോവിലിലെ ഏത് വിശേഷത്തിനും ഈ മനയ്ക്കലെ കാരണവർ എത്തേണ്ടതുണ്ട്.

പാമ്പുമേക്കാട്ടുകാർക്ക് യാതൊരു വിധ ബന്ധവുമില്ലാത്ത ഒരു നാഗാരാധന കേന്ദ്രമാണ് മണ്ണാറശാല. സ്ത്രീകൾ ആണ് അവിടെ പൂജാരികൾ എന്നതും മണ്ണാറശാലയും പാമ്പുമേക്കാട്ടും തമ്മിൽ ബന്ധമില്ലെന്ന് തെളിയിക്കുന്നു.
== ഇതും കാണുക ==
*[[സർപ്പാരാധന]]

== ചിത്രശാല ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery caption=&quot;ഇല്ലത്തിന്റെ ചില ദൃശ്യങ്ങൾ&quot; widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;ചിത്രം:Mekkat_017.jpg
ചിത്രം:Mekkat_018.jpg
ചിത്രം:Mekkat_005.jpg
ചിത്രം:Mekkat_022.jpg
ചിത്രം:Mekkat_024.jpg
ചിത്രം:Mekkatmana_023.jpg
ചിത്രം:Mekkat_031.jpg
ചിത്രം:Mekkat_019.jpg
ചിത്രം:Mekkat_021.jpg
ചിത്രം:Mekkat_029.jpg
ചിത്രം:Mekkat_026.jpg
ചിത്രം:Mekkat 010.jpg
ചിത്രം:Mekkat 001.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
പാമ്പു മേയ്ക്കട്ടുമന മാഹാത്മ്യം--പി.സുകുമാരൻ മാസ്റ്റർ

പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ മേക്കാട്—unpulished.

{{commons category|Pambummekkatt Mana}}

{{തൃശ്ശൂർ - സ്ഥലങ്ങൾ}}

{{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നാഗക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>qbfyuskp52q02i5rja2l3z01s8hf55v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619636</id>
      <parentid>4619635</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T17:11:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഇരുളിലാണ്ട ആചാരങ്ങൾ */</comment>
      <origin>4619636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21844" sha1="3qb5o2zsj76w1q9vzvlo94onoefwrgo" xml:space="preserve">[[ചിത്രം:Mekkat 007.jpg|thumb|300px|പടിപ്പുരമാളിക]]

[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] സുപ്രസിദ്ധമായ [[സർപ്പാരാധന|സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രമാണ്]] '''പാമ്പു മേക്കാട്ടുമന'''. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[മുകുന്ദപുരം]] താലുക്കിൽ [[വടമ]] വില്ലേജിലാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ട് ഇല്ലം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഐതിഹ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ‘പാമ്പു മേക്കാട്’ ഒരു കാലത്ത് ‘മേക്കാട്’ മാത്രമായിരുന്നു. മേക്കാട്ടുമനയിൽ സർപ്പാരാധന ആരംഭിച്ചതോടെയാണ്‌ പാമ്പു മേക്കാട് എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയത്. ഇവിടുത്തെ സർപ്പാരാധനയുടെ തുടക്കത്തെപറ്റി വ്യക്തമായ ചരിത്രരേഖകളൊന്നുമില്ല. ഐതിഹ്യങ്ങളെയും പുരാവൃത്തങ്ങളേയും ആശ്രയിക്കുകയേ നിവൃത്തിയുള്ളു.

== ഐതിഹ്യം ==
[[ചിത്രം:Mekkatmana entrance.jpg|thumb|270px|മേക്കാട്ട്മന കവാടം]]
മന്ത്രതന്ത്ര പ്രവീണരായിരുന്നുവെങ്കിലും ദുസ്സഹമായ ദാരിദ്ര്യദുഃഖം അനുഭവിക്കാൻ ആയിരുന്നു മേക്കാട്ടുമനക്കാരുടെ വിധി. അക്കാലത്തൊരിക്കൽ, ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് നിവൃത്തിയുണ്ടാക്കണം എന്ന പ്രാർത്ഥനയും ആയി മനയ്ക്കലെ മൂത്ത നമ്പൂതിരി ചരിത്ര പ്രസിദ്ധമായ തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിൽ, ഒരു വ്യാഴവട്ടകാലം ഭജനമിരുന്നു. ഒരു രാത്രി വാസുകി എന്ന സർപ്പരാജൻ കൈയ്യിൽ [[മാണിക്യം|മാണിക്യകല്ലുമായി]] അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. 

സർപ്പരാജന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം തന്റെ ഭവനത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ടാകണമെന്നും തന്റെ ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് അറുതി വരുത്തണമെന്നും നമ്പൂതിരി വാസുകിയോട് അപേക്ഷിച്ചു.

മനയ്ക്കൽ എത്തിയ നമ്പൂതിരിയുടെ ഓലക്കുടയിൽ പിണഞ്ഞിരുന്ന നാഗത്താനെ ആണ് മേക്കാട്ടുമനയിലെ പരദേവതയായി കിഴക്കിനിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. 

കുറച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മേക്കാട്ടില്ലത്തെ മൂത്ത അന്തർജനം അവിടെ എത്തി. വീട്ടിലേക്ക് കയറും മുമ്പ് അവർ തന്റെ ഓലക്കുട വരാന്തയിൽ വച്ചു.  ഒരു പാമ്പ് കുടയിൽ നിന്നുമിറങ്ങി, പതുക്കെ  കിഴക്കിനിയിലേക്ക് നീങ്ങി, അത് നാഗയക്ഷിയായിരുന്നു.

നാഗയക്ഷിയുടെയും വാസുകിയുടെയും കല്പനകൾ അനുസരിച്ച് മേക്കാട്ടുമനയിലെ ആളുകൾ ജീവിക്കാനാരംഭിച്ചു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഈ കഥയാണ് കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി, ‘ഐതിഹ്യമാല’യിൽ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിൽ  സർപ്പാരാധന പ്രധാനം ആയതിന് തെളിവായി കാണിക്കുന്നത്.

== ചരിത്രം ==
കേരളത്തിലെ സർപ്പ ആരാധനയ്ക്ക് ശൈവ വൈഷ്ണവ ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ട്. ജൈന മതത്തിലെ സർപ്പ സാന്നിധ്യം ഹിന്ദു മതത്തിൽ നിന്നും കടം കൊണ്ടതാണ്. കന്യാകുമാരി മുതൽ ഗോകരണം വരെ സർപ്പാരാധന കാണാം. 
പ്രാദേശികമായി സർപ്പരാധനക്കു അവകാശമുള്ള ചില കേന്ദ്രങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവർക്ക് അവരുടേതായ ആരാധന ക്രമങ്ങൾ പാരമ്പര്യമായി ഉണ്ട്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 003.jpg|thumb|120px|നാഗരാജാവ്]]
മനയുടെ കിഴക്കിനിയിൽ, വാസുകിയും നാഗയക്ഷിയേയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിടത്ത് ഒരു കെടാവിളക്ക് കത്തികൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അവരുടെ പ്രതിഷ്ഠകൾ രണ്ട് മൺപുറ്റുകളായി തീർന്നുവെന്നും പിന്നീട് അവയും നശിച്ച് വെറുമൊരു മൺതറ മാത്രമായി തീർന്നിരിക്കുന്നുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. വാസുകിയിൽ നിന്നും ലഭിച്ച മാണിക്യക്കല്ല് എവിടെയാണ് സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നതെന്ന് മനയിൽ ഇപ്പോഴുള്ള ഒരു വ്യക്തിക്കും വ്യക്തമായി അറിയില്ല. എങ്കിലും സർപ്പങ്ങളുടെയും മാണിക്യക്കല്ലിന്റെയും സാന്നിദ്ധ്യം മനയിൽ ഇപ്പോഴും ഉണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.

== വിശേഷദിവസങ്ങൾ ==
കേരളത്തിലെ മറ്റെല്ലാ സർപ്പകാവുകളിലും എന്നപോലെ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങ് ഇവിടെയും ഉണ്ട്. അരിപ്പൊടി, മഞ്ഞൾപ്പൊടി, [[കദളിപ്പഴം]], [[പാൽ]] എന്നിവയടങ്ങുന്ന മിശ്രിതം സർപ്പങ്ങൾക്ക് ഏറെ പഥ്യമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. [[വൃശ്ചികം]] ഒന്ന്, [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[ആയില്യം നക്ഷത്രം|ആയില്യം]], [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം നക്ഷത്രം|തിരുവോണം]] മുതൽ [[ഭരണി നക്ഷത്രം|ഭരണി]] വരെ ദിവസങ്ങൾ, [[മേടം|മേടമാസം]] പത്താം തിയതി ഇവയാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ദിവസങ്ങൾ.

== വിശ്വാസങ്ങൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 004.jpg|thumb|120px|നാഗയക്ഷി]]
മനയിലെത്തുന്ന നാഗങ്ങളെ യാതൊരു കാരണവശാലും ഉപദ്രവിക്കരുതെന്നും, മനപറമ്പ് കിളയ്ക്കുകയോ ഉഴുതുമറിക്കുകയോ ചെയ്യരുതെന്നും, പറമ്പിന്റെ ഒത്തനടുവിൽ ഉള്ള [[എട്ടു കെട്ട്|എട്ടുകെട്ടിലെ]] അടുക്കളയിലല്ലാതെ മറ്റൊരു ദിക്കിലും തീകത്തിക്കരുതെന്നും മറ്റുമുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളാണ് ഇവിടെ ഉള്ളത്. പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ അംഗങ്ങൾ നാഗങ്ങളെ ‘പാരമ്പര്യങ്ങൾ‘ എന്നാണ് വിളിക്കുക. മനയിൽ ഒരു ജനനം ഉണ്ടായാൽ ശിശുവിനെ സ്വീകരിക്കാൻ പാരമ്പര്യങ്ങൾ എത്തുമത്രെ. മരണം സംഭവിച്ചാൽ ഒരു പാരമ്പര്യവും മരിക്കും എന്നാണ് വിശ്വാസം. പറമ്പിലെങ്ങും തീ കത്തിക്കാൻ അനുവാദമില്ലാത്തതിനാൽ ‘തെക്കേക്കാവ്’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന തെക്കേപറമ്പിലാണ് പാരമ്പര്യത്തിനും നമ്പൂതിരിക്കും ചിതയൊരുക്കുന്നത്. മനയിലെ അംഗങ്ങളും നാഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ആത്മബന്ധം ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നു.

=== ഇരുളിലാണ്ട ആചാരങ്ങൾ ===
ഏകദേശം ആറോ ഏഴോ വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുവരെ പാമ്പു മേക്കാട്ട്മനയിൽ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“ എന്ന ചടങ്ങ് നടത്തിവന്നിരുന്നു. മനയിലേക്ക് വേളികഴിച്ച് കൊണ്ടുവരുന്ന സ്ത്രീകൾക്കാണ് കുടുംബത്തിൽ സ്ഥാനം. അങ്ങനെയുള്ള സ്ത്രീയായിരിക്കും ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. ഒരു പാത്രത്തിൽ, കെടാവിളക്കിലെ എണ്ണയെടുത്ത്, അതിൽ നോക്കിക്കൊണ്ട് സർപ്പദോഷങ്ങളെ കുറിച്ച് പ്രവചിക്കുകയും അതിനു പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കുകയുമാണു ചെയ്തിരുന്നത്. ഇതിന് പ്രത്യേക പരിശീലനം അത്യാവശ്യമാണ്. അതുകൊണ്ടായിരിക്കും ഇത് കൈവശമാക്കാൻ ആരും ശ്രമിക്കാത്തത്. മാത്രമല്ല, പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കാൻ ജ്യോത്സ്യന്മാർക്ക് കഴിയുമെന്നതിനാൽ, ഈ മനയ്ക്കലേക്ക്, സർപ്പദോഷം ഉണ്ടോ എന്നറിയാൻ വേണ്ടിയല്ല ദോഷപരിഹാരത്തിന് വേണ്ടിയാണ് ആളുകൾ വരേണ്ടത് എന്നു മനക്കാർക്ക് തോന്നുകയുണ്ടായി. അങ്ങനെ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“എന്ന അപൂർവ്വ ചടങ്ങ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയ്ക്ക് അന്യമായി എന്നു പറയാം.

അതുപോലെ, തെക്കേക്കാവിൽ വളരുന്ന ഒരു ചെടിയുടെ ഇലകൾ പറിച്ച്, മനയുടെ തെക്കിനിയിൽ വച്ച് കാച്ചിയെടുക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേകതരം എണ്ണ കുഷ്ടരോഗത്തിന് വിശിഷ്ടമായ ഔഷധമായിരുന്നുവത്രേ. വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുതന്നെ ഈ രോഗചികിത്സ നിന്നുപോയിരിക്കുന്നു. മനയ്ക്കലെ ഇന്നത്തെ ഒരു വ്യക്തിക്കും ആ സസ്യത്തെ കുറിച്ചോ അതിന്റെ ഔഷധഗുണത്തെ കുറിച്ചോ കാര്യമായി ഒന്നും തന്നെ അറിയില്ല.

ഇങ്ങനെ നിന്നുപോയ ആചാരാനുഷ്ഠാന കങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ് “നാഗബലി”. ഇത്ര വിശിഷ്ടവും പ്രയാസമേറിയതുമായ ചടങ്ങ് തുടർന്നു കൊണ്ടുപോകാനുള്ള ശക്തിയും ധൈര്യവും സാഹചര്യവും ഇല്ലാത്തതു കൊണ്ടായിരിക്കണം ഇതും തലമുറകൾക്ക് മുമ്പേ ഇല്ലാതായത്.

== ഭരണ നിർവ്വഹണം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 008.jpg|thumb|170px|കാവിലെ ഒരു പ്രതിഷ്ഠ]]
ഏറ്റവും പ്രായം ചെന്ന വ്യക്തിയാണ് മനയിലെ കാരണവർ. പ്രായപൂർത്തിയായവർക്ക് ഭരണാവകാശം ലഭിക്കും. ട്രസ്റ്റ് രൂപവൽക്കരിച്ച് ഓരോ ട്രസ്റ്റിക്കും ഒരു വർഷം വീതം ഭരണം നൽകുകയാണ് ഇന്ന് നടന്നുവരുന്നത്. മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളെ തലമുറകളിലേക്ക് പകരുന്നത് വാമൊഴിയാണു.

മേടമാസത്തിൽ [[ചൊവ്വ]], [[വെള്ളി]], [[ഞായർ]] എന്നീ കൊടിയാഴ്ചയിലൊന്നിൽ മുടിയേറ്റ് നടത്തുന്നു. മേടമാസത്തിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും ഒരു പ്രധാന ചടങ്ങാണ്. കേരളത്തിൽ സർപ്പബലി നടത്താൻ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനക്കാർക്കും അധികാരമുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് എല്ലാ ദിവസവും വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ഇവിടെ സർപ്പബലി നടത്തിവരുന്നു. മണ്ഡലകാലത്ത് ചുരുക്കം മൂന്ന് ദിവസമെങ്കിലും ഇവിടെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടത്തുന്നു. മറ്റ് സർപ്പകാവുകളിലെ പുള്ളുവൻപാട്ട് ഇവിടെ പതിവില്ല. സർപ്പം പാട്ടാണ് നടത്തിവരുന്നത്. വാരണാട്ട് കുറുപ്പന്മാരാണ് ഇവിടെ പരമ്പരാഗതമായി സർപ്പം പാട്ടും കളമെഴുത്തും നടത്തിവരുന്നത്.

== ആവാഹനകർമ്മം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 014.jpg|thumb|150px|തെക്കേ കാവിന്റെ ഒരു ദൃശ്യം]]
സർപ്പക്കാവ് ആവാഹിച്ച് മാറ്റുന്നതിനുള്ള അധികാരം പൂർവ്വീകമായി പാമ്പു മേക്കാട്ട് നമ്പൂതിരിമാർക്ക് മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ പാതിരക്കുന്നത്ത് മനക്കാരും ചെയ്ത് പോരുന്നു. സർപ്പക്കാവ് ആവാഹനം മൂന്ന് രീതിയിലുണ്ട്. സർപ്പക്കാവ് പൂർണ്ണമായി മാറ്റുക, സർപ്പക്കാവിന്റെ വലിപ്പം കുറയ്യ്ക്കുക, ഒന്നിലധികം കാവുകളെ ഒന്നിച്ചുചേർത്ത് ഒരു കാവാക്കുക. ആവാഹിച്ച കാവുകളെ മനയിലെ തെക്കേപറമ്പിലാണ് കുടിയിരുത്തുന്നത്. കുടിയിരുത്തിയ ശേഷം പഴയകാവുകളെ നശിപ്പിക്കാൻ മനക്കാർ അനുവാദം നൽകും.

== മറ്റ് നാഗാരാധന കേന്ദ്രങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 011.jpg|thumb|200px|കിഴക്കെ കാവ്]]
പാമ്പുമേക്കാട്ടിനു പുറമേ സർപ്പാരാധനയ്ക്ക് ഏറ്റവുമധികം പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്ന രണ്ട് കേന്ദ്രങ്ങളാണ് [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലും]] [[മണ്ണാറശാല|മണ്ണാറശാലയും]]. ഈ മൂന്ന് സ്ഥലങ്ങളേയും ബന്ധിപ്പിച്ച്കൊണ്ട് ഒരു സങ്കൽപ്പം ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ നിലവിലുണ്ട്. സർപ്പശ്രേഷ്ഠനായ [[അനന്തൻ]] ഈ മൂന്ന് ദിക്കിലുമായി കിടക്കുന്നുവെന്നും അനന്തന്റെ ശിരസ്സ് നാഗർകോവിലിലും മദ്ധ്യം മണ്ണാറശാലയിലും പാദം പാമ്പുമേക്കാട്ടും ആയി വച്ചിരിക്കുകയാണെന്നും വിശ്വാസമുണ്ട്.

ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ പ്രമുഖ സർപ്പക്ഷേത്രമായ നാഗർകോവിലിലെ പ്രധാനതന്ത്രി പാമ്പുമേക്കാട്ട് മനയിലെ കാരണവരാണ്. ഇന്നും നാഗർകോവിലിലെ ഏത് വിശേഷത്തിനും ഈ മനയ്ക്കലെ കാരണവർ എത്തേണ്ടതുണ്ട്.

പാമ്പുമേക്കാട്ടുകാർക്ക് യാതൊരു വിധ ബന്ധവുമില്ലാത്ത ഒരു നാഗാരാധന കേന്ദ്രമാണ് മണ്ണാറശാല. സ്ത്രീകൾ ആണ് അവിടെ പൂജാരികൾ എന്നതും മണ്ണാറശാലയും പാമ്പുമേക്കാട്ടും തമ്മിൽ ബന്ധമില്ലെന്ന് തെളിയിക്കുന്നു.
== ഇതും കാണുക ==
*[[സർപ്പാരാധന]]

== ചിത്രശാല ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery caption=&quot;ഇല്ലത്തിന്റെ ചില ദൃശ്യങ്ങൾ&quot; widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;ചിത്രം:Mekkat_017.jpg
ചിത്രം:Mekkat_018.jpg
ചിത്രം:Mekkat_005.jpg
ചിത്രം:Mekkat_022.jpg
ചിത്രം:Mekkat_024.jpg
ചിത്രം:Mekkatmana_023.jpg
ചിത്രം:Mekkat_031.jpg
ചിത്രം:Mekkat_019.jpg
ചിത്രം:Mekkat_021.jpg
ചിത്രം:Mekkat_029.jpg
ചിത്രം:Mekkat_026.jpg
ചിത്രം:Mekkat 010.jpg
ചിത്രം:Mekkat 001.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
പാമ്പു മേയ്ക്കട്ടുമന മാഹാത്മ്യം--പി.സുകുമാരൻ മാസ്റ്റർ

പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ മേക്കാട്—unpulished.

{{commons category|Pambummekkatt Mana}}

{{തൃശ്ശൂർ - സ്ഥലങ്ങൾ}}

{{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നാഗക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>3qb5o2zsj76w1q9vzvlo94onoefwrgo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619637</id>
      <parentid>4619636</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T17:12:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഇരുളിലാണ്ട ആചാരങ്ങൾ */</comment>
      <origin>4619637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21844" sha1="fwoq52bo8tj4em2fo402zihem7no6d7" xml:space="preserve">[[ചിത്രം:Mekkat 007.jpg|thumb|300px|പടിപ്പുരമാളിക]]

[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] സുപ്രസിദ്ധമായ [[സർപ്പാരാധന|സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രമാണ്]] '''പാമ്പു മേക്കാട്ടുമന'''. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[മുകുന്ദപുരം]] താലുക്കിൽ [[വടമ]] വില്ലേജിലാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ട് ഇല്ലം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഐതിഹ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ‘പാമ്പു മേക്കാട്’ ഒരു കാലത്ത് ‘മേക്കാട്’ മാത്രമായിരുന്നു. മേക്കാട്ടുമനയിൽ സർപ്പാരാധന ആരംഭിച്ചതോടെയാണ്‌ പാമ്പു മേക്കാട് എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയത്. ഇവിടുത്തെ സർപ്പാരാധനയുടെ തുടക്കത്തെപറ്റി വ്യക്തമായ ചരിത്രരേഖകളൊന്നുമില്ല. ഐതിഹ്യങ്ങളെയും പുരാവൃത്തങ്ങളേയും ആശ്രയിക്കുകയേ നിവൃത്തിയുള്ളു.

== ഐതിഹ്യം ==
[[ചിത്രം:Mekkatmana entrance.jpg|thumb|270px|മേക്കാട്ട്മന കവാടം]]
മന്ത്രതന്ത്ര പ്രവീണരായിരുന്നുവെങ്കിലും ദുസ്സഹമായ ദാരിദ്ര്യദുഃഖം അനുഭവിക്കാൻ ആയിരുന്നു മേക്കാട്ടുമനക്കാരുടെ വിധി. അക്കാലത്തൊരിക്കൽ, ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് നിവൃത്തിയുണ്ടാക്കണം എന്ന പ്രാർത്ഥനയും ആയി മനയ്ക്കലെ മൂത്ത നമ്പൂതിരി ചരിത്ര പ്രസിദ്ധമായ തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിൽ, ഒരു വ്യാഴവട്ടകാലം ഭജനമിരുന്നു. ഒരു രാത്രി വാസുകി എന്ന സർപ്പരാജൻ കൈയ്യിൽ [[മാണിക്യം|മാണിക്യകല്ലുമായി]] അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. 

സർപ്പരാജന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം തന്റെ ഭവനത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ടാകണമെന്നും തന്റെ ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് അറുതി വരുത്തണമെന്നും നമ്പൂതിരി വാസുകിയോട് അപേക്ഷിച്ചു.

മനയ്ക്കൽ എത്തിയ നമ്പൂതിരിയുടെ ഓലക്കുടയിൽ പിണഞ്ഞിരുന്ന നാഗത്താനെ ആണ് മേക്കാട്ടുമനയിലെ പരദേവതയായി കിഴക്കിനിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. 

കുറച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മേക്കാട്ടില്ലത്തെ മൂത്ത അന്തർജനം അവിടെ എത്തി. വീട്ടിലേക്ക് കയറും മുമ്പ് അവർ തന്റെ ഓലക്കുട വരാന്തയിൽ വച്ചു.  ഒരു പാമ്പ് കുടയിൽ നിന്നുമിറങ്ങി, പതുക്കെ  കിഴക്കിനിയിലേക്ക് നീങ്ങി, അത് നാഗയക്ഷിയായിരുന്നു.

നാഗയക്ഷിയുടെയും വാസുകിയുടെയും കല്പനകൾ അനുസരിച്ച് മേക്കാട്ടുമനയിലെ ആളുകൾ ജീവിക്കാനാരംഭിച്ചു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഈ കഥയാണ് കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി, ‘ഐതിഹ്യമാല’യിൽ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിൽ  സർപ്പാരാധന പ്രധാനം ആയതിന് തെളിവായി കാണിക്കുന്നത്.

== ചരിത്രം ==
കേരളത്തിലെ സർപ്പ ആരാധനയ്ക്ക് ശൈവ വൈഷ്ണവ ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ട്. ജൈന മതത്തിലെ സർപ്പ സാന്നിധ്യം ഹിന്ദു മതത്തിൽ നിന്നും കടം കൊണ്ടതാണ്. കന്യാകുമാരി മുതൽ ഗോകരണം വരെ സർപ്പാരാധന കാണാം. 
പ്രാദേശികമായി സർപ്പരാധനക്കു അവകാശമുള്ള ചില കേന്ദ്രങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവർക്ക് അവരുടേതായ ആരാധന ക്രമങ്ങൾ പാരമ്പര്യമായി ഉണ്ട്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 003.jpg|thumb|120px|നാഗരാജാവ്]]
മനയുടെ കിഴക്കിനിയിൽ, വാസുകിയും നാഗയക്ഷിയേയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിടത്ത് ഒരു കെടാവിളക്ക് കത്തികൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അവരുടെ പ്രതിഷ്ഠകൾ രണ്ട് മൺപുറ്റുകളായി തീർന്നുവെന്നും പിന്നീട് അവയും നശിച്ച് വെറുമൊരു മൺതറ മാത്രമായി തീർന്നിരിക്കുന്നുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. വാസുകിയിൽ നിന്നും ലഭിച്ച മാണിക്യക്കല്ല് എവിടെയാണ് സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നതെന്ന് മനയിൽ ഇപ്പോഴുള്ള ഒരു വ്യക്തിക്കും വ്യക്തമായി അറിയില്ല. എങ്കിലും സർപ്പങ്ങളുടെയും മാണിക്യക്കല്ലിന്റെയും സാന്നിദ്ധ്യം മനയിൽ ഇപ്പോഴും ഉണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.

== വിശേഷദിവസങ്ങൾ ==
കേരളത്തിലെ മറ്റെല്ലാ സർപ്പകാവുകളിലും എന്നപോലെ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങ് ഇവിടെയും ഉണ്ട്. അരിപ്പൊടി, മഞ്ഞൾപ്പൊടി, [[കദളിപ്പഴം]], [[പാൽ]] എന്നിവയടങ്ങുന്ന മിശ്രിതം സർപ്പങ്ങൾക്ക് ഏറെ പഥ്യമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. [[വൃശ്ചികം]] ഒന്ന്, [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[ആയില്യം നക്ഷത്രം|ആയില്യം]], [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം നക്ഷത്രം|തിരുവോണം]] മുതൽ [[ഭരണി നക്ഷത്രം|ഭരണി]] വരെ ദിവസങ്ങൾ, [[മേടം|മേടമാസം]] പത്താം തിയതി ഇവയാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ദിവസങ്ങൾ.

== വിശ്വാസങ്ങൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 004.jpg|thumb|120px|നാഗയക്ഷി]]
മനയിലെത്തുന്ന നാഗങ്ങളെ യാതൊരു കാരണവശാലും ഉപദ്രവിക്കരുതെന്നും, മനപറമ്പ് കിളയ്ക്കുകയോ ഉഴുതുമറിക്കുകയോ ചെയ്യരുതെന്നും, പറമ്പിന്റെ ഒത്തനടുവിൽ ഉള്ള [[എട്ടു കെട്ട്|എട്ടുകെട്ടിലെ]] അടുക്കളയിലല്ലാതെ മറ്റൊരു ദിക്കിലും തീകത്തിക്കരുതെന്നും മറ്റുമുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളാണ് ഇവിടെ ഉള്ളത്. പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ അംഗങ്ങൾ നാഗങ്ങളെ ‘പാരമ്പര്യങ്ങൾ‘ എന്നാണ് വിളിക്കുക. മനയിൽ ഒരു ജനനം ഉണ്ടായാൽ ശിശുവിനെ സ്വീകരിക്കാൻ പാരമ്പര്യങ്ങൾ എത്തുമത്രെ. മരണം സംഭവിച്ചാൽ ഒരു പാരമ്പര്യവും മരിക്കും എന്നാണ് വിശ്വാസം. പറമ്പിലെങ്ങും തീ കത്തിക്കാൻ അനുവാദമില്ലാത്തതിനാൽ ‘തെക്കേക്കാവ്’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന തെക്കേപറമ്പിലാണ് പാരമ്പര്യത്തിനും നമ്പൂതിരിക്കും ചിതയൊരുക്കുന്നത്. മനയിലെ അംഗങ്ങളും നാഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ആത്മബന്ധം ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നു.

=== ഇരുളിലാണ്ട ആചാരങ്ങൾ ===
ഏകദേശം ആറോ ഏഴോ വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുവരെ പാമ്പു മേക്കാട്ട്മനയിൽ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“ എന്ന ചടങ്ങ് നടത്തിവന്നിരുന്നു. മനയിലേക്ക് വേളികഴിച്ച് കൊണ്ടുവരുന്ന സ്ത്രീകൾക്കാണ് കുടുംബത്തിൽ സ്ഥാനം. അങ്ങനെയുള്ള സ്ത്രീയായിരിക്കും ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. ഒരു പാത്രത്തിൽ, കെടാവിളക്കിലെ എണ്ണയെടുത്ത്, അതിൽ നോക്കിക്കൊണ്ട് സർപ്പദോഷങ്ങളെ കുറിച്ച് പ്രവചിക്കുകയും അതിനു പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കുകയുമാണു ചെയ്തിരുന്നത്. ഇതിന് പ്രത്യേക പരിശീലനം അത്യാവശ്യമാണ്. അതുകൊണ്ടായിരിക്കും ഇത് കൈവശമാക്കാൻ ആരും ശ്രമിക്കാത്തത്. മാത്രമല്ല, പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കാൻ ജ്യോത്സ്യന്മാർക്ക് കഴിയുമെന്നതിനാൽ, ഈ മനയ്ക്കലേക്ക്, സർപ്പദോഷം ഉണ്ടോ എന്നറിയാൻ വേണ്ടിയല്ല ദോഷപരിഹാരത്തിന് വേണ്ടിയാണ് ആളുകൾ വരേണ്ടത് എന്നു മനക്കാർക്ക് തോന്നുകയുണ്ടായി. അങ്ങനെ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“എന്ന അപൂർവ്വ ചടങ്ങ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയ്ക്ക് അന്യമായി എന്നു പറയാം.

അതുപോലെ, തെക്കേക്കാവിൽ വളരുന്ന ഒരു ചെടിയുടെ ഇലകൾ പറിച്ച്, മനയുടെ തെക്കിനിയിൽ വച്ച് കാച്ചിയെടുക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേകതരം എണ്ണ കുഷ്ഠരോഗത്തിന് വിശിഷ്ടമായ ഔഷധമായിരുന്നുവത്രേ. വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുതന്നെ ഈ രോഗചികിത്സ നിന്നുപോയിരിക്കുന്നു. മനയ്ക്കലെ ഇന്നത്തെ ഒരു വ്യക്തിക്കും ആ സസ്യത്തെ കുറിച്ചോ അതിന്റെ ഔഷധഗുണത്തെ കുറിച്ചോ കാര്യമായി ഒന്നും തന്നെ അറിയില്ല.

ഇങ്ങനെ നിന്നുപോയ ആചാരാനുഷ്ഠാന കങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ് “നാഗബലി”. ഇത്ര വിശിഷ്ടവും പ്രയാസമേറിയതുമായ ചടങ്ങ് തുടർന്നു കൊണ്ടുപോകാനുള്ള ശക്തിയും ധൈര്യവും സാഹചര്യവും ഇല്ലാത്തതു കൊണ്ടായിരിക്കണം ഇതും തലമുറകൾക്ക് മുമ്പേ ഇല്ലാതായത്.

== ഭരണ നിർവ്വഹണം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 008.jpg|thumb|170px|കാവിലെ ഒരു പ്രതിഷ്ഠ]]
ഏറ്റവും പ്രായം ചെന്ന വ്യക്തിയാണ് മനയിലെ കാരണവർ. പ്രായപൂർത്തിയായവർക്ക് ഭരണാവകാശം ലഭിക്കും. ട്രസ്റ്റ് രൂപവൽക്കരിച്ച് ഓരോ ട്രസ്റ്റിക്കും ഒരു വർഷം വീതം ഭരണം നൽകുകയാണ് ഇന്ന് നടന്നുവരുന്നത്. മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളെ തലമുറകളിലേക്ക് പകരുന്നത് വാമൊഴിയാണു.

മേടമാസത്തിൽ [[ചൊവ്വ]], [[വെള്ളി]], [[ഞായർ]] എന്നീ കൊടിയാഴ്ചയിലൊന്നിൽ മുടിയേറ്റ് നടത്തുന്നു. മേടമാസത്തിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും ഒരു പ്രധാന ചടങ്ങാണ്. കേരളത്തിൽ സർപ്പബലി നടത്താൻ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനക്കാർക്കും അധികാരമുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് എല്ലാ ദിവസവും വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ഇവിടെ സർപ്പബലി നടത്തിവരുന്നു. മണ്ഡലകാലത്ത് ചുരുക്കം മൂന്ന് ദിവസമെങ്കിലും ഇവിടെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടത്തുന്നു. മറ്റ് സർപ്പകാവുകളിലെ പുള്ളുവൻപാട്ട് ഇവിടെ പതിവില്ല. സർപ്പം പാട്ടാണ് നടത്തിവരുന്നത്. വാരണാട്ട് കുറുപ്പന്മാരാണ് ഇവിടെ പരമ്പരാഗതമായി സർപ്പം പാട്ടും കളമെഴുത്തും നടത്തിവരുന്നത്.

== ആവാഹനകർമ്മം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 014.jpg|thumb|150px|തെക്കേ കാവിന്റെ ഒരു ദൃശ്യം]]
സർപ്പക്കാവ് ആവാഹിച്ച് മാറ്റുന്നതിനുള്ള അധികാരം പൂർവ്വീകമായി പാമ്പു മേക്കാട്ട് നമ്പൂതിരിമാർക്ക് മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ പാതിരക്കുന്നത്ത് മനക്കാരും ചെയ്ത് പോരുന്നു. സർപ്പക്കാവ് ആവാഹനം മൂന്ന് രീതിയിലുണ്ട്. സർപ്പക്കാവ് പൂർണ്ണമായി മാറ്റുക, സർപ്പക്കാവിന്റെ വലിപ്പം കുറയ്യ്ക്കുക, ഒന്നിലധികം കാവുകളെ ഒന്നിച്ചുചേർത്ത് ഒരു കാവാക്കുക. ആവാഹിച്ച കാവുകളെ മനയിലെ തെക്കേപറമ്പിലാണ് കുടിയിരുത്തുന്നത്. കുടിയിരുത്തിയ ശേഷം പഴയകാവുകളെ നശിപ്പിക്കാൻ മനക്കാർ അനുവാദം നൽകും.

== മറ്റ് നാഗാരാധന കേന്ദ്രങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 011.jpg|thumb|200px|കിഴക്കെ കാവ്]]
പാമ്പുമേക്കാട്ടിനു പുറമേ സർപ്പാരാധനയ്ക്ക് ഏറ്റവുമധികം പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്ന രണ്ട് കേന്ദ്രങ്ങളാണ് [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലും]] [[മണ്ണാറശാല|മണ്ണാറശാലയും]]. ഈ മൂന്ന് സ്ഥലങ്ങളേയും ബന്ധിപ്പിച്ച്കൊണ്ട് ഒരു സങ്കൽപ്പം ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ നിലവിലുണ്ട്. സർപ്പശ്രേഷ്ഠനായ [[അനന്തൻ]] ഈ മൂന്ന് ദിക്കിലുമായി കിടക്കുന്നുവെന്നും അനന്തന്റെ ശിരസ്സ് നാഗർകോവിലിലും മദ്ധ്യം മണ്ണാറശാലയിലും പാദം പാമ്പുമേക്കാട്ടും ആയി വച്ചിരിക്കുകയാണെന്നും വിശ്വാസമുണ്ട്.

ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ പ്രമുഖ സർപ്പക്ഷേത്രമായ നാഗർകോവിലിലെ പ്രധാനതന്ത്രി പാമ്പുമേക്കാട്ട് മനയിലെ കാരണവരാണ്. ഇന്നും നാഗർകോവിലിലെ ഏത് വിശേഷത്തിനും ഈ മനയ്ക്കലെ കാരണവർ എത്തേണ്ടതുണ്ട്.

പാമ്പുമേക്കാട്ടുകാർക്ക് യാതൊരു വിധ ബന്ധവുമില്ലാത്ത ഒരു നാഗാരാധന കേന്ദ്രമാണ് മണ്ണാറശാല. സ്ത്രീകൾ ആണ് അവിടെ പൂജാരികൾ എന്നതും മണ്ണാറശാലയും പാമ്പുമേക്കാട്ടും തമ്മിൽ ബന്ധമില്ലെന്ന് തെളിയിക്കുന്നു.
== ഇതും കാണുക ==
*[[സർപ്പാരാധന]]

== ചിത്രശാല ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery caption=&quot;ഇല്ലത്തിന്റെ ചില ദൃശ്യങ്ങൾ&quot; widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;ചിത്രം:Mekkat_017.jpg
ചിത്രം:Mekkat_018.jpg
ചിത്രം:Mekkat_005.jpg
ചിത്രം:Mekkat_022.jpg
ചിത്രം:Mekkat_024.jpg
ചിത്രം:Mekkatmana_023.jpg
ചിത്രം:Mekkat_031.jpg
ചിത്രം:Mekkat_019.jpg
ചിത്രം:Mekkat_021.jpg
ചിത്രം:Mekkat_029.jpg
ചിത്രം:Mekkat_026.jpg
ചിത്രം:Mekkat 010.jpg
ചിത്രം:Mekkat 001.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
പാമ്പു മേയ്ക്കട്ടുമന മാഹാത്മ്യം--പി.സുകുമാരൻ മാസ്റ്റർ

പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ മേക്കാട്—unpulished.

{{commons category|Pambummekkatt Mana}}

{{തൃശ്ശൂർ - സ്ഥലങ്ങൾ}}

{{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നാഗക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>fwoq52bo8tj4em2fo402zihem7no6d7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619638</id>
      <parentid>4619637</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T17:13:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഇരുളിലാണ്ട ആചാരങ്ങൾ */</comment>
      <origin>4619638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21841" sha1="qx007w0go51v7tstjlitp67bgfbunci" xml:space="preserve">[[ചിത്രം:Mekkat 007.jpg|thumb|300px|പടിപ്പുരമാളിക]]

[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] സുപ്രസിദ്ധമായ [[സർപ്പാരാധന|സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രമാണ്]] '''പാമ്പു മേക്കാട്ടുമന'''. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[മുകുന്ദപുരം]] താലുക്കിൽ [[വടമ]] വില്ലേജിലാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ട് ഇല്ലം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഐതിഹ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ‘പാമ്പു മേക്കാട്’ ഒരു കാലത്ത് ‘മേക്കാട്’ മാത്രമായിരുന്നു. മേക്കാട്ടുമനയിൽ സർപ്പാരാധന ആരംഭിച്ചതോടെയാണ്‌ പാമ്പു മേക്കാട് എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയത്. ഇവിടുത്തെ സർപ്പാരാധനയുടെ തുടക്കത്തെപറ്റി വ്യക്തമായ ചരിത്രരേഖകളൊന്നുമില്ല. ഐതിഹ്യങ്ങളെയും പുരാവൃത്തങ്ങളേയും ആശ്രയിക്കുകയേ നിവൃത്തിയുള്ളു.

== ഐതിഹ്യം ==
[[ചിത്രം:Mekkatmana entrance.jpg|thumb|270px|മേക്കാട്ട്മന കവാടം]]
മന്ത്രതന്ത്ര പ്രവീണരായിരുന്നുവെങ്കിലും ദുസ്സഹമായ ദാരിദ്ര്യദുഃഖം അനുഭവിക്കാൻ ആയിരുന്നു മേക്കാട്ടുമനക്കാരുടെ വിധി. അക്കാലത്തൊരിക്കൽ, ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് നിവൃത്തിയുണ്ടാക്കണം എന്ന പ്രാർത്ഥനയും ആയി മനയ്ക്കലെ മൂത്ത നമ്പൂതിരി ചരിത്ര പ്രസിദ്ധമായ തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിൽ, ഒരു വ്യാഴവട്ടകാലം ഭജനമിരുന്നു. ഒരു രാത്രി വാസുകി എന്ന സർപ്പരാജൻ കൈയ്യിൽ [[മാണിക്യം|മാണിക്യകല്ലുമായി]] അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. 

സർപ്പരാജന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം തന്റെ ഭവനത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ടാകണമെന്നും തന്റെ ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് അറുതി വരുത്തണമെന്നും നമ്പൂതിരി വാസുകിയോട് അപേക്ഷിച്ചു.

മനയ്ക്കൽ എത്തിയ നമ്പൂതിരിയുടെ ഓലക്കുടയിൽ പിണഞ്ഞിരുന്ന നാഗത്താനെ ആണ് മേക്കാട്ടുമനയിലെ പരദേവതയായി കിഴക്കിനിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. 

കുറച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മേക്കാട്ടില്ലത്തെ മൂത്ത അന്തർജനം അവിടെ എത്തി. വീട്ടിലേക്ക് കയറും മുമ്പ് അവർ തന്റെ ഓലക്കുട വരാന്തയിൽ വച്ചു.  ഒരു പാമ്പ് കുടയിൽ നിന്നുമിറങ്ങി, പതുക്കെ  കിഴക്കിനിയിലേക്ക് നീങ്ങി, അത് നാഗയക്ഷിയായിരുന്നു.

നാഗയക്ഷിയുടെയും വാസുകിയുടെയും കല്പനകൾ അനുസരിച്ച് മേക്കാട്ടുമനയിലെ ആളുകൾ ജീവിക്കാനാരംഭിച്ചു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഈ കഥയാണ് കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി, ‘ഐതിഹ്യമാല’യിൽ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിൽ  സർപ്പാരാധന പ്രധാനം ആയതിന് തെളിവായി കാണിക്കുന്നത്.

== ചരിത്രം ==
കേരളത്തിലെ സർപ്പ ആരാധനയ്ക്ക് ശൈവ വൈഷ്ണവ ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ട്. ജൈന മതത്തിലെ സർപ്പ സാന്നിധ്യം ഹിന്ദു മതത്തിൽ നിന്നും കടം കൊണ്ടതാണ്. കന്യാകുമാരി മുതൽ ഗോകരണം വരെ സർപ്പാരാധന കാണാം. 
പ്രാദേശികമായി സർപ്പരാധനക്കു അവകാശമുള്ള ചില കേന്ദ്രങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവർക്ക് അവരുടേതായ ആരാധന ക്രമങ്ങൾ പാരമ്പര്യമായി ഉണ്ട്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 003.jpg|thumb|120px|നാഗരാജാവ്]]
മനയുടെ കിഴക്കിനിയിൽ, വാസുകിയും നാഗയക്ഷിയേയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിടത്ത് ഒരു കെടാവിളക്ക് കത്തികൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അവരുടെ പ്രതിഷ്ഠകൾ രണ്ട് മൺപുറ്റുകളായി തീർന്നുവെന്നും പിന്നീട് അവയും നശിച്ച് വെറുമൊരു മൺതറ മാത്രമായി തീർന്നിരിക്കുന്നുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. വാസുകിയിൽ നിന്നും ലഭിച്ച മാണിക്യക്കല്ല് എവിടെയാണ് സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നതെന്ന് മനയിൽ ഇപ്പോഴുള്ള ഒരു വ്യക്തിക്കും വ്യക്തമായി അറിയില്ല. എങ്കിലും സർപ്പങ്ങളുടെയും മാണിക്യക്കല്ലിന്റെയും സാന്നിദ്ധ്യം മനയിൽ ഇപ്പോഴും ഉണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.

== വിശേഷദിവസങ്ങൾ ==
കേരളത്തിലെ മറ്റെല്ലാ സർപ്പകാവുകളിലും എന്നപോലെ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങ് ഇവിടെയും ഉണ്ട്. അരിപ്പൊടി, മഞ്ഞൾപ്പൊടി, [[കദളിപ്പഴം]], [[പാൽ]] എന്നിവയടങ്ങുന്ന മിശ്രിതം സർപ്പങ്ങൾക്ക് ഏറെ പഥ്യമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. [[വൃശ്ചികം]] ഒന്ന്, [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[ആയില്യം നക്ഷത്രം|ആയില്യം]], [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം നക്ഷത്രം|തിരുവോണം]] മുതൽ [[ഭരണി നക്ഷത്രം|ഭരണി]] വരെ ദിവസങ്ങൾ, [[മേടം|മേടമാസം]] പത്താം തിയതി ഇവയാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ദിവസങ്ങൾ.

== വിശ്വാസങ്ങൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 004.jpg|thumb|120px|നാഗയക്ഷി]]
മനയിലെത്തുന്ന നാഗങ്ങളെ യാതൊരു കാരണവശാലും ഉപദ്രവിക്കരുതെന്നും, മനപറമ്പ് കിളയ്ക്കുകയോ ഉഴുതുമറിക്കുകയോ ചെയ്യരുതെന്നും, പറമ്പിന്റെ ഒത്തനടുവിൽ ഉള്ള [[എട്ടു കെട്ട്|എട്ടുകെട്ടിലെ]] അടുക്കളയിലല്ലാതെ മറ്റൊരു ദിക്കിലും തീകത്തിക്കരുതെന്നും മറ്റുമുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളാണ് ഇവിടെ ഉള്ളത്. പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ അംഗങ്ങൾ നാഗങ്ങളെ ‘പാരമ്പര്യങ്ങൾ‘ എന്നാണ് വിളിക്കുക. മനയിൽ ഒരു ജനനം ഉണ്ടായാൽ ശിശുവിനെ സ്വീകരിക്കാൻ പാരമ്പര്യങ്ങൾ എത്തുമത്രെ. മരണം സംഭവിച്ചാൽ ഒരു പാരമ്പര്യവും മരിക്കും എന്നാണ് വിശ്വാസം. പറമ്പിലെങ്ങും തീ കത്തിക്കാൻ അനുവാദമില്ലാത്തതിനാൽ ‘തെക്കേക്കാവ്’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന തെക്കേപറമ്പിലാണ് പാരമ്പര്യത്തിനും നമ്പൂതിരിക്കും ചിതയൊരുക്കുന്നത്. മനയിലെ അംഗങ്ങളും നാഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ആത്മബന്ധം ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നു.

=== ഇരുളിലാണ്ട ആചാരങ്ങൾ ===
ഏകദേശം ആറോ ഏഴോ വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുവരെ പാമ്പു മേക്കാട്ട്മനയിൽ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“ എന്ന ചടങ്ങ് നടത്തിവന്നിരുന്നു. മനയിലേക്ക് വേളികഴിച്ച് കൊണ്ടുവരുന്ന സ്ത്രീകൾക്കാണ് കുടുംബത്തിൽ സ്ഥാനം. അങ്ങനെയുള്ള സ്ത്രീയായിരിക്കും ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. ഒരു പാത്രത്തിൽ, കെടാവിളക്കിലെ എണ്ണയെടുത്ത്, അതിൽ നോക്കിക്കൊണ്ട് സർപ്പദോഷങ്ങളെ കുറിച്ച് പ്രവചിക്കുകയും അതിനു പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കുകയുമാണു ചെയ്തിരുന്നത്. ഇതിന് പ്രത്യേക പരിശീലനം അത്യാവശ്യമാണ്. അതുകൊണ്ടായിരിക്കും ഇത് കൈവശമാക്കാൻ ആരും ശ്രമിക്കാത്തത്. മാത്രമല്ല, പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കാൻ ജ്യോത്സ്യന്മാർക്ക് കഴിയുമെന്നതിനാൽ, ഈ മനയ്ക്കലേക്ക്, സർപ്പദോഷം ഉണ്ടോ എന്നറിയാൻ വേണ്ടിയല്ല ദോഷപരിഹാരത്തിന് വേണ്ടിയാണ് ആളുകൾ വരേണ്ടത് എന്നു മനക്കാർക്ക് തോന്നുകയുണ്ടായി. അങ്ങനെ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“എന്ന അപൂർവ്വ ചടങ്ങ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയ്ക്ക് അന്യമായി എന്നു പറയാം.

അതുപോലെ, തെക്കേക്കാവിൽ വളരുന്ന ഒരു ചെടിയുടെ ഇലകൾ പറിച്ച്, മനയുടെ തെക്കിനിയിൽ വച്ച് കാച്ചിയെടുക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേകതരം എണ്ണ കുഷ്ഠരോഗത്തിന് വിശിഷ്ടമായ ഔഷധമായിരുന്നുവത്രേ. വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുതന്നെ ഈ രോഗചികിത്സ നിന്നുപോയിരിക്കുന്നു. മനയ്ക്കലെ ഇന്നത്തെ ഒരു വ്യക്തിക്കും ആ സസ്യത്തെ കുറിച്ചോ അതിന്റെ ഔഷധഗുണത്തെ കുറിച്ചോ കാര്യമായി ഒന്നും തന്നെ അറിയില്ല.

ഇങ്ങനെ നിന്നുപോയ ആചാരാനുഷ്ഠാന ങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ് “നാഗബലി”. ഇത്ര വിശിഷ്ടവും പ്രയാസമേറിയതുമായ ചടങ്ങ് തുടർന്നു കൊണ്ടുപോകാനുള്ള ശക്തിയും ധൈര്യവും സാഹചര്യവും ഇല്ലാത്തതു കൊണ്ടായിരിക്കണം ഇതും തലമുറകൾക്ക് മുമ്പേ ഇല്ലാതായത്.

== ഭരണ നിർവ്വഹണം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 008.jpg|thumb|170px|കാവിലെ ഒരു പ്രതിഷ്ഠ]]
ഏറ്റവും പ്രായം ചെന്ന വ്യക്തിയാണ് മനയിലെ കാരണവർ. പ്രായപൂർത്തിയായവർക്ക് ഭരണാവകാശം ലഭിക്കും. ട്രസ്റ്റ് രൂപവൽക്കരിച്ച് ഓരോ ട്രസ്റ്റിക്കും ഒരു വർഷം വീതം ഭരണം നൽകുകയാണ് ഇന്ന് നടന്നുവരുന്നത്. മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളെ തലമുറകളിലേക്ക് പകരുന്നത് വാമൊഴിയാണു.

മേടമാസത്തിൽ [[ചൊവ്വ]], [[വെള്ളി]], [[ഞായർ]] എന്നീ കൊടിയാഴ്ചയിലൊന്നിൽ മുടിയേറ്റ് നടത്തുന്നു. മേടമാസത്തിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും ഒരു പ്രധാന ചടങ്ങാണ്. കേരളത്തിൽ സർപ്പബലി നടത്താൻ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനക്കാർക്കും അധികാരമുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് എല്ലാ ദിവസവും വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ഇവിടെ സർപ്പബലി നടത്തിവരുന്നു. മണ്ഡലകാലത്ത് ചുരുക്കം മൂന്ന് ദിവസമെങ്കിലും ഇവിടെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടത്തുന്നു. മറ്റ് സർപ്പകാവുകളിലെ പുള്ളുവൻപാട്ട് ഇവിടെ പതിവില്ല. സർപ്പം പാട്ടാണ് നടത്തിവരുന്നത്. വാരണാട്ട് കുറുപ്പന്മാരാണ് ഇവിടെ പരമ്പരാഗതമായി സർപ്പം പാട്ടും കളമെഴുത്തും നടത്തിവരുന്നത്.

== ആവാഹനകർമ്മം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 014.jpg|thumb|150px|തെക്കേ കാവിന്റെ ഒരു ദൃശ്യം]]
സർപ്പക്കാവ് ആവാഹിച്ച് മാറ്റുന്നതിനുള്ള അധികാരം പൂർവ്വീകമായി പാമ്പു മേക്കാട്ട് നമ്പൂതിരിമാർക്ക് മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ പാതിരക്കുന്നത്ത് മനക്കാരും ചെയ്ത് പോരുന്നു. സർപ്പക്കാവ് ആവാഹനം മൂന്ന് രീതിയിലുണ്ട്. സർപ്പക്കാവ് പൂർണ്ണമായി മാറ്റുക, സർപ്പക്കാവിന്റെ വലിപ്പം കുറയ്യ്ക്കുക, ഒന്നിലധികം കാവുകളെ ഒന്നിച്ചുചേർത്ത് ഒരു കാവാക്കുക. ആവാഹിച്ച കാവുകളെ മനയിലെ തെക്കേപറമ്പിലാണ് കുടിയിരുത്തുന്നത്. കുടിയിരുത്തിയ ശേഷം പഴയകാവുകളെ നശിപ്പിക്കാൻ മനക്കാർ അനുവാദം നൽകും.

== മറ്റ് നാഗാരാധന കേന്ദ്രങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 011.jpg|thumb|200px|കിഴക്കെ കാവ്]]
പാമ്പുമേക്കാട്ടിനു പുറമേ സർപ്പാരാധനയ്ക്ക് ഏറ്റവുമധികം പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്ന രണ്ട് കേന്ദ്രങ്ങളാണ് [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലും]] [[മണ്ണാറശാല|മണ്ണാറശാലയും]]. ഈ മൂന്ന് സ്ഥലങ്ങളേയും ബന്ധിപ്പിച്ച്കൊണ്ട് ഒരു സങ്കൽപ്പം ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ നിലവിലുണ്ട്. സർപ്പശ്രേഷ്ഠനായ [[അനന്തൻ]] ഈ മൂന്ന് ദിക്കിലുമായി കിടക്കുന്നുവെന്നും അനന്തന്റെ ശിരസ്സ് നാഗർകോവിലിലും മദ്ധ്യം മണ്ണാറശാലയിലും പാദം പാമ്പുമേക്കാട്ടും ആയി വച്ചിരിക്കുകയാണെന്നും വിശ്വാസമുണ്ട്.

ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ പ്രമുഖ സർപ്പക്ഷേത്രമായ നാഗർകോവിലിലെ പ്രധാനതന്ത്രി പാമ്പുമേക്കാട്ട് മനയിലെ കാരണവരാണ്. ഇന്നും നാഗർകോവിലിലെ ഏത് വിശേഷത്തിനും ഈ മനയ്ക്കലെ കാരണവർ എത്തേണ്ടതുണ്ട്.

പാമ്പുമേക്കാട്ടുകാർക്ക് യാതൊരു വിധ ബന്ധവുമില്ലാത്ത ഒരു നാഗാരാധന കേന്ദ്രമാണ് മണ്ണാറശാല. സ്ത്രീകൾ ആണ് അവിടെ പൂജാരികൾ എന്നതും മണ്ണാറശാലയും പാമ്പുമേക്കാട്ടും തമ്മിൽ ബന്ധമില്ലെന്ന് തെളിയിക്കുന്നു.
== ഇതും കാണുക ==
*[[സർപ്പാരാധന]]

== ചിത്രശാല ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery caption=&quot;ഇല്ലത്തിന്റെ ചില ദൃശ്യങ്ങൾ&quot; widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;ചിത്രം:Mekkat_017.jpg
ചിത്രം:Mekkat_018.jpg
ചിത്രം:Mekkat_005.jpg
ചിത്രം:Mekkat_022.jpg
ചിത്രം:Mekkat_024.jpg
ചിത്രം:Mekkatmana_023.jpg
ചിത്രം:Mekkat_031.jpg
ചിത്രം:Mekkat_019.jpg
ചിത്രം:Mekkat_021.jpg
ചിത്രം:Mekkat_029.jpg
ചിത്രം:Mekkat_026.jpg
ചിത്രം:Mekkat 010.jpg
ചിത്രം:Mekkat 001.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
പാമ്പു മേയ്ക്കട്ടുമന മാഹാത്മ്യം--പി.സുകുമാരൻ മാസ്റ്റർ

പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ മേക്കാട്—unpulished.

{{commons category|Pambummekkatt Mana}}

{{തൃശ്ശൂർ - സ്ഥലങ്ങൾ}}

{{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നാഗക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>qx007w0go51v7tstjlitp67bgfbunci</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619639</id>
      <parentid>4619638</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T17:15:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4619639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21862" sha1="bbo7num5t7hqolcrxqwu590i5x4zbbg" xml:space="preserve">[[ചിത്രം:Mekkat 007.jpg|thumb|300px|പടിപ്പുരമാളിക]]

[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] സുപ്രസിദ്ധമായ [[സർപ്പാരാധന|സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രമാണ്]] '''പാമ്പു മേക്കാട്ടുമന'''. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[മുകുന്ദപുരം]] താലുക്കിൽ [[വടമ]] വില്ലേജിലാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ട് ഇല്ലം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഐതിഹ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ‘പാമ്പു മേക്കാട്’ ഒരു കാലത്ത് ‘മേക്കാട്’ മാത്രമായിരുന്നു. മേക്കാട്ടുമനയിൽ സർപ്പാരാധന ആരംഭിച്ചതോടെയാണ്‌ പാമ്പു മേക്കാട് എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയത്. ഇവിടുത്തെ സർപ്പാരാധനയുടെ തുടക്കത്തെപറ്റി വ്യക്തമായ ചരിത്രരേഖകളൊന്നുമില്ല. ഐതിഹ്യങ്ങളെയും പുരാവൃത്തങ്ങളേയും ആശ്രയിക്കുകയേ നിവൃത്തിയുള്ളു.

== ഐതിഹ്യം ==
[[ചിത്രം:Mekkatmana entrance.jpg|thumb|270px|മേക്കാട്ട്മന കവാടം]]
മന്ത്രതന്ത്ര പ്രവീണരായിരുന്നുവെങ്കിലും ദുസ്സഹമായ ദാരിദ്ര്യദുഃഖം അനുഭവിക്കാൻ ആയിരുന്നു മേക്കാട്ടുമനക്കാരുടെ വിധി. അക്കാലത്തൊരിക്കൽ, ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് നിവൃത്തിയുണ്ടാക്കണം എന്ന പ്രാർത്ഥനയും ആയി മനയ്ക്കലെ മൂത്ത നമ്പൂതിരി ചരിത്ര പ്രസിദ്ധമായ തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിൽ, ഒരു വ്യാഴവട്ടകാലം ഭജനമിരുന്നു. ഒരു രാത്രി വാസുകി എന്ന സർപ്പരാജൻ കൈയ്യിൽ [[മാണിക്യം|മാണിക്യകല്ലുമായി]] അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. 

സർപ്പരാജന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം തന്റെ ഭവനത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ടാകണമെന്നും തന്റെ ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് അറുതി വരുത്തണമെന്നും നമ്പൂതിരി വാസുകിയോട് അപേക്ഷിച്ചു.

മനയ്ക്കൽ തിരിച്ചെത്തിയ നമ്പൂതിരിയുടെ ഓലക്കുടയിൽ പിണഞ്ഞിരുന്ന നാഗത്താനെ ആണ് മേക്കാട്ടുമനയിലെ പരദേവതയായി കിഴക്കിനിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. 

കുറച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മേക്കാട്ടില്ലത്തെ മൂത്ത അന്തർജനം അവിടെ എത്തി. വീട്ടിലേക്ക് കയറും മുമ്പ് അവർ തന്റെ ഓലക്കുട വരാന്തയിൽ വച്ചു.  ഒരു പാമ്പ് കുടയിൽ നിന്നുമിറങ്ങി, പതുക്കെ  കിഴക്കിനിയിലേക്ക് നീങ്ങി, അത് നാഗയക്ഷിയായിരുന്നു.

നാഗയക്ഷിയുടെയും വാസുകിയുടെയും കല്പനകൾ അനുസരിച്ച് മേക്കാട്ടുമനയിലെ ആളുകൾ ജീവിക്കാനാരംഭിച്ചു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഈ കഥയാണ് കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി, ‘ഐതിഹ്യമാല’യിൽ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിൽ  സർപ്പാരാധന പ്രധാനം ആയതിന് തെളിവായി കാണിക്കുന്നത്.

== ചരിത്രം ==
കേരളത്തിലെ സർപ്പ ആരാധനയ്ക്ക് ശൈവ വൈഷ്ണവ ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ട്. ജൈന മതത്തിലെ സർപ്പ സാന്നിധ്യം ഹിന്ദു മതത്തിൽ നിന്നും കടം കൊണ്ടതാണ്. കന്യാകുമാരി മുതൽ ഗോകരണം വരെ സർപ്പാരാധന കാണാം. 
പ്രാദേശികമായി സർപ്പരാധനക്കു അവകാശമുള്ള ചില കേന്ദ്രങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവർക്ക് അവരുടേതായ ആരാധന ക്രമങ്ങൾ പാരമ്പര്യമായി ഉണ്ട്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 003.jpg|thumb|120px|നാഗരാജാവ്]]
മനയുടെ കിഴക്കിനിയിൽ, വാസുകിയും നാഗയക്ഷിയേയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിടത്ത് ഒരു കെടാവിളക്ക് കത്തികൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അവരുടെ പ്രതിഷ്ഠകൾ രണ്ട് മൺപുറ്റുകളായി തീർന്നുവെന്നും പിന്നീട് അവയും നശിച്ച് വെറുമൊരു മൺതറ മാത്രമായി തീർന്നിരിക്കുന്നുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. വാസുകിയിൽ നിന്നും ലഭിച്ച മാണിക്യക്കല്ല് എവിടെയാണ് സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നതെന്ന് മനയിൽ ഇപ്പോഴുള്ള ഒരു വ്യക്തിക്കും വ്യക്തമായി അറിയില്ല. എങ്കിലും സർപ്പങ്ങളുടെയും മാണിക്യക്കല്ലിന്റെയും സാന്നിദ്ധ്യം മനയിൽ ഇപ്പോഴും ഉണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.

== വിശേഷദിവസങ്ങൾ ==
കേരളത്തിലെ മറ്റെല്ലാ സർപ്പകാവുകളിലും എന്നപോലെ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങ് ഇവിടെയും ഉണ്ട്. അരിപ്പൊടി, മഞ്ഞൾപ്പൊടി, [[കദളിപ്പഴം]], [[പാൽ]] എന്നിവയടങ്ങുന്ന മിശ്രിതം സർപ്പങ്ങൾക്ക് ഏറെ പഥ്യമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. [[വൃശ്ചികം]] ഒന്ന്, [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[ആയില്യം നക്ഷത്രം|ആയില്യം]], [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം നക്ഷത്രം|തിരുവോണം]] മുതൽ [[ഭരണി നക്ഷത്രം|ഭരണി]] വരെ ദിവസങ്ങൾ, [[മേടം|മേടമാസം]] പത്താം തിയതി ഇവയാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ദിവസങ്ങൾ.

== വിശ്വാസങ്ങൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 004.jpg|thumb|120px|നാഗയക്ഷി]]
മനയിലെത്തുന്ന നാഗങ്ങളെ യാതൊരു കാരണവശാലും ഉപദ്രവിക്കരുതെന്നും, മനപറമ്പ് കിളയ്ക്കുകയോ ഉഴുതുമറിക്കുകയോ ചെയ്യരുതെന്നും, പറമ്പിന്റെ ഒത്തനടുവിൽ ഉള്ള [[എട്ടു കെട്ട്|എട്ടുകെട്ടിലെ]] അടുക്കളയിലല്ലാതെ മറ്റൊരു ദിക്കിലും തീകത്തിക്കരുതെന്നും മറ്റുമുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളാണ് ഇവിടെ ഉള്ളത്. പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ അംഗങ്ങൾ നാഗങ്ങളെ ‘പാരമ്പര്യങ്ങൾ‘ എന്നാണ് വിളിക്കുക. മനയിൽ ഒരു ജനനം ഉണ്ടായാൽ ശിശുവിനെ സ്വീകരിക്കാൻ പാരമ്പര്യങ്ങൾ എത്തുമത്രെ. മരണം സംഭവിച്ചാൽ ഒരു പാരമ്പര്യവും മരിക്കും എന്നാണ് വിശ്വാസം. പറമ്പിലെങ്ങും തീ കത്തിക്കാൻ അനുവാദമില്ലാത്തതിനാൽ ‘തെക്കേക്കാവ്’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന തെക്കേപറമ്പിലാണ് പാരമ്പര്യത്തിനും നമ്പൂതിരിക്കും ചിതയൊരുക്കുന്നത്. മനയിലെ അംഗങ്ങളും നാഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ആത്മബന്ധം ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നു.

=== ഇരുളിലാണ്ട ആചാരങ്ങൾ ===
ഏകദേശം ആറോ ഏഴോ വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുവരെ പാമ്പു മേക്കാട്ട്മനയിൽ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“ എന്ന ചടങ്ങ് നടത്തിവന്നിരുന്നു. മനയിലേക്ക് വേളികഴിച്ച് കൊണ്ടുവരുന്ന സ്ത്രീകൾക്കാണ് കുടുംബത്തിൽ സ്ഥാനം. അങ്ങനെയുള്ള സ്ത്രീയായിരിക്കും ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. ഒരു പാത്രത്തിൽ, കെടാവിളക്കിലെ എണ്ണയെടുത്ത്, അതിൽ നോക്കിക്കൊണ്ട് സർപ്പദോഷങ്ങളെ കുറിച്ച് പ്രവചിക്കുകയും അതിനു പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കുകയുമാണു ചെയ്തിരുന്നത്. ഇതിന് പ്രത്യേക പരിശീലനം അത്യാവശ്യമാണ്. അതുകൊണ്ടായിരിക്കും ഇത് കൈവശമാക്കാൻ ആരും ശ്രമിക്കാത്തത്. മാത്രമല്ല, പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കാൻ ജ്യോത്സ്യന്മാർക്ക് കഴിയുമെന്നതിനാൽ, ഈ മനയ്ക്കലേക്ക്, സർപ്പദോഷം ഉണ്ടോ എന്നറിയാൻ വേണ്ടിയല്ല ദോഷപരിഹാരത്തിന് വേണ്ടിയാണ് ആളുകൾ വരേണ്ടത് എന്നു മനക്കാർക്ക് തോന്നുകയുണ്ടായി. അങ്ങനെ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“എന്ന അപൂർവ്വ ചടങ്ങ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയ്ക്ക് അന്യമായി എന്നു പറയാം.

അതുപോലെ, തെക്കേക്കാവിൽ വളരുന്ന ഒരു ചെടിയുടെ ഇലകൾ പറിച്ച്, മനയുടെ തെക്കിനിയിൽ വച്ച് കാച്ചിയെടുക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേകതരം എണ്ണ കുഷ്ഠരോഗത്തിന് വിശിഷ്ടമായ ഔഷധമായിരുന്നുവത്രേ. വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുതന്നെ ഈ രോഗചികിത്സ നിന്നുപോയിരിക്കുന്നു. മനയ്ക്കലെ ഇന്നത്തെ ഒരു വ്യക്തിക്കും ആ സസ്യത്തെ കുറിച്ചോ അതിന്റെ ഔഷധഗുണത്തെ കുറിച്ചോ കാര്യമായി ഒന്നും തന്നെ അറിയില്ല.

ഇങ്ങനെ നിന്നുപോയ ആചാരാനുഷ്ഠാന ങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ് “നാഗബലി”. ഇത്ര വിശിഷ്ടവും പ്രയാസമേറിയതുമായ ചടങ്ങ് തുടർന്നു കൊണ്ടുപോകാനുള്ള ശക്തിയും ധൈര്യവും സാഹചര്യവും ഇല്ലാത്തതു കൊണ്ടായിരിക്കണം ഇതും തലമുറകൾക്ക് മുമ്പേ ഇല്ലാതായത്.

== ഭരണ നിർവ്വഹണം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 008.jpg|thumb|170px|കാവിലെ ഒരു പ്രതിഷ്ഠ]]
ഏറ്റവും പ്രായം ചെന്ന വ്യക്തിയാണ് മനയിലെ കാരണവർ. പ്രായപൂർത്തിയായവർക്ക് ഭരണാവകാശം ലഭിക്കും. ട്രസ്റ്റ് രൂപവൽക്കരിച്ച് ഓരോ ട്രസ്റ്റിക്കും ഒരു വർഷം വീതം ഭരണം നൽകുകയാണ് ഇന്ന് നടന്നുവരുന്നത്. മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളെ തലമുറകളിലേക്ക് പകരുന്നത് വാമൊഴിയാണു.

മേടമാസത്തിൽ [[ചൊവ്വ]], [[വെള്ളി]], [[ഞായർ]] എന്നീ കൊടിയാഴ്ചയിലൊന്നിൽ മുടിയേറ്റ് നടത്തുന്നു. മേടമാസത്തിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും ഒരു പ്രധാന ചടങ്ങാണ്. കേരളത്തിൽ സർപ്പബലി നടത്താൻ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനക്കാർക്കും അധികാരമുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് എല്ലാ ദിവസവും വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ഇവിടെ സർപ്പബലി നടത്തിവരുന്നു. മണ്ഡലകാലത്ത് ചുരുക്കം മൂന്ന് ദിവസമെങ്കിലും ഇവിടെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടത്തുന്നു. മറ്റ് സർപ്പകാവുകളിലെ പുള്ളുവൻപാട്ട് ഇവിടെ പതിവില്ല. സർപ്പം പാട്ടാണ് നടത്തിവരുന്നത്. വാരണാട്ട് കുറുപ്പന്മാരാണ് ഇവിടെ പരമ്പരാഗതമായി സർപ്പം പാട്ടും കളമെഴുത്തും നടത്തിവരുന്നത്.

== ആവാഹനകർമ്മം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 014.jpg|thumb|150px|തെക്കേ കാവിന്റെ ഒരു ദൃശ്യം]]
സർപ്പക്കാവ് ആവാഹിച്ച് മാറ്റുന്നതിനുള്ള അധികാരം പൂർവ്വീകമായി പാമ്പു മേക്കാട്ട് നമ്പൂതിരിമാർക്ക് മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ പാതിരക്കുന്നത്ത് മനക്കാരും ചെയ്ത് പോരുന്നു. സർപ്പക്കാവ് ആവാഹനം മൂന്ന് രീതിയിലുണ്ട്. സർപ്പക്കാവ് പൂർണ്ണമായി മാറ്റുക, സർപ്പക്കാവിന്റെ വലിപ്പം കുറയ്യ്ക്കുക, ഒന്നിലധികം കാവുകളെ ഒന്നിച്ചുചേർത്ത് ഒരു കാവാക്കുക. ആവാഹിച്ച കാവുകളെ മനയിലെ തെക്കേപറമ്പിലാണ് കുടിയിരുത്തുന്നത്. കുടിയിരുത്തിയ ശേഷം പഴയകാവുകളെ നശിപ്പിക്കാൻ മനക്കാർ അനുവാദം നൽകും.

== മറ്റ് നാഗാരാധന കേന്ദ്രങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 011.jpg|thumb|200px|കിഴക്കെ കാവ്]]
പാമ്പുമേക്കാട്ടിനു പുറമേ സർപ്പാരാധനയ്ക്ക് ഏറ്റവുമധികം പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്ന രണ്ട് കേന്ദ്രങ്ങളാണ് [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലും]] [[മണ്ണാറശാല|മണ്ണാറശാലയും]]. ഈ മൂന്ന് സ്ഥലങ്ങളേയും ബന്ധിപ്പിച്ച്കൊണ്ട് ഒരു സങ്കൽപ്പം ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ നിലവിലുണ്ട്. സർപ്പശ്രേഷ്ഠനായ [[അനന്തൻ]] ഈ മൂന്ന് ദിക്കിലുമായി കിടക്കുന്നുവെന്നും അനന്തന്റെ ശിരസ്സ് നാഗർകോവിലിലും മദ്ധ്യം മണ്ണാറശാലയിലും പാദം പാമ്പുമേക്കാട്ടും ആയി വച്ചിരിക്കുകയാണെന്നും വിശ്വാസമുണ്ട്.

ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ പ്രമുഖ സർപ്പക്ഷേത്രമായ നാഗർകോവിലിലെ പ്രധാനതന്ത്രി പാമ്പുമേക്കാട്ട് മനയിലെ കാരണവരാണ്. ഇന്നും നാഗർകോവിലിലെ ഏത് വിശേഷത്തിനും ഈ മനയ്ക്കലെ കാരണവർ എത്തേണ്ടതുണ്ട്.

പാമ്പുമേക്കാട്ടുകാർക്ക് യാതൊരു വിധ ബന്ധവുമില്ലാത്ത ഒരു നാഗാരാധന കേന്ദ്രമാണ് മണ്ണാറശാല. സ്ത്രീകൾ ആണ് അവിടെ പൂജാരികൾ എന്നതും മണ്ണാറശാലയും പാമ്പുമേക്കാട്ടും തമ്മിൽ ബന്ധമില്ലെന്ന് തെളിയിക്കുന്നു.
== ഇതും കാണുക ==
*[[സർപ്പാരാധന]]

== ചിത്രശാല ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery caption=&quot;ഇല്ലത്തിന്റെ ചില ദൃശ്യങ്ങൾ&quot; widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;ചിത്രം:Mekkat_017.jpg
ചിത്രം:Mekkat_018.jpg
ചിത്രം:Mekkat_005.jpg
ചിത്രം:Mekkat_022.jpg
ചിത്രം:Mekkat_024.jpg
ചിത്രം:Mekkatmana_023.jpg
ചിത്രം:Mekkat_031.jpg
ചിത്രം:Mekkat_019.jpg
ചിത്രം:Mekkat_021.jpg
ചിത്രം:Mekkat_029.jpg
ചിത്രം:Mekkat_026.jpg
ചിത്രം:Mekkat 010.jpg
ചിത്രം:Mekkat 001.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
പാമ്പു മേയ്ക്കട്ടുമന മാഹാത്മ്യം--പി.സുകുമാരൻ മാസ്റ്റർ

പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ മേക്കാട്—unpulished.

{{commons category|Pambummekkatt Mana}}

{{തൃശ്ശൂർ - സ്ഥലങ്ങൾ}}

{{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നാഗക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>bbo7num5t7hqolcrxqwu590i5x4zbbg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619640</id>
      <parentid>4619639</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T17:16:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4619640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21862" sha1="3ipu46ev3klnzlmfqe4oicyv6ka3tji" xml:space="preserve">[[ചിത്രം:Mekkat 007.jpg|thumb|300px|പടിപ്പുരമാളിക]]

[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] സുപ്രസിദ്ധമായ [[സർപ്പാരാധന|സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രമാണ്]] '''പാമ്പു മേക്കാട്ടുമന'''. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[മുകുന്ദപുരം]] താലുക്കിൽ [[വടമ]] വില്ലേജിലാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ട് ഇല്ലം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഐതിഹ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ‘പാമ്പു മേക്കാട്’ ഒരു കാലത്ത് ‘മേക്കാട്’ മാത്രമായിരുന്നു. മേക്കാട്ടുമനയിൽ സർപ്പാരാധന ആരംഭിച്ചതോടെയാണ്‌ പാമ്പു മേക്കാട് എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയത്. ഇവിടുത്തെ സർപ്പാരാധനയുടെ തുടക്കത്തെപറ്റി വ്യക്തമായ ചരിത്രരേഖകളൊന്നുമില്ല. ഐതിഹ്യങ്ങളെയും പുരാവൃത്തങ്ങളേയും ആശ്രയിക്കുകയേ നിവൃത്തിയുള്ളു.

== ഐതിഹ്യം ==
[[ചിത്രം:Mekkatmana entrance.jpg|thumb|270px|മേക്കാട്ട്മന കവാടം]]
മന്ത്രതന്ത്ര പ്രവീണരായിരുന്നുവെങ്കിലും ദുസ്സഹമായ ദാരിദ്ര്യദുഃഖം അനുഭവിക്കാൻ ആയിരുന്നു മേക്കാട്ടുമനക്കാരുടെ വിധി. അക്കാലത്തൊരിക്കൽ, ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് നിവൃത്തിയുണ്ടാക്കണം എന്ന പ്രാർത്ഥനയും ആയി മനയ്ക്കലെ മൂത്ത നമ്പൂതിരി ചരിത്ര പ്രസിദ്ധമായ തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിൽ, ഒരു വ്യാഴവട്ടകാലം ഭജനമിരുന്നു. ഒരു രാത്രി വാസുകി എന്ന സർപ്പരാജൻ കൈയ്യിൽ [[മാണിക്യം|മാണിക്യകല്ലുമായി]] അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. 

സർപ്പരാജന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം തന്റെ ഭവനത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ടാകണമെന്നും തന്റെ ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് അറുതി വരുത്തണമെന്നും നമ്പൂതിരി വാസുകിയോട് അപേക്ഷിച്ചു.

മനയ്ക്കൽ മടങ്ങിയെത്തിയ നമ്പൂതിരിയുടെ ഓലക്കുടയിൽ പിണഞ്ഞിരുന്ന നാഗത്താനെ ആണ് മേക്കാട്ടുമനയിലെ പരദേവതയായി കിഴക്കിനിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. 

കുറച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മേക്കാട്ടില്ലത്തെ മൂത്ത അന്തർജനം അവിടെ എത്തി. വീട്ടിലേക്ക് കയറും മുമ്പ് അവർ തന്റെ ഓലക്കുട വരാന്തയിൽ വച്ചു.  ഒരു പാമ്പ് കുടയിൽ നിന്നുമിറങ്ങി, പതുക്കെ  കിഴക്കിനിയിലേക്ക് നീങ്ങി, അത് നാഗയക്ഷിയായിരുന്നു.

നാഗയക്ഷിയുടെയും വാസുകിയുടെയും കല്പനകൾ അനുസരിച്ച് മേക്കാട്ടുമനയിലെ ആളുകൾ ജീവിക്കാനാരംഭിച്ചു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഈ കഥയാണ് കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി, ‘ഐതിഹ്യമാല’യിൽ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിൽ  സർപ്പാരാധന പ്രധാനം ആയതിന് തെളിവായി കാണിക്കുന്നത്.

== ചരിത്രം ==
കേരളത്തിലെ സർപ്പ ആരാധനയ്ക്ക് ശൈവ വൈഷ്ണവ ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ട്. ജൈന മതത്തിലെ സർപ്പ സാന്നിധ്യം ഹിന്ദു മതത്തിൽ നിന്നും കടം കൊണ്ടതാണ്. കന്യാകുമാരി മുതൽ ഗോകരണം വരെ സർപ്പാരാധന കാണാം. 
പ്രാദേശികമായി സർപ്പരാധനക്കു അവകാശമുള്ള ചില കേന്ദ്രങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവർക്ക് അവരുടേതായ ആരാധന ക്രമങ്ങൾ പാരമ്പര്യമായി ഉണ്ട്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 003.jpg|thumb|120px|നാഗരാജാവ്]]
മനയുടെ കിഴക്കിനിയിൽ, വാസുകിയും നാഗയക്ഷിയേയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിടത്ത് ഒരു കെടാവിളക്ക് കത്തികൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അവരുടെ പ്രതിഷ്ഠകൾ രണ്ട് മൺപുറ്റുകളായി തീർന്നുവെന്നും പിന്നീട് അവയും നശിച്ച് വെറുമൊരു മൺതറ മാത്രമായി തീർന്നിരിക്കുന്നുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. വാസുകിയിൽ നിന്നും ലഭിച്ച മാണിക്യക്കല്ല് എവിടെയാണ് സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നതെന്ന് മനയിൽ ഇപ്പോഴുള്ള ഒരു വ്യക്തിക്കും വ്യക്തമായി അറിയില്ല. എങ്കിലും സർപ്പങ്ങളുടെയും മാണിക്യക്കല്ലിന്റെയും സാന്നിദ്ധ്യം മനയിൽ ഇപ്പോഴും ഉണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.

== വിശേഷദിവസങ്ങൾ ==
കേരളത്തിലെ മറ്റെല്ലാ സർപ്പകാവുകളിലും എന്നപോലെ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങ് ഇവിടെയും ഉണ്ട്. അരിപ്പൊടി, മഞ്ഞൾപ്പൊടി, [[കദളിപ്പഴം]], [[പാൽ]] എന്നിവയടങ്ങുന്ന മിശ്രിതം സർപ്പങ്ങൾക്ക് ഏറെ പഥ്യമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. [[വൃശ്ചികം]] ഒന്ന്, [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[ആയില്യം നക്ഷത്രം|ആയില്യം]], [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം നക്ഷത്രം|തിരുവോണം]] മുതൽ [[ഭരണി നക്ഷത്രം|ഭരണി]] വരെ ദിവസങ്ങൾ, [[മേടം|മേടമാസം]] പത്താം തിയതി ഇവയാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ദിവസങ്ങൾ.

== വിശ്വാസങ്ങൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 004.jpg|thumb|120px|നാഗയക്ഷി]]
മനയിലെത്തുന്ന നാഗങ്ങളെ യാതൊരു കാരണവശാലും ഉപദ്രവിക്കരുതെന്നും, മനപറമ്പ് കിളയ്ക്കുകയോ ഉഴുതുമറിക്കുകയോ ചെയ്യരുതെന്നും, പറമ്പിന്റെ ഒത്തനടുവിൽ ഉള്ള [[എട്ടു കെട്ട്|എട്ടുകെട്ടിലെ]] അടുക്കളയിലല്ലാതെ മറ്റൊരു ദിക്കിലും തീകത്തിക്കരുതെന്നും മറ്റുമുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളാണ് ഇവിടെ ഉള്ളത്. പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ അംഗങ്ങൾ നാഗങ്ങളെ ‘പാരമ്പര്യങ്ങൾ‘ എന്നാണ് വിളിക്കുക. മനയിൽ ഒരു ജനനം ഉണ്ടായാൽ ശിശുവിനെ സ്വീകരിക്കാൻ പാരമ്പര്യങ്ങൾ എത്തുമത്രെ. മരണം സംഭവിച്ചാൽ ഒരു പാരമ്പര്യവും മരിക്കും എന്നാണ് വിശ്വാസം. പറമ്പിലെങ്ങും തീ കത്തിക്കാൻ അനുവാദമില്ലാത്തതിനാൽ ‘തെക്കേക്കാവ്’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന തെക്കേപറമ്പിലാണ് പാരമ്പര്യത്തിനും നമ്പൂതിരിക്കും ചിതയൊരുക്കുന്നത്. മനയിലെ അംഗങ്ങളും നാഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ആത്മബന്ധം ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നു.

=== ഇരുളിലാണ്ട ആചാരങ്ങൾ ===
ഏകദേശം ആറോ ഏഴോ വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുവരെ പാമ്പു മേക്കാട്ട്മനയിൽ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“ എന്ന ചടങ്ങ് നടത്തിവന്നിരുന്നു. മനയിലേക്ക് വേളികഴിച്ച് കൊണ്ടുവരുന്ന സ്ത്രീകൾക്കാണ് കുടുംബത്തിൽ സ്ഥാനം. അങ്ങനെയുള്ള സ്ത്രീയായിരിക്കും ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. ഒരു പാത്രത്തിൽ, കെടാവിളക്കിലെ എണ്ണയെടുത്ത്, അതിൽ നോക്കിക്കൊണ്ട് സർപ്പദോഷങ്ങളെ കുറിച്ച് പ്രവചിക്കുകയും അതിനു പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കുകയുമാണു ചെയ്തിരുന്നത്. ഇതിന് പ്രത്യേക പരിശീലനം അത്യാവശ്യമാണ്. അതുകൊണ്ടായിരിക്കും ഇത് കൈവശമാക്കാൻ ആരും ശ്രമിക്കാത്തത്. മാത്രമല്ല, പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കാൻ ജ്യോത്സ്യന്മാർക്ക് കഴിയുമെന്നതിനാൽ, ഈ മനയ്ക്കലേക്ക്, സർപ്പദോഷം ഉണ്ടോ എന്നറിയാൻ വേണ്ടിയല്ല ദോഷപരിഹാരത്തിന് വേണ്ടിയാണ് ആളുകൾ വരേണ്ടത് എന്നു മനക്കാർക്ക് തോന്നുകയുണ്ടായി. അങ്ങനെ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“എന്ന അപൂർവ്വ ചടങ്ങ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയ്ക്ക് അന്യമായി എന്നു പറയാം.

അതുപോലെ, തെക്കേക്കാവിൽ വളരുന്ന ഒരു ചെടിയുടെ ഇലകൾ പറിച്ച്, മനയുടെ തെക്കിനിയിൽ വച്ച് കാച്ചിയെടുക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേകതരം എണ്ണ കുഷ്ഠരോഗത്തിന് വിശിഷ്ടമായ ഔഷധമായിരുന്നുവത്രേ. വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുതന്നെ ഈ രോഗചികിത്സ നിന്നുപോയിരിക്കുന്നു. മനയ്ക്കലെ ഇന്നത്തെ ഒരു വ്യക്തിക്കും ആ സസ്യത്തെ കുറിച്ചോ അതിന്റെ ഔഷധഗുണത്തെ കുറിച്ചോ കാര്യമായി ഒന്നും തന്നെ അറിയില്ല.

ഇങ്ങനെ നിന്നുപോയ ആചാരാനുഷ്ഠാന ങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ് “നാഗബലി”. ഇത്ര വിശിഷ്ടവും പ്രയാസമേറിയതുമായ ചടങ്ങ് തുടർന്നു കൊണ്ടുപോകാനുള്ള ശക്തിയും ധൈര്യവും സാഹചര്യവും ഇല്ലാത്തതു കൊണ്ടായിരിക്കണം ഇതും തലമുറകൾക്ക് മുമ്പേ ഇല്ലാതായത്.

== ഭരണ നിർവ്വഹണം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 008.jpg|thumb|170px|കാവിലെ ഒരു പ്രതിഷ്ഠ]]
ഏറ്റവും പ്രായം ചെന്ന വ്യക്തിയാണ് മനയിലെ കാരണവർ. പ്രായപൂർത്തിയായവർക്ക് ഭരണാവകാശം ലഭിക്കും. ട്രസ്റ്റ് രൂപവൽക്കരിച്ച് ഓരോ ട്രസ്റ്റിക്കും ഒരു വർഷം വീതം ഭരണം നൽകുകയാണ് ഇന്ന് നടന്നുവരുന്നത്. മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളെ തലമുറകളിലേക്ക് പകരുന്നത് വാമൊഴിയാണു.

മേടമാസത്തിൽ [[ചൊവ്വ]], [[വെള്ളി]], [[ഞായർ]] എന്നീ കൊടിയാഴ്ചയിലൊന്നിൽ മുടിയേറ്റ് നടത്തുന്നു. മേടമാസത്തിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും ഒരു പ്രധാന ചടങ്ങാണ്. കേരളത്തിൽ സർപ്പബലി നടത്താൻ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനക്കാർക്കും അധികാരമുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് എല്ലാ ദിവസവും വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ഇവിടെ സർപ്പബലി നടത്തിവരുന്നു. മണ്ഡലകാലത്ത് ചുരുക്കം മൂന്ന് ദിവസമെങ്കിലും ഇവിടെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടത്തുന്നു. മറ്റ് സർപ്പകാവുകളിലെ പുള്ളുവൻപാട്ട് ഇവിടെ പതിവില്ല. സർപ്പം പാട്ടാണ് നടത്തിവരുന്നത്. വാരണാട്ട് കുറുപ്പന്മാരാണ് ഇവിടെ പരമ്പരാഗതമായി സർപ്പം പാട്ടും കളമെഴുത്തും നടത്തിവരുന്നത്.

== ആവാഹനകർമ്മം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 014.jpg|thumb|150px|തെക്കേ കാവിന്റെ ഒരു ദൃശ്യം]]
സർപ്പക്കാവ് ആവാഹിച്ച് മാറ്റുന്നതിനുള്ള അധികാരം പൂർവ്വീകമായി പാമ്പു മേക്കാട്ട് നമ്പൂതിരിമാർക്ക് മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ പാതിരക്കുന്നത്ത് മനക്കാരും ചെയ്ത് പോരുന്നു. സർപ്പക്കാവ് ആവാഹനം മൂന്ന് രീതിയിലുണ്ട്. സർപ്പക്കാവ് പൂർണ്ണമായി മാറ്റുക, സർപ്പക്കാവിന്റെ വലിപ്പം കുറയ്യ്ക്കുക, ഒന്നിലധികം കാവുകളെ ഒന്നിച്ചുചേർത്ത് ഒരു കാവാക്കുക. ആവാഹിച്ച കാവുകളെ മനയിലെ തെക്കേപറമ്പിലാണ് കുടിയിരുത്തുന്നത്. കുടിയിരുത്തിയ ശേഷം പഴയകാവുകളെ നശിപ്പിക്കാൻ മനക്കാർ അനുവാദം നൽകും.

== മറ്റ് നാഗാരാധന കേന്ദ്രങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 011.jpg|thumb|200px|കിഴക്കെ കാവ്]]
പാമ്പുമേക്കാട്ടിനു പുറമേ സർപ്പാരാധനയ്ക്ക് ഏറ്റവുമധികം പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്ന രണ്ട് കേന്ദ്രങ്ങളാണ് [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലും]] [[മണ്ണാറശാല|മണ്ണാറശാലയും]]. ഈ മൂന്ന് സ്ഥലങ്ങളേയും ബന്ധിപ്പിച്ച്കൊണ്ട് ഒരു സങ്കൽപ്പം ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ നിലവിലുണ്ട്. സർപ്പശ്രേഷ്ഠനായ [[അനന്തൻ]] ഈ മൂന്ന് ദിക്കിലുമായി കിടക്കുന്നുവെന്നും അനന്തന്റെ ശിരസ്സ് നാഗർകോവിലിലും മദ്ധ്യം മണ്ണാറശാലയിലും പാദം പാമ്പുമേക്കാട്ടും ആയി വച്ചിരിക്കുകയാണെന്നും വിശ്വാസമുണ്ട്.

ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ പ്രമുഖ സർപ്പക്ഷേത്രമായ നാഗർകോവിലിലെ പ്രധാനതന്ത്രി പാമ്പുമേക്കാട്ട് മനയിലെ കാരണവരാണ്. ഇന്നും നാഗർകോവിലിലെ ഏത് വിശേഷത്തിനും ഈ മനയ്ക്കലെ കാരണവർ എത്തേണ്ടതുണ്ട്.

പാമ്പുമേക്കാട്ടുകാർക്ക് യാതൊരു വിധ ബന്ധവുമില്ലാത്ത ഒരു നാഗാരാധന കേന്ദ്രമാണ് മണ്ണാറശാല. സ്ത്രീകൾ ആണ് അവിടെ പൂജാരികൾ എന്നതും മണ്ണാറശാലയും പാമ്പുമേക്കാട്ടും തമ്മിൽ ബന്ധമില്ലെന്ന് തെളിയിക്കുന്നു.
== ഇതും കാണുക ==
*[[സർപ്പാരാധന]]

== ചിത്രശാല ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery caption=&quot;ഇല്ലത്തിന്റെ ചില ദൃശ്യങ്ങൾ&quot; widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;ചിത്രം:Mekkat_017.jpg
ചിത്രം:Mekkat_018.jpg
ചിത്രം:Mekkat_005.jpg
ചിത്രം:Mekkat_022.jpg
ചിത്രം:Mekkat_024.jpg
ചിത്രം:Mekkatmana_023.jpg
ചിത്രം:Mekkat_031.jpg
ചിത്രം:Mekkat_019.jpg
ചിത്രം:Mekkat_021.jpg
ചിത്രം:Mekkat_029.jpg
ചിത്രം:Mekkat_026.jpg
ചിത്രം:Mekkat 010.jpg
ചിത്രം:Mekkat 001.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
പാമ്പു മേയ്ക്കട്ടുമന മാഹാത്മ്യം--പി.സുകുമാരൻ മാസ്റ്റർ

പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ മേക്കാട്—unpulished.

{{commons category|Pambummekkatt Mana}}

{{തൃശ്ശൂർ - സ്ഥലങ്ങൾ}}

{{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നാഗക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>3ipu46ev3klnzlmfqe4oicyv6ka3tji</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619641</id>
      <parentid>4619640</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T17:17:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* ഐതിഹ്യം */</comment>
      <origin>4619641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21877" sha1="bqx02a1rkcm65hpb3dtfskz5rxndiab" xml:space="preserve">[[ചിത്രം:Mekkat 007.jpg|thumb|300px|പടിപ്പുരമാളിക]]

[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] സുപ്രസിദ്ധമായ [[സർപ്പാരാധന|സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രമാണ്]] '''പാമ്പു മേക്കാട്ടുമന'''. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[മുകുന്ദപുരം]] താലുക്കിൽ [[വടമ]] വില്ലേജിലാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ട് ഇല്ലം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഐതിഹ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ‘പാമ്പു മേക്കാട്’ ഒരു കാലത്ത് ‘മേക്കാട്’ മാത്രമായിരുന്നു. മേക്കാട്ടുമനയിൽ സർപ്പാരാധന ആരംഭിച്ചതോടെയാണ്‌ പാമ്പു മേക്കാട് എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയത്. ഇവിടുത്തെ സർപ്പാരാധനയുടെ തുടക്കത്തെപറ്റി വ്യക്തമായ ചരിത്രരേഖകളൊന്നുമില്ല. ഐതിഹ്യങ്ങളെയും പുരാവൃത്തങ്ങളേയും ആശ്രയിക്കുകയേ നിവൃത്തിയുള്ളു.

== ഐതിഹ്യം ==
[[ചിത്രം:Mekkatmana entrance.jpg|thumb|270px|മേക്കാട്ട്മന കവാടം]]
മന്ത്രതന്ത്ര പ്രവീണരായിരുന്നുവെങ്കിലും ദുസ്സഹമായ ദാരിദ്ര്യദുഃഖം അനുഭവിക്കാൻ ആയിരുന്നു മേക്കാട്ടുമനക്കാരുടെ വിധി. അക്കാലത്തൊരിക്കൽ, ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് നിവൃത്തിയുണ്ടാക്കണം എന്ന പ്രാർത്ഥനയും ആയി മനയ്ക്കലെ മൂത്ത നമ്പൂതിരി ചരിത്ര പ്രസിദ്ധമായ തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിൽ, ഒരു വ്യാഴവട്ടകാലം ഭജനമിരുന്നു. ഒരു രാത്രി വാസുകി എന്ന സർപ്പരാജൻ കൈയ്യിൽ [[മാണിക്യം|മാണിക്യകല്ലുമായി]] അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. 

സർപ്പരാജന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം തന്റെ ഭവനത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ടാകണമെന്നും തന്റെ ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്തിന് അറുതി വരുത്തണമെന്നും നമ്പൂതിരി വാസുകിയോട് അപേക്ഷിച്ചു.

മനയ്ക്കൽ മടങ്ങിയെത്തിയ നമ്പൂതിരിയുടെ ഓലക്കുടയിൽ പിണഞ്ഞിരുന്ന നാഗത്താനെ ആണ് മേക്കാട്ടുമനയിലെ പരദേവതയായി കിഴക്കിനിയിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത് എന്നാണ് വിശ്വാസം. 

കുറച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മേക്കാട്ടില്ലത്തെ മൂത്ത അന്തർജനം അവിടെ എത്തി. വീട്ടിലേക്ക് കയറും മുമ്പ് അവർ തന്റെ ഓലക്കുട വരാന്തയിൽ വച്ചു.  ഒരു പാമ്പ് കുടയിൽ നിന്നുമിറങ്ങി, പതുക്കെ  കിഴക്കിനിയിലേക്ക് നീങ്ങി, അത് നാഗയക്ഷിയായിരുന്നുവത്രെ.

നാഗയക്ഷിയുടെയും വാസുകിയുടെയും കല്പനകൾ അനുസരിച്ച് മേക്കാട്ടുമനയിലെ ആളുകൾ ജീവിക്കാനാരംഭിച്ചു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഈ കഥയാണ് കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി, ‘ഐതിഹ്യമാല’യിൽ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിൽ  സർപ്പാരാധന പ്രധാനം ആയതിന് തെളിവായി കാണിക്കുന്നത്.

== ചരിത്രം ==
കേരളത്തിലെ സർപ്പ ആരാധനയ്ക്ക് ശൈവ വൈഷ്ണവ ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ട്. ജൈന മതത്തിലെ സർപ്പ സാന്നിധ്യം ഹിന്ദു മതത്തിൽ നിന്നും കടം കൊണ്ടതാണ്. കന്യാകുമാരി മുതൽ ഗോകരണം വരെ സർപ്പാരാധന കാണാം. 
പ്രാദേശികമായി സർപ്പരാധനക്കു അവകാശമുള്ള ചില കേന്ദ്രങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവർക്ക് അവരുടേതായ ആരാധന ക്രമങ്ങൾ പാരമ്പര്യമായി ഉണ്ട്.

== പ്രതിഷ്ഠകൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 003.jpg|thumb|120px|നാഗരാജാവ്]]
മനയുടെ കിഴക്കിനിയിൽ, വാസുകിയും നാഗയക്ഷിയേയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിടത്ത് ഒരു കെടാവിളക്ക് കത്തികൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അവരുടെ പ്രതിഷ്ഠകൾ രണ്ട് മൺപുറ്റുകളായി തീർന്നുവെന്നും പിന്നീട് അവയും നശിച്ച് വെറുമൊരു മൺതറ മാത്രമായി തീർന്നിരിക്കുന്നുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. വാസുകിയിൽ നിന്നും ലഭിച്ച മാണിക്യക്കല്ല് എവിടെയാണ് സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നതെന്ന് മനയിൽ ഇപ്പോഴുള്ള ഒരു വ്യക്തിക്കും വ്യക്തമായി അറിയില്ല. എങ്കിലും സർപ്പങ്ങളുടെയും മാണിക്യക്കല്ലിന്റെയും സാന്നിദ്ധ്യം മനയിൽ ഇപ്പോഴും ഉണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.

== വിശേഷദിവസങ്ങൾ ==
കേരളത്തിലെ മറ്റെല്ലാ സർപ്പകാവുകളിലും എന്നപോലെ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും പാലും ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങ് ഇവിടെയും ഉണ്ട്. അരിപ്പൊടി, മഞ്ഞൾപ്പൊടി, [[കദളിപ്പഴം]], [[പാൽ]] എന്നിവയടങ്ങുന്ന മിശ്രിതം സർപ്പങ്ങൾക്ക് ഏറെ പഥ്യമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. [[വൃശ്ചികം]] ഒന്ന്, [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] [[ആയില്യം നക്ഷത്രം|ആയില്യം]], [[മീനം|മീനമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം നക്ഷത്രം|തിരുവോണം]] മുതൽ [[ഭരണി നക്ഷത്രം|ഭരണി]] വരെ ദിവസങ്ങൾ, [[മേടം|മേടമാസം]] പത്താം തിയതി ഇവയാണ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ദിവസങ്ങൾ.

== വിശ്വാസങ്ങൾ ==
[[ചിത്രം:Mekkat 004.jpg|thumb|120px|നാഗയക്ഷി]]
മനയിലെത്തുന്ന നാഗങ്ങളെ യാതൊരു കാരണവശാലും ഉപദ്രവിക്കരുതെന്നും, മനപറമ്പ് കിളയ്ക്കുകയോ ഉഴുതുമറിക്കുകയോ ചെയ്യരുതെന്നും, പറമ്പിന്റെ ഒത്തനടുവിൽ ഉള്ള [[എട്ടു കെട്ട്|എട്ടുകെട്ടിലെ]] അടുക്കളയിലല്ലാതെ മറ്റൊരു ദിക്കിലും തീകത്തിക്കരുതെന്നും മറ്റുമുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളാണ് ഇവിടെ ഉള്ളത്. പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയിലെ അംഗങ്ങൾ നാഗങ്ങളെ ‘പാരമ്പര്യങ്ങൾ‘ എന്നാണ് വിളിക്കുക. മനയിൽ ഒരു ജനനം ഉണ്ടായാൽ ശിശുവിനെ സ്വീകരിക്കാൻ പാരമ്പര്യങ്ങൾ എത്തുമത്രെ. മരണം സംഭവിച്ചാൽ ഒരു പാരമ്പര്യവും മരിക്കും എന്നാണ് വിശ്വാസം. പറമ്പിലെങ്ങും തീ കത്തിക്കാൻ അനുവാദമില്ലാത്തതിനാൽ ‘തെക്കേക്കാവ്’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന തെക്കേപറമ്പിലാണ് പാരമ്പര്യത്തിനും നമ്പൂതിരിക്കും ചിതയൊരുക്കുന്നത്. മനയിലെ അംഗങ്ങളും നാഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ആത്മബന്ധം ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നു.

=== ഇരുളിലാണ്ട ആചാരങ്ങൾ ===
ഏകദേശം ആറോ ഏഴോ വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുവരെ പാമ്പു മേക്കാട്ട്മനയിൽ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“ എന്ന ചടങ്ങ് നടത്തിവന്നിരുന്നു. മനയിലേക്ക് വേളികഴിച്ച് കൊണ്ടുവരുന്ന സ്ത്രീകൾക്കാണ് കുടുംബത്തിൽ സ്ഥാനം. അങ്ങനെയുള്ള സ്ത്രീയായിരിക്കും ഈ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നത്. ഒരു പാത്രത്തിൽ, കെടാവിളക്കിലെ എണ്ണയെടുത്ത്, അതിൽ നോക്കിക്കൊണ്ട് സർപ്പദോഷങ്ങളെ കുറിച്ച് പ്രവചിക്കുകയും അതിനു പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കുകയുമാണു ചെയ്തിരുന്നത്. ഇതിന് പ്രത്യേക പരിശീലനം അത്യാവശ്യമാണ്. അതുകൊണ്ടായിരിക്കും ഇത് കൈവശമാക്കാൻ ആരും ശ്രമിക്കാത്തത്. മാത്രമല്ല, പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം നിർദ്ദേശിക്കാൻ ജ്യോത്സ്യന്മാർക്ക് കഴിയുമെന്നതിനാൽ, ഈ മനയ്ക്കലേക്ക്, സർപ്പദോഷം ഉണ്ടോ എന്നറിയാൻ വേണ്ടിയല്ല ദോഷപരിഹാരത്തിന് വേണ്ടിയാണ് ആളുകൾ വരേണ്ടത് എന്നു മനക്കാർക്ക് തോന്നുകയുണ്ടായി. അങ്ങനെ “എണ്ണയിൽ നോക്കൽ“എന്ന അപൂർവ്വ ചടങ്ങ് പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനയ്ക്ക് അന്യമായി എന്നു പറയാം.

അതുപോലെ, തെക്കേക്കാവിൽ വളരുന്ന ഒരു ചെടിയുടെ ഇലകൾ പറിച്ച്, മനയുടെ തെക്കിനിയിൽ വച്ച് കാച്ചിയെടുക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേകതരം എണ്ണ കുഷ്ഠരോഗത്തിന് വിശിഷ്ടമായ ഔഷധമായിരുന്നുവത്രേ. വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുതന്നെ ഈ രോഗചികിത്സ നിന്നുപോയിരിക്കുന്നു. മനയ്ക്കലെ ഇന്നത്തെ ഒരു വ്യക്തിക്കും ആ സസ്യത്തെ കുറിച്ചോ അതിന്റെ ഔഷധഗുണത്തെ കുറിച്ചോ കാര്യമായി ഒന്നും തന്നെ അറിയില്ല.

ഇങ്ങനെ നിന്നുപോയ ആചാരാനുഷ്ഠാന ങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ് “നാഗബലി”. ഇത്ര വിശിഷ്ടവും പ്രയാസമേറിയതുമായ ചടങ്ങ് തുടർന്നു കൊണ്ടുപോകാനുള്ള ശക്തിയും ധൈര്യവും സാഹചര്യവും ഇല്ലാത്തതു കൊണ്ടായിരിക്കണം ഇതും തലമുറകൾക്ക് മുമ്പേ ഇല്ലാതായത്.

== ഭരണ നിർവ്വഹണം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 008.jpg|thumb|170px|കാവിലെ ഒരു പ്രതിഷ്ഠ]]
ഏറ്റവും പ്രായം ചെന്ന വ്യക്തിയാണ് മനയിലെ കാരണവർ. പ്രായപൂർത്തിയായവർക്ക് ഭരണാവകാശം ലഭിക്കും. ട്രസ്റ്റ് രൂപവൽക്കരിച്ച് ഓരോ ട്രസ്റ്റിക്കും ഒരു വർഷം വീതം ഭരണം നൽകുകയാണ് ഇന്ന് നടന്നുവരുന്നത്. മന്ത്രതന്ത്രങ്ങളെ തലമുറകളിലേക്ക് പകരുന്നത് വാമൊഴിയാണു.

മേടമാസത്തിൽ [[ചൊവ്വ]], [[വെള്ളി]], [[ഞായർ]] എന്നീ കൊടിയാഴ്ചയിലൊന്നിൽ മുടിയേറ്റ് നടത്തുന്നു. മേടമാസത്തിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും ഒരു പ്രധാന ചടങ്ങാണ്. കേരളത്തിൽ സർപ്പബലി നടത്താൻ പാമ്പു മേക്കാട്ടുമനക്കാർക്കും അധികാരമുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് എല്ലാ ദിവസവും വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ഇവിടെ സർപ്പബലി നടത്തിവരുന്നു. മണ്ഡലകാലത്ത് ചുരുക്കം മൂന്ന് ദിവസമെങ്കിലും ഇവിടെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടത്തുന്നു. മറ്റ് സർപ്പകാവുകളിലെ പുള്ളുവൻപാട്ട് ഇവിടെ പതിവില്ല. സർപ്പം പാട്ടാണ് നടത്തിവരുന്നത്. വാരണാട്ട് കുറുപ്പന്മാരാണ് ഇവിടെ പരമ്പരാഗതമായി സർപ്പം പാട്ടും കളമെഴുത്തും നടത്തിവരുന്നത്.

== ആവാഹനകർമ്മം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 014.jpg|thumb|150px|തെക്കേ കാവിന്റെ ഒരു ദൃശ്യം]]
സർപ്പക്കാവ് ആവാഹിച്ച് മാറ്റുന്നതിനുള്ള അധികാരം പൂർവ്വീകമായി പാമ്പു മേക്കാട്ട് നമ്പൂതിരിമാർക്ക് മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ പാതിരക്കുന്നത്ത് മനക്കാരും ചെയ്ത് പോരുന്നു. സർപ്പക്കാവ് ആവാഹനം മൂന്ന് രീതിയിലുണ്ട്. സർപ്പക്കാവ് പൂർണ്ണമായി മാറ്റുക, സർപ്പക്കാവിന്റെ വലിപ്പം കുറയ്യ്ക്കുക, ഒന്നിലധികം കാവുകളെ ഒന്നിച്ചുചേർത്ത് ഒരു കാവാക്കുക. ആവാഹിച്ച കാവുകളെ മനയിലെ തെക്കേപറമ്പിലാണ് കുടിയിരുത്തുന്നത്. കുടിയിരുത്തിയ ശേഷം പഴയകാവുകളെ നശിപ്പിക്കാൻ മനക്കാർ അനുവാദം നൽകും.

== മറ്റ് നാഗാരാധന കേന്ദ്രങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം ==
[[ചിത്രം:Mekkat 011.jpg|thumb|200px|കിഴക്കെ കാവ്]]
പാമ്പുമേക്കാട്ടിനു പുറമേ സർപ്പാരാധനയ്ക്ക് ഏറ്റവുമധികം പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്ന രണ്ട് കേന്ദ്രങ്ങളാണ് [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലും]] [[മണ്ണാറശാല|മണ്ണാറശാലയും]]. ഈ മൂന്ന് സ്ഥലങ്ങളേയും ബന്ധിപ്പിച്ച്കൊണ്ട് ഒരു സങ്കൽപ്പം ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ നിലവിലുണ്ട്. സർപ്പശ്രേഷ്ഠനായ [[അനന്തൻ]] ഈ മൂന്ന് ദിക്കിലുമായി കിടക്കുന്നുവെന്നും അനന്തന്റെ ശിരസ്സ് നാഗർകോവിലിലും മദ്ധ്യം മണ്ണാറശാലയിലും പാദം പാമ്പുമേക്കാട്ടും ആയി വച്ചിരിക്കുകയാണെന്നും വിശ്വാസമുണ്ട്.

ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ പ്രമുഖ സർപ്പക്ഷേത്രമായ നാഗർകോവിലിലെ പ്രധാനതന്ത്രി പാമ്പുമേക്കാട്ട് മനയിലെ കാരണവരാണ്. ഇന്നും നാഗർകോവിലിലെ ഏത് വിശേഷത്തിനും ഈ മനയ്ക്കലെ കാരണവർ എത്തേണ്ടതുണ്ട്.

പാമ്പുമേക്കാട്ടുകാർക്ക് യാതൊരു വിധ ബന്ധവുമില്ലാത്ത ഒരു നാഗാരാധന കേന്ദ്രമാണ് മണ്ണാറശാല. സ്ത്രീകൾ ആണ് അവിടെ പൂജാരികൾ എന്നതും മണ്ണാറശാലയും പാമ്പുമേക്കാട്ടും തമ്മിൽ ബന്ധമില്ലെന്ന് തെളിയിക്കുന്നു.
== ഇതും കാണുക ==
*[[സർപ്പാരാധന]]

== ചിത്രശാല ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery caption=&quot;ഇല്ലത്തിന്റെ ചില ദൃശ്യങ്ങൾ&quot; widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;100px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;ചിത്രം:Mekkat_017.jpg
ചിത്രം:Mekkat_018.jpg
ചിത്രം:Mekkat_005.jpg
ചിത്രം:Mekkat_022.jpg
ചിത്രം:Mekkat_024.jpg
ചിത്രം:Mekkatmana_023.jpg
ചിത്രം:Mekkat_031.jpg
ചിത്രം:Mekkat_019.jpg
ചിത്രം:Mekkat_021.jpg
ചിത്രം:Mekkat_029.jpg
ചിത്രം:Mekkat_026.jpg
ചിത്രം:Mekkat 010.jpg
ചിത്രം:Mekkat 001.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
പാമ്പു മേയ്ക്കട്ടുമന മാഹാത്മ്യം--പി.സുകുമാരൻ മാസ്റ്റർ

പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ മേക്കാട്—unpulished.

{{commons category|Pambummekkatt Mana}}

{{തൃശ്ശൂർ - സ്ഥലങ്ങൾ}}

{{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നാഗക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>bqx02a1rkcm65hpb3dtfskz5rxndiab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>സർപ്പാരാധന</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16999</id>
    <revision>
      <id>4619575</id>
      <parentid>4592509</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T14:19:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62650" sha1="qmbycq67lr5fck6y0vp9ef3fwxr2oon" xml:space="preserve">{{prettyurl|Snake worship}} 
[[ചിത്രം:Naga3.jpg|thumb|right|250px|The altar where Jory Goddess is worshipped. The photo is taken at the main temple in [[Belur]] Karnataka , India]]
[[File:Kalam 2.JPG|thumb|സർപ്പാരാധനയ്ക്ക് വരച്ച കളം]]
[[പാമ്പ്|പാമ്പിനെ]] [[ദൈവം|ദൈവമായി]] കണക്കാക്കുകയും അവയെ ആരാധിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന രീതിയാണ്‌ '''സർപ്പാരാധന''' അഥവാ '''നാഗാരാധന'''. പ്രാചീനകാലം മുതൽ ലോകത്ത് പലയിടങ്ങളിലും ഈ സമ്പ്രദായം നിലനിന്നിരുന്നു. ഇതിൽ പുരാവൃത്തപരമോ മതപരമോ ആയ ദേവത/പ്രതീകം ആയിട്ടാണ് നാഗത്തെ കല്പിച്ചിട്ടുള്ളത്. തനിക്ക് കീഴടങ്ങുകയും നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യാനാവാത്ത പ്രകൃതിശക്തികളേയും ജീവജാലങ്ങളേയും മനുഷ്യൻ ആരാധിക്കുകയും പ്രീതിപ്പെടുത്താനോ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തതിന്റെ ഭാഗമായിട്ടായിരിക്കണം സർപ്പാരാധനയുടെ തുടക്കം എന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

[[ശിലാരാധന]], [[സർപ്പാരാധന]] എന്നിവ ലിംഗാരാധനയുടെ ഇതരരൂപങ്ങളെന്ന നിലയിലാണ് ആവിർഭവിച്ചതെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. ഇതിന് വൃക്ഷാരാധനയുമായും ഗാഢമായ ബന്ധമുണ്ട്. വിലക്കപ്പെട്ട കനിയുടെ വൃക്ഷത്തിൽ വസിക്കുന്ന സർപ്പരൂപിയായ ചെകുത്താൻ തുടങ്ങി വൃക്ഷനിബിഡ കാവുകളിലെ നാഗാരാധനവരെ ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. 

വൈഷ്‌ണവർ വിഷ്ണുവിന്റെ തല്പവും വൈഷ്ണവ സർപ്പവുമായ അനന്തശേഷനെയും, ശൈവർ ശിവന്റെ കണ്ഠാഭരണവും ശിവ സർപ്പവുമായ വാസുകിയെയും,  കൂടാതെ അഷ്ടനാഗങ്ങളെയും ആരാധിച്ചിരുന്നു. ഇതാണ് ഹിന്ദുമതത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നത്.

== ചരിത്രവും വ്യത്യസ്തരീതികളും ==
ഒട്ടുമിക്ക രാജ്യങ്ങളിലും മതസമൂഹങ്ങളിലും വ്യത്യസ്തരീതികളിലാണെങ്കിലും ഇത് നിലനില്ക്കുന്നു. സുമേറിയൻ, ബാബിലോണിയൻ സംസ്കാരങ്ങളിൽ അധോലോകത്തിലെ ഭീകരദേവതകളായ എറിഷ്കിഗൽ, അല്ലാറ്റു എന്നിവയ്ക്ക് സർപ്പരൂപമാണുണ്ടായിരുന്നത്. നാഗങ്ങൾ ഗോത്രചിഹ്നങ്ങളായിരുന്നതിന്റെ ഉദാഹരണങ്ങളും നാഗാരാധനയുടെ പ്രാചീനത വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ഗുഡിയായിലെ ഒരു പാത്രത്തിലെ കെട്ടുപിണഞ്ഞ ഇരട്ടസർപ്പം അത്തരമൊരു മാതൃകയാണ്. ലഭ്യമായ പ്രാചീന നാഗദേവതകളിലൊന്ന് 'ജീവദേവത' എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഒരു നാഗരൂപമാണ്. അതിപ്രാചീന അതിരുകല്ലുകളിൽ ഒരു വിശുദ്ധമുദ്രയോടൊപ്പം ആലേഖനം ചെയ്ത നാഗങ്ങളെയും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. തയാമത്ത് ദേവതയുടെ നാഗരൂപത്തിലുള്ള ചിത്രവും ലഭ്യമായിട്ടുള്ള പ്രാചീന മാതൃകകളിൽ ഒന്നാണ്.

ഈജിപ്ഷ്യൻ പുരാവൃത്തത്തിൽ നന്മയുടെയും തിന്മയുടെയും പ്രതീകങ്ങളായി സർപ്പങ്ങളെ കാണാം. അപെപ് നാഗം നന്മയുടെയും ബാബിലോണിയൻ തയാമത്ത് തിന്മയുടെയും പ്രതീകങ്ങളാണ്. ഈജിപ്തിലും ബാബിലോണിയയിലും നിന്നുമാത്രമല്ല ഒട്ടുമിക്ക സംസ്കാരങ്ങളിൽനിന്നും നാഗാരാധനയുടെ പ്രാചീനത വെളിവാക്കുന്ന നിദർശനങ്ങൾ ലഭ്യമായിട്ടുണ്ട്. ചില പ്രാചീന സാക്ഷ്യങ്ങൾ ഇവയാണ് - നാഗഫണമുഖമാർന്ന ഒരു ദേവത ഒസിരിസ് ദേവന്റെ കിരീടത്തിനരികെ നില്ക്കുന്നതായുള്ള പേപ്പിറസ് ചിത്രം, സർപ്പത്തെ പുണരുന്ന വിശുദ്ധമാതാവിന്റെ ചിത്രം (ക്രീറ്റ് - ഇതിൽ മുടിയിഴകളും നാഗങ്ങളാണ്), സ്യൂസ്, ഡയോണിസ് ദേവതമാരുടെ നാഗരൂപമാർന്ന ശില്പങ്ങൾ.

സൂര്യദേവന്റെ പ്രതീകമായി മുർഖനെ കണ്ടിരുന്നതായുള്ള ചില തെളിവുകൾ ബാബിലോണിയയിൽ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ചിലേടങ്ങളിൽ നാഗം രാജകീയചിഹ്നമായിരുന്നു. പൂർവികർ, രക്ഷകർ എന്നിവയുടെ പ്രതീകങ്ങളായും നാഗങ്ങളെ ഉപയോഗിച്ചിട്ടുള്ളതായി കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഉർവതാരാധനയുടെ പ്രതീകമാണ് മറ്റൊന്ന്. കുലചിഹ്നങ്ങൾ ആയും നാഗചിഹ്നം വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. നന്മതിന്മകളുടെ എന്നപോലെ ചതി, രക്ഷ, വിഷം, പുനർജന്മം, രതി എന്നിവയുടെയെല്ലാം പ്രതീകമായിരുന്നു നാഗങ്ങൾ. പടംപൊഴിച്ച് പുതുജന്മം നേടുന്ന ജീവി എന്ന നിലയിലാണ് അത് പുനർജന്മത്തിന്റെ പ്രതീകമായത് എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. ചില രാജ്യങ്ങളിൽ പാമ്പുകളെ ജലം, ദീർഘായുസ്സ്, സ്വാതന്ത്യ്രം, ബുദ്ധി എന്നിവയുടെ പ്രതീകമാക്കി ആരാധിക്കുന്നു. ഇവയുടെ സഞ്ചാരരീതി, പടംപൊഴിക്കുന്ന സ്വഭാവം, ഇമവെട്ടാത്ത കണ്ണുകൾ എന്നീ പ്രത്യേകതകളാണതിനുകാരണം. 

പല രൂപങ്ങളിലാണ് പ്രാചീനകാലത്ത് നാഗങ്ങൾ ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നതും സങ്കല്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നതും. ഗ്രീക്, ജർമൻ പുരാവൃത്തങ്ങളിൽ നാഗങ്ങളെ 'ഡ്രാഗൺ' ആയി വിവരിച്ചിട്ടുള്ളതുകാണാം. ചൈനയിൽ നാഗം 'ഡ്രാഗൺ' തന്നെയായിരുന്നു. ചെകുത്താന്മാർ കടൽനാഗങ്ങളായി ജീവിച്ചിരുന്നുവെന്നും ആകാശഗംഗതന്നെ ഒരു നാഗമാണ് എന്നുമുള്ള സങ്കല്പങ്ങളും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. സ്വർഗത്തിലെ വെളിച്ചത്തിന്റെ നാഗങ്ങളായാണ് ആകാശഗംഗയെ കണക്കാക്കിപ്പോന്നിരുന്നത്. മേഘനാഗം, നാഗപീഠം, മഴവിൽനാഗം, ദേവന്മാരുടെ സഹചാരി എന്നു തുടങ്ങി ഭാരതീയ സങ്കല്പത്തിലെ നാഗരാജാവ്, നാഗയക്ഷി, നാഗമാതാക്കൾ എന്നിങ്ങനെ വൈവിധ്യമാർന്ന നാഗസങ്കല്പങ്ങൾ വിഭിന്ന സമൂഹങ്ങളിൽ നിലനിന്നിരുന്നതായും നിലനിന്നുപോരുന്നതായും കാണാം.

ചൈന, ശ്രീലങ്ക, ജപ്പാൻ, ജാവ, കമ്പോഡിയ, മെക്സിക്കോ, ഈജിപ്ത്, ഇന്ത്യ എന്നിവിടങ്ങളിൽ വൈവിധ്യമാർന്ന നാഗാരാധന ഇന്നും തുടർന്നുപോരുന്നുണ്ട്. അതിന്റെ മറ്റൊരു മുഖമാണ് ഡ്രാഗൺ നൃത്തങ്ങൾ.

=== ഗ്രീസ് ===
ഗ്രീക്കു പുരാവൃത്തങ്ങളിൽ തിന്മയുടെ പ്രതീകമായ ഭീകര ജീവികളായിട്ടാണ് സർപ്പങ്ങളെ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവയെ നശിപ്പിക്കുന്നതിന് തീവ്രയത്നം നടത്തിയ കഥകളും പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. ലെർണ എന്ന പ്രദേശത്ത് ഒൻപതു തലയുള്ള ഒരു സർപ്പത്തെ (Hydra) ഹെർക്കുലീസ് വധിച്ചതായുള്ള കഥ അക്കൂട്ടത്തിലൊന്നാണ്. പുരാതന ഗ്രീസിൽ നന്മയുടെ പ്രതീകങ്ങളായ സർപ്പങ്ങളെയും കാണാം. 

ഗ്രീക്കുകാരുടെ ദൈവമായ സ്യൂസ് ഭൂമി സന്ദർശിക്കുമ്പോൾ സ്വീകരിച്ചിരുന്നത് പാമ്പിന്റെ രൂപമായിരുന്നു. ലോകൂണും (Laocoon) പുത്രന്മാരും റോമൻ ദേവനായ അപ്പോളോയെ തടഞ്ഞതിനു സർപ്പങ്ങളാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്നു വിശദീകരിക്കുന്നു. നോർവേയിലുള്ള മറ്റൊരു കഥ ഓർമുങ്കന്തറിന്റേതാണ്. നോർവേക്കാരുടെ ദൈവത്തിന്റെ പിതാവ് ഓഡിൻ (odin) ആയിരുന്നു. ഭീമാകാരവും അപൂർവവുമായ ഓർമുങ്കന്തർ വലിയ രൂപമായി വളർന്ന് ഭൂമിയെ ചുറ്റിവളഞ്ഞ് വായിലേക്ക് വാൽകടത്തി ഭീകരത പരത്തി. തുടർന്ന് ഭൂമിയിൽ കൊടുങ്കാറ്റ് വിതച്ചും മറ്റുദൈവങ്ങളെ ഉപദ്രവിച്ചും തുടർച്ചയായി പ്രശ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുവാൻ തുടങ്ങി. അവസാനം തോർ (thor) എന്ന ഇടിമുഴക്കമുണ്ടാക്കുന്ന ദൈവം ആ ഭീകരസത്വത്തെ ചുറ്റികകൊണ്ടടിച്ചുകൊന്നു.  എന്നാൽ ആ സമയത്ത് ആ സത്ത്വത്തിന്റെ വായിൽനിന്നും വമിച്ച വിഷദ്രാവകത്തിൽ തോർ മുങ്ങിമരിക്കുകയുണ്ടായി.

=== ഈജിപ്ത് ===
പുരാതന ഈജിപ്തുകാരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം പാമ്പുകൾ കൃഷിയുടെ തുടക്കവും ഒടുക്കവുമുള്ള സമയങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പാമ്പുകളുടെ ദേവതയായ ഇജോ (ഋഷീ) നൈൽ താഴ്വരയുടെ ദൈവമായും ആ പ്രദേശത്തെ ഭരണാധികാരികളുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയായും കരുതപ്പെട്ടിരുന്നു. ഈ ദൈവത്തെ ഈജിപ്ഷ്യൻ മൂർഖന്റെ (Naja Hage) ചിത്രവുമായി ഉപമിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ തലയുടെ ഭാഗത്ത് സുവർണമുദ്രയുള്ളതിനാൽ ഇറൗസ് (Uraeus) എന്ന ഈജിപ്ഷ്യൻ പരമാധികാരികളുടെ ചിഹ്നമായിരുന്നു അതെന്നു മനസ്സിലാക്കാം.

=== അമേരിക്ക === 
അമേരിക്കയിലെ ഇന്ത്യൻ വംശജർ പാമ്പുകളെ ദൈവദൂതന്മാരായും ദൈവത്തിന്റെ പ്രതിരൂപമായും ആരാധിച്ചിരുന്നു. വടക്കേ അമേരിക്കയുടെ തെക്ക് പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗത്ത് വരണ്ട പ്രദേശങ്ങളിൽ കൃഷിക്കും ജലസേചനത്തിനുമായി ഇപ്പോഴും ഹോപ്പി സർപ്പനൃത്തം (Hopi snake dance) നടത്തുന്നുണ്ട്. ഒൻപത് ദിവസം നീണ്ടുനില്ക്കുന്ന ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ഈ ചടങ്ങിനുണ്ട്. ഇതിൽ പാമ്പിനെ പിടിച്ചശേഷം ഒരു പരിശുദ്ധമായ സ്ഥലത്ത് സൂക്ഷിക്കുന്നു. ചേരകളെപ്പോലെയുള്ള പാമ്പുകളെയാണ് ഇതിന് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ആഘോഷങ്ങൾക്കുശേഷം പാമ്പുകളെ നന്നായി കുളിപ്പിച്ച് ഹോപ്പികൾ അവയെ വായിൽ വച്ചുകൊണ്ട് നൃത്തം ചെയ്യുന്നു. പിന്നീട് അവയെ സ്വതന്ത്രമാക്കുന്നു. ഈ പാമ്പുകൾ ഹോപ്പികളുടെ ദൂതന്മാരായി ച്ചെന്ന് മഴയ്ക്കുവേണ്ടി ദൈവത്തോട് അപേക്ഷിക്കുമെന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിലൂടെ ഇടി, മഴ, മിന്നൽ എന്നിവ ഉണ്ടായി കൃഷി മെച്ചപ്പെടുമെന്നും അവർ വിശ്വസിക്കുന്നു.

ഗ്ലാസ്സിലെ വെള്ളത്തിൽ കുതിരയുടെ രോമങ്ങൾ വീണാൽ അത് സർപ്പങ്ങളായി മാറുമെന്നുള്ള നാടോടിക്കഥ അമേരിക്കയിലെങ്ങും പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. അമേരിക്കയിലെ ആദിവാസികളിൽ പലരും സർപ്പാരാധന നടത്തുന്നവരാണ്. മൃഗങ്ങൾ, ചെടികൾ, സൂര്യൻ, അഗ്നി, ജലം, മത്സ്യം, ധാന്യങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയോടൊപ്പം പാമ്പിനെയും അവർ ആരാധിച്ചിരുന്നു. ഇവരിൽ മായന്മാർ, ഇങ്കാകൾ, റെഡ്ഡിന്ത്യക്കാർ എന്നിവർ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധയർഹിക്കുന്നു.

=== ഇസ്ലാം മതം === 
സർപ്പങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഏതാനും വസ്തുതകൾ വിശുദ്ധ ഖുർആനിലും വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ട്. സൌർ എന്ന ഗുഹയിൽ പ്രവാചകന്റെ വരവും കാത്ത് അനേകവർഷങ്ങളായി ഒരു സർപ്പം കാത്തിരിപ്പുണ്ടായിരുന്നു. ഒരിക്കൽ പ്രവാചകനായ മുഹമ്മദു നബിയും ശിഷ്യനും കൂടി മക്കയിൽനിന്ന് മദീനയിലേക്ക് യാത്ര ചെയ്യുമ്പോൾ ആ ഗുഹയിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കേണ്ട ഒരു സന്ദർഭമുണ്ടായി. ഗുഹയിൽ കയറിയ ഉടൻതന്നെ ശിഷ്യൻ ഗുഹയുടെ ദ്വാരങ്ങളെല്ലാം അടച്ചു. ഗുഹയുടെ ഒരു ദ്വാരം തന്റെ കാലിന്റെ പെരുവിരൽ കൊണ്ടാണ് ശിഷ്യൻ അടച്ചുപിടിച്ചത്. തന്റെ മടിയിൽ ശയിക്കുന്ന പ്രവാചകനെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുവേണ്ടിയാണ് ഇപ്രകാരം ചെയ്തത്. അതിനുള്ളിലുണ്ടായിരുന്ന സർപ്പം ശിഷ്യനെ ദംശിക്കുകയും വിഷമേല്പ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഉറക്കമുണർന്ന മുഹമ്മദു നബി വിഷദംശനമേറ്റ് അവശനായ ശിഷ്യനെ കണ്ടു. ഉടൻതന്നെ പ്രവാചകൻ ഉമിനീർ പുരട്ടി മുറിവിൽനിന്നും വിഷബാധയകറ്റി ശിഷ്യനെ രക്ഷിച്ചു.

ഭൂതവർഗം അല്ലെങ്കിൽ ജിന്ന് എല്ലാ ജീവികളുടെയും രൂപം പ്രാപിക്കുന്നുണ്ട് എന്ന് ഇസ്ലാംമതത്തിൽ വിശദമാക്കുന്നുണ്ട്. പാപികളെ മരണാനന്തരം ശിക്ഷിക്കുന്നത് വിഷസർപ്പങ്ങളെക്കൊണ്ടുകൂടിയാണെന്ന വിശ്വാസവുമുണ്ട്. മൂസാ നബിയുടെ കാലത്ത് അദ്ദേഹം തന്റെ വടിയെ പാമ്പാക്കി മാറ്റുകയും അതിനോട് സംസാരിക്കുകയും ചെയ്തതായി ഇസ്ലാം  മതം പറയുന്നു. അന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശ്വസ്തരും അനുയായികളും അത് നിരീക്ഷിച്ചറിഞ്ഞതായും സത്യസന്ധമാണെന്ന് തെളിയിച്ചതായും വിശദീകരിക്കുന്നുമുണ്ട്.
=== ഇന്ത്യയിൽ (ഹിന്ദുമതം) ===
വിഷ്ണുവിന്റെ ശയനമായ അനന്തശേഷനെയും ശിവന്റെ കണ്ഠാഭരണമായ വാസുകി എന്ന സർപ്പത്തെയും &quot;നാഗരാജാവ്&quot; എന്ന പേരിൽ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യത്തോടെ ശൈവ-വൈഷ്ണവ മതക്കാർ ആരാധിച്ചിരുന്നു. [[ആര്യൻ|ആര്യന്മാരുടെ]] ആഗമനത്തിനു മുമ്പുതന്നെ [[ഇന്ത്യ|ഭാരതത്തിൽ]] സർപ്പാരാധന നിലനിന്നിരുന്നതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. സർപ്പത്തേയും മാതൃദേവതയേയും [[ദ്രാവിഡർ|ദ്രാവിഡസംസ്കാരത്തിന്റെ]] ഭാഗമായി കരുതണം എന്ന് “ഇന്ത്യയും ഇന്തോനേഷ്യൻ കലയും” എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ [[ആനന്ദകുമാരസ്വാമി]] അഭിപ്രായപ്പെടുന്നുണ്ട്. ആര്യ-ദ്രാവിഡ ആരാധനാ സമ്പ്രദായങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുന്ന വ്യത്യസ്തതകളും ഈ വാദത്തിന് ഉപോൽബലകമാണ്. ആര്യന്മാർ ദേവതാപ്രീതിക്കുള്ള മാർഗ്ഗമായി ഹവനങ്ങളെ സ്വീകരിച്ചപ്പോൾ, ദ്രാവിഡർ ആടുകയും പാടുകയും ഊട്ടുകയും ചെയ്താണ് ഈശ്വരപ്രീതി നടത്തിയിരുന്നത്.

അഥർവവേദത്തിൽ സർപ്പചികിത്സയ്ക്കായുള്ള മന്ത്രങ്ങൾ കാണാം. ഋഗ്വേദത്തിൽ പലതരം സർപ്പദംശനങ്ങൾ വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. യജുർവേദത്തിലും അഥർവവേദത്തിലുമാണ് ഒരു ആരാധനാസമ്പ്രദായമെന്ന നിലയിലുള്ള പരാമർശങ്ങളുള്ളത്. ഭോഗതയുടെ പ്രതീകമായും വേദങ്ങളിൽ നാഗസൂചനകൾ കാണാം.

അത്ഭുതസിദ്ധികളുള്ള ജീവികളാണ് നാഗങ്ങൾ എന്നാണ് ഹൈന്ദവസങ്കല്പം. അവയ്ക്ക് സ്വന്തം  ഇഷ്ടപ്രകാരം രൂപംമാറാമെന്നും പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. നാഗലോകത്തിലെ ഉത്പത്തി കഥയിൽ പറയുന്ന ഔന്നത്യശ്രേണിബന്ധങ്ങൾ ഇത് കൂടുതൽ വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ട്. ഫണങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിലും ശരീരത്തിന്റെ വലിപ്പത്തിലും നിറത്തിലുമാണ് ഇവയിൽ ഔന്നത്യശ്രേണീബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിക്കുന്നത്. നാഗങ്ങളിൽ ഏറ്റവും മൂത്തവനായ അനന്തന് ആയിരം പത്തികളും സ്വർണനിറത്തിലുള്ള ശരീരവുമാണുള്ളത്. രണ്ടാമന് എണ്ണൂറ് പത്തികളും വെളുത്ത ശരീരവുമാണുള്ളത്. ഇളയതാകുന്ന മുറയ്ക്ക് ഫണങ്ങളുടെ എണ്ണം കുറയുകയും നിറവ്യത്യാസം ഉണ്ടാവുകയും ചെയ്യുന്നു. ആയിരം നാഗങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശങ്ങൾ പുരാണത്തിൽ ഉണ്ടെങ്കിലും പ്രധാനപ്പെട്ടവ അഷ്ടനാഗങ്ങളാണ്. നോ: അഷ്ടനാഗങ്ങൾ

ഹൈന്ദവപുരാണത്തിൽ നിരവധി നാഗകഥകളുണ്ട്. അതിലൊന്ന് നഹുഷന്റേതാണ്. (നോ: നഹുഷൻ) നാഗങ്ങളും ഗരുഡനും തമ്മിലുള്ള തീരാപ്പകയുടെ കഥയാണ് മറ്റൊന്ന്. നോ: ഗരുഡൻ

നാഗങ്ങളുടെ നാക്ക് ഇരട്ടയായതിനും ഒരു കഥയുണ്ട്. പാലാഴിമഥനത്തിനുശേഷം അസുരന്മാരിൽനിന്നും ദേവന്മാർ തന്ത്രപരമായി തട്ടിയെടുത്ത അമൃത് ദേവന്മാരുമായി യുദ്ധംചെയ്ത് ഗരുഡൻ കൈയ്ക്കലാക്കുന്നു. ഗരുഡന്റെ അമ്മയായ വിനതയുടെ ദാസ്യം ഒഴിവാക്കുന്നതിന് കദ്രു അമൃതകലശമാണ് ആവശ്യപ്പെട്ടത്. അങ്ങനെ ആ അമൃതകലശം കൊണ്ടുവന്ന് കദ്രുവിന്റെ സന്തതികളായ നാഗങ്ങൾക്ക് കൊടുത്തു. നാഗങ്ങൾ അമൃതകലശം [[ദർഭ|ദർഭപ്പുല്ല്]] വിരിച്ച് അതിൽ വച്ചശേഷം കുളിച്ച് ശുദ്ധിയാകുവാൻ പോയി. ആ തക്കംനോക്കി ദേവന്മാർ അതു മോഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടുപോയി. കുളികഴിഞ്ഞ് ശുദ്ധിയോടെവന്ന നാഗങ്ങൾ അമൃത് കാണാതെ ആർത്തിയോടെ ദർഭപ്പുല്ല് നക്കുകയും നാക്ക് കീറിപ്പോവുകയും ചെയ്തു എന്നാണ് കഥ. പുരാണ നാഗകഥകളിൽ പ്രധാനം നാഗോത്പത്തി കഥയാണ്. [[കശ്യപൻ|കശ്യപ]] പ്രജാപതിക്ക് ക്രോധവശ എന്ന ഭാര്യയിൽ ജനിച്ച സുരസയിൽ നിന്നാണത്രെ നാഗങ്ങളുണ്ടായത്. നാഗങ്ങൾ വസിക്കുന്ന ലോകം നാഗലോകം എന്നാണ് പുരാണങ്ങളിൽ പറഞ്ഞുകാണുന്നത്.

നാഗങ്ങളെ പ്രധാനമായും മൂന്നു തരത്തിലാണ് ഹൈന്ദവ പുരാണങ്ങളിൽ വിഭജിച്ചുകാണുന്നത്. ആകാശചാരികൾ - പറനാഗങ്ങൾ, ഭൂതലവാസികൾ - സ്ഥലനാഗങ്ങൾ, പാതാളവാസികൾ - കുഴിനാഗങ്ങൾ.

പല ദേവതമാരും നാഗങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. മഹാവിഷ്ണു നാഗത്തിൽ ശയിക്കുന്നു; ശിവന് നാഗം കണ്ഠാഭരണം; ഗണപതിക്ക് പൂണൂൽ, ദുർഗയ്ക്ക് ഒരായുധം, കാളിക്ക് വള, സൂര്യന് ഏഴ് കുതിരകളെ തന്റെ രഥത്തിൽ പൂട്ടാനുള്ള കയർ; ദക്ഷിണാമൂർത്തിക്ക് തോൾവള, ത്വരിതാദേവിക്ക് കുണ്ഡലം, നീലസരസ്വതിക്ക് മാല, ശ്രീകൃഷ്ണന് ഒരു സന്ദർഭത്തിൽ കാളിയ ഫണങ്ങൾ നടനവേദി, ഗരുഡന് അത് ആഭരണം, വരാഹിമാതാവിന്റെ ഇരിപ്പിടം ശേഷനാഗം, വരുണന് പാമ്പിൻപത്തി കുട.

താന്ത്രികവിദ്യയിൽ കുണ്ഡലിനി ശക്തിയെ പെൺപാമ്പായാണ് സങ്കല്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. മൂലാധാരത്തിൽ കിടന്നുറങ്ങുന്ന കുണ്ഡലിയുടെ ശക്തി, അതിൽ സർപ്പശക്തിയാണ്. അതിനെ ഉണർത്താനായി ആരംഭിച്ച ആരാധനാസമ്പ്രദായത്തിന്റെ ആദ്യപടിയാണത്രെ നാഗാരാധന.

ശില്പരത്നത്തിൽ നാഗവിഗ്രഹങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിനുവേണ്ടിയുള്ള പ്രതിപാദനമുണ്ട്. ജ്യോതിഷപരമായി രാഹുദോഷങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം സർപ്പസംബന്ധമായ വഴിപാടുകളാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇതെല്ലാം ഭാരതീയ നാഗാരാധനാസമ്പ്രദായത്തിന്റെ വൈവിധ്യത്തെയാണ് ഉദാഹരിക്കുന്നത്. 

ഭാരതീയ ജ്യോതിഷത്തിൽ നാഗസങ്കല്പം പ്രബലമാണ്. രാഹുവിന്റെ ദേവത നാഗമാണ്. ആയില്യം നക്ഷത്രത്തിന്റെ ദേവതയും നാഗമാണെന്നാണ് കാണുന്നത്.  

ഭാരതീയനൃത്തകലയിൽ നാഗനൃത്തം എന്നൊരു സവിശേഷനൃത്തംതന്നെയുണ്ട്. വാദ്യങ്ങളിൽ ഒന്ന് നാഗവീണയാണ്. ഇത് നാരദമുനിയാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നതെന്ന് പുരാവൃത്തം. നാഗാസ്ത്രം എന്നൊരു ആയുധസങ്കല്പവും ഭാരതത്തിലുണ്ട്.

നിരവധി ഉത്സവങ്ങളും അനുഷ്ഠാനങ്ങളും നാഗാരാധനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഇന്ത്യയിൽ നിലനില്ക്കുന്നു. നാഗപഞ്ചമിയാണതിൽ പ്രധാനം. ചിങ്ങമാസത്തിലെ ശുക്ളപഞ്ചമി ദിവസമാണത്. അന്ന് ഗരുഡനും നാഗങ്ങളും രമ്യതയിലെത്തുമെന്നതാണ് സങ്കല്പം. കാളീയമർദനനാളാണ് നാഗപഞ്ചമിയായി ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നതെന്നും കരുതപ്പെടുന്നു.

നാഗമാണിക്യം എന്ന വിശിഷ്ട രത്നം നാഗങ്ങൾ ശിരസ്സിൽപ്പേറുന്ന ഒന്നാണെന്ന വിശ്വാസം ഭാരതത്തിൽ നിലവിലുണ്ട്.

കേരളത്തിലെ നാഗത്തെയ്യങ്ങൾ, നാഗത്തോറ്റം എന്നിവയും പ്രധാന നാഗാരാധനയായ സർപ്പംതുള്ളൽ, നൂറും പാലും നല്കൽ, കളമെഴുത്തുപാട്ട്, സർപ്പപ്പാട്ട്, പുള്ളവൻപാട്ട്, ഉരുളി കമഴ്ത്തൽ എന്നിവയും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അനുഷ്ഠാനങ്ങളാണ്.

ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന നാഗാരാധനക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവയാണ് - കാശിയിലെ മഹേശ്വരപ്രതിഷ്ഠ, കാശ്മീരിലെ അനന്ത്നാഗ്, ഹിമാലയത്തിലെ ബേരീനാഗ്, രാജസ്ഥാനിലെ ബായുത് നാഗക്ഷേത്രം, നാഗാലൻഡിലെ ജാപാംയോങ്, പ്രയാഗയിലെ നാഗവാസുകി ക്ഷേത്രം, രാജസ്ഥാനിലെ നൗഗൗർ, തമിഴ്നാട്ടിലെ നാഗർകോവിൽ, കുംഭകോണം നാഗനാഥക്ഷേത്രം (തിരുനാഗേശ്വരം), ബിലാസ്പൂർ നാഗക്ഷേത്രം, കർണാടകയിലെ ധർമസ്ഥലയ്ക്കടുത്തുള്ള കുക്കെ
 ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം, കേരളത്തിലെ ഹരിപ്പാടുള്ള മണ്ണാറശാല ശ്രീ നാഗരാജാക്ഷേത്രം, ത്രിശൂരിലെ  പാമ്പുംമേക്കാട്മന, ആന്ധ്രയിലെ കാളഹസ്തി.

=== ബുദ്ധമതം ===
ബുദ്ധമതത്തിൽ നാഗം രക്ഷകനാണ്. ബുദ്ധൻ തപം ചെയ്തിരിക്കെ, കൊടുങ്കാറ്റും പേമാരിയും ഉണ്ടായെന്നും അപ്പോൾ മണ്ണിനടിയിൽനിന്നുയർന്നുവന്ന മുകാലിൻഡ എന്ന നാഗം പത്തിവിടർത്തി കുടയായി പിടിച്ച് ബുദ്ധനെ രക്ഷിച്ചുവെന്നുമാണ് ഐതിഹ്യം. നാഗഫണച്ചുവട്ടിലിരുന്ന് ധ്യാനം ചെയ്യുന്ന ബുദ്ധപ്രതിമകൾ പലേടത്തുമുണ്ട്.

=== ക്രിസ്തുമതം ===
ബൈബിളിലെ സൃഷ്ടികർമങ്ങൾ വിശദീകരിക്കുന്ന ഉത്പത്തി പുസ്തകത്തിലെ ഏതാനും ഭാഗങ്ങൾ നാഗങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നതായുണ്ട്. ഏദൻതോട്ടത്തിലെ ഫലവൃക്ഷങ്ങളിൽനിന്നും പഴങ്ങൾ ഭക്ഷിക്കാമെങ്കിലും തോട്ടത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്തുള്ള വൃക്ഷത്തിലെ ഫലം ഭക്ഷിക്കരുതെന്ന് ദൈവം കല്പിച്ചിരുന്നു. അപ്പോൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന സർപ്പരൂപിയായ സാത്താന്റെ പ്രേരണയിൽപ്പെട്ട് ഹവ്വ ആ കനി ഭക്ഷിച്ചു. തുടർന്ന് ആദമും അതു തിന്നു. ഉടൻതന്നെ അവരുടെ നഗ്നതയക്കുറിച്ച് അവർക്ക് ബോധ്യമുണ്ടാവുകയും അരതിയുടെ ഇലകൾ കോർത്തിണക്കി നാണം മറയ്ക്കുകയും ചെയ്തുവെന്നാണ് കഥ.

സർപ്പരൂപിയായ ഷഹന് ജീവനാഥൻ എന്നു പേരുണ്ടായിരുന്നു. നഹാഷ് എന്ന പേര് ക്യൂനിഫോം രേഖകളിലും ബൈബിളിലും കാണാം. നഹ്ഷാൻ എന്ന പേര് ഇതിന്റെ രൂപഭേദമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മുതല, ചീങ്കണ്ണി, ഹിപ്പൊപ്പൊട്ടാമസ് തുടങ്ങിയ ജീവികളെ പൊതുവേ നഹാഷ് എന്നാണ് ബൈബിളിൽ വിളിക്കുന്നത്. ഇവയെല്ലാം ജലസർപ്പങ്ങളായാണ് പുരാതന ഇസ്രയേൽകാർ വിശ്വസിച്ചിരുന്നത്. 

നോഹയുടെ പെട്ടകത്തിൽ എലി (ചെകുത്താൻ) കരണ്ടുണ്ടാക്കിയ ദ്വാരം പാമ്പ് അതിന്റെ വാൽകൊണ്ട് അടച്ച് സംരക്ഷിച്ചു എന്നൊരു കഥ കിഴക്കൻ യൂറോപ്പിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. ആ സർപ്പം പക്ഷികളുടെ ഭാഷ മനുഷ്യന് വശമാക്കിക്കൊടുത്തുവത്രെ. 

സർപ്പവും സ്ത്രീയും തമ്മിലുള്ള ശത്രുത പഴയ നാടോടിക്കഥകളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്നുണ്ട്. അതിൽനിന്നുണ്ടായ ഉഗ്രമായ ദംശനത്താലാണ് സ്ത്രീകളിൽ ആർത്തവ പ്രക്രിയ ആരംഭിച്ചതെന്ന കഥ പ്രസിദ്ധമാണ്.

== ഐതിഹ്യങ്ങൾ ==
[[കേരളോല്പത്തി]] [[സർപ്പക്കാവ്|സർപ്പകാവുകളെ]] സംബന്ധിച്ച ചില കഥകൾ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. കേരളം സൃഷ്ടിച്ച [[പരശുരാമൻ]] അന്യദേശങ്ങളിൽ നിന്ന് കൊണ്ട് വന്ന് പാർപ്പിച്ച ആളുകൾക്ക് അനുഭവപ്പെട്ട സർപ്പശല്യം പരിഹരിക്കാൻ, സർപ്പകാവുകൾ ഉണ്ടാക്കി ആരാധിക്കാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു എന്നാണ് ‘കേരളോല്പത്തി’യിൽ പറയുന്ന കഥ. സമൂഹത്തിൽ ആധിപത്യം നേടിയ [[ബ്രാഹ്മണർ]] കാലക്രമത്തിൽ സർപ്പപൂജയുടെ അധികാരം കരസ്ഥമാക്കിയെന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. മാത്രമല്ല, സർപ്പങ്ങൾക്കായി മാറ്റിവച്ച ഭൂമിയിൽ ആയുധങ്ങളുപയോഗിച്ച് വെട്ടുകയോ കൊത്തുകയോ ചെയ്യെരുതെന്നും പരശുരാമൻ നിർദ്ദേശിച്ചു എന്നാണു ഐതിഹ്യം. മനുഷ്യന്റെ ആക്രമണത്തിൽ നിന്നു പൂർണമായും വിമുക്തമായ സ്ഥലത്ത് വൃക്ഷലതാദികളും ജീവജാലങ്ങളും ഇങ്ങനെ സ്വതന്ത്രമായി വളരാനിടയായി.

== സർപ്പാരാധന കേരളത്തിൽ ==
&lt;!--
[[ചിത്രം:Arathi in Valiya guruthi at vazhappally.jpg|thumb|250px|ഗുരുതിക്കളത്തിലെ പന്തങ്ങൾ]]
--&gt;
ഇന്ത്യയുടെ ഏതാണ്ടെല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലും സർപ്പാരാധന നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും സർപ്പാരാധന സമ്പ്രദായത്തിലെ കേരളീയത എടുത്തുപറയത്തക്കതാണ്. ഇന്ത്യയിൽതന്നെ സർപ്പാരാധന ഏറ്റവും വ്യാപകമായ പ്രദേശമാണ് [[കേരളം]]. “അഹിഭൂമി”[സർപ്പങ്ങളുടെ നാട്] എന്നു കേരളത്തേയും “സഹ്യാദ്രി”[സ+അഹി+അദ്രി=സർപ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പർവ്വതം] എന്ന് [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ടത്തേയും]] ആര്യന്മാർ വിശേഷിപ്പിച്ചത് ഈ ഭൂവിഭാഗത്തിന്റെ സർപ്പാരാധനയുടെ പ്രാധാന്യം പരിഗണിച്ചാവണം.

സർപ്പങ്ങളെ കാവുകൾ എന്ന വൃക്ഷനിബദ്ധമായ ഒരു ഖണ്ഡത്തിൽ കുടിയിരുത്തി ആരാധിക്കുന്ന സമ്പ്രദായം കേരളത്തിന്റെ സവിശേഷതയാണ്. സർപ്പപ്രീതിക്കായി അനവധി അനുഷ്ടാനകലകൾ കേരളത്തിൽ രൂപം കൊണ്ടിട്ടുണ്ട്. ക്ഷേത്രങ്ങളോടും പഴയ തറവാടുകളോടും അനുബന്ധിച്ചാണ് സർപ്പകാവുകൾ കണ്ടുവരുന്നത്. പ്രകൃതിയും മനുഷ്യനും തമ്മിൽ പരസ്പരസൌഹൃതത്തോടും പരസ്പരസാഹോദര്യത്തോടും കഴിഞ്ഞുപോവുന്ന അപൂർവ്വബന്ധത്തിന്റെ മാതൃകയുമാണ് കാവുകൾ. കേരളത്തിലെ സർപ്പാരാധനാ സമ്പ്രദായത്തിന്റെ സവിശേഷദകളായ [[സർപ്പം പാട്ട്]] അഥവാ [[പുള്ളുവൻ പാട്ട്|പുള്ളുവൻ പാട്ടും]], [[പാമ്പിൻ തുള്ളൽ|പാമ്പിൻ തുള്ളലും]], [[നൂറും പാലും]] ഊട്ടലും ദ്രാവിഡസ്വാധീനത്തിന്റെ തുടർച്ചയായി കാണാം.

പരശുരാമനാണ് കേരളത്തിൽ നാഗാരാധനയ്ക്ക് തുടക്കം കുറിച്ചതെന്നാണ് ഐതിഹ്യം. കേരളസൃഷ്ടി നിർവഹിച്ചപ്പോൾ, അവിടം വാസയോഗ്യമാകണമെങ്കിൽ സർപ്പശല്യം ഇല്ലാതാക്കണമെന്നും ജലത്തിലെ ലവണാംശം ഒഴിവാക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നും കണ്ടെത്തിയത്രെ. അതിനായി അനന്തനെയും വാസുകിയെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തിയ പരശുരാമൻ, ഭൂമിയുടെ രക്ഷകരും കാവൽക്കാരുമെന്നനിലയിൽ സർപ്പങ്ങളെ പൂജിക്കുകയും അവർക്ക് പ്രത്യേക വാസസ്ഥാനം നല്കുകയും ചെയ്യാമെന്ന് ഉറപ്പുകൊടുത്തുവത്രെ. പകരം സർപ്പങ്ങൾ ഉച്ഛ്വാസവായുകൊണ്ട് ജലത്തിലെ ലവണാശം നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു എന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.{{സൂചിക|൧}}

പ്രാചീനകേരളം അഹിഭൂമി (നാഗങ്ങളുടെ നാട്), നാഗലോകം എന്നൊക്കെയാണ് പല തമിഴ്-സംസ്കൃതകൃതികളിലും പരാമർശിക്കപ്പെട്ടുകാണുന്നത്. മുൻപറഞ്ഞ ഐതിഹ്യങ്ങളാകാം ഇത്തരം പരാമർശങ്ങൾക്കു പിന്നിൽ.

ശക്തമായ നാഗാരാധനാപാരമ്പര്യം കേരളത്തിലെ ആരാധനേതര രംഗങ്ങളിലും സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിട്ടുള്ളതായി കാണാം. സർപ്പഫണത്താലി, സർപ്പരൂപം കൊത്തിയുണ്ടാക്കിയ വളകൾ തുടങ്ങിയ ആഭരണങ്ങളും ചില വേഷവിധാനങ്ങളും ഇതിനുദാഹരണം. കേരളീയ ബ്രാഹ്മണർ പത്തിയും വാലുമുള്ള (പാമ്പിന്റെ ആകൃതി) കുടുമയാണ് സ്വീകരിച്ചതെന്ന വസ്തുത ഇതിനു തെളിവാണ്.

മിക്ക ഹൈന്ദവത്തറവാടുകളിലും ഒരു ഭാഗത്ത് സർപ്പക്കാവ് ഉണ്ടായിരുന്നതായി കാണാം. ഇവിടങ്ങളിൽ സന്ധ്യാവിളക്കുവയ്ക്കുക പതിവായിരുന്നു.

=== കേരളത്തിലെ നാഗദൈവങ്ങൾ ===
*[[അനന്തൻ]]
*[[വാസുകി]]
*[[നാഗരാജാവ്]]
*[[നാഗയക്ഷി]] 

== വിശ്വാസങ്ങൾ ==
സർപ്പപൂജ ഐശ്വര്യദായകമാണെന്ന ഹൈന്ദവ വിശ്വാസത്തിന് ദശാപ്തങ്ങളുടെ പഴക്കമുണ്ട്. സന്താനലാഭത്തിനും ഐശ്വര്യലബ്ധിക്കും മംഗല്യത്തിനും സർപ്പപ്രീതി ആവശ്യമാണെന്നും സർപ്പത്തിന്റെ അപ്രീതി മഹാരോഗങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുമെന്നും ഉള്ള വിശ്വാസം ഇന്നും ജനങ്ങളിൽ പ്രബലമാണ്.

== പ്രശസ്തമായ സർപ്പക്കാവുകളും നാഗാരാധനാക്ഷേത്രങ്ങളും ==
[[പ്രമാണം:Snake worship.jpg|right|thumb|ഒരു സർപ്പക്കാവ്]]
കേരളത്തിൽ ഇന്നു നിലനിൽക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ സർപ്പകാവുകൾ [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ]] [[ഹരിപ്പാട്|ഹരിപ്പാടിനടുത്തുള്ള]] [[മണ്ണാറശാല|മണ്ണാറശാലയും]] [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[മാള|മാളയ്ക്ക്]] സമീപമുള്ള [[പാമ്പു മേക്കാട്|പാമ്പു മേയ്ക്കാട്ടുമനയും]] [[തിരുവില്ല്വാമ|തിരുവില്ല്വാമലക്ക്]] അടുത്തുള്ള പാമ്പാടി പാമ്പുംകാവും[[പാലക്കാട്‌ ജില്ല| പാലക്കാട്‌ ജില്ലയിൽ]] ചെർപ്പ്ലശ്ശേരിക്ക് അടുത്തുള്ള പാതിരികുന്നത്ത് മനയുമാണ്. [[തമിഴ് നാട്|തമിഴ് നാട്ടിലെ]] [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലിലുള്ള]] നാഗരാജ ക്ഷേത്രവും സർപ്പാരാധനക്ക് പ്രശസ്തമാണ്‌. 

=== പാമ്പുമ്മേക്കാട്(വ്) ===
തൃശൂർ ജില്ലയിൽ മുകുന്ദപുരം താലൂക്കിലെ പ്രമുഖമായൊരു നമ്പൂതിരി ഇല്ലമാണ് പാമ്പുമ്മേക്കാവ്. ഇരിങ്ങാലക്കുട റെയിൽവെസ്റ്റേഷനു സമീപമാണിത്. 
[[ചിത്രം:Mekkat 004.jpg|thumb|left|[[പാമ്പുമേക്കാട്|പാമ്പുമേക്കാട്ടുമനയിലെ]] നാഗയക്ഷിയുടെ വിഗ്രഹം]]
ഐതിഹ്യപ്രകാരം{{സൂചിക|൨}}, ഒരിക്കൽ ഇവിടത്തെ മേക്കാട്ടു നമ്പൂതിരിക്ക് കുളക്കടവിൽ പ്രത്യക്ഷനായ ദിവ്യരൂപം തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന മാണിക്യക്കല്ല് കാണുവാനായി കൊടുത്തു. പിന്നീട് താൻ വാസുകിയാണെന്ന് ആ ദിവ്യരൂപം നമ്പൂതിരിയെ അറിയിച്ചു. ആ ദിവ്യരൂപത്തിന്റെ സാക്ഷാത്രൂപം കാണണമെന്ന ആഗ്രഹം നമ്പൂതിരി പ്രകടിപ്പിച്ചു. ആ ആവശ്യം ഉപേക്ഷിക്കുവാൻ വാസുകി നമ്പൂതിരിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും നമ്പൂതിരി ശാഠ്യം പിടിച്ചു. ഉടനെ വാസുകി തന്റെ വലിപ്പം കുറച്ച് ശ്രീപരമേശ്വരന്റെ മോതിരമായി കാണിച്ചുകൊടുത്തു. നമ്പൂതിരി ഭയംകൊണ്ട് ബോധരഹിതനായി. കുറേക്കഴിഞ്ഞ് എന്തുവരമാണ് ആവശ്യമെന്ന് വാസുകി നമ്പൂതിരിയോട് ചോദിച്ചു. തന്റെ ഇല്ലം ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്താൽ വലയുകയാണെന്നും അത് ഇല്ലാതാക്കി ഇല്ലത്ത് കുടിയിരിക്കണമെന്നും വിനയാന്വിതമായി അപേക്ഷിച്ചു. അപ്രകാരം സംഭവിക്കട്ടെയെന്ന് പറഞ്ഞ് വാസുകി അപ്രത്യക്ഷനായി. പിന്നീട് ഇല്ലത്ത് പല മട്ടിൽ നാഗദർശനമുണ്ടായി. അതിനെത്തുടർന്ന് വാസുകിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരമാണത്രെ അവിടെ നാഗപൂജ തുടങ്ങിയത് എന്നാണൈതിഹ്യം. മേക്കാടിന്റെ ഇല്ലമാണ് അങ്ങനെ പാമ്പുമ്മേക്കാട്(വ്) അഥവാ പാമ്പുമ്മേക്കാട്ടില്ലമായത്.

=== മണ്ണാറശാലക്ഷേത്രം === 
ദക്ഷിണ കേരളത്തിലെ പ്രധാന നാഗരാജക്ഷേത്രമാണ് മണ്ണാറശാലയിലേത്.{{സൂചിക|൧|| അതിന്റെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെയാണ് - ഖാണ്ഡവവനത്തിൽ തീയ് കിഴക്കോട്ട് പടർന്ന് പരശുരാമൻ സർപ്പപ്രതിഷ്ഠനടത്തിയ കാവുവരെ വ്യാപിച്ചു. അന്ന് ആ ഇല്ലങ്ങളിലുണ്ടായിരുന്ന അമ്മമാർ കുളങ്ങളിൽ നിന്ന് വെള്ളം കോരി തീ കെടുത്തി. അങ്ങനെ അത്രയും കാവ് നശിച്ചില്ല. എങ്കിലും അഗ്നിയുടെ തീവ്രമായ ജ്വലനത്താൽ മണ്ണിന് ചൂടുപിടിച്ചു. അഗ്നി കെട്ടടങ്ങിയിട്ടും ഇല്ലത്തെ അമ്മമാർ മണ്ണിന്റെ ചൂടാറുന്നതുവരെ വെള്ളമൊഴിച്ചു. മണ്ണിന്റെ ചൂടാറിയുണ്ടായ ഈ പ്രദേശത്തെ മുഴുവൻ ഇനി മുതൽ മണ്ണാറശാല എന്നറിയട്ടെ എന്നാരോ വിളിച്ചുപറഞ്ഞതായി എല്ലാവരും കേട്ടു. ക്രമേണ ഇതു മണ്ണാറശാലയായി. ഈ സ്ഥലമിന്ന് കാർത്തികപ്പള്ളി താലൂക്കിൽ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രത്തിനു വടക്ക് പടിഞ്ഞാറുവശത്താണുള്ളത്.

ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ആഘോഷമാണ് സർപ്പം തുള്ളൽ. ഇത് നാല്പത്തിയൊന്ന് കൊല്ലം കൂടുമ്പോഴാണ് നടത്തുന്നത്. ഏറ്റവും അവസാനമായി നടത്തിയത് 1976 ഏ. മാസത്തിലാണ്. സർപ്പം തുള്ളലിന് ഒൻപതു പേർ പങ്കെടുക്കുന്നു. നാഗരാജാവിന്റെയും യക്ഷിയമ്മയുടെയും പ്രതിനിധിയായി വലിയ അമ്മയും ചെറിയ അമ്മയും തുള്ളുന്നു. മറ്റുള്ള കരിനാഗം, പറനാഗം, കുഴിനാഗം, എരിനാഗം, ഐമ്പടനാഗം, നാഗയക്ഷി തുടങ്ങിയവയെ സങ്കല്പിച്ച് തുള്ളുന്നത് നായർ തറവാടുകളിലെ പ്രായംചെന്ന സ്ത്രീകളാണ്. ഏകദേശം രണ്ടാഴ്ചയോളമുള്ള പൂജാകർമങ്ങളും ആഘോഷങ്ങളുമാണ് ഇതിന്റെ ഭാഗമായുള്ളത്. സർപ്പംപാട്ടും സർപ്പം തുള്ളലും കഴിഞ്ഞാൽ തൊട്ടടുത്ത വർഷം പള്ളിപ്പാന എന്ന അനുഷ്ഠാനം നടത്തുന്നു. അടുത്തവർഷം ഗന്ധർവൻപാട്ട് നടത്തുകയാണ് പതിവ്. ഇതിന്റെ പ്രത്യേകത കുറുപ്പന്മാർ കളമെഴുതുകയും ക്ഷേത്രത്തിലെ വലിയ അമ്മ പൂജ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നുവെന്നതാണ്. ഇതിന്റെ അടുത്തവർഷം പുലസർപ്പംപാട്ടുനടത്തും.

=== വെട്ടിക്കോട് ക്ഷേത്രം ===
മധ്യതിരുവിതാംകൂറിലെ പുരാതനവും അതിപ്രശസ്തവുമായ ഒരു സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രമാണ് വെട്ടിക്കോട്. അനന്തനെ ആരാധിക്കുന്ന കേരളത്തിലെ പ്രധാന സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണിത്. നാഗങ്ങളുടെ രാജാവാണ് അനന്തൻ. കശ്യപപ്രജാപതിക്ക് കദ്രു എന്ന ഭാര്യയിൽ ജനിച്ച എട്ട് പുത്രന്മാരായ നാഗരാജാക്കന്മാരിൽ ജ്യേഷ്ഠനും സർവഗുണസമ്പന്നനുമാണ് അനന്തൻ. 

=== അത്തിപ്പൊറ്റ നാഗകന്യാക്ഷേത്രം === 
മണ്ണാർക്കാട്, പെരിന്തൽമണ്ണ റൂട്ടിലെ കരിങ്കല്ലത്താണിക്കടുത്തുള്ള അത്തിപ്പൊറ്റ നാഗകന്യാക്ഷേത്രം. ചൊറിച്ചിൽ, പാണ്ഡ് എന്നിവയുടെ ചികിത്സയ്ക്കും പ്രസിദ്ധമാണ്. അതിന് പ്രതിവിധിയായി നല്കുന്ന ഒരുതരം കൺമഷിയാണ് ഇവിടത്തെ പ്രധാന പ്രസാദം.

=== പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം === 
നാഗരൂപിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് ഇവിടത്തെ പ്രതിഷ്ഠ. മുട്ടസമർപ്പണം, സർപ്പബലി എന്നിവയാണ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. കണ്ണൂർ-കൂത്തുപറമ്പ് വഴിയിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം.

=== ആമേട ===
[[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]-[[വൈക്കം]] റൂട്ടിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഇവിടെ സപ്തനാഗമാതാക്കളെയാണ് ആരാധിക്കുന്നത്.

* പാതിരാകുന്നത്ത് മന ( കുളപ്രം ) 
* ചെറായി പാലച്ചുവട് കാവ്
* ഉദയനാപുരം നാഗമ്പോഴിക്ഷേത്രം (കോട്ടയം), കാസർഗോഡ് 
* മഞ്ചേശ്വരത്തെ അനന്തേശ്വരംക്ഷേത്രം
* തിരുവനന്തപുരത്ത് പദ്മനാഭപുരം ക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുള്ള അനന്തൻകാട് നാഗരുക്ഷേത്രം
* എറണാകുളത്തെ അങ്ങിശ്ശേരിക്ഷേത്രം
* മൂത്തകുന്നംക്ഷേത്രം
* കെട്ടുള്ളിക്കാട്ടു ക്ഷേത്രം
* ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ചെന്നിത്തലക്ഷേത്രം
* വള്ളിക്കാവുക്ഷേത്രം
* പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ തൃപ്പാറ ശിവക്ഷേത്രം
* കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ പഴയങ്ങാടി ശ്രീദുർഗാംബികാക്ഷേത്രം
* കാസർഗോഡ് ജില്ലയിൽ ചെറുവത്തൂരിലെ ശ്രീകുറുംബക്ഷേത്രം എന്നിവിടങ്ങളും പ്രധാന സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രങ്ങളാണ്.

== കുറിപ്പുകൾ ==
*{{കുറിപ്പ്|൧|''[[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി|കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണിയുടെ]] [[ഐതിഹ്യമാല|ഐതിഹ്യമാലയിലെ]] [[:s:ഐതിഹ്യമാല/മണ്ണാറശ്ശാല മാഹാത്മ്യം|മണ്ണാറശ്ശാല മാഹാത്മ്യം]] എന്ന അദ്ധ്യായം കാണുക''}}
*{{കുറിപ്പ്|൨|''[[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി|കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണിയുടെ]] [[ഐതിഹ്യമാല|ഐതിഹ്യമാലയിലെ]] [[:s:ഐതിഹ്യമാല/പാമ്പുമ്മേക്കാട്ടു നമ്പൂരി|പാമ്പുമ്മേക്കാട്ടു നമ്പൂരി]] എന്ന അദ്ധ്യായം കാണുക''}}

== അവലംബം ==
== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
{{സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം|നാഗാരാധ}}

[[വർഗ്ഗം:ആചാരങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>qmbycq67lr5fck6y0vp9ef3fwxr2oon</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അക്ഷരം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18476</id>
    <revision>
      <id>4619703</id>
      <parentid>4123007</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T00:35:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YiFeiBot</username>
        <id>62774</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>1 ഇന്റര്വിക്കി കണ്ണികളെ [[d:|വിക്കിഡാറ്റയിലെ]] [[d:q9788]] എന്ന താളിലേക്ക്  മാറ്റിപ്പാര്പ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.</comment>
      <origin>4619703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23557" sha1="g74ealzpbzagfzsjq841getcq0a8me4" xml:space="preserve">{{For|അക്ഷരം ഇവിടെക്ക് തിരിച്ചുവിട്ടിരിക്കുന്നു മലയാള അക്ഷരമാലയെ പറ്റി അറിയുവാൻ|മലയാളം അക്ഷരമാല}}

{{Prettyurl|Letter (alphabet)}}
[[ചിത്രം:NAMA_Alphabet_grec.jpg|thumb|250px|right|വശങ്ങളിൽ പുരാതന ഗ്രീക്ക് ലിപികൾ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള ഒരു കളിമൺപാത്രം]]

'''അക്ഷരം''' എന്നത് [[അക്ഷരമാല|അക്ഷരമാലയിൽ]] അധിഷ്ഠിതമായ ലേഖനരീതിയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന കണികയാണ്. ഓരോ അക്ഷരവും അതിന്റെ വാച്യരൂപത്തിൽ ഒന്നോ രണ്ടോ [[സ്വനിമം|സ്വന]] ഉൾപ്പെടുന്നതായിരിക്കും. അക്ഷരങ്ങൾ ചേർന്ന് വാക്കുകൾ ഉണ്ടാകുന്നു. നിർവചിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ലാത്ത വാക്കുകൾ അക്ഷരങ്ങളാൽ രൂപപ്പെടുത്തിയെടുക്കാവുന്നതാണ്. നിർവ്വചനങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ വാക്കുകൾക്ക് അർത്ഥം ലഭിക്കുന്നു. വാക്കുകൾ ലിപിക്ക് അനുസൃതമായി എഴുതുമ്പോൾ ആശയവിനിമയത്തിനുള്ള ഉപാധിയായി മാറുന്നു.

സ്വരമോ സ്വരം ചേർന്ന വ്യഞ്ജനമോ പൂർണമായ ഉച്ചാരണമുള്ള വർണമോ വർണങ്ങളുടെ കൂട്ടമോ ആണ് അക്ഷരം. ഋക്പ്രാതിശാഖ്യം (പ്രാതിശാഖ്യം = പദോച്ചാരണ ശാസ്ത്രഗ്രന്ഥം) അനുസരിച്ച് [[വ്യഞ്ജനം|വ്യഞ്ജനത്തോടു]] കൂടിയതോ [[അനുസ്വാരം|അനുസ്വാരത്തോടു]] കൂടിയതോ ആയ [[വർണ്ണം (അക്ഷരം)|വർണമാണ്]] അക്ഷരം. ഇംഗ്ളീഷിൽ ഇതിനെ '[[സിലബിൾ]]' (syllable) എന്നു പറയുന്നു.

==അക്ഷരവും വർണ്ണവും==

നവീനഭാഷാശാസ്ത്രപ്രകാരം ധ്വനി അല്ലെങ്കിൽ [[സ്വനം]] (phone), [[വർണ്ണം (ഭാഷ)|വർണ്ണം]]/[[സ്വനിമം]] (phoneme), ധ്വനിഭേദം/ഉപസ്വനം (allophone), അക്ഷരം (syllable) എന്നിവയാണു് ഭാഷണശബ്ദമൂലകങ്ങൾ. ഏറ്റവും ചെറിയ ഭാഷാ ഏകകം ധ്വനി, അർത്ഥഭേദമുണ്ടാക്കാൻ കഴിയുന്ന ഏറ്റവും ചെറിയ ഏകകം വർണ്ണം, ഉച്ചാരണക്ഷമമായ ഏറ്റവും ചെറിയ ഭാഷാ ഏകകം അക്ഷരം, സ്ഥാനഭേദമനുസരിച്ച് വർണ്ണത്തിനുണ്ടാകുന്ന ധ്വനിവ്യത്യാസങ്ങൾ ഉപസ്വനങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെയാണു് ഈ ഘടകങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുന്നതു്. ഇതനുസരിച്ച് സ്വരം തനിയെയോ വ്യഞ്ജനവും സ്വരവും ഒത്തു ചേർന്നോ ആണ് അക്ഷരമുണ്ടാകുന്നത്.  മൂലതത്ത്വമായ [[വർണ്ണം (അക്ഷരം)|വർണ്ണം]] അല്ല, പല വർണങ്ങൾ കലർന്ന് ഉണ്ടാകുന്ന അക്ഷരമാണ് നാം എഴുതുന്നത്. ക്, അ എന്ന രണ്ടു വർണം ചേർന്നുണ്ടായതാണ് 'ക' എന്ന അക്ഷരം. അതുപോലെ സ്, ത്, ര്, ഈ എന്ന നാലു വർണങ്ങൾ ചേരുമ്പോൾ 'സ്ത്രീ' എന്ന അക്ഷരം ലഭിക്കുന്നു. ഈ യുക്തിപ്രകാരം ഉച്ചാരണസൌകര്യം പ്രമാണിച്ച് വർണങ്ങൾ ചേർന്നുണ്ടാകുന്ന അക്ഷരങ്ങൾക്ക് അടയാളമായി ലിപികൾ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;kparr&quot;&gt;{{MasterRef-KPARR1917(DSZ)1996}}&lt;/ref&gt;.

==മലയാളം അക്ഷരമാല==
മലയാളം അക്ഷരമാലയെക്കുറിച്ച് കേരളപാണിനീയത്തിന്റെ പീഠികയിൽ രാജരാജവർമ്മ ഏറെക്കുറെ ഈ വിധത്തിൽ തന്നെ വിശദമായി എഴുതിയിട്ടുണ്ടു്.  സ്വരം ചേരാതെയുള്ള ശുദ്ധമായ, എന്നാൽ തനിയെ ഉച്ചാരണക്ഷമമല്ലാത്ത (ഉദാ: 'ക്', 'ച്'...) ശബ്ദഘടകത്തെ അദ്ദേഹം വർണ്ണം എന്നുതന്നെ വിളിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇവയെ ഉച്ചരിക്കാനോ എഴുതുവാനോ ഉള്ള സൗകര്യത്തിനു് ഒരു പൊതുസ്വരം (ഉദാ: 'അ') ചേർത്ത് ഒന്നോ അതിലധികമോ വ്യഞ്ജനങ്ങളും (ഉദാ: 'ക്'+'സ്'+'അ' = 'ക്സ') പ്രത്യേകമായി ഒന്നും ചേർക്കാതെത്തന്നെ സ്വരങ്ങളും (ഉദാ: 'ഇ') രൂപപ്പെടുന്നു. ഇവയെയാണു് അദ്ദേഹം അക്ഷരങ്ങൾ  എന്നു വിളിക്കുന്നതു്. എന്നാൽ ഇവയിൽ ഏറ്റവും അവശ്യമായി വരുന്ന (കൂട്ടക്ഷരങ്ങൾ ഉൾപ്പെടാത്ത) മൂലക അക്ഷരരൂപങ്ങളെ ഒരുമിച്ചുകൂട്ടിയ ശേഖരമാണു് അക്ഷരമാല. അക്ഷരങ്ങളെ എഴുതുവാനുപയോഗിക്കുന്ന ചിഹ്നങ്ങൾ ലിപികൾ&lt;ref name=&quot;kparr&quot;/&gt;.

ഇംഗ്ലീഷ് ലിപിമാല ഒരു വർണ്ണമാലയായി കണക്കാക്കുമ്പോൾ മലയാളം പോലുള്ള ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിൽ ലിപിമാല തന്നെയാണു് അക്ഷരമാലയും. (മലയാളത്തിൽ ചില്ലുകളെ സ്വയം ഉച്ചാരണക്ഷമമായ അർദ്ധാക്ഷരങ്ങളായി കണക്കാക്കുന്നു). അതുകൊണ്ട് സ്പെല്ലിംഗ് (spelling) എന്ന വർണ്ണനിയമക്ലേശം നമ്മുടെ ഭാഷകളിൽ പ്രായേണ ഇല്ലെന്നു പറയാം&lt;ref name=&quot;kparr&quot;/&gt;.

===കൂട്ടക്ഷരങ്ങൾ===
ലിപിയിൽ സ്വരാംശത്തിനു് പ്രാധാന്യം ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ടു് ഒരു ഒറ്റവ്യഞ്ജനത്തിൽ സ്വരം ചേർന്നാൽ അതിനെ കൂട്ടക്ഷരം എന്നു പറയാറില്ല. ഒന്നിലധികം വ്യഞ്ജനങ്ങൾ ഒരുമിച്ചുവന്നു് അവയ്ക്കു സഹായകമായി ഒരു സ്വരവും കൂടി ചേർന്നുവന്നാലാണു് ആ യോഗത്തിനെ കൂട്ടക്ഷരമായി കണക്കാക്കുന്നതു്. (ഉദാ: 'ക്'+'ഇ' = 'കി' - അക്ഷരം; 'ക്' +'ള്'+'ഇ' = 'ക്ലി'- കൂട്ടക്ഷരം)&lt;ref name=&quot;kparr&quot;/&gt;.

===പഴയ ലിപിയും പുതിയ ലിപിയും===
കൂട്ടക്ഷരങ്ങൾക്കു് ഓരോന്നിനും തനതായ ലിപിരൂപങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന ശീലമായിരുന്നു 'തുളുമലയാളം' എന്നു കൂടി അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന, [[തുഞ്ചത്ത് എഴുത്തച്ഛൻ]] നടപ്പിലാക്കിയ പരമ്പരാഗതമായ മലയാളലിപിമാലയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നതു്. ഇതിനെ ഇപ്പോൾ '''തനതുലിപി''' അല്ലെങ്കിൽ '''പഴയ ലിപി''' എന്നു വിളിക്കുന്നു. എന്നാൽ 1960-70 കളിൽ ഭാഷയിൽ കൊണ്ടുവരാൻ ശ്രമിച്ച ലിപിപരിഷ്കരണശ്രമങ്ങളുടെ ഭാഗമായി മറ്റൊരു ലിപിസമ്പ്രദായം കൂടി മലയാളത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമായി. ഇതാണു് '''പുതിയ ലിപി''' എന്നറിയപ്പെടുന്നതു്. അച്ചടിയിലും കമ്പ്യൂട്ടറുകളിലും മറ്റും ഇപ്പോൾ രണ്ടു തരത്തിലുമുള്ള ലിപിപ്രയോഗങ്ങൾ സാദ്ധ്യമാണു്.

==അക്ഷരത്തിന്റെ അർത്ഥങ്ങൾ==
അക്ഷരം എന്ന പദത്തിനു് നഷ്ടമാകാത്തത് അല്ലെങ്കിൽ 'അനശ്വരം' എന്നാണു് അർത്ഥം.(ന ക്ഷാരതി ഇതി അക്ഷരം). വിശ്ളേഷണവിധേയമാകാത്ത വാഗംശം (വാക്കുകൾക്കുള്ളിലെ, ഇനിയും വേർതിരിക്കാനാവാത്ത തരത്തിലുള്ള ഘടകങ്ങൾ) എന്ന അർത്ഥത്തിലാണു് ഭാഷാശാസ്ത്രവിഷയത്തിൽ ഈ പദം വന്നുചേർന്നതു്. ഋഗ്വേദം, ഐതരേയാരണ്യകം, വാജസനേയി, അഥർവം എന്നീ പ്രാതിശാഖ്യങ്ങളിലും മനുസ്മൃതിയിലും അക്ഷരത്തിന് ഇത്തരത്തിലുള്ള നിർവചനം നൽകിയിട്ടുണ്ട്.

സ്വരങ്ങളുടെ സമാനാർഥത്തിൽതന്നെ അക്ഷരശബ്ദം പ്രാചീന ഭാരതത്തിൽ പ്രയോഗിച്ചിരുന്നതായി തെളിവുകൾ ഉണ്ട്. വേദങ്ങളിൽ ([[ഋഗ്വേദപ്രാതിശാഖ്യം]], [[തൈത്തിരീയപ്രാതിശാഖ്യം]], [[ചാതുരാഖ്യായിക]]) ഈ വസ്തുതയുടെ പരാമർശം കാണുന്നുണ്ട്; പില്ക്കാലത്ത് ഈ രീതിക്ക് മാറ്റമുണ്ടായി. പാണിനിയുടേയും പതഞ്ജലി, കാത്യായനൻ തുടങ്ങിയ സംസ്കൃതഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞന്മാരുടേയും കൃതികളിൽ അക്ഷരം എന്ന സങ്കൽപ്പത്തെ വിശദമായി അപഗ്രഥിക്കുന്നുണ്ടു്. [[ജഗന്നാഥ പണ്ഡിതൻ|ജഗന്നാഥപണ്ഡിതന്റെ]] [[ഭാമിനീവിലാസം|ഭാമിനീവിലാസത്തിലെത്തുമ്പോഴേക്കും]] അക്ഷരത്തിനും വർണത്തിനും തമ്മിലുള്ള അന്തരം സ്പഷ്ടമായിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നതായിക്കാണാം.

വിവിധ സന്ദർഭങ്ങളിൽ 'അക്ഷരം' എന്ന പദം താഴെ പറയുന്ന അർത്ഥങ്ങളിൽ പ്രയോഗിച്ചുപോന്നിരുന്നു.

#[[വർണ്ണം (അക്ഷരം)|വർണം]] അഥവാ ധ്വനിചിഹ്നം. ഉദാഹരണത്തിന് ''താങ്കളുടെ അക്ഷരം നന്നായിരിക്കുന്നു'' എന്നതിൽ അക്ഷരം വർണം അഥവാ [[ധ്വനി]] എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് പ്രയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്.
#സ്വരം. ഉദാ. അ, ആ. ചില പ്രാതിശാഖ്യങ്ങളിൽ ഈ അർത്ഥത്തിലുള്ള പ്രയോഗം ലഭിക്കുന്നു. ഈ അർത്ഥത്തെ ആധാരമാക്കി മൂലസ്വരങ്ങളെ സമാനാക്ഷരങ്ങളെന്നും സംയുക്തസ്വരങ്ങളെ സന്ധ്യക്ഷരങ്ങളെന്നും സംസ്കൃത വൈയാകരണൻമാർ വക തിരിച്ചിരിക്കുന്നു.
#സ്വരവ്യഞ്ജനങ്ങളുടെ സംയുക്തരൂപം. ഉദാ. ക (ക് + അ); പാ(പ് + ആ). അക്ഷരങ്ങൾ എന്നു പറയപ്പെടുന്ന ക, ച, ട, ത, പ തുടങ്ങിയവ യഥാർഥത്തിൽ സ്വരവ്യഞ്ജനങ്ങളുടെ മിശ്രരൂപം മാത്രമാണ്.

[[ഭാഷാശാസ്ത്രം|ഭാഷാശാസ്ത്രത്തിന്റെ]] വികാസത്തോടെ അക്ഷരം '[[സിലബിൾ]]' (syllable) എന്ന അർത്ഥത്തിൽ പ്രചരിച്ചു തുടങ്ങി.

==അക്ഷരസ്വരൂപം==

ഏതെങ്കിലും പദമോ വാക്യാംശമോ ഉച്ചരിക്കുമ്പോൾ അവയിൽ ചില ധ്വനികൾ (phonemes) പ്രധാനങ്ങളായും മറ്റുള്ളവ അപ്രധാനങ്ങളായും നില്ക്കുന്നതു കാണാം. 'വ്യായാമം', 'അന്ധകാരം' എന്നീ പദങ്ങളിൽ 'ആ' ധ്വനി മറ്റുള്ളവയെ അപേക്ഷിച്ച് മുഖ്യമാണെന്നു മാത്രമല്ല, മുഖരിതവുമാണ്. അക്ഷരങ്ങൾക്കു ആധാരശിലകളായി നിലകൊള്ളുന്ന ഈ മുഖരധ്വനികളെ 'ആക്ഷരികം' അഥവാ 'സിലബിക്' (syllabic) എന്നു പറയുന്നു. ഈ ആക്ഷരികധ്വനി കൂടാതെ ഒരക്ഷരവും രൂപംകൊള്ളുകയില്ല.

'നാമം' (ന് + ആ + മ് + അം) എന്ന പദത്തിലെ 'ആ' പ്രധാന മുഖരിതധ്വനിയാണ്; 'അം' അപ്രധാന ധ്വനിയും. പക്ഷേ രണ്ടു തരത്തിലുള്ള ധ്വനികളുടെയും മേളനംകൊണ്ടു മാത്രമേ അക്ഷരത്തിന്റെ സ്വരൂപം പൂർണമാകുന്നുള്ളു. ഇതിൽ അപ്രധാനമായ ധ്വനിയെ 'അനാക്ഷരികം' (non-syllabic) എന്നു വിളിക്കുന്നു. ഈ പദത്തെ തരംഗഭാവത്തിൽ അടയാളപ്പെടുത്താം.

ഇതിൽ 'ആ' പ്രമുഖധ്വനിയാകയാൽ ശീർഷസ്ഥാനത്ത് നില്ക്കുന്നു. ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞൻമാർ ഇതിനെ 'പീക്ക്' (peak) എന്നു വിളിക്കുന്നു. മറ്റുള്ളവ സമതലങ്ങളിലാകയാൽ 'സ്ളോപ്' (slope) എന്ന വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്നു. സാധാരണയായി ശീർഷധ്വനി എപ്പോഴും സ്വരധ്വനി തന്നെയാണ്.

===വിഭിന്ന സിദ്ധാന്തങ്ങൾ=== 
പത്തൊൻപതാം ശതകത്തിന്റെ ആരംഭം മുതൽ തന്നെ അക്ഷരത്തിന്റെ വിവിധ ഭാവങ്ങളെപ്പറ്റിയുള്ള ചർച്ചകൾ പല ഭാഷാപണ്ഡിതൻമാരും നടത്തിയതായിക്കാണുന്നു. അവയിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ പ്രമുഖ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു:

(i) ഒരു പദത്തിൽ എത്ര സ്വരങ്ങളുണ്ടായിരിക്കുമോ അത്രയും അക്ഷരങ്ങളും ഉണ്ടായിരിക്കും.

പല ഭാരതീയ ഭാഷകളെയും സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഈ സിദ്ധാന്തം ഒരു ഘട്ടംവരെ ശരിയാണ്. എന്നാൽ വ്യത്യസ്തമായ പദങ്ങളും കാണാൻ കഴിയും. ഇംഗ്ളീഷിലെ സംയുക്ത സ്വരങ്ങളായ (Diphthong) 'ai' 'au' എന്നിവയിൽ രണ്ടു സ്വരങ്ങൾ ഉള്ളതുനിമിത്തം മുകളിൽപ്പറഞ്ഞ സിദ്ധാന്തമനുസരിച്ച് രണ്ടക്ഷരങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിക്കേണ്ടതാണ്. പക്ഷേ ഇവയിലെ 'മ' ആക്ഷരികവും (syllabic) ശ, ൌ എന്നിവ അനാക്ഷരികവും (non-syllabic) അഥവാ വ്യഞ്ജനാത്മകവും ആണ്. ആഫ്രിക്കയിലെ പല ഭാഷകളും സ്വരശൂന്യങ്ങളാണ്. അതുകൊണ്ട് ഈ സിദ്ധാന്തം പൂർണ രൂപത്തിൽ സ്വീകാര്യമല്ലാതാകുന്നു.

(ii) അക്ഷരം 'ഒരു ചലനാത്മക-ഏകകം' (Motor unit) ആകുന്നു എന്നതാണ് മറ്റൊരു സിദ്ധാന്തം. ഉച്ചാരണാവയവങ്ങളിൽനിന്നു നിസൃതമാകുന്ന വായുഗതിക്കനുസൃതമായി ശബ്ദവും ചലിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെയുണ്ടാകുന്ന ചലനം വ്യവസ്ഥിതവും ലിപിബദ്ധവുമാകുമ്പോൾ അക്ഷരമായി മാറുന്നു.

ഉച്ചാരണാവയവങ്ങളുടെ ചലനത്തിനനുസൃതമായാണ് അക്ഷരങ്ങൾ രൂപം കൊള്ളുന്നതെന്ന് ഫൂചേ എന്ന ഫ്രഞ്ചു ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞൻ വാദിക്കുന്നു. അക്ഷരത്തിന്റെ ഹ്രസ്വദീർഘസ്വഭാവം ഈ ചലനത്തിന്റെ ഏറ്റക്കുറച്ചിൽ അനുസരിച്ചിരിക്കുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹത്തിന് അഭിപ്രായമുണ്ട്. ഈ സിദ്ധാന്തത്തിന് ആധുനികകാലത്ത് പൂർണമായ അംഗീകാരം ലഭിച്ചിട്ടില്ല.

==പ്രാചീനത== 
ലോകത്തൊട്ടാകെ നാലായിരത്തോളം ഭാഷകൾ സംസാരിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും ഇവയിൽ പകുതിയിലധികം ഭാഷകൾക്കും സ്വന്തമായ ലിപിവ്യവസ്ഥയില്ല. വിവിധ കാലഘട്ടങ്ങളിലൂടെയുള്ള പരിണാമത്തിന്റെ ഫലമായാണ് ഇന്ന് കാണുന്ന അക്ഷരങ്ങൾ ഉടലെടുത്തിട്ടുള്ളത്. ഈ വികാസപ്രക്രിയയ്ക്ക് 3,500 വർഷത്തെ പഴക്കമുണ്ടെന്ന് ലിപിവിദഗ്ദ്ധൻമാർ അഭ്യൂഹിക്കുന്നു. ബി.സി. ഇരുപതാം ശതകത്തിലെഴുതപ്പെട്ടവയെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന ഏതാനും ഗ്രീക്ക് ശാസനങ്ങൾ പൈലോസ്, മെസീനേ, ക്രീറ്റ് എന്നീ സ്ഥലങ്ങളിൽനിന്നുകണ്ടുകിട്ടിയിട്ടുണ്ട്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പുരാതനമായ ലിപി ചിഹ്നങ്ങൾ കണ്ടെത്തുന്നത് ഈ ശാസനങ്ങളിലാണെന്ന് ലിപി ശാസ്ത്രജ്ഞൻമാർ കരുതിപ്പോരുന്നു. ബി.സി.  പതിനഞ്ചാം ശതകത്തിലെ ലിഖിതമാതൃകയെ പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്ന ക്യൂണിഫോം ലിപികളും അക്ഷരങ്ങളുടെ പ്രാചീന ചരിത്രശകലങ്ങൾ തന്നെയാണ്.

== ഇതും കാണുക ==
* [[സ്വനം]]
* [[സ്വനിമം]]
* [[വർണ്ണം (അക്ഷരം)]]
* [[വർണ്ണം (ഭാഷ)]]
* [[സിലബിൾ]]
* [[ലിപി]]

== അവലംബം ==
{{reflist}}

==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം|അക്ഷരം|അക്ഷരം}}

{{മലയാളവ്യാകരണം}}
&lt;!-- [[ja:音素文字]] --&gt;

[[വർഗ്ഗം:സാഹിത്യം]]
[[വർഗ്ഗം:അക്ഷരമാല]]


{{ling-stub|Letter (alphabet)}}</text>
      <sha1>g74ealzpbzagfzsjq841getcq0a8me4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മേതിൽ രാധാകൃഷ്ണൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21712</id>
    <revision>
      <id>4619808</id>
      <parentid>4618120</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T10:08:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6836" sha1="9lbronzayzvghs2c1wa90m9im2hcmkv" xml:space="preserve">{{prettyurl|Methil Radhakrishnan}}
{{Infobox writer
| name             = Maythil Radhakrishnan
| embed            = 
| honorific_prefix = 
| honorific_suffix = 
| image            = Maythil Radhakrishnan.JPG
| image_size       = 
| image_upright    = 
| alt              = 
| caption          = 
| native_name      = 
| native_name_lang = {{lang-ml|മേതിൽ രാധാകൃഷ്ണൻ}}
| pseudonym        = 
| birth_name       = 
| birth_date       = {{Birth date and age|df=yes|1944|07|24}}
| birth_place      = Puthiyankam, [[Alathur]], [[Palakkad]], [[Madras Presidency]], [[British India]] 
| death_date       = 
| death_place      = 
| resting_place    = 
| occupation       = Writer
| language         = Malayalam and English
| nationality      = Indian
| citizenship      = 
| education        = 
| alma_mater       = 
| period           = 
| genre            = {{ublist|Poetry|Fiction|Non fiction}}
| subject          = &lt;!-- or: | subjects = --&gt;
| movement         = 
| notableworks     = 
| spouse           = പ്രഭ
| partner          = &lt;!-- or: | partners = --&gt;
| children         =  June, Julian
| relatives        = [[Methil Devika]] (Niece)
| awards           = 
| signature        = 
| signature_alt    = 
| years_active     = Since 1970
| module           = 
| website          = &lt;!-- {{URL|example.org}} --&gt;
| portaldisp       = &lt;!-- &quot;on&quot;, &quot;yes&quot;, &quot;true&quot;, etc; or omit --&gt;
}}
മലയാള ആധുനിക [[ചെറുകഥ|ചെറുകഥാകൃത്തുക്കളിൽ]] പ്രമുഖനാണ് '''മേതിൽ രാധാകൃഷ്ണൻ'''(24 ജൂലൈ 1944).

== ജീവിതരേഖ ==
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[പാലക്കാട്]] ജനിച്ചു.ഉപരിവിദ്യാഭ്യാസം [[ചിറ്റൂർ ഗവണ്മെന്റ് ആർട്സ് &amp; സയൻസ് കോളേജ്|ചിറ്റൂർ ഗവണ്മെന്റ് കോളേജിലും]],[[ശ്രീ കേരള വർമ്മ കോളേജ്|തൃശ്ശൂർ കേരളവർമ്മ കോളേജിലും]].നോർവീജിയൻഷിപ്പിങ് സ്ഥാപനത്തിലെ കമ്പ്യൂട്ടർ വിഭാഗത്തിന്റെ അധിപനായും,നെസ്റ്റ് സോഫ്റ്റ്‌വേർ യു.എസ്.എ യുടെ ചെന്നൈ ശാഖയിൽ സീനിയർ സാങ്കേതികലേഖകനായും പ്രവർത്തിച്ചു.ന്യൂ ഇൻഡ്യൻ എക്സ്പ്രസിലും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. ജന്തുസ്വഭാവശാസ്ത്രം സംബന്ധീച്ച സ്വനിരീക്ഷണങ്ങൾ ബ്രിട്ടനിലെ എന്റമോളജിക്കൽ സൊസൈറ്റിയുടെ ആനുകാലികങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. മാധ്യമം ആഴ്ചപ്പതിപ്പിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ &quot;മൂന്നുവര&quot; എന്ന ഉപന്യാസ പരമ്പര വായനക്കാരുടെ ശ്രദ്ധനേടുകയുണ്ടായി. 2014ൽ കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമിയുടെ സമഗ്ര സംഭാവന പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pop.prd.kerala.gov.in/index.php/main-news/6539-2016-03-01-05-02-29|title=കാവാലം നാരായണ പണിക്കർ, പ്രൊഫ. എം. തോമസ് മാത്യു എന്നിവർക്ക് വിശിഷ്ടാംഗത്വം|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=പബ്ലിക്ക് റിലേഷൻസ് വകുപ്പ്}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &quot;  2025 ൽ ഈ മലയാളി അന്താരാഷ്ട്ര പുരസ്കാരവും മാതൃഭൂമി സാഹിത്യപുരസ്കാരവും അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;https://www.mathrubhumi.com/literature/news/methil-radhakrishnan-wins-2025-mathrubhumi-literary-award-v6fvrnpwM{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== പുസ്തകങ്ങൾ ==
==നോവൽ==
*സൂര്യവംശം(1970)
*ബ്രാ(1974)
*ചുവന്ന വിദൂഷകരുടെ അഞ്ചാം പത്തി
*ലൈംഗികതയെക്കുറിച്ച് ഒരുപന്യാസം
*ഹിച്ച്‌കോക്കിന്റെ ഇടപെടൽ

== കഥകൾ ==
*ഡിലൻ തോമസിന്റെ പന്ത്
*സംഗീതം ഒരു സമയകലയാണ്
*നായകന്മാർ ശവപേടകങ്ങളിൽ
*മേതിൽ രാധാകൃഷ്ണന്റെ കഥകൾ

== കവിതകൾ ==
*ഭൂമിയേയും മരണത്തേയും കുറിച്ച്
*പെൻഗ്വിൻ
&lt;!-- ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== --&gt;

==അവലംബം==
[https://web.archive.org/web/20070821214258/http://www.goethe.de/ins/in/lp/prj/sdt/ind/mar/prt/enindex.htm മേതിലിനെ കുറിച്ച്]

==പുറം കണ്ണി==
{{Commons category}}
*[http://maythil.blogspot.com/ മേതിലിന്റെ ബ്ലോഗ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305130118/http://maythil.blogspot.com/ |date=2016-03-05 }}
*[http://www.goethe.de/ins/in/lp/prj/sdt/ind/mar/prt/enindex.htm Author's Profile for Maythil Radhakrishnan]
*[http://www.india-today.com/itoday/20041115/books2.html Surreal Seduction: Hitchcock shares space with Eliot as imagination goes global]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[വർഗ്ഗം:മലയാള കഥാകൃത്തുക്കൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളം നോവലെഴുത്തുകാർ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളകവികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:1944-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:സമഗ്രസംഭാവനക്കുള്ള കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>9lbronzayzvghs2c1wa90m9im2hcmkv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മഹേന്ദ്ര സിങ് ധോണി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22045</id>
    <revision>
      <id>4619752</id>
      <parentid>4105042</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T05:13:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16536" sha1="tnq6jtt4hikbul7qgid9je9z9qegq1r" xml:space="preserve">{{prettyurl|Mahendra Singh Dhoni}}
{{For|ധോണി എന്ന സ്ഥലത്തെക്കുറിച്ചറിയാൻ|ധോണി, പാലക്കാട്}}
{{Infobox cricketer biography
|          playername = തല മഹേന്ദ്ര സിങ് ധോണി
|        image = Mahendra Singh Dhoni receiving Padma Bhushan.jpg
|             country = ഇന്ത്യ
|            fullname = മഹേന്ദ്ര സിങ് ധോണി
|            nickname = മഹി
|              living = true
|        partialdates = 
|          dayofbirth = 7
|        monthofbirth = 7
|         yearofbirth = 1981
|        placeofbirth = [[റാഞ്ചി]], [[ഝാർഖണ്ഡ്‌]] (ആദ്യം [[ബീഹാർ|ബീഹാറിൽ]])
|      countryofbirth = [[ഇന്ത്യ]]
|          dayofdeath = 
|        monthofdeath = 
|         yearofdeath = 
|        placeofdeath = 
|      countryofdeath = 
|            heightft = 5
|          heightinch = 9          
|             batting = Right-hand batsman
|             bowling = Right-hand [[Seam bowling|medium]]
|                role = [[Wicket-keeper]], [[Captain (cricket)|Captain]] 
|       international = true
|       testdebutdate = 2 ഡിസംബർ
|       testdebutyear = 2005
|    testdebutagainst = ശ്രീലങ്ക
|             testcap = 251
|        lasttestdate = 
|        lasttestyear = 
|     lasttestagainst = 
|        odidebutdate = 23 ഡിസംബർ
|        odidebutyear = 2004
|     odidebutagainst = ബംഗ്ലാദേശ്
|              odicap = 157
|         lastodidate = 
|         lastodiyear = 
|      lastodiagainst = 
|            odishirt = 7
|               club1 = [[ബീഹാർ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|ബീഹാർ]]
|               year1 = 1999/00 - 2004/05
|               club2 = [[ഝാർഖണ്ഡ് ക്രിക്കറ്റ് ടീം|ഝാർഖണ്ഡ്]]
|               year2 = 2004/05-
|               club3 = [[CHENNAI SUPER KINGS]]
|               year3 = 2008-
|          deliveries = 
|             columns = 4
|             column1 = [[ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റ്|ടെസ്റ്റ്]]
|            matches1 = 90
|               runs1 = 4876
|            bat avg1 = 38.09
|           100s/50s1 = 6/33
|          top score1 = 224
|         deliveries1 = 78
|            wickets1 = 0
|           bowl avg1 = –
|            fivefor1 = 0
|             tenfor1 = 0
|       best bowling1 = 0/1
|  catches/stumpings1 = 256/38
|             column2 = [[ഏകദിനം]]
|            matches2 = 311
|               runs2 = 10773
|            bat avg2 = 51.55
|           100s/50s2 = 10/67
|          top score2 = 183*
|         deliveries2 = 12
|            wickets2 = 1
|           bowl avg2 = 14.00
|            fivefor2 = 0
|             tenfor2 = 0
|       best bowling2 = 1/14
|  catches/stumpings2 = 292/104
|             column3 = [[first class]]
|            matches3 = 118
|               runs3 = 6371
|            bat avg3 = 37.69
|           100s/50s3 = 9/42
|          top score3 = 224
|         deliveries3 = 108
|            wickets3 = 0
|           bowl avg3 = –
|            fivefor3 = 0
|             tenfor3 = 0
|       best bowling3 = -
|  catches/stumpings3 = 320/55
|             column4 = [[List A cricket|List A]]
|            matches4 = 276
|               runs4 = 9262
|            bat avg4 = 50.89
|           100s/50s4 = 14/59
|          top score4 = 183*
|         deliveries4 = 39
|            wickets4 = 2
|           bowl avg4 = 18.0
|            fivefor4 = 0
|             tenfor4 = 0
|       best bowling4 = 1/14
|  catches/stumpings4 = 276/83
|                date = 22 ഡിസംബർ
|                year = 2017
|              source =https://www.cricwindow.com/players/india/ms_dhoni.html
}}
'''മഹേന്ദ്ര സിങ് ധോണി''', അല്ലെങ്കിൽ '''എം.എസ്.ധോണി'''  {{audio|Mahendra Singh Dhoni.ogg|pronunciation}} ({{lang-hi|महेन्द्र सिंह धोनी}}) (ജനനം: 7 ജൂലൈ 1981  [[റാഞ്ചി]], (ജാർഖഡ്) 
ഒരു ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്ററും‍ ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീമിന്റെ മുൻ ക്യാപ്റ്റനുമാണ്‌. ധോണിയുടെ കീഴിൽ ‍ഇന്ത്യൻ ടീം [[ട്വന്റി 20]]  ലോകകപ്പ്(2007) കിരീടം നേടി. 2008 ഫെബ്രുവരി-മാർച്ച് മാസങ്ങളിലായി [[ആസ്ട്രേലിയ|ആസ്ട്രേലിയയിൽ]] നടന്ന സി.ബി. സീരീസ് ത്രിരാഷ്ട്ര ക്രിക്കറ്റ് ടൂർണമെന്റിൽ ധോണിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള [[ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീം]] ആസ്ടേലിയയെ തോല്പിച്ച് ജേതാക്കളായി. 

ധോണിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ഇന്ത്യ 28 വർഷത്തിന് ശേഷം 2011 - ൽ [[ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ്|ലോകകപ്പ്]] കിരീടം നേടിയത്&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sports.mathrubhumi.com/story.php?id=173314 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-04-03 |archive-date=2011-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110404230222/http://sports.mathrubhumi.com/story.php?id=173314 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 91 റൺസാണ് ഫൈനലിൽ ധോണിയുടെ നേട്ടം. ഇതോടെ ഏകദിന ലോകകപ്പും ട്വന്റി 20 ലോകകപ്പും ഏറ്റുവാങ്ങിയ ഒരേയൊരു ക്യാപ്റ്റൻ എന്ന പദവി ധോണി സ്വന്തമാക്കി.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/sports/story.php?id=299874 |title=ഇന്ത്യൻ ലക്ഷ്യം ലോകകപ്പ് ട്രിപ്പ്ൾ, മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ |access-date=2012-09-06 |archive-date=2012-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120906061046/http://www.mathrubhumi.com/sports/story.php?id=299874 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2013 ലെ ഹൈദരാബാദ് ടെസ്റ്റിൽ ഓസീസിനെ തോൽപ്പിച്ചതോടെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റ് വിജയങ്ങൾ കരസ്ഥമാക്കിയ ഇന്ത്യൻ ക്യാപ്റ്റൻ എന്ന ബഹുമതി നേടി. [[സൗരവ് ഗാംഗുലി|സൗരവ് ഗാംഗുലിയുടെ]] റെക്കോർഡ് പിൻതള്ളി 22 ടെസ്റ്റിലാണ് ധോണി ക്യാപ്റ്റനായുള്ള ഇന്ത്യൻ ടീം വിജയിച്ചത്.&lt;ref&gt;{{cite news|title=With 22 wins, Dhoni becomes India's most successful Test captain|url=http://www.rediff.com/cricket/slide-show/slide-show-1-india-australia-with-22-wins-dhoni-becomes-most-successful-test-captain/20130305.htm|accessdate=22 മാർച്ച് 2013|newspaper=Rediff|date=5 മാർച്ച് 2013}}&lt;/ref&gt;

2017  ൽ     ഇന്ത്യൻ   ഗവണ്മെന്റ്  ധോണിയെ  പതമഭൂഷൺ  നൽകി   ആദരിച്ചു.സെവൻ   എന്ന    വസ്ത്രനിർമ്മാണ  ശൃംഖലയുടെ   ഉടമസ്ഥനാണ്.ചെന്നെെയിൻ  എഫ്സിയുടെ  സഹ  ഉടമസ്ഥനുമാണ്.

2020 ഓഗസ്റ്റ് 15 നാണ് എം‌എസ് ധോണി അന്താരാഷ്ട്ര ക്രിക്കറ്റിൽ നിന്ന് വിരമിക്കൽ പ്രഖ്യാപിച്ചത്.[[https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29667008/ms-dhoni-retirement-sachin-tendulkar-leads-tributes-]]

==മാൻ ഓഫ് ദി സീരീസ് അവാർഡ്‌സ്==
:{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:1em auto 1em auto; text-align:left;&quot;  width=70%
|- 
!S No!!Series (Opponents)!!Season!!Series Performance
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|1||[[Sri Lankan cricket team|Sri Lanka]] in [[Indian cricket team|India]] ODI Series||2005/06||346 Runs (7 Matches &amp; 5 Innings, 1x100, 1x50); 6 Catches &amp; 3 [[Stumping]]s
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|2&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://specials.rediff.com/cricket/2007/may/15sld4.htm|title=Rain dampens India's celebrations|publisher=[[Rediff]]|date=2007-05-15|accessdate=2007-05-15}}&lt;/ref&gt;||[[Indian cricket team|India]] in [[Bangladesh]] ODI Series||2007||127 Runs (2 Matches &amp; 2 Innings, 1x50); 1 Catches &amp; 2 Stumpings
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|3||[[Indian cricket team|India]] in [[Sri Lankan cricket team|Sri Lanka]] ODI Series||2008||193 Runs (5 Matches &amp; 5 Innings, 2x50); 3 Catches &amp; 1 Stumping
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|4||[[Indian cricket team|India]] in [[West Indies cricket team|West Indies]] ODI Series||2009||182 Runs (4 Matches &amp; 3 Innings with an average of 91); 4 Catches &amp; 1 Stumping
|}

===മാൻ ഓഫ് ദി മാച്ച് അവാർഡ്‌സ്===
:{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:1em auto 1em auto; text-align:left;&quot; width=70%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
!S No!!Opponent!!Venue!!Season!!Match Performance
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|1||[[പാകിസ്താനി ക്രിക്കറ്റ് ടീം|പാകിസ്താൻ]]||Vishakapatnam||2004/05||8
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|2||[[ശ്രീലങ്കൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|ശ്രീലങ്ക]]||ജയ്പൂർ||2005/06||183* (145b, 15x4, 10x6); 1 Catch
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|3||[[പാകിസ്താനി ക്രിക്കറ്റ് ടീം|പാകിസ്താൻ]]||[[Gaddafi Stadium|Lahore]]||2005/06||72 (46b, 12x4); 3 ക്യാച്ചുകൾ
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|4||[[ബംഗ്ലാദേശ് ക്രിക്കറ്റ് ടീം|ബംഗ്ലാദേശ്]]||[[ഷേർ-ഇ-ബംഗ്ലാ മിർപുർ സ്റ്റേഡിയം|മിർപുർ]]||2007||91* (106b, 7x4); 1 Stumping
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|5||Africa XI&lt;ref name=&quot;team&quot;&gt;Dhoni was representing Asia XI&lt;/ref&gt;||[[എം.എ ചിദംബരം സ്റ്റേഡിയം|ചെന്നൈ]]||2007||139* (97b, 15x4, 5x6); 3 Stumpings
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|6||[[Australia cricket team|ഒസ്ട്രേലിയ]]||Chandigarh ||2007||50* ( 35 b, 5x4 1x6); 2 Stumpings
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|7||[[Pakistan cricket team|Pakistan]]||Guwahati ||2007||63, 1 Stumping
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|8||[[Sri Lanka cricket team|Sri Lanka]]||Karachi ||2008||67, 2 Catches
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|9||[[Sri Lanka cricket team|Sri Lanka]]||Colombo (RPS) ||2008||76, 2 Catches
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|10||[[New Zealand cricket team|New Zealand]]||McLean Park, Napier ||2009||84*, 1 Catch &amp; 1 Stumping
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|11||[[West Indies cricket team|West Indies]]||Beausejour Stadium, St. Lucia ||2009||46*, 2 Catches &amp; 1 Stumping
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|12||[[Australia cricket team|Australia]]||Vidarbha Cricket Association Stadium, Nagpur ||2009||124, 1 Catches, 1 Stumping &amp; 1 Runout
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|13||[[Bangladesh cricket team|Bangladesh]]||[[Sher-e-Bangla Mirpur Stadium|Mirpur]]||2010||101* (107b, 9x4)
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|14||[[Sri Lanka cricket team|Sri Lanka]]||[[Wankhede Stadium]], [[Mumbai]] ICC World Cup FInals ||2011||91 Not Out
|}
[[പ്രമാണം:Dhoni behind Stumps.jpg|thumb|right|ധോണി വിക്കറ്റിന് പിന്നിൽ]]

===ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റ്===
'''Test performance''':
{| class=&quot;wikitable&quot;  style=&quot;margin:1em auto 1em auto; text-align:right; width:70%;&quot;
|-  
| colspan=&quot;10&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''ടെസ്റ്റിൽ ​എതിർ ടീമിനെതിരെ ധോണിയുടെ പ്രകടനം'''
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
!'''#'''!!'''എതിർടീം'''!!'''കളികൾ'''!!'''റൺസ്'''!!'''ശരാശരി'''!!'''ഉയർന്ന സ്കോർ'''!!'''സെഞ്ച്വറികൾ'''!!'''അർധസെഞ്ച്വറികൾ'''!!'''ക്യാച്ചുകൾ'''!!'''സ്റ്റമ്പിങ്ങുകൾ'''
|- 
|1||style=&quot;text-align:left;&quot;|{{flagicon|AUS}} ഒസ്ട്രേലിയ||12||448||34.46||224||1||6||18||6
|-
|2||style=&quot;text-align:left;&quot;|{{flagicon|BGD}} ബംഗ്ലാദേശ്||2||104||104.00||51*||0||1||6||1
|- 
|3||style=&quot;text-align:left;&quot;|{{flagicon|ENG}}ഇംഗ്ലണ്ട്||8||397||33.08||92||0||4||24||3
|-
|4||style=&quot;text-align:left;&quot;|{{flagicon|NZL}} ന്യൂസിലാന്റ്||2||155||77.50||56*||0||2||11||1
|-
|5||style=&quot;text-align:left;&quot;|{{flagicon|PAK}} പാകിസ്താൻ||5||323||64.60||148||1||2||9||1
|-
|6||style=&quot;text-align:left;&quot;|{{flagicon|ZAF}} ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക||7||218||27.25||132*||1||1||6||1
|-   
|7||style=&quot;text-align:left;&quot;|{{flagicon|LKA}} ശ്രീലങ്ക||6||363||60.50||110||2||1||15||1
|-
|8||style=&quot;text-align:left;&quot;|{{flagicon|WIN}} വെസ്റ്റിന്റീസ്||4||168||24.00||69||0||1||13||4
|-   
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|'''ആകെ'''||'''42'''||'''2176'''||'''40.29'''||'''148'''||'''4'''||'''16'''||'''102'''||'''18'''
|}

'''Test centuries''':
{| class=&quot;wikitable&quot;  style=&quot;margin:1em auto 1em auto; text-align:left; width:70%;&quot;
|-
| colspan=&quot;7&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''Test centuries'''
|- style=&quot;text-align:center;&quot; 
!'''#'''!!'''Runs'''!!'''Match'''!!'''Against'''!!'''Stadium'''!!'''City/Country'''!!'''Year'''
|-   
| 1||style=&quot;text-align:right;&quot;|148||style=&quot;text-align:right;&quot;|5||[[Pakistan national cricket team|Pakistan]]||[[Iqbal Stadium]]||[[Faisalabad]], [[Pakistan]]||2006
|-
| 2||style=&quot;text-align:right;&quot;|110||style=&quot;text-align:right;&quot;|38||[[Sri Lanka national cricket team|Sri Lanka]]||[[Sardar Patel Stadium]]||[[Ahmedabad]], India||2009
|-
| 3||style=&quot;text-align:right;&quot;|100*||style=&quot;text-align:right;&quot;|40||[[Sri Lanka national cricket team|Sri Lanka]]||[[Brabourne Stadium]]||[[Mumbai]], India||2009
|-
| 4||style=&quot;text-align:right;&quot;|132*||style=&quot;text-align:right;&quot;|42||[[South Africa national cricket team|South Africa]]||[[Eden Gardens]]||[[Kolkata]], India||2010
|}

'''Man of the Match Awards''':
:{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:1em auto 1em auto; text-align:left;&quot; width=70%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
!S No!!Opponent!!Venue!!Season!!Match Performance
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|1||[[Australia national cricket team|Australia]]||[[Mohali]]||2008||92 &amp; 68*
|}

==അവലംബം==
{{Reflist}}
* http://sports.mathrubhumi.com/story.php?id=173314 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110404230222/http://sports.mathrubhumi.com/story.php?id=173314 |date=2011-04-04 }}

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{Commons category|Mahendra Singh Dhoni}}
* {{cricinfo|ref=india/content/player/28081.html}}
* http://www.dhoniworld.com
* http://www.dhonixpress.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190116045509/http://www.dhonixpress.com/ |date=2019-01-16 }}

{{ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റ് നായകന്മാർ}}

{{Rajiv Gandhi Khel Ratna Awardees}}

[[വർഗ്ഗം:1981-ൽ ജനിച്ചവർ]]

[[വർഗ്ഗം:ജൂലൈ 7-ന് ജനിച്ചവർ]]


[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീം നായകന്മാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റ് കളിക്കാർ]]
[[വർഗ്ഗം:രാജീവ് ഗാന്ധി ഖേൽരത്ന പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയ്ക്ക് വേണ്ടി ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ് കളിച്ചവർ]]


{{sport-bio-stub|Mahendra Singh Dhoni}}</text>
      <sha1>tnq6jtt4hikbul7qgid9je9z9qegq1r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വർഗ്ഗം:വിക്കിപീഡിയ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>24584</id>
    <revision>
      <id>4619704</id>
      <parentid>2374429</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T00:36:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YiFeiBot</username>
        <id>62774</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>1 ഇന്റര്വിക്കി കണ്ണികളെ [[d:|വിക്കിഡാറ്റയിലെ]] [[d:q4966679]] എന്ന താളിലേക്ക്  മാറ്റിപ്പാര്പ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.</comment>
      <origin>4619704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1076" sha1="i0qi7ineo618qj9fn7ipd7vqxhw13wm" xml:space="preserve">{{selfref|[[വിക്കിപീഡിയ]]യെക്കുറിച്ചുള്ള വിജ്ഞാനകോശപരമായ വിഷയങ്ങൾക്കുവേണ്ടിയുള്ളതാണ് ഈ [[Wikipedia:വർഗ്ഗം|വർഗ്ഗം]]. വിക്കിപീഡിയ പദ്ധതി കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള ഉയർന്നതലത്തിലുള്ള വർഗ്ഗത്തിനായി [[:വർഗ്ഗം:വിക്കിപീഡിയ പരിപാലനം]]. See also another project category, [[:വർഗ്ഗം:വിക്കിപീഡിയ ചരിത്രം]].}}
{{Commonscat|Wikipedia}}
{{cat main|വിക്കിപീഡിയ}}


[[വർഗ്ഗം:ഇന്റർനെറ്റ് വിജ്ഞാനകോശങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:സ്വതന്ത്ര വിജ്ഞാനകോശങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:വിക്കിമീഡിയ ഫൗണ്ടേഷൻ സംരംഭങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>i0qi7ineo618qj9fn7ipd7vqxhw13wm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ജന്മഭൂമി ദിനപ്പത്രം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25096</id>
    <revision>
      <id>4619558</id>
      <parentid>4520689</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T13:15:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29182-39</username>
        <id>217764</id>
      </contributor>
      <origin>4619558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3584" sha1="tgdn5i1y2l1fd9q5yigr06bfjkx7yrj" xml:space="preserve">{{prettyurl|Janmabhumi}}
{{ആധികാരികത}}
{{Infobox newspaper
| name                 = ജന്മഭൂമി ദിനപത്രം
| logo                 = [[File:Janmabhumi.png]]
| image                = 
| caption              = 
| type                 = ദിനപത്രം
| format               = Broadsheet
| owners               = മാതൃകാ പ്രചാരണാലയം. ലി.
| founder              = 
| publisher            = പി. ശിവദാസൻ
| editor               =കെ എൻ ആർ നമ്പൂതിരി 
| chiefeditor          = 
| assoceditor          = ജോസഫ് ഡൊമിനിക്‌
| maneditor            = കെ.ആർ. ഉമാകാന്തൻ
| newseditor           = 
| managingeditordesign = 
| campuseditor         = 
| campuschief          = 
| opeditor             = 
| sportseditor         = 
| photoeditor          = 
| staff                = 
| foundation           = {{Start date and age|df=yes|1975|04|28}}
| political            = Rightwing
| language             =[[മലയാളം]]
| ceased publication   = 
| headquarters         = [[കൊച്ചി]]
| circulation          = 
| sister newspapers    = 
| ISSN                 = 
| oclc                 = 
| website              = {{url|https://epaper.janmabhumi.in/}}

}}

ഹൈന്ദവ ആശയങ്ങളോടും സംഘടനകളോടും ആഭിമുഖ്യം പ്രകടിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് [[മലയാളം|മലയാളത്തിൽ]] പ്രസിദ്ധീകരണമാരംഭിച്ച പത്രമാണ്‌ '''ജന്മഭൂമി'''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://janmabhumionline.net/?page_id=101 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2015-02-18 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304224721/http://janmabhumionline.net/?page_id=101 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://yellowpages.webindia123.com/details/Kerala/Kozhikode/Magazine+and+News+Paper+Publishers/1735/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-06-13 |archive-date=2009-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091128113251/http://yellowpages.webindia123.com/details/Kerala/Kozhikode/Magazine+and+News+Paper+Publishers/1735 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; മാതൃകാ പ്രചരണലയം ലിമിറ്റഡിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ളതും  കേരളത്തിലെ കൊച്ചി ആസ്ഥാനവുമാണ്. 1975 ഏപ്രിൽ 28 ന് കോഴിക്കോട് ഒരു സായാഹ്ന പേപ്പറായി ആരംഭിച്ചു. 1977 നവംബർ 14 മുതൽ  എറണാകുളത്ത് നിന്ന് ദിനപത്രമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. നിലവിൽ  എട്ട് പതിപ്പുകളുണ്ട്.

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
#മാധ്യമനിഘണ്ടു-ഡി സി വിജ്ഞാനകോശ പരമ്പര 2003
&lt;references/&gt;
{{Newspaper-stub}}
{{ML Newspapers}}
{{മലയാള മാദ്ധ്യമങ്ങൾ}}
{{Newspapers in India}}

[[വർഗ്ഗം:മലയാളം പത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:1970-കളിൽ ഇന്ത്യയിൽ ആരംഭിച്ച സ്ഥാപനങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ പത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>tgdn5i1y2l1fd9q5yigr06bfjkx7yrj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മസ്ജിദുൽ അഖ്സ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27076</id>
    <revision>
      <id>4619749</id>
      <parentid>4110667</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T04:57:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9240" sha1="jcfebkwpuua2yro1f3khaxv82drs46w" xml:space="preserve">{{prettyurl|Al-Aqsa Mosque}}
{{Infobox mosque
| name = മസ്ജിദുൽ അഖ്സ &lt;br/&gt; ബൈത്തുൽ മുഖദ്ദസ്
| image = Jerusalem Al-Aqsa Mosque BW 2010-09-21 06-38-12.JPG
| latitude = 31.77617
| longitude = 35.23583
| location = [[Old City (Jerusalem)|Old City of Jerusalem]]
| year = 705 CE
| administration = [[Waqf]]
| imam = [[Ekrima Sa'id Sabri]]
| tradition = [[Islam]]
| specifications = yes
| dome_quantity = 2 large + tens of smaller ones
| capacity = 5,000+
| minaret_quantity = 4
| minaret_height = {{convert|37|m|ft|sp=us}} (tallest)
| renovations = 638; 685;&lt;ref name=&quot;AlRatrout&quot; /&gt; 771; 774; 1035; 1922;
| architecture_style =[[Islamic architecture|Early Islamic, Mamluk]]
| facade_direction = north-northwest
| materials = Limestone (external walls, minaret, facade) stalactite (minaret), Gold, lead and stone (domes), white marble (interior columns) and mosaic&lt;ref name=&quot;AlRatrout&quot;&gt;Al-Ratrout, H. A., The Architectural Development of Al-Aqsa Mosque in the Early Islamic Period, ALMI Press, London, 2004.&lt;/ref&gt;
}}
[[പ്രമാണം:Al aqsa moschee 2.jpg|thumb|200px|മസ്ജിദുൽ അഖ്സ]] 
[[പലസ്തീൻ|ഫലസ്തീനിലെ]] [[ജെറുസലേം]] നഗരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രശസ്തമായ മുസ്ലിം പള്ളിയാണ് '''മസ്ജിദുൽ അഖ്സ''' ([[Arabic language|Arabic]]:&lt;big&gt;المسجد الاقصى&lt;/big&gt; ''al-Masjid al-Aqsa'', {{IPA-ar|ʔælˈmæsʒɪd ælˈʔɑqsˤɑ|IPA|ArAqsaMosque.ogg}}, &quot;the Farthest Mosque&quot;). മുസ്ലിംകൾക്ക് ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മൂന്നാമത്തെ പള്ളിയാണിത്. പ്രധാനപ്പെട്ട മറ്റു രണ്ടു പള്ളികൾ [[മക്ക|മക്കയിലെ]] മസ്ജിദുൽ ഹറം, [[മദീന|മദീനയിലെ]] മസ്‍ജിദുൽ നബവി എന്നിവയാണ്. ഈ പള്ളി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് പുരാതന ജറുസലമിലെ ടെമ്പിൾ മൗണ്ടണിലാണ്. ഖലീഫ ഉമറിന്റെ പേരിലുള്ള ഡോം ഓഫ് ദ റോക്കും ഇവിടെ ത്തന്നെയാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.ഈ പ്രദേശം ജൂതന്മാരുടെ ഏറ്റവും വലിയ പുണ്യ സ്ഥലമാണ്. ദൈവം ഈ സ്ഥലത്തെ മണ്ണ് കൊണ്ടാണ് ആദമിനെ സൃഷ്ടിച്ചെന്നാണ് ജൂതന്മാരുടെ വിശ്വസം. ഉടമസ്ഥാവകാശത്തെച്ചൊല്ലി ഈ രണ്ട് മതവിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽ പ്രശ്നങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്.

== ചരിത്രം ==
{{unreferenced section}}
[[പ്രമാണം:Al-Aqsa Mosque by David Shankbone.jpg|thumb|200px|മസ്ജിദുൽ അഖ്സ മറ്റൊരു ദൃശ്യം]]
[[മക്ക|മക്കയിലെ]] മസ്ജിദുൽ ഹറം നിർമിച്ച് 40 വർഷത്തിന് ശേഷം പണിത അൽ അഖ്‌സയാണ് [[ഭൂമി|ഭൂമിയിലെ]] രണ്ടാമത്തെ മസ്ജിദ്. നിരവധി പണ്ഡിതന്മാരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ മസ്ജിദുൽ അഖ്‌സ പള്ളി ആദ്യം പണിതത് ആദ്യത്തെ മനുഷ്യനും ആദ്യത്തെ പ്രവാചകനുമായ ആദം അ ആണ്. പിന്നീട് പ്രവാചകന്മാരായ (ഇബ്രാഹീം അ) (ദാവൂദ് അ) ഇത് പുതുക്കിപ്പണിതു.(സുലൈമാൻ നബി) ആണ് മസ്ജിദുൽ അഖ്‌സ പുനർനിർമ്മാണം പൂർത്തിയാക്കിയത്. പിന്നീട് ബി സി 587ൽ ബാബിലോണിയൻ രാജാവ് നെബുക്കദ്‌നെസാറിന്റെ ആക്രമണത്തിൽ അഖ്‌സ പള്ളി തകർന്നു.  സുലൈമാൻ നബി തങ്ങളുടെ ആരാധനാലയമാണ് പണിതതെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന ജൂതമതക്കാർ ബി സി 167ൽ അതേസ്ഥാനത്ത് പുതിയ രൂപത്തിൽ മസ്ജിദുൽ അഖ്‌സ പണിതുയർത്തി.

== ഖിബ്‌ല ==
ലോക മുസ്ലിംകൾ ആദ്യകാലത്ത് ഈ പള്ളിയുടെ നേരേ തിരിഞ്ഞായിരുന്നു നിസ്കാരം നിർവഹിച്ചിരുന്നത്. മുസ്ലിംകളുടെ ആദ്യത്തെ [[ഖിബ്‌ല]] യാണ് മസ്ജിദുൽ അഖ്സ. പിന്നീട് മക്കയിലുള്ള മസ്ജിദുൽ ഹറമിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ് നിസ്കരിക്കുവാൻ ദൈവത്തിൻറെ ആജ്ഞയുണ്ടായതിൻറെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇന്നും ലോക മുസ്ലിംകൾ മക്കയിലേ കഅബയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞാണ് നിസ്ക്കാരം നിർവഹിക്കുന്നത്.മാത്രമല്ല മദീനയിലെത്തിയ പ്രവാചകന് (സ) ഖിബ്‌ലയാക്കിതും മസ്ജിദുൽ അഖ്സ തന്നെ.

മസ്ജിദുൽ ക്വിബ്ലാതൈനി യിൽ നിന്നും  മുഹമ്മദ് നബി(സ) യും അനുയായികളും നമസ്കരിക്കുന്ന സമയമാണ് കിബില മാറ്റാനുള്ള കല്പന ദൈവത്തിൽ നിന്നും ഉണ്ടായത് അപ്പൊൾന നേരെ തിരിഞ്ഞ് നിന്ന് (കഅ്ബക്ക്‌ നേരെ തിരിഞ്ഞ്) നമസ്കരിക്കുവാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു.

==ഗാലറി==
&lt;gallery&gt;
Alaqsa mosque1.jpg
Alaqsa mosque2.jpg
Alaqsa mosque3.jpg
Alaqsa mosque4.jpg
Alaqsa mosque5.jpg
Alaqsa mosque6.jpg
Alaqsa mosque7.jpg
Alaqsa mosque8.jpg
Alaqsa mosque9.jpg
Masqed aqsa1.jpg
Masqed aqsa2.jpg
Masqed aqsa3.jpg
Masqed aqsa4.jpg
&lt;/gallery&gt;

== അവലംബം ==
സ്വഹീഹുല് മുസ്ലിം{{Reflist}}

== പുറം കണ്ണികൾ ==
* [http://www.noblesanctuary.com/AQSAMosque.html Noble Sanctuary: Al-Aqsa Mosque] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160225171321/http://www.noblesanctuary.com/AQSAMosque.html |date=2016-02-25 }}
* [http://www.muslimwiki.com/mw/index.php/Al-Aqsa_Mosque MuslimWiki Al-Aqsa Mosque]
* [http://www.camera.org/index.asp?x_article=190&amp;x_context=2 Report of the 1969 conflict] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070524054119/http://www.camera.org/index.asp?x_article=190&amp;x_context=2 |date=2007-05-24 }}
* [http://www.islamicarchitecture.org/architecture/alaqsamosque.html Al-Aqsa Mosque Architectural Review]
* [http://www.visualdhikr.com/extra/aqsa_pano.htm മസ്ജിദുൽ അഖ്സയുടെ ഉൾവശം.ഒരു ഫ്ലാഷ് കാഴ്ച By Visualdhikr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070429132830/http://www.visualdhikr.com/extra/aqsa_pano.htm |date=2007-04-29 }}
* [http://muslimways.com/index.php/v/historical/Masjid_AlAqsa/?option=com_gallery2&amp;Itemid=5 Image Gallery of Masjid Al-Aqsa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190502182449/http://muslimways.com/index.php/v/historical/Masjid_AlAqsa/?option=com_gallery2&amp;Itemid=5 |date=2019-05-02 }}
* [http://www.jerusalemshots.com/img_en23_1645p1.html Jerusalem Photos Archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190713063536/http://www.jerusalemshots.com/img_en23_1645p1.html |date=2019-07-13 }}: മസ്ജിദുൽ അഖ്സ
* [http://www.hweb.org.uk/content/view/4/3/ History of Al-Aqsa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070329101325/http://www.hweb.org.uk/content/view/4/3/ |date=2007-03-29 }}: hWeb
* [http://www.al-aqsa.moonfruit.com Al-Aqsa Mosque] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210921055510/https://al-aqsa.moonfruit.com/ |date=2021-09-21 }} മസ്ജിദുൽ അഖ്സ പള്ളിയെ കുറിച്ചുള്ള കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ]
* [http://www.har-habayt.org/index.html Site surrounding the controversy over the excavations made by the Waqf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070504105108/http://www.har-habayt.org/index.html |date=2007-05-04 }}

{{Mosque-stub}}</text>
      <sha1>jcfebkwpuua2yro1f3khaxv82drs46w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കലവൂർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27542</id>
    <revision>
      <id>4619807</id>
      <parentid>4550031</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T10:06:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29554-83</username>
        <id>217798</id>
      </contributor>
      <comment>Moved existing content around.</comment>
      <origin>4619807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5300" sha1="l8grlp8kgycl8tenrwy27t5sbq7iwdt" xml:space="preserve">{{prettyurl|Kalavoor}}{{Infobox Indian Jurisdiction
|type = village
|native_name = കലവൂർ
|other_name =
|district = [[Alappuzha district|Alappuzha]]
|state_name = Kerala
|nearest_city = Alappuzha
|parliament_const = Alappuzha
|assembly_const     = Alappuzha
|Police_Station_Limit = Mannanchery_Police_Station
|civic_agency =
|skyline =
|skyline_caption =
|latd =  9|latm = 33|lats =0
|longd= 76|longm= 19|longs=0
|locator_position = right
|area_total =
|area_magnitude =
|altitude =
|population_total = 29564
|population_as_of = 2001
|population_density =
|sex_ratio =
|literacy =
|area_telephone = 0478
|postal_code = 688522
|Railway_Station_code = KLVR
|vehicle_code_range =
|climate=
|website=
}}
[[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ]]‍ [[ആലപ്പുഴ]] പട്ടണത്തിന് 9 കിലോമീറ്റർ വടക്ക് മാറി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ഗ്രാമ പ്രദേശമാണ് '''കലവൂർ'''. പടിഞ്ഞാറ് [[മാരാരിക്കുളം]] സൗത്ത് പഞ്ചായത്തും കിഴക്ക് [[മണ്ണഞ്ചേരി]] പഞ്ചായത്തിലുമായി ഈ സ്ഥലം കിടക്കുന്നു. ഗവൺമെൻറ് ഹയർ സെക്കൻററി സ്കൂൾ, [[പോസ്റ്റോഫീസ്]], സബ് രജിസ്റ്റ്രാർ ആഫീസ്,[[കേന്ദ്ര കയർ ഗവേഷണ കേന്ദ്രം]],[[ആൾ ഇന്ത്യാ റേഡിയോ|ആൾ ഇന്ത്യാ റേഡിയോയുടെ]] ആലപ്പുഴ പ്രക്ഷേപണ നിലയം തുടങ്ങിയവ ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. [[കയർ]] മേഖലയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ധാരാളം ചെറുകിട [[തടുക്ക്]] നിർമ്മാതാക്കളും വൻകിട കയർ ഉൽപ്പന്ന കയറ്റുമതി സ്ഥാപനങ്ങളും പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
എസ് എൻ ഡി പി യോഗം ശാഖാ നമ്പർ 505 വളവനാട്, കലവൂർ പ്രീതി കുളങ്ങര ക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്
കലവൂരിലെ പുരാതന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് മാരൻകുളങ്ങര ക്ഷേത്രം, ക്ഷേത്രം കാട്ടൂർ തെക്കുംഭാഗം NSS കരയോഗം 1295,കാട്ടൂർ സെൻട്രൽ NSS കരയോഗം തുടങ്ങി ഏഴു കരയോഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെട്ടതാണ്.

കാട്ടൂർ പോസ്റ്റ് ഓഫീസ് സർവ്വീസ് സഹകരണ ബാങ്ക് കൃഷി ഭവൻ സെന്റ് മൈക്കിൾസ് ഫൊറോന ചർച്ച് ഹനുമൽ ക്ഷേത്രം ത്രിമംഗലേശ്വരം ക്ഷേത്രം എന്നി സ്ഥാപനങ്ങളും ഈ തീരഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു 1965ലെ ഇന്ത്യ പാക് യുദ്ധത്തിൽ ധീരമായ് പോരാടി രാഷ്ട്രം വീർ ചക്ര നല്കി ആദരിച്ച പി എം ഗ്രിഗരി വീര ചക്രയും ഈ നാടിന്റെ വീരപുത്രനാണ്വ. ഇന്ത്യൻ വോളിബോളിന് ജിമ്മി ജോർജ് അടക്കം 3 അർജുന ആവാർഡ്ചു ജേതാക്കളെയും ഒരു ദ്രോണാചാര്യനെയും സമ്മാനിച്ച ശ്രീ കലവൂർ എൻ ഗോപിനാഥ് ഈ നാടിന്റെ മുതൽ കൂട്ടായിരുന്നു.ചെറിയ കലവൂർ ശ്രീ ധർമ്മശാസ്താതാ ക്ഷേത്രം പുരാതനമാണ്. ദേശീയപാത 66 നോട് ചേർന്ന് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു' ജാതി മത ഭേദമന്യേ ഭക്തജനം എത്തിച്ചേരുന്നു. 41 ദിവസം കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടക്കുന്ന അപൂർവ്വ ക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നാണ്.

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
*[[Indian Railways]], public information website, [http://erail.in erail.in].
*[http://censusindia.gov.in/ Census of India] 2011 website for demographics data.
*{{cite web|accessdate=2015-10-16|url=http://www.census2011.co.in/data/village/628226-kalavoor-kerala.html|title=India CensusKalavoor Census 2011}}
{{alappuzha-geo-stub}}

{{ആലപ്പുഴ ജില്ല}}
[[Category:ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>l8grlp8kgycl8tenrwy27t5sbq7iwdt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ശ്രീകണ്ഠാപുരം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28247</id>
    <revision>
      <id>4619680</id>
      <parentid>4606625</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T19:09:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29281-84</username>
        <id>217776</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11278" sha1="81jffiw4u3ptspb8clxzvts65ggd5w7" xml:space="preserve">{{prettyurl|Sreekantapuram}}
{{For|ഇതേ പേരിലുള്ള നഗരസഭയ്ക്ക്|ശ്രീകണ്ഠാപുരം നഗരസഭ}}
{{കേരളത്തിലെ സ്ഥലങ്ങൾ
|സ്ഥലപ്പേർ= ശ്രീകണ്ഠാപുരം
|അപരനാമം =  
|ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം=പട്ടണം  
|നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[തളിപ്പറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|തളിപ്പറമ്പ്]]
|ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[കണ്ണൂർ (ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലം)|കണ്ണൂർ]]
|അക്ഷാംശം = 12.033
|രേഖാംശം = 75.5
|രാജ്യം = ഇന്ത്യ 
|സംസ്ഥാനം = കേരളം
|ജില്ല = കണ്ണൂർ
|ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = നഗരസഭ 
|ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = ചെയർമാൻ
|ഭരണനേതൃത്വം = അഡ്വ.ഇ.വി രാമകൃഷ്ണൻ 
|വിസ്തീർണ്ണം = 69
|ജനസംഖ്യ = 33,489  
|ജനസാന്ദ്രത = 485
|സാക്ഷരത = 90.16%
|Pincode/Zipcode= 670631
|TelephoneCode=  0460
|പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ = കേരള കലാഗ്രാമം (കക്കണ്ണൻപാറ)
|കുറിപ്പുകൾ=
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിൽ]] 2015ൽ രൂപീകരിച്ച ഒരു നഗരസഭയാണ്  '''ശ്രീകണ്ഠാപുരം'''. ഈ ഗ്രേഡ് 3 നഗരസഭ [[തളിപ്പറമ്പ് താലൂക്ക്|തളിപ്പറമ്പ താലൂക്കിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്നു. [[വളപട്ടണം പുഴ]]യിൽ എത്തിച്ചേരുന്ന ശ്രീകണ്ഠാപുരം പുഴയുടെ ഒരു കരയിലാണ് ശ്രീകണ്ഠാപുരം പട്ടണം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[കണ്ണൂർ|കണ്ണൂർ നഗരത്തിൽ]] നിന്ന് ([[മലപ്പട്ടം]], [[മയ്യിൽ]] വഴി) 33 കി.മീ വടക്ക് കിഴക്ക് മാറിയും [[തളിപ്പറമ്പ]] പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് 20 കി.മീ കിഴക്ക് മാറിയുമാണ് ഈ ചെറു പട്ടണം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 

[[സംസ്ഥാനപാത 36 (കേരളം)|സംസ്ഥാനപാത 36]] ശ്രീകണ്ഠപുരം പട്ടണത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. ഇത് ശ്രീകണ്ഠപുരത്തെ മറ്റ് പ്രധാന പട്ടണങ്ങളായ [[ഇരിട്ടി|ഇരിട്ടിയുമായും]] [[ഇരിക്കൂർ|ഇരിക്കൂറുമായും]] തത്ഫലമായി കർണാടക സംസ്ഥാനമായും പ്രമുഖ നഗരങ്ങളായ [[ബെംഗളൂരു]], [[മൈസൂരു|മൈസൂരുമായും]]  ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു.

==ചരിത്രം==
ചരിത്രപരമായി പ്രസിദ്ധമായ ഈ പ്രദേശം [[മൂഷിക രാജവംശം|മൂഷികരാജവംശത്തിന്റെ]] കീഴിലായിരുന്നു ഭരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്. മൂഷിക രാജാവായ ''ശ്രീകണ്ഠൻ'' ഭരിച്ചിരുന്നതിനാലാണ് ശ്രീകണ്ഠന്റെ പുരം അഥവാ ശ്രീകണ്ഠാപുരം ഉണ്ടായതെന്നാണ് ചരിത്രം. കേരളത്തിൽ [[ഇസ്ലാം മതം]] പ്രചരിച്ചിരുന്ന ആദ്യകാല കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു ശ്രീകണ്ഠാപുരം. [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിനൊപ്പം]] ഇവിടെയും ഇസ്ലാം മതം പ്രചരിച്ചുവെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.{{തെളിവ്}} കേരളത്തിൽ ഇസ്ലാം മതം എത്തിയ വർഷങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചരിത്രകാരന്മാർക്കിടയിൽ അഭിപ്രായവ്യത്യാസം ഉണ്ടെങ്കിലും [[മുഹമ്മദ് നബി]] ജീവിച്ചിരുന്ന കാലത്തേ ഇവിടെ ഇസ്ലാം എത്തിയതായി കണക്കാക്കുന്നു.{{തെളിവ്}} പഴയ ചിറക്കൽ താലൂക്കിൽ പെട്ട ജഫർത്താൻ പഴയങ്ങാടി ആണെന്നാണ് ചരിത്രകാരന്മാരുടെ അഭിപ്രായം.{{തെളിവ്}} [[വളപട്ടണം പുഴ]] വഴി [[മാലിക് ദിനാർ|മാലിക് ദിനാറും]] സംഘവും പഴയങ്ങാടി പുഴക്കരയിൽ എത്തിയതായി ചരിത്രം പറയുന്നു.{{തെളിവ്}} അന്ന് നാല് ഇല്ലങ്ങളാണ് ഇവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നത്.{{തെളിവ്}} കുന്നത്തില്ലം, ബപ്പനില്ലം, മേലാക്കില്ലം, തുയ്യാടില്ലം.{{തെളിവ്}} ഈ നാല് ഇല്ലത്തിന്റെ പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്ന കുടുംബക്കാരും ഇവിടത്തെ നാടുവാഴികളായിരുന്നു.{{തെളിവ്}}

ഇസ്ലാംമതപ്രവാചകരുടെ പരാമർശങ്ങളിൽ ഇവർ അറിയപ്പെടുന്നത് ജെറൂൾ, തഹ്ത്, ഹയ്യത്ത്, മുതലായ അറബി പേരുകളിലാണ്.{{തെളിവ്}} ജെറൂൾ എന്ന അറബി നാമം പിന്നീട് ചെറോൽ ആയും, ഹയ്യത്ത് അയ്യകത്ത് ആയും ത്ഹ്ത് താഴത്ത് ആയും പിന്നീട് അറിയപ്പെട്ടു.{{തെളിവ്}} മാലിക് ദിനാറിന്റെ സംഘത്തിൽ പെട്ടവർ ഇവിടെ പള്ളി സ്ഥാപിച്ചത് ഹിജ്‌റ 22ൽ ആണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.{{തെളിവ്}} ഇതു പ്രകാരം നോക്കിയാൽ ഇസ്ലാം മതം ഈ നാട്ടിൽ എത്തിയിട്ട് 1400 വർഷത്തിലേറെയായി.{{തെളിവ്}}
ജൻമിത്തത്തിനും നാടുവാഴിത്തത്തിനുമെതിരായി നടന്ന ഐതിഹാസികമായ കർഷക സമരത്തിനെതിരെ നടന്ന MSP വെടിവെപ്പിൽ നിരവധിപേർ രക്തസാക്ഷികളേണ്ടിവന്ന കാവുമ്പായി സമരക്കുന്നുശ്രീകണ്ഠപുരം പട്ടണത്തിനടുത്താണ്..

== പ്രധാന വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ ==
* എസ്.ഇ.എസ്. കോളേജ്, ശ്രീകണ്ഠാപുരം
* ശ്രീകണ്ഠാപുരം ഗവണ്മെന്റ് ഹയർസെക്കണ്ടറി സ്കൂൾ
* മേരിഗിരി സീനിയർ സെക്കണ്ടറി സ്കൂൾ
* സൽ സബീൽ ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം സ്കൂൾ 
* ശ്രീകണ്ഠപുരം പബ്ലിക്‌  സ്കൂൾ
* പി .കെ. എം . ബി എഡ് കോളേജ്
* കോട്ടുർ ഗവൺമെന്റ് ഐടിഐ, ശ്രീകണ്ഠാപുരം 
* ലിറ്റിൽ ഫ്ലവർ സ്കൂൾ, കോട്ടൂർ 
* നെടുങ്ങോം  ഗവണ്മെന്റ് ഹയർസെക്കണ്ടറി സ്കൂൾ

==പ്രധാന സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങൾ==
* നഗരസഭാ കാര്യാലയം 
* വില്ലേജ് ഓഫീസ് 
* പൊലീസ് സ്റ്റേഷൻ 
* എക്സൈസ് റേഞ്ച് ഓഫീസ് 
* പോസ്റ്റ് ഓഫീസ് 
* സബ് ട്രഷറി 
* സബ് രജിസ്ട്രാർ ഓഫീസ് 
* കെഎസ്ഇബി ഇലക്ട്രിക്കൽ സർക്കിൾ ഓഫീസ്
* കൃഷിഭവൻ 
* ആയുഷ് ആയുർവേദ പ്രാഥമികാരോഗ്യ കേന്ദ്രം
* എംഎൽഎ ഓഫീസ് 
* ബിഎസ്എൻഎൽ ടെലിഫോൺ എക്സ്ചേഞ്ച് ഓഫീസ് 
* ഗവൺമെൻ്റ് ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ

== പ്രധാന ആരാധനാലയങ്ങൾ ==
*സലഫി മസ്ജിദ് ശ്രീകണ്ഠപുരം ബസ് സ്റ്റാൻഡ്
*ജുമാമസ്ജിദ് ശ്രീകണ്ഠപുരം 
*ശാദുലി മസ്ജിദ് ശ്രീകണ്ഠപുരം ടൌൺ 
*പുതിയ പള്ളി ശ്രീകണ്ഠപുരം 
*ബിലാൽ മസ്ജിദ് ശ്രീകണ്ഠപുരം 
*മാലിക് ബിന് ദീനാർ മസ്ജിദ് പഴയങ്ങാടി
*സെന്റ്. തോമസ് ചർച്ച്, കോട്ടുർ
*പരിപ്പായി മുച്ചിലോട്ട് കാവ്
*ശ്രീമുത്തപ്പൻ മഠപ്പുര
*ഇൻഫന്റ് ജീസസ് ചർച്ച്, ശ്രീകണ്ഠാപുരം ടൗൺ
*ഐ പി സി എബനെസ്സർ ചർച്ച്, കോട്ടൂർവയൽ.
*അമ്മകോട്ടം ദേവീ ക്ഷേത്രം
*കോട്ടൂർ മഹാവിഷ്ണൂ ക്ഷേത്രം 
*ഫൊറോന പള്ളി, മടമ്പം
*തൃക്കടമ്പ ശ്രീ മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം 

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{commons category|Sreekandapuram}}

{{കണ്ണൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ പട്ടണങ്ങൾ]]


{{Kannur-geo-stub}}</text>
      <sha1>81jffiw4u3ptspb8clxzvts65ggd5w7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619681</id>
      <parentid>4619680</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T19:11:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29281-84</username>
        <id>217776</id>
      </contributor>
      <comment>/* പ്രധാന വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ */</comment>
      <origin>4619681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11298" sha1="qzto5fpam44xkdpsk5sh45vkv9wtcci" xml:space="preserve">{{prettyurl|Sreekantapuram}}
{{For|ഇതേ പേരിലുള്ള നഗരസഭയ്ക്ക്|ശ്രീകണ്ഠാപുരം നഗരസഭ}}
{{കേരളത്തിലെ സ്ഥലങ്ങൾ
|സ്ഥലപ്പേർ= ശ്രീകണ്ഠാപുരം
|അപരനാമം =  
|ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം=പട്ടണം  
|നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[തളിപ്പറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|തളിപ്പറമ്പ്]]
|ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[കണ്ണൂർ (ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലം)|കണ്ണൂർ]]
|അക്ഷാംശം = 12.033
|രേഖാംശം = 75.5
|രാജ്യം = ഇന്ത്യ 
|സംസ്ഥാനം = കേരളം
|ജില്ല = കണ്ണൂർ
|ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = നഗരസഭ 
|ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = ചെയർമാൻ
|ഭരണനേതൃത്വം = അഡ്വ.ഇ.വി രാമകൃഷ്ണൻ 
|വിസ്തീർണ്ണം = 69
|ജനസംഖ്യ = 33,489  
|ജനസാന്ദ്രത = 485
|സാക്ഷരത = 90.16%
|Pincode/Zipcode= 670631
|TelephoneCode=  0460
|പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ = കേരള കലാഗ്രാമം (കക്കണ്ണൻപാറ)
|കുറിപ്പുകൾ=
}}
[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിൽ]] 2015ൽ രൂപീകരിച്ച ഒരു നഗരസഭയാണ്  '''ശ്രീകണ്ഠാപുരം'''. ഈ ഗ്രേഡ് 3 നഗരസഭ [[തളിപ്പറമ്പ് താലൂക്ക്|തളിപ്പറമ്പ താലൂക്കിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്നു. [[വളപട്ടണം പുഴ]]യിൽ എത്തിച്ചേരുന്ന ശ്രീകണ്ഠാപുരം പുഴയുടെ ഒരു കരയിലാണ് ശ്രീകണ്ഠാപുരം പട്ടണം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[കണ്ണൂർ|കണ്ണൂർ നഗരത്തിൽ]] നിന്ന് ([[മലപ്പട്ടം]], [[മയ്യിൽ]] വഴി) 33 കി.മീ വടക്ക് കിഴക്ക് മാറിയും [[തളിപ്പറമ്പ]] പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് 20 കി.മീ കിഴക്ക് മാറിയുമാണ് ഈ ചെറു പട്ടണം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 

[[സംസ്ഥാനപാത 36 (കേരളം)|സംസ്ഥാനപാത 36]] ശ്രീകണ്ഠപുരം പട്ടണത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. ഇത് ശ്രീകണ്ഠപുരത്തെ മറ്റ് പ്രധാന പട്ടണങ്ങളായ [[ഇരിട്ടി|ഇരിട്ടിയുമായും]] [[ഇരിക്കൂർ|ഇരിക്കൂറുമായും]] തത്ഫലമായി കർണാടക സംസ്ഥാനമായും പ്രമുഖ നഗരങ്ങളായ [[ബെംഗളൂരു]], [[മൈസൂരു|മൈസൂരുമായും]]  ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു.

==ചരിത്രം==
ചരിത്രപരമായി പ്രസിദ്ധമായ ഈ പ്രദേശം [[മൂഷിക രാജവംശം|മൂഷികരാജവംശത്തിന്റെ]] കീഴിലായിരുന്നു ഭരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്. മൂഷിക രാജാവായ ''ശ്രീകണ്ഠൻ'' ഭരിച്ചിരുന്നതിനാലാണ് ശ്രീകണ്ഠന്റെ പുരം അഥവാ ശ്രീകണ്ഠാപുരം ഉണ്ടായതെന്നാണ് ചരിത്രം. കേരളത്തിൽ [[ഇസ്ലാം മതം]] പ്രചരിച്ചിരുന്ന ആദ്യകാല കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു ശ്രീകണ്ഠാപുരം. [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിനൊപ്പം]] ഇവിടെയും ഇസ്ലാം മതം പ്രചരിച്ചുവെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.{{തെളിവ്}} കേരളത്തിൽ ഇസ്ലാം മതം എത്തിയ വർഷങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചരിത്രകാരന്മാർക്കിടയിൽ അഭിപ്രായവ്യത്യാസം ഉണ്ടെങ്കിലും [[മുഹമ്മദ് നബി]] ജീവിച്ചിരുന്ന കാലത്തേ ഇവിടെ ഇസ്ലാം എത്തിയതായി കണക്കാക്കുന്നു.{{തെളിവ്}} പഴയ ചിറക്കൽ താലൂക്കിൽ പെട്ട ജഫർത്താൻ പഴയങ്ങാടി ആണെന്നാണ് ചരിത്രകാരന്മാരുടെ അഭിപ്രായം.{{തെളിവ്}} [[വളപട്ടണം പുഴ]] വഴി [[മാലിക് ദിനാർ|മാലിക് ദിനാറും]] സംഘവും പഴയങ്ങാടി പുഴക്കരയിൽ എത്തിയതായി ചരിത്രം പറയുന്നു.{{തെളിവ്}} അന്ന് നാല് ഇല്ലങ്ങളാണ് ഇവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നത്.{{തെളിവ്}} കുന്നത്തില്ലം, ബപ്പനില്ലം, മേലാക്കില്ലം, തുയ്യാടില്ലം.{{തെളിവ്}} ഈ നാല് ഇല്ലത്തിന്റെ പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്ന കുടുംബക്കാരും ഇവിടത്തെ നാടുവാഴികളായിരുന്നു.{{തെളിവ്}}

ഇസ്ലാംമതപ്രവാചകരുടെ പരാമർശങ്ങളിൽ ഇവർ അറിയപ്പെടുന്നത് ജെറൂൾ, തഹ്ത്, ഹയ്യത്ത്, മുതലായ അറബി പേരുകളിലാണ്.{{തെളിവ്}} ജെറൂൾ എന്ന അറബി നാമം പിന്നീട് ചെറോൽ ആയും, ഹയ്യത്ത് അയ്യകത്ത് ആയും ത്ഹ്ത് താഴത്ത് ആയും പിന്നീട് അറിയപ്പെട്ടു.{{തെളിവ്}} മാലിക് ദിനാറിന്റെ സംഘത്തിൽ പെട്ടവർ ഇവിടെ പള്ളി സ്ഥാപിച്ചത് ഹിജ്‌റ 22ൽ ആണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.{{തെളിവ്}} ഇതു പ്രകാരം നോക്കിയാൽ ഇസ്ലാം മതം ഈ നാട്ടിൽ എത്തിയിട്ട് 1400 വർഷത്തിലേറെയായി.{{തെളിവ്}}
ജൻമിത്തത്തിനും നാടുവാഴിത്തത്തിനുമെതിരായി നടന്ന ഐതിഹാസികമായ കർഷക സമരത്തിനെതിരെ നടന്ന MSP വെടിവെപ്പിൽ നിരവധിപേർ രക്തസാക്ഷികളേണ്ടിവന്ന കാവുമ്പായി സമരക്കുന്നുശ്രീകണ്ഠപുരം പട്ടണത്തിനടുത്താണ്..

== പ്രധാന വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ ==
* എസ്.ഇ.എസ്. കോളേജ്, ശ്രീകണ്ഠാപുരം
* ശ്രീകണ്ഠാപുരം ഗവണ്മെന്റ് ഹയർസെക്കണ്ടറി സ്കൂൾ
* മേരിഗിരി സീനിയർ സെക്കണ്ടറി സ്കൂൾ
* സൽ സബീൽ ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം സ്കൂൾ 
* ശ്രീകണ്ഠപുരം പബ്ലിക്‌  സ്കൂൾ
* പി .കെ. എം . ബി എഡ് കോളേജ്, മടമ്പം
* കോട്ടുർ ഗവൺമെന്റ് ഐടിഐ, ശ്രീകണ്ഠാപുരം 
* ലിറ്റിൽ ഫ്ലവർ സ്കൂൾ, കോട്ടൂർ 
* നെടുങ്ങോം  ഗവണ്മെന്റ് ഹയർസെക്കണ്ടറി സ്കൂൾ

==പ്രധാന സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങൾ==
* നഗരസഭാ കാര്യാലയം 
* വില്ലേജ് ഓഫീസ് 
* പൊലീസ് സ്റ്റേഷൻ 
* എക്സൈസ് റേഞ്ച് ഓഫീസ് 
* പോസ്റ്റ് ഓഫീസ് 
* സബ് ട്രഷറി 
* സബ് രജിസ്ട്രാർ ഓഫീസ് 
* കെഎസ്ഇബി ഇലക്ട്രിക്കൽ സർക്കിൾ ഓഫീസ്
* കൃഷിഭവൻ 
* ആയുഷ് ആയുർവേദ പ്രാഥമികാരോഗ്യ കേന്ദ്രം
* എംഎൽഎ ഓഫീസ് 
* ബിഎസ്എൻഎൽ ടെലിഫോൺ എക്സ്ചേഞ്ച് ഓഫീസ് 
* ഗവൺമെൻ്റ് ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ

== പ്രധാന ആരാധനാലയങ്ങൾ ==
*സലഫി മസ്ജിദ് ശ്രീകണ്ഠപുരം ബസ് സ്റ്റാൻഡ്
*ജുമാമസ്ജിദ് ശ്രീകണ്ഠപുരം 
*ശാദുലി മസ്ജിദ് ശ്രീകണ്ഠപുരം ടൌൺ 
*പുതിയ പള്ളി ശ്രീകണ്ഠപുരം 
*ബിലാൽ മസ്ജിദ് ശ്രീകണ്ഠപുരം 
*മാലിക് ബിന് ദീനാർ മസ്ജിദ് പഴയങ്ങാടി
*സെന്റ്. തോമസ് ചർച്ച്, കോട്ടുർ
*പരിപ്പായി മുച്ചിലോട്ട് കാവ്
*ശ്രീമുത്തപ്പൻ മഠപ്പുര
*ഇൻഫന്റ് ജീസസ് ചർച്ച്, ശ്രീകണ്ഠാപുരം ടൗൺ
*ഐ പി സി എബനെസ്സർ ചർച്ച്, കോട്ടൂർവയൽ.
*അമ്മകോട്ടം ദേവീ ക്ഷേത്രം
*കോട്ടൂർ മഹാവിഷ്ണൂ ക്ഷേത്രം 
*ഫൊറോന പള്ളി, മടമ്പം
*തൃക്കടമ്പ ശ്രീ മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം 

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{commons category|Sreekandapuram}}

{{കണ്ണൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ പട്ടണങ്ങൾ]]


{{Kannur-geo-stub}}</text>
      <sha1>qzto5fpam44xkdpsk5sh45vkv9wtcci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മകരവിളക്ക്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41258</id>
    <revision>
      <id>4619708</id>
      <parentid>3918204</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T01:33:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12932" sha1="kzshlvsrdurgt9ob9ltyvw9d18f2g7x" xml:space="preserve">{{prettyurl|Makara Jyothi}} 
[[ചിത്രം:Makara_jyothi.jpg|thumb|right|250px|മകരവിളക്ക് ]]
[[ശബരിമല അയ്യപ്പ ക്ഷേത്രം|ശബരിമല ശ്രീധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രസിദ്ധമായ ഉത്സവമാണ് '''മകരജ്യോതി ദർശനം'''. [[മകരം|മകരമാസം]] തുടങ്ങുന്ന മകരം ഒന്നാം തീയതിയാണ് ഈ [[ഉത്സവം]] നടക്കുന്നത്. അന്നേദിവസം അയ്യപ്പക്ഷേത്രത്തിൽ വളരെ വലിയ ഉത്സവവും വിശേഷാൽ പൂജകളും നടക്കുന്നു. ഇതുകാണാനായി [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] പലഭാഗത്തുനിന്നും ഭക്തജനങ്ങൾ എത്തിച്ചേരാറുണ്ട്. വൈകുന്നേരം നടക്കുന്ന ദീപാരാധന വളരെ വിശേഷപ്പെട്ടതാണ്. ഈ ദീപാരാധനയോടൊപ്പം അയ്യപ്പക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഒരു കോണിലുള്ള [[പൊന്നമ്പലമേട്]] എന്ന മലയുടെ മുകളിലുള്ള വനക്ഷേത്രത്തിലും ദീപാരാധന നടക്കും. ഇതിനെ മകരജ്യോതി എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. മൂന്നുപ്രാവശ്യമാണ് മകരജ്യോതി തെളിയിക്കുക. ശബരിമല സന്നിധിയിൽ നിന്നും ഈ ദൃശ്യം വീക്ഷിക്കുവാൻ അനവധി ആളുകൾ എത്താറുണ്ട്.

[[ശബരിമല]]യുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു ദിവ്യാത്ഭുതമായി ഇതിനെ വർഷങ്ങളായി കണക്കാക്കിയിരുന്നെങ്കിലും ഇത് ദൈവികമല്ലെന്നും മനുഷ്യ സൃഷ്ടമാണെന്നുമുള്ള വാദവും ശക്തമായിരുന്നു. എന്നാൽ 2008 - ൽ നടന്ന വിവാദത്തിൽ ദേവസ്വം ബോർഡ് ജീവനക്കാരും അയ്യപ്പസേവാസംഘം പ്രവർത്തകരും പോലീസ് സംരക്ഷണയിൽ പൊന്നമ്പലമേട്ടിലെത്തി [[കർപ്പൂരം]] കത്തിക്കുന്നതാണ് മകരവിളക്കെന്ന് ശബരിമലയിലെ മുതിർന്ന തന്ത്രി കണ്‌ഠര്‌ മഹേശ്വരര് സമ്മതിക്കുകയുണ്ടായി. &lt;ref name=&quot;litbyhand&quot;&gt;{{cite news|title=Makaravilakku is lit by hand: Tantri|url=http://www.hindu.com/2008/05/28/stories/2008052855171000.htm|accessdate=14 ജനുവരി 2011|newspaper=The Hindu|date=28 മെയ് 2008|archive-date=2011-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110825114009/http://www.hindu.com/2008/05/28/stories/2008052855171000.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; മകരവിളക്ക്‌ പ്രതീകാത്മകമായ [[ദീപാരാധന|ദീപാരാധനയാണ്‌]]. അതുകൊണ്ടാണ്‌ മൂന്നുവട്ടം ആലങ്കാരികമായി തെളിയിക്കുന്നതെന്ന്‌ അദ്ദേഹം വ്യക്‌തമാക്കി. ഇതോടുകൂടി മകരജ്യോതിയെ ചുറ്റിപ്പറ്റി നിലനിന്നിരുന്ന ദുരൂഹതക്ക് വിരാമമായി&lt;ref&gt;{{cite news|title = കേരളത്തിലെ ദിവ്യാത്ഭുതങ്ങൾ|url = http://malayalamvaarika.com/2012/january/20/COLUMN5.pdf|publisher = [[മലയാളം വാരിക]]|date = 2012 ജനുവരി 20|accessdate = 2013 ഫെബ്രുവരി 23|language = മലയാളം}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==അനുബന്ധചടങ്ങുകൾ==
===മകരസംക്രമപൂജ===
ദക്ഷിണായനത്തിൽ നിന്ന് ഉത്തരായനത്തിൻറെ തുടക്കം കുറിച്ച് സൂര്യൻ [[ധനു രാശി]]യിൽ നിന്നും [[മകരം രാശി]]യിലേക്ക് മാറുന്ന [[സംക്രമം|സംക്രമ]]വേളയിലാണ് മകരസംക്രമപൂജ. [[സൂര്യൻ]] രാശി മാറുന്ന മുഹൂർത്തത്തിൽ സംക്രമാഭിഷേകം നടക്കും. [[തിരുവിതാംകൂർ]] രാജവംശത്തിന്റെ [[കവടിയാർ]] കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്നു പ്രത്യേക ദൂതൻ വശം കൊണ്ടുവന്ന അയ്യപ്പ മുദ്രയിലെ [[നെയ്യ്|നെയ്യാണ്]] സംക്രമവേളയിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുക.&lt;ref&gt;http://malayalam.yahoo.com/%E0%B4%B6%E0%B4%B0%E0%B4%A3%E0%B4%AE%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B4%B3%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%86-%E0%B4%85%E0%B4%95%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%9F%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B5%8B%E0%B4%9F%E0%B5%86-%E0%B4%B6%E0%B4%AC%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%AE%E0%B4%B2%E0%B4%AF%E0%B4%BF%E0%B4%B2%E0%B5%8D-%E0%B4%AE%E0%B4%95%E0%B4%B0%E0%B4%B8%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%AE%E0%B4%AA%E0%B5%82%E0%B4%9C-163602424.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
===തിരുവാഭരണം ചാർത്തൽ===
അയ്യപ്പന്റെ പിതൃസ്ഥാനീയനായ [[പന്തളം രാജവംശം|പന്തളം രാജാവ്]] പണിയിച്ച ആടയാഭരണങ്ങളാണ് [[തിരുവാഭരണം|തിരുവാഭരണങ്ങൾ]]. ഇത് പന്തളം രാജകുടുംബത്തിന്റെ സ്വകാര്യ സ്വത്താണ്. പന്തളത്ത് സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ ആടയാഭരണങ്ങൾ മകരവിളക്ക് ഉത്സവത്തിനായി മൂന്നു പേടകങ്ങളിലാക്കി ശബരിമലയിലെക്ക് കാൽനടയായി കൊണ്ട് വരുന്നു. ഇവ മകരവിളക്ക് ദിവസം സന്ധ്യാദീപാരാധനയിൽ അയ്യപ്പനെ അണിയിക്കുന്നു. തിരുവാഭരണ ഘോഷയാത്രക്ക് പൂങ്കാവനത്തിൽ  [[കൃഷ്ണപ്പരുന്ത്]] അകമ്പടി സേവിക്കുന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sabarimala.org/makarajyothi.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-01-15 |archive-date=2013-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131126181554/http://sabarimala.org/makarajyothi.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== അയ്യപ്പന്റെ എഴുന്നള്ളത്ത്   ===
[[മകരജ്യോതി]]ക്കു ശേഷം രാത്രിയിൽ [[അയ്യപ്പനെ]] [[ആന]]പ്പുറത്ത് വാദ്യമേളങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ മണി മണ്ഡപത്തിൽ നിന്ന് പതിനെട്ടാം പടിയിലേക്ക് ആനയിക്കുന്നു.അവിടെ നിന്നും ദേവിയെ തിരിച്ചെഴുന്നളിക്കുന്നതോടെ  മകരവിളക്ക് ഉത്സവത്തിന് തുടക്കമാവുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sabarimala.org/makarajyothi.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-01-15 |archive-date=2013-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131126181554/http://sabarimala.org/makarajyothi.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===ഗുരുതി===
മകരവിളക്ക് ഉത്സവം തുടങ്ങി എഴാം ദിവസം രാത്രി മാളികപ്പുറത്തെ മണിമണ്ഡപത്തിനു മുൻപിൽ കുരുത്തോലകളും പൂക്കളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച് [[ഗുരുതി|ഗുരുതിക്കളം]] ഒരുക്കും. കത്തിയെരിയുന്ന പന്തങ്ങളെ സാക്ഷിയാക്കി ഗുരുതിക്കുറുപ്പ് [[കുമ്പളങ്ങ]] മുറിച്ച് ചുണ്ണാമ്പും [[മഞ്ഞൾ]]പ്പൊടിയും ചേർത്ത് ഉണ്ടാക്കിയ ‘നിണം മലദേവതകൾക്കു തൂകുന്നതാണ് ഗുരുതിയുടെ ചടങ്ങ്.&lt;ref&gt;http://malayalam.yahoo.com/%E0%B4%B6%E0%B4%AC%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%AE%E0%B4%B2%E0%B4%AF%E0%B4%BF%E0%B4%B2%E0%B5%8D-%E0%B4%97%E0%B5%81%E0%B4%B0%E0%B5%81%E0%B4%A4%E0%B4%BF-%E0%B4%A8%E0%B4%9F-%E0%B4%87%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B5%8D-%E0%B4%85%E0%B4%9F%E0%B4%AF%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%82-195845437.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
===സമാപനം===
ഗുരുതി കഴിഞ്ഞ് പിറ്റേദിവസം പുലർച്ചെ നട തുറന്ന് [[തന്ത്രി]]യുടെ കാർമ്മികത്വത്തിൽ [[മഹാഗണപതി ഹോമം]] നടക്കും.ആ ദിവസം തീർഥാടകർക്കു ദർശനമില്ല. ആറുമണിയോടെ രാജപ്രതിനിധി എത്തും. അതിനുമുൻപ് തിരുവാഭരണ ഘോഷയാത്ര പതിനെട്ടാംപടിയിറങ്ങും. തുടർന്ന് പന്തളം തമ്പുരാൻ ദർശനം നടത്തും. ഇൗ സമയം രാജപ്രതിനിധി അല്ലാതെ മറ്റാരും സോപാനത്തിൽ ഉണ്ടാകില്ല. [[പന്തളം]] തമ്പുരാൻ ദർശനം നടത്തിയ ശേഷം മേൽശാന്തി നട അടച്ച് ശ്രീകോവിലിൻറെ താക്കോൽ രാജപ്രതിനിധിയെ ഏൽപ്പിക്കും. രാജപ്രതിനിധി പതിനെട്ടാംപടിയിറങ്ങും. തുടർന്ന് അടുത്ത ഒരു വർഷത്തെ പൂജകൾക്കായി [[തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|ദേവസ്വം]] അഡ്മിനിസ്‌ട്രേറ്റീവ് ഒാഫിസർക്കു താക്കോൽ കൈമാറുന്നതോടെ മണ്ഡല-മകരവിളക്ക് ഉത്സവം സമാപിക്കും.
&lt;ref&gt;http://malayalam.yahoo.com/%E0%B4%B6%E0%B4%AC%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%AE%E0%B4%B2%E0%B4%AF%E0%B4%BF%E0%B4%B2%E0%B5%8D-%E0%B4%97%E0%B5%81%E0%B4%B0%E0%B5%81%E0%B4%A4%E0%B4%BF-%E0%B4%A8%E0%B4%9F-%E0%B4%87%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B5%8D-%E0%B4%85%E0%B4%9F%E0%B4%AF%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%82-195845437.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==അവലംബം==
&lt;references /&gt;
{{Hinduism-stub}} 

{{ശബരിമല}}
[[വിഭാഗം:ശബരിമലയിലെ ആചാരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഉത്സവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഹിന്ദു ആഘോഷങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>kzshlvsrdurgt9ob9ltyvw9d18f2g7x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പാരിസ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42679</id>
    <revision>
      <id>4619550</id>
      <parentid>4501009</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T12:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64534" sha1="1b71gtslc930dsi7wmgalbsmm497hli" xml:space="preserve">{{prettyurl|Paris}}
{{for|ഇതേ പേരിലുള്ള ഗ്രീക്ക് പുരാണ കഥാപാത്രത്തെക്കുറിച്ചറിയാനായി|പാരിസ് (ഗ്രീക്ക് പുരാണ കഥാപാത്രം)}}
{{infobox settlement
|name = പാരിസ്
|settlement_type = നഗരം
|image = &lt;center&gt;{{Photomontage |border=0 |size=275 |spacing=2 |color=none |photo1a=Seine and Eiffel Tower from Tour Saint Jacques 2013-08.JPG |photo2a=Arc Triomphe (square).jpg |photo2b=Notre Dame dalla Senna.jpg |photo3a=Louvre Museum Wikimedia Commons.jpg}}&lt;/center&gt;
|image_caption = മുകളിൽ നിന്നും ഘടികാരദിശയിൽ: സെയിൻ നദീതീരത്തെ പാരിസ് നഗരവും [[ഈഫൽ ഗോപുരം|ഈഫൽ ഗോപുരവും]]; [[നോത്ര ദാം ദേവാലയം]], [[ലൂവ്രേ|ലൂവ്രേ മ്യൂസിയം]], ആർക് ഡി ട്രയംഫ്
|image_flag = Flag of Paris with coat of arms.svg
|flag_size = 95px
|image_shield = Grandes_Armes_de_Paris.svg
|shield_size = 95px
|motto = {{lang|fr|[[Fluctuat nec mergitur]]}}&lt;br /&gt; {{smaller|&quot;Tossed but never sunk&quot;}}
|coordinates = {{coord|48.8567|2.3508|type:city(2200000)_region:FR|format=dms|display=inline,title}}
|pushpin_map = France#Europe
|pushpin_map_caption = Location within France##Location within Europe
|pushpin_relief = 1
|subdivision_type = [[List of sovereign states|രാജ്യം]]
|subdivision_name = [[ഫ്രാൻസ്]]
|subdivision_type1 = മേഖല
|subdivision_name1 = [[Île-de-France]]
|subdivision_type2 = ഡിപ്പാർട്മെന്റ്
|subdivision_name2 = പാരിസ്
|parts_type = [[Administrative division|Subdivisions]]
|parts = [[Arrondissements of Paris|20 arrondissements]]
|leader_title = മേയർ
|leader_name = [[Anne Hidalgo]] ([[Socialist Party (France)|PS]])
|unit_pref = Metric
|area_total_km2 = 105.4
|population_total = 2,206,488
|population_as_of = 2018
|population_density_km2 = auto
|population_demonym = പാരിസിയൻ
|timezone1 = [[Central European Time|CET]]
|utc_offset1 = +1
|timezone1_DST = [[Central European Summer Time|CEST]]
|utc_offset1_DST = +2
|postal_code_type = [[INSEE code|INSEE]]/postal code
|postal_code = 75001–75020, 75116
|website = [https://www.paris.fr/ www.paris.fr]
}}

[[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിന്റെ]] തലസ്ഥാന നഗരമാണ് '''പാരിസ്'''. ഫ്രഞ്ചു ഉച്ചാരണം പാരി(paʁi ). വടക്കൻ ഫ്രാൻസിലെ [[സീൻ നദി|സീൻ നദിയുടെ]](സെയിൻ എന്നും പറയും) തീരത്ത് [[ഇൽ-ഡി-ഫ്രാൻസ്]] പ്രദേശത്തിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്തായാണ് ഈ നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.  പ്രണയത്തിന്റേയും കലാസാഹിത്യങ്ങളുടേയും കേന്ദ്രസ്ഥാനമായി  പാരിസ് അറിയപ്പെടുന്നു.  പാരിസ് നഗരത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ ഭരണപരിധിക്ക്  [[1860]]ന് ശേഷം കാര്യമായ മാറ്റം വന്നിട്ടില്ല. പാരിസ് നഗരത്തിന്റെ വിസ്തീർണം 105.4 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററാണ്. 2014 ജനവരിയിലെ  കണക്കു പ്രകാരം  പാരിസ് നഗരത്തിലെ ജനസംഖ്യ 2,241,246 ആണ്.&lt;ref name= insee2014&gt;[http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=20&amp;ref_id=poptc02101 പാരിസ് ജനസംഖ്യ ജനവരി 2014 ശേഖരിച്ചത് 23 ഏപ്രിൽ 2015 ]&lt;/ref&gt;.    [[പാരിസ് യുണൈറ്റ് അർബൈൻ |ബൃഹദ് പാരിസ് നഗരത്തിന്റെ]]  വിസ്തീർണം 2844 ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ;ജനസംഖ്യ 12,005,077 &lt;ref name= insee2014/&gt;  അതിനുമപ്പുറം വ്യാപിച്ചു കിടക്കുന്ന പരിസരപ്രദേശങ്ങൾ കൂടി ഉൾക്കൊള്ളുന്ന  മെട്രോപോലിറ്റൻ പാരിസ്   [[യൂറോപ്|യൂറോപ്പിലെ]] ഏറ്റവും ജനസംഖ്യയുള്ള മെട്രോപൊളിറ്റൻ പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നാണ്. &lt;ref name=&quot;metropolitan_areas&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;dat=32&amp;srt=pnan&amp;col=aohdq&amp;va=&amp;pt=a| title=&quot;World Metropolitan Areas&quot;| author=Stefan Helders, World Gazetteer| accessdate=2007-01-18| archiveurl=https://web.archive.org/web/20071001000616/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;dat=32&amp;srt=pnan&amp;col=aohdq&amp;va=&amp;pt=a| archivedate=2007-10-01| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
ഇന്ന് ലോകത്തിലെ ഒരു പ്രധാന [[വ്യാപാരം|വ്യാപാര]], [[സംസ്കാരം|സാംസ്കാരിക]] കേന്ദ്രമാണ് പാരിസ്. [[രാഷ്ട്രീയം]], [[വിദ്യാഭ്യാസം]], [[വിനോദം]], [[വാർത്താമാദ്ധ്യമം]], [[ഫാഷൻ]], [[ശാസ്ത്രം]] എന്നീ രംഗങ്ങളിൽ പാരിസ് ചെലുത്തുന്ന സ്വാധീനം അതിനെ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ആഗോള നഗരങ്ങളിലൊന്നാക്കിയിരിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;GaWC&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/citylist.html| title=&quot;Inventory of World Cities&quot;| author=Globalization and World Cities (GaWC) Study Group and Network, Loughborough University| accessdate=2007-10-04| archive-date=2018-12-26| archive-url=https://web.archive.org/web/20181226033813/https://www.lboro.ac.uk/gawc/citylist.html| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ഫോർച്ചുൺ മാസിക]] പുറത്തിറക്കിയ [[ഫോർച്ചുൺ ഗ്ലോബൽ 500]] പട്ടികയിലുള്ള 36 കമ്പനികൾ പാരിസ് പ്രദേശം ആസ്ഥാനമാക്കി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2007/countries/France.html|title=Global Fortune 500 by countries: France|author=Fortune (magazine)|accessdate=2007-11-03|archive-date=2007-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20071021045413/http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2007/countries/France.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[യുനെസ്കോ  |യുനെസ്കോ]], [[Organisation for Economic Co-operation and Development |ഒഇസിഡി]], [[International Chamber of Commerce |ഐസിസി]] തുടങ്ങിയ അന്താരാഷ്ട്ര സംഘടനകളും പാരിസ് കേന്ദ്രമാക്കി പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്.

ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമാണ് പാരിസ്. വർഷംതോറും ഏകദേശം 3 കോടി വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികളാണ് ഇവിടെയെത്തുന്നത്.&lt;ref name=tourism&gt;{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/insee_regions/idf/rfc/docs/bilan2004tour.pdf| title=Le tourisme se porte mieux en 2004 | author=Institut National de la Statistique et des Études Économiques| format=PDF| accessdate=2007-01-16}}&lt;/ref&gt;

1900, 1924 എന്നീ വർഷങ്ങളിലെ [[ഒളിമ്പിക്സ്]] മൽസരങ്ങൾ ഇവിടെയാണ്‌ നടത്തപ്പെട്ടത്&lt;ref&gt;[http://www.olympic.org/uk/games/past/index_uk.asp?OLGT=1&amp;OLGY=1900  പാരിസ് ഒളിമ്പിക്സ് 1900 ]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[http://www.olympic.org/uk/games/past/index_uk.asp?OLGT=1&amp;OLGY=1924  പാരിസ് ഒളിമ്പിക്സ്  1924]&lt;/ref&gt;

==ചരിത്രം ==
ക്രിസ്തുവിന് മുമ്പ് മൂന്നാം ശതകത്തിൽ പാരിസി എന്ന [[ഗാൾ  വംശജർ]] സെയിൻ നദിയിലെ ഇന്ന് [[ഇൽ ഡിലാസിറ്റി]] എന്നറിയപ്പെടുന്ന കൊച്ചു ദ്വീപിൽ  താമസമുറപ്പിച്ചതായും ആ ജനപഥം പിന്നീട്  പാരിസ് എന്ന പേരിലറിയപ്പെട്ടതായും പറയപ്പെടുന്നു
&lt;ref name= VolumeI&gt;[https://books.google.co.in/books?id=YtBYAAAAcAAJ&amp;pg=PP9&amp;dq=The+History+of+Paris,+from+the+Earliest+Period+to+the+Present+Day+...Volume+I&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=zwE6VeGTFYTg8AXi0IFA&amp;ved=0CCEQ6AEwAQ#v=onepage&amp;q&amp;f=false പാരിസിന്റെ ചരിത്രം Volume I eBook]&lt;/ref&gt;
=== റോമൻ ആധിപത്യം 50 BC- 500 AD  ===
ക്രി.മു അഞ്ചാം ദശകത്തിൽ [[ജൂലി,ഇഷംയസ് സീസർ|ജൂലിയസ് സീസറുടെ]] സൈന്യം ഇവിടെ താവളമടിച്ചു, ഈ പ്രദേശത്തെ  [[ റോമാ സാമ്രാജ്യം |റോമാ സാമ്രാജ്യത്തോട്]] കൂട്ടിച്ചേർത്തു. ചതുപ്പു നിലമെന്നോ ദ്വീപ് എന്നോ അർഥം വരുന്ന ലൂടേഷ്യ എന്ന പേരാണ് ഈ പ്രദേശത്തിന്  റോമക്കാർ നല്കിയത്.  സീസർ സ്വയം ഇവിടം സന്ദർശിച്ചതായും പറയപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;[http://classics.mit.edu/Caesar/gallic.6.6.html  ഗാൾയുദ്ധങ്ങളെപ്പറ്റി പുസ്തകം6 , അധ്യായം3 ശേഖരിച്ചത് 23 ഏപ്രിൽ 2015]&lt;/ref&gt;
റോമൻ അധിനിവേശത്തിനെതിരായി ഗാൾ വംശജരുടെ എല്ലാ പോരാട്ടങ്ങളും റോമൻ സൈന്യം അടിച്ചമർത്തി&lt;ref name= VolumeI/&gt;. റോമൻ അധിപർ [[സീൻ നദി| സെയിൻ നദിയുടെ]] ഇടത്തെക്കരയിൽ നഗരനിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു.  പഴയകാലത്തെ ചില അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഇന്നുമുണ്ട്.&lt;ref name= Paris&gt;{{Cite web |url=http://www.paris.fr/english/presentation-of-the-city/the-history-of-paris/rub_8125_stand_32751_port_18748 |title=പാരിസിന്റെ ചരിത്രം |access-date=2015-04-23 |archive-date=2015-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150326230704/http://www.paris.fr/english/presentation-of-the-city/the-history-of-paris/rub_8125_stand_32751_port_18748 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. നാലാം ശതകം വരെ റോമൻ ആധിപത്യം തുടർന്നു. ഇക്കാലത്ത്    [[ക്രിസ്തുമതം|ക്രൈസ്തവമതവും]] റോമൻ സംസ്കാരവും കെട്ടടനിർമ്മാണത്തിലും കലാസാംസ്കാരികരംഗത്തും സ്വാധീനം ചെലുത്തി. [[ക്രിസ്ത്വബ്ദം |ക്രിസ്തു വർഷം]] നാലാം ശതകത്തോടെ  റോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്  ശക്തി ക്ഷയം സംഭവിക്കാൻ  തുടങ്ങി. 
അഞ്ചാം ശതകത്തിന്റെ രണ്ടാം പകുതിയിൽ [[ ഹൂണന്മാർ |ഹുൺ]] വംശജനായ  [[ ആറ്റില|ആറ്റിലയുടേയും]]  [[ഫ്രാങ്ക് ഗോത്രം  |ഫ്രാങ്ക് വംശജനായ]] ഷിൽഡെറികിന്റേയും സൈന്യങ്ങൾ പാരിസിനു മേൽ ആധിപത്യം നേടാൻ ശ്രമിച്ചു. ഇവരെയൊക്കെ ചെറുത്തു നില്ക്കാൻ പാരിസിനെ ഉത്സാഹിപ്പിച്ചത്  [[Genevieve |കന്യാസ്ത്രീ സെയിന്റ് ജനവീവ്]] ആണെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.&lt;ref name= Paris/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.newadvent.org/cathen/06413f.htm   Andrew. &quot;St. Genevieve.&quot; The Catholic Encyclopedia. Vol. 6. New York: Robert Appleton Company, Accessed 23 Apr. 2015 ]&lt;/ref&gt;

===ഫ്രാങ്ക് ആധിപത്യം 500-1000 ===
508-ൽ ഫ്രാങ്ക് വംശജനായ ക്ലോവിസ് പാരിസിനെ തന്റെ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനനഗരിയാക്കി. ഈ വംശത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനായ രാജാവായിരുന്ന [[ചാർളിമെയ്ൻ]]  പാരിസിൽ ശ്രദ്ധ പതിപ്പിച്ചില്ല.  768-ൽ  പദവിയേറ്റ ചാർളിമെയ്ൻ സാമ്രാജ്യം ഏറെ വികസിപ്പിച്ചു. [[കരോളിംഗ്യൻ സാമ്രാജ്യം]] എന്നപേരിലറിയപ്പെട്ട  ഭൂവിഭാഗത്തിന്റെ  തലസ്ഥാനം ഇന്നു [[ജർമനി|ജർമനിയിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന [[ആക്കെൻ]] ആയിരുന്നു. 814-ൽ ചാർളിമെയ്ൻ അന്തരിച്ചു. പിന്നീട് ഒന്നരനൂറ്റാണ്ടിലധികം  പിൻഗാമികൾ തമ്മിൽ അധികാരത്തെച്ചൊല്ലി വിവാദങ്ങളുയർന്നു. സെയിൻ നദിവഴി യുദ്ധക്കോപ്പുകളോടെ എത്തിയ  [[നോർമൻ (ജനത) |നോർമൻ]]-[[വൈക്കിങ് |വൈക്കിംഗ്]] വംശജരുടെ തുടരെത്തുടരെയുള്ള ആക്രമണം സാമ്രാജ്യത്തേയും പാരിസിനെ പ്രത്യേകിച്ചും  വല്ലാതെ ക്ഷീണിപ്പിച്ചു.&lt;ref name= VolumeI/&gt; പാരിസിൽ ക്രമസമാധാനസ്ഥിതി തകരാറിലായി.  ഫ്രാങ്ക് വംശത്തിലെ അവസാനത്തെ രാജാവ്  ലൂയി അഞ്ചാമന്  വെറും രണ്ടു വർഷമേ ഭരിക്കാനായുള്ളു. സന്തതികളില്ലാതെ ലൂയി അഞ്ചാമൻ 987-ൽ അന്തരിച്ചു. തുടർന്ന്  പാരിസിലെ ഹ്യൂ കാപെറ്റ് പ്രഭു ഫ്രാൻസിന്റെ രാജാവായി അവരോധിക്കപ്പെട്ടു. 996-ൽ അന്തരിക്കും വരെ ഹ്യൂ കാപെറ്റ് പാരിസ് ഭരിച്ചു, അതിനുശേഷം അയാളുടെ പിൻഗാമികളും. &lt;ref name= VolumeI/&gt; 
=== പതിനൊന്നു മുതൽ പതിനാറാം ശതകം വരെ(1000-1500) ===
====നോത്ര് ദാം പള്ളി, ലൂവ്ര് കോട്ട, പാരിസ് സർവകലാശാല, ലാറ്റിൻ ക്വാർട്ടർ==== 
987-ൽ അധികാരത്തിൽ വന്ന കാപെറ്റ് വംശജർ 1328 വരെ ഭരിച്ചു. രാജവസതി  ഇൽഡിലാസിറ്റിയിലെ കോട്ടയായിരുന്നു.  ഇവരുടെ  വാഴ്ചക്കാലത്താണ് [[നോത്ര ദാം ദേവാലയം |നോട്ര് ഡാം കത്തീഡ്രൽ]] ,[[ലൂവ്രേ |ലൂവ്ര് കൊട്ടാരം]], നഗരപ്രാകാരം, എന്നിവയുടെ  നിർമ്മാണം നടന്നത്.  സെയ്ൻനദിയുടെ ഇരുകരകളും വ്യത്യസ്തമായ രീതിയിൽ വളർന്നു വികസിച്ചു. ഇടംകര വിദ്യാഭ്യാസ-കലാ-സാംസ്കാരിക   പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായി. [[യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് പാരീസ് |പാരിസ് സർവകലാശാല]]  1200-ലും സോർബോൺ 1257-ലും മറ്റും അനേകം അധ്യയനസ്ഥാപനങ്ങളും രൂപംകൊണ്ടു. അധ്യയനമാധ്യമം [[ലാറ്റിൻ]] ആയിരുന്നതിനാൽ  ഈ നഗരഭാഗം  '''ലാറ്റിൻ ക്വാർട്ടർ''' എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെട്ടത്. വലംകരയിൽ വാണിജ്യ വ്യവസായസ്ഥാപനങ്ങൾ വികാസം പ്രാപിച്ചു.  1268-ൽ പാരിസിലെ നാവികസംഘം    Fluctuat nec mergitur (ഫ്ലക്ചുവാ നേക് മെർഗിറ്റ്വോർ, ആടിയുലഞ്ഞാലും മുങ്ങിപ്പോകില്ല)നഗരത്തിന്റെ മുദ്രാവാക്യമാക്കി. കാപെറ്റ് വംശജരുടെ വാഴ്ചക്കു ശേഷം അവരോട് ബന്ധമുള്ള വലോയ്സ്, അംഗുലേം, ഓർലീൻസ്,ബേർബൻ എന്നീ രാജകുടുംബങ്ങൾ പാരിസ് ആസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള സാമ്രാജ്യം ഭരിച്ചു.
[[File:The city limits of Paris from the 4th century to 2015.svg|250px|thumb|left| പാരിസ് നഗരസീമ നൂറ്റാണ്ടുകളിലൂടെ-മതിലുകളുടെ പേരും നിർമിച്ച കാലവും
{{legend|#290001|ഗാൾ-റോമൻ കാലഘട്ടത്തിൽ}}
{{legend|#7C0007|മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ}}
{{legend|#CE0013|ഫിലിപ്II പ്രാകാരം - 13-ാം ശതകം}}
{{legend|#FF4D23| ചാൾസ്V പ്രാകാരം-14-ാംശതകം}}
{{legend|#FF762D|ലൂയി XIII പ്രാകാരം-17-ാം ശതകം}}
{{legend|#FFA056| ഒക്ട്രോയ് പ്രാകാരം-18-ാം ശതകം}}
{{legend|#FFB579 |തീയർ പ്രാകാരം-19-ാം ശതകം }}
{{legend|#FFDFC4| ഇന്ന്}}]]
====പാരിസിന്റെ ദുരവസ്ഥ- പ്ലേഗ്, യുദ്ധം,  ====
പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ രണ്ടാം പകുതിയിൽ നഗരത്തിലാകമാനം [[പ്ലേഗ്]] പടർന്നു പിടിച്ചു. 1348 മുതൽ 1368 വരെ പലതവണ നഗരം ഇതിന്  ഇരയായി. ജനസംഖ്യ ഗണ്യമായി കുറഞ്ഞു. ഇതേ സമയത്തുതന്നെ [[ഇംഗ്ലണ്ട് |ഇംഗ്ലണ്ടുമായി]] നിരന്തര സംഘട്ടനങ്ങൾ തുടങ്ങി. 1337-ൽ തുടങ്ങി 1453 വരെ  ഒരു നൂറ്റാണ്ടിലേറെക്കാലം നീണ്ടുനിന്ന വൈരം [[ നൂറുകൊല്ലത്തെ പോര്]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. 
നഗരരക്ഷക്കായി 1370-ൽ പണിയാനാരംഭിച്ച [[ബസ്റ്റീൽ]] കോട്ട മുഴുമിച്ചത് 1380-ലാണ്.   പാരിസിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത്  വാൻസെനിൽ മറ്റൊരു കൂറ്റൻ കോട്ട ഉയർന്നു. ഏതാണ്ട് ഇതേസമയത്ത്    ലൂവ്ര്  കോട്ട   രാജവസതിയായി രൂപാന്തരപ്പെടുത്താനുള്ള പദ്ധതികൾ ആരംഭിച്ചു. &lt;ref&gt;{{cite book|title=The Paris of Henri IV: Architecture and Urbanism|url=https://archive.org/details/parisofhenriivar0000ball|author=Ballon, Hilary|year=1991|publisher= The MIT Press.|ISBN= 978-0-262-02309-2}}&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;{{cite book|author= Ayers, Andrew |year=2004|title= The Architecture of Paris|url= https://archive.org/details/architectureofpa0000ayer |publisher= Axel Menges, Stuttgart; London|ISBN= 9783930698967|}}&lt;/ref&gt;.
[[File:Plan restitué de Paris en 1380 - ALPAGE.svg|thumb|250px| right|പാരിസ്-  1380
{{{!}}
{{!}} {{legend|#BFBFBF|}}
{{!}} ഉപയോഗത്തിലുുള്ള സ്ഥലങ്ങൾ
{{!}}-
{{!}} {{legend|#E6E6E6|}}
{{!}} കൃഷിയിടങ്ങൾ, പുറമ്പോക്കുകൾ
{{!}}-
{{!}} {{legend|#FF0000|}}
{{!}} മതസ്ഥാപനങ്ങൾ 
{{!}}-
{{!}} {{legend|#FEA5AE|}}
{{!}} മതസ്ഥാപനങ്ങൾ നിർമ്മാണദശയിൽ
{{!}}-
{{!}} {{legend|#91CC21|}}
{{!}} വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ
{{!}}-
{{!}} {{legend|#704D18|}}
{{!}} ''പ്രമുഖരുടെ വസതികൾ ''
{{!}}-
{{!}} {{legend|#000000|}}
{{!}} രാജകീയ-ഭരണ സ്ഥാപനങ്ങൾ
{{!}}-
{{!}} {{legend|#8D5E9B|}}
{{!}} ആശുപത്രികൾ
{{!}}-
{{!}} {{legend||&amp;nbsp;|css=border:1px solid #808080|char=&lt;sub&gt;+&lt;/sub&gt; &lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; &lt;small&gt;+&lt;/small&gt;}}
{{!}} സെമിത്തെരികൾ
{{!}}-
{{!}} {{legend|#FFFF00|}}
{{!}} യഹൂദ സെമിത്തെരികൾ
{{!}}-
{{!}} {{legend|#808080|}}
{{!}} മാർക്കറ്റുകൾ
{{!}}}]]
ഫ്രഞ്ചു രാജകുടുംബത്തിലെ അന്തശ്ചിദ്രങ്ങൾ മുതലെടുത്തുകൊണ്ട് ഇംഗ്ലണ്ട് , ഫ്രാൻസിനെ ആക്രമിച്ചു.1418-ൽ പാരിസടക്കം പല പ്രദേശങ്ങളും ഇംഗ്ലണ്ട്  കീഴ്പെടുത്തി. തുടർന്നുണ്ടായ രാഷ്ട്രീയക്കോളിളക്കത്തിൽ  പാരിസിനും ഫ്രാൻസിനും ഉത്തേജനം പകർന്നുകൊടുക്കാൻ [[ജോൻ ഓഫ് ആർക്ക്|ജോൻ ഓഫ് ആർക്]] ശ്രമിച്ചു. ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ ആധിപത്യം  1436 വരെ തുടർന്നു. അതിനകം പാരിസും പരിസരവും  അനേകം നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് ഇരയായിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു.  &lt;ref name= VolumeI/&gt;. 
1469-ൽ പാരിസിലെ സോർബോൺ വിദ്യാലയത്തിൽ ആദ്യത്തെ അച്ചടിയന്ത്രം സ്ഥാപിതമായി.  മത പഠനത്തിനായെത്തുന്ന വൈദിക അധ്യാപക-വിദ്യാർഥികളുടെ താമസത്തിനായി  ഓട്ടൽ ദുക്ലൂനി പണിയപ്പെട്ടു.

===പതിനാറാം ശതകം നവോത്ഥാന കാലഘട്ടം===
പതിനാറാം ശതകത്തിന്റെ ആരംഭത്തോടെ പാരിസിൽ സമാധാനവും ശാന്തിയും വിളയാടി. രാജാക്കന്മാരുടെ ശ്രദ്ധ നഗരത്തെ മോടിപിടിപ്പിക്കുന്നതിലേക്കും തിരിഞ്ഞു.   യുറോപ്പിലാകമാനം വ്യാപിച്ച നവോത്ഥാനതരംഗം ഫ്രാൻസിലുമെത്തി. ഇൽഡിസിറ്റിയുമായി നഗരത്തെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പുതിയ പാലങ്ങൾ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. 
[[File:Île de la Cité, Île aux Juifs &amp; Îlot de la Gourdaine, Plan de Paris vers 1550.jpg|thumb|150px| right|പാരിസ്- 1550]]
[[File:Francois Dubois 001.jpg|thumb|left|250px|സെന്റ് ബർതലോമ്യോ ദിനത്തിലെ കൂട്ടക്കൊല- വർണചിത്രം]]
1528-ഫ്രാൻസിസ് ഒന്നാമൻ താമസം  ലൂവ്രിലേക്കു മാറ്റി.  നഗരാതിർത്തിയലുള്ള ബൊളോണ്യെ വനപ്രാന്തത്തിൽ വനവസതിയും   നായാട്ടിനുള്ള സൗകര്യവും ഉണ്ടാക്കി. പാരിസ് നഗരത്തിലെ ആദ്യത്തെ ജലധാരായന്ത്രം (ഫൗണ്ടൻ, Fountaine des Innocents), [[ടുയിലെറി കൊട്ടാരം]] എന്നിവയും  നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു, കൊട്ടാരത്തിനു ചുറ്റുമുള്ള ഉദ്യാനം  വരേണ്യവർഗക്കാരുടെ സമ്മേളനസ്ഥലമായി&lt;ref name= VolumeI/&gt;. ഇക്കാലത്ത് [[കത്തോലിക്കാസഭ |കത്തോലിക്കരും]]  [[ഹ്യൂഗെനോട്ടുകൾ |ഹുഗിനെറ്റുകളും]] ( പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ് വിഭാഗം) തമ്മിലുള്ള മതവിദ്വേഷം ഒട്ടേറെ രക്തച്ചൊരിച്ചിലിന് ഇടയാക്കി.&lt;ref&gt;[http://www.history.com/this-day-in-history/saint-bartholomews-day-massacre സെന്റ് ബർതലോമ്യോ ദിനത്തിലെ കൂട്ടക്കൊല ]&lt;/ref&gt; 
===പതിനേഴാം ശതകം-(1600-1700)ബെർബൻ വാഴ്ച- നഗരവികസനം===
====അകാദമികൾ-നാടകവേദികൾ-കഫേ പ്രോകോപ്==== 
[[File:Le-Procope.jpg |250px|thumb|left|കഫേ പ്രോകോപ് സ്ഥാപിതം:1686 ]]
ബെർബൻ രാജവംശത്തിലെ ആദ്യ രാജാവായ ഹെന്റി നാലാമനിറെ കാലത്താണ് നഗരചത്വരങ്ങൾക്ക് രാജാക്കന്മാരുടെ പേരുകൾ നല്കുന്ന പതിവു   തുടങ്ങിയത് . പുത്രനും യുവരാജാവുമായ ലൂയി പതിമൂന്നാമനെ  വാഴ്ത്തുന്ന ഡോഫീൻ ചത്വരം(Place Dauphine) പൂർത്തിയാക്കാൻ ഒമ്പതു വർഷമെടുത്തു(1607-1616).
സെയിൻ നദിയിലെ രണ്ടു കൊച്ചു ദ്വീപുകൾ (Ile aux Vaches   , Ile Notre Dame ) സംയോജിപ്പിച്ച് സെന്റ് ലൂയിസ് ദ്വീപ് (ile Saint-Louis) നിർമിച്ചെടുത്തു(1614).
[[ ലുക്സംബർഗ് കൊട്ടാരം]], പാലേ കാർഡിനൽ( പിന്നീട് [[പാലേ റോയാൽ]]) വിശാലമായ നഗരവീഥികൾ ഇവയെല്ലാം ഇക്കാലത്താണ് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത്. ഫ്രഞ്ച് അകാദമി(1635 Académie française. ),&lt;ref name=Fierro&gt;{{cite book| author=Fierro, Alfred |year=1996|title= Histoire et dictionnaire de Paris | url=https://archive.org/details/histoireetdictio0000fier |publisher= Robert Laffont| ISBN=978-2221078624|}},&lt;/ref&gt;  ചിത്ര-ശില്പകലാ അകാദമി (1648 Académie royale de peinture et de sculpture )&lt;ref&gt;[http://www.metmuseum.org/toah/ht/?period=09&amp;region=euwf#/Key-Events  Heillbrun Timeline of Art History Retrieved 27 April 2015]&lt;/ref&gt;,സയൻസ് അകാദമി&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.academie-sciences.fr/en/history.htm |title=French Academy of Sciences Retrieved 27 April 2015  |access-date=2015-04-27 |archive-date=2015-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419040156/http://www.academie-sciences.fr/en/history.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (1666 Académie royale des sciences.) സംഗീത അകാദമി &lt;ref&gt;[http://books.google.co.in/books?id=HfssAAAAYAAJ&amp;pg=PA309&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false   Histoire de la musique dramatique en France -Retrieved 27 April 2015 ],&lt;/ref&gt;(1669 Académie royale de musique), സംഗീതനാടക അകാദമി(1669 Académie d'Opéra) എന്നീ വരേണ്യ കൂട്ടായ്മകൾ രൂപം കൊണ്ടു.  1641-ൽ പാലേ റോയാലിൽ സ്ഥിരനാടകവേദിയൊരുങ്ങി. [[മോള്യേർ|മോളിയേറുടെ]] നാടകങ്ങൾ അരങ്ങേറാൻ തുടങ്ങി. പരിക്കേറ്റ പട്ടാളക്കാർക്കായുള്ള ആതുരാലയം (Hotel de Invalides) 1671-ൽ നിലവിൽ വന്നു.  ചാൾസ് അഞ്ചാമനും  ലൂയി പതിമൂന്നാമനും  നിർമിച്ച നഗരമതിലുകൾ ഇടിച്ചു നിരത്തപ്പെട്ടു.&lt;ref name= VolumeI/&gt;
1680-ൽ ലൂയി പതിനാലാമൻ  ലൂവ്ര് കൊട്ടാരത്തിൽനിന്ന്   സകുടുംബം [[വെഴ്സായ് കൊട്ടാരം |വെഴ്സായ് കൊട്ടാരത്തിലേക്ക്]] താമസം മാറ്റി.

1686-ൽ പാരിസ് നഗരത്തിലെ ആദ്യത്തെ കഫേ, '''[[കഫേ  പ്രോകോപ്]]'''  തുറന്നു, വ്യതിയാനങ്ങൾ വന്നെങ്കിലും ഈ കഫേ അതേ പേരിൽ ഇന്നുമുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://uk.procope.com/history/ |title=കഫേ പ്രോകോപ് ശേഖരിച്ചത് 27ഏപ്രിൽ 2015 |access-date=2015-04-27 |archive-date=2017-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170102143330/http://uk.procope.com/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.web-books.com/Classics/ON/B0/B701/16MB701.html |title=പാരിസ് കഫേകളുടെ പൂർവചരിത്രം-  ശേഖരിച്ചത് 11 മെയ് 2015 |access-date=2015-05-11 |archive-date=2016-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160925152944/http://www.web-books.com/Classics/ON/B0/B701/16MB701.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
===പതിനെട്ടാം ശതകം-ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവം,ഭീകരവാഴ്ച  ===
{{പ്രധാനലേഖനം|ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവം}}
{{പ്രധാനലേഖനം|ഭീകരവാഴ്ച}} 
====ഓട്ടേൽ ഡിവ്രൂ-  മിലിറ്ററി അകാദമി-ലൂയിXV ചത്വരം- പാന്തിയോൺ-ഓഡിയോങ് തിയേറ്റർ ====
പതിനെട്ടാം ശതകത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽത്തന്നെ  പാരിസ് രാഷ്ട്രീയ-സൈനിക  കേന്ദ്രമായി രൂപപ്പെട്ടു കഴിഞ്ഞിരുന്നു. 
കാര്യക്ഷമമായ ഭരണനിർവഹണത്തിനായി  പാരിസ് ഇരുപതു പോലീസ് വാർഡുകളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു.  ജലവിതരണത്തിനായി ഇരുകരകളിലും വെള്ളം പമ്പുചെയ്യാനുള്ള  സംവിധാനങ്ങൾ ഉണ്ടായി.  നഗരത്തിലേക്കെത്തുന്ന വാണിജ്യസാധനങ്ങൾക്ക്  നിഷ്കർഷാപൂർവം കരം(ഒക്ട്രോയ്) ഈടാക്കാനായി  നഗരത്തിനുചുറ്റും '''ചുങ്കമതിൽ'''  ഉയർന്നു വന്നു. കെട്ടിടങ്ങൾക്ക് നമ്പറുകൾ ഇടുന്ന സമ്പ്രദായം നടപ്പിലായി.&lt;ref name=Fierro/&gt;

1720-ലാണ് ഓട്ടേൽ ഡീവ്രൂ (ഇന്നത്തെ  [[എലീസി കൊട്ടാരം]]) എന്ന കെട്ടിടസമുച്ചയത്തിന്റെ  പണി മുഴുവനായത്.   1782-ൽ  [[മേരി_ആന്റൊനൈറ്റ് |മേരി അന്റോണൈറ്റ് ]]  [[ഓഡിയോങ് തിയേറ്റർ]] ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു. 1751-ൽ പട്ടാളപരിശീലന കേന്ദ്രം ( École Militaire ) സ്ഥാപിതമായി.&lt;ref name=Fierro/&gt;

ആറു പതിറ്റാണ്ട്  ഭരിച്ച  ലൂയി പതിനഞ്ചാമൻ (വാഴ്ചക്കാലം 1715-1774) സ്വന്തം പേരിൽ   ചത്വരം  നിർമിച്ചു. 1789 ജൂലൈ 14-ന്  വിക്ഷുബ്ധരായ പാരിസ് ജനത [[ബസ്റ്റീൽ ദിനം |ബസ്റ്റീൽ കാരാഗ്രഹം ദേദിച്ചത്]] [[ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവം| ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവത്തിന്റെ]] തുടക്കമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.  വിപ്ലവസമയത്ത്  ലൂയി പതിന്ഞ്ചാമൻ ചത്വരം  വിപ്ലവചത്വരമായി  നാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഇവിടെ ഉയർത്തിയ കഴുമരത്തിലാണ്  ലൂയി പതിനാറാമൻ , മേരി അന്റോണെറ്റ് എന്നിവരടക്കം  രാജകുടുംബാംഗങ്ങളും വരേണ്യരും പൊതുജനസമക്ഷം വധിക്കപ്പെട്ടത്.    ഇന്നത്തെ  പേര് കോൺകോഡ് ചത്വരം.&lt;ref name= Paris/&gt; 
[[File:Execution of Louis XVI.jpg|thumb|250px|left |വിപ്ലവചത്വരം-ലൂയി പതിനാറാമൻ ഗില്ലോട്ടിനിൽ- 1794-ലെ ചിത്രം ]]

1793 സപ്റ്റമ്പർ മുതൽ  1794 ജൂലൈ  അവസാനം വരെ നീണ്ടു നിന്ന ഭീകരവാഴ്ച അലങ്കോലമാക്കിയ പാരിസിൽ ക്രമസമാധാനം തിരിച്ചുകൊണ്ടുവന്നത്  [[നെപ്പോളിയൻ ബോണപ്പാർട്ട് |നെപ്പോളിയനാണ് ]] &lt;ref name= VolumeI/&gt;

===പത്തൊമ്പതാം ശതകം ===
==== ആർക് ദി ട്രയോംഫ്- റെയിൽഗതാഗതം -[[ഈഫൽ ഗോപുരം|ഐഫെൽ ഗോപുരം]] ==== 
[[File:Premier numéro du Figaro.jpg|thumb|250px|left| ലു ഫിഗാറോ ആദ്യത്തെ പതിപ്പ് 1826 ജനവരി 15]]
[[File:Comite-de-salut-public.jpg| 200px|thumb|right| പാരിസ് കമ്യൂൺ- ലഘുലേഖ ]]
[[File:Moulin Rouge, Paris April 2011.jpg | 250px|right|thumb| മൂളാറോഷ് സ്ഥാപിതം 1889]]
പത്തൊമ്പതാം ശതകത്തിൽ ഫ്രാൻസിൽ രാജവാഴ്ചയും ജനാധിപത്യഭരണവും മാറിമാറി വന്നു. (നെപോളിയൻ ചക്രവർത്തി  (1799-1814),വീണ്ടും ബെർബൻ രാജവാഴ്ച  (1825-1848)  രണ്ടാം റിപബ്ലിക് (1848-51), നെപോളിയൻ മൂന്നാമന്റെ രാജവാഴ്ച(1852-1870) മൂന്നാം റിപബ്ലിക് (1870-1940). ഈ കാലഘട്ടത്തിൽത്തന്നെ പാരിസിലെ തൊഴിലാളിവർഗം ഗണ്യമായ ശക്തിയായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടു. 1830 ,1848 , 1871- എന്നീ വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന ജനകീയ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾക്ക് കളമൊരുക്കിയത് തൊഴിലാളികൾക്കിടയിലെ അസംതൃപ്കിയും വർഗബോധവുമാണ്. &lt;ref&gt;[https://www.marxists.org/archive/marx/works/download/pdf/civil_war_france.pdf  ഫ്രാൻസിലെ ആഭ്യന്തര സംഘർഷം- കാൾ മാർക്സ് ശേഖരിച്ചത് 12 മെയ് 2015]&lt;/ref&gt; 1871-ലെ തൊഴിലാളി പ്രക്ഷോഭത്തിലൂടെ   പാരിസ് കമ്യൂൺ  എന്ന റെവലൂഷണറി സോഷ്യലിസ്റ്റ്  ഗവർമെന്റ്  1871 മാർച്ച്  18 മുതൽ മെയ് 28 വരെ മൂന്നുമാസത്തോളം അധികാരം കൈയടക്കി.  ഈ സംഭവത്തെ [[തൊഴിലാളിവർഗ സർവാധിപത്യം]] എന്ന്  [[കാൾ മാർക്സ് |മാർക്സ്]] വിശേഷിപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt;[https://www.marxists.org/archive/marx/works/1871/civil-war-france/ch05.htm പാരിസ് കമ്യൂൺ- കാൾ മാർക്സ് ശേഖരിച്ചത്  12 മെയ് 2015]&lt;/ref&gt;,

1806-ൽ നെപ്പോളിയൻ  ആർക് ദി ട്രയോംഫ് എന്ന വിജയകമാനത്തിന് തറക്കല്ലിട്ടു. പണി പൂർത്തിയായി ഉദ്ഘാടനം നടന്നത് മൂന്നു ദശാബ്ദങ്ങൾക്കു ശേഷവും(1836)&lt;ref name= Gino&gt;{{cite book|title=	Historical Dictionary of France, Volume 64 of Historical Dictionaries of Europe|author=	Gino Raymond|edition=	2|publisher	=Scarecrow Press| ISBN= 9780810862562 |}}&lt;/ref&gt;.
1826-ലുഫിഗാറോ പത്രം പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ തുടങ്ങി&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/206556/Le-Figaro  ലുഫിഗോറോ - എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്ക ശേഖരിച്ചത് 28 April 2015]&lt;/ref&gt;.1827-ൽ  വർധിച്ചു വരുന്ന  വ്യവസായാവശ്യങ്ങൾക്കായി സെയിൻ നദിയിൽ  ഇലു സിന്യ് എന്ന വീതികുറഞ്ഞ കൃത്രിമദ്വീപ് നികത്തിയെടുക്കപ്പെട്ടു
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.paris.fr/pratique/eau/la-seine/ponts-et-berges/rub_1314_stand_2181_port_3142 |title=ഇലു സിന്യ് |access-date=2015-04-28 |archive-date=2015-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514053534/http://www.paris.fr/pratique/eau/la-seine/ponts-et-berges/rub_1314_stand_2181_port_3142 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 1836-ൽ പാരിസ് കേന്ദ്രമായി  റെയിൽവേ ഗതാഗതം ആരംഭിച്ചു&lt;ref name= Gino/&gt;. 1878-ലെ ലോകമേളക്കായി ട്രോകാഡെറോ കൊട്ടാരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു &lt;ref&gt;[http://www.worldvisitguide.com/musee/M0055.html. ട്രൊകാഡെറോ ശേഖരിച്ചത് 29 ഏപ്രിൽ 2015]&lt;/ref&gt; 1887 പാസ്കർ ഗവേഷണകേന്ദ്രം സ്ഥാപിതമായി &lt;ref&gt;[https://www.pasteur.fr/en/institut-pasteur/history/story-institut-pasteur  പാസ്കർ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്- ശേഖരിച്ചത് 28 ഏപ്രിൽ 2015]&lt;/ref&gt;. 1889-ൽ പാരിസിലെ എെഫൽ ഗോപുരം പൂർത്തിയായി.&lt;ref name= Gino/&gt;,&lt;ref&gt;[http://www.toureiffel.paris/en.html.   ഐഫെൽ ടവർ വെബ്സൈറ്റ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 1889-ൽ [[മൂളാ റോഷ് ]](Moulin Rouge )  [[കാബറെ|കാബറെ ക്ലബ്]]  പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു &lt;ref&gt;[http://www.moulinrouge.fr/histoire?lang=en മൂളാ റോഷ്]&lt;/ref&gt;.
====നഗര വികസനം- ഹൗസ്മാന്റെ സംഭാവനകൾ ====
1853 മുതൽ  1870 വരെ നഗരാധിപതിയായി ചുമതലയേറ്റ ജോർജ് യൂജീൻ ഹൗസ്മാൻ  മൂന്നു ഘട്ടങ്ങളിലായി പാരിസിനെ ആധുനിക നഗരമാക്കാൻ പരിപാടികൾ ആസൂത്രണം ചെയ്തു. കാറ്റും വെളിച്ചവും ഗതാഗതസൗകര്യങ്ങളുമുള്ള പാരിസ് ആയിരുന്നു  ഹൗസ്മാൻ വിഭാവനം ചെയ്തത്.   &lt;ref name=Hausmann&gt;[http://www.arthistoryarchive.com/arthistory/architecture/Haussmanns-Architectural-Paris.html  ഹൗസ്മാന്റെ പദ്ധതികൾ- ശേഖരിച്ചത്  29 ഏപ്രിൽ 2015]&lt;/ref&gt;. വ്യാവസായികവിപ്ലവം സാധ്യമാക്കിയ ഒട്ടനേകം കണ്ടുപിടിത്തങ്ങൾ ഹൗസ്മാൻ ഉപയോഗപ്പെടുത്തി. പക്ഷെ ഹൗസ്മാന്റെ  സംരംഭങ്ങൾ നിശിത വിമർശനങ്ങൾക്കും വഴി തെളിച്ചു.&lt;ref name=Carmona &gt;{{cite book|title= Haussmann: His Life and Times, and the Making of Modern Paris|url= https://archive.org/details/haussmannhislife0000carm| author= Michael Carmona| publisher= Ivan R. Dee| year= 2002|ISBN= 978-1566634274}}&lt;/ref&gt;. ആർക് ദി ട്രയോംഫിനു ചുറ്റുമുള്ള പാതകൾക്ക് വീതികൂട്ടി അതിവിപുലമായ നക്ഷത്രാകൃതിയിലുള്ള കവലക്ക് രൂപം നല്കിയതും ഹൗസ്മാനാണ്. നക്ഷത്ര ചത്വരം എന്നർഥം വരുന്ന ലാപ്ലേസ് ദുലെറ്റ്വായ്ൽ  (La Place de l'étoile ) ഇന്ന്  [[ചാൾസ് ഡിഗാൾ ചത്വരം]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=Hausmann/&gt;. വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ജനസംഖ്യയും ഗതാഗതാവശ്യങ്ങളും കണത്തിലെടുത്ത് പാരിസിൽ [[അതിവേഗഗതാഗതം|മെട്രോ ]]നിർമ്മാണത്തിനുള്ള പദ്ധതികൾ പരിഗണനക്കെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Labyrinths of Iron, a History of the World's Subways|url=https://archive.org/details/labyrinthsofiron00bobr|author= Benson Bobrick | publisher= Newsweek Books; |year= 1981|ISBN=9780882252995 }}&lt;/ref&gt;
[[File:Hôtel Ritz Paris.jpg|250px|thumb|right| റിറ്റ്സ് ഹോട്ടൽ, പാരിസ് . സ്ഥാപിതം 1898]] 
===ഇരുപതാം ശതകം-രണ്ട് ആഗോളയുദ്ധങ്ങൾ ===
{{പ്രധാനലേഖനം|ഒന്നാം ലോക മഹായുദ്ധം}}
{{പ്രധാനലേഖനം|രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധം}}
{{പ്രധാനലേഖനം| വിഷി ഫ്രാൻസ്}}
[[File:1928 A. Leconte Map of Paris France w- Monuments - Geographicus - ParisMonumental-laconte-1928.jpg| 250px|left|thumb|ചരിത്രസ്മാരകങ്ങൾ- ടൂറിസ്റ്റ് മാപ് (1928)]]
ആദ്യത്തെ പതിനാലു വർഷം  യൂറോപ്പിന്റെ  സുവർണകാലഘട്ടത്തിന്റെ തുടർച്ചയായിരുന്നു. (Belle Époque 1870-1914 )&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.la-belle-epoque.de/maindxe.htm |title=The European Belle Epoque-യൂറോപ്പിന്റെ സുവർണകാലം ശേഖരിച്ചത്  29 ഏപ്രിൽ 2015 |access-date=2015-04-29 |archive-date=2016-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160912114546/http://www.la-belle-epoque.de/maindxe.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. ഏതാണ്ട് ഒരു വർഷത്തോളം നീണ്ടു നിന്ന ലോകമേളയും  (Exposition Universelle -1900),&lt;ref&gt;[http://lartnouveau.com/belle_epoque/paris_expo_1900.htm ലോകമേള 1900]&lt;/ref&gt;  വേനൽക്കാല ഒളിമ്പിക്സും&lt;ref&gt;[http://www.olympic.org/Documents/Reference_documents_Factsheets/The_Olympic_Summer_Games.pdf  ഒളിമ്പിക്സ്  വിവരങ്ങൾ ]&lt;/ref&gt; പാരിസിലേക്ക്  അനേകായിരം സന്ദർശകരെ ആകർഷിച്ചു.
[[File:Opéra Bastille.JPG|250px|right|thumb| ഒപേറാ ബസ്റ്റീൽ 1989]]
പക്ഷെ അധികം താമസിയാതെ  രണ്ട് ആഗോളയുദ്ധങ്ങളുടെ കനത്ത ആഘാതം യൂറോപ്പിന് സഹിക്കേണ്ടിവന്നു&lt;ref&gt;{{cite book|title= Trtiumph &amp; Tragedy (Second World War Vo; VI)|author= Winston Churchil| publisher=Mariner Books|ISBN=978-0395410608|}}&lt;/ref&gt; രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്താലത്ത്  നാമമാത്രമായ   വിഷിഭരണകൂടം നിലനിന്നിരുന്നുവെങ്കിലും പാരിസ് ജർമൻ അധീനതയിലായിരുന്നു. പാരിസിലെ മിക്ക പ്രധാന കെട്ടിടങ്ങളും നാസികളുടെ കാര്യാലയങ്ങളായി.&lt;ref&gt;{{cite book|title=France: The Dark Years 1940-44|author=Julian Jackson|publisher=Oxford University Press|ISBN=978-0199254576}}&lt;/ref&gt;. യുദ്ധാനന്തരം ഫ്രാൻസ് വീണ്ടും ജനാധിപത്യത്തിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തിയെങ്കിലും [[അൾജീറിയ |ആൾജീറിയൻ പ്രശ്നവും ]]  &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://toto.lib.unca.edu/sr_papers/history_sr/srhistory_2012/brannum_keith.pdf |title=The victory without laurels- The French military tragedy in Algeria-1954-62 |access-date=2015-04-30 |archive-date=2014-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026154518/http://toto.lib.unca.edu/sr_papers/history_sr/srhistory_2012/brannum_keith.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;,&lt;ref name=Fierro/&gt; വ്യാപകമായ വിദ്യാർഥി പ്രക്ഷോഭങ്ങളും നഗരത്തിൽ കോളിളക്കങ്ങളുണ്ടാക്കി. മാർക്സിസ്റ്റ് ചിന്തകൻ [[ഗി ദുബോർ]]  പുതിയൊരു സാമൂഹ്യവിപ്ലവ പ്രസ്ഥാനത്തിന് (Situationist Internationale) നേതൃത്വം കൊടുത്തു &lt;ref&gt;[ http://www.cddc.vt.edu/sionline/si/report.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514125701/http://www.cddc.vt.edu/sionline/si/report.html |date=2011-05-14 }}  situationist international archive]&lt;/ref&gt;. 
1989-ൽ ഫ്രഞ്ചുവിപ്ലവത്തിന്റെ  ഇരുനൂറാം വാർഷികാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ച്  ആധുനിക രീതിയിലുള്ള നാടകവേദി  (Opéra Bastille) ഉദ്ഘാടനം ചെയ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.operadeparis.fr/en/l-opera-de-paris/l-opera-bastille |title=ഒപേറാ ബസ്റ്റീൽ |access-date=2015-04-30 |archive-date=2015-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150523043143/https://www.operadeparis.fr/en/l-opera-de-paris/l-opera-bastille |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==നഗരം ഇന്ന് ==
{{wide image|Tour Eiffel 360 Panorama.jpg|1800px|  എെഫെൽ ഗോപുരത്തിൽനിന്നുള്ള നഗരദൃശ്യം}}

===നഗരത്തിന്റെ കിടപ്പ് ===
[[File:Paris arr jms-num.gif |thumb|200px|left| പാരിസ് നഗരത്തിന്റെ 20 വാർഡുകൾ ]]
[[File:Carte Métro de Paris.jpg|right|250px|thumb|പാരിസ് മെട്രോ ലൈനുകൾ ]] 
നഗരത്തിലൂടെ പതിമൂന്നു കിലോമീറ്റർ &lt;ref name= Pariscity &gt;{{Cite web |url=http://www.paris.fr/english/presentation-of-the-city/key-figures-for-paris/rub_8125_stand_29918_port_18748 |title=പാരിസ് നഗരം  |access-date=2015-04-29 |archive-date=2015-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150515052041/http://www.paris.fr/english/presentation-of-the-city/key-figures-for-paris/rub_8125_stand_29918_port_18748 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  കിഴക്കുനിന്ന് പടിഞ്ഞാട്ടേക്കൊഴുകുന്ന [[സീൻ നദി |സെയിൻ നദി]] പാരിസ് നഗരത്തെ  രണ്ടായി വിഭജിക്കുന്നു. സാമ്പ്രദായികമായി ഇരുകരകളും വലംകര ഇടംകര എന്നാണ്  അറിയപ്പെടുന്നത്. സെയിൻ നദിക്ക് വീതി കുറവാണ്. ഏറ്റവും കൂടിയത്   200  മീറ്റർ (ഗ്രെനെൽ പാലം) ഏറ്റവും കുറഞ്ഞത് 30 മീറ്റർ(ക്വാകെമോൺബെലോ).  നഗരത്തിൽ ഇരു കരകളേയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന 37 പാലങ്ങൾ ഉണ്ട്. ചിലത് കാൽനടക്കാർക്കു മാത്രമായുള്ളവയാണ്.&lt;ref name= Pariscity/&gt;.നദിയിൽ പണ്ട് അഞ്ചുദ്വിപുകളുണ്ടായിരുന്നതായി  രേഖകളുണ്ട്.  ഇന്ന്  മൂന്ന് കൊച്ചു ദ്വീപുകളാണുള്ളത്.  ഇവയിൽ രണ്ടെണ്ണം [[ഇൽ സാ ലൂയി|സെന്റ് ലൂയിസ് ദ്വീപും]](  Île Saint-Louis) [[ഇൽദുലാസിറ്റി|സിറ്റി ദ്വീപും]] (  Île de la Cité, )  പ്രകൃത്യാ ഉള്ളതും [[ഇലൂസിന്യ് |ഹംസദ്വീപ് ]]  (ഇലു സിന്യ്, Île aux Cygnes)  മനുഷ്യനിർമിതവുമാണ്.
കുറുകേയും വിലങ്ങനേയുമുള്ള പതിനാല്  അതിവേഗ മെട്രോ റെയിൽ ലൈനുകൾ നഗരഗതാതഗം ഏറെ സുഗമമാക്കുന്നു. 
===ഭരണസംവിധാനം=== 
കാര്യക്ഷമമായ നഗരപരിപാലനത്തിനായി പാരിസ് ഇരുപത്  നഗരവാർഡുകളായി (arrondisement) വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇവ  നദിയുടെ ഇരുകരകളിലുമായി വൃത്താകൃതിയിൽ ചുരുളഴിയുന്നു.  ഓരോ നഗരവാർഡും വീണ്ടും നാലു ഉപവാർഡുകളായി (quartier) വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഓരോ വാർഡും സ്വന്തം മേയറേയും പാരിസ് കൗൺസിലിലേക്കായി പ്രതിനിധികളേയും തെരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഈ കൗൺസിലർമാരാണ് പാരിസ് മേയറെ തെരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്.   പാരിസ്  മേയറും ഇരുപത്തിയൊന്നു ഡെപ്യൂട്ടികളും 163 കൺസിലർമാരുമടങ്ങുന്ന സംഘമാണ് ഭരണനിർവഹണം നടത്തുന്നത്. 2013-ലെ കണക്കനുസരിച്ച് പാരിസ് നഗരത്തിന്റെ ബഡ്ജറ്റ് എട്ടു ബില്യൺ യൂറോ ആണ്. &lt;ref name= Pariscity/&gt;

അഞ്ചും ആറും വാർഡുകളിലായി   പാരിസിലെ മിക്ക വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനകളും നിലകൊള്ളുന്നത്. ലുക്സംബർഗ് ഉദ്യാനം നഗരമധ്യത്തിൽ ആറാം വാർഡിലാണ്. ടുയിലെറി പാർക് ഒന്നാം വാർഡിലും. ഇവ കൂടാതെ മിക്ക വാർഡുകളിലും  ഉദ്യാനങ്ങളുണ്ട്.  നഗരത്തിന്റെ തെക്കുകിഴക്കും തെക്കുപടിഞ്ഞാറുമായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന അതി വിശാലമായ രണ്ടു ഉദ്യാനങ്ങളാണ്  യഥാക്രമം വിസെനും ബൊളോണ്യെയും .  പന്ത്രണ്ടാം വാർഡിലെ  വിസെൻ ഉദ്യാനവനത്തിന്  2459 ഏക്കർ വിസ്തീർണവും പതിനാറാം വാർഡിന്റെ ഭാഗമായ ബൊളോണ്യെ ഉദ്യാനവനത്തിന്  2091 ഏക്കർ വിസ്തീർണവുമുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite book|title= Hidden Gadens of Paris- A guide to the Parks, squares and woodlands of the city of light|author= Susan Cahill|publisher= St. Martin's Griffin| year= 2012|
ISBN= 978-0312673338}}&lt;/ref&gt;
===കലാസാംസ്കാരികരംഗം ===
[[File:Cafe Procope plaque.jpg|250px|thumb|left| കഫേ പ്രോകോപിനകത്തെ സ്മാരകഫലകം. വിശിഷ്ഠാഥിതികളുടെ പേരുകൾ കാണാം]]

[[File:La Closerie des Lilas.JPG |250px|thumb|right | ലാ ക്ലോസെറി ദെലീലാ-(ആറാം വാർഡ്)  ഹെമിംഗ് വേ ഇവിടെയിരുന്നാണ് തന്റെ ആദ്യനോവൽ എഴുതിത്തീർത്തത്]] 
പാരിസ് നഗരജീവിതത്തിന്റെ ഒരു അവിഭാജ്യഘടകമാണ് പാരിസ് കഫേകൾ. [[ഹോണോറെ ഡി ബൽസാക് |ബൽസാക്]] കഫേകളെ ജനങ്ങളുടെ പാർലമെന്റ് എന്നു വിശേഷിപ്പിച്ചു&lt;ref&gt;[http://www.gutenberg.org/files/1417/1417-h/1417-h.htm#link2HCH0012 ബൽസാകിന്റെ നോവൽ -മണ്ണിന്റെ മക്കൾ അധ്യായം 12]&lt;/ref&gt;, &lt;ref name=Haine&gt;{{cite book| title= The World of the Paris Café: Sociability Among the French Working Class, 1789-1914|author=	W. Scott Haine|publisher=	JHU Press|year= 1998|ISBN=	 9780801860706}}&lt;/ref&gt; ആറാം വാർഡിലെ പ്രകോപ് കഫേയിലിരുന്നുകൊണ്ടാണ്  [[വോൾട്ടയർ|വോൾട്ടയറും]]  [[ഡെനി ഡിഡറോ |ഡിഡറോയും]] മാനവരാശിയേയും സംസ്കാരത്തേയും കുറിച്ച് വിചിന്തനം നടത്തിയത്. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ബുദ്ധിജീവികളേയും കലാ-സാഹിത്യകാരന്മാരേയും സംഗീതജ്ഞരേയും  പാരിസ് കഫേകൾ  ആകർഷിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite book|title=	Paris Café: The Sélect Crowd|year=        2007|url=        https://archive.org/details/pariscafslectcro0000fitc|author=	Noel Riley Fitch|publisher	=Counterpoint Press, 2007|ISBN= 9781933368856}}&lt;/ref&gt;  [[ ബെഞ്ചമിൻ ഫ്രാങ്ക്ലിൻ]], [[തോമസ് ജെഫേഴ്സൺ]], [[ജെയിംസ് ജോയ്സ് ]], [[എസ്രാ പൗണ്ട്]],[[സ്കോട്ട് ഫിറ്റ്സ്‌ജെറാൾഡ്]] , [[സാമുവൽ ബെക്കറ്റ്]], ഇവരൊക്കെ  ഇക്കൂട്ടത്തിൽ പെടുന്നു.ലാ ക്ലോസെറി ദെലീലാ എന്ന കഫേയിലിരുന്നാണ്  [[ഏണസ്റ്റ് ഹെമിങ്‌വേ |ഏണസ്റ്റ് ഹെമിംഗ്വേ ]]തന്റെ ആദ്യ നോവലായ ''ദി സൺ ഓൾസോ റൈസസ്''(1926)   എഴുതിയത് &lt;ref&gt;{{cite book|title	=Hemingway- A Biography|url        =https://archive.org/details/hemingwaybiograp0000meye_v2c9| author=	Jeffrey Meyers|publisher	=Perseus Books Group|year= 1999|ISBN= 9780306808906}}&lt;/ref&gt;[[സാൽവദോർ ദാലി]]  , [[മാർക് ചാഗൽ]], [[പാബ്ലോ പിക്കാസോ |പികാസോ ]] തുടങ്ങിയവരുടെ  സമ്മേളനം മോപാർണെ ഭാഗത്തുള്ള  കഫേകളിലായിരുന്നു. കാൾ മാർക്സും ഫ്രെഡറിക് ഏംഗൽസും തമ്മിലുള്ള  ആദ്യത്തെ നീണ്ട കൂടിക്കാഴ്ച  റീജൻസ് എന്ന പാരിസ് കഫേയിൽ വെച്ചാണെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;[https://books.google.de/books?id=ZZuDP8hGg5IC&amp;pg=PT11&amp;dq=marx+cafe+la+regence&amp;hl=de&amp;sa=X&amp;ei=tOCNUrjCK8KNtAaKpoGYBA#v=onepage&amp;q=marx%20cafe%20la%20regence&amp;f=false  കാൾ മാർക്സ്  പാരിസിൽ- ശേഖരിച്ചത് 13മെയ് 2015]&lt;/ref&gt;

ആറാം വാർഡിലെ 1812-ൽ  നിലവിൽ വന്ന ലെദുമഗോ കഫേയിലും (Les Deux Magots) &lt;ref name= Magot&gt;{{Cite web |url=http://www.lesdeuxmagots.fr/en/ambiances.php#/ambiances.php |title=ലെദു മഗോ കഫേ |access-date=2015-05-14 |archive-date=2015-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150509135544/http://www.lesdeuxmagots.fr/en/ambiances.php#/ambiances.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1885-ൽ നിലവിൽ വന്നഫ്ലോർ കഫേയിലും (Café de Flore)&lt;ref name=Flore&gt;{{Cite web |url=http://www.paris-bistro.com/english/histoire_flore.html |title=ഫ്ലോർ കഫേ |access-date=2015-05-14 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924064530/http://www.paris-bistro.com/english/histoire_flore.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ആൻഡ്രേ ഗീഡ്]],[[ലൂയി ആരഗൺ]],[[ഷാൺ-പോൾ സാർത്ര് |സാർത്ര്]],[[സിമോൺ ദ ബൊവ| സിമോൺ ദു ബൂവ്വാ]], [[അൽബേർ കാമ്യു]]   എന്നിവർ  പതിവു സന്ദർശകരായിരുന്നുവത്രെ&lt;ref name= Magot/&gt;, &lt;ref name=Flore/&gt;.  ലെദു മഗോ 1933 മുതൽ സ്വന്തം പേരിൽ (Prix des Deaux Magot) വാർഷിക സാഹിത്യപുരസ്കാരം   നല്കി വരുന്നു&lt;ref name= Magot/&gt;.  1994 മുതൽ   ഫ്ലോർ കഫേയും   Prix de Flore എന്ന  സാഹിത്യപുരസ്കാരം നല്കിത്തുടങ്ങി&lt;ref name=Flore/&gt;.

== അവലംബം ==
{{Reflist|3}}
==ചിത്രശാല==
&lt;gallery&gt;
File:Paris uu ua jms.png |പാരിസ് നഗരവും പരിസരപ്രദേശങ്ങളും
File:Paris ile Cite ile Saint Louis pont Tournelle.jpg |ഇൽ സാ ലൂയി, ഇൽദുലാസിറ്റി  ദ്വീപുകൾ
File:Ile.des.cygnes.paris.arp.jpg |ഇലു സിന്യ്- മനുഷ്യനിർമിത ദ്വീപ്
File:Eiffel Tower by the Seine river, Paris, 2 March 2014.jpg |എെഫെൽ ഗോപുരം സെയ്ൻ നദിയിൽ നിന്നുള്ള കാഴ്ച
File:Elysée Palace, Paris 2005.jpg| എലീസി കൊട്ടാരം- ഇപ്പോൾ ഫ്രഞ്ചു പ്രസിഡൻഡിന്റെ ഔദ്യോഗിക വസതി 
File:NotreDameI.jpg |നോട്ടർഡാം ക്രൈസ്തവപ്പള്ളി
File:Point zéro des routes de France, March 2013.jpg |നോട്ടർഡാം പള്ളിക്കകത്തെ സീറോ പോയന്റ്-തുടക്കബിന്ദു
File:Le Procope.JPG|പ്രോകോപ് കഫേ 
File:Ben Franklin plaque.jpg| ബെഞ്ചമിൻ ഫ്രാങ്കലിൻ പ്രോകോപ് കഫേ സന്ദർശിച്ച വിവരം 
File:Lesdeuxmagots.jpg |ലെദു മാഗോ കഫേ (ആറാം വാർഡ്)
File:Cafe de Flore 2007.jpg| ഫ്ലോർ കഫേ(ആറാം വാർഡ്)
File:Arc de Triomphe (29).JPG| ട്രൈമ്ഫ് ഡി ആർച്ചിന്റെ മച്ച്
File:Arc de Triomphe (4).JPG|ട്രൈമ്ഫ് ഡി ആർച്ച്
File:Catacombs of Paris (33).JPG|പാരീസിലെ ഭൂഗർഭക്കല്ലറ
&lt;/gallery&gt;

{{List of European capitals by region}}

[[വർഗ്ഗം:പാരിസ്]]
[[വർഗ്ഗം:യൂറോപ്പിലെ തലസ്ഥാനങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഒളിമ്പിക്സ് മത്സരങ്ങൾക്ക് ആതിഥ്യം വഹിച്ച നഗരങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫ്രാൻസിലെ പട്ടണങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>1b71gtslc930dsi7wmgalbsmm497hli</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ലയണൽ മെസ്സി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47727</id>
    <revision>
      <id>4619671</id>
      <parentid>4595333</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T18:52:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adhilkhan2023</username>
        <id>210662</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>കണ്ണികൾ ചേർത്തു</comment>
      <origin>4619671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="229716" sha1="il51nxicy2mm6j3eacfb0cvh5h6fwzp" xml:space="preserve">{{തിരഞ്ഞെടുത്ത ലേഖനം}}
{{Prettyurl|Lionel Messi}}
{{Infobox football biography
| name = ലിയോണൽ മെസ്സി
| image = Lionel-Messi-Argentina-2022-FIFA-World-Cup sharpness.jpg
| image_size = 230
| caption = 2022 ഫിഫ ലോകകപ്പിൽ മെസ്സി അർജന്റീനയ്ക്ക് വേണ്ടി കളിക്കുന്നു.
| fullname = ലിയോണൽ ആന്ദ്രസ് മെസ്സി&lt;ref name=&quot;ActualName&quot;&gt;{{cite news|last=Marsden|first=Sam|url=http://www.espn.in/football/barcelona/story/3255615/lionel-messi-donates-70k-to-charity-after-winning-libel-case-against-newspaper|title=Messi donates to charity after libel case win|publisher=ESPN|date=2 November 2017|access-date=3 November 2017}}&lt;/ref&gt;
| birth_date = {{birth date and age|1987|6|24|df=y}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=2018 FIFA World Cup Russia: List of players: Argentina |publisher=FIFA |format=PDF |page=1 |date=15 July 2018 |accessdate=13 October 2018 |archive-date=2018-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180610160600/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; l
| birth_place = [[റോസാരിയോ]], [[അർജന്റീന]]
| height = 1.70 m&lt;ref name=&quot;Profile: Lionel Andrés Messi&quot;/&gt;
| position = ഫോർവേഡ്
| currentclub = ഇന്റർ മിയാമി
| clubnumber = 10
| youthyears1 = 1994–2000
| youthclubs1 = ന്യൂവെൽസ് ഓൾഡ് ബോയ്സ്
| youthyears2 = 2001–2004
| years1 = 2003–2004
| clubs1 = ബാഴ്‌സലോണ സി
| caps1 = 10
| goals1 = 5
| years2 = 2004–2005
| clubs2 = ബാഴ്‌സലോണ ബി
| caps2 = 22
| goals2 = 6
| years3 = 2004–2021
| clubs3 = [[എഫ്.സി. ബാഴ്സലോണ|ബാഴ്‌സലോണ]]
| caps3 = 520
| goals3 = 474&lt;!-- LEAGUE ONLY --&gt;&lt;!--Only update at the end of the match--&gt;
| years4 = 2022-2023
| clubs4 = പാരീസ് സെന്റ്–ജെർമെയ്ൻ
| caps4 = 26
| goals4 = 6
| nationalyears1 = 2004–2005
| nationalteam1 = അർജന്റീന U20
| nationalcaps1 = 18
| nationalgoals1 = 14
| nationalyears2 = 2008
| nationalteam2 = അർജന്റീന U23
| nationalcaps2 = 5{{efn-lg|name=U23|Does not include an appearance for Argentina U23 against the [[Catalonia national football team|unofficial Catalonia team]] in May 2008.&lt;ref&gt;{{cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080527190720/http://www.elmundo.es/elmundo/2008/05/24/barcelona/1211658712.html|url=https://www.elmundo.es/elmundo/2008/05/24/barcelona/1211658712.html|title=La selección catalana pierde ante Argentina (0-1) en un partido marcado por la política|website=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|archivedate=May 27, 2008|date=May 24, 2008|url-status=live|language=Spanish}}&lt;/ref&gt;}}
| nationalgoals2 = 2
| nationalyears3 = 2005–2025
| nationalteam3 = [[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീന]]
| nationalcaps3 = 138
| nationalgoals3 = 70
| club-update = 19 ജൂലൈ 2020
| nationalteam-update = 18 നവംബർ 2019
| medaltemplates = {{MedalSport|പുരുഷന്മാർക്കുള്ള [[ഫുട്ബോൾ]]}}
{{MedalCountry|{{fb|ARG}}}}
{{MedalCompetition|[[FIFA World Cup]]}}
{{Medal|Winner|[[2022 FIFA World Cup|2022 Qatar]]|}}
{{Medal|RU|[[2014 FIFA World Cup|2014 Brazil]]|}}
{{MedalCompetition|[[Copa América]]}}
{{Medal|Winner|[[2021 Copa América|2021 Brazil]]|}}
{{Medal|RU|[[2015 Copa América|2015 Chile]]|}}
{{Medal|RU|[[Copa América Centenario|2016 United States]]|}}
{{Medal|3rd|[[2019 Copa America|2019 Brazil]]|}}
{{MedalComp|[[CONMEBOL–UEFA Cup of Champions]]}}
{{Medal|Winner|[[2022 Finalissima|2022 England]]|}}
{{MedalCompetition|[[Olympic Games]]}}
{{Medal|G|[[2008 Summer Olympics|2008 Beijing]]|[[Football at the 2008 Summer Olympics – Men's tournament|Team]]}}
{{Medal|Winner|[[2005 FIFA World Youth Championship|2005 Netherlands]]|}}
{{MedalCompetition|[[South American Youth Football Championship|South American U-20 Championship]]}}
{{Medal|3rd|[[2005 South American U-20 Championship|2005 Colombia]]|}}
}}
ഒരു [[അർജന്റീന|അര്ജന്റീനിയൻ]] പ്രഫഷണൽ [[ഫുട്ബോൾ]] കളിക്കാരനാണ് '''ലിയോ''' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന  '''ലിയോണൽ ആന്ദ്രസ് മെസ്സി''' ({{IPA-es|ljoˈnel anˈdɾes ˈmesi|-|Lionel Andrés Messi - Name.ogg}} (ജനനം ജൂൺ 24, 1987).  ഇന്റർ മയാമിയിലും [[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീന ദേശീയ ടീമിലും]] ഫോർവേഡായി കളിക്കുന്നു. തന്റെ തലമുറയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച ഫുട്ബോൾ കളിക്കാരിൽ ഒരാളായി അദ്ദേഹത്തെ പരിഗണിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news | last = Broadbent | first = Rick | date = 24 February 2006 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece | title = Messi could be focal point for new generation | publisher = Times Online | accessdate = 31 March 2009 | location = London | archive-date = 2011-07-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110727181929/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | last = Gordon | first = Phil | date = 28 July 2008 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece | title = Lionel Messi proves a class apart | publisher = Times Online | accessdate = 31 March 2009 | location = London | archive-date = 2008-12-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081204081721/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | last = Williams | first = Richard | date = 24 April 2008 | url = http://www.guardian.co.uk/sport/blog/2008/apr/24/ronaldosspotofanguishmessi?commentpage=2 | title = Messi's dazzling footwork leaves an indelible mark | publisher = The Guardian | accessdate = 31 March 2009 | location=London}}&lt;/ref&gt; മെസ്സി തന്റെ 21 ആം വയസ്സിൽ [[യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]], [[ഫിഫ ലോക ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]] എന്നീ പുരസ്കാരങ്ങൾക്കായി നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു. 22 ആം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം ആ രണ്ട് പുരസ്കാരങ്ങളും കരസ്ഥമാക്കുകയും ചെയ്തു. 2021 ൽ ലഭിച്ച ഏഴാമത്  ബാലൺ ഡി ഓയോറോടെ ( [[Ballon d'Or]]) ഈ ബഹുമതി  7 തവണ നേടുന്ന ആദ്യ കളിക്കാരനായി . 2009, 2010, 2011, 2012 വർഷങ്ങളിലായി  തുടരെ 4-ആം  തവണയാണ്  ഈ നേട്ടം കരസ്ഥമാക്കിയത്.&lt;ref name=&quot;Messi is best&quot;&gt;{{cite web | title=Messi världens bästa fotbollsspelare | url=http://www.eurosport.se/fotboll/la-liga/2009-2010/messi-vann-ballon-d%27or_sto2139561/story.shtml | publisher=Eurosport | date=12 January 2009 | accessdate=23 March 2010 | archive-date=2015-09-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150927140117/http://www.eurosport.se/fotboll/la-liga/2009-2010/messi-vann-ballon-d%27or_sto2139561/story.shtml | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.rsssf.com/miscellaneous/europa-poy.html | title = European Footballer of the Year (&quot;Ballon d'Or&quot;) | publisher = RSSSF | accessdate = 7 July 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gala 2008&quot;&gt;{{cite news | url = http://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf | title = FIFA World Player Gala 2008 | publisher = FIFA | accessdate = 7 July 2009 | archive-date = 2019-05-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190515125420/https://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.fifa.com/mm/document/classic/awards/finalmenbyplayer_32209.pdf | title = FIFA World Player Gala 2007 | publisher = FIFA | accessdate = 7 July 2009 | archive-date = 2017-06-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170630222655/http://www.fifa.com/mm/document/classic/awards/finalmenbyplayer_32209.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  [[2022 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|2022-ലെ ഫിഫ ലോകകപ്പിൽ]] അദ്ദേഹം ലോകകപ്പും ഗോൾഡൻ ബോളും നേടി. ഇദ്ദേഹത്തെ പലപ്പോഴും ഇതിഹാസതാരം [[ഡിയഗോ മറഡോണ|ഡിയഗോ മറഡോണയുമായി]] സാമ്യപ്പെടുത്താറുണ്ട്. മറഡോണ തന്നെ മെസ്സിയെ തന്റെ &quot;പിൻഗാമി&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite news | last = Gardner | first = Neil | date = 19 April 2007 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece | title = Is Messi the new Maradona? | publisher = Times Online | accessdate = 31 March 2009 | location = London | archive-date = 2011-06-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110629112333/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2006-02/25/content_523966.htm|title=Maradona proclaims Messi as his successor|author=Reuters|publisher= China Daily |date= 25 February 2006 |accessdate= 8 October 2006}}&lt;/ref&gt;

നന്നേ ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ മെസ്സി കളിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഴിവ് ബാർസലോണ വളരെ വേഗം തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ബാർസലോണ ക്ലബ്ബ് അദ്ദേഹത്തിന് ഉയരക്കുറവിനു ചികിത്സ നിർദ്ദേശിച്ചു. അതിനാൽ [[റൊസാരിയോ]] എന്ന സ്ഥലത്തെ ക്ലബ്ബായ [[ന്യൂവെൽസ്സ് ഓൾഡ് ബോയ്സ്]] ടീമിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹം വിട്ടുപോരുകയും കുടുംബത്തോടൊപ്പം [[യൂറോപ്പ്|യൂറോപ്പിൽ]] സ്ഥിരതാമസമാക്കുകയും ചെയ്തു. [[2004-2005 ലാ ലിഗ|2004-2005 സീസണിൽ]] അദ്ദേഹം ആദ്യ കളി കളിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ തന്നെ അദ്ദേഹം [[ഗോൾ]] നേടി. അങ്ങനെ ക്ലബ്ബിനായി ഗോൾ നേടുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ കളിക്കാരൻ എന്ന റെക്കോർഡ് അദ്ദേഹം സ്വന്തമാക്കി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യ സീസണിൽ തന്നെ ബാർസലോണ [[ലാ ലിഗ]] കപ്പ് നേടി. [[2006-2007 ലാ ലിഗ|2006-2007 സീസണിലാണ്]] അദ്ദേഹം മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ച്ചവെച്ചത്. ക്ലാസിക്ക് മത്സരത്തിൽ (el clásico or The Classic) ഒരു ഹാട്രിക്ക് നേടിയതടക്കം 26 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്നായി 14 ഗോളുകൾ നേടി. [[2008-2009 ലാ ലിഗ|2008-09]] സീസണിൽ അദ്ദേഹം 38 ഗോളുകൾ നേടി. ആ സീസണിൽ ബാർസലോണ മൂന്ന് കിരീടങ്ങൾ നേടിയപ്പോൾ ടീമിന്റെ പ്രധാന ആയുധം മെസ്സി ആയിരുന്നു. [[2009-2010 ലാ ലിഗ|2009-10]] സീസണിൽ അദ്ദേഹം എല്ലാ മത്സരങ്ങളിലുമായി 47 ഗോളുകൾ നേടുകയും, ബാർസലോണക്കായി ഒരു സീസണിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോളുകൾ നേടുകയെന്ന ബഹുമതി [[റൊണാൾഡോ|റൊണാൾഡോയോടൊപ്പം]] പങ്കിടുകയും ചെയ്തു.

2005 ലെ [[ഫിഫ വേൾഡ് യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്|ഫിഫ വേൾഡ് യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ]] മെസ്സി ആയിരുന്നു ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോളുകൾ നേടിയത്. ഫൈനലിൽ നേടിയ 2 ഗോളുകളടക്കം ആകെ 6 ഗോളുകളാണ് ആ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമ്പാദ്യം. അതിനുശേഷം അദ്ദേഹം [[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീന]] ടീമിലെ സ്ഥിരം അംഗമായി. [[ഫിഫ ലോകകപ്പ്|ഫിഫ ലോകകപ്പിൽ]] കളിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ അർജന്റീനക്കാരനായി അദ്ദേഹം മാറി. 2007 ലെ [[കോപ്പ അമേരിക്ക|കോപ്പ അമേരിക്കയിൽ]] രണ്ടാം സ്ഥാനക്കാരനുള്ള പുരസ്കാരം അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു. 2008 ലെ [[ബീജിങ്ങ് ഒളിമ്പിക്സ്|ബീജിങ്ങ് ഒളിമ്പിക്സിൽ]] ജേതാക്കളായ അർജന്റീന ടീമിൽ മെസ്സിയും ഒരു അംഗമായിരുന്നു. ആ വിജയത്തോടെ അദ്ദേഹത്തിന് ആദ്യ അന്താരാഷ്ട്ര പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. 2012 ഡിസംബർ 9ന് ഒരു കലണ്ടർ വർഷം ഏറ്റവുമതികം ഗോൾ നേടുന്ന കളിക്കാരൻ എന്ന റെക്കോർഡിൽ ഗെർഡ് മുള്ളറെ (85 ഗോളുകൾ) മറികടന്നു. 2012 ഡിസംബർ 23 ന്  ഒരു  കലണ്ടർ വർഷം 91 ഗോളുകൾ എന്ന സർവ്വ കാല റിക്കാർഡ് സ്ഥാപിച്ചു.2022ഇൽ ഖത്തറിൽ വച്ച് നടന്ന ഫിഫ വേൾഡ് കപ്പിൽ അർജൻ്റീനയെ വിജയികൾ ആക്കുന്നതിൽ മുഖ്യ പങ്ക് വഹിച്ചു 

പലപ്പോഴും ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച കളിക്കാരനായി കണക്കാക്കപ്പെടുകയും എക്കാലത്തെയും മികച്ച കളിക്കാരിലൊരാളായി പരക്കെ കണക്കാക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന മെസ്സി റെക്കോർഡ് ഏഴ് ബാലൺ ഡി ഓർ അവാർഡുകൾ നേടിയിട്ടുണ്ട്.

== ആദ്യ കാല ജീവിതം മെസ്സി ==
1987 ജൂൺ 24 ന് ജോർജ്ജ് ഹൊറാസിയോ മെസ്സിയുടേയും (ഫാക്ടറി തൊഴിലാളി) സെലിയ മറിയ കുചിറ്റിനിയുടേയും (തൂപ്പുകാരി) മകനായി അർജന്റീനയിലെ റൊസാരിയോ എന്ന സ്ഥലത്താണ് മെസ്സി ജനിച്ചത്.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/lionel-messi-magic-in-his-feet-1928768.html | last = Carlin | first = John | publisher = The Independent | title = Lionel Messi: Magic in his feet | accessdate = 7 April 2010 | date = 27 March 2010 | location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.pagina12.com.ar/diario/deportes/8-121094-2009-03-07.html | last = Veiga | first = Gustavo | publisher = Página/12 | title = Los intereses de Messi | accessdate = 31 May 2009 |language= Spanish}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mission&quot;&gt;{{cite news | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article3779961.ece | publisher = Times Online | title = Lionel Messi on a mission | last = Hawkey | first = Ian | date = 20 April 2008 | accessdate = 30 May 2009 | location = London | archive-date = 2008-08-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080830020412/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article3779961.ece | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ഇറ്റലിയിലെ [[അൻകോന]] എന്ന നഗരത്തിൽ നിന്നും 1883 ൽ കുടിയേറിപ്പാർത്തതാണ് മെസ്സിയുടെ പൂർവ്വികനായ ഏയ്ഞ്ചലോ മെസ്സി.&lt;ref name=&quot;El origen de los Messi&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aldia.cr/ad_ee/2006/febrero/24/ovacion11.html |title= El origen de los Messi está en Italia |accessdate= 7 July 2009 | date= 24 February 2006 | publisher= Al Día | last = Aguilar | first = Alexander |language= Spanish}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Las raíces italianas de Leo Messi&quot;&gt;{{cite web |url=http://hemeroteca.elmundodeportivo.es/preview/2005/10/07/pagina-5/722791/pdf.html |title= Las raíces italianas de Leo Messi |accessdate= 7 July 2009 |date = 7 October 2005 |publisher= El Mundo Deportivo | last = Cubero | first = Cristina|language= Spanish}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹത്തിന് റോഡ്രിഗോ എന്നും മത്യാസ് എന്നും പേരുള്ള രണ്ട് ജ്യേഷ്ഠന്മാരുണ്ട്. കൂടാതെ മരിയ സോൾ എന്നു പേരുള്ള ഒരു സഹോദരിയും.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.nbcolympics.com/athletes/athlete=1246/bio/ | publisher = NBC | title = Lionel Messi bio | accessdate = 30 May 2009 | archive-date = 2017-05-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170513153151/http://www.nbcolympics.com/athletes/athlete=1246/bio | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; അഞ്ചാം വയസ്സിൽ, തന്റെ അച്‌ഛൻ പരിശീലിപ്പിച്ചിരുന്ന ഒരു പ്രാദേശിക ക്ലബ്ബായ ഗ്രൻഡോളിയിൽ ചേർന്ന് മെസ്സി ഫുട്ബോൾ കളിക്കാൻ തുടങ്ങി.&lt;ref name=Williams&gt;{{cite news | last = Williams | first = Richard | url = http://www.guardian.co.uk/football/2006/feb/24/championsleague1 | publisher = The Guardian | title = Messi has all the qualities to take world by storm | accessdate = 3 May 2008 | date = 26 February 2006 | location=London}}&lt;/ref&gt; 1995 ൽ പ്രാദേശിക പട്ടണമായ റൊസാരിയോവിലെ ഒരു ക്ലബ്ബായ [[ന്യൂവെൽസ് ഓൾഡ് ബോയ്സ്|ന്യൂവെൽസ് ഓൾഡ് ബോയ്സിൽ]] ചേർന്നു.&lt;ref name=Williams/&gt; 11 ആം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വളർച്ചക്കു ആവശ്യമായ ഹോർമോണിന്റെ കുറവ് തിരിച്ചറിയപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/championsleague/5099857/Franck-Ribery-the-man-to-challenge-Lionel-Messi-and-Barcelona.html | title = Franck Ribery the man to challenge Lionel Messi and Barcelona | publisher = Daily Telegraph | last = White | first = Duncan | date = 4 April 2009 | accessdate = 7 July 2009 | location = London | archive-date = 2010-03-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100323094801/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/championsleague/5099857/Franck-Ribery-the-man-to-challenge-Lionel-Messi-and-Barcelona.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; അർജന്റീനയിലെ ഒരു പ്രമുഖ ക്ലബ്ബായ [[റിവർ പ്ലേറ്റ്|റിവർ പ്ലേറ്റിന്]] മെസ്സിയുടെ കഴിവിൽ വിശ്വാസമുണ്ടായിരുന്നു. എങ്കിലും മാസം തോറും $900 ചെലവാക്കിക്കൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തെ ചികിത്സിക്കാൻ അവർക്ക് കഴിയുമായിരുന്നില്ല.&lt;ref name=&quot;mission&quot;/&gt; എന്നാൽ [[ബാർസലോണ|ബാർസലോണയുടെ]] സ്പോർട്ടിംഗ് ഡയറക്ടറായിരുന്ന [[കാർലെസ് റെക്സാച്ച്]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഴിവിനെ പറ്റി ബോധവാനായിരുന്നു. മെസ്സിയുടെ ബന്ധുക്കൾ സ്പെയിനിലെ [[കാറ്റലോണിയ|കാറ്റലോണിയയിലെ]] [[ലെയ്ഡ|ലെയ്ഡയിൽ]] ഉണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;mission&quot;/&gt; മെസ്സിയുടെ കളി നിരീക്ഷിച്ചതിനു ശേഷം ബാർസലോണ അദ്ദേഹവുമായി കരാറിലേർപ്പെട്ടു.&lt;ref name=fifa.com/&gt; അദ്ദേഹം സ്പെയിനിലേക്ക് മാറി താമസിക്കാമെങ്കിൽ ചികിത്സക്കുള്ള പണം ക്ലബ്ബ് ഏറ്റെടുത്തുകൊള്ളാം എന്ന് അവർ പറഞ്ഞു.&lt;ref name=Williams/&gt; ഇതനുസരിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബം യൂറോപ്പിലേക്ക് മാറിത്താമസിക്കുകയും അദ്ദേഹം ക്ലബ്ബിന്റെ യൂത്ത് ടീമുകളിൽ കളിച്ച് തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു.&lt;ref name=fifa.com&gt;{{cite news |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=107/edition=248388/news/newsid=103182.html |title=The new messiah |publisher=FIFA |date=5 March 2006 |accessdate=25 July 2006 |archive-date=2013-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131225005810/http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=107/edition=248388/news/newsid=103182.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ട് ബന്ധുസഹോദരർ ഫുട്ബോളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടായിരുന്നു : [[മാക്സി ബിനാക്കുച്ചി|മാക്സി ബിനാക്കുച്ചിയും]] [[ഇമ്മാനുവൽ ബിനാക്കുച്ചി|ഇമ്മാനുവൽ ബിനാക്കുച്ചിയും]].&lt;ref name=&quot;Último Segundo&quot;&gt;{{cite news|url=http://ultimosegundo.ig.com.br/esportes/seu_time/flamengo/2007/08/20/maxi_afirma_que_messi_deve_vir_ao_brasil_para_ve_lo_jogar_972383.html|title=Maxi afirma que Messi deve vir ao Brasil para vê-lo jogar|publisher=Último Segundo|date=20 August 2007|accessdate=3 November 2009|language=pt|archive-date=2009-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090227172313/http://ultimosegundo.ig.com.br/esportes/seu_time/flamengo/2007/08/20/maxi_afirma_que_messi_deve_vir_ao_brasil_para_ve_lo_jogar_972383.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.tz-online.de/sport/fussball/tsv-1860/biancucchi-hoert-mir-mit-messi-auf-498339.html|title=Hört mir auf mit Messi!|publisher=TZ Online|date= 20 October 2009 |accessdate= 3 November 2009 |language=de|first=Claudius |last=Mayer}}&lt;/ref&gt;

== ക്ലബ്ബ് ജീവിതം ==
=== ബാർസലോണ ===
2003 നവംബർ 13 ന് (അപ്പോൾ പ്രായം 16 വർഷവും 145 ദിവസവും) [[F.C. പോർട്ടോ|പോർട്ടോയുമായുള്ള]] സൗഹൃദ മത്സരത്തിലൂടെ മെസ്സി തന്റെ ആദ്യ ഔദ്യോഗിക മത്സരം കളിച്ചു.&lt;ref name=&quot;footballdb&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.footballdatabase.com/index.php?page=player&amp;Id=222&amp;b=true |title=Lionel Andres Messi&amp;nbsp;— FCBarcelona and Argentina |publisher=Football Database |accessdate= 23 August 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2009/SPORT/football/05/22/messi.football.best.world/index.html|title=Profile: Lionel Messi|author=Tutton, Mark and Duke, Greg|publisher=CNN|date=22 May 2009|accessdate=30 May 2009|archive-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411213640/http://edition.cnn.com/2009/SPORT/football/05/22/messi.football.best.world/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഒരു വർഷത്തിനുള്ളിൽ [[ഫ്രാങ്ക് റൈക്കാർഡ്]] അദ്ദേഹത്തെ തന്റെ ആദ്യ ലീഗ് മത്സരം കളിക്കാൻ അനുവദിച്ചു. 2004 ഒക്ടോബർ 16 ന് (അപ്പോൾ പ്രായം 17 വർഷവും 114 ദിവസവും) [[F.C. എസ്പാന്യോൾ|എസ്പാന്യോളിനെതിരെയായിരുന്നു]] ആ മത്സരം. ആ മത്സരത്തോടു കൂടി ബാർസലോണക്ക് വേണ്ടി കളിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ മൂന്നാമത്തെ കളിക്കാരനും ലാ ലിഗയിൽ കളിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ കളിക്കാരനുമായി മെസ്സി മാറി (ഈ റെക്കോർഡ് 2007 സെപ്റ്റംബറിൽ ബാർസലോണയിലെ തന്നെ [[ബോജൻ ക്രികിച്]] തകർത്തു). 2005 മെയ് 1 ന് [[അൽബാസെറ്റെ ബലോംപി|അൽബാസെറ്റെക്കെതിരെ]] അദ്ദേഹം തന്റെ ആദ്യ ഗോൾ ബാർസലോണക്കായി നേടി. അപ്പോൾ മെസ്സിയുടെ പ്രായം 17 വർഷവും 10 മാസവും 7 ദിവസവുമായിരുന്നു. ബാർസലോണക്കായി ഒരു ലാ ലിഗ മത്സരത്തിൽ ഗോൾ നേടുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ കളിക്കാരനായി മെസ്സി മാറി.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071016101878.html | title = Meteoric rise in three years | accessdate = 3 May 2008 | publisher = fcbarcelona.com | archive-date = 2011-09-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110906093707/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071016101878.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 2007 ൽ മെസ്സിയുടെ സഹായത്തോടെ നേടിയ ഒരു ഗോളിലൂടെ [[ബോജൻ ക്രികിച്]] ആ റെക്കോർഡും തകർത്തു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071020101276.html | title = Krkic enters the record books | accessdate = 16 July 2009 | date = 21 October 2007 | publisher = fcbarcelona.cat | last = Nogueras | first = Sergi | archive-date = 2011-08-19 | archive-url = https://archive.today/20110819191710/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071020101276.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; മെസ്സി തന്റെ മുൻ കോച്ചായ റൈക്കാർഡിനെപ്പറ്റി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു : {{cquote|അദ്ദേഹമാണ് എന്റെ കളിജീവിതം തുടങ്ങിവെച്ചത് എന്ന വസ്തുത ഞാനൊരിക്കലും മറക്കില്ല. എന്റെ 16 ഓ 17 ഓ വയസ്സിൽ തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന് എന്നിൽ വിശ്വാസമുണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.soccerway.com/news/2009/December/10/messi-rijkaard-gave-us-more-freedom/|title=Messi: &quot;Rijkaard gave us more freedom&quot;|date=10 December 2009|publisher=soccerway.com}}&lt;/ref&gt;}}

==== 2005-06 സീസൺ ====
{{ quote box
| width = 30%
| align = right
| quote = ''മറഡോണയോ പെലെയോ എന്ന സംശയം അവസാനിക്കാൻ പോകുന്നു''
| source = [[ഡിയേഗോ മറഡോണ]], 2010 ലോകകപ്പ് മെസ്സി ജയിച്ചാൽ എന്ന അവസരത്തിൽ&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/world-cup/story/_/id/767712/ce/uk/?cc=5739&amp;ver=global|title=Diego Maradona: Lionel Messi playing kick-about with Jesus|last=|first=|publisher=ESPN|date=8 April 2010|accessdate=8 April 2010|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024073752/http://soccernet.espn.go.com/world-cup/story/_/id/767712/ce/uk/?cc=5739&amp;ver=global|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}
സെപ്റ്റംബർ 16 ന് മൂന്നു മാസത്തിനിടയിൽ രണ്ടാം തവണയും ബാർസലോണ, മെസ്സിയുമായുള്ള കരാർ പുതുക്കി. ആ പ്രാവശ്യം അദ്ദേഹത്തെ ഒന്നാം നിര ടീമിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുത്തുകൊണ്ടാണ് കരാർ 2014 ജൂൺ വരെ പുതുക്കിയത്.&lt;ref name=Williams/&gt; 2005 സെപ്റ്റംബർ 26 ന് മെസ്സി സ്പാനിഷ് പൗരത്വം നേടി.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://thestar.com.my/sports/story.asp?file=/2005/9/28/sports/12165057&amp;sec=sports |title=Good news for Barcelona as Messi gets his Spanish passport |publisher=The Star Online|date= 28 May 2005 |accessdate= 29 May 2009}}&lt;/ref&gt; അതോടെ അദ്ദേഹം ലാ ലിഗയിൽ കളിക്കുന്നതിന് പൂർണ്ണസജ്ജനായി. സെപ്റ്റംബർ 27 ന് [[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിൽ]] ഇറ്റാലിയൻ ക്ലബ്ബായ [[ഉഡിനീസ് കാൽസിയോ|ഉഡിനീസിനെതിരെയായിരുന്നു]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ വിദേശികളുമായുള്ള കളി.&lt;ref name=&quot;footballdb&quot;/&gt; അദ്ദേഹം പകരക്കാരനായി ഇറങ്ങിയപ്പോൾ [[കാമ്പ് ന്യൂ|കാമ്പ് ന്യൂവിലെ]] ബാർസലോണയുടെ ആരാധകർ എഴുന്നേറ്റുനിന്നുകൊണ്ട് സ്വാഗതം ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റേയും [[റൊണാൾഡീന്യോ|റൊണാൾഡീന്യോവിന്റേയും]] കൂട്ടുകെട്ട് ആരാധകർക്കൊരു വിരുന്നൊരുക്കി.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Reuters |url=http://in.rediff.com/sports/2005/sep/28messi.htm |title=Ronaldinho scores the goals, Messi takes the plaudits |publisher=Rediff|date= 28 September 2005 |accessdate= 23 August 2006}}&lt;/ref&gt;

മെസ്സി ആ സീസണിൽ 17 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്നായി 6 ഗോളുകൾ സ്വന്തമാക്കി. കൂടാതെ 6 ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് കളികളിൽ നിന്നായി ഒരു ഗോളും നേടി. ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിലെ രണ്ടാം റൗണ്ടിലെ രണ്ടാം പാദത്തിൽ [[ചെൽസി F.C.|ചെൽസിക്കെതിരായി]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ വലതു തുടയിലെ പേശിക്കുണ്ടായ പരിക്കുമൂലം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആ സീസൺ 2006 മാർച്ച് 7 ന് അവസാനിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=366008&amp;cc=3436 |title=Frustrated Messi suffers another injury setback |publisher=ESPN Soccernet |date=26 April 2006 |accessdate=22 July 2006 |archive-date=2012-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024073801/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=366008&amp;cc=3436 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ഫ്രാങ്ക് റൈക്കാർഡ്|റൈക്കാർഡിന്റെ]] ബാർസലോണ ആ സീസണിൽ സ്പെയിനിലേയും യൂറോപ്പിലേയും ജേതാക്കളായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/arsenal-1-barcelona-2-barcelona-crush-heroic-arsenal-in-space-of-four-brutal-minutes-478659.html |title=Arsenal 1 Barcelona 2: Barcelona crush heroic Arsenal in space of four brutal minutes |last = Wallace | first = Sam | publisher=The Independent |date= 18 May 2006 |accessdate= 3 June 2009 | location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/4970966.stm |title=Barca retain Spanish league title | publisher=BBC Sport |date= 3 May 2006 |accessdate= 3 June 2009}}&lt;/ref&gt;

==== 2006-07 സീസൺ ====
[[പ്രമാണം:Barcelona vs Rangers.jpg|thumb|2007 ൽ [[റേഞ്ചേഴ്സ് F.C.|റേഞ്ചേഴ്സിനെതിരെ]] മെസ്സിയുടെ പ്രകടനം]]
2006-07 സീസണിൽ മെസ്സി സ്ഥിരമായി ഒന്നാം ടീമിൽ ഇടംപിടിച്ചു തുടങ്ങി. 26 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്നായി 14 ഗോളുകൾ മെസ്സി നേടി.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=12563 |title=Lionel Messi at National Football Teams |publisher=National Football Teams |accessdate= 17 July 2009}}&lt;/ref&gt; നവംബർ 12 ന് [[റയൽ സരഗോസ|റയൽ സരഗോസയുമായുള്ള]] മത്സരത്തിനിടെ പരിക്കേറ്റതുമൂലം അദ്ദേഹത്തിന് മൂന്ന് മാസം നഷ്ടപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite press release |url=http://www.fcbarcelona.com/eng/noticias/noticias/n06111404.shtml |title=Doctors happy with Messi op |publisher=FCBarcelona.com |date=14 November 2006 |accessdate=16 November 2006 |archive-date=2006-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061126040828/http://www.fcbarcelona.com/eng/noticias/noticias/n06111404.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.fifa.com/en/comp/index/0,2442,125576,00.html?articleid=125576 |title=Messi to miss FIFA Club World Cup |date=13 November 2006 |publisher=FIFA.com/Reuters |accessdate=18 January 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071211061548/http://fifa.com/en/comp/index/0,2442,125576,00.html?articleid=125576 |archivedate=2007-12-11 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; അർജന്റീനയിൽ വെച്ച് അദ്ദേഹം സുഖം പ്രാപിച്ചു. പരിക്ക് ഭേദപ്പെട്ടതിനു ശേഷമുള്ള ആദ്യ മത്സരം ഫെബ്രുവരി 11 ന് [[റേസിംഗ് ഡി സന്റാൻഡർ|റേസിംഗ് സന്റാൻഡറിനെതിരെ]] ആയിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://barcelona.theoffside.com/la-liga/barcelona-racing-santander-sunday-3pm-est.html |title=Barcelona&amp;nbsp;— Racing Santander |publisher=The Offside |date=19 January 2008 |accessdate=30 May 2009 |archive-date=2012-05-30 |archive-url=https://archive.today/20120530090054/http://barcelona.theoffside.com/la-liga/barcelona-racing-santander-sunday-3pm-est.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ആ മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം രണ്ടാം പകുതിയിൽ ഒരു പകരക്കാരനായാണ് കളിക്കാനിറങ്ങിയത്. മാർച്ച് 11 ന് നടന്ന ക്ലാസിക്ക് മത്സരത്തിൽ മെസ്സി വളരെ നല്ല നിലവാരത്തിലാണ് കളിച്ചത്. 10 പേരായി ചുരുങ്ങിയ ബാർസലോണക്ക് അദ്ദേഹം തന്റെ [[ഹാട്രിക്|ഹാട്രിക്കിലൂടെ]] സമനില നേടിക്കൊടുത്തു. അദ്ദേഹം നേടിയ മൂന്നു ഗോളുകളും സമനില ഗോളുകളായിരുന്നു (Equalisers).അതിലെത്തന്നെ അവസാനത്തെ ഗോൾ [[ഇഞ്ച്വറി ടൈം|ഇഞ്ച്വറി ടൈമിലായിരുന്നു]] നേടിയത്.&lt;ref&gt;{{cite news |url= http://www.independent.co.uk/sport/football/european/barcelona-3-real-madrid-3-magical-messi-is-barcelonas-hero-439788.html |title= Magical Messi is Barcelona's hero |last= Hayward |first= Ben |publisher= The Independent |date= 11 March 2007 |accessdate= 30 May 2009 |location= London |archive-date= 2011-09-06 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110906081352/http://www.independent.co.uk/sport/football/european/barcelona-3-real-madrid-3-magical-messi-is-barcelonas-hero-439788.html |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; ഇതിലൂടെ, ക്ലാസ്സിക്ക് മത്സരത്തിൽ [[ഇവാൻ സമോറാനോ|ഇവാൻ സമോറാനോക്ക്]] ശേഷം (1994-95 സീസണിൽ [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡിന്]] വേണ്ടി) ഹാട്രിക് നേടുന്ന ആദ്യ കളിക്കാരനായി.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=113101.html |title=Inter beat AC, Messi headlines derby |date=11 March 2007 |publisher=FIFA |accessdate=30 May 2009 |archive-date=2014-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803140827/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=113101.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ഈ നേട്ടം കൈവരിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ കളിക്കാരനും മെസ്സി തന്നെയാണ്. സീസണിന്റെ അവസാനത്തോടു കൂടി അദ്ദേഹം കൂടുതൽ ഗോളുകൾ നേടാൻ തുടങ്ങി. ലീഗിൽ അദ്ദേഹം നേടിയ 14 ഗോളുകളിൽ 11 ഗോളുകളും അവസാന 13 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്നാണ്.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://soccernet.espn.go.com/players/gamelog?id=45843&amp;season=2006&amp;cc=5739 |title=Lionel Messi 2006/07 season statistics |publisher=ESPN Soccernet |accessdate=3 June 2009 |archive-date=2010-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100326235840/http://soccernet.espn.go.com/players/gamelog?id=45843 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

''പുതിയ മറഡോണ'' എന്ന പേര് അദ്ദേഹത്തിന് ചാർത്തി നൽകപ്പെട്ടു. ഒരേയൊരു സീസണിനുള്ളിൽ തന്നെ മറഡോണയുടെ പ്രശസ്തമായ പല ഗോളുകളും പുനഃസൃഷ്ടിച്ചത് അതിനൊരു കാരണമായി.&lt;ref name=&quot;maradonalike&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/2311407/The-greatest-goal-ever.html |title=The greatest goal ever? |date= 20 April 2007 |publisher= Daily Telegraph | last = Lowe| first = Sid | accessdate= 7 July 2009 | location=London}}&lt;/ref&gt; 2007 ഏപ്രിൽ 18 ന് [[കോപ്പ ദെൽ റെയ്]] സെമി ഫൈനൽ മത്സരത്തിൽ [[ഗെറ്റാഫെ|ഗെറ്റാഫെക്കെതിരെ]] അദ്ദേഹം 2 ഗോളുകൾ നേടി. [[മെക്സിക്കോ|മെക്സിക്കോയിൽ]] വെച്ച് നടന്ന [[1986 ഫുട്ബോൾ ലോകകപ്പ്|1986 ലെ ഫുട്ബോൾ ലോകകപ്പിൽ]] [[ഇംഗ്ലണ്ട് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഇംഗ്ലണ്ടിനെതിരെ]] മറഡോണ നേടിയ ഗോളിനോട് ([[നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ഗോൾ]] എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) വളരെയധികം സാമ്യമുള്ളവയായിരുന്നു അവ.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=423002&amp;cc=3888 | title=Messi dazzles as Barça reach Copa Final | publisher=ESPN Soccernet | date=18 April 2007 | access-date=2010-12-03 | archive-date=2012-10-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121024073812/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=423002&amp;cc=3888 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ഇതിലൂടെ മെസ്സി മറഡോണയുമായി വളരെയധികം താരതമ്യം ചെയ്യപ്പെട്ടു. സ്പാനിഷ് പത്രങ്ങൾ മെസ്സിയെ ''മെസ്സിഡോണ'' എന്ന് വിളിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://www.hindu.com/2007/07/14/stories/2007071455691800.htm | title= Can ‘Messidona’ beat Maradona? | publisher= The Hindu | date= 14 July 2007 | access-date= 2010-12-27 | archive-date= 2013-10-14 | archive-url= https://web.archive.org/web/20131014194308/http://www.hindu.com/2007/07/14/stories/2007071455691800.htm | url-status= dead }}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹം ആ ഗോളിനിടയിൽ 62 മീറ്ററുകൾ (203 അടികൾ) തന്നെ ഓടി, 6 കളിക്കാരെ (ഗോളിയടക്കം) തന്നെ കബളിപ്പിച്ചു, ഒരേ സ്ഥാനത്തുനിന്നു തന്നെ നിറയൊഴിച്ചു, ആഹ്ലാദസമയത്ത്, 21 വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് മെക്സിക്കോയിൽ മറഡോണ ചെയ്തതുപോലെ കോർണർ പതാകക്കടുത്തേക്ക് ഓടി.&lt;ref name=&quot;maradonalike&quot;/&gt; മത്സരത്തിനു ശേഷം പത്രസമ്മേളനത്തിൽ സഹകളിക്കാരനായ [[ഡെക്കോ]] പറഞ്ഞു : &quot;''എന്റെ ജീവിതത്തിൽ ഞാൻ കണ്ട ഏറ്റവും മികച്ച ഗോളാണ് അത്.''&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=/sport/2007/04/20/sfnmes20.xml |title=The greatest goal ever? |last=Lowe |first=Sid |publisher=Daily Telegraph |date=20 April 2007 |accessdate=7 May 2007 |location=London |archive-date=2008-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513171834/http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=%2Fsport%2F2007%2F04%2F20%2Fsfnmes20.xml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1986 ലോകകപ്പിലെ ഇംഗ്ലണ്ടിനെതിരായ ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിൽ മറഡോണ നേടിയ [[ദൈവത്തിന്റെ കൈ]] എന്ന് പ്രശസ്തമായ ഗോളിനോട് സമാനമായ ഒരു ഗോൾ മെസ്സി [[RCD എസ്പാന്യോൾ|എസ്പാന്യോളിനെതിരെ]] നേടി. മെസ്സി പന്തിനായി കുതിക്കുകയും ഗോളിയായ [[കാർലോസ് കമേനി|കാർലോസ് കമേനിയെ]] കബളിപ്പിച്ച് ആ പന്ത് സ്വന്തം കൈകൊണ്ട് വലയിലേക്ക് തട്ടിയിടുകയുമാണ് ചെയ്തത്.&lt;ref name=&quot;Hand of Messi&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article1910271.ece |title=Hand of Messi saves Barcelona |last=Mitten |first=Andy |publisher=Times Online |date=10 June 2007 |accessdate=12 January 2008 |location=London |archive-date=2008-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081013021540/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article1910271.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; അത് ശരിയായ ഒരു [[ഹാൻഡ്ബോൾ (ഫുട്ബോൾ)|ഹാൻഡ്ബോൾ]] ആണെന്ന് റീപ്ലേകളിൽ വ്യക്തമായിരുന്നെങ്കിലും ഗോൾ നൽകപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Hand of Messi&quot;/&gt;

==== 2007-08 സീസൺ ====
[[പ്രമാണം:Messi 22 Sep 07 v Sevilla.JPG|thumb|കാമ്പ് ന്യൂവിൽ വെച്ച് നടന്ന സെവിയ്യക്കെതിരായ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ബാർസലോണയെ 2-0 എന്ന നിലയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു, 2007 സെപ്റ്റംബർ 22|കണ്ണി=Special:FilePath/Messi_22_Sep_07_v_Sevilla.JPG]]
2007-08 സീസണിലെ ആദ്യ ആഴ്ചയിൽ  5 ഗോളുകൾ നേടി മെസ്സി ബാർസലോണയെ ലാ ലിഗയിലെ ആദ്യ നാല് ടീമുകളിലൊന്നാക്കി. സെപ്റ്റംബർ 19 ന് സ്വന്തം മൈതാനത്ത് വെച്ച് നടന്ന [[ഒളിമ്പിക് ലിയോൺ|ലിയോണിനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയുടെ ഗോളിന്റെ പിൻബലത്തിൽ ബാർസലോണ 3-0 ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=228758&amp;&amp;cc=5739|title=Barcelona 3–0 Lyon: Messi orchestrates win|publisher=ESPN Soccernet|date=19 September 2007|accessdate=27 May 2009|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081230/http://soccernet.espn.go.com/report?id=228758&amp;&amp;cc=5739|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സെപ്റ്റംബർ 22 ന് [[FC സെവിയ്യ|സെവിയ്യക്കെതിരായി]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ മെസ്സി 2 ഗോളുകൾ നേടി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.soccerway.com/matches/2007/09/22/spain/primera-division/futbol-club-barcelona/sevilla-futbol-club/480859/|title=Barcelona vs. Sevilla|publisher=Soccerway|date= 22 September 2007 |accessdate= 29 May 2009}}&lt;/ref&gt; സെപ്റ്റംബർ 26 ന് [[റയൽ സരഗോസ|റയൽ സരഗോസയുമായുള്ള]] മത്സരത്തിലും അദ്ദേഹം 2 ഗോളുകൾ നേടി, ബാർസലോണയുടെ 4-1 വിജയത്തിൽ മുഖ്യ പങ്കാളിയായി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://barcelona.theoffside.com/injuries/barcelona-4-1-zaragoza-review.html|title=Barcelona 4–1 Zaragoza|author=Isaiah|publisher=The Offside|date=26 September 2007|accessdate=27 May 2009|archive-date=2012-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120311091432/http://barcelona.theoffside.com/injuries/barcelona-4-1-zaragoza-review.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഫെബ്രുവരി 27 ന് [[വലൻസിയ CF|വലൻസിയക്കെതിരെ]] അദ്ദേഹം ബാർസലോണക്ക് വേണ്ടിയുള്ള തന്റെ 100 ആം മത്സരം കളിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=700689.html|title=Xavi late show saves Barca|author=FIFA|publisher=FIFA|date=27 February 2008|accessdate=27 May 2009|archive-date=2014-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20140803053023/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=700689.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

മുന്നേറ്റ വിഭാഗത്തിൽ [[ഫിഫ്പ്രോ ലോക 11|ഫിഫ്പ്രോ ലോക 11 കളിക്കാരൻ പുരസ്കാരത്തിന്]] മെസ്സി നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://worldx1.fifpro.org/index.php?mod=plink&amp;id=14697|title=FIFPro World XI|publisher=FIFPro|accessdate=30 May 2009|archive-date=2011-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20111009021258/http://worldx1.fifpro.org/index.php?mod=plink&amp;id=14697|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സ്പാനിഷ് പത്രമായ [[ഡിയാരിയോ മാർസ|മാർസയുടെ]] ഓൺലൈൻ പതിപ്പിൽ നടന്ന ലോകത്തെ ഏറ്റവും മികച്ച കളിക്കാരനുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 77% വോട്ടോടെ മെസ്സി വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://archivo.marca.com/futbol/2007/messi_kun/handicho.html|title=El fútbol a sus pies|last=Villalobos|first=Fran|publisher=MARCA|language=Spanish|date= 10 April 2007|accessdate= 7 July 2009}}&lt;/ref&gt; [[ഫ്രാൻസ് ബെക്കൻബോവർ|ഫ്രാൻസ് ബെക്കൻബോവറുടെ]] അഭിപ്രായത്തെ പിൻപറ്റി, [[ലോക ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദി ഇയർ]] പുരസ്കാരം മെസ്സിക്ക് നൽകണമെന്ന് ബാർസലോണ കേന്ദ്രീകരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്ന പത്രങ്ങളായ [[എൽ മുണ്ടോ ഡിപോർട്ടീവോ|എൽ മുണ്ടോ ഡിപോർട്ടീവോയുടേയും]] [[സ്പോർട്ട് (പത്രം)|സ്പോർട്ടിന്റേയും]] എഴുത്തുകാർ അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idtipusrecurs_PK=7&amp;idnoticia_PK=447107|title=Si Messi sigue trabajando así, será como Maradona y Pelé|last=Fest|first=Leandro|publisher=Sport.es|language=Spanish|accessdate=7 July 2009|archive-date=2008-05-24|archive-url=https://archive.today/20080524062418/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idtipusrecurs_PK=7&amp;idnoticia_PK=447107|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ലോകത്തിലെ ഇപ്പോഴത്തെ ഏറ്റവും മികച്ച ഫുട്ബോളർമാരിൽ ഒരാളാണ് മെസ്സിയെന്ന് [[ഫ്രാൻസെസ്കോ ടോട്ടി]] അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://archivo.marca.com/edicion/marca/futbol/internacional/es/desarrollo/1063306.html|title=Totti le daría el Balón de Oro a Messi antes que a Kaká|publisher= MARCA |language=Spanish|date= 29 November 2007 |accessdate=7 July 2009}}&lt;/ref&gt;

മാർച്ച് 4 ന് [[സെൽട്ടിക് FC|സെൽട്ടികിനെതിരായി]] നടന്ന [[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]] മത്സരത്തിൽ ഇടതു തുടയിൽ പേശീവലിവുണ്ടായതിനെത്തുടർന്ന് 6 മാസം അദ്ദേഹത്തിന് പുറത്തിരിക്കേണ്ടി വന്നു. മൂന്ന് സീസണുകൾക്കുള്ളിൽ ഇത് നാലാം തവണയാണ് ഇത്തരം പരിക്ക് മൂലം മെസ്സിക്ക് കളിക്കാൻ കഴിയാതെ പോകുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/story/2008/03/05/lionel-messi.html?ref=rss|title=Barcelona's Lionel Messi sidelined with thigh injury|publisher=CBC.ca|date= 5 March 2008 |accessdate= 14 June 2009}}&lt;/ref&gt;

==== 2008-09 സീസൺ ====
[[പ്രമാണം:Lionel Messi 31mar2007.jpg|thumb|upright|left|മെസ്സി [[ഡിപോർട്ടീവോ ദെ ലാ കൊരുണ|ഡിപോർട്ടീവോ ലാ കൊരുണക്കെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ]]
[[റൊണാൾഡീന്യോ|റൊണാൾഡീന്യോയുടെ]] ക്ലബ്ബ് മാറ്റത്തെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ 10 ആം നമ്പർ ജേഴ്സി മെസ്സിക്ക് ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/8/main/2008/08/04/803776/messi-inherits-ronaldinhos-no-10-shirt|title=Messi Inherits Ronaldinho's No. 10 Shirt|last=Sica|first=Gregory|publisher=Goal.com|date= 4 August 2008 |accessdate= 2 June 2009}}&lt;/ref&gt; 2008 ഒക്ടോബർ 1 ന് [[FC ഷക്തർ ഡൊണെറ്റ്സ്ക്|ഷക്തർ ഡൊണെറ്റ്സ്കിനെതിരായ]] ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് മത്സരത്തിൽ, [[തിയറി ഹെൻട്രി|തിയറി ഹെൻട്രിക്ക്]] പകരമിറങ്ങി, 1-0 ന് പിന്നിൽ നിൽക്കുകയായിരുന്ന ബാർസലോണയെ അവസാന 7 മിനിട്ടുകൾക്കുള്ളിൽ 2 ഗോളുകൾ നേടി 2-1 ജയത്തിലേക്ക് മെസ്സി നയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&amp;cc=5739|title=Late Messi brace nicks it|publisher=ESPN Soccernet|date=1 October 2008|accessdate=29 May 2009|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081234/http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&amp;cc=5739|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡ്|അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിനെതിരായ]] അടുത്ത മത്സരം മെസ്സിയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുത്ത സുഹൃത്തായ [[സെർജിയോ അഗ്യൂറോ|സെർജിയോ അഗ്യൂറോയും]] തമ്മിലുള്ള സൗഹൃദ യുദ്ധമായാണ് പറയപ്പെട്ടത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://bleacherreport.com/articles/65327-barcelona-6-1-atletico-madrid-match-report-and-player-ratings|title=Barcelona 6–1 Atletico Madrid| last = Osaghae | first = Efosa |publisher=Bleacher Report|date= 4 October 2008 |accessdate= 31 May 2009}}&lt;/ref&gt; ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ഫ്രീകിക്കിലൂടെ ഒരു ഗോൾ നേടുകയും ഒരു ഗോളിന് വഴി തെളിക്കുകയും ചെയ്തതിലൂടെ അത്‌ലറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിനു മേൽ ബാർസ 6-1 വിജയം നേടി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://soccernet-assets.espn.go.com/report?id=252817&amp;league=ESP.1&amp;cc=5739|title=Goal rush for Barcelona|publisher=ESPN Soccernet|date=4 October 2008|accessdate=31 May 2009|archive-date=2014-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810090950/http://soccernet-assets.espn.go.com/report?id=252817&amp;league=ESP.1&amp;cc=5739|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സെവിയ്യക്കെതിരായി നടന്ന മത്സരത്തിൽ മെസ്സി മറ്റ് രണ്ട് ആകർഷകമായ ഗോളുകൾ കൂടി നേടി. അതിൽ ഒരെണ്ണം 23 മീറ്ററുകൾ (25 വാര) അകലെ നിന്ന് അടിച്ചതും മറ്റൊന്ന് ഗോളിയെ കബളിപ്പിച്ച് വിഷമകരമായ ഒരു സ്ഥലത്ത് നിന്നും നേടിയതുമാണ്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=964294.html|title=Messi magical, Real miserable|publisher=FIFA|date=29 November 2008|accessdate=2 June 2009|archive-date=2014-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20140803210929/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=964294.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2008 ഡിസംബർ 13 ന് നടന്ന ആ സീസണിലെ ആദ്യ ക്ലാസിക് മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ബാർസലോണയുടെ രണ്ടാം ഗോൾ നേടുകയും ബാർസ 2-0 ന് ജയിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/7776472.stm|title= Barcelona 2–0 Real Madrid |publisher=BBC Sport|date= 13 December 2008 |accessdate= 29 May 2009}}&lt;/ref&gt; 2008 ലെ ഫിഫ പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ പുരസ്കാരത്തിൽ അദ്ദേഹം 678 പോയന്റുകളോടെ രണ്ടാം സ്ഥാനത്തെത്തി.&lt;ref name=&quot;Gala 2008&quot;/&gt;

അത്‌ലറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിനെതിരായി ബാർസലോണ 3-1 ന് ജയിച്ച ഒരു [[കോപ്പ ഡെൽ റേയ്]] മത്സരത്തിലാണ് മെസ്സി 2009 ലെ ആദ്യ ഹാട്രിക് നേടിയത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.shanghaidaily.com/sp/article/2009/200901/20090107/article_387234.htm|title=Messi scores hat trick in Barca's 3–1 win over Atletico|publisher= Shanghai Daily |date= 7 January 2009 |accessdate= 29 May 2009}}&lt;/ref&gt; 2009 ഫെബ്രുവരി 1 ന് [[റേസിംഗ് സന്റാൻഡർ|റേസിംഗ് സന്റാൻഡറിനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ 1-0 ന് പിന്നിൽ നിൽക്കുകയായിരുന്ന ബാർസലോണയെ പകുതി സമയത്തിൽ പകരക്കാരനായി ഇറങ്ങി 2 ഗോളുകൾ നേടി 2-1 വിജയത്തിലേക്ക് മെസ്സി നയിച്ചു. അതിലെ രണ്ടാം ഗോൾ ബാർസലോണയുടെ സ്പാനിഷ് ലീഗിലെ 5000 ആമത് ഗോൾ ആയിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iZaLqalXOwOJ2FwjihA3svGql1Mw | title = Supersub Messi fires 5,000-goal Barcelona to comeback victory | publisher = AFP | date = 1 February 2009 | accessdate = 1 February 2009 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090204172913/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iZaLqalXOwOJ2FwjihA3svGql1Mw | archivedate = 2009-02-04 | url-status = live }}&lt;/ref&gt; ലാ ലിഗയുടേ 28 ആം ഘട്ടത്തിൽ [[മലാഗ CF|മലാഗക്കെതിരെ]] അദ്ദേഹം സീസണിലെ തന്റെ 30 ആം ഗോൾ നേടുകയും അതുവഴി ബാർസലോണയെ 6-0 വിജയത്തിലേക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://english.aljazeera.net/sport/2009/03/2009322164115611397.html|title=Barcelona hit Malaga for six|publisher=Al Jazeera English|date= 23 March 2009 |accessdate= 2 June 2009}}&lt;/ref&gt; 2009 ഏപ്രിൽ 8 ന് [[FC ബയേൺ മ്യൂണിക്ക്|ബയേൺ മ്യൂണിക്കിനെതിരായി]] നടന്ന ഒരു ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് മത്സരത്തിൽ മെസ്സി 2 ഗോളുകൾ നേടുകയും ആ പരമ്പരയിൽ 8 ഗോളുകൾ എന്നത് സ്വന്തം നേട്ടങ്ങൾക്കൊപ്പം ചേർക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.usatoday.com/sports/soccer/2009-04-09-2372732048_x.htm|title=Barcelona returns to earth with league match|publisher= USA Today |date= 9 April 2009 |accessdate= 7 July 2009|last=Logothetis|first=Paul}}&lt;/ref&gt; ഏപ്രിൽ 18 ന് ഗെറ്റാഫെക്കെതിരായ 1-0 ജയത്തിൽ നേടിയ ഗോളിലൂടെ മെസ്സി ലാ ലിഗയിൽ ആ സീസണിൽ 20 ഗോളുകൾ കുറിച്ചു. റയൽ മാഡ്രിഡിനു മുകളിൽ വ്യക്തമായ 6 പോയന്റിന്റെ ലീഡോഡെ ബാർസലോണ ലീഗ് പട്ടികയിൽ തലപ്പത്തെത്തി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.shanghaidaily.com/sp/article/2009/200904/20090419/article_398171.htm|title=Messi leads Barcelona to 1–0 win over Getafe|publisher= Shanghai Daily |date=19 April 2009 |accessdate= 2 June 2009}}&lt;/ref&gt;

സീസൺ അവസാനിക്കുന്നതിനു മുമ്പായി [[സാന്റിയാഗോ ബെർണാബൂ സ്റ്റേഡിയം|സാന്റിയാഗോ ബെർണാബൂവിൽ]] വെച്ച് റയൽ മാഡ്രിഡിനെതിരായി നടന്ന മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയുടെ ഇരട്ടഗോൾ (സീസണിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ 35 ഉം 36 ഉം ഗോളുകൾ) പ്രകടനത്തിന്റെ പിൻബലത്തിൽ ബാർസലോണ 6-2 ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/football/2009/may/02/la-liga-real-madrid-barcelona|title=Barcelona run riot at Real Madrid and put Chelsea on notice|last=Lowe|first=Sid|publisher= The Guardian |date= 2 May 2009 |accessdate= 31 May 2009 | location=London}}&lt;/ref&gt; അത് 1930 ന് ശേഷം റയലിന്റെ ഏറ്റവും കനത്ത പരാജയമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2009/05/03/1244468/real-madrid-fan-poll-says-barcelona-loss-is-most-painful-in-club|title=Real Madrid Fan Poll Says Barcelona Loss Is Most Painful In Club History|last=Macdonald|first=Paul|publisher=Goal.com|date= 3 May 2009 |accessdate= 31 May 2009}}&lt;/ref&gt; ഓരോ ഗോൾ നേടിയതിനു ശേഷവും അദ്ദേഹം ആരാധകരുടെ അടുത്തേക്ക് ഓടുകയും ''Síndrome X Fràgil'' (Fragile X Syndrome എന്ന രോഗത്തിന്റെ കറ്റാലൻ നാമം) എന്നെഴുതിയ കുപ്പായം ക്യാമറക്ക് മുന്നിൽ കാണിക്കുകയും ചെയ്തു. ആ രോഗത്തിനടിമപ്പെട്ട കുട്ടികളോടുള്ള തന്റെ സഹകരണം വ്യക്തമാക്കുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹം അതിലൂടെ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2009/05/02/1242691/what-lionel-messis-t-shirt-at-the-bernabeu-meant|title=What Lionel Messi's T-Shirt At The Bernabeu Meant|publisher=Goal.com|last=Macdonald|first=Ewan|date= 2 May 2009|accessdate= 2 June 2009}}&lt;/ref&gt; ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് സെമി-ഫൈനൽ മത്സരത്തിൽ [[ചെൽസി FC|ചെൽസിക്കെതിരെ]] [[ആന്ദ്രെ ഇനിയെസ്റ്റ]] നേടിയ ഇഞ്ചുറി ടൈം ഗോളിലൂടെ ബാർസലോണയെ ഫൈനലിൽ [[മാഞ്ചസ്റ്റർ യുണൈറ്റഡ് FC|മാഞ്ചസ്റ്റർ യുണൈറ്റഡിനെ]] നേരിടുന്നതിന് പ്രാപ്തരാക്കിയതിൽ മെസ്സിക്കും വലിയൊരു പങ്കുണ്ടായിരുന്നു. മെയ് 13 ന് [[അത്‌ലറ്റിക്കോ ബിൽബാവോ|അത്‌ലറ്റിക്കോ ബിൽബാവോക്കെതിരായി]] നടന്ന കോപ്പ ഡെൽ റേയ് കലാശപ്പോരാട്ടത്തിൽ ഒരു ഗോൾ നേടുകയും രണ്ട് ഗോളുകൾക്ക് വഴിവെക്കുകയും ചെയ്തതിലൂടെ ബാർസലോണ 4-1 ന് വിജയിക്കുകയും മെസ്സി തന്റെ ആദ്യ കോപ്പ ഡെൽ റേയ് കപ്പ് നേടുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/5321324/Barcelona-defeat-Athletic-Bilbao-to-win-Copa-del-Rey.html|title=Barcelona defeat Athletic Bilbao to win Copa del Rey|publisher= Daily Telegraph |date= 14 May 2009 |accessdate= 28 May 2009 | location=London}}&lt;/ref&gt; മെസ്സിയുടെ മികച്ച പ്രകടനത്തിലൂടെ ബാർസലോണ ലാ ലിഗ കപ്പും നേടി ആ സീസണിൽ ഡബിൾ പൂർത്തിയാക്കി. മെയ് 27 ന് നടന്ന ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനലിൽ മെസ്സി 70 ആം മിനിട്ടിൽ നേടിയ ഗോളടക്കം 2 ഗോളിന് ബാർസലോണ മാഞ്ചസ്റ്റർ യുണൈറ്റഡിനെ തോൽപ്പിക്കുകയും കിരീടം കരസ്ഥമാക്കുകയും ചെയ്തു. 9 ഗോളുകളോടെ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് പരമ്പരയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോളുകൾ നേടുന്ന താരവുമായി മാറി മെസ്സി. പരമ്പരയുടെ ചരിത്രത്തിൽ ഈ നേട്ടം കൈവരിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ വ്യക്തിയും മറ്റാരുമായിരുന്നില്ല.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.uefa.com/competitions/ucl/news/kind=1/newsid=833286.html|title=Messi sweeps up goalscoring honours|publisher=uefa.com|date= 27 May 2009 |accessdate=4 June 2009}}&lt;/ref&gt; ആ വർഷത്തിൽ തന്നെ [[യുവേഫ ക്ലബ്ബ് ഫുട്ബോൾ പുരസ്കാരം|യുവേഫ ക്ലബ്ബ് ഫോർവേർഡ് ഓഫ് ദ ഇയർ]], [[യുവേഫ ക്ലബ്ബ് ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]] എന്നീ പുരസ്കാരങ്ങളും അദ്ദേഹത്തെ തേടിയെത്തി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.uefa.com/competitions/supercup/news/kind=1/newsid=877275.html|title=Messi recognised as Europe's finest|publisher=uefa.com|date=27 August 2009 |accessdate= 30 August 2009}}&lt;/ref&gt; ആ സീസണിൽ ബാർസലോണ ലാ ലിഗ, കോപ്പ ഡെൽ റേയ്, ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് കിരീടങ്ങൾ നേടി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=251667|title=Barcelona win treble in style|publisher=Gulf Daily News|date=28 May 2009|accessdate=28 May 2009|archive-date=2015-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703215248/http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=251667|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഒരു സീസണിൽ മൂന്ന് കിരീടങ്ങൾ നേടുന്ന ആദ്യ സ്പാനിഷ് ക്ലബ്ബായി ബാർസലോണ മാറി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://uk.eurosport.yahoo.com/01062009/3/barcelona-eclipse-dream-team-historic-treble.html|title=Barcelona eclipse dream team with historic treble|publisher=UK Eurosport|date=1 June 2009|accessdate=3 June 2009|archive-date=2020-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407083321/https://uk.sports.yahoo.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==== 2009-10 സീസൺ ====
{{ quote box
| width = 40%
| align = left
| quote = &quot;മെസ്സി ഓടുമ്പോൾ അദ്ദേഹം തടുക്കാൻ കഴിയാത്തവനാണ്. അത്രയും കൂടിയ വേഗതയിൽ ദിശ മാറ്റം വരുത്താൻ കഴിവുള്ള ഒരേയൊരു കളിക്കാരൻ മെസ്സിയാണ്.&quot;&lt;p&gt;&quot;ചില കാര്യങ്ങളിൽ അദ്ദേഹമാണ് ലോകത്തെ ഏറ്റവും മികച്ച ഫുട്ബോൾ കളിക്കാരൻ. അദ്ദേഹം ഒരു പ്ലേസ്റ്റേഷൻ (പോലെ) ആണ്. നമ്മൾക്ക് പറ്റുന്ന ഓരോ തെറ്റുകളും അദ്ദേഹം മുതലെടുക്കും.''&lt;/p&gt;
| source = [[ആഴ്സൻ വെങ്ങർ]], [[ആഴ്സണൽ FC|ആഴ്സണലിനെതിരെ]] ബാർസലോണ 4-1 ന് ജയിച്ചപ്പോൾ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8606391.stm |title=BBC Sport – Football – Arsene Wenger hails Lionel Messi as world's best player |publisher=BBC News |date=7 April 2010 |accessdate=12 April 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Unstoppable&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.mirrorfootball.co.uk/news/Unstoppable-Lionel-Messi-is-like-a-PlayStation-says-Arsenal-boss-Arsene-Wenger-after-Barcelona-Champions-League-masterclass-article383291.html | publisher=Mirrorfootball.co.uk | author=John Cross | title=Unstoppable Lionel Messi is like a PlayStation, says Aresnal boss Arsene Wenger after Barcelona Champions League masterclass | date=6 April 2010 | accessdate=17 April 2010}}&lt;/ref&gt;
}}
[[പ്രമാണം:Lionel Messi Joan Gamper Trophy.jpg|thumb|right|ജൊവാൻ ഗാമ്പർ കപ്പിൽ [[കാമ്പ് ന്യൂ|കാമ്പ് ന്യൂവിൽ]] വെച്ച് ബാർസലോണയും [[മാഞ്ചസ്റ്റർ സിറ്റി FC|മാഞ്ചസ്റ്റർ സിറ്റിയും]] തമ്മിൽ നടന്ന മത്സരത്തിനിടയിൽ]]
[[2009 യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്]] ജയിച്ചതിനു ശേഷം, താൻ കണ്ടിട്ടുള്ള ഏറ്റവും മികച്ച കളിക്കാരൻ മെസ്സിയാണെന്ന് ബാർസലോണയുടെ മാനേജറായ [[ജൊസെപ് ഗാർഡിയോള]] പറഞ്ഞു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.elmundo.es/elmundodeporte/2009/08/29/futbol/1251499664.html|title=
'Messi es el mejor jugador que veré jamás'|publisher= El Mundo Deportivo |date= 29 August 2009 |accessdate= 29 August 2009 |language=Spanish}}&lt;/ref&gt; സെപ്റ്റംബർ 18 ന് മെസ്സി ബാർസലോണയുമായി പുതിയ കരാറിലൊപ്പിട്ടു. 2016 വരെയുള്ള ആ കരാറനുസരിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വില €250 മില്ല്യണും വാർഷികവരുമാനം €9.5 മില്ല്യണിന് അടുത്തുമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/09/n090918106811.html|title=Leo Messi extends his stay at Barça|publisher=fcbarcelona.com|date=18 September 2009|accessdate=18 September 2009|archive-date=2011-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110907013314/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/09/n090918106811.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8184399.stm|title=Messi signs new deal at Barcelona|publisher=BBC Sport|date= 18 September 2009|accessdate= 18 September 2009}}&lt;/ref&gt; ഇതോടെ അദ്ദേഹം [[സ്ലാട്ടൻ ഇബ്രാഹിമോവിച്ച്|സ്ലാട്ടൻ ഇബ്രാഹിമോവിച്ചിനൊപ്പം]] ലാ ലിഗയിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പ്രതിഫലം ലഭിക്കുന്ന താരമായി മാറി. നാല് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, സെപ്റ്റംബർ 22 ന് റേസിംഗ് സന്റാന്ററുമായി ലാ ലിഗയിൽ നടന്ന മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം രണ്ട് ഗോളുകൾ നേടുകയും ഒരു ഗോളിന് വഴിവെക്കുകയും ബാർസലോണ ആ മത്സരം 4-1 ന് സ്വന്തമാക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=678702&amp;sec=europe&amp;cc=5901|title=Messi and Ibrahimovic put Racing to the sword|publisher=ESPN Soccernet|date=22 September 2009|accessdate=23 September 2009|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081351/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=678702&amp;sec=europe&amp;cc=5901|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സെപ്റ്റംബർ 29 ന് [[FC ഡൈനാമോ കീവ്|ഡൈനാമോ കീവിനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം ആ സീസണിലെ തന്റെ ആദ്യ യൂറോപ്യൻ ഗോൾ നേടുകയും ബാർസലോണ 2-0 ന് വിജയിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/1716/champions-league/2009/09/29/1530963/barcelona-2-0-dynamo-kiev-messi-pedro-unlock-stubborn|title=Barcelona 2–0 Dynamo Kiev: Messi &amp; Pedro Unlock Stubborn Ukrainians|publisher=Goal.com|date= 29 September 2009 |accessdate=3 October 2009 |last=Leong|first=KS}}&lt;/ref&gt; [[കാമ്പ് ന്യൂ|കാമ്പ് ന്യൂവിൽ]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ [[റയൽ സരഗോസ|റയൽ സരഗോസക്കെതിരെ]] ബാർസലോണ 6-1 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ഗോൾ നേടുകയും ലാ ലിഗയിലെ തന്റെ സമ്പാദ്യം ഏഴ് മത്സരങ്ങളിൽ നിന്നും ആറ് ഗോളാക്കി ഉയർത്തുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=689856&amp;cc=5739|title=Xavi: All is well at Barca|publisher=ESPN Soccernet|date=26 October 2009|accessdate=28 November 2009|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081409/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=689856&amp;cc=5739|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2009/soccer/10/25/spanish.rdp.ap/|title=Barcelona thrashes Zaragoza to go clear at top|publisher=CNN|date=25 October 2009|accessdate=28 November 2009|archive-date=2009-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20091231144944/http://sportsillustrated.cnn.com/2009/soccer/10/25/spanish.rdp.ap/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2009 ഡിസംബർ 1 ന് 2009 ലെ [[യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]] ആയി മെസ്സി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. രണ്ടാമതെത്തിയ [[ക്രിസ്റ്റ്യാനോ റൊണാൾഡോ|ക്രിസ്റ്റ്യാനോ റൊണാൾഡോയെ]] ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വ്യത്യാസത്തിന് (473-233) പിന്നിലാക്കിക്കൊണ്ടാണ് മെസ്സി ഈ നേട്ടം കരസ്ഥമാക്കിയത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8387679.stm|title=Barcelona forward Lionel Messi wins Ballon d'Or award|publisher=BBC Sport|date= 1 December 2009|accessdate= 1 December 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.abc.net.au/news/stories/2009/12/01/2759069.htm|title=Messi wins prestigious Ballon d'Or award|publisher=ABC Sport|date= 1 December 2009 |accessdate= 10 December 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/lionel-messi-a-rare-talent-1831871.html|title=Lionel Messi: A rare talent|publisher=The Independent |date= 1 December 2009 |accessdate= 10 December 2009 | last=Barnett|first=Phil | location=London}}&lt;/ref&gt;  അതിനു ശേഷം, [[ഫ്രാൻസ് ഫുട്ബോൾ|ഫ്രാൻസ് ഫുട്ബോൾ മാഗസിൻ]], മെസ്സി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതായി രേഖപ്പെടുത്തി: &quot;ഞാനിത് എന്റെ കുടുംബത്തിനായി സമർപ്പിക്കുന്നു. എനിക്ക് അവരെ വേണ്ടപ്പോഴെല്ലാം അവരുടെ സാന്നിധ്യം എന്നോടൊപ്പമുണ്ടായിരുന്നു.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=706306&amp;sec=europe&amp;cc=5739|title=Messi takes Ballon d'Or|publisher=ESPN Soccernet|date=1 December 2009|accessdate=10 December 2009|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081427/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=706306&amp;sec=europe&amp;cc=5739|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[പ്രമാണം:Messi vs Atlante.JPG|200px|thumb|left|മെസ്സി [[2009 ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ്|2009 ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പിൽ]]]]
ഡിസംബർ 19 ന് [[2009 ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ്|2009 ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പിൽ]] [[എസ്റ്റുഡിനേറ്റ്സ് ദെ ലാ പ്ലാറ്റാ|എസ്റ്റുഡിനേറ്റ്സുമായി]] [[അബു ദാബി|അബു ദാബിയിൽ]] നടന്ന കലാശപ്പോരാട്ടത്തിൽ മെസ്സിയാണ് ബാഴ്സലോണയുടെ വിജയഗോൾ കുറിച്ചത്. ആ വർഷത്തിൽ ക്ലബ്ബിന്റെ ആറാമത് കിരീടമായിരുന്നു അത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=285375&amp;cc=5739&amp;league=FIFA.CWC|title=Messi seals number six|date=19 December 2009|publisher=ESPN Soccernet|accessdate=21 December 2009|archive-date=2012-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20121020091844/http://soccernet.espn.go.com/report?id=285375&amp;league=FIFA.CWC&amp;cc=5739|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; രണ്ട് ദിവസത്തിനു ശേഷം, ക്രിസ്റ്റ്യാനോ റൊണാൾഡോയേയും [[സാവി|സാവിയേയും]] [[കക്കാ|കക്കായേയും]] [[ആന്ദ്രേ ഇനിയേസ്റ്റ|ആന്ദ്രേ ഇനിയേസ്റ്റയേയും]] പിന്നിലാക്കിക്കൊണ്ട് [[ഫിഫ വേൾഡ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദി ഇയർ]] പുരസ്കാരം മെസ്സി കരസ്ഥമാക്കി. ആദ്യമായായിരുന്നു മെസ്സി ഈ പുരസ്കാരം കരസ്ഥമാക്കിയത്. ഇതോടെ ഈ പുരസ്കാരം ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ അർജന്റീനക്കാരനായി മെസ്സി മാറി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=716683&amp;sec=world&amp;cc=5901|title=FC Barcelona's Messi wins World Player of the Year|date=21 December 2009|publisher=ESPN Soccernet|accessdate=22 December 2009|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081437/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=716683&amp;sec=world&amp;cc=5901|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2010 ജനുവരി 10ന് [[സി ഡി ടെനറിഫ്|സി ഡി ടെനറിഫുമായി]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ മെസ്സി 2010 ലേയും ആ സീസണിലേയും തന്റെ ആദ്യ ഹാട്രിക് നേടി. ആ മത്സരത്തിൽ അവർ 0-5 ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2010/01/10/1737345/tenerife-0-5-barcelona-messi-masterclass-sees-barca-back-on|title=Tenerife 0–5 Barcelona: Messi Masterclass Sees Barca Back On Top|date= 10 January 2010 |publisher=Goal.com|accessdate=11 January 2010}}&lt;/ref&gt; ജനുവരി 17ന് [[സെവിയ്യ FC|സെവിയ്യക്കെതിരെ]] 4-0 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ ക്ലബ്ബിനു വേണ്ടി തന്റെ 100 ആമത് ഗോൾ കണ്ടെത്താനും മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/catala/noticies/futbol/temporada09-10/01/n100117108826.html|title=Messi 101: el golejador centenari més jove|date= 17 January 2010|publisher=fcbarcelona.cat|accessdate=17 January 2010 |language=Catalan|last=Bogunyà|first=Roger}}&lt;/ref&gt;

അതിനുശേഷം നടന്ന 5 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്നായി മെസ്സി 11 ഗോളുകൾ നേടി. [[FC മലാഗ|മലാഗക്കെതിരെ]] 2-1 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ 84 ആം മിനിട്ടിലാണ് ആദ്യ ഗോൾ നേടിയത്.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.dnaindia.com/sport/report_barcelona-back-on-top-after-2-1-win-over-malaga_1353554 | title = Barcelona back on top after 2–1 win over Malaga | publisher=DNA India | date = 28 February 2010 | accessdate =8 November 2010}}&lt;/ref&gt; [[UD അൽമേരിയ|അൽമേരിയക്കെതിരെ]] നടന്ന മത്സരം 2-2 ന് സമനിലയിൽ അവസാനിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി 2 ഗോളുകൾ നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.goal.com/en/news/12/spain/2010/03/06/1820719/almeria-2-2-barcelona-blaugrana-drop-more-points-at-la-liga | title =Almeria 2–2 Barcelona: Blaugrana Drop More Points At La Liga Summit | publisher=goal.com | date = 6 March 210 | accessdate =8 November 2010}}&lt;/ref&gt; ആ ആഴ്ചയിൽ മെസ്സി എട്ട് ഗോളുകൾ നേടിക്കൊണ്ട് തന്റെ ജൈത്രയാത്ര തുടർന്നു. [[വലൻസിയ CF|വലൻസിയക്കെതിരായി]] നടന്ന ഹോം മത്സരത്തിൽ ഹാട്രിക്ക് നേടിക്കൊണ്ടായിരുന്നു തുടക്കം. ആ മത്സരത്തിൽ ബാഴ്സ 3-0 ന് ജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://sports.sportsillustrated.cnn.com/sud/story.asp?i=20100314202145360000101&amp;ref=hea&amp;tm=&amp;src=LASOC | title = Messi hat-trick as Barcelona beats Valencia 3–0 | publisher = si.com | date = 14 March 2010 | first = Guy | last = Hedgecoe | accessdate = 8 November 2010 | archive-date = 2011-07-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110721125030/http://sports.sportsillustrated.cnn.com/sud/story.asp?i=20100314202145360000101&amp;ref=hea&amp;tm=&amp;src=LASOC | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; അതിനുശേഷം [[സ്റ്റുട്ട്ഗർട്ട്|സ്റ്റുട്ട്ഗർട്ടുമായി]] 4-0 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ രണ്ട് ഗോളുകളായിരുന്നു മെസ്സിയുടെ സമ്പാദ്യം. ആ വിജയം [[2009-10 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]] ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിലേക്കുള്ള അവരുടെ യാത്ര സുഗമമാക്കി.&lt;ref&gt;{{cite news|title = Messi inspires Barca|url = http://soccernet.espn.go.com/report?id=285582&amp;cc=3888|date = 18 March 2010|accessdate = 18 March 2010|archive-date = 2012-10-24|archive-url = https://web.archive.org/web/20121024081446/http://soccernet.espn.go.com/report?id=285582&amp;cc=3888|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; സ്പാനിഷ് ലീഗിൽ [[റയൽ സരഗോസ|സരഗോസക്കെതിരായി]] നടന്ന അടുത്ത മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ഒരിക്കൽ കൂടി ഹാട്രിക്ക് നേടി. ആ മത്സരം ബാഴ്സ 4-2 ന് സ്വന്തമാക്കി.&lt;ref&gt;{{cite news|title = Real Zaragoza 2 – 4 Barcelona|url = http://www.guardian.co.uk/football/2010/mar/21/lionel-messi-arsenal-hat-trick|work=The Guardian |location=UK |date = 21 March 2010|accessdate =22 March 2010|last=Steinberg|first=Jacob }}&lt;/ref&gt; ഇതോടെ സ്പാനിഷ് ലീഗിൽ അടുത്തടുത്ത മത്സരങ്ങളിൽ ഹാട്രിക്ക് നേടുന്ന ആദ്യത്തെ ബാഴ്സലോണ കളിക്കാരനായി മാറാനും മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു.&lt;ref&gt;{{cite news|title = Nadie marcó dos ‘hat trick’ seguidos|url = http://www.sport.es/es/?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idtipusrecurs_PK=7&amp;idnoticia_PK=698276|date = 23 March 2010|accessdate =23 March 2010|language=Spanish}}&lt;/ref&gt; 2010 മാർച്ച് 24 ന് [[CA ഒസാസുന|ഒസാസുനക്കെതിരെ]] നടന്ന മത്സരം ബാഴ്സലോണക്ക് വേണ്ടി അദ്ദേഹത്തിന്റെ 200 ആം മത്സരമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=1475100.html | title = Match facts: Barcelona v Inter | publisher=UEFA.com | date = 25 April 2010 | accessdate =8 November 2010}}&lt;/ref&gt;

2010 ഏപ്രിൽ 6 ന് [[ആഴ്സണൽ FC|ആഴ്സണലിനെതിരായി]] നടന്ന ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ക്വാർട്ടർ ഫൈനൽ രണ്ടാം പാദ മത്സരത്തിൽ (ബാഴ്സയുടെ ഹോം മത്സരമായിരുന്നു) ബാഴ്സ 4-1 ന് ജയിച്ചപ്പോൾ അതിൽ 4 ഗോളും നേടിയത് മെസ്സിയായിരുന്നു. ഒരു മത്സരത്തിൽ തന്നെ 4 ഗോളുകൾ നേടുന്നത് മെസ്സിയുടെ കരിയറിൽ ആദ്യത്തെ സംഭവമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.usatoday.com/sports/soccer/2010-04-06-985993008_x.htm | title = Messi scores four as Barcelona beats Arsenal 4–1 |work=USA Today | date = 6 April 2010 | accessdate =8 November 2010 | first = Paul | last = Logothetis}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/Wenger-salutes-genius-Messi-after-Barcelona-downs-Arsenal-4-1/articleshow/5769906.cms | title = Wenger salutes genius Messi after Barcelona down Arsenal 4–1] | publisher = India Times | date = 6 April 2010 | accessdate = 8 November 2010 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100410213756/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/Wenger-salutes-genius-Messi-after-Barcelona-downs-Arsenal-4-1/articleshow/5769906.cms | archivedate = 2010-04-10 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.ndtv.com/news/sports/messi-scores-4-goals-to-lead-barca-over-arsenal-19363.php | title = Messi scores 4 goals to lead Barca over Arsenal | publisher=NDTV | date = 7 April 2010 | accessdate =8 November 2010}}&lt;/ref&gt; ബാഴ്സലോണയുടെ എക്കാലത്തേയും മികച്ച ഗോൾവേട്ടക്കാരനായ [[റിവാൾഡോ|റിവാൾഡോയെ]] മറികടക്കാൻ ഈ മത്സരത്തിലൂടെ മെസ്സിക്കായി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8602344.stm|title=Barcelona 4–1 Arsenal|date=6 April 2010|publisher=BBC Sport |first=Stuart|last=Roach|accessdate=6 April 2010}}&lt;/ref&gt; ഏപ്രിൽ 10 ന് ചിരവൈരികളായ [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡുമായി]] അവരുടെ മൈതാനത്ത് വെച്ച് നടന്ന ക്ലാസ്സിക്ക് പോരാട്ടത്തിൽ (എൽ ക്ലാസിക്കോ), ബാഴ്സ 2-0 ന് ജയിച്ചപ്പോൾ അവരുടെ ആദ്യ ഗോൾ മെസ്സിയുടെ ബൂട്ടിൽ നിന്നായിരുന്നു. ആ സീസണിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ 40 ആം ഗോളായിരുന്നു അത്.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Sinnott |first=John |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8608571.stm |title=BBC Sport – Football – Barcelona secure crucial win over rivals Real Madrid |publisher=BBC News  |date= 10 April 2010|accessdate=12 April 2010}}&lt;/ref&gt; മെയ് 1 ന് [[വിയ്യാറയൽ CF|വിയ്യാറയലിനെതിരെ]] അവരുടെ തട്ടകത്തിൽ നേടിയ 4-1 വിജയത്തിൽ രണ്ട് ഗോളുകൾ മെസ്സിയുടെ വകയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/football/feedarticle/9056944 |title=Messi double puts Barcelona back on track |work=Guardian |location=UK |date= 21 April 2008|accessdate =2 June 2010 }}&lt;/ref&gt; വെറും 3 ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, മെയ് 4 ന്, [[CD ടെനെറിഫ്|ടെനെറിഫിനെതിരായ]] ഹോം മത്സരത്തിൽ നേടിയ 4-1 വിജയത്തിൽ 2 ഗോളുകൾ മെസ്സി നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Spain |url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2010/05/04/1908655/barcelona-4-1-tenerife-blaugrana-go-four-points-clear-of |title=Barcelona 4–1 Tenerife: Blaugrana Go Four Points Clear Of Real Madrid With Home Win |publisher=Goal.com | date= 4 May 2010 | accessdate =2 June 2010}}&lt;/ref&gt; മെയ് 8 ന് [[സെവിയ്യ FC|സെവിയ്യക്കെതിരായ]] എവേ മത്സരത്തിലെ വിജയത്തിൽ ലാ ലിഗയിൽ സീസണിൽ തന്റെ 32 ആമത് ഗോൾ കണ്ടെത്താൻ മെസ്സിക്കായി.&lt;ref&gt;{{cite news|author=Reuters |url=http://www.guardian.co.uk/football/2010/may/09/barcelona-sevilla-la-liga |title=Barcelona survive late Sevilla scare to edge closer to La Liga title  |work=Guardian |location=UK |date= 9 May 2010|accessdate =2 June 2010 }}&lt;/ref&gt; [[വല്ലാഡോയിഡ്|വല്ലാഡോയിഡുമായി]] നടന്ന അവസാന മത്സരത്തിൽ രണ്ടാം പകുതിയിൽ രണ്ട് ഗോളുകൾ നേടുക വഴി [[1996-97 ലാ ലിഗ|1996-97]] ൽ [[റൊണാൾഡോ]] സ്ഥാപിച്ച 34 ഗോളിന്റെ ക്ലബ്ബ് റെക്കോർഡിനൊപ്പമെത്താനും മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Spain |url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2010/05/04/1907680/barcelona-striker-lionel-messi-could-equal-ronaldos-34-goal-haul- |title=Barcelona Striker Lionel Messi Could Equal Ronaldo's 34 Goal Haul In Primera Liga |publisher=Goal.com | date = 4 May 2010 | accessdate =2 June 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bleacherreport.com/articles/378308-messi-chases-ronaldos-goal-record |title=Lionel Messi Chases Ronaldo's Goal Record |publisher=Bleacher Report | date = 14 April 2010 | accessdate =2 June 2010}}&lt;/ref&gt; [[ടെൽമോ സറ]] സ്ഥാപിച്ച എക്കാലത്തേയും റെക്കോർഡിന് 4 ഗോളുകൾ മാത്രം പിന്നിലായി സീസൺ അവസാനിപ്പിക്കാനും മെസ്സിക്കായി.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://berita8.com/news.php?cat=20&amp;id=22250 |title=Messi Peroleh Gelar El Pichichi Dan Sepatu Emas |publisher=berita8.com |date=17 May 2010 |accessdate=2 June 2010 |archive-date=2011-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707224237/http://www.berita8.com/news.php?cat=20&amp;id=22250 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2010 ജൂൺ 3 ന് തുടർച്ചയായ രണ്ടാം വർഷവും [[ആൽഫ്രഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോ ട്രോഫി|പ്ലെയർ ഓഫ് ദി ഇയർ]] പുരസ്കാരം മെസ്സിക്ക് ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.marca.com/2010/06/03/futbol/equipos/barcelona/1275550866.html |title=Messi se corona como el mejor jugador de la Liga |publisher=marca.com | date = 3 June 2010 |accessdate =3 June 2010}}&lt;/ref&gt;

==== 2010-11 സീസൺ ====
ആദ്യ പാദ മത്സരത്തിൽ 1-3 ന് തോറ്റതിനുശേഷം 2010 ഓഗസ്റ്റ് 21 ന് [[2010 സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പ്|സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പിൽ]] [[സെവിയ്യ FC|സെവിയ്യക്കെതിരെ]] 4-0 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ഹാട്രിക്ക് നേടി ആ സീസണിനു തുടക്കം കുറിക്കുകയും ബാഴ്സക്ക് ആ സീസണിലെ ആദ്യ കപ്പ് സമ്മാനിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.goal.com/en/match/45971/barcelona-vs-sevilla/report Barcelona 4–0 | title = Sevilla: Brilliant Blaugrana Outclass Rojiblancos To Lift Supercopa | publisher=Goal.com | date = 22 August 2010 | accessdate =22 August 2010}}&lt;/ref&gt; 2010 ഓഗസ്റ്റ് 29 ന് [[റേസിംഗ് സന്റാൻഡർ|റേസിംഗ് സന്റാൻഡറുമായി]] നടന്ന ആദ്യ മത്സരത്തിൽ വെറും 3 മിനിട്ടുകൾക്കുള്ളിൽ ഗോൾ നേടി തന്റെ പുതിയ ലീഗ് സീസണിനു തുടക്കം കുറിക്കുകയും ചെയ്തു മെസ്സി. [[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]] ഗ്രൂപ്പ് ഘട്ട മത്സരത്തിൽ [[പനതിനായിക്കോസ്|പനതിനായിക്കോസിനെതിരായ]] മത്സരത്തിലും മെസ്സി തന്റെ മികവ് പ്രദർശിപ്പിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം 2 ഗോളുകൾ നേടുകയും 2 ഗോളിന് വഴിവെക്കുകയും (Assist) രണ്ട് വിവിധ അവസരങ്ങളിലെ ഷോട്ടുകൾ ഗോൾപോസ്റ്റിൽ തട്ടുകയും ചെയ്തു.

2010 സെപ്റ്റംബർ 19 ന് [[വിസെന്റെ കാൽഡെറോൺ സ്റ്റേഡിയം|വിസെന്റെ കാൽഡെറോൺ സ്റ്റേഡിയത്തിൽ]] വെച്ച് [[അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡ്|അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിനെതിരായി]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ 92 ആം മിനിട്ടിൽ അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിന്റെ പ്രതിരോധനിരക്കാരനായ [[തോമാസ് ഉജ്ഫാലുസി|തോമാസ് ഉജ്ഫാലുസിയുടെ]] അപകടകരമായ ഒരു തടയൽ മെസ്സിയുടെ കണങ്കാലിന് പരിക്കേല്പിച്ചു. ആ പരിക്കിൽ മെസ്സിയുടെ കണങ്കാലിൽ ഒടിവ് പറ്റിയിട്ടുണ്ടാകുമെന്നും ഏകദേശം 6 മാസത്തോളം കളിക്കളത്തിൽ നിന്നും താരത്തിന് മാറി നിൽക്കേണ്ടി വരുമെന്നുമായിരുന്നു പ്രാഥമിക നിഗമനം. എന്നാൽ ബാഴ്സലോണയിൽ വെച്ച് MRI പരിശോധന നടത്തിയപ്പോൾ വലതു കണങ്കാലിന്റെ അകത്തേയും പുറത്തേയും സ്നായുക്കളിൽ ഒരു വലിവ് അനുഭവപ്പെടുന്നതായി കണ്ടു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada10-11/09/20/n100920113021.html|title=Messi injured|publisher=FCBarcelona.cat|date=20 September 2010|accessdate=22 September 2010|archive-date=2011-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20110819191725/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada10-11/09/20/n100920113021.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കളിയുടെ വീഡിയോ കണ്ടതിനു ശേഷം സഹകളിക്കാരനായ [[ഡേവിഡ് വിയ്യ]] പറഞ്ഞു: &quot;മെസ്സിക്കെതിരായ ടാക്കിൾ മാരകമായിരുന്നു&quot;, അദ്ദേഹം ഇതും കൂട്ടിച്ചേർത്തു, &quot;എന്നാലത് പരിക്കേല്പിക്കണം എന്ന ഉദ്ദേശ്യത്തോടു കൂടി ആയിരുന്നില്ല&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada10-11/09/20/n100920113025.html|title=Villa on Messi's injury|publisher=FCBarcelona.cat|date=20 September 2010|accessdate=22 September 2010|archive-date=2011-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20110902035511/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada10-11/09/20/n100920113025.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഈ സംഭവം വളരെയധികം മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടുകയും എല്ലാ കളിക്കാരേയും ഒരേ തോതിൽ സംരക്ഷിക്കുക എന്ന വിഷയത്തിൽ ഒരു സംവാദം ഫുട്ബോൾ ലോകത്ത് അരങ്ങേറുകയും ചെയ്തു.

പരിക്കിൽ നിന്ന് മുക്തനായ ശേഷം [[RCD മയോർക്ക|മയോർക്കയുമായി]] സമനിലയിൽ (1-1) അവസാനിച്ച മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ഒരു ഗോൾ നേടി. അതിനുശേഷം [[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിൽ]] [[FC കോപ്പൻഹേഗൻ|കോപ്പൻഹേഗനുമായി]] ബാഴ്സലോണയുടെ മൈതാനത്ത് വെച്ച് 2-0 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിലും മെസ്സി ഇരട്ടഗോൾ നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.goal.com/es-la/match/50397/barcelona-vs-copenhague/report Barcelona 2–0 | title = Champions: Messi pone al Barcelona como líder de su grupo (2–0) | publisher=Goal.com | date = 20 October 2010 | accessdate =20 October 2010}}&lt;/ref&gt; സരഗോസക്കെതിരേയും സെവിയ്യക്കെതിരെയും ഇരട്ടഗോളുകൾ നേടി മെസ്സി തന്റെ ഫോം തുടർന്നു. ആവേശകരമായ ഒക്ടോബറിനു ശേഷം നവംബറിൽ കോപ്പൻഹേഗനുമായി 1-1 ന് സമനിലയിൽ പിരിഞ്ഞ മത്സരത്തിൽ ഗോൾ നേടിയാണ് അദ്ദേഹം തുടങ്ങിയത്. അതു പോലെ [[ഗെറ്റാഫെ CF|ഗെറ്റാഫെക്കതിരായി]] അവരുടെ തട്ടകത്തിൽ 3-1 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിലും അദ്ദേഹം ഗോൾ നേടി. മാത്രമല്ല, സഹകളിക്കാരായ [[ഡേവിഡ് വിയ്യ]], [[പെഡ്രോ റോഡ്രിഗസ്]] എന്നിവരുടെ ഗോളിന് വഴിവെക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.goal.com/es-la/match/47782/getafe-vs-barcelona/report | title = Liga BBVA: Un gol de Messi encarriló el camino a la victoria para los azulgrana en el Coliseo | publisher=Goal.com | date = 7 November 2010 | accessdate =7 November 2010}}&lt;/ref&gt; [[വിയ്യാറയൽ CF|വിയ്യാറയലിനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ പെഡ്രോയുമായി ചേർന്ന് മെസ്സി നേടിയ ഗോൾ ടീമിന് 2-1 ന്റെ മുൻതൂക്കം സമ്മാനിച്ചു. അദ്ദേഹം ഒരു ഗോൾ കൂടി നേടുകയും ബാഴ്സ 3-1 ന് മത്സരം സ്വന്തമാക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർച്ചയായ 7 ആം മത്സരത്തിലായിരുന്നു മെസ്സി ഗോൾ കണ്ടെത്തുന്നത്. സ്വന്തം റെക്കോർഡായ 6 മത്സരത്തിൽ ഗോൾ നേടുക എന്നതായിരുന്നു മെസ്സി തിരുത്തിക്കുറിച്ചത്. ആ രണ്ട് ഗോളുകളിലെ ആദ്യ ഗോൾ നേടിയതോടെ ഒരു കലണ്ടർ വർഷത്തിൽ (2010) 50 ഗോൾ നേടുകയെന്ന നേട്ടം അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു. അടുത്ത ഗോൾ കൂടി നേടിയതോടെ ബാഴ്സലോണക്ക് വേണ്ടി ഈ നേട്ടം കൈവരിക്കുന്ന താരവുമായി മാറി മെസ്സി. [[UD അൽമേരിയ|അൽമേരിയക്കെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം സീസണിലെ തന്റെ രണ്ടാം ഹാട്രിക്ക് നേടി. ആ മത്സരത്തിൽ അവർ 8-0 എന്ന മികച്ച എവേ വിജയം നേടി. ഹാട്രിക്കിലെ രണ്ടാം ഗോൾ സ്പാനിഷ് ലീഗിലെ മെസ്സിയുടെ 100 ആം ഗോൾ ആയിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.entradasfcbarcelona.com/?p=3389 | title = Jornada 12 – UD Almería 0–8 FC Barcelona | publisher = www.entradasfcbarcelona.com | date = 20 November 2010 | accessdate = 22 November 2010 | archive-date = 2011-07-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110710194136/http://www.entradasfcbarcelona.com/?p=3389 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; [[പനത്തിനായിക്കോസ്|പനത്തിനായിക്കോസിനെതിരായ]] മത്സരത്തിലും ഗോൾ നേടിയതോടെ തുടർച്ചയായ 9 മത്സരങ്ങളിൽ (ബ്രസീലിനെതിരായ ഒരു സൗഹൃദമത്സരം ഉൾപ്പെടെ 10 മത്സരങ്ങളിൽ) ഗോൾ നേടുന്ന കളിക്കാരനായി മെസ്സി മാറി. ആ മത്സരത്തിൽ ബാഴ്സ 3-0 ന് ജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.sport.es/es/noticias/barca/20101124/barca-pasa-octavos-ahora-por-madrid/762165.shtml | title = El Barça pasa a octavos... ¡y ahora, a por el Madrid! | publisher = www.sport.es | date = 24 November 2010 | accessdate = 24 November 2010 | archive-date = 2015-12-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151210195327/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20101124/barca-pasa-octavos-ahora-por-madrid/762165.shtml | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
[[പ്രമാണം:RMDvsBAR UCL SF 1.jpg|thumb|300px|upright|മെസ്സി ഒരു ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് മത്സരത്തിൽ [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡിനെതിരെ]]]]
നവംബർ 29 ന് ''എൽ ക്ലാസിക്കോ''യിൽ മെസ്സിയുടെ തുടർച്ചയായ ഗോൾ സ്കോറിംഗ് അവസാനിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും ബാഴ്സ ആ മത്സരം 5-0 ന് സ്വന്തമാക്കി. ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി, വിയ്യയുടെ രണ്ട് ഗോളുകൾക്ക് വഴിവെച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.sport.es/es/?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=731648&amp;idseccio_PK=1402 | title = El Barça humilla al Madrid con otra 'manita' histórica | publisher=www.sport.es | date = 29 November 2010 | accessdate =29 November 2010}}&lt;/ref&gt; [[CA ഒസാസുന|ഒസാസുനക്കെതിരെ]] നടന്ന അടുത്ത മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം ഇരട്ടഗോൾ നേടുകയും ഒരു ഗോളിന് വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.sport.es/es/noticias/barca/20101204/barca-sin-bajar-del-autocar/818439.shtml | title = El Barça, sin bajar del autocar | publisher = www.sport.es | date = 4 December 2010 | accessdate = 4 December 2010 | archive-date = 2016-02-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160214005953/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20101204/barca-sin-bajar-del-autocar/818439.shtml | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; അതിന്റെ തുടർച്ചയായി [[റയൽ സോസിഡാഡ്|റയൽ സോസിഡാഡിനെതിരേയും]] മെസ്സി ഇരട്ടഗോൾ നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.sport.es/es/noticias/barca/20101212/manita-manita-por-liga/856966.shtml | title = De manita en manita se va a por la Liga | publisher = www.sport.es | date = 12 December 2010 | accessdate = 12 December 2010 | archive-date = 2012-03-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120314030018/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20101212/manita-manita-por-liga/856966.shtml | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; [[എൽ ഡെർബി|എൽ ഡെർബിയിൽ]] ബാഴ്സ 1-5 ന് ജയിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി, പെഡ്രോക്കും വിയ്യക്കും ഓരോ ഗോൾ വീതം നേടാൻ വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=733024&amp;idseccio_PK=803&amp;h= | title = Messi, 17 goles y 9 asistencias | publisher = www.sport.es | date = 19 December 2010 | accessdate = 19 December 2010 | archive-date = 2008-10-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 2011 ലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യ ഗോൾ [[ഡിപോർട്ടീവൊ ലാ കൊരുണ|ഡിപോർട്ടീവൊ ലാ കൊരുണക്കെതിരെ]] നടന്ന എവേ മത്സരത്തിൽ ഫ്രീകിക്കിൽ നിന്നായിരുന്നു. ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ഒരിക്കൽക്കൂടി പെഡ്രോയേയും വിയ്യയേയും ഗോൾ നേടാൻ സഹായിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ ബാഴ്സലോണ 4-0 ന് ജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110108/otro-recital-campeon/795426.shtml | title = Otro recital de campeón | publisher = www.sport.es | date = 8 January 2011 | accessdate = 9 January 2011 | archive-date = 2016-02-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160214182553/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110108/otro-recital-campeon/795426.shtml | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

ബാഴ്സലോണയിലെ സഹകളിക്കാരായ [[സാവി|സാവിയേയും]] [[ആന്ദ്രേ ഇനിയേസ്റ്റ|ഇനിയേസ്റ്റയേയും]] പിന്നിലാക്കി 2010 ലെ ഫിഫയുടെ [[2010 ഫിഫ സ്വർണ്ണപ്പന്ത്|സ്വർണ്ണപ്പന്ത്]] മെസ്സി സ്വന്തമാക്കി.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.fifa.com/ballondor/news/newsid=1360028/index.html | title =  Lionel Messi wins the first FIFA Ballon d'Or | date =  10 January 2011 | accessdate =  10 January 2011 | archive-date =  2011-08-29 | archive-url =  https://web.archive.org/web/20110829030351/http://www.fifa.com/ballondor/news/newsid=1360028/index.html | url-status =  dead }}&lt;/ref&gt; തുടർച്ചയായ നാലാം വർഷമാണ് മെസ്സി ഈ പുരസ്കാരത്തിനായി നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/9356019.stm|title=Argentina's Lionel Messi wins Fifa Ballon d'Or award  |date=10 January 2011 |accessdate=10 January 2011|work=BBC News }}&lt;/ref&gt; പുരസ്കാരം ലഭിച്ചതിന്റെ രണ്ടാം ദിവസം [[റയൽ ബെറ്റിസ്|റയൽ ബെറ്റിസുമായി]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ മെസ്സി 2011 ലെ ആദ്യത്തേയും സീസണിലെ മൂന്നാമത്തേയും ഹാട്രിക്ക് നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=734569&amp;idseccio_PK=803 | title =  'Manita' de oro | date =  12 January 2011 | accessdate =  13 January 2011 | archive-date =  2008-10-05 | archive-url =  https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status =  dead }}&lt;/ref&gt; [[റേസിംഗ് സന്റാന്റർ|റേസിംഗ് സന്റാന്ററിനെതിരെ]] പെനാൽട്ടിയിലൂടെ ഗോൾ നേടിക്കൊണ്ടാണ് ലീഗിന്റെ രണ്ടാം റൗണ്ടിന് മെസ്സി തുടക്കമിട്ടത്.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=735280&amp;idseccio_PK=803 | title =  El Barça golea al Racing y mete más presión al Madrid | date =  22 January 2011 | accessdate =  22 January 2011 | archive-date =  2008-10-05 | archive-url =  https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status =  dead }}&lt;/ref&gt; പെനാൽട്ടിയിലൂടെ ഗോൾ നേടിയതിനു ശേഷം അദ്ദേഹം തന്റെ ഉള്ളിലിട്ടിരുന്ന ഷർട്ടിൽ എഴുതിയിരുന്ന സന്ദേശം പുറമേ കാണിച്ചു. അതിൽ ഇങ്ങനെ എഴുതിയിരുന്നു: &quot;ഹാപ്പി ബർത്ത്ഡേ മമി&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.huffingtonpost.com/2011/01/26/lionel-messi-fined-mom-happy-birthday_n_814088.html |title= Lionel Messi Fined For Wishing Mother Happy Birthday |date=26 January 2011 |accessdate=26 January 2011}}&lt;/ref&gt; [[2010-11 കോപ്പ ദെൽ റേയ്|കോപ്പ ദെൽ റേയ്]] സെമി ഫൈനലിൽ [[UD അൽമേരിയ|അൽമേരിയക്കെതിരെ]] ഇരട്ടഗോൾ നേടിക്കൊണ്ട് മെസ്സി തന്റെ ഗോൾ സ്കോറിംഗ് പാടവം വീണ്ടും തെളിയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=735563&amp;idseccio_PK=803 | title =  'Manita' de goles y un pie en la final | date =  26 January 2011 | accessdate =  26 January 2011 | archive-date =  2008-10-05 | archive-url =  https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status =  dead }}&lt;/ref&gt; ഒരാഴ്ചക്കുള്ളിൽ തന്നെ [[ഹെർക്കുലീസ് CF]] ന് എതിരെ നടന്ന മത്സരത്തിലും മെസ്സി ഇരട്ടഗോൾ നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=735762&amp;idseccio_PK=803 | title =  Hércules sufrió la ira de los Dioses | date =  29 January 2011 | accessdate =  29 January 2011 | archive-date =  2008-10-05 | archive-url =  https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status =  dead }}&lt;/ref&gt; ഫെബ്രുവരി 5 ന് കാമ്പ് ന്യൂവിൽ അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിനെതിരെ നടന്ന മത്സരത്തിൽ 3-0 ന് വിജയിച്ചതോടെ തുടർച്ചയായി ഏറ്റവും കൂടുതൽ ലീഗ് ജയങ്ങൾ നേടുന്ന ടീമെന്ന റെക്കോർഡ് അവർ സ്വന്തമാക്കി. അവർ 16 മത്സരങ്ങളായിരുന്നു തുടർച്ചയായി ജയിച്ചത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.marca.com/2011/02/05/futbol/equipos/barcelona/1296946785.html|title=Barça set 16 wins consecutive league wins|publisher=[[MARCA]].com|language=Spanish|date= 5 February 2011 |accessdate=5 February 2011}}&lt;/ref&gt; മെസ്സിയുടെ ഹാട്രിക്കാണ് ഈ മത്സരത്തിൽ അവരുടെ ജയം ഉറപ്പിച്ചത്. മത്സരശേഷം അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ പ്രസ്താവിച്ചു: &quot;[[ആൽഫ്രഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോ|ഡി സ്റ്റെഫാനോവിനെപ്പോലെ]] മഹാനായ ഒരു വ്യക്തി സ്ഥാപിച്ച റെക്കോർഡ് മറികടക്കുന്നത് തീർച്ചയായും സന്തോഷമുളവാക്കുന്ന കാര്യമാണ്. ഇത്തരമൊരു റെക്കോർഡ് ഇത്രനാൾ നിലനിന്നുവെന്നു പറഞ്ഞാൽ ആ റെക്കോർഡ് നേടാൻ എളുപ്പമല്ല എന്നു തന്നെയാണ് അർത്ഥം. മോശം സാഹചര്യങ്ങളിലൂടെ കടന്നു പോകുന്ന മികച്ചൊരു ടീമിനെ തോല്പിച്ചാണ് ഞങ്ങളിത് കരസ്ഥമാക്കിയിരിക്കുന്നത്. അതിനാൽത്തന്നെ ഈ നേട്ടം കരസ്ഥമാക്കാൻ വിഷമമായിരുന്നു&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.marca.com/2011/02/06/futbol/equipos/barcelona/1296948365.html|title=Messi talks about the record|publisher=[[MARCA]].com|language=Spanish|date= 5 February 2011 | accessdate=5 February 2011}}&lt;/ref&gt;

ഗോൾ നേടാത്ത രണ്ട് മത്സരങ്ങൾക്ക് ശേഷം [[അത്‌ലെറ്റിക്കോ ബിൽബാവോ|അത്‌ലെറ്റിക്കോ ബിൽബാവോക്കെതിരെ]] ബാഴ്സലോണ 2-1 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയാണ് വിജയഗോൾ നേടിയത്.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=737389&amp;idseccio_PK=803 | title =  Messi saca al Barça de la boca de los 'leones' | date =  20 February 2011 | accessdate =  21 February 2011 | archive-date =  2008-10-05 | archive-url =  https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status =  dead }}&lt;/ref&gt; അടുത്ത ആഴ്ച [[RCD മയോർക്ക|മയോർക്കക്കെതിരായി]] 3-0 ന് ജയിച്ച എവേ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി സീസണിലെ തന്റെ ആദ്യ ഹെഡ്ഡർ ഗോൾ നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=737818&amp;idseccio_PK=803 | title =  El Barça desactiva el 'efecto Laudrup' | date =  27 February 2011 | accessdate =  27 February 2011 | archive-date =  2008-10-05 | archive-url =  https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status =  dead }}&lt;/ref&gt; 1979-80 സീസണിൽ ലാ ലിഗയിൽ തോൽപ്പിക്കപ്പെടാതെ 19 എവേ മത്സരങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കിയ റെക്കോർഡ് റയൽ സോസിഡാഡ് ക്ലബ്ബിനുണ്ട്. ഈ എവേ വിജയത്തോടെ ബാഴ്സലോണയും ആ റെക്കോർഡിനൊപ്പമെത്തി. മൂന്ന് ദിവസത്തിന് ശേഷം [[വലൻസിയ CF|വലൻസിയക്കെതിരായി]] നടന്ന എവേ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി നേടിയ ഒരു ഗോളിന്റെ ബലത്തിൽ ബാഴ്സ ജയിക്കുകയും ആ റെക്കോർഡ് തിരുത്തിക്കുറിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=738138&amp;idseccio_PK=803 | title =  El Barça prende la mecha de la Liga en Mestalla | date =  2 March 2011 | accessdate =  2 March 2011 | archive-date =  2008-10-05 | archive-url =  https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status =  dead }}&lt;/ref&gt; മാർച്ച് 8 ന് കാമ്പ് ന്യൂവിൽ വെച്ച് നടന്ന യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയുടെ ഇരട്ടഗോളിന്റെ പിൻബലത്തിൽ [[ആഴ്സണൽ FC|ആഴ്സണലിനെ]] ബാഴ്സ 3-1 ന് പരാജയപ്പെടുത്തി. ആ വിജയത്തോടെ അവർ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിന്റെ ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിലേക്ക് മുന്നേറി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sbnation.com/soccer/2011/3/8/2038314/fc-barcelona-vs-arsenal-fc-2011-champions-league-lionel-messi-penalty|title=FC Barcelona Vs. Arsenal 2011: Lionel Messi Penalty Puts Barca Ahead |work= SBNation |accessdate=8 March 2011}}&lt;/ref&gt; ഒരു മാസത്തോളം ഗോൾ നേടുന്നതിൽ അദ്ദേഹം പരാജയപ്പെട്ടു. എന്നാൽ [[UD അൽമേരിയ|അൽമേരിയക്കെതിരായ]] കളിയിൽ ഇരട്ടഗോൾ നേടി മെസ്സി തിരിച്ചുവന്നു. അതിലെ രണ്ടാം ഗോൾ സീസണിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ 47 ആം ഗോൾ ആയിരുന്നു. കഴിഞ്ഞ സീസണിൽ താൻ സ്ഥാപിച്ച റെക്കോർഡിനൊപ്പമെത്തുകയായിരുന്നു ഈ ഗോളിലൂടെ മെസ്സി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110409/messi-desatasco-barca-antes-del-clasico/968326.shtml|title=Messi desatascó al Barça antes del clásico|accessdate=9 April 2011|archive-date=2016-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160324035703/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110409/messi-desatasco-barca-antes-del-clasico/968326.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2011 ഏപ്രിൽ 12 ന് [[FC ഷാക്തർ ഡോണെട്സ്ക്|ഷാക്തർ ഡോണെട്സ്കിനെതിരെ]] നടന്ന ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം ഈ റെക്കോർഡ് തിരുത്തി. ഇതോടെ ബാഴ്സലോണക്കു വേണ്ടി ഒരു സീസണിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോളുകൾ നേടുന്ന താരമായി മെസ്സി മാറി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110412/tramite-resuelto-ahora-por-madrid/971705.shtml|title=Trámite resuelto y ahora... ¡a por el Madrid!|accessdate=13 April 2011|archive-date=2016-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160214013550/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110412/tramite-resuelto-ahora-por-madrid/971705.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[സാന്റിയാഗോ ബെർണാബു സ്റ്റേഡിയം|സാന്റിയാഗോ ബെർണാബുവിൽ]] വെച്ചു നടന്ന മത്സരത്തിൽ [[എൽ ക്ലാസിക്കോ|എൽ ക്ലാസിക്കോയിലെ]] തന്റെ എട്ടാം ഗോൾ കണ്ടെത്താൻ മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു. ഏപ്രിൽ 23 ന് [[CA ഒസാസുന|ഒസാസുനക്കെതിരെ]] 2-0 ന് ജയിച്ച ഹോം മത്സരത്തിൽ നേടിയ ഗോളോടെ സീസണിൽ 50 ഗോൾ തികക്കാൻ മെസ്സിക്ക് സാധിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ 60 ആം മിനിട്ടിൽ പകരക്കാരനായാണ് മെസ്സി കളത്തിലിറങ്ങിയത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110416/madrid-titulo/976392.shtml|title=Un punto que vale una Liga|accessdate=16 April 2011|archive-date=2016-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160213194747/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110416/madrid-titulo/976392.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് സെമി ഫൈനലിൽ ബാഴ്സ, മെസ്സിയുടെ ഇരട്ടഗോളിന്റെ ബലത്തിൽ റയൽ മാഡ്രിഡിനെ 2-0 ന് തോൽപ്പിച്ചു. ഒരു മാസ്മരിക പ്രകടനമായിരുന്നു മെസ്സി ആ മത്സരത്തിൽ കാഴ്ച്ചവെച്ചത്. അതിലെ രണ്ടാം ഗോൾ (ധാരാളം കളിക്കാരെ കബളിപ്പിച്ചു കൊണ്ട് നേടിയത്) ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിലെ ഈ സ്റ്റേജുകളിലെ എക്കാലത്തേയും മികച്ച ഗോളായി പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110427/messi-puto-amo/986636.shtml|title=Messi es el &quot;puto amo&quot;|accessdate=27 April 2011|archive-date=2016-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160324095045/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110427/messi-puto-amo/986636.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://sportsillustrated.cnn.com/2011/writers/sid_lowe/05/05/clasico.aftermath/index.html | title = The Good, the Bad and the Ugly in the aftermath of the Clásico series | date = 5 May 2011 | accessdate = 6 May 2011 | work = Sports Illustrated | first = Sid | last = Lowe | archive-date = 2011-05-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110508163612/http://sportsillustrated.cnn.com/2011/writers/sid_lowe/05/05/clasico.aftermath/index.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; [[വെംബ്ലി സ്റ്റേഡിയം|വെംബ്ലിയിൽ]] വെച്ച് നടന്ന ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനലിൽ മെസ്സി നേടിയ ഗോൾ അവർക്ക് ആറ് വർഷത്തിനുള്ളിൽ മൂന്നാമത്തേയും മൊത്തത്തിൽ നാലാമത്തേയും ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് കിരീടം നേടിക്കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/13576522.stm|title=Barcelona 3 Manchester United 1|date=28 May 2011|work=BBC Sport  |accessdate=30 May 2011}}&lt;/ref&gt;

==== 2011-12 സീസൺ ====

[[2011 സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പ്|സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പിൽ]] [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡിനെതിരെ]] മൂന്ന് ഗോളുകൾ നേടുകയും 2 ഗോളുകൾക്ക് വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്ത് ടീമിനെ 5-4 എന്ന സ്കോറിൽ വിജയത്തിലേക്ക് നയിച്ചുകൊണ്ടാണ് മെസ്സി ഈ സീസൺ തുടങ്ങിയത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110818/messi-salvo-futbol/1120978.shtml|title=Messi salvó al fútbol|date=17 August 2011|work=Sport.es|accessdate=17 August 2011|archive-date=2012-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20120413110759/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110818/messi-salvo-futbol/1120978.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[2011 യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്|യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പിൽ]] [[FC പോർട്ടോ|പോർട്ടോയുമായി]] നടന്ന അടുത്ത മത്സരത്തിൽ [[ഫ്രെഡി ഗുവാറിൻ|ഫ്രെഡി ഗുവാറിന്റെ]] ദുർബ്ബലമായ ഒരു ബാക്ക് പാസ് മുതലെടുത്ത് മെസ്സി ഗോൾ നേടി. [[സെസ്ക് ഫാബ്രിഗസ്|സെസ്ക് ഫാബ്രിഗസിന്]] ഒരു ഗോളിന് വഴിയൊരുക്കുകയും കൂടി ചെയ്തതോടെ ബാഴ്സലോണ ആ മത്സരം 2-0 ന് ജയിക്കുകയും സൂപ്പർ കപ്പ് നേടുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110826/super-messi-supercopa-barca/1130917.shtml|title=Súper Messi da la Supercopa al Barça|date=26 August 2011|work=Sport.es|accessdate=26 August 2011|archive-date=2011-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20111014114258/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110826/super-messi-supercopa-barca/1130917.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഈ കളിക്ക് മുമ്പ് മെസ്സി ഗോൾ നേടാത്ത ഒരേയൊരു ഔദ്യോഗിക മത്സരം സൂപ്പർ കപ്പ് ആയിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110827/futbol-messi-tiene-limites/1131118.shtml|title=El fútbol de Messi no tiene límites|date=26 August 2011|work=Sport.es|accessdate=26 August 2011|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234056/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110827/futbol-messi-tiene-limites/1131118.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[വിയ്യാറയൽ CF|വിയ്യാറയലിനെതിരെ]] ഇരട്ടഗോൾ നേടിക്കൊണ്ടാണ് മെസ്സി [[ലാ ലിഗ|ലാ ലിഗക്ക്]] തുടക്കമിട്ടത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_11-12/arxiu_partits/lliga/jornada02/Barcelona_Villarreal/partit.html|title=Liga Champions: new and improved version|date=29 August 2011|work=fcbarcelona.cat|accessdate=29 August 2011|archive-date=2011-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20111102132810/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_11-12/arxiu_partits/lliga/jornada02/Barcelona_Villarreal/partit.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[CA ഒസാസുന|ഒസാസുനക്കെതിരേയും]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_11-12/arxiu_partits/lliga/jornada04/Barcelona_Osasuna/partit.html|title=Super 8 (8-0)|date=17 September 2011|work=fcbarcelona.cat|accessdate=17 September 2011|archive-date=2011-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20111101095400/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_11-12/arxiu_partits/lliga/jornada04/Barcelona_Osasuna/partit.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡ്|അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിനെതിരെയും]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/esta-liga-dos-sino-messi-1160317|title=Esta Liga no es de dos sino de Messi|date=25 September 2011|work=Sport.es |accessdate=25 September 2011}}&lt;/ref&gt; നടന്ന രണ്ട് ഹോം മത്സരങ്ങളിലും തുടർച്ചയായി അദ്ദേഹം ഹാട്രിക്ക് നേടി.

സെപ്റ്റംബർ 28 ന് [[എഫ് സി ബേറ്റ് ബോറിസോവ്|ബേറ്റ് ബോറിസോവിനെതിരായി]] ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിൽ നടന്ന മത്സരത്തിൽ ഇരട്ടഗോളുകൾ നേടിയതോടെ&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/barca-aficiona-las-manitas-1164552|title=El Barça se aficiona a las 'manitas'|date=28 September 2011|work=Sport.es |accessdate=28 September 2011}}&lt;/ref&gt; ഔദ്യോഗിക മത്സരങ്ങളിൽ ബാഴ്സലോണക്ക് വേണ്ടി ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോളുകൾ (194) നേടുന്ന രണ്ടാമൻ എന്ന റെക്കോർഡ് [[ലാസ്‌ലോ കുബാല|ലാസ്‌ലോ കുബാലയോടൊപ്പം]] പങ്കിടുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/messi-igualo-kubala-1164601|title=Messi iguala a Kubala y afirma que sería &quot;hermoso&quot; superar a César|date=28 September 2011|work=Sport.es |accessdate=28 September 2011}}&lt;/ref&gt; [[റേസിങ്ങ് ഡെ സന്റാണ്ടർ|റേസിങ്ങിനെതിരെ]] ഇരട്ടഗോളുകൾ നേടിയതോടെ ആ റെക്കോർഡ് മറികടക്കാനും മെസ്സിക്കായി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/barca-consolida-liderato-con-otro-recital-messi-1183586|title=El Barça consolida su liderato con otro recital de Messi|date=16 October 2011|work=Sport.es |accessdate=16 October 2011}}&lt;/ref&gt; ബാഴ്സലോണയുടെ മൈതാനത്ത് നടന്ന മത്സരത്തിൽ [[RCD മയോർക്ക|മയോർക്കക്കെതിരായി]] ഹാട്രിക്ക് നേടിയതോടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗോൾ നേട്ടം 199 ആയി ഉയർന്നു. സ്പാനിഷ് ലീഗിൽ ബാഴ്സലോണക്ക് വേണ്ടി ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോൾ (132) നേടുന്ന രണ്ടാമനായി മെസ്സി മാറി. കുബാലയേക്കാൾ ഒരു ഗോൾ കൂടുതലായിരുന്നു അത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/messi-responde-otra-vez-1201140|title=1, 2, 3... Messi responde otra vez|date=29 October 2011|work=Sport.es |accessdate=29 October 2011}}&lt;/ref&gt; ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിൽ [[FC വിക്ടോറിയ പ്ലസൻ|വിക്ടോറിയ പ്ലസനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ നേടിയ ആദ്യ ഗോളോടെ അദ്ദേഹം ബാഴ്സലോണക്ക് വേണ്ടി 200 ഗോളുകൾ കുറിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ രണ്ട് ഗോളുകൾ കൂടി നേടി മെസ്സി ഹാട്രിക്ക് തികച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/messi-infalible-hat-trick-octavos-1204309|title=Messi es infalible: hat trick... ¡y a octavos!|date=1 November 2011|work=Sport.es |accessdate=1 November 2011}}&lt;/ref&gt;

==== 2012-13 സീസൺ ====
സീസണിലെ ബാഴ്സയുടെ ആദ്യമത്സരം ന്യൂ കാമ്പിൽ, റയൽ സോസിഡാഡുമായായിരുന്നു. 5-1ന് ബാഴ്സ ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ മെസ്സി 2 ഗോളുകൾ നേടി. ആഗസ്റ്റ് 23ന് ബദ്ധ വൈരികളായ റയൽ മാഡ്രിഡിനെതിരെ 3-2ന് ബാഴ്സ ജയിച്ച മത്സരത്തിലും പെനാൽറ്റിയിലൂടെ ഒരു ഗോൾ മെസി നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Barcelona vs Real Madrid: 3-2 - Supercopa de España 2012|url=http://www.guardian.co.uk/football/2012/aug/23/barcelona-real-madrid-live-mbm?newsfeed=true|accessdate=24.8.12}}&lt;/ref&gt; സൂപ്പർകോപ്പ ഡെ എസ്പാനയുടെ രണ്ടാം പാദ മത്സരത്തിൽ റയൽ മാഡ്രിഡിനെതിരെ ഫ്രീ കിക്കിൽ നേടിയ ഗോൾ എൽ-ക്ലാസിക്കോയിൽ (ബാഴ്സലോണയും റയൽമാഡ്രിടും തമ്മിലുള്ള മത്സരം) മെസ്സിയുടെ 15ആമത്തെ ഗോളായിരുന്നു. ഇതോടെ എൽ-ക്ലാസിക്കോ മത്സരങ്ങളിലെ ബാഴ്സലോണയുടെ ടോപ്പ്സ്കോററായി മെസ്സി മാറി.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Messi becomes Barcelona's all-time Clasico top scorer with free kick against Real Madrid|url=http://www.goal.com/en-gb/news/3277/la-liga/2012/08/29/3339860/messi-becomes-barcelonas-all-time-clasico-top-scorer-with?source=breakingnews|accessdate=31 August 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Real Madrid beat Barcelona to win Spanish Super Cup|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/19402668|accessdate=31 August 2012}}&lt;/ref&gt;

നവംബർ 11 ന് റയൽ മല്ലോഴ്സയ്ക്കെതിരെ നേടിയ 2 ഗോളുകൾ 2012 കലണ്ടർ വർഷത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗോൾ നേട്ടം 76 തികച്ചു. 1958 കലണ്ടർ വർഷത്തിൽ പെലെ നേടിയ 75 ഗോളുകൾ എന്ന നേട്ടം മെസ്സി മറികടന്നു. ഇതോടെ കലണ്ടർ വർഷത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടൂതൽ ഗോൾ നേടിയ ഗെർഡ് മുള്ളറുടെ 85 ഗോളെന്ന സർവകാല റെക്കോർഡിലേക്ക് മെസിക്ക് 9 ഗോളുകളുടെ വ്യത്യാസം മാത്രമായി.&lt;ref&gt;[http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2231433/Lionel-Messi-breaks-Pele-record-reaching-76-goals-2012.html &quot;76 not out: Messi closing in on Muller after breaking Pele's record for most goals in a calendar year&quot;]. Daily Mail. Retrieved 14 November 2012&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/football/2012/nov/11/barcelona-la-liga-mallorca-messi &quot;Lionel Messi eclipses Pelé with 76th goal of year in Barcelona victory&quot;]. The Guardian. Retrieved 14 November 2012&lt;/ref&gt; ഡിസംബർ 1ന് അത്ലെറ്റിക് ബിൽബാബോയ്ക്കെതിരെ നേടിയ 2 ഗോളുകൾ 2012ലെ ഗോൾ നേട്ടം 84ആയി ഉയർത്തി. മുള്ളറുടെ റെക്കോർഡ് മറികടക്കാൻ 2 ഗോളുകൾ കൂടിമതി. അതോടൊപ്പം മറ്റൊരു റെക്കോർഡ് കൂടി മെസ്സിയെ തേടിയെത്തും. ലാ ലിഗയിൽ ബോഴ്സലോണയുടെ ഏറ്റവും മികച്ച ഗോൾ വേട്ടക്കാരൻ എന്ന സീസർ റോഡ്രിഗസിന്റെ 190 ഗോളുകൾ എന്ന റെക്കോർഡിനൊപ്പമെത്താൻ 2 ഗോളുകൾ കൂടിമതിയാകും.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/messi-equals-cesars-record| title = Messi equals César’s record | date= 12 December 2012 | publisher=fcbarcelona.com}}&lt;/ref&gt; ഡിസംബർ 9ന് ലോകം കാത്തിരുന്ന ആ നിമിഷമെത്തി. റയൽ ബെറ്റിസിനെതിരെ 2 ഗോളുകൾ കൂടി നേടി മെസ്സി കലണ്ടർ വർഷത്തിലെ തന്റെ നേട്ടം 86ആയി ഉയർത്തി. ഇതോടെ 1972ൽ ഗെർഡ് മുള്ളർ ബയേൺ മ്യൂണിക്കിനും ജർമ്മൻ ദേശീയ ടീമിനുമായി നേടിയ 85 ഗോളുകൾ പഴങ്കഥയായി.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Messi sets record of 86 for goals in a year|url=http://www.reuters.com/article/2012/12/09/us-soccer-spain-messi-record-idUSBRE8B80EO20121209|date=9 December 2012|accessdate=9 December 2012|first=Iain|last=Rogers|agency=Reuters|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924172512/http://www.reuters.com/article/2012/12/09/us-soccer-spain-messi-record-idUSBRE8B80EO20121209|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഡിസംബർ 12ന് നടന്ന കോപ്പ ഡെൽ റെ യിൽ കോർഡോബായ്ക്കെതിരെ 2 ഗോളുകൾ കൂടി നേടി 2012 തന്റെ ഗോൾ നേട്ടം 88ആയി ഉയർത്തി. 2012 ഡിസംബർ 23 ന് ഈ നേട്ടം 91 ഗോളുകൾ എന്ന നിലയിലെത്തി.&lt;ref&gt;[http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2247167/Lionel-Messi-stretches-calendar-year-record-Gerd-Muller-taking-tally-88-goals.html &quot;88 and counting... Messi can't stop scoring as Barca striker doubles up to further exceed Muller's record&quot;]. Daily Mail. Retrieved 13 December 2012&lt;/ref&gt; ഡിസംബർ 16ന് അത്ലറ്റികോ മാഡ്രിഡിനെതിരെ 4-1 ന് ബാഴ്സ വിജയിച്ചപ്പോൾ 2 ഗോളുകൾ മെസിയുടെ വകയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Messi reaches 90 goals as Barca win|url=http://www.espnstar.com/football/primera-liga/news/detail/item909951/Messi-reaches-90-goals-as-Barca-win/|publisher=espnstar.com|date=16 December 2012|accessdate=17 December 2012|archive-date=2012-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20121230235918/http://www.espnstar.com/football/primera-liga/news/detail/item909951/Messi-reaches-90-goals-as-Barca-win/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2012 ഡിസംബർ 18ന് ബാഴ്സലോണയുമായുള്ള മെസ്സിയുടെ കരാർ 2018 ജൂൺ 30 വരെ നീട്ടി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/carles-puyol-xavi-hernandez-and-leo-messi-renew-their-contract-with-fc-barcelona|title=Barça has renewed the contracts of Carles Puyol, Xavi Hernández and Leo Messi|date=18 December 2012|accessdate=18 December 2012|publisher=FC Barcelona Official Website}}&lt;/ref&gt;

== അന്താരാഷ്ട്ര കളിജീവിതം ==
2004 ജൂണിൽ [[പരാഗ്വേ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പരാഗ്വേക്കെതിരെ]] ഒരു അണ്ടർ-20 സൗഹൃദ മത്സരത്തിലാണ് അർജന്റീനക്ക് വേണ്ടിയുള്ള മെസ്സിയുടെ അരങ്ങേറ്റം.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.lionelmessi.com/biography/|title=Lionel Messi Biography|publisher=Lionelmessi.com|accessdate=7 July 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080802154715/http://lionelmessi.com/biography/|archivedate=2008-08-02|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2005 ൽ നെതർലണ്ട്സിൽ വെച്ച് നടന്ന [[2005 ഫിഫ വേൾഡ് യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്|2005 ഫിഫ വേൾഡ് യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ]] അർജന്റീന ജേതാക്കളായപ്പോൾ ആ ടീമിൽ അംഗമായിരുന്നു മെസ്സി. ആ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിലെ സ്വർണ്ണപ്പന്തും സ്വർണ്ണ ബൂട്ടും മെസ്സിയാണ് നേടിയത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=104/edition=9102/index.html|title=FIFA World Youth Championship Netherlands 2005|publisher=FIFA|accessdate=7 July 2009|archive-date=2013-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224230512/http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=104/edition=9102/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; അർജന്റീനയുടെ അവസാന നാല് മത്സരങ്ങളിൽ നേടിയതടക്കം ആകെ 6 ഗോളുകളാണ് മെസ്സി ആ പരമ്പരയിൽ നേടിയത്.

2005 ഓഗസ്റ്റ് 17 ന്, തന്റെ 18 ആം വയസ്സിൽ, [[ഹംഗറി ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഹംഗറിക്കെതിരെയാണ്]] മെസ്സിയുടെ പൂർണ്ണമായ അരങ്ങേറ്റം. 63 ആം മിനിട്ടിൽ പകരക്കാരനായാണ് മെസ്സി കളത്തിലിറങ്ങിയത്. എന്നാൽ മെസ്സിയുടെ ഷർട്ടിൽ പിടിച്ചു വലിച്ച [[വിൽമോസ് വാഞ്ചാക്|വിൽമോസ് വാഞ്ചാകിനെ]] തലകൊണ്ട് ഇടിച്ചു എന്ന കുറ്റത്തിന് റഫറി, [[മാർക്കസ് മെർക്ക്]], 65 ആം മിനുട്ടിൽ മെസ്സിയെ പുറത്താക്കി. ആ തീരുമാനം ശരിയായില്ലെന്ന് മറഡോണ പോലും വാദിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_football/4172400.stm|title=Messi handles 'new Maradona' tag|publisher=BBC Sport | date= 22 August 2005 | accessdate=7 July 2009| last=Vickery |first=Tim}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.people.com.cn/200508/20/eng20050820_203655.html|title=Argentine striker Messi recalled for World Cup qualifier|publisher=People's Daily Online| date= 20 August 2005 | accessdate=7 July 2009}}&lt;/ref&gt; സെപ്റ്റംബർ 3 ന് [[പരാഗ്വേ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പരാഗ്വേക്കെതിരെ]] [[2006 ഫിഫ ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരങ്ങൾ (CONMEBOL)|ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാ മത്സരത്തിൽ]] 1-0 ന് തോറ്റ എവേ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ടീമിലേക്ക് തിരിച്ചു വിളിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. മത്സരത്തിനു മുമ്പായി അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: &quot;ഇത് രണ്ടാം അരങ്ങേറ്റമാണ്. ആദ്യത്തേതിന് നീളം കുറവായിരുന്നു.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/preview?id=178848&amp;cc=5739|title=Messi tries again as Argentina face Paraguay|publisher=ESPN Soccernet|date=2 September 2005|accessdate=7 July 2009|archive-date=2011-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110628224026/http://soccernet.espn.go.com/preview?id=178848&amp;cc=5739|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[പെറു ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പെറുവിനെതിരെയാണ്]] അദ്ദേഹം അതിനു ശേഷം അർജന്റീനക്ക് വേണ്ടി കളിച്ചത്. മത്സരശേഷം കോച്ച് ''പെക്കർമാൻ'' മെസ്സിയെ ''ഒരു രത്നം'' എന്നു വിശേഷിപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/sports/2005/oct/10messi.htm|title=Messi is a jewel says Argentina coach|publisher=Rediff| date= 10 October 2005 | accessdate=7 July 2009 |last=Homewood|first=Brian}}&lt;/ref&gt;

2009 മാർച്ച് 28 ന് [[വെനസ്വേല ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|വെനസ്വേലക്കെതിരെ]] നടന്ന ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി അർജന്റീനക്ക് വേണ്ടി ആദ്യമായി 10 ആം നമ്പർ ജേഴ്സി അണിഞ്ഞു. അർജന്റീനയുടെ മാനേജരായി മറഡോണയുടെ ആദ്യ ഔദ്യോഗിക മത്സരമായിരുന്നു അത്. മെസ്സിയാണ് കളിയിലെ ആദ്യ ഗോൾ നേടിയത്. ആ മത്സരം അർജന്റീന 4-0 ന് സ്വന്തമാക്കി.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://soccernet.espn.go.com/report?id=230046&amp;cc=5739| title = Argentina 4–0 Venezuela: Messi the star turn| date = 28 March 2009| accessdate = 7 July 2009| publisher = Allaboutfcbarcelona.com| archive-date = 2012-10-24| archive-url = https://web.archive.org/web/20121024081458/http://soccernet.espn.go.com/report?id=230046&amp;cc=5739| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

2010 നവംബർ 17 ന് [[ദോഹ|ദോഹയിൽ]] വെച്ച് നടന്ന സൗഹൃദമത്സരത്തിൽ ലാറ്റിനമേരിക്കയിലെ അർജന്റീനയുടെ ചിരവൈരികളായ [[ബ്രസീൽ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ബ്രസീലിനെതിരെ]] 1-0 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയാണ് അവസാന മിനുട്ടിൽ അർജന്റീനയുടെ വിജയഗോൾ നേടിയത്. വലിയ മത്സരങ്ങളിൽ മെസ്സി ആദ്യമായിട്ടായിരുന്നു ബ്രസീലിനെതിരെ ഗോൾ നേടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.lionel-messi.co.uk/news/magic-messi-leads-argentina-over-brazil.html| title = Magic Messi leads Argentina over Brazil| date = 17 November 2010| accessdate = 19 November 2010| publisher = lionel-messi.co.uk| archive-date = 2013-07-03| archive-url = https://web.archive.org/web/20130703082419/http://www.lionel-messi.co.uk/news/magic-messi-leads-argentina-over-brazil.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; 2011 ഫെബ്രുവരി 9 ന് [[സ്വിറ്റ്സർലണ്ട്|സ്വിറ്റ്സർലണ്ടിലെ]] [[ജനീവ|ജനീവയിൽ]] വെച്ച് നടന്ന സൗഹൃദമത്സരത്തിൽ [[പോർച്ചുഗൽ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പോർച്ചുഗലിനെ]] 2-1 ന് തോൽപ്പിച്ച മത്സരത്തിലും മെസ്സി അവസാന നിമിഷത്തിൽ നേടിയ പെനാൽട്ടി ഗോളാണ് അർജന്റീനയെ വിജയത്തിലേക്ക് നയിച്ചത്.

=== 2006 ലോകകപ്പ് ===
പരിക്ക് മൂലം മെസ്സിക്ക് രണ്ട് മാസത്തോളം കളിക്കളത്തിൽ നിന്നും വിട്ടുനിൽക്കേണ്ടതായി വന്നു. 2005-06 സീസണിന്റെ അവസാനത്തിൽ [[2006 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|2006 ലോകകപ്പിൽ]] മെസ്സിയുടെ സാന്നിധ്യം ഉണ്ടാവുമോയെന്ന സംശയം പോലുമുണ്ടായി. എന്നിരുന്നാലും 2006 മെയ് 15 ന് ലോകകപ്പിലേക്കുള്ള ടീം തിരഞ്ഞെടുത്തപ്പോൾ മെസ്സി അതിലുണ്ടായിരുന്നു. ലോകകപ്പിനു മുമ്പ് അർജന്റീന U-20 ടീമിന് വേണ്ടി ഒരു മത്സരത്തിൽ 15 മിനിട്ടും അർജന്റീനക്ക് വേണ്ടി [[അംഗോള ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അംഗോളക്കെതിരെ]] ഒരു സൗഹൃദ മത്സരത്തിൽ 64 ആം മിനിട്ട് മുതലും കളിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/teams/argentina/5047440.stm| title=Messi comes of age|publisher=BBC Sport |date= 5 June 2006 |accessdate=7 July 2009 | last = Vickery | first = Tim }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/teams/argentina/5023884.stm| title=Argentina allay fears over Messi|publisher=BBC Sport |date= 30 May 2006 |accessdate=7 July 2009}}&lt;/ref&gt; ലോകകപ്പിൽ [[ഐവറി കോസ്റ്റ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഐവറി കോസ്റ്റിനെതിരായി]] നടന്ന [[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീനയുടെ]] ഉദ്ഘാടനമത്സരം പകരക്കാരുടെ ബെഞ്ചിലിരുന്നാണ് മെസ്സി കണ്ടത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.kicker.de/fussball/wm/startseite/artikel/350938| title=Messi weiter auf der Bank|publisher=Kicker.de|date= 13 June 2006 |accessdate=7 July 2009 |language=de}}&lt;/ref&gt; [[സെർബിയ &amp; മോണ്ടിനെഗ്രോ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|സെർബിയ &amp; മോണ്ടിനെഗ്രോവിനെതിരായ]] അടുത്ത മത്സരത്തിൽ 74 ആം മിനുട്ടിൽ [[മാക്സി റോഡ്രിഗസ്|മാക്സി റോഡ്രിഗസിനു]] പകരക്കാരനായി മെസ്സി കളത്തിലിറങ്ങി.ഒരു ലോകകപ്പിൽ അർജന്റീനക്ക് വേണ്ടി കളിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ കളിക്കാരനായി മെസ്സി മാറി. കളിക്കാനിറങ്ങി ഒരു മിനിട്ടിനുള്ളിൽ തന്നെ മെസ്സി [[ഹെർനൻ ക്രെസ്പോ|ഹെർനൻ ക്രെസ്പോയുടെ]] ഗോളിനു വഴിവെച്ചു. 6-0 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിലെ അവസാന ഗോൾ നേടിയതും മെസ്സി തന്നെയായിരുന്നു. ആ ലോകകപ്പിലെ ഗോൾ നേടുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ കളിക്കാരനും മറ്റാരുമായിരുന്നില്ല. [[ഫിഫ ലോകകപ്പ്|ലോകകപ്പിന്റെ]] ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ ആറാമത്തെ ഗോളടിക്കാരനായും മെസ്സി മാറി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4853028.stm| title=Argentina 6–0 Serbia &amp; Montenegro|publisher=BBC Sport |date=16 June 2006 |accessdate=7 July 2009}}&lt;/ref&gt; [[നെതർലാണ്ട്സ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|നെതർലണ്ട്സിനെതിരായി]] നടന്ന അടുത്ത മത്സരത്തിൽ ആദ്യ പതിനൊന്നിൽ സ്ഥാനം പിടിക്കാൻ മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4853328.stm| title=Holland 0–0 Argentina|publisher=BBC Sport |date= 21 June 2006 |accessdate=7 July 2009}}&lt;/ref&gt; [[മെക്സിക്കോ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|മെക്സിക്കോക്കെതിരെ]] നടന്ന പ്രീ- ക്വാർട്ടർ മത്സരത്തിൽ 84 ആം മിനുട്ടിൽ പകരക്കാരനായാണ് മെസ്സി ഇറങ്ങിയത്. ആ സമയത്ത് 1-1 എന്ന നിലയിലായിരുന്നു മത്സരം. വന്ന ഉടനെത്തന്നെ മെസ്സി ഒരു ഗോൾ നേടിയെങ്കിലും അത് [[ഓഫ്സൈഡ്]] ആയി വിധിക്കപ്പെട്ടു. [[എക്സ്ട്രാ ടൈം|എക്സ്ട്രാ ടൈമിൽ]] റോഡ്രിഗസ് നേടിയ ഗോളിൽ അർജന്റീന ക്വാർട്ടറിലേക്ക് മുന്നേറി.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://blogs.guardian.co.uk/worldcup06/2006/06/26/rodriguez_finds_an_answer_but.html |title=Rodríguez finds an answer but many questions still remain |work=The Guardian |location=UK |date=26 June 2006 |accessdate=7 July 2009 |last=Walker |first=Michael |archive-date=2006-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060630153833/http://blogs.guardian.co.uk/worldcup06/2006/06/26/rodriguez_finds_an_answer_but.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991492.stm|title=Argentina 2–1 Mexico (aet)|publisher=BBC Sport |date= 24 June 2006 |accessdate=7 July 2009}}&lt;/ref&gt; [[ജർമ്മനി ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ജർമ്മനിക്കെതിരെ]] നടന്ന ക്വാർട്ടർ മത്സരത്തിൽ കോച്ച് ഹോസെ പെക്കർമാൻ മെസ്സിയെ പകരക്കാരുടെ ബെഞ്ചിലാണിരുത്തിയത്. ആ മത്സരത്തിൽ അവർ [[പെനാൽട്ടി ഷൂട്ടൗട്ട്|പെനാൽട്ടി ഷൂട്ടൗട്ടിൽ]] 4-2 ന് പരാജയപ്പെടുകയും ലോകകപ്പിൽ നിന്നും പുറത്താവുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991602.stm|title=Germany 1–1 Argentina|publisher=BBC Sport |date= 30 June 2006 |accessdate=7 July 2009}}&lt;/ref&gt;

=== 2007 കോപ്പ അമേരിക്ക ===
[[പ്രമാണം:Messi in Copa America 2007.jpg|thumb|right|മെസ്സി [[2007 കോപ്പ അമേരിക്ക|2007 കോപ്പ അമേരിക്കയിൽ]]]]
2007 ജൂൺ 29 ന് മെസ്സി [[കോപ്പ അമേരിക്ക|കോപ്പ അമേരിക്കയിലെ]] ആദ്യ മത്സരം കളിച്ചു. പരമ്പരയിലെ ആദ്യ മത്സരമായിരുന്ന അതിൽ [[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീന]] [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അമേരിക്കയെ]] 4-1 ന് തോൽപ്പിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ കളി തന്റെ വരുതിയിലാക്കാനുള്ള മികവ് മെസ്സി പ്രകടിപ്പിച്ചു. തന്റെ സഹകളിക്കാരനായ [[ഹെർനൻ ക്രെസ്പോ|ക്രെസ്പോക്ക്]] വേണ്ടി ഒരു ഗോളവസരം ഒരുക്കുകയും നിരവധി ഷോട്ടുകൾ ഗോളിന്റെ നേർക്ക് പായിക്കുകയും ചെയ്തു മെസ്സി. 79 ആം മിനുട്ടിൽ മെസ്സിക്ക് പകരക്കാരനായി [[കാർലോസ് ടെവസ്|ടെവസ്]] ഇറങ്ങുകയും കുറച്ച് മിനിട്ടുകൾക്ക് ശേഷം ഗോൾ നേടുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6252156.stm|title=Tevez Nets In Argentina Victory|publisher=BBC Sport |date= 29 June 2007 | accessdate=11 October 2008}}&lt;/ref&gt;

[[കൊളംബിയ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|കൊളംബിയക്കെതിരെയായിരുന്നു]] അവരുടെ രണ്ടാമത്തെ മത്സരം. ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയെ വീഴ്ത്തിയതിന് ഒരു പെനാൽട്ടി ലഭിക്കുകയും ക്രെസ്പോ അത് ഗോളാക്കി മാറ്റുകയും ചെയ്തു. ആ ഗോളോടെ മത്സരം തുല്യനിലയിലായി (1-1). പെനാൽട്ടി ബോക്സിനു പുറത്ത് വെച്ച് മെസ്സിയെ വീഴ്ത്തിയതിന് ലഭിച്ച ഫ്രീകിക്ക് ഗോളാക്കി മാറ്റിക്കൊണ്ട് [[യുവാൻ റോമൻ റിക്വൽമി|റിക്വൽമി]] അർജന്റീനയെ 3-1 ന് മുന്നിലെത്തിച്ചു. ആ മത്സരം 4-2 ന് അർജന്റീന വിജയിച്ചു. ടൂർണ്ണമെന്റിന്റെ ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിൽ സ്ഥാനം ഉറപ്പിക്കാൻ ഈ വിജയത്തോടെ കഴിഞ്ഞു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6263888.stm|title=Argentina into last eight of Copa |publisher=BBC Sport |date= 3 July 2007 |accessdate=11 October 2008}}&lt;/ref&gt;

ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിൽ സ്ഥാനം ഉറപ്പിച്ചതിനാൽ [[പാരഗ്വേ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പാരഗ്വേക്കെതിരായി]] നടന്ന മൂന്നാം മത്സരത്തിൽ കോച്ച് മെസ്സിയെ ആദ്യ പതിനൊന്നിൽ കളിപ്പിച്ചിരുന്നില്ല. 64 ആം മിനുട്ടിൽ സ്കോർ 0-0 ൽ നിൽക്കുമ്പോൾ [[എസ്റ്റബാൻ കാംബിയാസോ|എസ്റ്റബാൻ കാംബിയാസോയുടെ]] പകരക്കാരനായി മെസ്സി കളിക്കാനിറങ്ങി. 79 ആം മിനുട്ടിൽ [[ഹവിയർ മഷെറാനോ|മഷെറാനോയുടെ]] ഗോളിന് മെസ്സി സഹായമൊരുക്കി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.conmebol.com/competiciones_evento_reporte.jsp?evento=1055&amp;ano=2007&amp;dv=1&amp;flt=C&amp;id=18&amp;slangab=E|title=Argentina-Paraguay|publisher=Conmebol|date=5 July 2007|accessdate=28 May 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929133942/http://www.conmebol.com/competiciones_evento_reporte.jsp?evento=1055&amp;ano=2007&amp;dv=1&amp;flt=C&amp;id=18&amp;slangab=E|archivedate=2007-09-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[പെറു ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പെറുവായിരുന്നു]] ക്വാർട്ടറിൽ അർജന്റീനയുടെ എതിരാളികൾ. 4-0 ന് വിജയിച്ച മത്സരത്തിൽ റിക്വൽമിയിൽ നിന്നും പാസ് സ്വീകരിച്ചു കൊണ്ട് മെസ്സിയാണ് ടീമിന്റെ രണ്ടാം ഗോൾ നേടിയത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6282908.stm|title=Argentina and Mexico reach semis|publisher=BBC Sport |date= 9 July 2007 |accessdate=11 October 2008}}&lt;/ref&gt; [[മെക്സിക്കോ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|മെക്സിക്കോക്കെതിരായി]] നടന്ന സെമി- ഫൈനൽ മത്സരത്തിൽ ഗോളിയായ [[ഒസ്‌വാൾഡോ സാഞ്ചസ്|ഒസ്‌വാൾഡോ സാഞ്ചസിന്റെ]] തലക്ക് മുകളിലൂടെ പന്ത് ഗോളിലേക്ക് തട്ടിയിട്ട്, മെസ്സി, അവരുടെ 3-0 വിജയത്തിൽ നിർണ്ണായക പങ്കുവഹിച്ചു. ആ വിജയത്തോടെ അവർ കലാശപ്പോരാട്ടത്തിന് അർഹത നേടി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6294930.stm|title=Messi's Magic Goal|publisher=BBC Sport |date= 12 July 2007 |accessdate=11 October 2008}}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ കലാശപ്പോരാട്ടത്തിൽ അവർ [[ബ്രസീൽ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ബ്രസീലിനോട്]] 3-0 ന് പരാജയപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/6899694.stm|title=Brazil victorious in Copa America|publisher=BBC Sport |date= 16 July 2007 |accessdate=28 May 2009}}&lt;/ref&gt;

=== 2008 വേനൽക്കാല ഒളിമ്പിക്സ് ===
[[പ്രമാണം:Messi olympics-soccer-7.jpg|thumb|മെസ്സി [[2008 ഒളിമ്പിക്സ്|2008 ഒളിമ്പിക്സിൽ]] ബ്രസീലിനെതിരായ സെമി- ഫൈനൽ മത്സരത്തിൽ]]
[[2008 ഒളിമ്പിക്സ്|2008 ഒളിമ്പിക്സിൽ]] [[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീനക്കു]] വേണ്ടി കളിക്കുവാൻ മെസ്സിയെ അയക്കില്ല എന്ന് ബാഴ്സലോണ ക്ലബ്ബ് അധികൃതർ പറഞ്ഞിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/olympics/2510034/Lionel-Messi-out-of-Olympics-after-Barcelona-win-court-appeal-against-Fifa.html |title=Lionel Messi out of Olympics after Barcelona win court appeal against Fifa |work=Daily Telegraph |location=UK |date=6 August 2008 |accessdate=27 May 2009 |archive-date=2011-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629193256/http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/olympics/2510034/Lionel-Messi-out-of-Olympics-after-Barcelona-win-court-appeal-against-Fifa.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ പുതുതായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട പരിശീലകനുമായുള്ള (ഗാർഡിയോള) കൂടിക്കാഴ്ച മെസ്സിക്ക് ഒളിമ്പിക്സിൽ കളിക്കാനുള്ള അവസരമൊരുക്കി.&lt;ref name=&quot;Messi Olympics&quot;&gt;{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5hBwBdQawHH84xSfUkq2uo3w1nwvA|title=Barcelona give Messi Olympics thumbs-up|agency=AFP|date=7 August 2008|accessdate=27 May 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110711111228/http://afp.google.com/article/ALeqM5hBwBdQawHH84xSfUkq2uo3w1nwvA|archivedate=2011-07-11|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹം അർജന്റീനാ ടീമിനൊപ്പം ചേരുകയും [[ഐവറി കോസ്റ്റ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഐവറി കോസ്റ്റിനെതിരായി]] 2-1 ന് വിജയിച്ച മത്സരത്തിൽ ഗോൾ നേടുകയും ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;Messi Olympics&quot;/&gt; അടുത്തതായി നടന്ന [[നെതർലണ്ട്സ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|നെതർലണ്ട്സിനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ആദ്യ ഗോൾ നേടുകയും [[ഏഞ്ചൽ ഡി മരിയ|ഏഞ്ചൽ ഡി മരിയക്ക്]] ഗോൾ നേടാനുള്ള അവസരം ഒരുക്കിക്കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. ആ മത്സരത്തിൽ അർജന്റീന എക്സ്ട്രാ ടൈമിൽ 2-1 ന് ജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fifa.com/mensolympic/matches/round=250022/match=300051809/summary.html|title=Messi sets up Brazil semi|publisher=FIFA|date=16 August 2008|accessdate=27 May 2009|archive-date=2009-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090412024404/http://www.fifa.com/mensolympic/matches/round=250022/match=300051809/summary.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ചിരവൈരികളായ [[ബ്രസീൽ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ബ്രസീലിനെ]] 3-0 ന് തോൽപ്പിച്ച മത്സരത്തിലും മെസ്സി തിളങ്ങി. ബ്രസീലിനെ തോൽപ്പിച്ചതോടെ അവർ കലാശപ്പോരാട്ടത്തിന് അർഹരായി. [[നൈജീരിയ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|നൈജീരിയക്കെതിരായ]] കലാശക്കളിയിൽ അവർ 1-0 ന് ജയിക്കുകയും ഒളിമ്പിക്സ് സ്വർണ്ണമെഡൽ നേടുകയും ചെയ്തു. ഡി മരിയ നേടിയ ഏകഗോളിന് വഴിയൊരുക്കിയതും മെസ്സിയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.usatoday.com/sports/olympics/2008-08-23-860591452_x.htm|title=Argentina beats Nigeria 1–0 for Olympic gold| last = Millward | first = Robert |work=USA Today |date= 23 August 2008 |accessdate=27 May 2009}}&lt;/ref&gt;

=== 2010 ലോകകപ്പ് ===
അർജെന്റീനയുടെ ഇതിഹാസ താരം ഡിയാഗോ മറഡോണക്ക് കീഴിൽ  അർജന്റീന വളരെ കഷ്ടപെട്ടയിരുന്നു ലോകകപ്പിന് യോഗ്യത നേടിയത്  എങ്കിലും മെസ്സിക്ക്‌ കീഴിൽ അർജെന്റിന കിരീടം ചൂടുമെന്നു എല്ലാ മാധ്യമങ്ങളും വിശ്വസിച്ചിരുന്നു   [[2010 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|2010 ലോകകപ്പിലെ]] അർജന്റീനയുടെ ആദ്യ മത്സരം [[നൈജീരിയ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|നൈജീരിയക്കെതിരെ]] ആയിരുന്നു. 1-0 ന് അർജന്റീന ജയിച്ച ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി മുഴുവൻ സമയവും കളിച്ചിരുന്നു. മെസ്സിക്ക് ഗോൾ നേടാൻ ധാരാളം അവസരങ്ങളുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും നൈജീരിയൻ ഗോളി [[വിൻസെന്റ് എന്യേമ]] അതെല്ലാം നിഷേധിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7814324/Argentina-1-Nigeria-0-match-report.html|title=Argentina 1 Nigeria 0: match report|work=Daily Telegraph|location=UK|date=12 June 2010|accessdate=12 June 2010|first=Ian|last=Chadband|archive-date=2010-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20100615193637/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7814324/Argentina-1-Nigeria-0-match-report.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[കൊറിയ റിപ്പബ്ലിക്ക് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|കൊറിയ റിപ്പബ്ലിക്കിനെതിരായി]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ അർജന്റീന 4-1 ന് വിജയിച്ചു. അർജന്റീനയുടെ നാല് ഗോളുകളിലും മെസ്സിയുടെ സാന്നിധ്യമുണ്ടായിരുന്നു. മാത്രവുമല്ല സഹകളിക്കാരനായ [[ഗോൺസാലോ ഹിഗ്വയ്ൻ|ഗോൺസാലോ ഹിഗ്വയ്നു]] ഹാട്രിക്ക് നേടാൻ അവസരമൊരുക്കി കൊടുത്തതും മെസ്സി തന്നെയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7830449/Argentina-4-South-Korea-1-match-report.html|title=Argentina 4 South Korea 1: match report|work=Daily Telegraph|location=UK|date=17 June 2010|accessdate=17 June 2010|first=Ian|last=Chadband|archive-date=2010-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20100620174832/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7830449/Argentina-4-South-Korea-1-match-report.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; മൂന്നാമത്തേയും അവസാനത്തേതുമായ ഗ്രൂപ്പ് മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയുടെ നായകത്വത്തിൽ അർജന്റീന [[ഗ്രീസ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഗ്രീസിനെ]] 2-0 ന് തോൽപ്പിച്ചു. ആ മത്സരത്തിലും മെസ്സി തന്നെയായിരുന്നു കളിയുടെ കേന്ദ്രവും കളിയിലെ കേമനും.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7842201/Greece-0-Argentina-2-match-report.html|title=Greece 0 Argentina 2: match report|work=Daily Telegraph|location=UK|date=22 June 2010|accessdate=22 June 2010|first=Rory|last=Smith|archive-date=2010-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20100626124441/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7842201/Greece-0-Argentina-2-match-report.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

പ്രീ ക്വാർട്ടറിൽ [[മെക്സിക്കോ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|മെക്സിക്കോയായിരുന്നു]] അവരുടെ എതിരാളികൾ. ആ മത്സരത്തിൽ അവർ മെക്സിക്കോയെ 3-1 ന് കീഴ്പ്പെടുത്തി. അർജന്റീനയുടെ ആദ്യ ഗോൾ നേടാൻ ടെവസിന് പന്ത് നൽകിയത് മെസ്സിയായിരുന്നു. അത് വളരെ വ്യക്തമായ ഓഫ്സൈഡ് ആയിരുന്നെങ്കിലും റഫറി ഗോൾ അനുവദിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7855031/Argentina-3-Mexico-1-match-report.html|title=Argentina 3 Mexico 1: match report|work=Daily Telegraph|location=UK|date=27 June 2010|accessdate=27 June 2010|first=Ian|last=Chadband|archive-date=2010-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20100630074421/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7855031/Argentina-3-Mexico-1-match-report.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ക്വാർട്ടറിൽ [[ജർമ്മനി ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ജർമ്മനിക്കെതിരെ]] 4-0 ന് പരാജയപ്പെട്ടതോടെ അർജന്റീനയുടെ ലോകകപ്പ് യാത്രക്ക് വിരാമമായി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7868494/Argentina-0-Germany-4-match-report.html|title=Argentina 0 Germany 4: match report|work=Daily Telegraph|location=UK|date=3 July 2010|accessdate=3 July 2010|first=Duncan|last=White|archive-date=2010-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20100706005017/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7868494/Argentina-0-Germany-4-match-report.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ഫിഫയുടെ സാങ്കേതിക പഠന സംഘം നൽകുന്ന ലോകകപ്പിലെ [[ഫിഫ ലോകകപ്പ് പുരസ്കാരങ്ങൾ|സ്വർണ്ണപ്പന്തിനുള്ള]] പത്തു പേരുടെ പട്ടികയിലേക്ക് മെസ്സിയും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. ആ സംഘം മെസ്സിയെ ഇങ്ങനെ വിശേഷിപ്പിച്ചു: &quot;''വേഗതയിലും ടീമിനു വേണ്ടി അവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലും ഡ്രിബ്ലിംഗിലും പാസ്സിംഗിലും ഷൂട്ടിംഗിലും മെസ്സി സമാനതകളില്ലാത്തവനാണ് - തീർത്തും മികവുറ്റതും കഴിവുറ്റതും''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/news/newsid=1270753/index.html|title=adidas Golden Ball nominees announced|work=FIFA|date=9 July 2010|accessdate=4 September 2011|archive-date=2011-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110909010032/http://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/news/newsid=1270753/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== 2011 കോപ്പ അമേരിക്ക ===
[[അർജന്റീന|അർജന്റീനയിൽ]] വെച്ച് നടന്ന [[2011 കോപ്പ അമേരിക്ക|കോപ്പ അമേരിക്കയിൽ]] മെസ്സി പങ്കെടുത്തു. ഗോളൊന്നും നേടാൻ കഴിഞ്ഞില്ലെങ്കിലും 3 അസിസ്റ്റുകൾ നടത്താൻ മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു. [[ബൊളീവിയ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ബൊളീവിയക്കെതിരെ]] നടന്ന മത്സരത്തിലും (1-1) [[കോസ്റ്റാ റിക്ക ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|കോസ്റ്റാ റിക്കക്കെതിരെ]] നടന്ന മത്സരത്തിലും (3-0) കളിയിലെ കേമനായി മെസ്സി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. [[ഉറുഗ്വേ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഉറുഗ്വേക്കെതിരെ]] നടന്ന ക്വാർട്ടർ ഫൈനൽ മത്സരത്തിൽ പെനാൽട്ടി ഷൂട്ടൗട്ടിൽ പരാജയപ്പെട്ട് (എക്സ്ട്രാ ടൈമിൽ സ്കോർ 1-1) അവർ കോപ്പയിൽ നിന്നും പുറത്തായി. ടീമിനു വേണ്ടി ആദ്യ പെനാൽട്ടിയെടുത്തത് മെസ്സിയായിരുന്നു. അതിൽ ഗോൾ നേടാൻ മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു.

=== 2018 ലോകകപ്പ് === 
അർജന്റീനക്ക് ഒരു ലോകകപ്പ് എന്ന ലക്ഷ്യവുമായാണ് മെസ്സി റഷ്യയിലെത്തിയത്. ആദ്യ കളി തന്നെ ഐസ്ലാന്റ് നോട് സമനിലയിൽ പിരിയേണ്ടി വന്നു. കളികിടയിൽ ലഭിച്ച പെനാൾട്ടി അദ്ദേഹത്തിന് ഗോളാക്കി മാറ്റാൻ സാധിച്ചില്ല.
അടുത്ത മത്സരം ക്രൊയേഷ്യയോടായിരുന്നു, ആ മത്സരത്തിൽ തീർത്തും നിറം മങ്ങിയ മെസ്സി 3 ഗോൾ പരാജയമാണ് ഏറ്റുവാങ്ങിയത്. അടുത്ത മത്സരത്തിൽ ജും മാത്രമെ മുന്നോട്ട് നയിക്കൂ എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ നൈജീരിയയെ നേരിട്ട മെസ്സിയും കൂട്ടരും 2-1 വിജയിച്ചു.. മെസ്സി ഒരു ഗോൾ നേടി മാൻ ഓഫ് ദി മാച്ചായി. 
പ്രീക്വാർട്ടറിൽ അലസമായി കളിച്ച ഇവർ 2-1ന് മുന്നിട്ട് നിന്ന ശേഷം 4-3 എന്ന സ്കോറിന് ഫ്രാൻസിനോട് അടിയറവ് പറഞ്ഞ് ടൂർണമെന്റിൽ നിന്ന് മെസ്സിയും സംഘവും പുറത്തായി...

== ഫുട്ബോളിനു പുറത്ത് ==

=== വ്യക്തിഗത ജീവിതം ===
മെസ്സിയുടെ സ്വദേശമായ [[റൊസാരിയോ|റൊസാരിയോവിൽ]] നിന്നു തന്നെയുള്ള മകറിന ലെമോസുമായി മെസ്സി പ്രണയത്തിലാണെന്ന് ഒരിക്കൽ പറയപ്പെട്ടിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.gente.com.ar/nota.php?ID=11359|title=Lionel me prometió venir a mi cumple de quince después del Mundial|publisher=Gente Online|accessdate=18 June 2009|language=Spanish|archive-date=2013-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130127191019/http://www.gente.com.ar/nota.php?ID=11359|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.vefutbol.com.mx/notas/16849.html|title=Aún le mueve el tapete a Messi|publisher=El Universal|date=19 June 2008|accessdate=18 June 2009|language=Spanish|archive-date=2009-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20090531053417/http://www.vefutbol.com.mx/notas/16849.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; അർജന്റീനയിലെ മോഡലായിരുന്ന [[ലൂസിയാന സലസാർ|ലൂസിയാന സലസാറുമായും]] മെസ്സിയെ ബന്ധപ്പെടുത്തി കഥകളുണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cronicaviva.com.pe/content/view/45050/1/|title=Luciana Salazar y Messi serían pareja|publisher=Crónica Viva|date=19 June 2008|accessdate=18 June 2009|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090608003136/http://www.cronicaviva.com.pe/content/view/45050/1/|archivedate=2009-06-08|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Messi y Antonella pasean&quot;/&gt; 2009 ജനുവരിയിൽ [[ചാനൽ 33|ചാനൽ 33യുടെ]] ''ഹാട്രിക്ക് ബാഴ്സ'' എന്ന പരിപാടിയിൽ മെസ്സി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: &quot;എനിക്ക് അർജന്റീനയിൽ തന്നെ കഴിയുന്ന ഒരു കാമുകിയുണ്ട്. ഞാനിപ്പോൾ വളരെ ശാന്തനും സന്തോഷവാനുമാണ്.&quot;.&lt;ref name=&quot;Messi y Antonella pasean&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.elperiodico.com/default.asp?idpublicacio_PK=46&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=590154&amp;idseccio_PK=1028|title=Messi y Antonella pasean por el Carnaval de Sitges su noviazgo|work=El Periódico de Catalunya|date=25 February 2009|accessdate=18 June 2009|language=Spanish|archive-date=2009-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610003322/http://www.elperiodico.com/default.asp?idpublicacio_PK=46&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=590154&amp;idseccio_PK=1028|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ബാഴ്സലോണ-എസ്പാന്യോൾ ഡെർബി മത്സരത്തിനു ശേഷം [[സിറ്റ്ഗസ്|സിറ്റ്ഗസിലെ]] ഒരു കാർണിവലിൽ വെച്ച് അന്റോണെല്ല റൊക്കൂസോ എന്ന പെൺകുട്ടിയോടൊപ്പം മെസ്സി കാണപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Roccuzzo&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.calciomercato.it/news/46787/Messi-a-dicembre-sogni-doro!.html|title=Messi, a dicembre... sogni d'oro|publisher=Calcio Mercato News|date=21 April 2009|accessdate=13 July 2009|language=it|archive-date=2010-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20101030032522/http://www.calciomercato.it/news/46787/Messi-a-dicembre-sogni-doro!.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; റൊക്കൂസോയും റൊസാരിയോവിൽ നിന്നു തന്നെയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.taringa.net/posts/noticias/2213473/La-verdad-sobre-la-nueva-novia-de-Messi__.html|title=La verdad sobre la nueva novia de Messi|publisher=Taringa|date=24 February 2009|accessdate=18 June 2009|language=Spanish|archive-date=2012-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20120327092623/http://www.taringa.net/posts/noticias/2213473/La-verdad-sobre-la-nueva-novia-de-Messi__.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

മെസ്സിയുടെ കുടുംബത്തിൽപെട്ട പരാഗ്വേയിലെ [[ക്ലബ്ബ് ഒളിമ്പിയ|ക്ലബ്ബ് ഒളിമ്പിയയിലെ]] വിങ്ങറായ [[മാക്സി ബിയാൻകൂച്ചി|മാക്സിയും]] സ്പെയിനിലെ [[ഗിറോന FC|ഗിറോന FC യിലെ]] മധ്യനിരതാരമായ [[എമാനുവൽ ബിയാൻകൂച്ചി|എമാനുവലും]] ഫുട്ബോൾ കളിക്കാരാണ്&lt;ref name=&quot;Último Segundo&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.tz-online.de/sport/fussball/tsv-1860/biancucchi-hoert-mir-mit-messi-auf-498339.html|title=Hört mir auf mit Messi!|publisher=TZ Online|date= 20 October 2009 |accessdate=3 November 2009 |language=de|first=Claudius |last=Mayer}}&lt;/ref&gt;.

=== സാമൂഹ്യസേവനം ===
2007 ൽ പാവപ്പെട്ട കുട്ടികളുടെ ആരോഗ്യവും വിദ്യാഭ്യാസവും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനു വേണ്ടി [http://www.fundacionleomessi.org/index.php ലിയോ മെസ്സി ഫൗണ്ടേഷൻ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130105231548/http://www.fundacionleomessi.org/index.php |date=2013-01-05 }} എന്ന പേരിൽ ഒരു സംഘടനക്ക് മെസ്സി രൂപം കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fundacionleomessi.org/nuestra-fundacion.php |title=Fundación Leo Messi – Nuestra Fundación |publisher=Fundacíon Leo Messi |accessdate=7 June 2010 |archive-date=2014-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026161133/http://www.fundacionleomessi.org/nuestra-fundacion.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fundacionleomessi.org/index.php |title=Fundación Leo Messi – Home |publisher=Fundacíon Leo Messi |accessdate=7 June 2010 |archive-date=2013-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130105231548/http://www.fundacionleomessi.org/index.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ആരാധകരുടെ ഒരു വെബ്സൈറ്റ് നടത്തിയ അഭിമുഖത്തിൽ മെസ്സി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു, &quot;ഒരല്പം പ്രശസ്തനായതിനാൽ സഹായം ആവശ്യമുള്ള മനുഷ്യരെ സഹായിക്കാൻ എനിക്ക് അവസരം ലഭിക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ചും കുട്ടികളെ.&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://leo-messi.net/News-entrevistas__6.aspx |language=Spanish |quote=&quot;El hecho de ser en estos momentos un poco famoso me da la oportunidad de ayudar a la gente que en realidad lo necesita, en especial los niños&quot; |title=Entrevistas – Lionel Messi |publisher=Leo-messi.net |accessdate=7 June 2010 |archive-date=2016-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113223205/http://leo-messi.net/News-entrevistas__6.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; കുട്ടിക്കാലത്ത് മെസ്സിക്കും ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ, ലിയോ മെസ്സി ഫൗണ്ടേഷൻ അർജന്റീനയിലെ കുട്ടികളുടെ ആരോഗ്യപരിശോധന നടത്തുകയും ചികിത്സക്കായി സ്പെയിനിലേക്ക് അയക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ചികിത്സാച്ചെലവും യാത്രാച്ചെലവും ഫൗണ്ടേഷൻ തന്നെയാണ് വഹിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://en.leo-messi.net/new-foundation-lionel-messi__921.aspx/ |title=Foundation Lionel Messi |publisher=En.leo-messi.net |accessdate=7 June 2010 |archive-date=2010-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100526123117/http://en.leo-messi.net/new-foundation-lionel-messi__921.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2010 മാർച്ച് 11 ന് മെസ്സിയെ [[UNICEF|UNICEF ന്റെ]] അംബാസിഡറായി തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.unicef.org/media/media_52938.html | title=UNICEF to announce Lionel Messi as Goodwill Ambassador | work=Press centre | publisher=UNICEF | accessdate=30 March 2010 | archive-date=2016-01-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160114060457/http://www.unicef.org/media/media_52938.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; കുട്ടികളുടെ അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനെ ലക്ഷ്യം വെച്ചായിരുന്നു മെസ്സിക്ക് ആ പദവി ലഭിച്ചത്. മെസ്സിയുടെ ക്ലബ്ബായ ബാഴ്സലോണയും ഇതിൽ മെസ്സിയെ പിന്തുണച്ചു. ബാഴ്സയും UNICEF നോടൊപ്പം പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.unicef.org/media/media_52938.html |title=Press centre – UNICEF to announce Lionel Messi as Goodwill Ambassador |publisher=[[UNICEF]] |accessdate=7 June 2010 |archive-date=2016-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114060457/http://www.unicef.org/media/media_52938.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== മാധ്യമങ്ങളിൽ ===
[[PES 2009]], [[PES 2011]] എന്നീ വീഡിയോ ഗെയിമുകളുടെ പുറംചട്ട മെസ്സിയുടെ ചിത്രമായിരുന്നു. ആ കളികളുടെ പ്രചാരണ പ്രവർത്തനങ്ങളിലും മെസ്സി പങ്കെടുത്തിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.gamezine.co.uk/news/game-types/sports/football/konami-names-messi-as-face-pes-2009-$1234471.htm|title=Konami names Messi as face of PES 2009|publisher=Gamezine.co.uk|date=1 August 2008|accessdate=9 June 2009|archive-date=2010-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20100529044550/http://www.gamezine.co.uk/news/game-types/sports/football/konami-names-messi-as-face-pes-2009-$1234471.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.pesunites.com/eng/index.htm|title=Messi|publisher=PES Unites|accessdate=9 June 2009|archive-date=2009-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090603173802/http://www.pesunites.com/eng/index.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[PES 2010]] എന്ന ഗെയിമിന്റെ പുറംചട്ടയിൽ മെസ്സിയും [[ഫെർണാണ്ടോ ടോറസ്|ഫെർണാണ്ടോ ടോറസുമായിരുന്നു]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.videogamer.com/news/torres_signs_for_pes_2010.html|title=Torres signs for PES 2010|publisher=Videogamer.com|date=23 June 2009|accessdate=7 July 2009|last=Orry|first=James|archive-date=2018-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622083701/https://www.videogamer.com/news/torres_signs_for_pes_2010.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഉണ്ടായിരുന്നത്. ഈ ഗെയിമിന്റെ ട്രെയിലറിലും മെസ്സി ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://uk.games.konami-europe.com/blog.do;jsessionid=E3F32E431E73A1D6AF0B71D695498692#blog-entry-116|title=Motions and Emotions in Barcelona|publisher=Konami|date=8 June 2009|accessdate=9 June 2009|archive-date=2014-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140326094627/http://uk.games.konami-europe.com/blog.do;jsessionid=E3F32E431E73A1D6AF0B71D695498692#blog-entry-116|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://uk.games.konami-europe.com/news.do;jsessionid=A2FD1270B2C75DE70A52446CBF821D5A?idNews=411|title=E3 2009: PES 2010: Messi fronts exclusive E3 trailer|publisher=Konami|date=2 June 2009|accessdate=9 June 2009|archive-date=2014-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140326094702/http://uk.games.konami-europe.com/news.do;jsessionid=A2FD1270B2C75DE70A52446CBF821D5A?idNews=411|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.pesfan.com/news/8212537/Messi-mo-cap-photos/#newsarticle|title=MOTD magazine crew meet Messi in Barcelona|publisher=PESFan (Match of the Day Magazine)|accessdate=18 June 2009|archive-date=2013-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130127192339/http://www.pesfan.com/news/8212537/Messi-mo-cap-photos/#newsarticle|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ജർമ്മനിയിൽ നിന്നുള്ള കായികോല്പന്ന നിർമ്മാണ കമ്പനിയായ [[അഡിഡാസ്|അഡിഡാസാണ്]] മെസ്സിയുടെ സ്പോൺസർ. അവരുടെ ടെലിവിഷൻ പരസ്യങ്ങളിൽ അതിനാൽ മെസ്സി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/media/video/2009/may/27/zidane-messi-adidas-ad|title=Watch Zinedine Zidane and Lionel Messi in Adidas ad|work=The Guardian |location=UK |date= 27 May 2009 |accessdate=16 August 2009 }}&lt;/ref&gt; 2010 ജൂണിൽ, ലിയോ മെസ്സി ഫൗണ്ടേഷനെ സഹായിക്കുന്ന ഹെർബൽലൈഫ് എന്ന കമ്പനിയുമായി മെസ്സി മൂന്ന് വർഷത്തെ കരാറിലേർപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.marketwatch.com/story/herbalife-becomes-new-sponsor-of-fc-barcelona-2010-06-02?reflink=MW_news_stmp|title=Herbalife Becomes New Sponsor|date=2 June 2010|accessdate=7 June 2010|archive-date=2010-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20100605032823/http://www.marketwatch.com/story/herbalife-becomes-new-sponsor-of-fc-barcelona-2010-06-02?reflink=MW_news_stmp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2011 ഏപ്രിലിൽ ലോകത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പേരെ സ്വാധീനിച്ച വ്യക്തികളുടെ പട്ടിക 2011 TIME 100 പുറത്തു വിട്ടപ്പോൾ അതിൽ ഒരാൾ മെസ്സിയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.insideworldsoccer.com/2011/04/lionel-messi-among-times-100-most.html |title= Lionel Messi among Time's 100 most influential people |publisher=inside World Soccer |date= 21 April 2011}}&lt;/ref&gt;

2011 ഏപ്രിലിൽ, മെസ്സി, [[ഫേസ്ബുക്ക്|ഫേസ്ബുക്കിൽ]] ഒരു താൾ തുറന്നു. കുറച്ച് മണിക്കൂറുകൾക്കുള്ളിൽത്തന്നെ ആ താളിന് 6 ദശലക്ഷത്തോളം പിന്തുടർച്ചക്കാരെ ലഭിച്ചു. ഇപ്പോൾ ആ താളിന് ഏകദേശം 47 ദശലക്ഷം പിന്തുടർച്ചക്കാരുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.insideworldsoccer.com/2011/04/leo-messi-launches-facebook-page-nets.html |title= Leo Messi launches Facebook page, nets 6m fans in 3 hours! |publisher=inside World Soccer |date= 7 April 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.manoramaonline.com/sports/football/2017/04/24/lional-messi-the-star-in-win-against-real-madrid.html Lionel Messi]&lt;/ref&gt;

== കളിജീവിതത്തിലെ സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ ==
{{updated|29 ഒക്ടോബർ 2011}}&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://hemeroteca.elmundodeportivo.es/preview/2010/01/18/pagina-7/5259184/pdf.html?search=messi 101|title= 'Pichichi' y centenario|publisher=elmundodeportivo|accessdate=17 January 2010 |language=Spanish}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Argentina&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=12563 |title=Player – Lionel Messi |publisher=National Football Teams |accessdate=29 June 2010}}&lt;/ref&gt;

=== ക്ലബ്ബ് ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; text-align: center;&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|ക്ലബ്ബ്
!rowspan=&quot;2&quot;|സീസൺ
!colspan=&quot;3&quot;|[[La Liga|ലീഗ്]]
!colspan=&quot;3&quot;|[[Copa del Rey|കപ്പ്]]
!colspan=&quot;3&quot;|[[UEFA Champions League|ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]]
!colspan=&quot;3&quot;|[[സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പ്|സൂപ്പർ കപ്പ്]]
!colspan=&quot;3&quot;|[[യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്]]
!colspan=&quot;3&quot;|[[FIFA Club World Cup|ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ്]]
!colspan=&quot;3&quot;|ആകെ
|-
!മത്സരങ്ങൾ
!ഗോളുകൾ
!അസിസ്റ്റുകൾ
!മത്സരങ്ങൾ
!ഗോളുകൾ
!അസിസ്റ്റുകൾ
!മത്സരങ്ങൾ
!ഗോളുകൾ
!അസിസ്റ്റുകൾ
!മത്സരങ്ങൾ
!ഗോളുകൾ
!അസിസ്റ്റുകൾ
!മത്സരങ്ങൾ
!ഗോളുകൾ
!അസിസ്റ്റുകൾ
!മത്സരങ്ങൾ
!ഗോളുകൾ
!അസിസ്റ്റുകൾ
!മത്സരങ്ങൾ
!ഗോളുകൾ
!അസിസ്റ്റുകൾ
|-
| rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|'''[[FC Barcelona C|ബാഴ്സലോണ സി]]'''
|!colspan=&quot;2&quot;|[[2003–04 Tercera División#Grupo V|2003–04]]
|8||5|| ||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||8||5||
|-
!colspan=&quot;2&quot;|'''ആകെ'''
!8!!5!! ||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||8!!5!!
|-
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|'''[[FC Barcelona B|ബാഴ്സലോണ ബി]]'''
|!colspan=&quot;2&quot;|[[2003–04 Segunda División B#Group III|2003–04]]
|5||0|| ||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||5||0||
|-
|!colspan=&quot;2&quot;|[[2004–05 Segunda División B#Group III|2004–05]]
|17||6|| ||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||17||6||
|-
|!colspan=&quot;2&quot;|'''ആകെ'''
!22!!6!! ||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||22!!6!!
|-
| rowspan=&quot;9&quot;|[[എഫ്.സി. ബാഴ്സലോണ|ബാഴ്സലോണ]]
|[[2004–05 FC Barcelona season|2004–05]]
|7||1||0||1||0||0||1||0||0||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||9||1||0
|-
|[[2005–06 FC Barcelona season|2005–06]]
|17||6||3||2||1||0||6||1||1||0||0||0||colspan=3|—||colspan=3|—||25||8||4
|-
|[[2006–07 FC Barcelona season|2006–07]]
|26||14||2||2||2||1||5||1||0||2||0||0||1||0||0||0||0||0||36||17||3
|-
|[[2007–08 FC Barcelona season|2007–08]]
|28||10||12||3||0||0||9||6||1||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||40||16||13
|-
|[[2008–09 FC Barcelona season|2008–09]]
|31||23||11||8||6||2||12||9||5||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||51||38||18
|-
|[[2009–10 FC Barcelona season|2009–10]]
|35||34||10||3||1||0||11||8||0||1||2||0||1||0||1||2||2||0||53||47||11
|-
|[[2010–11 FC Barcelona season|2010–11]]
|33||31||18||7||7||3||13||12||3||2||3||0||colspan=3|—||colspan=3|—||55||53||24
|-
|[[2011–12 FC Barcelona season|2011–12]]
|37||50||16||7||3||4||11||14||5||2||3||2||1||1||1||2||2||1||60||73||29
|-
|[[2012-13 FC Barcelona season|2012–13]]
|1||2||0||0||0||0||0||0||0||1||1||0||colspan=3|—||colspan=3|—||2||3||0
|-
!colspan=2| ആകെ
!216!!172!!72!!33!!20!!10!!68!!51!!15!!8!!9!!2!!3!!1!!2!!4!!4!!1!!332!!257!!102
|-
!colspan=2| കരിയറിലാകെ
!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
|}

=== അന്താരാഷ്ട്ര മത്സരങ്ങൾ ===
&lt;ref name=&quot;nationalfootball&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=12563 |title=Lionel Messi at National Football Teams |publisher=National Football Teams |accessdate=17 July 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rsssf&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/messi-intlg.html |title=Lionel Andrés Messi – Goals in International Matches |publisher=RSSSF |accessdate=2 February 2011}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; text-align: center;&quot;
|-
!ദേശീയ ടീം!!വർഷം!!കളികൾ!!ഗോളുകൾ!!അസിസ്റ്റുകൾ
|-
|'''[[Argentina national under-20 football team|അർജന്റീന U20]]'''
|2005||7||6||
|-
|'''[[Argentina national under-23 football team|അർജന്റീന U23]]'''
|2008||5||2||
|-
!colspan=5|
|-
|rowspan=8|'''[[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീന]]
|2005||5||0||0
|-
|2006||8||2||2
|-
|2007||10||6||3
|-
|2008||9||2||1
|-
|2009||10||3||2
|-
|2010||10||2||2
|-
|2011||11||3||10
|-
|2012||4||8||1
|-
!colspan=2|ആകെ!!71!!27!!21
|}

=== അന്താരാഷ്ട്ര ഗോളുകൾ ===
==== അണ്ടർ 20 ====
:''Scores and results list Argentina's goal tally first.''&lt;ref name=&quot;rsssf&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=229397/index.html |title=Lionel Messi |publisher=FIFA.com |accessdate=2 February 2011 |archive-date=2015-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629095408/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=229397/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot; style=&quot;font-size:85%; text-align:left; margin:auto;&quot;
|-
!ഗോൾ
!ദിവസം!!സ്ഥലം!!എതിരാളി!!സ്കോർ!!ഫലം!!മത്സരപരമ്പര
|-
| 1 || 14 ജൂൺ 2005 || [[De Grolsch Veste|ആർക്കെ സ്റ്റേഡിയോൺ]], [[എൻഷീഡ്]], നെതർലാന്റ്സ് || align=&quot;left&quot; | {{fb|EGY}} || '''1'''–0 || 2–0 || [[2005 FIFA World Youth Championship|2005 ലോക യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്]]
|-
| 2 || 22 ജൂൺ 2005 || [[യൂണിവ് സ്റ്റേഡിയോൺ]], [[Emmen, Netherlands|എമ്മെൻ]], നെതർലാന്റ്സ് || align=&quot;left&quot; | {{fb|COL}} || '''1'''–1 || 2–1 || 2005  ലോക യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്
|-
| 3 || 24 ജൂൺ 2005 || ആർക്കെ സ്റ്റേഡിയോൺ, എൻഷീഡ്, നെതർലാന്റ്സ് || align=left| {{fb|ESP}} || '''3'''–1 || 3–1 || 2005 ലോക യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്
|-
| 4 || 28 ജൂൺ 2005 || [[Stadion Galgenwaard|ഗാൽഗെൻവാർഡ് സ്റ്റേഡിയോൺ]], [[യൂട്രെച്ച്]], നെതർലാന്റ്സ് || align=&quot;left&quot; | {{fb|BRA}} || '''1'''–0 || 2–1 || 2005 ലോക യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്
|-
| 5 || 2 ജൂലൈ 2005 || ഗാൽഗെൻവാർഡ് സ്റ്റേഡിയോൺ, യൂട്രെച്ച്, നെതർലാന്റ്സ് || align=left| {{fb|NGA}} || '''1'''–0 || 2–1 || 2005 ലോക യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്
|-
| 6 || 2 ജൂലൈ 2005 || ഗാൽഗെൻവാർഡ് സ്റ്റേഡിയോൺ, യൂട്രെച്ച്, നെതർലാന്റ്സ് || align=left| {{flagicon|NGA}} നൈജീരിയ || '''2'''–1 || 2–1 || 2005 ലോക യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്
|}

==== അണ്ടർ 23 ====
{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot; style=&quot;font-size:85%; text-align:left; margin:auto;&quot;
|-
!ഗോൾ
!ദിവസം!!സ്ഥലം!!എതിരാളി!!സ്കോർ!!ഫലം!!മത്സരപരമ്പര
|-
| 1 || 7 ഓഗസ്റ്റ് 2008 || [[ഷാങ്‌ഹായ് സ്റ്റേഡിയം]], ഷാങ്‌ഹായ്, ചൈന || align=&quot;left&quot; | {{fb|CIV}} || '''1'''–0 || 2–1 || [[ഒളിമ്പിക്സ് 2008]]
|-
| 2 || 16 ഓഗസ്റ്റ് 2008 || ഷാങ്‌ഹായ് സ്റ്റേഡിയം, ഷാങ്‌ഹായ്, ചൈന || align=left| {{fb|NED}} || '''1'''–0 || 2–1 || ഒളിമ്പിക്സ് 2008
|}

==== മുതിർന്ന ടീം ====
{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot; style=&quot;font-size:85%; text-align:left; margin:auto;&quot;
|-
!ഗോൾ
!ദിവസം!!സ്ഥലം!!എതിരാളി!!സ്കോർ!!ഫലം!!മത്സരപരമ്പര
|-
| 1 || 1 മാർച്ച് 2006 || [[സെന്റ്. ജേക്കബ് പാർക്ക്]], [[ബേസൽ]], സ്വിറ്റ്സർലണ്ട്|| align=&quot;left&quot; | {{fb|CRO}} || '''2'''–1 || 2–3 || [[സൗഹൃദമത്സരം]]
|-
| 2 || 16 ജൂൺ 2006 || [[Veltins-Arena|WM-സ്റ്റേഡിയോൺ]], [[ഗെൽസെൻകിർച്ചെൻ]], ജർമ്മനി || align=&quot;left&quot; | {{fb|SCG}} || '''6'''–0 || 6–0 || [[2006 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|2006 ലോകകപ്പ്]]
|-
| 3 || 5 ജൂൺ 2007 || [[കാമ്പ് നൂ]], ബാഴ്സലോണ, സ്പെയിൻ || align=&quot;left&quot; | {{fb|ALG}} || '''2'''–2 || 4–3 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 4 || 5 ജൂൺ 2007 || കാമ്പ് നൂ, ബാഴ്സലോണ, സ്പെയിൻ || align=left| {{flagicon|ALG}} അൾജീരിയ || '''4'''–2 || 4–3 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 5 || 8 ജൂലൈ 2007 || [[Estadio Metropolitano de Fútbol de Lara|മെട്രോപൊളിറ്റാനോ ഡെ ഫുട്ബോൾ ഡെ ലാറ]], [[ബാർക്വിസിമെറ്റോ]], വെനിസ്വേല || align=&quot;left&quot; | {{fb|PER}} || '''2'''–0 || 4–0 || [[2007 കോപ്പ അമേരിക്ക]]
|-
| 6 || 11 ജൂലൈ 2007 || [[പോളിഡിപോർട്ടീവോ കചമയ്]], [[പ്യൂർട്ടോ ഓർഡാസ്]], വെനെസ്വേല || align=&quot;left&quot; | {{fb|MEX}} || '''2'''–0 || 3–0 || 2007 കോപ്പ അമേരിക്ക
|-
| 7 || 16 ഒക്ടോബർ 2007 || [[Estadio José Pachencho Romero|ഹോസെ പാചെഞ്ചോ റൊമേറോ]], [[മറകായ്ബോ]], വെനിസ്വേല || align=&quot;left&quot; | {{fb|VEN}} || '''2'''–0 || 2–0 || [[2010 FIFA World Cup qualification (CONMEBOL)|2010 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം]]
|-
| 8 || 20 നവംബർ 2007 || [[എസ്റ്റാഡിയോ എൽ കാമ്പിൻ]], [[ബൊഗോട്ട]], കൊളംബിയ || align=&quot;left&quot; | {{flagicon|COL}} [[കൊളംബിയ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|കൊളംബിയ]] || '''1'''–0 || 1–2 || 2010 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം
|-
| 9 || 4 ജൂൺ 2008 || [[ക്വാൽക്കം സ്റ്റേഡിയം]], സാൻ ഡിയാഗോ, അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ || align=&quot;left&quot; | {{flagicon|MEX}} മെക്സിക്കോ || '''2'''–0 || 4–1 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 10 || 11 ഒക്ടോബർ 2008 || [[Estadio Antonio Vespucio Liberti|എസ്റ്റാഡിയോ മൊനുമെന്റൽ]], ബ്യൂണസ് അയേഴ്സ്, അർജന്റീന || align=&quot;left&quot; | {{fb|URU}} || '''1'''–0 || 2–1 || 2010 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം
|-
| 11 || 11 ഫെബ്രുവരി 2009 || [[സ്റ്റേഡ് വെലോഡ്രോം]], [[മാഴ്സെലി]], ഫ്രാൻസ് || align=&quot;left&quot; | {{fb|FRA}} || '''2'''–0 || 2–0 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 12 || 28 മാർച്ച് 2009 || എസ്റ്റാഡിയോ മൊനുമെന്റൽ, ബ്യൂണസ് അയേഴ്സ്, അർജന്റീന || align=left| {{flagicon|VEN}} വെനിസ്വേല || '''1'''–0 || 4–0 || 2010 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം
|-
| 13 || 14 നവംബർ 2009 || [[വിസെന്റെ കാൽഡെറോൺ സ്റ്റേഡിയം]], മാഡ്രിഡ്, സ്പെയിൻ || align=&quot;left&quot; | {{fb|ESP}} || '''1'''–1 || 1–2 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 14 || 7 സെപ്റ്റംബർ 2010 || എസ്റ്റാഡിയോ മൊനുമെന്റൽ, ബ്യൂണസ് അയേഴ്സ്, അർജന്റീന || align=left| {{flagicon|ESP}} സ്പെയിൻ  || '''1'''–0 || 4–1 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 15 || 17 നവംബർ 2010 || [[ഖലീഫ അന്താരാഷ്ട്ര സ്റ്റേഡിയം]], [[ദോഹ]], ഖത്തർ || align=&quot;left&quot; | {{flagicon|BRA}} [[ബ്രസീൽ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ബ്രസീൽ]] || '''1'''–0 || 1–0 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 16 || 9 ഫെബ്രുവരി 2011 || [[സ്റ്റേഡ് ഡെ ജനീവ]], ജനീവ, സ്വിറ്റ്സർലണ്ട് || align=&quot;left&quot; | {{flagicon|POR}} [[പോർച്ചുഗൽ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പോർച്ചുഗൽ]]|| '''2'''–1 || 2–1 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 17 || 20 ജൂൺ 2011 || എസ്റ്റാഡിയോ മൊനുമെന്റൽ, ബ്യൂണസ് അയേഴ്സ്, അർജന്റീന || align=left| {{flagicon|ALB}} [[അൽബേനിയ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അൽബേനിയ]]|| '''2'''–0 || 4–0 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 18 || 07 ഒക്ടോബർ 2011 || എസ്റ്റാഡിയോ മൊനുമെന്റൽ, ബ്യൂണസ് അയേഴ്സ്, അർജന്റീന || align=left| {{flagicon|CHI}} [[ചിലി ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ചിലി]]|| '''2'''–0 || 4–1 || [[2014 FIFA World Cup qualification (CONMEBOL)|2014 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം]]
|-
| 19. || 15 നവംബർ 2011 || [[Estadio Metropolitano Roberto Meléndez]], [[Barranquilla]], Colombia || align=&quot;left&quot; | {{fb|COL}} || '''1'''–1 || 2–1 || 2014 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം
|-
| 20. || 29 ഫെബ്രുവരി 2012 || [[Stade de Suisse, Wankdorf]], [[Bern]], Switzerland || {{fb|SUI}} || '''1'''–0 || 3–1 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 21. || 29 ഫെബ്രുവരി 2012 || Stade de Suisse, Wankdorf, Bern, Switzerland || {{fb|SUI}} || '''2'''–1 || 3–1 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 22. || 29 ഫെബ്രുവരി 2012 || Stade de Suisse, Wankdorf, Bern, Switzerland || {{fb|SUI}} || '''3'''–1 || 3–1 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 23. || 2 ജൂൺ 2012 || Estadio Monumental, Buenos Aires, Argentina || align=left| {{fb|ECU}}  || '''3'''–0 || 4–0 || 2014 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം
|-
| 24. || 9 ജൂൺ 2012 || [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]], United States || align=&quot;left&quot; | {{fb|BRA}} || '''1'''–1 || 4–3 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 25. || 9 ജൂൺ 2012 || MetLife Stadium, East Rutherford, United States || align=left| {{fb|BRA}} || '''2'''–1 || 4–3 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 26. || 9 ജൂൺ 2012 || MetLife Stadium, East Rutherford, United States || align=left| {{fb|BRA}} || '''4'''–3 || 4–3 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 27. || 15 ആഗസ്റ്റ് 2012 || [[Commerzbank-Arena]], [[Frankfurt]], Germany || align=&quot;left&quot; | {{fb|GER}} || '''2'''–0 || 3–1 || സൗഹൃദമത്സരം
|}

== പുരസ്കാരങ്ങളും ബഹുമതികളും ==
=== ക്ലബ്ബ് ===
;ബാഴ്സലോണ
*'''[[ലാ ലിഗ]]: 5'''
:: [[2004–05 La Liga|2004–05]], [[2005–06 La Liga|2005–06]], [[2008–09 La Liga|2008–09]], [[2009–10 La Liga|2009–10]], [[2010–11 La Liga|2010–11]],2018-19
::
*'''[[കോപ്പ ദെൽ റെയ്]]: 1'''
:: [[2008–09 Copa del Rey|2008–09]]
*'''[[സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പ്]]: 5'''
:: [[2005 Supercopa de España|2005]], [[2006 Supercopa de España|2006]], [[2009 Supercopa de España|2009]], [[2010 Supercopa de España|2010]], [[2011 Supercopa de España|2011]]
*'''[[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]]: 3'''
:: [[2005–06 UEFA Champions League|2005–06]], [[2008–09 UEFA Champions League|2008–09]], [[2010–11 UEFA Champions League|2010–11]]
*'''[[യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്]]: 2'''
:: [[2009 UEFA Super Cup|2009]], [[2011 UEFA Super Cup|2011]]
*'''[[ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ്]]: 1'''
:: [[2009 FIFA Club World Cup|2009]]

=== അർജന്റീMKന ===
*'''[[Fifa Word cup runners]]:1'''
*'''[[Copa america runners]]:5'''
*'''[[ഫിഫ U-20 ലോകകപ്പ്]]: 1'''
:: [[2005 FIFA World Youth Championship|2005]]
*'''[[ഒളിമ്പിക്സ്|ഒളിമ്പിക്സ് സ്വർണ്ണ മെഡൽ]]: 1'''
:: [[ഒളിമ്പിക്സ് 2008|2008]]
*'''[[കോപ്പ അമേരിക്ക]]: 1'''
:: [[2022 കോപ്പ അമേരിക്ക|2022]]
*'''[[ഫൈനലിസ്സീമ]]: 1'''
:: [[2022 ഫൈനലിസ്സീമ|2022]]
*'''[[ഫിഫ ലോകകപ്പ് കപ്പ്]]: 1'''
:: [[2022 FIFA World Cup|2022]]

=== വ്യക്തിഗതം ===
{{col-begin}}
{{col-2}}
*'''[[ഫിഫ സ്വർണ്ണപ്പന്ത്]]: 1'''
:: [[2010 ഫിഫ സ്വർണ്ണപ്പന്ത്|2010]]
*'''[[യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ|സ്വർണ്ണപ്പന്ത്]]: 1'''
:: [[യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ 2009|2009]]
*'''[[ഫിഫ വേൾഡ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 1'''
:: [[2009 ഫിഫ വേൾഡ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ|2009]]
*'''[[FIFA|ഫിഫ ടീം ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 3'''
:: [[FIFA|2008]], [[FIFA|2009]], [[FIFA|2010]]
*'''[[ബ്രാവോ പുരസ്കാരം|U-21 യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 1'''
:: [[ബ്രാവോ പുരസ്കാരം|2007]]
*'''[[ആൽഫ്രഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോ ട്രോഫി|ലാ ലിഗ പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 3'''
:: [[ആൽഫ്രഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോ ട്രോഫി|2009]], [[ആൽഫ്രഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോ ട്രോഫി|2010]], [[ആൽഫ്രഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോ ട്രോഫി|2011]]
*'''[[പിച്ചിച്ചി ട്രോഫി|ലാ ലിഗ് ടോപ്പ് ഗോൾ സ്കോറർ]]: 1'''
:: [[പിച്ചിച്ചി ട്രോഫി|2010]]
*'''[[കോപ്പ ദെൽ റെയ്|കോപ്പ ദെൽ റെയ് ടോപ്പ് ഗോൾ സ്കോറർ]]: 1'''
:: [[2010–11 കോപ്പ ദെൽ റെയ്|2011]]
*'''[[ഡോൺ ബാലൺ പുരസ്കാരം|ലാ ലിഗ ഫോറിൻ പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 3'''
:: [[ഡോൺ ബാലൺ പുരസ്കാരം|2007]], [[ഡോൺ ബാലൺ പുരസ്കാരം|2009]], [[ഡോൺ ബാലൺ പുരസ്കാരം|2010]]
*'''[[EFE ട്രോഫി|ലാ ലിഗ Ibero-American പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 4'''
:: [[EFE ട്രോഫി|2007]], [[EFE ട്രോഫി|2009]], [[EFE ട്രോഫി|2010]], [[EFE ട്രോഫി|2011]]
*'''[[യൂറോപ്യൻ ഗോൾഡൻ ഷൂ]]: 5'''
:: [[2009–10 യൂറോപ്യൻ ഗോൾഡൻ ഷൂ|2010]], [[2011–12 യൂറോപ്യൻ ഗോൾഡൻ ഷൂ|2012]], [[2012–13 യൂറോപ്യൻ ഗോൾഡൻ ഷൂ|2013]], [[2016–17 യൂറോപ്യൻ ഗോൾഡൻ ഷൂ|2017]], [[2017-18 യൂറോപ്യൻ ഗോൾഡൻ ഷൂ|2018]]
*'''[[List of UEFA Champions League top scorers|യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ടോപ്പ് ഗോൾ സ്കോറർ]]: 3'''
:: [[2008–09 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|2009]], [[2009–10 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|2010]], [[2010–11 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|2011]]
*'''[[യുവേഫ ബെസ്റ്റ് പ്ലെയർ ഇൻ യൂറോപ്പ്]]: 1'''
:: [[യുവേഫ ബെസ്റ്റ് പ്ലെയർ ഇൻ യൂറോപ്പ്|2011]]
*'''[[യുവേഫ ക്ലബ്ബ് ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 1'''
:: [[യുവേഫ ക്ലബ്ബ് ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ|2009]]
*'''[[യുവേഫ ക്ലബ്ബ് ഫുട്ബോൾ പുരസ്കാരം|യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫോർവേഡ് ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 1'''
:: [[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ബെസ്റ്റ് ഫോർവേഡ്|2009]]
*'''[[2011 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ|യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ- കളിയിലെ കേമൻ]]: 1'''
:: [[2011 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ|2011]]
*'''[[2009 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ|യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ- കളിയിലെ കേമൻ (ആരാധകർ തിരഞ്ഞെടുത്തത്)]]: 2'''
:: [[2009 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ|2009]], [[2011 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ|2011]]
*'''[[യുവേഫ ടീം ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 3'''
:: [[യുവേഫ ടീം ഓഫ് ദ ഇയർ|2008]], [[യുവേഫ ടീം ഓഫ് ദ ഇയർ|2009]], [[യുവേഫ ടീം ഓഫ് ദ ഇയർ|2010]]
*'''[[ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ ഓഫ് അർജന്റീന]]: 5'''
:: [[ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ ഓഫ് അർജന്റീന|2005]], [[ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ ഓഫ് അർജന്റീന|2007]], [[ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ ഓഫ് അർജന്റീന|2008]], [[ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ ഓഫ് അർജന്റീന|2009]], [[ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ ഓഫ് അർജന്റീന|2010]]
{{col-2}}
*'''[[ഫിഫ്പ്രോ|ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 2'''
:: [[ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ|2009]], [[ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ|2010]]
*'''[[ഫിഫ്പ്രോ|ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് യങ്ങ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 3'''
:: [[ഫിഫ്പ്രോ|2006]], [[ഫിഫ്പ്രോ|2007]], [[ഫിഫ്പ്രോ|2008]]
*'''[[ഫിഫ്പ്രോ|ഫിഫ്പ്രോ സ്പെഷൽ യങ്ങ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 2'''
:: [[ഫിഫ്പ്രോ|2007]], [[ഫിഫ്പ്രോ|2008]]
*'''[[ഫിഫ്പ്രോ|ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് XI]]: 4'''
:: [[ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് XI|2007]], [[ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് XI|2008]], [[ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് XI|2009]], [[ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് XI|2010]]
*'''[[ഫിഫ U-20 ലോകകപ്പ്|ഫിഫ U-20 ലോകകപ്പ്- പരമ്പരയിലെ കേമൻ]]: 1'''
:: [[2005 FIFA World Youth Championship#Awards|2005]]
*'''[[ഫിഫ U-20 ലോകകപ്പ്|ഫിഫ U-20 ലോകകപ്പ് ടോപ്പ് ഗോൾ സ്കോറർ]]: 1'''
:: [[2005 FIFA World Youth Championship#Awards|2005]]
*'''[[കോപ്പ അമേരിക്ക|കോപ്പ അമേരിക്ക യങ്ങ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ടൂർണ്ണമെന്റ്]]: 1'''
:: [[2007 കോപ്പ അമേരിക്ക|2007]]
*'''[[വേൾഡ് സോക്കർ (മാസിക)|വേൾഡ് സോക്കർ പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 1'''
:: [[വേൾഡ് സോക്കർ പുരസ്കാരങ്ങൾ|2009]]
*'''[[വേൾഡ് സോക്കർ (മാസിക)|വേൾഡ് സോക്കർ യങ്ങ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 3'''
:: [[വേൾഡ് സോക്കർ പുരസ്കാരങ്ങൾ|2006]], [[വേൾഡ് സോക്കർ പുരസ്കാരങ്ങൾ|2007]], [[വേൾഡ് സോക്കർ പുരസ്കാരങ്ങൾ|2008]]
*'''[[ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ്|ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ് സ്വർണ്ണപ്പന്ത്]]: 1'''
:: [[2009 ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ്|2009]]
*'''[[യൂറോപ്യൻ സ്പോർട്സ് മാഗസീൻസ്|ESM ടീം ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 5'''
:: [[യൂറോപ്യൻ സ്പോർട്സ് മാഗസീൻസ്|2005–06]], [[യൂറോപ്യൻ സ്പോർട്സ് മാഗസീൻസ്|2007–08]], [[യൂറോപ്യൻ സ്പോർട്സ് മാഗസീൻസ്|2008–09]], [[യൂറോപ്യൻ സ്പോർട്സ് മാഗസീൻസ്|2009–10]], [[യൂറോപ്യൻ സ്പോർട്സ് മാഗസീൻസ്|2010–11]]
&lt;!-- unsourced / uncertain notability--&gt;
*'''[[Onze d'Or]]: 2'''
:: [[Onze d'Or|2009]], [[Onze d'Or|2010]]
*'''[[ബ്രാവോ പുരസ്കാരം]]: 1'''
:: [[ബ്രാവോ പുരസ്കാരം|2007]]
*'''[[Tuttosport|Tuttosport Golden Boy]]: 1'''
:: [[Tuttosport|2005]]
*'''[[Marca Leyenda]]: 1'''
:: [[Marca Leyenda#The list of winners|2009]]
*'''[[യുവേഫ|യുവേഫ ബെസ്റ്റ് ഗോൾ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 1'''
:: [[യുവേഫ|2007]]
{{col-end}}
== ചിത്രശാല ==
&lt;gallery&gt;
പ്രമാണം:Lionel Messi 31mar2007.jpg|കളിക്കുന്നതിനിടെ
പ്രമാണം:Lionel Messi Barca training.jpg|പരിശീലനത്തിൽ
പ്രമാണം:Argentina team in St. Petersburg (cropped) Messi.jpg
&lt;/gallery&gt;
== കുറിപ്പുകൾ ==

== അവലംബം ==
&lt;references /&gt;

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
*{{Official website|http://www.leomessi.com/}} {{In lang|ca}} {{In lang|en}} {{In lang|es}}
*{{fb link|LeoMessi}}
*[http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_11-12/plantilla/jugadors/messi.html FC Barcelona profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111024200023/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_11-12/plantilla/jugadors/messi.html |date=2011-10-24 }}
*[http://www.bdfutbol.com/en/j/j1753.html BDFutbol profile]
*[http://www.transfermarkt.co.uk/en/lionel-messi/leistungsdaten/spieler_28003.html Transfermarkt profile]
*{{soccerbase|39850}}
*[http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=45843&amp;cc=5739 Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323003328/http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=45843&amp;cc=5739 |date=2010-03-23 }} at ESPN
*{{Nfteams|id=12563}}
*{{FIFA player|229397}}
*{{UEFA player|95803}}
*[https://soccermalayalam-in.blogspot.com/2020/11/-lionel-messi-story-in-malayalam.html ലയണൽ മെസ്സി] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220711230058/https://soccermalayalam-in.blogspot.com/2020/11/-lionel-messi-story-in-malayalam.html |date=2022-07-11 }} at [https://soccermalayalam-in.blogspot.com soccermalayalam.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220711231401/https://soccermalayalam-in.blogspot.com/ |date=2022-07-11 }}

{{Navboxes colour
|title= Awards
|bg= gold
|list1=
{{s-start}}
{{s-ach}}
{{succession box|title=[[FIFPro|FIFPro&amp;nbsp;Young&amp;nbsp;Player&amp;nbsp;of&amp;nbsp;the&amp;nbsp;Year]]|before= [[Wayne Rooney]]|after=''Incumbent''|years=2006, 2007, 2008}}
{{succession box|title=[[FIFPro#Awards|FIFPro&amp;nbsp;Special Young&amp;nbsp;Player&amp;nbsp;of&amp;nbsp;the&amp;nbsp;Year]]|before= [[Cristiano Ronaldo]]|after= [[Sergio Agüero]]|years=2007, 2008}}
{{succession box|title=[[List of UEFA Champions League top scorers|UEFA Champions League top scorer]]|before= [[Cristiano Ronaldo]] |after=Incumbent|years=[[2008–09 UEFA Champions League|2008–09]], [[2009–10 UEFA Champions League|2009–10]], [[2010–11 UEFA Champions League|2010–11]]}}
{{S-end}}
{{FIFA Ballon d'Or recipients}}
{{FIFA World Player of the Year winners}}
{{Ballon d'Or recipients}}
{{World Soccer Footballer of the Year}}
{{FIFPro World Player of the Year}}
{{La Liga Foreign Player of the Year}}
{{Trofeo EFE}}
{{FIFA U-20 World Cup Golden Ball}}
{{Argentine Footballer of the Year}}
{{UEFA Club Footballer of the Year}}
{{Trofeo Alfredo Di Stéfano}}
{{Bravo award winners}}
{{Golden Boy award winners}}
{{La Liga top scorers}}
{{Copa del Rey top scorers}}
{{European Golden Shoe}}
{{UEFA Champions League top scorers}}
{{Adidas Golden Shoe}}
}}
{{Navboxes colour
|title= Argentina squads
|bg=#74ACDF
|fg=white
|bordercolor=black
|list1=
{{Argentina Squad 2006 World Cup}}
{{Argentina squad 2007 Copa América}}
{{Argentina Squad 2008 Summer Olympics}}
{{Argentina Squad 2010 World Cup}}
{{Argentina Squad 2011 Copa América}}
}}

{{FC Barcelona squad}}

&lt;references group=&quot;lower-greek&quot;/&gt;

[[വർഗ്ഗം:1987-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജൂൺ 24-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:2006 ഫിഫ ലോകകപ്പിലെ കളിക്കാർ]]
[[വർഗ്ഗം:2010 ഫിഫ ലോകകപ്പിലെ കളിക്കാർ]]
[[വർഗ്ഗം:2014 ഫിഫ ലോകകപ്പിലെ കളിക്കാർ]]
[[വർഗ്ഗം:അർജന്റീനൻ ഫുട്ബോൾ കളിക്കാർ]]</text>
      <sha1>il51nxicy2mm6j3eacfb0cvh5h6fwzp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619677</id>
      <parentid>4619671</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T19:03:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adhilkhan2023</username>
        <id>210662</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ ഉള്ളടക്കം ചേർത്തു</comment>
      <origin>4619677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="229776" sha1="onjaqzds2ca2hp6gyoon5sdpj7lq8qw" xml:space="preserve">{{തിരഞ്ഞെടുത്ത ലേഖനം}}
{{Prettyurl|Lionel Messi}}
{{Infobox football biography
| name = ലിയോണൽ മെസ്സി
| image = Lionel-Messi-Argentina-2022-FIFA-World-Cup sharpness.jpg
| image_size = 230
| caption = 2022 ഫിഫ ലോകകപ്പിൽ മെസ്സി അർജന്റീനയ്ക്ക് വേണ്ടി കളിക്കുന്നു.
| fullname = ലിയോണൽ ആന്ദ്രസ് മെസ്സി&lt;ref name=&quot;ActualName&quot;&gt;{{cite news|last=Marsden|first=Sam|url=http://www.espn.in/football/barcelona/story/3255615/lionel-messi-donates-70k-to-charity-after-winning-libel-case-against-newspaper|title=Messi donates to charity after libel case win|publisher=ESPN|date=2 November 2017|access-date=3 November 2017}}&lt;/ref&gt;
| birth_date = {{birth date and age|1987|6|24|df=y}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=2018 FIFA World Cup Russia: List of players: Argentina |publisher=FIFA |format=PDF |page=1 |date=15 July 2018 |accessdate=13 October 2018 |archive-date=2018-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180610160600/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; l
| birth_place = [[റോസാരിയോ]], [[അർജന്റീന]]
| height = 1.70 m&lt;ref name=&quot;Profile: Lionel Andrés Messi&quot;/&gt;
| position = ഫോർവേഡ്
| currentclub = ഇന്റർ മിയാമി
| clubnumber = 10
| youthyears1 = 1994–2000
| youthclubs1 = ന്യൂവെൽസ് ഓൾഡ് ബോയ്സ്
| youthyears2 = 2001–2004
| years1 = 2003–2004
| clubs1 = ബാഴ്‌സലോണ സി
| caps1 = 10
| goals1 = 5
| years2 = 2004–2005
| clubs2 = ബാഴ്‌സലോണ ബി
| caps2 = 22
| goals2 = 6
| years3 = 2004–2021
| clubs3 = [[എഫ്.സി. ബാഴ്സലോണ|ബാഴ്‌സലോണ]]
| caps3 = 520
| goals3 = 474&lt;!-- LEAGUE ONLY --&gt;&lt;!--Only update at the end of the match--&gt;
| years4 = 2022-2023
| clubs4 = പാരീസ് സെന്റ്–ജെർമെയ്ൻ
| caps4 = 26
| goals4 = 6
| nationalyears1 = 2004–2005
| nationalteam1 = അർജന്റീന U20
| nationalcaps1 = 18
| nationalgoals1 = 14
| nationalyears2 = 2008
| nationalteam2 = അർജന്റീന U23
| nationalcaps2 = 5{{efn-lg|name=U23|Does not include an appearance for Argentina U23 against the [[Catalonia national football team|unofficial Catalonia team]] in May 2008.&lt;ref&gt;{{cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080527190720/http://www.elmundo.es/elmundo/2008/05/24/barcelona/1211658712.html|url=https://www.elmundo.es/elmundo/2008/05/24/barcelona/1211658712.html|title=La selección catalana pierde ante Argentina (0-1) en un partido marcado por la política|website=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|archivedate=May 27, 2008|date=May 24, 2008|url-status=live|language=Spanish}}&lt;/ref&gt;}}
| nationalgoals2 = 2
| nationalyears3 = 2005–2025
| nationalteam3 = [[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീന]]
| nationalcaps3 = 138
| nationalgoals3 = 70
| club-update = 19 ജൂലൈ 2020
| nationalteam-update = 18 നവംബർ 2019
| medaltemplates = {{MedalSport|പുരുഷന്മാർക്കുള്ള [[ഫുട്ബോൾ]]}}
{{MedalCountry|{{fb|ARG}}}}
{{MedalCompetition|[[FIFA World Cup]]}}
{{Medal|Winner|[[2022 FIFA World Cup|2022 Qatar]]|}}
{{Medal|RU|[[2014 FIFA World Cup|2014 Brazil]]|}}
{{MedalCompetition|[[Copa América]]}}
{{Medal|Winner|[[2024 Copa América|2024 United States]]|}}
{{Medal|Winner|[[2021 Copa América|2021 Brazil]]|}}
{{Medal|RU|[[2015 Copa América|2015 Chile]]|}}
{{Medal|RU|[[Copa América Centenario|2016 United States]]|}}
{{Medal|3rd|[[2019 Copa America|2019 Brazil]]|}}
{{MedalComp|[[CONMEBOL–UEFA Cup of Champions]]}}
{{Medal|Winner|[[2022 Finalissima|2022 England]]|}}
{{MedalCompetition|[[Olympic Games]]}}
{{Medal|G|[[2008 Summer Olympics|2008 Beijing]]|[[Football at the 2008 Summer Olympics – Men's tournament|Team]]}}
{{Medal|Winner|[[2005 FIFA World Youth Championship|2005 Netherlands]]|}}
{{MedalCompetition|[[South American Youth Football Championship|South American U-20 Championship]]}}
{{Medal|3rd|[[2005 South American U-20 Championship|2005 Colombia]]|}}
}}
ഒരു [[അർജന്റീന|അര്ജന്റീനിയൻ]] പ്രഫഷണൽ [[ഫുട്ബോൾ]] കളിക്കാരനാണ് '''ലിയോ''' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന  '''ലിയോണൽ ആന്ദ്രസ് മെസ്സി''' ({{IPA-es|ljoˈnel anˈdɾes ˈmesi|-|Lionel Andrés Messi - Name.ogg}} (ജനനം ജൂൺ 24, 1987).  ഇന്റർ മയാമിയിലും [[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീന ദേശീയ ടീമിലും]] ഫോർവേഡായി കളിക്കുന്നു. തന്റെ തലമുറയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച ഫുട്ബോൾ കളിക്കാരിൽ ഒരാളായി അദ്ദേഹത്തെ പരിഗണിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news | last = Broadbent | first = Rick | date = 24 February 2006 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece | title = Messi could be focal point for new generation | publisher = Times Online | accessdate = 31 March 2009 | location = London | archive-date = 2011-07-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110727181929/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | last = Gordon | first = Phil | date = 28 July 2008 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece | title = Lionel Messi proves a class apart | publisher = Times Online | accessdate = 31 March 2009 | location = London | archive-date = 2008-12-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081204081721/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | last = Williams | first = Richard | date = 24 April 2008 | url = http://www.guardian.co.uk/sport/blog/2008/apr/24/ronaldosspotofanguishmessi?commentpage=2 | title = Messi's dazzling footwork leaves an indelible mark | publisher = The Guardian | accessdate = 31 March 2009 | location=London}}&lt;/ref&gt; മെസ്സി തന്റെ 21 ആം വയസ്സിൽ [[യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]], [[ഫിഫ ലോക ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]] എന്നീ പുരസ്കാരങ്ങൾക്കായി നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു. 22 ആം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം ആ രണ്ട് പുരസ്കാരങ്ങളും കരസ്ഥമാക്കുകയും ചെയ്തു. 2021 ൽ ലഭിച്ച ഏഴാമത്  ബാലൺ ഡി ഓയോറോടെ ( [[Ballon d'Or]]) ഈ ബഹുമതി  7 തവണ നേടുന്ന ആദ്യ കളിക്കാരനായി . 2009, 2010, 2011, 2012 വർഷങ്ങളിലായി  തുടരെ 4-ആം  തവണയാണ്  ഈ നേട്ടം കരസ്ഥമാക്കിയത്.&lt;ref name=&quot;Messi is best&quot;&gt;{{cite web | title=Messi världens bästa fotbollsspelare | url=http://www.eurosport.se/fotboll/la-liga/2009-2010/messi-vann-ballon-d%27or_sto2139561/story.shtml | publisher=Eurosport | date=12 January 2009 | accessdate=23 March 2010 | archive-date=2015-09-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150927140117/http://www.eurosport.se/fotboll/la-liga/2009-2010/messi-vann-ballon-d%27or_sto2139561/story.shtml | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.rsssf.com/miscellaneous/europa-poy.html | title = European Footballer of the Year (&quot;Ballon d'Or&quot;) | publisher = RSSSF | accessdate = 7 July 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gala 2008&quot;&gt;{{cite news | url = http://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf | title = FIFA World Player Gala 2008 | publisher = FIFA | accessdate = 7 July 2009 | archive-date = 2019-05-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190515125420/https://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.fifa.com/mm/document/classic/awards/finalmenbyplayer_32209.pdf | title = FIFA World Player Gala 2007 | publisher = FIFA | accessdate = 7 July 2009 | archive-date = 2017-06-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170630222655/http://www.fifa.com/mm/document/classic/awards/finalmenbyplayer_32209.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  [[2022 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|2022-ലെ ഫിഫ ലോകകപ്പിൽ]] അദ്ദേഹം ലോകകപ്പും ഗോൾഡൻ ബോളും നേടി. ഇദ്ദേഹത്തെ പലപ്പോഴും ഇതിഹാസതാരം [[ഡിയഗോ മറഡോണ|ഡിയഗോ മറഡോണയുമായി]] സാമ്യപ്പെടുത്താറുണ്ട്. മറഡോണ തന്നെ മെസ്സിയെ തന്റെ &quot;പിൻഗാമി&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite news | last = Gardner | first = Neil | date = 19 April 2007 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece | title = Is Messi the new Maradona? | publisher = Times Online | accessdate = 31 March 2009 | location = London | archive-date = 2011-06-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110629112333/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2006-02/25/content_523966.htm|title=Maradona proclaims Messi as his successor|author=Reuters|publisher= China Daily |date= 25 February 2006 |accessdate= 8 October 2006}}&lt;/ref&gt;

നന്നേ ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ മെസ്സി കളിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഴിവ് ബാർസലോണ വളരെ വേഗം തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ബാർസലോണ ക്ലബ്ബ് അദ്ദേഹത്തിന് ഉയരക്കുറവിനു ചികിത്സ നിർദ്ദേശിച്ചു. അതിനാൽ [[റൊസാരിയോ]] എന്ന സ്ഥലത്തെ ക്ലബ്ബായ [[ന്യൂവെൽസ്സ് ഓൾഡ് ബോയ്സ്]] ടീമിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹം വിട്ടുപോരുകയും കുടുംബത്തോടൊപ്പം [[യൂറോപ്പ്|യൂറോപ്പിൽ]] സ്ഥിരതാമസമാക്കുകയും ചെയ്തു. [[2004-2005 ലാ ലിഗ|2004-2005 സീസണിൽ]] അദ്ദേഹം ആദ്യ കളി കളിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ തന്നെ അദ്ദേഹം [[ഗോൾ]] നേടി. അങ്ങനെ ക്ലബ്ബിനായി ഗോൾ നേടുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ കളിക്കാരൻ എന്ന റെക്കോർഡ് അദ്ദേഹം സ്വന്തമാക്കി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യ സീസണിൽ തന്നെ ബാർസലോണ [[ലാ ലിഗ]] കപ്പ് നേടി. [[2006-2007 ലാ ലിഗ|2006-2007 സീസണിലാണ്]] അദ്ദേഹം മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ച്ചവെച്ചത്. ക്ലാസിക്ക് മത്സരത്തിൽ (el clásico or The Classic) ഒരു ഹാട്രിക്ക് നേടിയതടക്കം 26 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്നായി 14 ഗോളുകൾ നേടി. [[2008-2009 ലാ ലിഗ|2008-09]] സീസണിൽ അദ്ദേഹം 38 ഗോളുകൾ നേടി. ആ സീസണിൽ ബാർസലോണ മൂന്ന് കിരീടങ്ങൾ നേടിയപ്പോൾ ടീമിന്റെ പ്രധാന ആയുധം മെസ്സി ആയിരുന്നു. [[2009-2010 ലാ ലിഗ|2009-10]] സീസണിൽ അദ്ദേഹം എല്ലാ മത്സരങ്ങളിലുമായി 47 ഗോളുകൾ നേടുകയും, ബാർസലോണക്കായി ഒരു സീസണിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോളുകൾ നേടുകയെന്ന ബഹുമതി [[റൊണാൾഡോ|റൊണാൾഡോയോടൊപ്പം]] പങ്കിടുകയും ചെയ്തു.

2005 ലെ [[ഫിഫ വേൾഡ് യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്|ഫിഫ വേൾഡ് യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ]] മെസ്സി ആയിരുന്നു ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോളുകൾ നേടിയത്. ഫൈനലിൽ നേടിയ 2 ഗോളുകളടക്കം ആകെ 6 ഗോളുകളാണ് ആ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമ്പാദ്യം. അതിനുശേഷം അദ്ദേഹം [[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീന]] ടീമിലെ സ്ഥിരം അംഗമായി. [[ഫിഫ ലോകകപ്പ്|ഫിഫ ലോകകപ്പിൽ]] കളിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ അർജന്റീനക്കാരനായി അദ്ദേഹം മാറി. 2007 ലെ [[കോപ്പ അമേരിക്ക|കോപ്പ അമേരിക്കയിൽ]] രണ്ടാം സ്ഥാനക്കാരനുള്ള പുരസ്കാരം അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു. 2008 ലെ [[ബീജിങ്ങ് ഒളിമ്പിക്സ്|ബീജിങ്ങ് ഒളിമ്പിക്സിൽ]] ജേതാക്കളായ അർജന്റീന ടീമിൽ മെസ്സിയും ഒരു അംഗമായിരുന്നു. ആ വിജയത്തോടെ അദ്ദേഹത്തിന് ആദ്യ അന്താരാഷ്ട്ര പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. 2012 ഡിസംബർ 9ന് ഒരു കലണ്ടർ വർഷം ഏറ്റവുമതികം ഗോൾ നേടുന്ന കളിക്കാരൻ എന്ന റെക്കോർഡിൽ ഗെർഡ് മുള്ളറെ (85 ഗോളുകൾ) മറികടന്നു. 2012 ഡിസംബർ 23 ന്  ഒരു  കലണ്ടർ വർഷം 91 ഗോളുകൾ എന്ന സർവ്വ കാല റിക്കാർഡ് സ്ഥാപിച്ചു.2022ഇൽ ഖത്തറിൽ വച്ച് നടന്ന ഫിഫ വേൾഡ് കപ്പിൽ അർജൻ്റീനയെ വിജയികൾ ആക്കുന്നതിൽ മുഖ്യ പങ്ക് വഹിച്ചു 

പലപ്പോഴും ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച കളിക്കാരനായി കണക്കാക്കപ്പെടുകയും എക്കാലത്തെയും മികച്ച കളിക്കാരിലൊരാളായി പരക്കെ കണക്കാക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന മെസ്സി റെക്കോർഡ് ഏഴ് ബാലൺ ഡി ഓർ അവാർഡുകൾ നേടിയിട്ടുണ്ട്.

== ആദ്യ കാല ജീവിതം മെസ്സി ==
1987 ജൂൺ 24 ന് ജോർജ്ജ് ഹൊറാസിയോ മെസ്സിയുടേയും (ഫാക്ടറി തൊഴിലാളി) സെലിയ മറിയ കുചിറ്റിനിയുടേയും (തൂപ്പുകാരി) മകനായി അർജന്റീനയിലെ റൊസാരിയോ എന്ന സ്ഥലത്താണ് മെസ്സി ജനിച്ചത്.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/lionel-messi-magic-in-his-feet-1928768.html | last = Carlin | first = John | publisher = The Independent | title = Lionel Messi: Magic in his feet | accessdate = 7 April 2010 | date = 27 March 2010 | location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.pagina12.com.ar/diario/deportes/8-121094-2009-03-07.html | last = Veiga | first = Gustavo | publisher = Página/12 | title = Los intereses de Messi | accessdate = 31 May 2009 |language= Spanish}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mission&quot;&gt;{{cite news | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article3779961.ece | publisher = Times Online | title = Lionel Messi on a mission | last = Hawkey | first = Ian | date = 20 April 2008 | accessdate = 30 May 2009 | location = London | archive-date = 2008-08-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080830020412/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article3779961.ece | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ഇറ്റലിയിലെ [[അൻകോന]] എന്ന നഗരത്തിൽ നിന്നും 1883 ൽ കുടിയേറിപ്പാർത്തതാണ് മെസ്സിയുടെ പൂർവ്വികനായ ഏയ്ഞ്ചലോ മെസ്സി.&lt;ref name=&quot;El origen de los Messi&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aldia.cr/ad_ee/2006/febrero/24/ovacion11.html |title= El origen de los Messi está en Italia |accessdate= 7 July 2009 | date= 24 February 2006 | publisher= Al Día | last = Aguilar | first = Alexander |language= Spanish}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Las raíces italianas de Leo Messi&quot;&gt;{{cite web |url=http://hemeroteca.elmundodeportivo.es/preview/2005/10/07/pagina-5/722791/pdf.html |title= Las raíces italianas de Leo Messi |accessdate= 7 July 2009 |date = 7 October 2005 |publisher= El Mundo Deportivo | last = Cubero | first = Cristina|language= Spanish}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹത്തിന് റോഡ്രിഗോ എന്നും മത്യാസ് എന്നും പേരുള്ള രണ്ട് ജ്യേഷ്ഠന്മാരുണ്ട്. കൂടാതെ മരിയ സോൾ എന്നു പേരുള്ള ഒരു സഹോദരിയും.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.nbcolympics.com/athletes/athlete=1246/bio/ | publisher = NBC | title = Lionel Messi bio | accessdate = 30 May 2009 | archive-date = 2017-05-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170513153151/http://www.nbcolympics.com/athletes/athlete=1246/bio | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; അഞ്ചാം വയസ്സിൽ, തന്റെ അച്‌ഛൻ പരിശീലിപ്പിച്ചിരുന്ന ഒരു പ്രാദേശിക ക്ലബ്ബായ ഗ്രൻഡോളിയിൽ ചേർന്ന് മെസ്സി ഫുട്ബോൾ കളിക്കാൻ തുടങ്ങി.&lt;ref name=Williams&gt;{{cite news | last = Williams | first = Richard | url = http://www.guardian.co.uk/football/2006/feb/24/championsleague1 | publisher = The Guardian | title = Messi has all the qualities to take world by storm | accessdate = 3 May 2008 | date = 26 February 2006 | location=London}}&lt;/ref&gt; 1995 ൽ പ്രാദേശിക പട്ടണമായ റൊസാരിയോവിലെ ഒരു ക്ലബ്ബായ [[ന്യൂവെൽസ് ഓൾഡ് ബോയ്സ്|ന്യൂവെൽസ് ഓൾഡ് ബോയ്സിൽ]] ചേർന്നു.&lt;ref name=Williams/&gt; 11 ആം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വളർച്ചക്കു ആവശ്യമായ ഹോർമോണിന്റെ കുറവ് തിരിച്ചറിയപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/championsleague/5099857/Franck-Ribery-the-man-to-challenge-Lionel-Messi-and-Barcelona.html | title = Franck Ribery the man to challenge Lionel Messi and Barcelona | publisher = Daily Telegraph | last = White | first = Duncan | date = 4 April 2009 | accessdate = 7 July 2009 | location = London | archive-date = 2010-03-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100323094801/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/championsleague/5099857/Franck-Ribery-the-man-to-challenge-Lionel-Messi-and-Barcelona.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; അർജന്റീനയിലെ ഒരു പ്രമുഖ ക്ലബ്ബായ [[റിവർ പ്ലേറ്റ്|റിവർ പ്ലേറ്റിന്]] മെസ്സിയുടെ കഴിവിൽ വിശ്വാസമുണ്ടായിരുന്നു. എങ്കിലും മാസം തോറും $900 ചെലവാക്കിക്കൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തെ ചികിത്സിക്കാൻ അവർക്ക് കഴിയുമായിരുന്നില്ല.&lt;ref name=&quot;mission&quot;/&gt; എന്നാൽ [[ബാർസലോണ|ബാർസലോണയുടെ]] സ്പോർട്ടിംഗ് ഡയറക്ടറായിരുന്ന [[കാർലെസ് റെക്സാച്ച്]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഴിവിനെ പറ്റി ബോധവാനായിരുന്നു. മെസ്സിയുടെ ബന്ധുക്കൾ സ്പെയിനിലെ [[കാറ്റലോണിയ|കാറ്റലോണിയയിലെ]] [[ലെയ്ഡ|ലെയ്ഡയിൽ]] ഉണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;mission&quot;/&gt; മെസ്സിയുടെ കളി നിരീക്ഷിച്ചതിനു ശേഷം ബാർസലോണ അദ്ദേഹവുമായി കരാറിലേർപ്പെട്ടു.&lt;ref name=fifa.com/&gt; അദ്ദേഹം സ്പെയിനിലേക്ക് മാറി താമസിക്കാമെങ്കിൽ ചികിത്സക്കുള്ള പണം ക്ലബ്ബ് ഏറ്റെടുത്തുകൊള്ളാം എന്ന് അവർ പറഞ്ഞു.&lt;ref name=Williams/&gt; ഇതനുസരിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബം യൂറോപ്പിലേക്ക് മാറിത്താമസിക്കുകയും അദ്ദേഹം ക്ലബ്ബിന്റെ യൂത്ത് ടീമുകളിൽ കളിച്ച് തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു.&lt;ref name=fifa.com&gt;{{cite news |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=107/edition=248388/news/newsid=103182.html |title=The new messiah |publisher=FIFA |date=5 March 2006 |accessdate=25 July 2006 |archive-date=2013-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131225005810/http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=107/edition=248388/news/newsid=103182.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ട് ബന്ധുസഹോദരർ ഫുട്ബോളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടായിരുന്നു : [[മാക്സി ബിനാക്കുച്ചി|മാക്സി ബിനാക്കുച്ചിയും]] [[ഇമ്മാനുവൽ ബിനാക്കുച്ചി|ഇമ്മാനുവൽ ബിനാക്കുച്ചിയും]].&lt;ref name=&quot;Último Segundo&quot;&gt;{{cite news|url=http://ultimosegundo.ig.com.br/esportes/seu_time/flamengo/2007/08/20/maxi_afirma_que_messi_deve_vir_ao_brasil_para_ve_lo_jogar_972383.html|title=Maxi afirma que Messi deve vir ao Brasil para vê-lo jogar|publisher=Último Segundo|date=20 August 2007|accessdate=3 November 2009|language=pt|archive-date=2009-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090227172313/http://ultimosegundo.ig.com.br/esportes/seu_time/flamengo/2007/08/20/maxi_afirma_que_messi_deve_vir_ao_brasil_para_ve_lo_jogar_972383.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.tz-online.de/sport/fussball/tsv-1860/biancucchi-hoert-mir-mit-messi-auf-498339.html|title=Hört mir auf mit Messi!|publisher=TZ Online|date= 20 October 2009 |accessdate= 3 November 2009 |language=de|first=Claudius |last=Mayer}}&lt;/ref&gt;

== ക്ലബ്ബ് ജീവിതം ==
=== ബാർസലോണ ===
2003 നവംബർ 13 ന് (അപ്പോൾ പ്രായം 16 വർഷവും 145 ദിവസവും) [[F.C. പോർട്ടോ|പോർട്ടോയുമായുള്ള]] സൗഹൃദ മത്സരത്തിലൂടെ മെസ്സി തന്റെ ആദ്യ ഔദ്യോഗിക മത്സരം കളിച്ചു.&lt;ref name=&quot;footballdb&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.footballdatabase.com/index.php?page=player&amp;Id=222&amp;b=true |title=Lionel Andres Messi&amp;nbsp;— FCBarcelona and Argentina |publisher=Football Database |accessdate= 23 August 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2009/SPORT/football/05/22/messi.football.best.world/index.html|title=Profile: Lionel Messi|author=Tutton, Mark and Duke, Greg|publisher=CNN|date=22 May 2009|accessdate=30 May 2009|archive-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411213640/http://edition.cnn.com/2009/SPORT/football/05/22/messi.football.best.world/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഒരു വർഷത്തിനുള്ളിൽ [[ഫ്രാങ്ക് റൈക്കാർഡ്]] അദ്ദേഹത്തെ തന്റെ ആദ്യ ലീഗ് മത്സരം കളിക്കാൻ അനുവദിച്ചു. 2004 ഒക്ടോബർ 16 ന് (അപ്പോൾ പ്രായം 17 വർഷവും 114 ദിവസവും) [[F.C. എസ്പാന്യോൾ|എസ്പാന്യോളിനെതിരെയായിരുന്നു]] ആ മത്സരം. ആ മത്സരത്തോടു കൂടി ബാർസലോണക്ക് വേണ്ടി കളിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ മൂന്നാമത്തെ കളിക്കാരനും ലാ ലിഗയിൽ കളിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ കളിക്കാരനുമായി മെസ്സി മാറി (ഈ റെക്കോർഡ് 2007 സെപ്റ്റംബറിൽ ബാർസലോണയിലെ തന്നെ [[ബോജൻ ക്രികിച്]] തകർത്തു). 2005 മെയ് 1 ന് [[അൽബാസെറ്റെ ബലോംപി|അൽബാസെറ്റെക്കെതിരെ]] അദ്ദേഹം തന്റെ ആദ്യ ഗോൾ ബാർസലോണക്കായി നേടി. അപ്പോൾ മെസ്സിയുടെ പ്രായം 17 വർഷവും 10 മാസവും 7 ദിവസവുമായിരുന്നു. ബാർസലോണക്കായി ഒരു ലാ ലിഗ മത്സരത്തിൽ ഗോൾ നേടുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ കളിക്കാരനായി മെസ്സി മാറി.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071016101878.html | title = Meteoric rise in three years | accessdate = 3 May 2008 | publisher = fcbarcelona.com | archive-date = 2011-09-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110906093707/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071016101878.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 2007 ൽ മെസ്സിയുടെ സഹായത്തോടെ നേടിയ ഒരു ഗോളിലൂടെ [[ബോജൻ ക്രികിച്]] ആ റെക്കോർഡും തകർത്തു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071020101276.html | title = Krkic enters the record books | accessdate = 16 July 2009 | date = 21 October 2007 | publisher = fcbarcelona.cat | last = Nogueras | first = Sergi | archive-date = 2011-08-19 | archive-url = https://archive.today/20110819191710/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071020101276.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; മെസ്സി തന്റെ മുൻ കോച്ചായ റൈക്കാർഡിനെപ്പറ്റി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു : {{cquote|അദ്ദേഹമാണ് എന്റെ കളിജീവിതം തുടങ്ങിവെച്ചത് എന്ന വസ്തുത ഞാനൊരിക്കലും മറക്കില്ല. എന്റെ 16 ഓ 17 ഓ വയസ്സിൽ തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന് എന്നിൽ വിശ്വാസമുണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.soccerway.com/news/2009/December/10/messi-rijkaard-gave-us-more-freedom/|title=Messi: &quot;Rijkaard gave us more freedom&quot;|date=10 December 2009|publisher=soccerway.com}}&lt;/ref&gt;}}

==== 2005-06 സീസൺ ====
{{ quote box
| width = 30%
| align = right
| quote = ''മറഡോണയോ പെലെയോ എന്ന സംശയം അവസാനിക്കാൻ പോകുന്നു''
| source = [[ഡിയേഗോ മറഡോണ]], 2010 ലോകകപ്പ് മെസ്സി ജയിച്ചാൽ എന്ന അവസരത്തിൽ&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/world-cup/story/_/id/767712/ce/uk/?cc=5739&amp;ver=global|title=Diego Maradona: Lionel Messi playing kick-about with Jesus|last=|first=|publisher=ESPN|date=8 April 2010|accessdate=8 April 2010|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024073752/http://soccernet.espn.go.com/world-cup/story/_/id/767712/ce/uk/?cc=5739&amp;ver=global|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}
സെപ്റ്റംബർ 16 ന് മൂന്നു മാസത്തിനിടയിൽ രണ്ടാം തവണയും ബാർസലോണ, മെസ്സിയുമായുള്ള കരാർ പുതുക്കി. ആ പ്രാവശ്യം അദ്ദേഹത്തെ ഒന്നാം നിര ടീമിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുത്തുകൊണ്ടാണ് കരാർ 2014 ജൂൺ വരെ പുതുക്കിയത്.&lt;ref name=Williams/&gt; 2005 സെപ്റ്റംബർ 26 ന് മെസ്സി സ്പാനിഷ് പൗരത്വം നേടി.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://thestar.com.my/sports/story.asp?file=/2005/9/28/sports/12165057&amp;sec=sports |title=Good news for Barcelona as Messi gets his Spanish passport |publisher=The Star Online|date= 28 May 2005 |accessdate= 29 May 2009}}&lt;/ref&gt; അതോടെ അദ്ദേഹം ലാ ലിഗയിൽ കളിക്കുന്നതിന് പൂർണ്ണസജ്ജനായി. സെപ്റ്റംബർ 27 ന് [[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിൽ]] ഇറ്റാലിയൻ ക്ലബ്ബായ [[ഉഡിനീസ് കാൽസിയോ|ഉഡിനീസിനെതിരെയായിരുന്നു]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ വിദേശികളുമായുള്ള കളി.&lt;ref name=&quot;footballdb&quot;/&gt; അദ്ദേഹം പകരക്കാരനായി ഇറങ്ങിയപ്പോൾ [[കാമ്പ് ന്യൂ|കാമ്പ് ന്യൂവിലെ]] ബാർസലോണയുടെ ആരാധകർ എഴുന്നേറ്റുനിന്നുകൊണ്ട് സ്വാഗതം ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റേയും [[റൊണാൾഡീന്യോ|റൊണാൾഡീന്യോവിന്റേയും]] കൂട്ടുകെട്ട് ആരാധകർക്കൊരു വിരുന്നൊരുക്കി.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Reuters |url=http://in.rediff.com/sports/2005/sep/28messi.htm |title=Ronaldinho scores the goals, Messi takes the plaudits |publisher=Rediff|date= 28 September 2005 |accessdate= 23 August 2006}}&lt;/ref&gt;

മെസ്സി ആ സീസണിൽ 17 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്നായി 6 ഗോളുകൾ സ്വന്തമാക്കി. കൂടാതെ 6 ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് കളികളിൽ നിന്നായി ഒരു ഗോളും നേടി. ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിലെ രണ്ടാം റൗണ്ടിലെ രണ്ടാം പാദത്തിൽ [[ചെൽസി F.C.|ചെൽസിക്കെതിരായി]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ വലതു തുടയിലെ പേശിക്കുണ്ടായ പരിക്കുമൂലം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആ സീസൺ 2006 മാർച്ച് 7 ന് അവസാനിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=366008&amp;cc=3436 |title=Frustrated Messi suffers another injury setback |publisher=ESPN Soccernet |date=26 April 2006 |accessdate=22 July 2006 |archive-date=2012-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024073801/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=366008&amp;cc=3436 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ഫ്രാങ്ക് റൈക്കാർഡ്|റൈക്കാർഡിന്റെ]] ബാർസലോണ ആ സീസണിൽ സ്പെയിനിലേയും യൂറോപ്പിലേയും ജേതാക്കളായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/arsenal-1-barcelona-2-barcelona-crush-heroic-arsenal-in-space-of-four-brutal-minutes-478659.html |title=Arsenal 1 Barcelona 2: Barcelona crush heroic Arsenal in space of four brutal minutes |last = Wallace | first = Sam | publisher=The Independent |date= 18 May 2006 |accessdate= 3 June 2009 | location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/4970966.stm |title=Barca retain Spanish league title | publisher=BBC Sport |date= 3 May 2006 |accessdate= 3 June 2009}}&lt;/ref&gt;

==== 2006-07 സീസൺ ====
[[പ്രമാണം:Barcelona vs Rangers.jpg|thumb|2007 ൽ [[റേഞ്ചേഴ്സ് F.C.|റേഞ്ചേഴ്സിനെതിരെ]] മെസ്സിയുടെ പ്രകടനം]]
2006-07 സീസണിൽ മെസ്സി സ്ഥിരമായി ഒന്നാം ടീമിൽ ഇടംപിടിച്ചു തുടങ്ങി. 26 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്നായി 14 ഗോളുകൾ മെസ്സി നേടി.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=12563 |title=Lionel Messi at National Football Teams |publisher=National Football Teams |accessdate= 17 July 2009}}&lt;/ref&gt; നവംബർ 12 ന് [[റയൽ സരഗോസ|റയൽ സരഗോസയുമായുള്ള]] മത്സരത്തിനിടെ പരിക്കേറ്റതുമൂലം അദ്ദേഹത്തിന് മൂന്ന് മാസം നഷ്ടപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite press release |url=http://www.fcbarcelona.com/eng/noticias/noticias/n06111404.shtml |title=Doctors happy with Messi op |publisher=FCBarcelona.com |date=14 November 2006 |accessdate=16 November 2006 |archive-date=2006-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061126040828/http://www.fcbarcelona.com/eng/noticias/noticias/n06111404.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.fifa.com/en/comp/index/0,2442,125576,00.html?articleid=125576 |title=Messi to miss FIFA Club World Cup |date=13 November 2006 |publisher=FIFA.com/Reuters |accessdate=18 January 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071211061548/http://fifa.com/en/comp/index/0,2442,125576,00.html?articleid=125576 |archivedate=2007-12-11 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; അർജന്റീനയിൽ വെച്ച് അദ്ദേഹം സുഖം പ്രാപിച്ചു. പരിക്ക് ഭേദപ്പെട്ടതിനു ശേഷമുള്ള ആദ്യ മത്സരം ഫെബ്രുവരി 11 ന് [[റേസിംഗ് ഡി സന്റാൻഡർ|റേസിംഗ് സന്റാൻഡറിനെതിരെ]] ആയിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://barcelona.theoffside.com/la-liga/barcelona-racing-santander-sunday-3pm-est.html |title=Barcelona&amp;nbsp;— Racing Santander |publisher=The Offside |date=19 January 2008 |accessdate=30 May 2009 |archive-date=2012-05-30 |archive-url=https://archive.today/20120530090054/http://barcelona.theoffside.com/la-liga/barcelona-racing-santander-sunday-3pm-est.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ആ മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം രണ്ടാം പകുതിയിൽ ഒരു പകരക്കാരനായാണ് കളിക്കാനിറങ്ങിയത്. മാർച്ച് 11 ന് നടന്ന ക്ലാസിക്ക് മത്സരത്തിൽ മെസ്സി വളരെ നല്ല നിലവാരത്തിലാണ് കളിച്ചത്. 10 പേരായി ചുരുങ്ങിയ ബാർസലോണക്ക് അദ്ദേഹം തന്റെ [[ഹാട്രിക്|ഹാട്രിക്കിലൂടെ]] സമനില നേടിക്കൊടുത്തു. അദ്ദേഹം നേടിയ മൂന്നു ഗോളുകളും സമനില ഗോളുകളായിരുന്നു (Equalisers).അതിലെത്തന്നെ അവസാനത്തെ ഗോൾ [[ഇഞ്ച്വറി ടൈം|ഇഞ്ച്വറി ടൈമിലായിരുന്നു]] നേടിയത്.&lt;ref&gt;{{cite news |url= http://www.independent.co.uk/sport/football/european/barcelona-3-real-madrid-3-magical-messi-is-barcelonas-hero-439788.html |title= Magical Messi is Barcelona's hero |last= Hayward |first= Ben |publisher= The Independent |date= 11 March 2007 |accessdate= 30 May 2009 |location= London |archive-date= 2011-09-06 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110906081352/http://www.independent.co.uk/sport/football/european/barcelona-3-real-madrid-3-magical-messi-is-barcelonas-hero-439788.html |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; ഇതിലൂടെ, ക്ലാസ്സിക്ക് മത്സരത്തിൽ [[ഇവാൻ സമോറാനോ|ഇവാൻ സമോറാനോക്ക്]] ശേഷം (1994-95 സീസണിൽ [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡിന്]] വേണ്ടി) ഹാട്രിക് നേടുന്ന ആദ്യ കളിക്കാരനായി.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=113101.html |title=Inter beat AC, Messi headlines derby |date=11 March 2007 |publisher=FIFA |accessdate=30 May 2009 |archive-date=2014-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803140827/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=113101.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ഈ നേട്ടം കൈവരിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ കളിക്കാരനും മെസ്സി തന്നെയാണ്. സീസണിന്റെ അവസാനത്തോടു കൂടി അദ്ദേഹം കൂടുതൽ ഗോളുകൾ നേടാൻ തുടങ്ങി. ലീഗിൽ അദ്ദേഹം നേടിയ 14 ഗോളുകളിൽ 11 ഗോളുകളും അവസാന 13 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്നാണ്.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://soccernet.espn.go.com/players/gamelog?id=45843&amp;season=2006&amp;cc=5739 |title=Lionel Messi 2006/07 season statistics |publisher=ESPN Soccernet |accessdate=3 June 2009 |archive-date=2010-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100326235840/http://soccernet.espn.go.com/players/gamelog?id=45843 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

''പുതിയ മറഡോണ'' എന്ന പേര് അദ്ദേഹത്തിന് ചാർത്തി നൽകപ്പെട്ടു. ഒരേയൊരു സീസണിനുള്ളിൽ തന്നെ മറഡോണയുടെ പ്രശസ്തമായ പല ഗോളുകളും പുനഃസൃഷ്ടിച്ചത് അതിനൊരു കാരണമായി.&lt;ref name=&quot;maradonalike&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/2311407/The-greatest-goal-ever.html |title=The greatest goal ever? |date= 20 April 2007 |publisher= Daily Telegraph | last = Lowe| first = Sid | accessdate= 7 July 2009 | location=London}}&lt;/ref&gt; 2007 ഏപ്രിൽ 18 ന് [[കോപ്പ ദെൽ റെയ്]] സെമി ഫൈനൽ മത്സരത്തിൽ [[ഗെറ്റാഫെ|ഗെറ്റാഫെക്കെതിരെ]] അദ്ദേഹം 2 ഗോളുകൾ നേടി. [[മെക്സിക്കോ|മെക്സിക്കോയിൽ]] വെച്ച് നടന്ന [[1986 ഫുട്ബോൾ ലോകകപ്പ്|1986 ലെ ഫുട്ബോൾ ലോകകപ്പിൽ]] [[ഇംഗ്ലണ്ട് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഇംഗ്ലണ്ടിനെതിരെ]] മറഡോണ നേടിയ ഗോളിനോട് ([[നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ഗോൾ]] എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) വളരെയധികം സാമ്യമുള്ളവയായിരുന്നു അവ.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=423002&amp;cc=3888 | title=Messi dazzles as Barça reach Copa Final | publisher=ESPN Soccernet | date=18 April 2007 | access-date=2010-12-03 | archive-date=2012-10-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121024073812/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=423002&amp;cc=3888 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ഇതിലൂടെ മെസ്സി മറഡോണയുമായി വളരെയധികം താരതമ്യം ചെയ്യപ്പെട്ടു. സ്പാനിഷ് പത്രങ്ങൾ മെസ്സിയെ ''മെസ്സിഡോണ'' എന്ന് വിളിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://www.hindu.com/2007/07/14/stories/2007071455691800.htm | title= Can ‘Messidona’ beat Maradona? | publisher= The Hindu | date= 14 July 2007 | access-date= 2010-12-27 | archive-date= 2013-10-14 | archive-url= https://web.archive.org/web/20131014194308/http://www.hindu.com/2007/07/14/stories/2007071455691800.htm | url-status= dead }}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹം ആ ഗോളിനിടയിൽ 62 മീറ്ററുകൾ (203 അടികൾ) തന്നെ ഓടി, 6 കളിക്കാരെ (ഗോളിയടക്കം) തന്നെ കബളിപ്പിച്ചു, ഒരേ സ്ഥാനത്തുനിന്നു തന്നെ നിറയൊഴിച്ചു, ആഹ്ലാദസമയത്ത്, 21 വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് മെക്സിക്കോയിൽ മറഡോണ ചെയ്തതുപോലെ കോർണർ പതാകക്കടുത്തേക്ക് ഓടി.&lt;ref name=&quot;maradonalike&quot;/&gt; മത്സരത്തിനു ശേഷം പത്രസമ്മേളനത്തിൽ സഹകളിക്കാരനായ [[ഡെക്കോ]] പറഞ്ഞു : &quot;''എന്റെ ജീവിതത്തിൽ ഞാൻ കണ്ട ഏറ്റവും മികച്ച ഗോളാണ് അത്.''&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=/sport/2007/04/20/sfnmes20.xml |title=The greatest goal ever? |last=Lowe |first=Sid |publisher=Daily Telegraph |date=20 April 2007 |accessdate=7 May 2007 |location=London |archive-date=2008-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513171834/http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=%2Fsport%2F2007%2F04%2F20%2Fsfnmes20.xml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1986 ലോകകപ്പിലെ ഇംഗ്ലണ്ടിനെതിരായ ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിൽ മറഡോണ നേടിയ [[ദൈവത്തിന്റെ കൈ]] എന്ന് പ്രശസ്തമായ ഗോളിനോട് സമാനമായ ഒരു ഗോൾ മെസ്സി [[RCD എസ്പാന്യോൾ|എസ്പാന്യോളിനെതിരെ]] നേടി. മെസ്സി പന്തിനായി കുതിക്കുകയും ഗോളിയായ [[കാർലോസ് കമേനി|കാർലോസ് കമേനിയെ]] കബളിപ്പിച്ച് ആ പന്ത് സ്വന്തം കൈകൊണ്ട് വലയിലേക്ക് തട്ടിയിടുകയുമാണ് ചെയ്തത്.&lt;ref name=&quot;Hand of Messi&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article1910271.ece |title=Hand of Messi saves Barcelona |last=Mitten |first=Andy |publisher=Times Online |date=10 June 2007 |accessdate=12 January 2008 |location=London |archive-date=2008-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081013021540/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article1910271.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; അത് ശരിയായ ഒരു [[ഹാൻഡ്ബോൾ (ഫുട്ബോൾ)|ഹാൻഡ്ബോൾ]] ആണെന്ന് റീപ്ലേകളിൽ വ്യക്തമായിരുന്നെങ്കിലും ഗോൾ നൽകപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Hand of Messi&quot;/&gt;

==== 2007-08 സീസൺ ====
[[പ്രമാണം:Messi 22 Sep 07 v Sevilla.JPG|thumb|കാമ്പ് ന്യൂവിൽ വെച്ച് നടന്ന സെവിയ്യക്കെതിരായ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ബാർസലോണയെ 2-0 എന്ന നിലയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു, 2007 സെപ്റ്റംബർ 22|കണ്ണി=Special:FilePath/Messi_22_Sep_07_v_Sevilla.JPG]]
2007-08 സീസണിലെ ആദ്യ ആഴ്ചയിൽ  5 ഗോളുകൾ നേടി മെസ്സി ബാർസലോണയെ ലാ ലിഗയിലെ ആദ്യ നാല് ടീമുകളിലൊന്നാക്കി. സെപ്റ്റംബർ 19 ന് സ്വന്തം മൈതാനത്ത് വെച്ച് നടന്ന [[ഒളിമ്പിക് ലിയോൺ|ലിയോണിനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയുടെ ഗോളിന്റെ പിൻബലത്തിൽ ബാർസലോണ 3-0 ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=228758&amp;&amp;cc=5739|title=Barcelona 3–0 Lyon: Messi orchestrates win|publisher=ESPN Soccernet|date=19 September 2007|accessdate=27 May 2009|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081230/http://soccernet.espn.go.com/report?id=228758&amp;&amp;cc=5739|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സെപ്റ്റംബർ 22 ന് [[FC സെവിയ്യ|സെവിയ്യക്കെതിരായി]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ മെസ്സി 2 ഗോളുകൾ നേടി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.soccerway.com/matches/2007/09/22/spain/primera-division/futbol-club-barcelona/sevilla-futbol-club/480859/|title=Barcelona vs. Sevilla|publisher=Soccerway|date= 22 September 2007 |accessdate= 29 May 2009}}&lt;/ref&gt; സെപ്റ്റംബർ 26 ന് [[റയൽ സരഗോസ|റയൽ സരഗോസയുമായുള്ള]] മത്സരത്തിലും അദ്ദേഹം 2 ഗോളുകൾ നേടി, ബാർസലോണയുടെ 4-1 വിജയത്തിൽ മുഖ്യ പങ്കാളിയായി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://barcelona.theoffside.com/injuries/barcelona-4-1-zaragoza-review.html|title=Barcelona 4–1 Zaragoza|author=Isaiah|publisher=The Offside|date=26 September 2007|accessdate=27 May 2009|archive-date=2012-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120311091432/http://barcelona.theoffside.com/injuries/barcelona-4-1-zaragoza-review.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഫെബ്രുവരി 27 ന് [[വലൻസിയ CF|വലൻസിയക്കെതിരെ]] അദ്ദേഹം ബാർസലോണക്ക് വേണ്ടിയുള്ള തന്റെ 100 ആം മത്സരം കളിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=700689.html|title=Xavi late show saves Barca|author=FIFA|publisher=FIFA|date=27 February 2008|accessdate=27 May 2009|archive-date=2014-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20140803053023/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=700689.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

മുന്നേറ്റ വിഭാഗത്തിൽ [[ഫിഫ്പ്രോ ലോക 11|ഫിഫ്പ്രോ ലോക 11 കളിക്കാരൻ പുരസ്കാരത്തിന്]] മെസ്സി നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://worldx1.fifpro.org/index.php?mod=plink&amp;id=14697|title=FIFPro World XI|publisher=FIFPro|accessdate=30 May 2009|archive-date=2011-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20111009021258/http://worldx1.fifpro.org/index.php?mod=plink&amp;id=14697|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സ്പാനിഷ് പത്രമായ [[ഡിയാരിയോ മാർസ|മാർസയുടെ]] ഓൺലൈൻ പതിപ്പിൽ നടന്ന ലോകത്തെ ഏറ്റവും മികച്ച കളിക്കാരനുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 77% വോട്ടോടെ മെസ്സി വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://archivo.marca.com/futbol/2007/messi_kun/handicho.html|title=El fútbol a sus pies|last=Villalobos|first=Fran|publisher=MARCA|language=Spanish|date= 10 April 2007|accessdate= 7 July 2009}}&lt;/ref&gt; [[ഫ്രാൻസ് ബെക്കൻബോവർ|ഫ്രാൻസ് ബെക്കൻബോവറുടെ]] അഭിപ്രായത്തെ പിൻപറ്റി, [[ലോക ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദി ഇയർ]] പുരസ്കാരം മെസ്സിക്ക് നൽകണമെന്ന് ബാർസലോണ കേന്ദ്രീകരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്ന പത്രങ്ങളായ [[എൽ മുണ്ടോ ഡിപോർട്ടീവോ|എൽ മുണ്ടോ ഡിപോർട്ടീവോയുടേയും]] [[സ്പോർട്ട് (പത്രം)|സ്പോർട്ടിന്റേയും]] എഴുത്തുകാർ അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idtipusrecurs_PK=7&amp;idnoticia_PK=447107|title=Si Messi sigue trabajando así, será como Maradona y Pelé|last=Fest|first=Leandro|publisher=Sport.es|language=Spanish|accessdate=7 July 2009|archive-date=2008-05-24|archive-url=https://archive.today/20080524062418/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idtipusrecurs_PK=7&amp;idnoticia_PK=447107|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ലോകത്തിലെ ഇപ്പോഴത്തെ ഏറ്റവും മികച്ച ഫുട്ബോളർമാരിൽ ഒരാളാണ് മെസ്സിയെന്ന് [[ഫ്രാൻസെസ്കോ ടോട്ടി]] അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://archivo.marca.com/edicion/marca/futbol/internacional/es/desarrollo/1063306.html|title=Totti le daría el Balón de Oro a Messi antes que a Kaká|publisher= MARCA |language=Spanish|date= 29 November 2007 |accessdate=7 July 2009}}&lt;/ref&gt;

മാർച്ച് 4 ന് [[സെൽട്ടിക് FC|സെൽട്ടികിനെതിരായി]] നടന്ന [[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]] മത്സരത്തിൽ ഇടതു തുടയിൽ പേശീവലിവുണ്ടായതിനെത്തുടർന്ന് 6 മാസം അദ്ദേഹത്തിന് പുറത്തിരിക്കേണ്ടി വന്നു. മൂന്ന് സീസണുകൾക്കുള്ളിൽ ഇത് നാലാം തവണയാണ് ഇത്തരം പരിക്ക് മൂലം മെസ്സിക്ക് കളിക്കാൻ കഴിയാതെ പോകുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/story/2008/03/05/lionel-messi.html?ref=rss|title=Barcelona's Lionel Messi sidelined with thigh injury|publisher=CBC.ca|date= 5 March 2008 |accessdate= 14 June 2009}}&lt;/ref&gt;

==== 2008-09 സീസൺ ====
[[പ്രമാണം:Lionel Messi 31mar2007.jpg|thumb|upright|left|മെസ്സി [[ഡിപോർട്ടീവോ ദെ ലാ കൊരുണ|ഡിപോർട്ടീവോ ലാ കൊരുണക്കെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ]]
[[റൊണാൾഡീന്യോ|റൊണാൾഡീന്യോയുടെ]] ക്ലബ്ബ് മാറ്റത്തെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ 10 ആം നമ്പർ ജേഴ്സി മെസ്സിക്ക് ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/8/main/2008/08/04/803776/messi-inherits-ronaldinhos-no-10-shirt|title=Messi Inherits Ronaldinho's No. 10 Shirt|last=Sica|first=Gregory|publisher=Goal.com|date= 4 August 2008 |accessdate= 2 June 2009}}&lt;/ref&gt; 2008 ഒക്ടോബർ 1 ന് [[FC ഷക്തർ ഡൊണെറ്റ്സ്ക്|ഷക്തർ ഡൊണെറ്റ്സ്കിനെതിരായ]] ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് മത്സരത്തിൽ, [[തിയറി ഹെൻട്രി|തിയറി ഹെൻട്രിക്ക്]] പകരമിറങ്ങി, 1-0 ന് പിന്നിൽ നിൽക്കുകയായിരുന്ന ബാർസലോണയെ അവസാന 7 മിനിട്ടുകൾക്കുള്ളിൽ 2 ഗോളുകൾ നേടി 2-1 ജയത്തിലേക്ക് മെസ്സി നയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&amp;cc=5739|title=Late Messi brace nicks it|publisher=ESPN Soccernet|date=1 October 2008|accessdate=29 May 2009|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081234/http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&amp;cc=5739|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡ്|അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിനെതിരായ]] അടുത്ത മത്സരം മെസ്സിയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുത്ത സുഹൃത്തായ [[സെർജിയോ അഗ്യൂറോ|സെർജിയോ അഗ്യൂറോയും]] തമ്മിലുള്ള സൗഹൃദ യുദ്ധമായാണ് പറയപ്പെട്ടത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://bleacherreport.com/articles/65327-barcelona-6-1-atletico-madrid-match-report-and-player-ratings|title=Barcelona 6–1 Atletico Madrid| last = Osaghae | first = Efosa |publisher=Bleacher Report|date= 4 October 2008 |accessdate= 31 May 2009}}&lt;/ref&gt; ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ഫ്രീകിക്കിലൂടെ ഒരു ഗോൾ നേടുകയും ഒരു ഗോളിന് വഴി തെളിക്കുകയും ചെയ്തതിലൂടെ അത്‌ലറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിനു മേൽ ബാർസ 6-1 വിജയം നേടി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://soccernet-assets.espn.go.com/report?id=252817&amp;league=ESP.1&amp;cc=5739|title=Goal rush for Barcelona|publisher=ESPN Soccernet|date=4 October 2008|accessdate=31 May 2009|archive-date=2014-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810090950/http://soccernet-assets.espn.go.com/report?id=252817&amp;league=ESP.1&amp;cc=5739|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സെവിയ്യക്കെതിരായി നടന്ന മത്സരത്തിൽ മെസ്സി മറ്റ് രണ്ട് ആകർഷകമായ ഗോളുകൾ കൂടി നേടി. അതിൽ ഒരെണ്ണം 23 മീറ്ററുകൾ (25 വാര) അകലെ നിന്ന് അടിച്ചതും മറ്റൊന്ന് ഗോളിയെ കബളിപ്പിച്ച് വിഷമകരമായ ഒരു സ്ഥലത്ത് നിന്നും നേടിയതുമാണ്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=964294.html|title=Messi magical, Real miserable|publisher=FIFA|date=29 November 2008|accessdate=2 June 2009|archive-date=2014-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20140803210929/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=964294.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2008 ഡിസംബർ 13 ന് നടന്ന ആ സീസണിലെ ആദ്യ ക്ലാസിക് മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ബാർസലോണയുടെ രണ്ടാം ഗോൾ നേടുകയും ബാർസ 2-0 ന് ജയിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/7776472.stm|title= Barcelona 2–0 Real Madrid |publisher=BBC Sport|date= 13 December 2008 |accessdate= 29 May 2009}}&lt;/ref&gt; 2008 ലെ ഫിഫ പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ പുരസ്കാരത്തിൽ അദ്ദേഹം 678 പോയന്റുകളോടെ രണ്ടാം സ്ഥാനത്തെത്തി.&lt;ref name=&quot;Gala 2008&quot;/&gt;

അത്‌ലറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിനെതിരായി ബാർസലോണ 3-1 ന് ജയിച്ച ഒരു [[കോപ്പ ഡെൽ റേയ്]] മത്സരത്തിലാണ് മെസ്സി 2009 ലെ ആദ്യ ഹാട്രിക് നേടിയത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.shanghaidaily.com/sp/article/2009/200901/20090107/article_387234.htm|title=Messi scores hat trick in Barca's 3–1 win over Atletico|publisher= Shanghai Daily |date= 7 January 2009 |accessdate= 29 May 2009}}&lt;/ref&gt; 2009 ഫെബ്രുവരി 1 ന് [[റേസിംഗ് സന്റാൻഡർ|റേസിംഗ് സന്റാൻഡറിനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ 1-0 ന് പിന്നിൽ നിൽക്കുകയായിരുന്ന ബാർസലോണയെ പകുതി സമയത്തിൽ പകരക്കാരനായി ഇറങ്ങി 2 ഗോളുകൾ നേടി 2-1 വിജയത്തിലേക്ക് മെസ്സി നയിച്ചു. അതിലെ രണ്ടാം ഗോൾ ബാർസലോണയുടെ സ്പാനിഷ് ലീഗിലെ 5000 ആമത് ഗോൾ ആയിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iZaLqalXOwOJ2FwjihA3svGql1Mw | title = Supersub Messi fires 5,000-goal Barcelona to comeback victory | publisher = AFP | date = 1 February 2009 | accessdate = 1 February 2009 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090204172913/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iZaLqalXOwOJ2FwjihA3svGql1Mw | archivedate = 2009-02-04 | url-status = live }}&lt;/ref&gt; ലാ ലിഗയുടേ 28 ആം ഘട്ടത്തിൽ [[മലാഗ CF|മലാഗക്കെതിരെ]] അദ്ദേഹം സീസണിലെ തന്റെ 30 ആം ഗോൾ നേടുകയും അതുവഴി ബാർസലോണയെ 6-0 വിജയത്തിലേക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://english.aljazeera.net/sport/2009/03/2009322164115611397.html|title=Barcelona hit Malaga for six|publisher=Al Jazeera English|date= 23 March 2009 |accessdate= 2 June 2009}}&lt;/ref&gt; 2009 ഏപ്രിൽ 8 ന് [[FC ബയേൺ മ്യൂണിക്ക്|ബയേൺ മ്യൂണിക്കിനെതിരായി]] നടന്ന ഒരു ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് മത്സരത്തിൽ മെസ്സി 2 ഗോളുകൾ നേടുകയും ആ പരമ്പരയിൽ 8 ഗോളുകൾ എന്നത് സ്വന്തം നേട്ടങ്ങൾക്കൊപ്പം ചേർക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.usatoday.com/sports/soccer/2009-04-09-2372732048_x.htm|title=Barcelona returns to earth with league match|publisher= USA Today |date= 9 April 2009 |accessdate= 7 July 2009|last=Logothetis|first=Paul}}&lt;/ref&gt; ഏപ്രിൽ 18 ന് ഗെറ്റാഫെക്കെതിരായ 1-0 ജയത്തിൽ നേടിയ ഗോളിലൂടെ മെസ്സി ലാ ലിഗയിൽ ആ സീസണിൽ 20 ഗോളുകൾ കുറിച്ചു. റയൽ മാഡ്രിഡിനു മുകളിൽ വ്യക്തമായ 6 പോയന്റിന്റെ ലീഡോഡെ ബാർസലോണ ലീഗ് പട്ടികയിൽ തലപ്പത്തെത്തി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.shanghaidaily.com/sp/article/2009/200904/20090419/article_398171.htm|title=Messi leads Barcelona to 1–0 win over Getafe|publisher= Shanghai Daily |date=19 April 2009 |accessdate= 2 June 2009}}&lt;/ref&gt;

സീസൺ അവസാനിക്കുന്നതിനു മുമ്പായി [[സാന്റിയാഗോ ബെർണാബൂ സ്റ്റേഡിയം|സാന്റിയാഗോ ബെർണാബൂവിൽ]] വെച്ച് റയൽ മാഡ്രിഡിനെതിരായി നടന്ന മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയുടെ ഇരട്ടഗോൾ (സീസണിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ 35 ഉം 36 ഉം ഗോളുകൾ) പ്രകടനത്തിന്റെ പിൻബലത്തിൽ ബാർസലോണ 6-2 ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/football/2009/may/02/la-liga-real-madrid-barcelona|title=Barcelona run riot at Real Madrid and put Chelsea on notice|last=Lowe|first=Sid|publisher= The Guardian |date= 2 May 2009 |accessdate= 31 May 2009 | location=London}}&lt;/ref&gt; അത് 1930 ന് ശേഷം റയലിന്റെ ഏറ്റവും കനത്ത പരാജയമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2009/05/03/1244468/real-madrid-fan-poll-says-barcelona-loss-is-most-painful-in-club|title=Real Madrid Fan Poll Says Barcelona Loss Is Most Painful In Club History|last=Macdonald|first=Paul|publisher=Goal.com|date= 3 May 2009 |accessdate= 31 May 2009}}&lt;/ref&gt; ഓരോ ഗോൾ നേടിയതിനു ശേഷവും അദ്ദേഹം ആരാധകരുടെ അടുത്തേക്ക് ഓടുകയും ''Síndrome X Fràgil'' (Fragile X Syndrome എന്ന രോഗത്തിന്റെ കറ്റാലൻ നാമം) എന്നെഴുതിയ കുപ്പായം ക്യാമറക്ക് മുന്നിൽ കാണിക്കുകയും ചെയ്തു. ആ രോഗത്തിനടിമപ്പെട്ട കുട്ടികളോടുള്ള തന്റെ സഹകരണം വ്യക്തമാക്കുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹം അതിലൂടെ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2009/05/02/1242691/what-lionel-messis-t-shirt-at-the-bernabeu-meant|title=What Lionel Messi's T-Shirt At The Bernabeu Meant|publisher=Goal.com|last=Macdonald|first=Ewan|date= 2 May 2009|accessdate= 2 June 2009}}&lt;/ref&gt; ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് സെമി-ഫൈനൽ മത്സരത്തിൽ [[ചെൽസി FC|ചെൽസിക്കെതിരെ]] [[ആന്ദ്രെ ഇനിയെസ്റ്റ]] നേടിയ ഇഞ്ചുറി ടൈം ഗോളിലൂടെ ബാർസലോണയെ ഫൈനലിൽ [[മാഞ്ചസ്റ്റർ യുണൈറ്റഡ് FC|മാഞ്ചസ്റ്റർ യുണൈറ്റഡിനെ]] നേരിടുന്നതിന് പ്രാപ്തരാക്കിയതിൽ മെസ്സിക്കും വലിയൊരു പങ്കുണ്ടായിരുന്നു. മെയ് 13 ന് [[അത്‌ലറ്റിക്കോ ബിൽബാവോ|അത്‌ലറ്റിക്കോ ബിൽബാവോക്കെതിരായി]] നടന്ന കോപ്പ ഡെൽ റേയ് കലാശപ്പോരാട്ടത്തിൽ ഒരു ഗോൾ നേടുകയും രണ്ട് ഗോളുകൾക്ക് വഴിവെക്കുകയും ചെയ്തതിലൂടെ ബാർസലോണ 4-1 ന് വിജയിക്കുകയും മെസ്സി തന്റെ ആദ്യ കോപ്പ ഡെൽ റേയ് കപ്പ് നേടുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/5321324/Barcelona-defeat-Athletic-Bilbao-to-win-Copa-del-Rey.html|title=Barcelona defeat Athletic Bilbao to win Copa del Rey|publisher= Daily Telegraph |date= 14 May 2009 |accessdate= 28 May 2009 | location=London}}&lt;/ref&gt; മെസ്സിയുടെ മികച്ച പ്രകടനത്തിലൂടെ ബാർസലോണ ലാ ലിഗ കപ്പും നേടി ആ സീസണിൽ ഡബിൾ പൂർത്തിയാക്കി. മെയ് 27 ന് നടന്ന ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനലിൽ മെസ്സി 70 ആം മിനിട്ടിൽ നേടിയ ഗോളടക്കം 2 ഗോളിന് ബാർസലോണ മാഞ്ചസ്റ്റർ യുണൈറ്റഡിനെ തോൽപ്പിക്കുകയും കിരീടം കരസ്ഥമാക്കുകയും ചെയ്തു. 9 ഗോളുകളോടെ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് പരമ്പരയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോളുകൾ നേടുന്ന താരവുമായി മാറി മെസ്സി. പരമ്പരയുടെ ചരിത്രത്തിൽ ഈ നേട്ടം കൈവരിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ വ്യക്തിയും മറ്റാരുമായിരുന്നില്ല.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.uefa.com/competitions/ucl/news/kind=1/newsid=833286.html|title=Messi sweeps up goalscoring honours|publisher=uefa.com|date= 27 May 2009 |accessdate=4 June 2009}}&lt;/ref&gt; ആ വർഷത്തിൽ തന്നെ [[യുവേഫ ക്ലബ്ബ് ഫുട്ബോൾ പുരസ്കാരം|യുവേഫ ക്ലബ്ബ് ഫോർവേർഡ് ഓഫ് ദ ഇയർ]], [[യുവേഫ ക്ലബ്ബ് ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]] എന്നീ പുരസ്കാരങ്ങളും അദ്ദേഹത്തെ തേടിയെത്തി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.uefa.com/competitions/supercup/news/kind=1/newsid=877275.html|title=Messi recognised as Europe's finest|publisher=uefa.com|date=27 August 2009 |accessdate= 30 August 2009}}&lt;/ref&gt; ആ സീസണിൽ ബാർസലോണ ലാ ലിഗ, കോപ്പ ഡെൽ റേയ്, ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് കിരീടങ്ങൾ നേടി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=251667|title=Barcelona win treble in style|publisher=Gulf Daily News|date=28 May 2009|accessdate=28 May 2009|archive-date=2015-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703215248/http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=251667|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഒരു സീസണിൽ മൂന്ന് കിരീടങ്ങൾ നേടുന്ന ആദ്യ സ്പാനിഷ് ക്ലബ്ബായി ബാർസലോണ മാറി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://uk.eurosport.yahoo.com/01062009/3/barcelona-eclipse-dream-team-historic-treble.html|title=Barcelona eclipse dream team with historic treble|publisher=UK Eurosport|date=1 June 2009|accessdate=3 June 2009|archive-date=2020-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407083321/https://uk.sports.yahoo.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==== 2009-10 സീസൺ ====
{{ quote box
| width = 40%
| align = left
| quote = &quot;മെസ്സി ഓടുമ്പോൾ അദ്ദേഹം തടുക്കാൻ കഴിയാത്തവനാണ്. അത്രയും കൂടിയ വേഗതയിൽ ദിശ മാറ്റം വരുത്താൻ കഴിവുള്ള ഒരേയൊരു കളിക്കാരൻ മെസ്സിയാണ്.&quot;&lt;p&gt;&quot;ചില കാര്യങ്ങളിൽ അദ്ദേഹമാണ് ലോകത്തെ ഏറ്റവും മികച്ച ഫുട്ബോൾ കളിക്കാരൻ. അദ്ദേഹം ഒരു പ്ലേസ്റ്റേഷൻ (പോലെ) ആണ്. നമ്മൾക്ക് പറ്റുന്ന ഓരോ തെറ്റുകളും അദ്ദേഹം മുതലെടുക്കും.''&lt;/p&gt;
| source = [[ആഴ്സൻ വെങ്ങർ]], [[ആഴ്സണൽ FC|ആഴ്സണലിനെതിരെ]] ബാർസലോണ 4-1 ന് ജയിച്ചപ്പോൾ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8606391.stm |title=BBC Sport – Football – Arsene Wenger hails Lionel Messi as world's best player |publisher=BBC News |date=7 April 2010 |accessdate=12 April 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Unstoppable&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.mirrorfootball.co.uk/news/Unstoppable-Lionel-Messi-is-like-a-PlayStation-says-Arsenal-boss-Arsene-Wenger-after-Barcelona-Champions-League-masterclass-article383291.html | publisher=Mirrorfootball.co.uk | author=John Cross | title=Unstoppable Lionel Messi is like a PlayStation, says Aresnal boss Arsene Wenger after Barcelona Champions League masterclass | date=6 April 2010 | accessdate=17 April 2010}}&lt;/ref&gt;
}}
[[പ്രമാണം:Lionel Messi Joan Gamper Trophy.jpg|thumb|right|ജൊവാൻ ഗാമ്പർ കപ്പിൽ [[കാമ്പ് ന്യൂ|കാമ്പ് ന്യൂവിൽ]] വെച്ച് ബാർസലോണയും [[മാഞ്ചസ്റ്റർ സിറ്റി FC|മാഞ്ചസ്റ്റർ സിറ്റിയും]] തമ്മിൽ നടന്ന മത്സരത്തിനിടയിൽ]]
[[2009 യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്]] ജയിച്ചതിനു ശേഷം, താൻ കണ്ടിട്ടുള്ള ഏറ്റവും മികച്ച കളിക്കാരൻ മെസ്സിയാണെന്ന് ബാർസലോണയുടെ മാനേജറായ [[ജൊസെപ് ഗാർഡിയോള]] പറഞ്ഞു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.elmundo.es/elmundodeporte/2009/08/29/futbol/1251499664.html|title=
'Messi es el mejor jugador que veré jamás'|publisher= El Mundo Deportivo |date= 29 August 2009 |accessdate= 29 August 2009 |language=Spanish}}&lt;/ref&gt; സെപ്റ്റംബർ 18 ന് മെസ്സി ബാർസലോണയുമായി പുതിയ കരാറിലൊപ്പിട്ടു. 2016 വരെയുള്ള ആ കരാറനുസരിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വില €250 മില്ല്യണും വാർഷികവരുമാനം €9.5 മില്ല്യണിന് അടുത്തുമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/09/n090918106811.html|title=Leo Messi extends his stay at Barça|publisher=fcbarcelona.com|date=18 September 2009|accessdate=18 September 2009|archive-date=2011-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110907013314/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/09/n090918106811.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8184399.stm|title=Messi signs new deal at Barcelona|publisher=BBC Sport|date= 18 September 2009|accessdate= 18 September 2009}}&lt;/ref&gt; ഇതോടെ അദ്ദേഹം [[സ്ലാട്ടൻ ഇബ്രാഹിമോവിച്ച്|സ്ലാട്ടൻ ഇബ്രാഹിമോവിച്ചിനൊപ്പം]] ലാ ലിഗയിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പ്രതിഫലം ലഭിക്കുന്ന താരമായി മാറി. നാല് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, സെപ്റ്റംബർ 22 ന് റേസിംഗ് സന്റാന്ററുമായി ലാ ലിഗയിൽ നടന്ന മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം രണ്ട് ഗോളുകൾ നേടുകയും ഒരു ഗോളിന് വഴിവെക്കുകയും ബാർസലോണ ആ മത്സരം 4-1 ന് സ്വന്തമാക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=678702&amp;sec=europe&amp;cc=5901|title=Messi and Ibrahimovic put Racing to the sword|publisher=ESPN Soccernet|date=22 September 2009|accessdate=23 September 2009|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081351/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=678702&amp;sec=europe&amp;cc=5901|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സെപ്റ്റംബർ 29 ന് [[FC ഡൈനാമോ കീവ്|ഡൈനാമോ കീവിനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം ആ സീസണിലെ തന്റെ ആദ്യ യൂറോപ്യൻ ഗോൾ നേടുകയും ബാർസലോണ 2-0 ന് വിജയിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/1716/champions-league/2009/09/29/1530963/barcelona-2-0-dynamo-kiev-messi-pedro-unlock-stubborn|title=Barcelona 2–0 Dynamo Kiev: Messi &amp; Pedro Unlock Stubborn Ukrainians|publisher=Goal.com|date= 29 September 2009 |accessdate=3 October 2009 |last=Leong|first=KS}}&lt;/ref&gt; [[കാമ്പ് ന്യൂ|കാമ്പ് ന്യൂവിൽ]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ [[റയൽ സരഗോസ|റയൽ സരഗോസക്കെതിരെ]] ബാർസലോണ 6-1 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ഗോൾ നേടുകയും ലാ ലിഗയിലെ തന്റെ സമ്പാദ്യം ഏഴ് മത്സരങ്ങളിൽ നിന്നും ആറ് ഗോളാക്കി ഉയർത്തുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=689856&amp;cc=5739|title=Xavi: All is well at Barca|publisher=ESPN Soccernet|date=26 October 2009|accessdate=28 November 2009|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081409/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=689856&amp;cc=5739|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2009/soccer/10/25/spanish.rdp.ap/|title=Barcelona thrashes Zaragoza to go clear at top|publisher=CNN|date=25 October 2009|accessdate=28 November 2009|archive-date=2009-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20091231144944/http://sportsillustrated.cnn.com/2009/soccer/10/25/spanish.rdp.ap/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2009 ഡിസംബർ 1 ന് 2009 ലെ [[യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]] ആയി മെസ്സി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. രണ്ടാമതെത്തിയ [[ക്രിസ്റ്റ്യാനോ റൊണാൾഡോ|ക്രിസ്റ്റ്യാനോ റൊണാൾഡോയെ]] ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വ്യത്യാസത്തിന് (473-233) പിന്നിലാക്കിക്കൊണ്ടാണ് മെസ്സി ഈ നേട്ടം കരസ്ഥമാക്കിയത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8387679.stm|title=Barcelona forward Lionel Messi wins Ballon d'Or award|publisher=BBC Sport|date= 1 December 2009|accessdate= 1 December 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.abc.net.au/news/stories/2009/12/01/2759069.htm|title=Messi wins prestigious Ballon d'Or award|publisher=ABC Sport|date= 1 December 2009 |accessdate= 10 December 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/lionel-messi-a-rare-talent-1831871.html|title=Lionel Messi: A rare talent|publisher=The Independent |date= 1 December 2009 |accessdate= 10 December 2009 | last=Barnett|first=Phil | location=London}}&lt;/ref&gt;  അതിനു ശേഷം, [[ഫ്രാൻസ് ഫുട്ബോൾ|ഫ്രാൻസ് ഫുട്ബോൾ മാഗസിൻ]], മെസ്സി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതായി രേഖപ്പെടുത്തി: &quot;ഞാനിത് എന്റെ കുടുംബത്തിനായി സമർപ്പിക്കുന്നു. എനിക്ക് അവരെ വേണ്ടപ്പോഴെല്ലാം അവരുടെ സാന്നിധ്യം എന്നോടൊപ്പമുണ്ടായിരുന്നു.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=706306&amp;sec=europe&amp;cc=5739|title=Messi takes Ballon d'Or|publisher=ESPN Soccernet|date=1 December 2009|accessdate=10 December 2009|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081427/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=706306&amp;sec=europe&amp;cc=5739|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[പ്രമാണം:Messi vs Atlante.JPG|200px|thumb|left|മെസ്സി [[2009 ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ്|2009 ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പിൽ]]]]
ഡിസംബർ 19 ന് [[2009 ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ്|2009 ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പിൽ]] [[എസ്റ്റുഡിനേറ്റ്സ് ദെ ലാ പ്ലാറ്റാ|എസ്റ്റുഡിനേറ്റ്സുമായി]] [[അബു ദാബി|അബു ദാബിയിൽ]] നടന്ന കലാശപ്പോരാട്ടത്തിൽ മെസ്സിയാണ് ബാഴ്സലോണയുടെ വിജയഗോൾ കുറിച്ചത്. ആ വർഷത്തിൽ ക്ലബ്ബിന്റെ ആറാമത് കിരീടമായിരുന്നു അത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=285375&amp;cc=5739&amp;league=FIFA.CWC|title=Messi seals number six|date=19 December 2009|publisher=ESPN Soccernet|accessdate=21 December 2009|archive-date=2012-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20121020091844/http://soccernet.espn.go.com/report?id=285375&amp;league=FIFA.CWC&amp;cc=5739|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; രണ്ട് ദിവസത്തിനു ശേഷം, ക്രിസ്റ്റ്യാനോ റൊണാൾഡോയേയും [[സാവി|സാവിയേയും]] [[കക്കാ|കക്കായേയും]] [[ആന്ദ്രേ ഇനിയേസ്റ്റ|ആന്ദ്രേ ഇനിയേസ്റ്റയേയും]] പിന്നിലാക്കിക്കൊണ്ട് [[ഫിഫ വേൾഡ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദി ഇയർ]] പുരസ്കാരം മെസ്സി കരസ്ഥമാക്കി. ആദ്യമായായിരുന്നു മെസ്സി ഈ പുരസ്കാരം കരസ്ഥമാക്കിയത്. ഇതോടെ ഈ പുരസ്കാരം ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ അർജന്റീനക്കാരനായി മെസ്സി മാറി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=716683&amp;sec=world&amp;cc=5901|title=FC Barcelona's Messi wins World Player of the Year|date=21 December 2009|publisher=ESPN Soccernet|accessdate=22 December 2009|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081437/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=716683&amp;sec=world&amp;cc=5901|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2010 ജനുവരി 10ന് [[സി ഡി ടെനറിഫ്|സി ഡി ടെനറിഫുമായി]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ മെസ്സി 2010 ലേയും ആ സീസണിലേയും തന്റെ ആദ്യ ഹാട്രിക് നേടി. ആ മത്സരത്തിൽ അവർ 0-5 ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2010/01/10/1737345/tenerife-0-5-barcelona-messi-masterclass-sees-barca-back-on|title=Tenerife 0–5 Barcelona: Messi Masterclass Sees Barca Back On Top|date= 10 January 2010 |publisher=Goal.com|accessdate=11 January 2010}}&lt;/ref&gt; ജനുവരി 17ന് [[സെവിയ്യ FC|സെവിയ്യക്കെതിരെ]] 4-0 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ ക്ലബ്ബിനു വേണ്ടി തന്റെ 100 ആമത് ഗോൾ കണ്ടെത്താനും മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/catala/noticies/futbol/temporada09-10/01/n100117108826.html|title=Messi 101: el golejador centenari més jove|date= 17 January 2010|publisher=fcbarcelona.cat|accessdate=17 January 2010 |language=Catalan|last=Bogunyà|first=Roger}}&lt;/ref&gt;

അതിനുശേഷം നടന്ന 5 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്നായി മെസ്സി 11 ഗോളുകൾ നേടി. [[FC മലാഗ|മലാഗക്കെതിരെ]] 2-1 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ 84 ആം മിനിട്ടിലാണ് ആദ്യ ഗോൾ നേടിയത്.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.dnaindia.com/sport/report_barcelona-back-on-top-after-2-1-win-over-malaga_1353554 | title = Barcelona back on top after 2–1 win over Malaga | publisher=DNA India | date = 28 February 2010 | accessdate =8 November 2010}}&lt;/ref&gt; [[UD അൽമേരിയ|അൽമേരിയക്കെതിരെ]] നടന്ന മത്സരം 2-2 ന് സമനിലയിൽ അവസാനിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി 2 ഗോളുകൾ നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.goal.com/en/news/12/spain/2010/03/06/1820719/almeria-2-2-barcelona-blaugrana-drop-more-points-at-la-liga | title =Almeria 2–2 Barcelona: Blaugrana Drop More Points At La Liga Summit | publisher=goal.com | date = 6 March 210 | accessdate =8 November 2010}}&lt;/ref&gt; ആ ആഴ്ചയിൽ മെസ്സി എട്ട് ഗോളുകൾ നേടിക്കൊണ്ട് തന്റെ ജൈത്രയാത്ര തുടർന്നു. [[വലൻസിയ CF|വലൻസിയക്കെതിരായി]] നടന്ന ഹോം മത്സരത്തിൽ ഹാട്രിക്ക് നേടിക്കൊണ്ടായിരുന്നു തുടക്കം. ആ മത്സരത്തിൽ ബാഴ്സ 3-0 ന് ജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://sports.sportsillustrated.cnn.com/sud/story.asp?i=20100314202145360000101&amp;ref=hea&amp;tm=&amp;src=LASOC | title = Messi hat-trick as Barcelona beats Valencia 3–0 | publisher = si.com | date = 14 March 2010 | first = Guy | last = Hedgecoe | accessdate = 8 November 2010 | archive-date = 2011-07-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110721125030/http://sports.sportsillustrated.cnn.com/sud/story.asp?i=20100314202145360000101&amp;ref=hea&amp;tm=&amp;src=LASOC | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; അതിനുശേഷം [[സ്റ്റുട്ട്ഗർട്ട്|സ്റ്റുട്ട്ഗർട്ടുമായി]] 4-0 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ രണ്ട് ഗോളുകളായിരുന്നു മെസ്സിയുടെ സമ്പാദ്യം. ആ വിജയം [[2009-10 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]] ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിലേക്കുള്ള അവരുടെ യാത്ര സുഗമമാക്കി.&lt;ref&gt;{{cite news|title = Messi inspires Barca|url = http://soccernet.espn.go.com/report?id=285582&amp;cc=3888|date = 18 March 2010|accessdate = 18 March 2010|archive-date = 2012-10-24|archive-url = https://web.archive.org/web/20121024081446/http://soccernet.espn.go.com/report?id=285582&amp;cc=3888|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; സ്പാനിഷ് ലീഗിൽ [[റയൽ സരഗോസ|സരഗോസക്കെതിരായി]] നടന്ന അടുത്ത മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ഒരിക്കൽ കൂടി ഹാട്രിക്ക് നേടി. ആ മത്സരം ബാഴ്സ 4-2 ന് സ്വന്തമാക്കി.&lt;ref&gt;{{cite news|title = Real Zaragoza 2 – 4 Barcelona|url = http://www.guardian.co.uk/football/2010/mar/21/lionel-messi-arsenal-hat-trick|work=The Guardian |location=UK |date = 21 March 2010|accessdate =22 March 2010|last=Steinberg|first=Jacob }}&lt;/ref&gt; ഇതോടെ സ്പാനിഷ് ലീഗിൽ അടുത്തടുത്ത മത്സരങ്ങളിൽ ഹാട്രിക്ക് നേടുന്ന ആദ്യത്തെ ബാഴ്സലോണ കളിക്കാരനായി മാറാനും മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു.&lt;ref&gt;{{cite news|title = Nadie marcó dos ‘hat trick’ seguidos|url = http://www.sport.es/es/?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idtipusrecurs_PK=7&amp;idnoticia_PK=698276|date = 23 March 2010|accessdate =23 March 2010|language=Spanish}}&lt;/ref&gt; 2010 മാർച്ച് 24 ന് [[CA ഒസാസുന|ഒസാസുനക്കെതിരെ]] നടന്ന മത്സരം ബാഴ്സലോണക്ക് വേണ്ടി അദ്ദേഹത്തിന്റെ 200 ആം മത്സരമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=1475100.html | title = Match facts: Barcelona v Inter | publisher=UEFA.com | date = 25 April 2010 | accessdate =8 November 2010}}&lt;/ref&gt;

2010 ഏപ്രിൽ 6 ന് [[ആഴ്സണൽ FC|ആഴ്സണലിനെതിരായി]] നടന്ന ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ക്വാർട്ടർ ഫൈനൽ രണ്ടാം പാദ മത്സരത്തിൽ (ബാഴ്സയുടെ ഹോം മത്സരമായിരുന്നു) ബാഴ്സ 4-1 ന് ജയിച്ചപ്പോൾ അതിൽ 4 ഗോളും നേടിയത് മെസ്സിയായിരുന്നു. ഒരു മത്സരത്തിൽ തന്നെ 4 ഗോളുകൾ നേടുന്നത് മെസ്സിയുടെ കരിയറിൽ ആദ്യത്തെ സംഭവമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.usatoday.com/sports/soccer/2010-04-06-985993008_x.htm | title = Messi scores four as Barcelona beats Arsenal 4–1 |work=USA Today | date = 6 April 2010 | accessdate =8 November 2010 | first = Paul | last = Logothetis}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/Wenger-salutes-genius-Messi-after-Barcelona-downs-Arsenal-4-1/articleshow/5769906.cms | title = Wenger salutes genius Messi after Barcelona down Arsenal 4–1] | publisher = India Times | date = 6 April 2010 | accessdate = 8 November 2010 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100410213756/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/Wenger-salutes-genius-Messi-after-Barcelona-downs-Arsenal-4-1/articleshow/5769906.cms | archivedate = 2010-04-10 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.ndtv.com/news/sports/messi-scores-4-goals-to-lead-barca-over-arsenal-19363.php | title = Messi scores 4 goals to lead Barca over Arsenal | publisher=NDTV | date = 7 April 2010 | accessdate =8 November 2010}}&lt;/ref&gt; ബാഴ്സലോണയുടെ എക്കാലത്തേയും മികച്ച ഗോൾവേട്ടക്കാരനായ [[റിവാൾഡോ|റിവാൾഡോയെ]] മറികടക്കാൻ ഈ മത്സരത്തിലൂടെ മെസ്സിക്കായി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8602344.stm|title=Barcelona 4–1 Arsenal|date=6 April 2010|publisher=BBC Sport |first=Stuart|last=Roach|accessdate=6 April 2010}}&lt;/ref&gt; ഏപ്രിൽ 10 ന് ചിരവൈരികളായ [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡുമായി]] അവരുടെ മൈതാനത്ത് വെച്ച് നടന്ന ക്ലാസ്സിക്ക് പോരാട്ടത്തിൽ (എൽ ക്ലാസിക്കോ), ബാഴ്സ 2-0 ന് ജയിച്ചപ്പോൾ അവരുടെ ആദ്യ ഗോൾ മെസ്സിയുടെ ബൂട്ടിൽ നിന്നായിരുന്നു. ആ സീസണിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ 40 ആം ഗോളായിരുന്നു അത്.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Sinnott |first=John |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8608571.stm |title=BBC Sport – Football – Barcelona secure crucial win over rivals Real Madrid |publisher=BBC News  |date= 10 April 2010|accessdate=12 April 2010}}&lt;/ref&gt; മെയ് 1 ന് [[വിയ്യാറയൽ CF|വിയ്യാറയലിനെതിരെ]] അവരുടെ തട്ടകത്തിൽ നേടിയ 4-1 വിജയത്തിൽ രണ്ട് ഗോളുകൾ മെസ്സിയുടെ വകയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/football/feedarticle/9056944 |title=Messi double puts Barcelona back on track |work=Guardian |location=UK |date= 21 April 2008|accessdate =2 June 2010 }}&lt;/ref&gt; വെറും 3 ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, മെയ് 4 ന്, [[CD ടെനെറിഫ്|ടെനെറിഫിനെതിരായ]] ഹോം മത്സരത്തിൽ നേടിയ 4-1 വിജയത്തിൽ 2 ഗോളുകൾ മെസ്സി നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Spain |url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2010/05/04/1908655/barcelona-4-1-tenerife-blaugrana-go-four-points-clear-of |title=Barcelona 4–1 Tenerife: Blaugrana Go Four Points Clear Of Real Madrid With Home Win |publisher=Goal.com | date= 4 May 2010 | accessdate =2 June 2010}}&lt;/ref&gt; മെയ് 8 ന് [[സെവിയ്യ FC|സെവിയ്യക്കെതിരായ]] എവേ മത്സരത്തിലെ വിജയത്തിൽ ലാ ലിഗയിൽ സീസണിൽ തന്റെ 32 ആമത് ഗോൾ കണ്ടെത്താൻ മെസ്സിക്കായി.&lt;ref&gt;{{cite news|author=Reuters |url=http://www.guardian.co.uk/football/2010/may/09/barcelona-sevilla-la-liga |title=Barcelona survive late Sevilla scare to edge closer to La Liga title  |work=Guardian |location=UK |date= 9 May 2010|accessdate =2 June 2010 }}&lt;/ref&gt; [[വല്ലാഡോയിഡ്|വല്ലാഡോയിഡുമായി]] നടന്ന അവസാന മത്സരത്തിൽ രണ്ടാം പകുതിയിൽ രണ്ട് ഗോളുകൾ നേടുക വഴി [[1996-97 ലാ ലിഗ|1996-97]] ൽ [[റൊണാൾഡോ]] സ്ഥാപിച്ച 34 ഗോളിന്റെ ക്ലബ്ബ് റെക്കോർഡിനൊപ്പമെത്താനും മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Spain |url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2010/05/04/1907680/barcelona-striker-lionel-messi-could-equal-ronaldos-34-goal-haul- |title=Barcelona Striker Lionel Messi Could Equal Ronaldo's 34 Goal Haul In Primera Liga |publisher=Goal.com | date = 4 May 2010 | accessdate =2 June 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bleacherreport.com/articles/378308-messi-chases-ronaldos-goal-record |title=Lionel Messi Chases Ronaldo's Goal Record |publisher=Bleacher Report | date = 14 April 2010 | accessdate =2 June 2010}}&lt;/ref&gt; [[ടെൽമോ സറ]] സ്ഥാപിച്ച എക്കാലത്തേയും റെക്കോർഡിന് 4 ഗോളുകൾ മാത്രം പിന്നിലായി സീസൺ അവസാനിപ്പിക്കാനും മെസ്സിക്കായി.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://berita8.com/news.php?cat=20&amp;id=22250 |title=Messi Peroleh Gelar El Pichichi Dan Sepatu Emas |publisher=berita8.com |date=17 May 2010 |accessdate=2 June 2010 |archive-date=2011-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707224237/http://www.berita8.com/news.php?cat=20&amp;id=22250 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2010 ജൂൺ 3 ന് തുടർച്ചയായ രണ്ടാം വർഷവും [[ആൽഫ്രഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോ ട്രോഫി|പ്ലെയർ ഓഫ് ദി ഇയർ]] പുരസ്കാരം മെസ്സിക്ക് ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.marca.com/2010/06/03/futbol/equipos/barcelona/1275550866.html |title=Messi se corona como el mejor jugador de la Liga |publisher=marca.com | date = 3 June 2010 |accessdate =3 June 2010}}&lt;/ref&gt;

==== 2010-11 സീസൺ ====
ആദ്യ പാദ മത്സരത്തിൽ 1-3 ന് തോറ്റതിനുശേഷം 2010 ഓഗസ്റ്റ് 21 ന് [[2010 സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പ്|സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പിൽ]] [[സെവിയ്യ FC|സെവിയ്യക്കെതിരെ]] 4-0 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ഹാട്രിക്ക് നേടി ആ സീസണിനു തുടക്കം കുറിക്കുകയും ബാഴ്സക്ക് ആ സീസണിലെ ആദ്യ കപ്പ് സമ്മാനിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.goal.com/en/match/45971/barcelona-vs-sevilla/report Barcelona 4–0 | title = Sevilla: Brilliant Blaugrana Outclass Rojiblancos To Lift Supercopa | publisher=Goal.com | date = 22 August 2010 | accessdate =22 August 2010}}&lt;/ref&gt; 2010 ഓഗസ്റ്റ് 29 ന് [[റേസിംഗ് സന്റാൻഡർ|റേസിംഗ് സന്റാൻഡറുമായി]] നടന്ന ആദ്യ മത്സരത്തിൽ വെറും 3 മിനിട്ടുകൾക്കുള്ളിൽ ഗോൾ നേടി തന്റെ പുതിയ ലീഗ് സീസണിനു തുടക്കം കുറിക്കുകയും ചെയ്തു മെസ്സി. [[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]] ഗ്രൂപ്പ് ഘട്ട മത്സരത്തിൽ [[പനതിനായിക്കോസ്|പനതിനായിക്കോസിനെതിരായ]] മത്സരത്തിലും മെസ്സി തന്റെ മികവ് പ്രദർശിപ്പിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം 2 ഗോളുകൾ നേടുകയും 2 ഗോളിന് വഴിവെക്കുകയും (Assist) രണ്ട് വിവിധ അവസരങ്ങളിലെ ഷോട്ടുകൾ ഗോൾപോസ്റ്റിൽ തട്ടുകയും ചെയ്തു.

2010 സെപ്റ്റംബർ 19 ന് [[വിസെന്റെ കാൽഡെറോൺ സ്റ്റേഡിയം|വിസെന്റെ കാൽഡെറോൺ സ്റ്റേഡിയത്തിൽ]] വെച്ച് [[അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡ്|അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിനെതിരായി]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ 92 ആം മിനിട്ടിൽ അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിന്റെ പ്രതിരോധനിരക്കാരനായ [[തോമാസ് ഉജ്ഫാലുസി|തോമാസ് ഉജ്ഫാലുസിയുടെ]] അപകടകരമായ ഒരു തടയൽ മെസ്സിയുടെ കണങ്കാലിന് പരിക്കേല്പിച്ചു. ആ പരിക്കിൽ മെസ്സിയുടെ കണങ്കാലിൽ ഒടിവ് പറ്റിയിട്ടുണ്ടാകുമെന്നും ഏകദേശം 6 മാസത്തോളം കളിക്കളത്തിൽ നിന്നും താരത്തിന് മാറി നിൽക്കേണ്ടി വരുമെന്നുമായിരുന്നു പ്രാഥമിക നിഗമനം. എന്നാൽ ബാഴ്സലോണയിൽ വെച്ച് MRI പരിശോധന നടത്തിയപ്പോൾ വലതു കണങ്കാലിന്റെ അകത്തേയും പുറത്തേയും സ്നായുക്കളിൽ ഒരു വലിവ് അനുഭവപ്പെടുന്നതായി കണ്ടു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada10-11/09/20/n100920113021.html|title=Messi injured|publisher=FCBarcelona.cat|date=20 September 2010|accessdate=22 September 2010|archive-date=2011-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20110819191725/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada10-11/09/20/n100920113021.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കളിയുടെ വീഡിയോ കണ്ടതിനു ശേഷം സഹകളിക്കാരനായ [[ഡേവിഡ് വിയ്യ]] പറഞ്ഞു: &quot;മെസ്സിക്കെതിരായ ടാക്കിൾ മാരകമായിരുന്നു&quot;, അദ്ദേഹം ഇതും കൂട്ടിച്ചേർത്തു, &quot;എന്നാലത് പരിക്കേല്പിക്കണം എന്ന ഉദ്ദേശ്യത്തോടു കൂടി ആയിരുന്നില്ല&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada10-11/09/20/n100920113025.html|title=Villa on Messi's injury|publisher=FCBarcelona.cat|date=20 September 2010|accessdate=22 September 2010|archive-date=2011-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20110902035511/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada10-11/09/20/n100920113025.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഈ സംഭവം വളരെയധികം മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടുകയും എല്ലാ കളിക്കാരേയും ഒരേ തോതിൽ സംരക്ഷിക്കുക എന്ന വിഷയത്തിൽ ഒരു സംവാദം ഫുട്ബോൾ ലോകത്ത് അരങ്ങേറുകയും ചെയ്തു.

പരിക്കിൽ നിന്ന് മുക്തനായ ശേഷം [[RCD മയോർക്ക|മയോർക്കയുമായി]] സമനിലയിൽ (1-1) അവസാനിച്ച മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ഒരു ഗോൾ നേടി. അതിനുശേഷം [[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിൽ]] [[FC കോപ്പൻഹേഗൻ|കോപ്പൻഹേഗനുമായി]] ബാഴ്സലോണയുടെ മൈതാനത്ത് വെച്ച് 2-0 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിലും മെസ്സി ഇരട്ടഗോൾ നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.goal.com/es-la/match/50397/barcelona-vs-copenhague/report Barcelona 2–0 | title = Champions: Messi pone al Barcelona como líder de su grupo (2–0) | publisher=Goal.com | date = 20 October 2010 | accessdate =20 October 2010}}&lt;/ref&gt; സരഗോസക്കെതിരേയും സെവിയ്യക്കെതിരെയും ഇരട്ടഗോളുകൾ നേടി മെസ്സി തന്റെ ഫോം തുടർന്നു. ആവേശകരമായ ഒക്ടോബറിനു ശേഷം നവംബറിൽ കോപ്പൻഹേഗനുമായി 1-1 ന് സമനിലയിൽ പിരിഞ്ഞ മത്സരത്തിൽ ഗോൾ നേടിയാണ് അദ്ദേഹം തുടങ്ങിയത്. അതു പോലെ [[ഗെറ്റാഫെ CF|ഗെറ്റാഫെക്കതിരായി]] അവരുടെ തട്ടകത്തിൽ 3-1 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിലും അദ്ദേഹം ഗോൾ നേടി. മാത്രമല്ല, സഹകളിക്കാരായ [[ഡേവിഡ് വിയ്യ]], [[പെഡ്രോ റോഡ്രിഗസ്]] എന്നിവരുടെ ഗോളിന് വഴിവെക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.goal.com/es-la/match/47782/getafe-vs-barcelona/report | title = Liga BBVA: Un gol de Messi encarriló el camino a la victoria para los azulgrana en el Coliseo | publisher=Goal.com | date = 7 November 2010 | accessdate =7 November 2010}}&lt;/ref&gt; [[വിയ്യാറയൽ CF|വിയ്യാറയലിനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ പെഡ്രോയുമായി ചേർന്ന് മെസ്സി നേടിയ ഗോൾ ടീമിന് 2-1 ന്റെ മുൻതൂക്കം സമ്മാനിച്ചു. അദ്ദേഹം ഒരു ഗോൾ കൂടി നേടുകയും ബാഴ്സ 3-1 ന് മത്സരം സ്വന്തമാക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർച്ചയായ 7 ആം മത്സരത്തിലായിരുന്നു മെസ്സി ഗോൾ കണ്ടെത്തുന്നത്. സ്വന്തം റെക്കോർഡായ 6 മത്സരത്തിൽ ഗോൾ നേടുക എന്നതായിരുന്നു മെസ്സി തിരുത്തിക്കുറിച്ചത്. ആ രണ്ട് ഗോളുകളിലെ ആദ്യ ഗോൾ നേടിയതോടെ ഒരു കലണ്ടർ വർഷത്തിൽ (2010) 50 ഗോൾ നേടുകയെന്ന നേട്ടം അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു. അടുത്ത ഗോൾ കൂടി നേടിയതോടെ ബാഴ്സലോണക്ക് വേണ്ടി ഈ നേട്ടം കൈവരിക്കുന്ന താരവുമായി മാറി മെസ്സി. [[UD അൽമേരിയ|അൽമേരിയക്കെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം സീസണിലെ തന്റെ രണ്ടാം ഹാട്രിക്ക് നേടി. ആ മത്സരത്തിൽ അവർ 8-0 എന്ന മികച്ച എവേ വിജയം നേടി. ഹാട്രിക്കിലെ രണ്ടാം ഗോൾ സ്പാനിഷ് ലീഗിലെ മെസ്സിയുടെ 100 ആം ഗോൾ ആയിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.entradasfcbarcelona.com/?p=3389 | title = Jornada 12 – UD Almería 0–8 FC Barcelona | publisher = www.entradasfcbarcelona.com | date = 20 November 2010 | accessdate = 22 November 2010 | archive-date = 2011-07-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110710194136/http://www.entradasfcbarcelona.com/?p=3389 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; [[പനത്തിനായിക്കോസ്|പനത്തിനായിക്കോസിനെതിരായ]] മത്സരത്തിലും ഗോൾ നേടിയതോടെ തുടർച്ചയായ 9 മത്സരങ്ങളിൽ (ബ്രസീലിനെതിരായ ഒരു സൗഹൃദമത്സരം ഉൾപ്പെടെ 10 മത്സരങ്ങളിൽ) ഗോൾ നേടുന്ന കളിക്കാരനായി മെസ്സി മാറി. ആ മത്സരത്തിൽ ബാഴ്സ 3-0 ന് ജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.sport.es/es/noticias/barca/20101124/barca-pasa-octavos-ahora-por-madrid/762165.shtml | title = El Barça pasa a octavos... ¡y ahora, a por el Madrid! | publisher = www.sport.es | date = 24 November 2010 | accessdate = 24 November 2010 | archive-date = 2015-12-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151210195327/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20101124/barca-pasa-octavos-ahora-por-madrid/762165.shtml | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
[[പ്രമാണം:RMDvsBAR UCL SF 1.jpg|thumb|300px|upright|മെസ്സി ഒരു ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് മത്സരത്തിൽ [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡിനെതിരെ]]]]
നവംബർ 29 ന് ''എൽ ക്ലാസിക്കോ''യിൽ മെസ്സിയുടെ തുടർച്ചയായ ഗോൾ സ്കോറിംഗ് അവസാനിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും ബാഴ്സ ആ മത്സരം 5-0 ന് സ്വന്തമാക്കി. ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി, വിയ്യയുടെ രണ്ട് ഗോളുകൾക്ക് വഴിവെച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.sport.es/es/?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=731648&amp;idseccio_PK=1402 | title = El Barça humilla al Madrid con otra 'manita' histórica | publisher=www.sport.es | date = 29 November 2010 | accessdate =29 November 2010}}&lt;/ref&gt; [[CA ഒസാസുന|ഒസാസുനക്കെതിരെ]] നടന്ന അടുത്ത മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം ഇരട്ടഗോൾ നേടുകയും ഒരു ഗോളിന് വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.sport.es/es/noticias/barca/20101204/barca-sin-bajar-del-autocar/818439.shtml | title = El Barça, sin bajar del autocar | publisher = www.sport.es | date = 4 December 2010 | accessdate = 4 December 2010 | archive-date = 2016-02-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160214005953/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20101204/barca-sin-bajar-del-autocar/818439.shtml | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; അതിന്റെ തുടർച്ചയായി [[റയൽ സോസിഡാഡ്|റയൽ സോസിഡാഡിനെതിരേയും]] മെസ്സി ഇരട്ടഗോൾ നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.sport.es/es/noticias/barca/20101212/manita-manita-por-liga/856966.shtml | title = De manita en manita se va a por la Liga | publisher = www.sport.es | date = 12 December 2010 | accessdate = 12 December 2010 | archive-date = 2012-03-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120314030018/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20101212/manita-manita-por-liga/856966.shtml | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; [[എൽ ഡെർബി|എൽ ഡെർബിയിൽ]] ബാഴ്സ 1-5 ന് ജയിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി, പെഡ്രോക്കും വിയ്യക്കും ഓരോ ഗോൾ വീതം നേടാൻ വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=733024&amp;idseccio_PK=803&amp;h= | title = Messi, 17 goles y 9 asistencias | publisher = www.sport.es | date = 19 December 2010 | accessdate = 19 December 2010 | archive-date = 2008-10-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 2011 ലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യ ഗോൾ [[ഡിപോർട്ടീവൊ ലാ കൊരുണ|ഡിപോർട്ടീവൊ ലാ കൊരുണക്കെതിരെ]] നടന്ന എവേ മത്സരത്തിൽ ഫ്രീകിക്കിൽ നിന്നായിരുന്നു. ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ഒരിക്കൽക്കൂടി പെഡ്രോയേയും വിയ്യയേയും ഗോൾ നേടാൻ സഹായിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ ബാഴ്സലോണ 4-0 ന് ജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110108/otro-recital-campeon/795426.shtml | title = Otro recital de campeón | publisher = www.sport.es | date = 8 January 2011 | accessdate = 9 January 2011 | archive-date = 2016-02-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160214182553/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110108/otro-recital-campeon/795426.shtml | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

ബാഴ്സലോണയിലെ സഹകളിക്കാരായ [[സാവി|സാവിയേയും]] [[ആന്ദ്രേ ഇനിയേസ്റ്റ|ഇനിയേസ്റ്റയേയും]] പിന്നിലാക്കി 2010 ലെ ഫിഫയുടെ [[2010 ഫിഫ സ്വർണ്ണപ്പന്ത്|സ്വർണ്ണപ്പന്ത്]] മെസ്സി സ്വന്തമാക്കി.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.fifa.com/ballondor/news/newsid=1360028/index.html | title =  Lionel Messi wins the first FIFA Ballon d'Or | date =  10 January 2011 | accessdate =  10 January 2011 | archive-date =  2011-08-29 | archive-url =  https://web.archive.org/web/20110829030351/http://www.fifa.com/ballondor/news/newsid=1360028/index.html | url-status =  dead }}&lt;/ref&gt; തുടർച്ചയായ നാലാം വർഷമാണ് മെസ്സി ഈ പുരസ്കാരത്തിനായി നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/9356019.stm|title=Argentina's Lionel Messi wins Fifa Ballon d'Or award  |date=10 January 2011 |accessdate=10 January 2011|work=BBC News }}&lt;/ref&gt; പുരസ്കാരം ലഭിച്ചതിന്റെ രണ്ടാം ദിവസം [[റയൽ ബെറ്റിസ്|റയൽ ബെറ്റിസുമായി]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ മെസ്സി 2011 ലെ ആദ്യത്തേയും സീസണിലെ മൂന്നാമത്തേയും ഹാട്രിക്ക് നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=734569&amp;idseccio_PK=803 | title =  'Manita' de oro | date =  12 January 2011 | accessdate =  13 January 2011 | archive-date =  2008-10-05 | archive-url =  https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status =  dead }}&lt;/ref&gt; [[റേസിംഗ് സന്റാന്റർ|റേസിംഗ് സന്റാന്ററിനെതിരെ]] പെനാൽട്ടിയിലൂടെ ഗോൾ നേടിക്കൊണ്ടാണ് ലീഗിന്റെ രണ്ടാം റൗണ്ടിന് മെസ്സി തുടക്കമിട്ടത്.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=735280&amp;idseccio_PK=803 | title =  El Barça golea al Racing y mete más presión al Madrid | date =  22 January 2011 | accessdate =  22 January 2011 | archive-date =  2008-10-05 | archive-url =  https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status =  dead }}&lt;/ref&gt; പെനാൽട്ടിയിലൂടെ ഗോൾ നേടിയതിനു ശേഷം അദ്ദേഹം തന്റെ ഉള്ളിലിട്ടിരുന്ന ഷർട്ടിൽ എഴുതിയിരുന്ന സന്ദേശം പുറമേ കാണിച്ചു. അതിൽ ഇങ്ങനെ എഴുതിയിരുന്നു: &quot;ഹാപ്പി ബർത്ത്ഡേ മമി&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.huffingtonpost.com/2011/01/26/lionel-messi-fined-mom-happy-birthday_n_814088.html |title= Lionel Messi Fined For Wishing Mother Happy Birthday |date=26 January 2011 |accessdate=26 January 2011}}&lt;/ref&gt; [[2010-11 കോപ്പ ദെൽ റേയ്|കോപ്പ ദെൽ റേയ്]] സെമി ഫൈനലിൽ [[UD അൽമേരിയ|അൽമേരിയക്കെതിരെ]] ഇരട്ടഗോൾ നേടിക്കൊണ്ട് മെസ്സി തന്റെ ഗോൾ സ്കോറിംഗ് പാടവം വീണ്ടും തെളിയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=735563&amp;idseccio_PK=803 | title =  'Manita' de goles y un pie en la final | date =  26 January 2011 | accessdate =  26 January 2011 | archive-date =  2008-10-05 | archive-url =  https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status =  dead }}&lt;/ref&gt; ഒരാഴ്ചക്കുള്ളിൽ തന്നെ [[ഹെർക്കുലീസ് CF]] ന് എതിരെ നടന്ന മത്സരത്തിലും മെസ്സി ഇരട്ടഗോൾ നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=735762&amp;idseccio_PK=803 | title =  Hércules sufrió la ira de los Dioses | date =  29 January 2011 | accessdate =  29 January 2011 | archive-date =  2008-10-05 | archive-url =  https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status =  dead }}&lt;/ref&gt; ഫെബ്രുവരി 5 ന് കാമ്പ് ന്യൂവിൽ അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിനെതിരെ നടന്ന മത്സരത്തിൽ 3-0 ന് വിജയിച്ചതോടെ തുടർച്ചയായി ഏറ്റവും കൂടുതൽ ലീഗ് ജയങ്ങൾ നേടുന്ന ടീമെന്ന റെക്കോർഡ് അവർ സ്വന്തമാക്കി. അവർ 16 മത്സരങ്ങളായിരുന്നു തുടർച്ചയായി ജയിച്ചത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.marca.com/2011/02/05/futbol/equipos/barcelona/1296946785.html|title=Barça set 16 wins consecutive league wins|publisher=[[MARCA]].com|language=Spanish|date= 5 February 2011 |accessdate=5 February 2011}}&lt;/ref&gt; മെസ്സിയുടെ ഹാട്രിക്കാണ് ഈ മത്സരത്തിൽ അവരുടെ ജയം ഉറപ്പിച്ചത്. മത്സരശേഷം അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ പ്രസ്താവിച്ചു: &quot;[[ആൽഫ്രഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോ|ഡി സ്റ്റെഫാനോവിനെപ്പോലെ]] മഹാനായ ഒരു വ്യക്തി സ്ഥാപിച്ച റെക്കോർഡ് മറികടക്കുന്നത് തീർച്ചയായും സന്തോഷമുളവാക്കുന്ന കാര്യമാണ്. ഇത്തരമൊരു റെക്കോർഡ് ഇത്രനാൾ നിലനിന്നുവെന്നു പറഞ്ഞാൽ ആ റെക്കോർഡ് നേടാൻ എളുപ്പമല്ല എന്നു തന്നെയാണ് അർത്ഥം. മോശം സാഹചര്യങ്ങളിലൂടെ കടന്നു പോകുന്ന മികച്ചൊരു ടീമിനെ തോല്പിച്ചാണ് ഞങ്ങളിത് കരസ്ഥമാക്കിയിരിക്കുന്നത്. അതിനാൽത്തന്നെ ഈ നേട്ടം കരസ്ഥമാക്കാൻ വിഷമമായിരുന്നു&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.marca.com/2011/02/06/futbol/equipos/barcelona/1296948365.html|title=Messi talks about the record|publisher=[[MARCA]].com|language=Spanish|date= 5 February 2011 | accessdate=5 February 2011}}&lt;/ref&gt;

ഗോൾ നേടാത്ത രണ്ട് മത്സരങ്ങൾക്ക് ശേഷം [[അത്‌ലെറ്റിക്കോ ബിൽബാവോ|അത്‌ലെറ്റിക്കോ ബിൽബാവോക്കെതിരെ]] ബാഴ്സലോണ 2-1 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയാണ് വിജയഗോൾ നേടിയത്.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=737389&amp;idseccio_PK=803 | title =  Messi saca al Barça de la boca de los 'leones' | date =  20 February 2011 | accessdate =  21 February 2011 | archive-date =  2008-10-05 | archive-url =  https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status =  dead }}&lt;/ref&gt; അടുത്ത ആഴ്ച [[RCD മയോർക്ക|മയോർക്കക്കെതിരായി]] 3-0 ന് ജയിച്ച എവേ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി സീസണിലെ തന്റെ ആദ്യ ഹെഡ്ഡർ ഗോൾ നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=737818&amp;idseccio_PK=803 | title =  El Barça desactiva el 'efecto Laudrup' | date =  27 February 2011 | accessdate =  27 February 2011 | archive-date =  2008-10-05 | archive-url =  https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status =  dead }}&lt;/ref&gt; 1979-80 സീസണിൽ ലാ ലിഗയിൽ തോൽപ്പിക്കപ്പെടാതെ 19 എവേ മത്സരങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കിയ റെക്കോർഡ് റയൽ സോസിഡാഡ് ക്ലബ്ബിനുണ്ട്. ഈ എവേ വിജയത്തോടെ ബാഴ്സലോണയും ആ റെക്കോർഡിനൊപ്പമെത്തി. മൂന്ന് ദിവസത്തിന് ശേഷം [[വലൻസിയ CF|വലൻസിയക്കെതിരായി]] നടന്ന എവേ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി നേടിയ ഒരു ഗോളിന്റെ ബലത്തിൽ ബാഴ്സ ജയിക്കുകയും ആ റെക്കോർഡ് തിരുത്തിക്കുറിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=738138&amp;idseccio_PK=803 | title =  El Barça prende la mecha de la Liga en Mestalla | date =  2 March 2011 | accessdate =  2 March 2011 | archive-date =  2008-10-05 | archive-url =  https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status =  dead }}&lt;/ref&gt; മാർച്ച് 8 ന് കാമ്പ് ന്യൂവിൽ വെച്ച് നടന്ന യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയുടെ ഇരട്ടഗോളിന്റെ പിൻബലത്തിൽ [[ആഴ്സണൽ FC|ആഴ്സണലിനെ]] ബാഴ്സ 3-1 ന് പരാജയപ്പെടുത്തി. ആ വിജയത്തോടെ അവർ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിന്റെ ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിലേക്ക് മുന്നേറി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sbnation.com/soccer/2011/3/8/2038314/fc-barcelona-vs-arsenal-fc-2011-champions-league-lionel-messi-penalty|title=FC Barcelona Vs. Arsenal 2011: Lionel Messi Penalty Puts Barca Ahead |work= SBNation |accessdate=8 March 2011}}&lt;/ref&gt; ഒരു മാസത്തോളം ഗോൾ നേടുന്നതിൽ അദ്ദേഹം പരാജയപ്പെട്ടു. എന്നാൽ [[UD അൽമേരിയ|അൽമേരിയക്കെതിരായ]] കളിയിൽ ഇരട്ടഗോൾ നേടി മെസ്സി തിരിച്ചുവന്നു. അതിലെ രണ്ടാം ഗോൾ സീസണിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ 47 ആം ഗോൾ ആയിരുന്നു. കഴിഞ്ഞ സീസണിൽ താൻ സ്ഥാപിച്ച റെക്കോർഡിനൊപ്പമെത്തുകയായിരുന്നു ഈ ഗോളിലൂടെ മെസ്സി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110409/messi-desatasco-barca-antes-del-clasico/968326.shtml|title=Messi desatascó al Barça antes del clásico|accessdate=9 April 2011|archive-date=2016-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160324035703/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110409/messi-desatasco-barca-antes-del-clasico/968326.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2011 ഏപ്രിൽ 12 ന് [[FC ഷാക്തർ ഡോണെട്സ്ക്|ഷാക്തർ ഡോണെട്സ്കിനെതിരെ]] നടന്ന ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം ഈ റെക്കോർഡ് തിരുത്തി. ഇതോടെ ബാഴ്സലോണക്കു വേണ്ടി ഒരു സീസണിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോളുകൾ നേടുന്ന താരമായി മെസ്സി മാറി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110412/tramite-resuelto-ahora-por-madrid/971705.shtml|title=Trámite resuelto y ahora... ¡a por el Madrid!|accessdate=13 April 2011|archive-date=2016-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160214013550/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110412/tramite-resuelto-ahora-por-madrid/971705.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[സാന്റിയാഗോ ബെർണാബു സ്റ്റേഡിയം|സാന്റിയാഗോ ബെർണാബുവിൽ]] വെച്ചു നടന്ന മത്സരത്തിൽ [[എൽ ക്ലാസിക്കോ|എൽ ക്ലാസിക്കോയിലെ]] തന്റെ എട്ടാം ഗോൾ കണ്ടെത്താൻ മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു. ഏപ്രിൽ 23 ന് [[CA ഒസാസുന|ഒസാസുനക്കെതിരെ]] 2-0 ന് ജയിച്ച ഹോം മത്സരത്തിൽ നേടിയ ഗോളോടെ സീസണിൽ 50 ഗോൾ തികക്കാൻ മെസ്സിക്ക് സാധിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ 60 ആം മിനിട്ടിൽ പകരക്കാരനായാണ് മെസ്സി കളത്തിലിറങ്ങിയത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110416/madrid-titulo/976392.shtml|title=Un punto que vale una Liga|accessdate=16 April 2011|archive-date=2016-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160213194747/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110416/madrid-titulo/976392.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് സെമി ഫൈനലിൽ ബാഴ്സ, മെസ്സിയുടെ ഇരട്ടഗോളിന്റെ ബലത്തിൽ റയൽ മാഡ്രിഡിനെ 2-0 ന് തോൽപ്പിച്ചു. ഒരു മാസ്മരിക പ്രകടനമായിരുന്നു മെസ്സി ആ മത്സരത്തിൽ കാഴ്ച്ചവെച്ചത്. അതിലെ രണ്ടാം ഗോൾ (ധാരാളം കളിക്കാരെ കബളിപ്പിച്ചു കൊണ്ട് നേടിയത്) ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിലെ ഈ സ്റ്റേജുകളിലെ എക്കാലത്തേയും മികച്ച ഗോളായി പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110427/messi-puto-amo/986636.shtml|title=Messi es el &quot;puto amo&quot;|accessdate=27 April 2011|archive-date=2016-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160324095045/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110427/messi-puto-amo/986636.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://sportsillustrated.cnn.com/2011/writers/sid_lowe/05/05/clasico.aftermath/index.html | title = The Good, the Bad and the Ugly in the aftermath of the Clásico series | date = 5 May 2011 | accessdate = 6 May 2011 | work = Sports Illustrated | first = Sid | last = Lowe | archive-date = 2011-05-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110508163612/http://sportsillustrated.cnn.com/2011/writers/sid_lowe/05/05/clasico.aftermath/index.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; [[വെംബ്ലി സ്റ്റേഡിയം|വെംബ്ലിയിൽ]] വെച്ച് നടന്ന ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനലിൽ മെസ്സി നേടിയ ഗോൾ അവർക്ക് ആറ് വർഷത്തിനുള്ളിൽ മൂന്നാമത്തേയും മൊത്തത്തിൽ നാലാമത്തേയും ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് കിരീടം നേടിക്കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/13576522.stm|title=Barcelona 3 Manchester United 1|date=28 May 2011|work=BBC Sport  |accessdate=30 May 2011}}&lt;/ref&gt;

==== 2011-12 സീസൺ ====

[[2011 സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പ്|സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പിൽ]] [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡിനെതിരെ]] മൂന്ന് ഗോളുകൾ നേടുകയും 2 ഗോളുകൾക്ക് വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്ത് ടീമിനെ 5-4 എന്ന സ്കോറിൽ വിജയത്തിലേക്ക് നയിച്ചുകൊണ്ടാണ് മെസ്സി ഈ സീസൺ തുടങ്ങിയത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110818/messi-salvo-futbol/1120978.shtml|title=Messi salvó al fútbol|date=17 August 2011|work=Sport.es|accessdate=17 August 2011|archive-date=2012-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20120413110759/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110818/messi-salvo-futbol/1120978.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[2011 യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്|യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പിൽ]] [[FC പോർട്ടോ|പോർട്ടോയുമായി]] നടന്ന അടുത്ത മത്സരത്തിൽ [[ഫ്രെഡി ഗുവാറിൻ|ഫ്രെഡി ഗുവാറിന്റെ]] ദുർബ്ബലമായ ഒരു ബാക്ക് പാസ് മുതലെടുത്ത് മെസ്സി ഗോൾ നേടി. [[സെസ്ക് ഫാബ്രിഗസ്|സെസ്ക് ഫാബ്രിഗസിന്]] ഒരു ഗോളിന് വഴിയൊരുക്കുകയും കൂടി ചെയ്തതോടെ ബാഴ്സലോണ ആ മത്സരം 2-0 ന് ജയിക്കുകയും സൂപ്പർ കപ്പ് നേടുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110826/super-messi-supercopa-barca/1130917.shtml|title=Súper Messi da la Supercopa al Barça|date=26 August 2011|work=Sport.es|accessdate=26 August 2011|archive-date=2011-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20111014114258/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110826/super-messi-supercopa-barca/1130917.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഈ കളിക്ക് മുമ്പ് മെസ്സി ഗോൾ നേടാത്ത ഒരേയൊരു ഔദ്യോഗിക മത്സരം സൂപ്പർ കപ്പ് ആയിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110827/futbol-messi-tiene-limites/1131118.shtml|title=El fútbol de Messi no tiene límites|date=26 August 2011|work=Sport.es|accessdate=26 August 2011|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234056/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110827/futbol-messi-tiene-limites/1131118.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[വിയ്യാറയൽ CF|വിയ്യാറയലിനെതിരെ]] ഇരട്ടഗോൾ നേടിക്കൊണ്ടാണ് മെസ്സി [[ലാ ലിഗ|ലാ ലിഗക്ക്]] തുടക്കമിട്ടത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_11-12/arxiu_partits/lliga/jornada02/Barcelona_Villarreal/partit.html|title=Liga Champions: new and improved version|date=29 August 2011|work=fcbarcelona.cat|accessdate=29 August 2011|archive-date=2011-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20111102132810/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_11-12/arxiu_partits/lliga/jornada02/Barcelona_Villarreal/partit.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[CA ഒസാസുന|ഒസാസുനക്കെതിരേയും]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_11-12/arxiu_partits/lliga/jornada04/Barcelona_Osasuna/partit.html|title=Super 8 (8-0)|date=17 September 2011|work=fcbarcelona.cat|accessdate=17 September 2011|archive-date=2011-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20111101095400/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_11-12/arxiu_partits/lliga/jornada04/Barcelona_Osasuna/partit.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡ്|അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിനെതിരെയും]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/esta-liga-dos-sino-messi-1160317|title=Esta Liga no es de dos sino de Messi|date=25 September 2011|work=Sport.es |accessdate=25 September 2011}}&lt;/ref&gt; നടന്ന രണ്ട് ഹോം മത്സരങ്ങളിലും തുടർച്ചയായി അദ്ദേഹം ഹാട്രിക്ക് നേടി.

സെപ്റ്റംബർ 28 ന് [[എഫ് സി ബേറ്റ് ബോറിസോവ്|ബേറ്റ് ബോറിസോവിനെതിരായി]] ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിൽ നടന്ന മത്സരത്തിൽ ഇരട്ടഗോളുകൾ നേടിയതോടെ&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/barca-aficiona-las-manitas-1164552|title=El Barça se aficiona a las 'manitas'|date=28 September 2011|work=Sport.es |accessdate=28 September 2011}}&lt;/ref&gt; ഔദ്യോഗിക മത്സരങ്ങളിൽ ബാഴ്സലോണക്ക് വേണ്ടി ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോളുകൾ (194) നേടുന്ന രണ്ടാമൻ എന്ന റെക്കോർഡ് [[ലാസ്‌ലോ കുബാല|ലാസ്‌ലോ കുബാലയോടൊപ്പം]] പങ്കിടുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/messi-igualo-kubala-1164601|title=Messi iguala a Kubala y afirma que sería &quot;hermoso&quot; superar a César|date=28 September 2011|work=Sport.es |accessdate=28 September 2011}}&lt;/ref&gt; [[റേസിങ്ങ് ഡെ സന്റാണ്ടർ|റേസിങ്ങിനെതിരെ]] ഇരട്ടഗോളുകൾ നേടിയതോടെ ആ റെക്കോർഡ് മറികടക്കാനും മെസ്സിക്കായി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/barca-consolida-liderato-con-otro-recital-messi-1183586|title=El Barça consolida su liderato con otro recital de Messi|date=16 October 2011|work=Sport.es |accessdate=16 October 2011}}&lt;/ref&gt; ബാഴ്സലോണയുടെ മൈതാനത്ത് നടന്ന മത്സരത്തിൽ [[RCD മയോർക്ക|മയോർക്കക്കെതിരായി]] ഹാട്രിക്ക് നേടിയതോടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗോൾ നേട്ടം 199 ആയി ഉയർന്നു. സ്പാനിഷ് ലീഗിൽ ബാഴ്സലോണക്ക് വേണ്ടി ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോൾ (132) നേടുന്ന രണ്ടാമനായി മെസ്സി മാറി. കുബാലയേക്കാൾ ഒരു ഗോൾ കൂടുതലായിരുന്നു അത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/messi-responde-otra-vez-1201140|title=1, 2, 3... Messi responde otra vez|date=29 October 2011|work=Sport.es |accessdate=29 October 2011}}&lt;/ref&gt; ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിൽ [[FC വിക്ടോറിയ പ്ലസൻ|വിക്ടോറിയ പ്ലസനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ നേടിയ ആദ്യ ഗോളോടെ അദ്ദേഹം ബാഴ്സലോണക്ക് വേണ്ടി 200 ഗോളുകൾ കുറിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ രണ്ട് ഗോളുകൾ കൂടി നേടി മെസ്സി ഹാട്രിക്ക് തികച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/messi-infalible-hat-trick-octavos-1204309|title=Messi es infalible: hat trick... ¡y a octavos!|date=1 November 2011|work=Sport.es |accessdate=1 November 2011}}&lt;/ref&gt;

==== 2012-13 സീസൺ ====
സീസണിലെ ബാഴ്സയുടെ ആദ്യമത്സരം ന്യൂ കാമ്പിൽ, റയൽ സോസിഡാഡുമായായിരുന്നു. 5-1ന് ബാഴ്സ ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ മെസ്സി 2 ഗോളുകൾ നേടി. ആഗസ്റ്റ് 23ന് ബദ്ധ വൈരികളായ റയൽ മാഡ്രിഡിനെതിരെ 3-2ന് ബാഴ്സ ജയിച്ച മത്സരത്തിലും പെനാൽറ്റിയിലൂടെ ഒരു ഗോൾ മെസി നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Barcelona vs Real Madrid: 3-2 - Supercopa de España 2012|url=http://www.guardian.co.uk/football/2012/aug/23/barcelona-real-madrid-live-mbm?newsfeed=true|accessdate=24.8.12}}&lt;/ref&gt; സൂപ്പർകോപ്പ ഡെ എസ്പാനയുടെ രണ്ടാം പാദ മത്സരത്തിൽ റയൽ മാഡ്രിഡിനെതിരെ ഫ്രീ കിക്കിൽ നേടിയ ഗോൾ എൽ-ക്ലാസിക്കോയിൽ (ബാഴ്സലോണയും റയൽമാഡ്രിടും തമ്മിലുള്ള മത്സരം) മെസ്സിയുടെ 15ആമത്തെ ഗോളായിരുന്നു. ഇതോടെ എൽ-ക്ലാസിക്കോ മത്സരങ്ങളിലെ ബാഴ്സലോണയുടെ ടോപ്പ്സ്കോററായി മെസ്സി മാറി.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Messi becomes Barcelona's all-time Clasico top scorer with free kick against Real Madrid|url=http://www.goal.com/en-gb/news/3277/la-liga/2012/08/29/3339860/messi-becomes-barcelonas-all-time-clasico-top-scorer-with?source=breakingnews|accessdate=31 August 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Real Madrid beat Barcelona to win Spanish Super Cup|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/19402668|accessdate=31 August 2012}}&lt;/ref&gt;

നവംബർ 11 ന് റയൽ മല്ലോഴ്സയ്ക്കെതിരെ നേടിയ 2 ഗോളുകൾ 2012 കലണ്ടർ വർഷത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗോൾ നേട്ടം 76 തികച്ചു. 1958 കലണ്ടർ വർഷത്തിൽ പെലെ നേടിയ 75 ഗോളുകൾ എന്ന നേട്ടം മെസ്സി മറികടന്നു. ഇതോടെ കലണ്ടർ വർഷത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടൂതൽ ഗോൾ നേടിയ ഗെർഡ് മുള്ളറുടെ 85 ഗോളെന്ന സർവകാല റെക്കോർഡിലേക്ക് മെസിക്ക് 9 ഗോളുകളുടെ വ്യത്യാസം മാത്രമായി.&lt;ref&gt;[http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2231433/Lionel-Messi-breaks-Pele-record-reaching-76-goals-2012.html &quot;76 not out: Messi closing in on Muller after breaking Pele's record for most goals in a calendar year&quot;]. Daily Mail. Retrieved 14 November 2012&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/football/2012/nov/11/barcelona-la-liga-mallorca-messi &quot;Lionel Messi eclipses Pelé with 76th goal of year in Barcelona victory&quot;]. The Guardian. Retrieved 14 November 2012&lt;/ref&gt; ഡിസംബർ 1ന് അത്ലെറ്റിക് ബിൽബാബോയ്ക്കെതിരെ നേടിയ 2 ഗോളുകൾ 2012ലെ ഗോൾ നേട്ടം 84ആയി ഉയർത്തി. മുള്ളറുടെ റെക്കോർഡ് മറികടക്കാൻ 2 ഗോളുകൾ കൂടിമതി. അതോടൊപ്പം മറ്റൊരു റെക്കോർഡ് കൂടി മെസ്സിയെ തേടിയെത്തും. ലാ ലിഗയിൽ ബോഴ്സലോണയുടെ ഏറ്റവും മികച്ച ഗോൾ വേട്ടക്കാരൻ എന്ന സീസർ റോഡ്രിഗസിന്റെ 190 ഗോളുകൾ എന്ന റെക്കോർഡിനൊപ്പമെത്താൻ 2 ഗോളുകൾ കൂടിമതിയാകും.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/messi-equals-cesars-record| title = Messi equals César’s record | date= 12 December 2012 | publisher=fcbarcelona.com}}&lt;/ref&gt; ഡിസംബർ 9ന് ലോകം കാത്തിരുന്ന ആ നിമിഷമെത്തി. റയൽ ബെറ്റിസിനെതിരെ 2 ഗോളുകൾ കൂടി നേടി മെസ്സി കലണ്ടർ വർഷത്തിലെ തന്റെ നേട്ടം 86ആയി ഉയർത്തി. ഇതോടെ 1972ൽ ഗെർഡ് മുള്ളർ ബയേൺ മ്യൂണിക്കിനും ജർമ്മൻ ദേശീയ ടീമിനുമായി നേടിയ 85 ഗോളുകൾ പഴങ്കഥയായി.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Messi sets record of 86 for goals in a year|url=http://www.reuters.com/article/2012/12/09/us-soccer-spain-messi-record-idUSBRE8B80EO20121209|date=9 December 2012|accessdate=9 December 2012|first=Iain|last=Rogers|agency=Reuters|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924172512/http://www.reuters.com/article/2012/12/09/us-soccer-spain-messi-record-idUSBRE8B80EO20121209|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഡിസംബർ 12ന് നടന്ന കോപ്പ ഡെൽ റെ യിൽ കോർഡോബായ്ക്കെതിരെ 2 ഗോളുകൾ കൂടി നേടി 2012 തന്റെ ഗോൾ നേട്ടം 88ആയി ഉയർത്തി. 2012 ഡിസംബർ 23 ന് ഈ നേട്ടം 91 ഗോളുകൾ എന്ന നിലയിലെത്തി.&lt;ref&gt;[http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2247167/Lionel-Messi-stretches-calendar-year-record-Gerd-Muller-taking-tally-88-goals.html &quot;88 and counting... Messi can't stop scoring as Barca striker doubles up to further exceed Muller's record&quot;]. Daily Mail. Retrieved 13 December 2012&lt;/ref&gt; ഡിസംബർ 16ന് അത്ലറ്റികോ മാഡ്രിഡിനെതിരെ 4-1 ന് ബാഴ്സ വിജയിച്ചപ്പോൾ 2 ഗോളുകൾ മെസിയുടെ വകയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Messi reaches 90 goals as Barca win|url=http://www.espnstar.com/football/primera-liga/news/detail/item909951/Messi-reaches-90-goals-as-Barca-win/|publisher=espnstar.com|date=16 December 2012|accessdate=17 December 2012|archive-date=2012-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20121230235918/http://www.espnstar.com/football/primera-liga/news/detail/item909951/Messi-reaches-90-goals-as-Barca-win/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2012 ഡിസംബർ 18ന് ബാഴ്സലോണയുമായുള്ള മെസ്സിയുടെ കരാർ 2018 ജൂൺ 30 വരെ നീട്ടി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/carles-puyol-xavi-hernandez-and-leo-messi-renew-their-contract-with-fc-barcelona|title=Barça has renewed the contracts of Carles Puyol, Xavi Hernández and Leo Messi|date=18 December 2012|accessdate=18 December 2012|publisher=FC Barcelona Official Website}}&lt;/ref&gt;

== അന്താരാഷ്ട്ര കളിജീവിതം ==
2004 ജൂണിൽ [[പരാഗ്വേ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പരാഗ്വേക്കെതിരെ]] ഒരു അണ്ടർ-20 സൗഹൃദ മത്സരത്തിലാണ് അർജന്റീനക്ക് വേണ്ടിയുള്ള മെസ്സിയുടെ അരങ്ങേറ്റം.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.lionelmessi.com/biography/|title=Lionel Messi Biography|publisher=Lionelmessi.com|accessdate=7 July 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080802154715/http://lionelmessi.com/biography/|archivedate=2008-08-02|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2005 ൽ നെതർലണ്ട്സിൽ വെച്ച് നടന്ന [[2005 ഫിഫ വേൾഡ് യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്|2005 ഫിഫ വേൾഡ് യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ]] അർജന്റീന ജേതാക്കളായപ്പോൾ ആ ടീമിൽ അംഗമായിരുന്നു മെസ്സി. ആ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിലെ സ്വർണ്ണപ്പന്തും സ്വർണ്ണ ബൂട്ടും മെസ്സിയാണ് നേടിയത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=104/edition=9102/index.html|title=FIFA World Youth Championship Netherlands 2005|publisher=FIFA|accessdate=7 July 2009|archive-date=2013-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224230512/http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=104/edition=9102/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; അർജന്റീനയുടെ അവസാന നാല് മത്സരങ്ങളിൽ നേടിയതടക്കം ആകെ 6 ഗോളുകളാണ് മെസ്സി ആ പരമ്പരയിൽ നേടിയത്.

2005 ഓഗസ്റ്റ് 17 ന്, തന്റെ 18 ആം വയസ്സിൽ, [[ഹംഗറി ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഹംഗറിക്കെതിരെയാണ്]] മെസ്സിയുടെ പൂർണ്ണമായ അരങ്ങേറ്റം. 63 ആം മിനിട്ടിൽ പകരക്കാരനായാണ് മെസ്സി കളത്തിലിറങ്ങിയത്. എന്നാൽ മെസ്സിയുടെ ഷർട്ടിൽ പിടിച്ചു വലിച്ച [[വിൽമോസ് വാഞ്ചാക്|വിൽമോസ് വാഞ്ചാകിനെ]] തലകൊണ്ട് ഇടിച്ചു എന്ന കുറ്റത്തിന് റഫറി, [[മാർക്കസ് മെർക്ക്]], 65 ആം മിനുട്ടിൽ മെസ്സിയെ പുറത്താക്കി. ആ തീരുമാനം ശരിയായില്ലെന്ന് മറഡോണ പോലും വാദിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_football/4172400.stm|title=Messi handles 'new Maradona' tag|publisher=BBC Sport | date= 22 August 2005 | accessdate=7 July 2009| last=Vickery |first=Tim}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.people.com.cn/200508/20/eng20050820_203655.html|title=Argentine striker Messi recalled for World Cup qualifier|publisher=People's Daily Online| date= 20 August 2005 | accessdate=7 July 2009}}&lt;/ref&gt; സെപ്റ്റംബർ 3 ന് [[പരാഗ്വേ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പരാഗ്വേക്കെതിരെ]] [[2006 ഫിഫ ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരങ്ങൾ (CONMEBOL)|ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാ മത്സരത്തിൽ]] 1-0 ന് തോറ്റ എവേ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ടീമിലേക്ക് തിരിച്ചു വിളിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. മത്സരത്തിനു മുമ്പായി അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: &quot;ഇത് രണ്ടാം അരങ്ങേറ്റമാണ്. ആദ്യത്തേതിന് നീളം കുറവായിരുന്നു.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/preview?id=178848&amp;cc=5739|title=Messi tries again as Argentina face Paraguay|publisher=ESPN Soccernet|date=2 September 2005|accessdate=7 July 2009|archive-date=2011-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110628224026/http://soccernet.espn.go.com/preview?id=178848&amp;cc=5739|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[പെറു ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പെറുവിനെതിരെയാണ്]] അദ്ദേഹം അതിനു ശേഷം അർജന്റീനക്ക് വേണ്ടി കളിച്ചത്. മത്സരശേഷം കോച്ച് ''പെക്കർമാൻ'' മെസ്സിയെ ''ഒരു രത്നം'' എന്നു വിശേഷിപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/sports/2005/oct/10messi.htm|title=Messi is a jewel says Argentina coach|publisher=Rediff| date= 10 October 2005 | accessdate=7 July 2009 |last=Homewood|first=Brian}}&lt;/ref&gt;

2009 മാർച്ച് 28 ന് [[വെനസ്വേല ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|വെനസ്വേലക്കെതിരെ]] നടന്ന ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി അർജന്റീനക്ക് വേണ്ടി ആദ്യമായി 10 ആം നമ്പർ ജേഴ്സി അണിഞ്ഞു. അർജന്റീനയുടെ മാനേജരായി മറഡോണയുടെ ആദ്യ ഔദ്യോഗിക മത്സരമായിരുന്നു അത്. മെസ്സിയാണ് കളിയിലെ ആദ്യ ഗോൾ നേടിയത്. ആ മത്സരം അർജന്റീന 4-0 ന് സ്വന്തമാക്കി.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://soccernet.espn.go.com/report?id=230046&amp;cc=5739| title = Argentina 4–0 Venezuela: Messi the star turn| date = 28 March 2009| accessdate = 7 July 2009| publisher = Allaboutfcbarcelona.com| archive-date = 2012-10-24| archive-url = https://web.archive.org/web/20121024081458/http://soccernet.espn.go.com/report?id=230046&amp;cc=5739| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

2010 നവംബർ 17 ന് [[ദോഹ|ദോഹയിൽ]] വെച്ച് നടന്ന സൗഹൃദമത്സരത്തിൽ ലാറ്റിനമേരിക്കയിലെ അർജന്റീനയുടെ ചിരവൈരികളായ [[ബ്രസീൽ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ബ്രസീലിനെതിരെ]] 1-0 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയാണ് അവസാന മിനുട്ടിൽ അർജന്റീനയുടെ വിജയഗോൾ നേടിയത്. വലിയ മത്സരങ്ങളിൽ മെസ്സി ആദ്യമായിട്ടായിരുന്നു ബ്രസീലിനെതിരെ ഗോൾ നേടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.lionel-messi.co.uk/news/magic-messi-leads-argentina-over-brazil.html| title = Magic Messi leads Argentina over Brazil| date = 17 November 2010| accessdate = 19 November 2010| publisher = lionel-messi.co.uk| archive-date = 2013-07-03| archive-url = https://web.archive.org/web/20130703082419/http://www.lionel-messi.co.uk/news/magic-messi-leads-argentina-over-brazil.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; 2011 ഫെബ്രുവരി 9 ന് [[സ്വിറ്റ്സർലണ്ട്|സ്വിറ്റ്സർലണ്ടിലെ]] [[ജനീവ|ജനീവയിൽ]] വെച്ച് നടന്ന സൗഹൃദമത്സരത്തിൽ [[പോർച്ചുഗൽ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പോർച്ചുഗലിനെ]] 2-1 ന് തോൽപ്പിച്ച മത്സരത്തിലും മെസ്സി അവസാന നിമിഷത്തിൽ നേടിയ പെനാൽട്ടി ഗോളാണ് അർജന്റീനയെ വിജയത്തിലേക്ക് നയിച്ചത്.

=== 2006 ലോകകപ്പ് ===
പരിക്ക് മൂലം മെസ്സിക്ക് രണ്ട് മാസത്തോളം കളിക്കളത്തിൽ നിന്നും വിട്ടുനിൽക്കേണ്ടതായി വന്നു. 2005-06 സീസണിന്റെ അവസാനത്തിൽ [[2006 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|2006 ലോകകപ്പിൽ]] മെസ്സിയുടെ സാന്നിധ്യം ഉണ്ടാവുമോയെന്ന സംശയം പോലുമുണ്ടായി. എന്നിരുന്നാലും 2006 മെയ് 15 ന് ലോകകപ്പിലേക്കുള്ള ടീം തിരഞ്ഞെടുത്തപ്പോൾ മെസ്സി അതിലുണ്ടായിരുന്നു. ലോകകപ്പിനു മുമ്പ് അർജന്റീന U-20 ടീമിന് വേണ്ടി ഒരു മത്സരത്തിൽ 15 മിനിട്ടും അർജന്റീനക്ക് വേണ്ടി [[അംഗോള ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അംഗോളക്കെതിരെ]] ഒരു സൗഹൃദ മത്സരത്തിൽ 64 ആം മിനിട്ട് മുതലും കളിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/teams/argentina/5047440.stm| title=Messi comes of age|publisher=BBC Sport |date= 5 June 2006 |accessdate=7 July 2009 | last = Vickery | first = Tim }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/teams/argentina/5023884.stm| title=Argentina allay fears over Messi|publisher=BBC Sport |date= 30 May 2006 |accessdate=7 July 2009}}&lt;/ref&gt; ലോകകപ്പിൽ [[ഐവറി കോസ്റ്റ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഐവറി കോസ്റ്റിനെതിരായി]] നടന്ന [[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീനയുടെ]] ഉദ്ഘാടനമത്സരം പകരക്കാരുടെ ബെഞ്ചിലിരുന്നാണ് മെസ്സി കണ്ടത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.kicker.de/fussball/wm/startseite/artikel/350938| title=Messi weiter auf der Bank|publisher=Kicker.de|date= 13 June 2006 |accessdate=7 July 2009 |language=de}}&lt;/ref&gt; [[സെർബിയ &amp; മോണ്ടിനെഗ്രോ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|സെർബിയ &amp; മോണ്ടിനെഗ്രോവിനെതിരായ]] അടുത്ത മത്സരത്തിൽ 74 ആം മിനുട്ടിൽ [[മാക്സി റോഡ്രിഗസ്|മാക്സി റോഡ്രിഗസിനു]] പകരക്കാരനായി മെസ്സി കളത്തിലിറങ്ങി.ഒരു ലോകകപ്പിൽ അർജന്റീനക്ക് വേണ്ടി കളിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ കളിക്കാരനായി മെസ്സി മാറി. കളിക്കാനിറങ്ങി ഒരു മിനിട്ടിനുള്ളിൽ തന്നെ മെസ്സി [[ഹെർനൻ ക്രെസ്പോ|ഹെർനൻ ക്രെസ്പോയുടെ]] ഗോളിനു വഴിവെച്ചു. 6-0 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിലെ അവസാന ഗോൾ നേടിയതും മെസ്സി തന്നെയായിരുന്നു. ആ ലോകകപ്പിലെ ഗോൾ നേടുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ കളിക്കാരനും മറ്റാരുമായിരുന്നില്ല. [[ഫിഫ ലോകകപ്പ്|ലോകകപ്പിന്റെ]] ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ ആറാമത്തെ ഗോളടിക്കാരനായും മെസ്സി മാറി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4853028.stm| title=Argentina 6–0 Serbia &amp; Montenegro|publisher=BBC Sport |date=16 June 2006 |accessdate=7 July 2009}}&lt;/ref&gt; [[നെതർലാണ്ട്സ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|നെതർലണ്ട്സിനെതിരായി]] നടന്ന അടുത്ത മത്സരത്തിൽ ആദ്യ പതിനൊന്നിൽ സ്ഥാനം പിടിക്കാൻ മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4853328.stm| title=Holland 0–0 Argentina|publisher=BBC Sport |date= 21 June 2006 |accessdate=7 July 2009}}&lt;/ref&gt; [[മെക്സിക്കോ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|മെക്സിക്കോക്കെതിരെ]] നടന്ന പ്രീ- ക്വാർട്ടർ മത്സരത്തിൽ 84 ആം മിനുട്ടിൽ പകരക്കാരനായാണ് മെസ്സി ഇറങ്ങിയത്. ആ സമയത്ത് 1-1 എന്ന നിലയിലായിരുന്നു മത്സരം. വന്ന ഉടനെത്തന്നെ മെസ്സി ഒരു ഗോൾ നേടിയെങ്കിലും അത് [[ഓഫ്സൈഡ്]] ആയി വിധിക്കപ്പെട്ടു. [[എക്സ്ട്രാ ടൈം|എക്സ്ട്രാ ടൈമിൽ]] റോഡ്രിഗസ് നേടിയ ഗോളിൽ അർജന്റീന ക്വാർട്ടറിലേക്ക് മുന്നേറി.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://blogs.guardian.co.uk/worldcup06/2006/06/26/rodriguez_finds_an_answer_but.html |title=Rodríguez finds an answer but many questions still remain |work=The Guardian |location=UK |date=26 June 2006 |accessdate=7 July 2009 |last=Walker |first=Michael |archive-date=2006-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060630153833/http://blogs.guardian.co.uk/worldcup06/2006/06/26/rodriguez_finds_an_answer_but.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991492.stm|title=Argentina 2–1 Mexico (aet)|publisher=BBC Sport |date= 24 June 2006 |accessdate=7 July 2009}}&lt;/ref&gt; [[ജർമ്മനി ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ജർമ്മനിക്കെതിരെ]] നടന്ന ക്വാർട്ടർ മത്സരത്തിൽ കോച്ച് ഹോസെ പെക്കർമാൻ മെസ്സിയെ പകരക്കാരുടെ ബെഞ്ചിലാണിരുത്തിയത്. ആ മത്സരത്തിൽ അവർ [[പെനാൽട്ടി ഷൂട്ടൗട്ട്|പെനാൽട്ടി ഷൂട്ടൗട്ടിൽ]] 4-2 ന് പരാജയപ്പെടുകയും ലോകകപ്പിൽ നിന്നും പുറത്താവുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991602.stm|title=Germany 1–1 Argentina|publisher=BBC Sport |date= 30 June 2006 |accessdate=7 July 2009}}&lt;/ref&gt;

=== 2007 കോപ്പ അമേരിക്ക ===
[[പ്രമാണം:Messi in Copa America 2007.jpg|thumb|right|മെസ്സി [[2007 കോപ്പ അമേരിക്ക|2007 കോപ്പ അമേരിക്കയിൽ]]]]
2007 ജൂൺ 29 ന് മെസ്സി [[കോപ്പ അമേരിക്ക|കോപ്പ അമേരിക്കയിലെ]] ആദ്യ മത്സരം കളിച്ചു. പരമ്പരയിലെ ആദ്യ മത്സരമായിരുന്ന അതിൽ [[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീന]] [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അമേരിക്കയെ]] 4-1 ന് തോൽപ്പിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ കളി തന്റെ വരുതിയിലാക്കാനുള്ള മികവ് മെസ്സി പ്രകടിപ്പിച്ചു. തന്റെ സഹകളിക്കാരനായ [[ഹെർനൻ ക്രെസ്പോ|ക്രെസ്പോക്ക്]] വേണ്ടി ഒരു ഗോളവസരം ഒരുക്കുകയും നിരവധി ഷോട്ടുകൾ ഗോളിന്റെ നേർക്ക് പായിക്കുകയും ചെയ്തു മെസ്സി. 79 ആം മിനുട്ടിൽ മെസ്സിക്ക് പകരക്കാരനായി [[കാർലോസ് ടെവസ്|ടെവസ്]] ഇറങ്ങുകയും കുറച്ച് മിനിട്ടുകൾക്ക് ശേഷം ഗോൾ നേടുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6252156.stm|title=Tevez Nets In Argentina Victory|publisher=BBC Sport |date= 29 June 2007 | accessdate=11 October 2008}}&lt;/ref&gt;

[[കൊളംബിയ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|കൊളംബിയക്കെതിരെയായിരുന്നു]] അവരുടെ രണ്ടാമത്തെ മത്സരം. ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയെ വീഴ്ത്തിയതിന് ഒരു പെനാൽട്ടി ലഭിക്കുകയും ക്രെസ്പോ അത് ഗോളാക്കി മാറ്റുകയും ചെയ്തു. ആ ഗോളോടെ മത്സരം തുല്യനിലയിലായി (1-1). പെനാൽട്ടി ബോക്സിനു പുറത്ത് വെച്ച് മെസ്സിയെ വീഴ്ത്തിയതിന് ലഭിച്ച ഫ്രീകിക്ക് ഗോളാക്കി മാറ്റിക്കൊണ്ട് [[യുവാൻ റോമൻ റിക്വൽമി|റിക്വൽമി]] അർജന്റീനയെ 3-1 ന് മുന്നിലെത്തിച്ചു. ആ മത്സരം 4-2 ന് അർജന്റീന വിജയിച്ചു. ടൂർണ്ണമെന്റിന്റെ ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിൽ സ്ഥാനം ഉറപ്പിക്കാൻ ഈ വിജയത്തോടെ കഴിഞ്ഞു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6263888.stm|title=Argentina into last eight of Copa |publisher=BBC Sport |date= 3 July 2007 |accessdate=11 October 2008}}&lt;/ref&gt;

ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിൽ സ്ഥാനം ഉറപ്പിച്ചതിനാൽ [[പാരഗ്വേ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പാരഗ്വേക്കെതിരായി]] നടന്ന മൂന്നാം മത്സരത്തിൽ കോച്ച് മെസ്സിയെ ആദ്യ പതിനൊന്നിൽ കളിപ്പിച്ചിരുന്നില്ല. 64 ആം മിനുട്ടിൽ സ്കോർ 0-0 ൽ നിൽക്കുമ്പോൾ [[എസ്റ്റബാൻ കാംബിയാസോ|എസ്റ്റബാൻ കാംബിയാസോയുടെ]] പകരക്കാരനായി മെസ്സി കളിക്കാനിറങ്ങി. 79 ആം മിനുട്ടിൽ [[ഹവിയർ മഷെറാനോ|മഷെറാനോയുടെ]] ഗോളിന് മെസ്സി സഹായമൊരുക്കി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.conmebol.com/competiciones_evento_reporte.jsp?evento=1055&amp;ano=2007&amp;dv=1&amp;flt=C&amp;id=18&amp;slangab=E|title=Argentina-Paraguay|publisher=Conmebol|date=5 July 2007|accessdate=28 May 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929133942/http://www.conmebol.com/competiciones_evento_reporte.jsp?evento=1055&amp;ano=2007&amp;dv=1&amp;flt=C&amp;id=18&amp;slangab=E|archivedate=2007-09-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[പെറു ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പെറുവായിരുന്നു]] ക്വാർട്ടറിൽ അർജന്റീനയുടെ എതിരാളികൾ. 4-0 ന് വിജയിച്ച മത്സരത്തിൽ റിക്വൽമിയിൽ നിന്നും പാസ് സ്വീകരിച്ചു കൊണ്ട് മെസ്സിയാണ് ടീമിന്റെ രണ്ടാം ഗോൾ നേടിയത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6282908.stm|title=Argentina and Mexico reach semis|publisher=BBC Sport |date= 9 July 2007 |accessdate=11 October 2008}}&lt;/ref&gt; [[മെക്സിക്കോ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|മെക്സിക്കോക്കെതിരായി]] നടന്ന സെമി- ഫൈനൽ മത്സരത്തിൽ ഗോളിയായ [[ഒസ്‌വാൾഡോ സാഞ്ചസ്|ഒസ്‌വാൾഡോ സാഞ്ചസിന്റെ]] തലക്ക് മുകളിലൂടെ പന്ത് ഗോളിലേക്ക് തട്ടിയിട്ട്, മെസ്സി, അവരുടെ 3-0 വിജയത്തിൽ നിർണ്ണായക പങ്കുവഹിച്ചു. ആ വിജയത്തോടെ അവർ കലാശപ്പോരാട്ടത്തിന് അർഹത നേടി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6294930.stm|title=Messi's Magic Goal|publisher=BBC Sport |date= 12 July 2007 |accessdate=11 October 2008}}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ കലാശപ്പോരാട്ടത്തിൽ അവർ [[ബ്രസീൽ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ബ്രസീലിനോട്]] 3-0 ന് പരാജയപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/6899694.stm|title=Brazil victorious in Copa America|publisher=BBC Sport |date= 16 July 2007 |accessdate=28 May 2009}}&lt;/ref&gt;

=== 2008 വേനൽക്കാല ഒളിമ്പിക്സ് ===
[[പ്രമാണം:Messi olympics-soccer-7.jpg|thumb|മെസ്സി [[2008 ഒളിമ്പിക്സ്|2008 ഒളിമ്പിക്സിൽ]] ബ്രസീലിനെതിരായ സെമി- ഫൈനൽ മത്സരത്തിൽ]]
[[2008 ഒളിമ്പിക്സ്|2008 ഒളിമ്പിക്സിൽ]] [[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീനക്കു]] വേണ്ടി കളിക്കുവാൻ മെസ്സിയെ അയക്കില്ല എന്ന് ബാഴ്സലോണ ക്ലബ്ബ് അധികൃതർ പറഞ്ഞിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/olympics/2510034/Lionel-Messi-out-of-Olympics-after-Barcelona-win-court-appeal-against-Fifa.html |title=Lionel Messi out of Olympics after Barcelona win court appeal against Fifa |work=Daily Telegraph |location=UK |date=6 August 2008 |accessdate=27 May 2009 |archive-date=2011-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629193256/http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/olympics/2510034/Lionel-Messi-out-of-Olympics-after-Barcelona-win-court-appeal-against-Fifa.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ പുതുതായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട പരിശീലകനുമായുള്ള (ഗാർഡിയോള) കൂടിക്കാഴ്ച മെസ്സിക്ക് ഒളിമ്പിക്സിൽ കളിക്കാനുള്ള അവസരമൊരുക്കി.&lt;ref name=&quot;Messi Olympics&quot;&gt;{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5hBwBdQawHH84xSfUkq2uo3w1nwvA|title=Barcelona give Messi Olympics thumbs-up|agency=AFP|date=7 August 2008|accessdate=27 May 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110711111228/http://afp.google.com/article/ALeqM5hBwBdQawHH84xSfUkq2uo3w1nwvA|archivedate=2011-07-11|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹം അർജന്റീനാ ടീമിനൊപ്പം ചേരുകയും [[ഐവറി കോസ്റ്റ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഐവറി കോസ്റ്റിനെതിരായി]] 2-1 ന് വിജയിച്ച മത്സരത്തിൽ ഗോൾ നേടുകയും ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;Messi Olympics&quot;/&gt; അടുത്തതായി നടന്ന [[നെതർലണ്ട്സ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|നെതർലണ്ട്സിനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ആദ്യ ഗോൾ നേടുകയും [[ഏഞ്ചൽ ഡി മരിയ|ഏഞ്ചൽ ഡി മരിയക്ക്]] ഗോൾ നേടാനുള്ള അവസരം ഒരുക്കിക്കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. ആ മത്സരത്തിൽ അർജന്റീന എക്സ്ട്രാ ടൈമിൽ 2-1 ന് ജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fifa.com/mensolympic/matches/round=250022/match=300051809/summary.html|title=Messi sets up Brazil semi|publisher=FIFA|date=16 August 2008|accessdate=27 May 2009|archive-date=2009-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090412024404/http://www.fifa.com/mensolympic/matches/round=250022/match=300051809/summary.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ചിരവൈരികളായ [[ബ്രസീൽ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ബ്രസീലിനെ]] 3-0 ന് തോൽപ്പിച്ച മത്സരത്തിലും മെസ്സി തിളങ്ങി. ബ്രസീലിനെ തോൽപ്പിച്ചതോടെ അവർ കലാശപ്പോരാട്ടത്തിന് അർഹരായി. [[നൈജീരിയ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|നൈജീരിയക്കെതിരായ]] കലാശക്കളിയിൽ അവർ 1-0 ന് ജയിക്കുകയും ഒളിമ്പിക്സ് സ്വർണ്ണമെഡൽ നേടുകയും ചെയ്തു. ഡി മരിയ നേടിയ ഏകഗോളിന് വഴിയൊരുക്കിയതും മെസ്സിയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.usatoday.com/sports/olympics/2008-08-23-860591452_x.htm|title=Argentina beats Nigeria 1–0 for Olympic gold| last = Millward | first = Robert |work=USA Today |date= 23 August 2008 |accessdate=27 May 2009}}&lt;/ref&gt;

=== 2010 ലോകകപ്പ് ===
അർജെന്റീനയുടെ ഇതിഹാസ താരം ഡിയാഗോ മറഡോണക്ക് കീഴിൽ  അർജന്റീന വളരെ കഷ്ടപെട്ടയിരുന്നു ലോകകപ്പിന് യോഗ്യത നേടിയത്  എങ്കിലും മെസ്സിക്ക്‌ കീഴിൽ അർജെന്റിന കിരീടം ചൂടുമെന്നു എല്ലാ മാധ്യമങ്ങളും വിശ്വസിച്ചിരുന്നു   [[2010 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|2010 ലോകകപ്പിലെ]] അർജന്റീനയുടെ ആദ്യ മത്സരം [[നൈജീരിയ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|നൈജീരിയക്കെതിരെ]] ആയിരുന്നു. 1-0 ന് അർജന്റീന ജയിച്ച ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി മുഴുവൻ സമയവും കളിച്ചിരുന്നു. മെസ്സിക്ക് ഗോൾ നേടാൻ ധാരാളം അവസരങ്ങളുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും നൈജീരിയൻ ഗോളി [[വിൻസെന്റ് എന്യേമ]] അതെല്ലാം നിഷേധിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7814324/Argentina-1-Nigeria-0-match-report.html|title=Argentina 1 Nigeria 0: match report|work=Daily Telegraph|location=UK|date=12 June 2010|accessdate=12 June 2010|first=Ian|last=Chadband|archive-date=2010-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20100615193637/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7814324/Argentina-1-Nigeria-0-match-report.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[കൊറിയ റിപ്പബ്ലിക്ക് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|കൊറിയ റിപ്പബ്ലിക്കിനെതിരായി]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ അർജന്റീന 4-1 ന് വിജയിച്ചു. അർജന്റീനയുടെ നാല് ഗോളുകളിലും മെസ്സിയുടെ സാന്നിധ്യമുണ്ടായിരുന്നു. മാത്രവുമല്ല സഹകളിക്കാരനായ [[ഗോൺസാലോ ഹിഗ്വയ്ൻ|ഗോൺസാലോ ഹിഗ്വയ്നു]] ഹാട്രിക്ക് നേടാൻ അവസരമൊരുക്കി കൊടുത്തതും മെസ്സി തന്നെയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7830449/Argentina-4-South-Korea-1-match-report.html|title=Argentina 4 South Korea 1: match report|work=Daily Telegraph|location=UK|date=17 June 2010|accessdate=17 June 2010|first=Ian|last=Chadband|archive-date=2010-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20100620174832/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7830449/Argentina-4-South-Korea-1-match-report.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; മൂന്നാമത്തേയും അവസാനത്തേതുമായ ഗ്രൂപ്പ് മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയുടെ നായകത്വത്തിൽ അർജന്റീന [[ഗ്രീസ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഗ്രീസിനെ]] 2-0 ന് തോൽപ്പിച്ചു. ആ മത്സരത്തിലും മെസ്സി തന്നെയായിരുന്നു കളിയുടെ കേന്ദ്രവും കളിയിലെ കേമനും.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7842201/Greece-0-Argentina-2-match-report.html|title=Greece 0 Argentina 2: match report|work=Daily Telegraph|location=UK|date=22 June 2010|accessdate=22 June 2010|first=Rory|last=Smith|archive-date=2010-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20100626124441/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7842201/Greece-0-Argentina-2-match-report.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

പ്രീ ക്വാർട്ടറിൽ [[മെക്സിക്കോ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|മെക്സിക്കോയായിരുന്നു]] അവരുടെ എതിരാളികൾ. ആ മത്സരത്തിൽ അവർ മെക്സിക്കോയെ 3-1 ന് കീഴ്പ്പെടുത്തി. അർജന്റീനയുടെ ആദ്യ ഗോൾ നേടാൻ ടെവസിന് പന്ത് നൽകിയത് മെസ്സിയായിരുന്നു. അത് വളരെ വ്യക്തമായ ഓഫ്സൈഡ് ആയിരുന്നെങ്കിലും റഫറി ഗോൾ അനുവദിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7855031/Argentina-3-Mexico-1-match-report.html|title=Argentina 3 Mexico 1: match report|work=Daily Telegraph|location=UK|date=27 June 2010|accessdate=27 June 2010|first=Ian|last=Chadband|archive-date=2010-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20100630074421/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7855031/Argentina-3-Mexico-1-match-report.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ക്വാർട്ടറിൽ [[ജർമ്മനി ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ജർമ്മനിക്കെതിരെ]] 4-0 ന് പരാജയപ്പെട്ടതോടെ അർജന്റീനയുടെ ലോകകപ്പ് യാത്രക്ക് വിരാമമായി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7868494/Argentina-0-Germany-4-match-report.html|title=Argentina 0 Germany 4: match report|work=Daily Telegraph|location=UK|date=3 July 2010|accessdate=3 July 2010|first=Duncan|last=White|archive-date=2010-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20100706005017/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7868494/Argentina-0-Germany-4-match-report.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ഫിഫയുടെ സാങ്കേതിക പഠന സംഘം നൽകുന്ന ലോകകപ്പിലെ [[ഫിഫ ലോകകപ്പ് പുരസ്കാരങ്ങൾ|സ്വർണ്ണപ്പന്തിനുള്ള]] പത്തു പേരുടെ പട്ടികയിലേക്ക് മെസ്സിയും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. ആ സംഘം മെസ്സിയെ ഇങ്ങനെ വിശേഷിപ്പിച്ചു: &quot;''വേഗതയിലും ടീമിനു വേണ്ടി അവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലും ഡ്രിബ്ലിംഗിലും പാസ്സിംഗിലും ഷൂട്ടിംഗിലും മെസ്സി സമാനതകളില്ലാത്തവനാണ് - തീർത്തും മികവുറ്റതും കഴിവുറ്റതും''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/news/newsid=1270753/index.html|title=adidas Golden Ball nominees announced|work=FIFA|date=9 July 2010|accessdate=4 September 2011|archive-date=2011-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110909010032/http://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/news/newsid=1270753/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== 2011 കോപ്പ അമേരിക്ക ===
[[അർജന്റീന|അർജന്റീനയിൽ]] വെച്ച് നടന്ന [[2011 കോപ്പ അമേരിക്ക|കോപ്പ അമേരിക്കയിൽ]] മെസ്സി പങ്കെടുത്തു. ഗോളൊന്നും നേടാൻ കഴിഞ്ഞില്ലെങ്കിലും 3 അസിസ്റ്റുകൾ നടത്താൻ മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു. [[ബൊളീവിയ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ബൊളീവിയക്കെതിരെ]] നടന്ന മത്സരത്തിലും (1-1) [[കോസ്റ്റാ റിക്ക ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|കോസ്റ്റാ റിക്കക്കെതിരെ]] നടന്ന മത്സരത്തിലും (3-0) കളിയിലെ കേമനായി മെസ്സി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. [[ഉറുഗ്വേ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഉറുഗ്വേക്കെതിരെ]] നടന്ന ക്വാർട്ടർ ഫൈനൽ മത്സരത്തിൽ പെനാൽട്ടി ഷൂട്ടൗട്ടിൽ പരാജയപ്പെട്ട് (എക്സ്ട്രാ ടൈമിൽ സ്കോർ 1-1) അവർ കോപ്പയിൽ നിന്നും പുറത്തായി. ടീമിനു വേണ്ടി ആദ്യ പെനാൽട്ടിയെടുത്തത് മെസ്സിയായിരുന്നു. അതിൽ ഗോൾ നേടാൻ മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു.

=== 2018 ലോകകപ്പ് === 
അർജന്റീനക്ക് ഒരു ലോകകപ്പ് എന്ന ലക്ഷ്യവുമായാണ് മെസ്സി റഷ്യയിലെത്തിയത്. ആദ്യ കളി തന്നെ ഐസ്ലാന്റ് നോട് സമനിലയിൽ പിരിയേണ്ടി വന്നു. കളികിടയിൽ ലഭിച്ച പെനാൾട്ടി അദ്ദേഹത്തിന് ഗോളാക്കി മാറ്റാൻ സാധിച്ചില്ല.
അടുത്ത മത്സരം ക്രൊയേഷ്യയോടായിരുന്നു, ആ മത്സരത്തിൽ തീർത്തും നിറം മങ്ങിയ മെസ്സി 3 ഗോൾ പരാജയമാണ് ഏറ്റുവാങ്ങിയത്. അടുത്ത മത്സരത്തിൽ ജും മാത്രമെ മുന്നോട്ട് നയിക്കൂ എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ നൈജീരിയയെ നേരിട്ട മെസ്സിയും കൂട്ടരും 2-1 വിജയിച്ചു.. മെസ്സി ഒരു ഗോൾ നേടി മാൻ ഓഫ് ദി മാച്ചായി. 
പ്രീക്വാർട്ടറിൽ അലസമായി കളിച്ച ഇവർ 2-1ന് മുന്നിട്ട് നിന്ന ശേഷം 4-3 എന്ന സ്കോറിന് ഫ്രാൻസിനോട് അടിയറവ് പറഞ്ഞ് ടൂർണമെന്റിൽ നിന്ന് മെസ്സിയും സംഘവും പുറത്തായി...

== ഫുട്ബോളിനു പുറത്ത് ==

=== വ്യക്തിഗത ജീവിതം ===
മെസ്സിയുടെ സ്വദേശമായ [[റൊസാരിയോ|റൊസാരിയോവിൽ]] നിന്നു തന്നെയുള്ള മകറിന ലെമോസുമായി മെസ്സി പ്രണയത്തിലാണെന്ന് ഒരിക്കൽ പറയപ്പെട്ടിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.gente.com.ar/nota.php?ID=11359|title=Lionel me prometió venir a mi cumple de quince después del Mundial|publisher=Gente Online|accessdate=18 June 2009|language=Spanish|archive-date=2013-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130127191019/http://www.gente.com.ar/nota.php?ID=11359|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.vefutbol.com.mx/notas/16849.html|title=Aún le mueve el tapete a Messi|publisher=El Universal|date=19 June 2008|accessdate=18 June 2009|language=Spanish|archive-date=2009-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20090531053417/http://www.vefutbol.com.mx/notas/16849.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; അർജന്റീനയിലെ മോഡലായിരുന്ന [[ലൂസിയാന സലസാർ|ലൂസിയാന സലസാറുമായും]] മെസ്സിയെ ബന്ധപ്പെടുത്തി കഥകളുണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cronicaviva.com.pe/content/view/45050/1/|title=Luciana Salazar y Messi serían pareja|publisher=Crónica Viva|date=19 June 2008|accessdate=18 June 2009|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090608003136/http://www.cronicaviva.com.pe/content/view/45050/1/|archivedate=2009-06-08|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Messi y Antonella pasean&quot;/&gt; 2009 ജനുവരിയിൽ [[ചാനൽ 33|ചാനൽ 33യുടെ]] ''ഹാട്രിക്ക് ബാഴ്സ'' എന്ന പരിപാടിയിൽ മെസ്സി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: &quot;എനിക്ക് അർജന്റീനയിൽ തന്നെ കഴിയുന്ന ഒരു കാമുകിയുണ്ട്. ഞാനിപ്പോൾ വളരെ ശാന്തനും സന്തോഷവാനുമാണ്.&quot;.&lt;ref name=&quot;Messi y Antonella pasean&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.elperiodico.com/default.asp?idpublicacio_PK=46&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=590154&amp;idseccio_PK=1028|title=Messi y Antonella pasean por el Carnaval de Sitges su noviazgo|work=El Periódico de Catalunya|date=25 February 2009|accessdate=18 June 2009|language=Spanish|archive-date=2009-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610003322/http://www.elperiodico.com/default.asp?idpublicacio_PK=46&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=590154&amp;idseccio_PK=1028|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ബാഴ്സലോണ-എസ്പാന്യോൾ ഡെർബി മത്സരത്തിനു ശേഷം [[സിറ്റ്ഗസ്|സിറ്റ്ഗസിലെ]] ഒരു കാർണിവലിൽ വെച്ച് അന്റോണെല്ല റൊക്കൂസോ എന്ന പെൺകുട്ടിയോടൊപ്പം മെസ്സി കാണപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Roccuzzo&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.calciomercato.it/news/46787/Messi-a-dicembre-sogni-doro!.html|title=Messi, a dicembre... sogni d'oro|publisher=Calcio Mercato News|date=21 April 2009|accessdate=13 July 2009|language=it|archive-date=2010-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20101030032522/http://www.calciomercato.it/news/46787/Messi-a-dicembre-sogni-doro!.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; റൊക്കൂസോയും റൊസാരിയോവിൽ നിന്നു തന്നെയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.taringa.net/posts/noticias/2213473/La-verdad-sobre-la-nueva-novia-de-Messi__.html|title=La verdad sobre la nueva novia de Messi|publisher=Taringa|date=24 February 2009|accessdate=18 June 2009|language=Spanish|archive-date=2012-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20120327092623/http://www.taringa.net/posts/noticias/2213473/La-verdad-sobre-la-nueva-novia-de-Messi__.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

മെസ്സിയുടെ കുടുംബത്തിൽപെട്ട പരാഗ്വേയിലെ [[ക്ലബ്ബ് ഒളിമ്പിയ|ക്ലബ്ബ് ഒളിമ്പിയയിലെ]] വിങ്ങറായ [[മാക്സി ബിയാൻകൂച്ചി|മാക്സിയും]] സ്പെയിനിലെ [[ഗിറോന FC|ഗിറോന FC യിലെ]] മധ്യനിരതാരമായ [[എമാനുവൽ ബിയാൻകൂച്ചി|എമാനുവലും]] ഫുട്ബോൾ കളിക്കാരാണ്&lt;ref name=&quot;Último Segundo&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.tz-online.de/sport/fussball/tsv-1860/biancucchi-hoert-mir-mit-messi-auf-498339.html|title=Hört mir auf mit Messi!|publisher=TZ Online|date= 20 October 2009 |accessdate=3 November 2009 |language=de|first=Claudius |last=Mayer}}&lt;/ref&gt;.

=== സാമൂഹ്യസേവനം ===
2007 ൽ പാവപ്പെട്ട കുട്ടികളുടെ ആരോഗ്യവും വിദ്യാഭ്യാസവും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനു വേണ്ടി [http://www.fundacionleomessi.org/index.php ലിയോ മെസ്സി ഫൗണ്ടേഷൻ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130105231548/http://www.fundacionleomessi.org/index.php |date=2013-01-05 }} എന്ന പേരിൽ ഒരു സംഘടനക്ക് മെസ്സി രൂപം കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fundacionleomessi.org/nuestra-fundacion.php |title=Fundación Leo Messi – Nuestra Fundación |publisher=Fundacíon Leo Messi |accessdate=7 June 2010 |archive-date=2014-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026161133/http://www.fundacionleomessi.org/nuestra-fundacion.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fundacionleomessi.org/index.php |title=Fundación Leo Messi – Home |publisher=Fundacíon Leo Messi |accessdate=7 June 2010 |archive-date=2013-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130105231548/http://www.fundacionleomessi.org/index.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ആരാധകരുടെ ഒരു വെബ്സൈറ്റ് നടത്തിയ അഭിമുഖത്തിൽ മെസ്സി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു, &quot;ഒരല്പം പ്രശസ്തനായതിനാൽ സഹായം ആവശ്യമുള്ള മനുഷ്യരെ സഹായിക്കാൻ എനിക്ക് അവസരം ലഭിക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ചും കുട്ടികളെ.&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://leo-messi.net/News-entrevistas__6.aspx |language=Spanish |quote=&quot;El hecho de ser en estos momentos un poco famoso me da la oportunidad de ayudar a la gente que en realidad lo necesita, en especial los niños&quot; |title=Entrevistas – Lionel Messi |publisher=Leo-messi.net |accessdate=7 June 2010 |archive-date=2016-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113223205/http://leo-messi.net/News-entrevistas__6.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; കുട്ടിക്കാലത്ത് മെസ്സിക്കും ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ, ലിയോ മെസ്സി ഫൗണ്ടേഷൻ അർജന്റീനയിലെ കുട്ടികളുടെ ആരോഗ്യപരിശോധന നടത്തുകയും ചികിത്സക്കായി സ്പെയിനിലേക്ക് അയക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ചികിത്സാച്ചെലവും യാത്രാച്ചെലവും ഫൗണ്ടേഷൻ തന്നെയാണ് വഹിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://en.leo-messi.net/new-foundation-lionel-messi__921.aspx/ |title=Foundation Lionel Messi |publisher=En.leo-messi.net |accessdate=7 June 2010 |archive-date=2010-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100526123117/http://en.leo-messi.net/new-foundation-lionel-messi__921.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2010 മാർച്ച് 11 ന് മെസ്സിയെ [[UNICEF|UNICEF ന്റെ]] അംബാസിഡറായി തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.unicef.org/media/media_52938.html | title=UNICEF to announce Lionel Messi as Goodwill Ambassador | work=Press centre | publisher=UNICEF | accessdate=30 March 2010 | archive-date=2016-01-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160114060457/http://www.unicef.org/media/media_52938.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; കുട്ടികളുടെ അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനെ ലക്ഷ്യം വെച്ചായിരുന്നു മെസ്സിക്ക് ആ പദവി ലഭിച്ചത്. മെസ്സിയുടെ ക്ലബ്ബായ ബാഴ്സലോണയും ഇതിൽ മെസ്സിയെ പിന്തുണച്ചു. ബാഴ്സയും UNICEF നോടൊപ്പം പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.unicef.org/media/media_52938.html |title=Press centre – UNICEF to announce Lionel Messi as Goodwill Ambassador |publisher=[[UNICEF]] |accessdate=7 June 2010 |archive-date=2016-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114060457/http://www.unicef.org/media/media_52938.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== മാധ്യമങ്ങളിൽ ===
[[PES 2009]], [[PES 2011]] എന്നീ വീഡിയോ ഗെയിമുകളുടെ പുറംചട്ട മെസ്സിയുടെ ചിത്രമായിരുന്നു. ആ കളികളുടെ പ്രചാരണ പ്രവർത്തനങ്ങളിലും മെസ്സി പങ്കെടുത്തിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.gamezine.co.uk/news/game-types/sports/football/konami-names-messi-as-face-pes-2009-$1234471.htm|title=Konami names Messi as face of PES 2009|publisher=Gamezine.co.uk|date=1 August 2008|accessdate=9 June 2009|archive-date=2010-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20100529044550/http://www.gamezine.co.uk/news/game-types/sports/football/konami-names-messi-as-face-pes-2009-$1234471.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.pesunites.com/eng/index.htm|title=Messi|publisher=PES Unites|accessdate=9 June 2009|archive-date=2009-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090603173802/http://www.pesunites.com/eng/index.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[PES 2010]] എന്ന ഗെയിമിന്റെ പുറംചട്ടയിൽ മെസ്സിയും [[ഫെർണാണ്ടോ ടോറസ്|ഫെർണാണ്ടോ ടോറസുമായിരുന്നു]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.videogamer.com/news/torres_signs_for_pes_2010.html|title=Torres signs for PES 2010|publisher=Videogamer.com|date=23 June 2009|accessdate=7 July 2009|last=Orry|first=James|archive-date=2018-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622083701/https://www.videogamer.com/news/torres_signs_for_pes_2010.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഉണ്ടായിരുന്നത്. ഈ ഗെയിമിന്റെ ട്രെയിലറിലും മെസ്സി ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://uk.games.konami-europe.com/blog.do;jsessionid=E3F32E431E73A1D6AF0B71D695498692#blog-entry-116|title=Motions and Emotions in Barcelona|publisher=Konami|date=8 June 2009|accessdate=9 June 2009|archive-date=2014-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140326094627/http://uk.games.konami-europe.com/blog.do;jsessionid=E3F32E431E73A1D6AF0B71D695498692#blog-entry-116|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://uk.games.konami-europe.com/news.do;jsessionid=A2FD1270B2C75DE70A52446CBF821D5A?idNews=411|title=E3 2009: PES 2010: Messi fronts exclusive E3 trailer|publisher=Konami|date=2 June 2009|accessdate=9 June 2009|archive-date=2014-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140326094702/http://uk.games.konami-europe.com/news.do;jsessionid=A2FD1270B2C75DE70A52446CBF821D5A?idNews=411|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.pesfan.com/news/8212537/Messi-mo-cap-photos/#newsarticle|title=MOTD magazine crew meet Messi in Barcelona|publisher=PESFan (Match of the Day Magazine)|accessdate=18 June 2009|archive-date=2013-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130127192339/http://www.pesfan.com/news/8212537/Messi-mo-cap-photos/#newsarticle|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ജർമ്മനിയിൽ നിന്നുള്ള കായികോല്പന്ന നിർമ്മാണ കമ്പനിയായ [[അഡിഡാസ്|അഡിഡാസാണ്]] മെസ്സിയുടെ സ്പോൺസർ. അവരുടെ ടെലിവിഷൻ പരസ്യങ്ങളിൽ അതിനാൽ മെസ്സി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/media/video/2009/may/27/zidane-messi-adidas-ad|title=Watch Zinedine Zidane and Lionel Messi in Adidas ad|work=The Guardian |location=UK |date= 27 May 2009 |accessdate=16 August 2009 }}&lt;/ref&gt; 2010 ജൂണിൽ, ലിയോ മെസ്സി ഫൗണ്ടേഷനെ സഹായിക്കുന്ന ഹെർബൽലൈഫ് എന്ന കമ്പനിയുമായി മെസ്സി മൂന്ന് വർഷത്തെ കരാറിലേർപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.marketwatch.com/story/herbalife-becomes-new-sponsor-of-fc-barcelona-2010-06-02?reflink=MW_news_stmp|title=Herbalife Becomes New Sponsor|date=2 June 2010|accessdate=7 June 2010|archive-date=2010-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20100605032823/http://www.marketwatch.com/story/herbalife-becomes-new-sponsor-of-fc-barcelona-2010-06-02?reflink=MW_news_stmp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2011 ഏപ്രിലിൽ ലോകത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പേരെ സ്വാധീനിച്ച വ്യക്തികളുടെ പട്ടിക 2011 TIME 100 പുറത്തു വിട്ടപ്പോൾ അതിൽ ഒരാൾ മെസ്സിയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.insideworldsoccer.com/2011/04/lionel-messi-among-times-100-most.html |title= Lionel Messi among Time's 100 most influential people |publisher=inside World Soccer |date= 21 April 2011}}&lt;/ref&gt;

2011 ഏപ്രിലിൽ, മെസ്സി, [[ഫേസ്ബുക്ക്|ഫേസ്ബുക്കിൽ]] ഒരു താൾ തുറന്നു. കുറച്ച് മണിക്കൂറുകൾക്കുള്ളിൽത്തന്നെ ആ താളിന് 6 ദശലക്ഷത്തോളം പിന്തുടർച്ചക്കാരെ ലഭിച്ചു. ഇപ്പോൾ ആ താളിന് ഏകദേശം 47 ദശലക്ഷം പിന്തുടർച്ചക്കാരുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.insideworldsoccer.com/2011/04/leo-messi-launches-facebook-page-nets.html |title= Leo Messi launches Facebook page, nets 6m fans in 3 hours! |publisher=inside World Soccer |date= 7 April 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.manoramaonline.com/sports/football/2017/04/24/lional-messi-the-star-in-win-against-real-madrid.html Lionel Messi]&lt;/ref&gt;

== കളിജീവിതത്തിലെ സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ ==
{{updated|29 ഒക്ടോബർ 2011}}&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://hemeroteca.elmundodeportivo.es/preview/2010/01/18/pagina-7/5259184/pdf.html?search=messi 101|title= 'Pichichi' y centenario|publisher=elmundodeportivo|accessdate=17 January 2010 |language=Spanish}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Argentina&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=12563 |title=Player – Lionel Messi |publisher=National Football Teams |accessdate=29 June 2010}}&lt;/ref&gt;

=== ക്ലബ്ബ് ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; text-align: center;&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|ക്ലബ്ബ്
!rowspan=&quot;2&quot;|സീസൺ
!colspan=&quot;3&quot;|[[La Liga|ലീഗ്]]
!colspan=&quot;3&quot;|[[Copa del Rey|കപ്പ്]]
!colspan=&quot;3&quot;|[[UEFA Champions League|ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]]
!colspan=&quot;3&quot;|[[സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പ്|സൂപ്പർ കപ്പ്]]
!colspan=&quot;3&quot;|[[യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്]]
!colspan=&quot;3&quot;|[[FIFA Club World Cup|ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ്]]
!colspan=&quot;3&quot;|ആകെ
|-
!മത്സരങ്ങൾ
!ഗോളുകൾ
!അസിസ്റ്റുകൾ
!മത്സരങ്ങൾ
!ഗോളുകൾ
!അസിസ്റ്റുകൾ
!മത്സരങ്ങൾ
!ഗോളുകൾ
!അസിസ്റ്റുകൾ
!മത്സരങ്ങൾ
!ഗോളുകൾ
!അസിസ്റ്റുകൾ
!മത്സരങ്ങൾ
!ഗോളുകൾ
!അസിസ്റ്റുകൾ
!മത്സരങ്ങൾ
!ഗോളുകൾ
!അസിസ്റ്റുകൾ
!മത്സരങ്ങൾ
!ഗോളുകൾ
!അസിസ്റ്റുകൾ
|-
| rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|'''[[FC Barcelona C|ബാഴ്സലോണ സി]]'''
|!colspan=&quot;2&quot;|[[2003–04 Tercera División#Grupo V|2003–04]]
|8||5|| ||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||8||5||
|-
!colspan=&quot;2&quot;|'''ആകെ'''
!8!!5!! ||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||8!!5!!
|-
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|'''[[FC Barcelona B|ബാഴ്സലോണ ബി]]'''
|!colspan=&quot;2&quot;|[[2003–04 Segunda División B#Group III|2003–04]]
|5||0|| ||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||5||0||
|-
|!colspan=&quot;2&quot;|[[2004–05 Segunda División B#Group III|2004–05]]
|17||6|| ||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||17||6||
|-
|!colspan=&quot;2&quot;|'''ആകെ'''
!22!!6!! ||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||22!!6!!
|-
| rowspan=&quot;9&quot;|[[എഫ്.സി. ബാഴ്സലോണ|ബാഴ്സലോണ]]
|[[2004–05 FC Barcelona season|2004–05]]
|7||1||0||1||0||0||1||0||0||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||9||1||0
|-
|[[2005–06 FC Barcelona season|2005–06]]
|17||6||3||2||1||0||6||1||1||0||0||0||colspan=3|—||colspan=3|—||25||8||4
|-
|[[2006–07 FC Barcelona season|2006–07]]
|26||14||2||2||2||1||5||1||0||2||0||0||1||0||0||0||0||0||36||17||3
|-
|[[2007–08 FC Barcelona season|2007–08]]
|28||10||12||3||0||0||9||6||1||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||40||16||13
|-
|[[2008–09 FC Barcelona season|2008–09]]
|31||23||11||8||6||2||12||9||5||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||51||38||18
|-
|[[2009–10 FC Barcelona season|2009–10]]
|35||34||10||3||1||0||11||8||0||1||2||0||1||0||1||2||2||0||53||47||11
|-
|[[2010–11 FC Barcelona season|2010–11]]
|33||31||18||7||7||3||13||12||3||2||3||0||colspan=3|—||colspan=3|—||55||53||24
|-
|[[2011–12 FC Barcelona season|2011–12]]
|37||50||16||7||3||4||11||14||5||2||3||2||1||1||1||2||2||1||60||73||29
|-
|[[2012-13 FC Barcelona season|2012–13]]
|1||2||0||0||0||0||0||0||0||1||1||0||colspan=3|—||colspan=3|—||2||3||0
|-
!colspan=2| ആകെ
!216!!172!!72!!33!!20!!10!!68!!51!!15!!8!!9!!2!!3!!1!!2!!4!!4!!1!!332!!257!!102
|-
!colspan=2| കരിയറിലാകെ
!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
|}

=== അന്താരാഷ്ട്ര മത്സരങ്ങൾ ===
&lt;ref name=&quot;nationalfootball&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=12563 |title=Lionel Messi at National Football Teams |publisher=National Football Teams |accessdate=17 July 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rsssf&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/messi-intlg.html |title=Lionel Andrés Messi – Goals in International Matches |publisher=RSSSF |accessdate=2 February 2011}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; text-align: center;&quot;
|-
!ദേശീയ ടീം!!വർഷം!!കളികൾ!!ഗോളുകൾ!!അസിസ്റ്റുകൾ
|-
|'''[[Argentina national under-20 football team|അർജന്റീന U20]]'''
|2005||7||6||
|-
|'''[[Argentina national under-23 football team|അർജന്റീന U23]]'''
|2008||5||2||
|-
!colspan=5|
|-
|rowspan=8|'''[[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീന]]
|2005||5||0||0
|-
|2006||8||2||2
|-
|2007||10||6||3
|-
|2008||9||2||1
|-
|2009||10||3||2
|-
|2010||10||2||2
|-
|2011||11||3||10
|-
|2012||4||8||1
|-
!colspan=2|ആകെ!!71!!27!!21
|}

=== അന്താരാഷ്ട്ര ഗോളുകൾ ===
==== അണ്ടർ 20 ====
:''Scores and results list Argentina's goal tally first.''&lt;ref name=&quot;rsssf&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=229397/index.html |title=Lionel Messi |publisher=FIFA.com |accessdate=2 February 2011 |archive-date=2015-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629095408/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=229397/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot; style=&quot;font-size:85%; text-align:left; margin:auto;&quot;
|-
!ഗോൾ
!ദിവസം!!സ്ഥലം!!എതിരാളി!!സ്കോർ!!ഫലം!!മത്സരപരമ്പര
|-
| 1 || 14 ജൂൺ 2005 || [[De Grolsch Veste|ആർക്കെ സ്റ്റേഡിയോൺ]], [[എൻഷീഡ്]], നെതർലാന്റ്സ് || align=&quot;left&quot; | {{fb|EGY}} || '''1'''–0 || 2–0 || [[2005 FIFA World Youth Championship|2005 ലോക യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്]]
|-
| 2 || 22 ജൂൺ 2005 || [[യൂണിവ് സ്റ്റേഡിയോൺ]], [[Emmen, Netherlands|എമ്മെൻ]], നെതർലാന്റ്സ് || align=&quot;left&quot; | {{fb|COL}} || '''1'''–1 || 2–1 || 2005  ലോക യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്
|-
| 3 || 24 ജൂൺ 2005 || ആർക്കെ സ്റ്റേഡിയോൺ, എൻഷീഡ്, നെതർലാന്റ്സ് || align=left| {{fb|ESP}} || '''3'''–1 || 3–1 || 2005 ലോക യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്
|-
| 4 || 28 ജൂൺ 2005 || [[Stadion Galgenwaard|ഗാൽഗെൻവാർഡ് സ്റ്റേഡിയോൺ]], [[യൂട്രെച്ച്]], നെതർലാന്റ്സ് || align=&quot;left&quot; | {{fb|BRA}} || '''1'''–0 || 2–1 || 2005 ലോക യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്
|-
| 5 || 2 ജൂലൈ 2005 || ഗാൽഗെൻവാർഡ് സ്റ്റേഡിയോൺ, യൂട്രെച്ച്, നെതർലാന്റ്സ് || align=left| {{fb|NGA}} || '''1'''–0 || 2–1 || 2005 ലോക യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്
|-
| 6 || 2 ജൂലൈ 2005 || ഗാൽഗെൻവാർഡ് സ്റ്റേഡിയോൺ, യൂട്രെച്ച്, നെതർലാന്റ്സ് || align=left| {{flagicon|NGA}} നൈജീരിയ || '''2'''–1 || 2–1 || 2005 ലോക യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്
|}

==== അണ്ടർ 23 ====
{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot; style=&quot;font-size:85%; text-align:left; margin:auto;&quot;
|-
!ഗോൾ
!ദിവസം!!സ്ഥലം!!എതിരാളി!!സ്കോർ!!ഫലം!!മത്സരപരമ്പര
|-
| 1 || 7 ഓഗസ്റ്റ് 2008 || [[ഷാങ്‌ഹായ് സ്റ്റേഡിയം]], ഷാങ്‌ഹായ്, ചൈന || align=&quot;left&quot; | {{fb|CIV}} || '''1'''–0 || 2–1 || [[ഒളിമ്പിക്സ് 2008]]
|-
| 2 || 16 ഓഗസ്റ്റ് 2008 || ഷാങ്‌ഹായ് സ്റ്റേഡിയം, ഷാങ്‌ഹായ്, ചൈന || align=left| {{fb|NED}} || '''1'''–0 || 2–1 || ഒളിമ്പിക്സ് 2008
|}

==== മുതിർന്ന ടീം ====
{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot; style=&quot;font-size:85%; text-align:left; margin:auto;&quot;
|-
!ഗോൾ
!ദിവസം!!സ്ഥലം!!എതിരാളി!!സ്കോർ!!ഫലം!!മത്സരപരമ്പര
|-
| 1 || 1 മാർച്ച് 2006 || [[സെന്റ്. ജേക്കബ് പാർക്ക്]], [[ബേസൽ]], സ്വിറ്റ്സർലണ്ട്|| align=&quot;left&quot; | {{fb|CRO}} || '''2'''–1 || 2–3 || [[സൗഹൃദമത്സരം]]
|-
| 2 || 16 ജൂൺ 2006 || [[Veltins-Arena|WM-സ്റ്റേഡിയോൺ]], [[ഗെൽസെൻകിർച്ചെൻ]], ജർമ്മനി || align=&quot;left&quot; | {{fb|SCG}} || '''6'''–0 || 6–0 || [[2006 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|2006 ലോകകപ്പ്]]
|-
| 3 || 5 ജൂൺ 2007 || [[കാമ്പ് നൂ]], ബാഴ്സലോണ, സ്പെയിൻ || align=&quot;left&quot; | {{fb|ALG}} || '''2'''–2 || 4–3 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 4 || 5 ജൂൺ 2007 || കാമ്പ് നൂ, ബാഴ്സലോണ, സ്പെയിൻ || align=left| {{flagicon|ALG}} അൾജീരിയ || '''4'''–2 || 4–3 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 5 || 8 ജൂലൈ 2007 || [[Estadio Metropolitano de Fútbol de Lara|മെട്രോപൊളിറ്റാനോ ഡെ ഫുട്ബോൾ ഡെ ലാറ]], [[ബാർക്വിസിമെറ്റോ]], വെനിസ്വേല || align=&quot;left&quot; | {{fb|PER}} || '''2'''–0 || 4–0 || [[2007 കോപ്പ അമേരിക്ക]]
|-
| 6 || 11 ജൂലൈ 2007 || [[പോളിഡിപോർട്ടീവോ കചമയ്]], [[പ്യൂർട്ടോ ഓർഡാസ്]], വെനെസ്വേല || align=&quot;left&quot; | {{fb|MEX}} || '''2'''–0 || 3–0 || 2007 കോപ്പ അമേരിക്ക
|-
| 7 || 16 ഒക്ടോബർ 2007 || [[Estadio José Pachencho Romero|ഹോസെ പാചെഞ്ചോ റൊമേറോ]], [[മറകായ്ബോ]], വെനിസ്വേല || align=&quot;left&quot; | {{fb|VEN}} || '''2'''–0 || 2–0 || [[2010 FIFA World Cup qualification (CONMEBOL)|2010 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം]]
|-
| 8 || 20 നവംബർ 2007 || [[എസ്റ്റാഡിയോ എൽ കാമ്പിൻ]], [[ബൊഗോട്ട]], കൊളംബിയ || align=&quot;left&quot; | {{flagicon|COL}} [[കൊളംബിയ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|കൊളംബിയ]] || '''1'''–0 || 1–2 || 2010 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം
|-
| 9 || 4 ജൂൺ 2008 || [[ക്വാൽക്കം സ്റ്റേഡിയം]], സാൻ ഡിയാഗോ, അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ || align=&quot;left&quot; | {{flagicon|MEX}} മെക്സിക്കോ || '''2'''–0 || 4–1 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 10 || 11 ഒക്ടോബർ 2008 || [[Estadio Antonio Vespucio Liberti|എസ്റ്റാഡിയോ മൊനുമെന്റൽ]], ബ്യൂണസ് അയേഴ്സ്, അർജന്റീന || align=&quot;left&quot; | {{fb|URU}} || '''1'''–0 || 2–1 || 2010 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം
|-
| 11 || 11 ഫെബ്രുവരി 2009 || [[സ്റ്റേഡ് വെലോഡ്രോം]], [[മാഴ്സെലി]], ഫ്രാൻസ് || align=&quot;left&quot; | {{fb|FRA}} || '''2'''–0 || 2–0 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 12 || 28 മാർച്ച് 2009 || എസ്റ്റാഡിയോ മൊനുമെന്റൽ, ബ്യൂണസ് അയേഴ്സ്, അർജന്റീന || align=left| {{flagicon|VEN}} വെനിസ്വേല || '''1'''–0 || 4–0 || 2010 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം
|-
| 13 || 14 നവംബർ 2009 || [[വിസെന്റെ കാൽഡെറോൺ സ്റ്റേഡിയം]], മാഡ്രിഡ്, സ്പെയിൻ || align=&quot;left&quot; | {{fb|ESP}} || '''1'''–1 || 1–2 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 14 || 7 സെപ്റ്റംബർ 2010 || എസ്റ്റാഡിയോ മൊനുമെന്റൽ, ബ്യൂണസ് അയേഴ്സ്, അർജന്റീന || align=left| {{flagicon|ESP}} സ്പെയിൻ  || '''1'''–0 || 4–1 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 15 || 17 നവംബർ 2010 || [[ഖലീഫ അന്താരാഷ്ട്ര സ്റ്റേഡിയം]], [[ദോഹ]], ഖത്തർ || align=&quot;left&quot; | {{flagicon|BRA}} [[ബ്രസീൽ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ബ്രസീൽ]] || '''1'''–0 || 1–0 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 16 || 9 ഫെബ്രുവരി 2011 || [[സ്റ്റേഡ് ഡെ ജനീവ]], ജനീവ, സ്വിറ്റ്സർലണ്ട് || align=&quot;left&quot; | {{flagicon|POR}} [[പോർച്ചുഗൽ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പോർച്ചുഗൽ]]|| '''2'''–1 || 2–1 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 17 || 20 ജൂൺ 2011 || എസ്റ്റാഡിയോ മൊനുമെന്റൽ, ബ്യൂണസ് അയേഴ്സ്, അർജന്റീന || align=left| {{flagicon|ALB}} [[അൽബേനിയ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അൽബേനിയ]]|| '''2'''–0 || 4–0 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 18 || 07 ഒക്ടോബർ 2011 || എസ്റ്റാഡിയോ മൊനുമെന്റൽ, ബ്യൂണസ് അയേഴ്സ്, അർജന്റീന || align=left| {{flagicon|CHI}} [[ചിലി ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ചിലി]]|| '''2'''–0 || 4–1 || [[2014 FIFA World Cup qualification (CONMEBOL)|2014 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം]]
|-
| 19. || 15 നവംബർ 2011 || [[Estadio Metropolitano Roberto Meléndez]], [[Barranquilla]], Colombia || align=&quot;left&quot; | {{fb|COL}} || '''1'''–1 || 2–1 || 2014 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം
|-
| 20. || 29 ഫെബ്രുവരി 2012 || [[Stade de Suisse, Wankdorf]], [[Bern]], Switzerland || {{fb|SUI}} || '''1'''–0 || 3–1 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 21. || 29 ഫെബ്രുവരി 2012 || Stade de Suisse, Wankdorf, Bern, Switzerland || {{fb|SUI}} || '''2'''–1 || 3–1 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 22. || 29 ഫെബ്രുവരി 2012 || Stade de Suisse, Wankdorf, Bern, Switzerland || {{fb|SUI}} || '''3'''–1 || 3–1 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 23. || 2 ജൂൺ 2012 || Estadio Monumental, Buenos Aires, Argentina || align=left| {{fb|ECU}}  || '''3'''–0 || 4–0 || 2014 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം
|-
| 24. || 9 ജൂൺ 2012 || [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]], United States || align=&quot;left&quot; | {{fb|BRA}} || '''1'''–1 || 4–3 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 25. || 9 ജൂൺ 2012 || MetLife Stadium, East Rutherford, United States || align=left| {{fb|BRA}} || '''2'''–1 || 4–3 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 26. || 9 ജൂൺ 2012 || MetLife Stadium, East Rutherford, United States || align=left| {{fb|BRA}} || '''4'''–3 || 4–3 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 27. || 15 ആഗസ്റ്റ് 2012 || [[Commerzbank-Arena]], [[Frankfurt]], Germany || align=&quot;left&quot; | {{fb|GER}} || '''2'''–0 || 3–1 || സൗഹൃദമത്സരം
|}

== പുരസ്കാരങ്ങളും ബഹുമതികളും ==
=== ക്ലബ്ബ് ===
;ബാഴ്സലോണ
*'''[[ലാ ലിഗ]]: 5'''
:: [[2004–05 La Liga|2004–05]], [[2005–06 La Liga|2005–06]], [[2008–09 La Liga|2008–09]], [[2009–10 La Liga|2009–10]], [[2010–11 La Liga|2010–11]],2018-19
::
*'''[[കോപ്പ ദെൽ റെയ്]]: 1'''
:: [[2008–09 Copa del Rey|2008–09]]
*'''[[സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പ്]]: 5'''
:: [[2005 Supercopa de España|2005]], [[2006 Supercopa de España|2006]], [[2009 Supercopa de España|2009]], [[2010 Supercopa de España|2010]], [[2011 Supercopa de España|2011]]
*'''[[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]]: 3'''
:: [[2005–06 UEFA Champions League|2005–06]], [[2008–09 UEFA Champions League|2008–09]], [[2010–11 UEFA Champions League|2010–11]]
*'''[[യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്]]: 2'''
:: [[2009 UEFA Super Cup|2009]], [[2011 UEFA Super Cup|2011]]
*'''[[ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ്]]: 1'''
:: [[2009 FIFA Club World Cup|2009]]

=== അർജന്റീMKന ===
*'''[[Fifa Word cup runners]]:1'''
*'''[[Copa america runners]]:5'''
*'''[[ഫിഫ U-20 ലോകകപ്പ്]]: 1'''
:: [[2005 FIFA World Youth Championship|2005]]
*'''[[ഒളിമ്പിക്സ്|ഒളിമ്പിക്സ് സ്വർണ്ണ മെഡൽ]]: 1'''
:: [[ഒളിമ്പിക്സ് 2008|2008]]
*'''[[കോപ്പ അമേരിക്ക]]: 1'''
:: [[2022 കോപ്പ അമേരിക്ക|2022]]
*'''[[ഫൈനലിസ്സീമ]]: 1'''
:: [[2022 ഫൈനലിസ്സീമ|2022]]
*'''[[ഫിഫ ലോകകപ്പ് കപ്പ്]]: 1'''
:: [[2022 FIFA World Cup|2022]]

=== വ്യക്തിഗതം ===
{{col-begin}}
{{col-2}}
*'''[[ഫിഫ സ്വർണ്ണപ്പന്ത്]]: 1'''
:: [[2010 ഫിഫ സ്വർണ്ണപ്പന്ത്|2010]]
*'''[[യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ|സ്വർണ്ണപ്പന്ത്]]: 1'''
:: [[യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ 2009|2009]]
*'''[[ഫിഫ വേൾഡ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 1'''
:: [[2009 ഫിഫ വേൾഡ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ|2009]]
*'''[[FIFA|ഫിഫ ടീം ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 3'''
:: [[FIFA|2008]], [[FIFA|2009]], [[FIFA|2010]]
*'''[[ബ്രാവോ പുരസ്കാരം|U-21 യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 1'''
:: [[ബ്രാവോ പുരസ്കാരം|2007]]
*'''[[ആൽഫ്രഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോ ട്രോഫി|ലാ ലിഗ പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 3'''
:: [[ആൽഫ്രഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോ ട്രോഫി|2009]], [[ആൽഫ്രഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോ ട്രോഫി|2010]], [[ആൽഫ്രഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോ ട്രോഫി|2011]]
*'''[[പിച്ചിച്ചി ട്രോഫി|ലാ ലിഗ് ടോപ്പ് ഗോൾ സ്കോറർ]]: 1'''
:: [[പിച്ചിച്ചി ട്രോഫി|2010]]
*'''[[കോപ്പ ദെൽ റെയ്|കോപ്പ ദെൽ റെയ് ടോപ്പ് ഗോൾ സ്കോറർ]]: 1'''
:: [[2010–11 കോപ്പ ദെൽ റെയ്|2011]]
*'''[[ഡോൺ ബാലൺ പുരസ്കാരം|ലാ ലിഗ ഫോറിൻ പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 3'''
:: [[ഡോൺ ബാലൺ പുരസ്കാരം|2007]], [[ഡോൺ ബാലൺ പുരസ്കാരം|2009]], [[ഡോൺ ബാലൺ പുരസ്കാരം|2010]]
*'''[[EFE ട്രോഫി|ലാ ലിഗ Ibero-American പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 4'''
:: [[EFE ട്രോഫി|2007]], [[EFE ട്രോഫി|2009]], [[EFE ട്രോഫി|2010]], [[EFE ട്രോഫി|2011]]
*'''[[യൂറോപ്യൻ ഗോൾഡൻ ഷൂ]]: 5'''
:: [[2009–10 യൂറോപ്യൻ ഗോൾഡൻ ഷൂ|2010]], [[2011–12 യൂറോപ്യൻ ഗോൾഡൻ ഷൂ|2012]], [[2012–13 യൂറോപ്യൻ ഗോൾഡൻ ഷൂ|2013]], [[2016–17 യൂറോപ്യൻ ഗോൾഡൻ ഷൂ|2017]], [[2017-18 യൂറോപ്യൻ ഗോൾഡൻ ഷൂ|2018]]
*'''[[List of UEFA Champions League top scorers|യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ടോപ്പ് ഗോൾ സ്കോറർ]]: 3'''
:: [[2008–09 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|2009]], [[2009–10 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|2010]], [[2010–11 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|2011]]
*'''[[യുവേഫ ബെസ്റ്റ് പ്ലെയർ ഇൻ യൂറോപ്പ്]]: 1'''
:: [[യുവേഫ ബെസ്റ്റ് പ്ലെയർ ഇൻ യൂറോപ്പ്|2011]]
*'''[[യുവേഫ ക്ലബ്ബ് ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 1'''
:: [[യുവേഫ ക്ലബ്ബ് ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ|2009]]
*'''[[യുവേഫ ക്ലബ്ബ് ഫുട്ബോൾ പുരസ്കാരം|യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫോർവേഡ് ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 1'''
:: [[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ബെസ്റ്റ് ഫോർവേഡ്|2009]]
*'''[[2011 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ|യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ- കളിയിലെ കേമൻ]]: 1'''
:: [[2011 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ|2011]]
*'''[[2009 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ|യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ- കളിയിലെ കേമൻ (ആരാധകർ തിരഞ്ഞെടുത്തത്)]]: 2'''
:: [[2009 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ|2009]], [[2011 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ|2011]]
*'''[[യുവേഫ ടീം ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 3'''
:: [[യുവേഫ ടീം ഓഫ് ദ ഇയർ|2008]], [[യുവേഫ ടീം ഓഫ് ദ ഇയർ|2009]], [[യുവേഫ ടീം ഓഫ് ദ ഇയർ|2010]]
*'''[[ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ ഓഫ് അർജന്റീന]]: 5'''
:: [[ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ ഓഫ് അർജന്റീന|2005]], [[ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ ഓഫ് അർജന്റീന|2007]], [[ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ ഓഫ് അർജന്റീന|2008]], [[ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ ഓഫ് അർജന്റീന|2009]], [[ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ ഓഫ് അർജന്റീന|2010]]
{{col-2}}
*'''[[ഫിഫ്പ്രോ|ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 2'''
:: [[ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ|2009]], [[ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ|2010]]
*'''[[ഫിഫ്പ്രോ|ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് യങ്ങ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 3'''
:: [[ഫിഫ്പ്രോ|2006]], [[ഫിഫ്പ്രോ|2007]], [[ഫിഫ്പ്രോ|2008]]
*'''[[ഫിഫ്പ്രോ|ഫിഫ്പ്രോ സ്പെഷൽ യങ്ങ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 2'''
:: [[ഫിഫ്പ്രോ|2007]], [[ഫിഫ്പ്രോ|2008]]
*'''[[ഫിഫ്പ്രോ|ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് XI]]: 4'''
:: [[ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് XI|2007]], [[ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് XI|2008]], [[ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് XI|2009]], [[ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് XI|2010]]
*'''[[ഫിഫ U-20 ലോകകപ്പ്|ഫിഫ U-20 ലോകകപ്പ്- പരമ്പരയിലെ കേമൻ]]: 1'''
:: [[2005 FIFA World Youth Championship#Awards|2005]]
*'''[[ഫിഫ U-20 ലോകകപ്പ്|ഫിഫ U-20 ലോകകപ്പ് ടോപ്പ് ഗോൾ സ്കോറർ]]: 1'''
:: [[2005 FIFA World Youth Championship#Awards|2005]]
*'''[[കോപ്പ അമേരിക്ക|കോപ്പ അമേരിക്ക യങ്ങ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ടൂർണ്ണമെന്റ്]]: 1'''
:: [[2007 കോപ്പ അമേരിക്ക|2007]]
*'''[[വേൾഡ് സോക്കർ (മാസിക)|വേൾഡ് സോക്കർ പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 1'''
:: [[വേൾഡ് സോക്കർ പുരസ്കാരങ്ങൾ|2009]]
*'''[[വേൾഡ് സോക്കർ (മാസിക)|വേൾഡ് സോക്കർ യങ്ങ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 3'''
:: [[വേൾഡ് സോക്കർ പുരസ്കാരങ്ങൾ|2006]], [[വേൾഡ് സോക്കർ പുരസ്കാരങ്ങൾ|2007]], [[വേൾഡ് സോക്കർ പുരസ്കാരങ്ങൾ|2008]]
*'''[[ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ്|ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ് സ്വർണ്ണപ്പന്ത്]]: 1'''
:: [[2009 ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ്|2009]]
*'''[[യൂറോപ്യൻ സ്പോർട്സ് മാഗസീൻസ്|ESM ടീം ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 5'''
:: [[യൂറോപ്യൻ സ്പോർട്സ് മാഗസീൻസ്|2005–06]], [[യൂറോപ്യൻ സ്പോർട്സ് മാഗസീൻസ്|2007–08]], [[യൂറോപ്യൻ സ്പോർട്സ് മാഗസീൻസ്|2008–09]], [[യൂറോപ്യൻ സ്പോർട്സ് മാഗസീൻസ്|2009–10]], [[യൂറോപ്യൻ സ്പോർട്സ് മാഗസീൻസ്|2010–11]]
&lt;!-- unsourced / uncertain notability--&gt;
*'''[[Onze d'Or]]: 2'''
:: [[Onze d'Or|2009]], [[Onze d'Or|2010]]
*'''[[ബ്രാവോ പുരസ്കാരം]]: 1'''
:: [[ബ്രാവോ പുരസ്കാരം|2007]]
*'''[[Tuttosport|Tuttosport Golden Boy]]: 1'''
:: [[Tuttosport|2005]]
*'''[[Marca Leyenda]]: 1'''
:: [[Marca Leyenda#The list of winners|2009]]
*'''[[യുവേഫ|യുവേഫ ബെസ്റ്റ് ഗോൾ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 1'''
:: [[യുവേഫ|2007]]
{{col-end}}
== ചിത്രശാല ==
&lt;gallery&gt;
പ്രമാണം:Lionel Messi 31mar2007.jpg|കളിക്കുന്നതിനിടെ
പ്രമാണം:Lionel Messi Barca training.jpg|പരിശീലനത്തിൽ
പ്രമാണം:Argentina team in St. Petersburg (cropped) Messi.jpg
&lt;/gallery&gt;
== കുറിപ്പുകൾ ==

== അവലംബം ==
&lt;references /&gt;

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
*{{Official website|http://www.leomessi.com/}} {{In lang|ca}} {{In lang|en}} {{In lang|es}}
*{{fb link|LeoMessi}}
*[http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_11-12/plantilla/jugadors/messi.html FC Barcelona profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111024200023/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_11-12/plantilla/jugadors/messi.html |date=2011-10-24 }}
*[http://www.bdfutbol.com/en/j/j1753.html BDFutbol profile]
*[http://www.transfermarkt.co.uk/en/lionel-messi/leistungsdaten/spieler_28003.html Transfermarkt profile]
*{{soccerbase|39850}}
*[http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=45843&amp;cc=5739 Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323003328/http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=45843&amp;cc=5739 |date=2010-03-23 }} at ESPN
*{{Nfteams|id=12563}}
*{{FIFA player|229397}}
*{{UEFA player|95803}}
*[https://soccermalayalam-in.blogspot.com/2020/11/-lionel-messi-story-in-malayalam.html ലയണൽ മെസ്സി] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220711230058/https://soccermalayalam-in.blogspot.com/2020/11/-lionel-messi-story-in-malayalam.html |date=2022-07-11 }} at [https://soccermalayalam-in.blogspot.com soccermalayalam.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220711231401/https://soccermalayalam-in.blogspot.com/ |date=2022-07-11 }}

{{Navboxes colour
|title= Awards
|bg= gold
|list1=
{{s-start}}
{{s-ach}}
{{succession box|title=[[FIFPro|FIFPro&amp;nbsp;Young&amp;nbsp;Player&amp;nbsp;of&amp;nbsp;the&amp;nbsp;Year]]|before= [[Wayne Rooney]]|after=''Incumbent''|years=2006, 2007, 2008}}
{{succession box|title=[[FIFPro#Awards|FIFPro&amp;nbsp;Special Young&amp;nbsp;Player&amp;nbsp;of&amp;nbsp;the&amp;nbsp;Year]]|before= [[Cristiano Ronaldo]]|after= [[Sergio Agüero]]|years=2007, 2008}}
{{succession box|title=[[List of UEFA Champions League top scorers|UEFA Champions League top scorer]]|before= [[Cristiano Ronaldo]] |after=Incumbent|years=[[2008–09 UEFA Champions League|2008–09]], [[2009–10 UEFA Champions League|2009–10]], [[2010–11 UEFA Champions League|2010–11]]}}
{{S-end}}
{{FIFA Ballon d'Or recipients}}
{{FIFA World Player of the Year winners}}
{{Ballon d'Or recipients}}
{{World Soccer Footballer of the Year}}
{{FIFPro World Player of the Year}}
{{La Liga Foreign Player of the Year}}
{{Trofeo EFE}}
{{FIFA U-20 World Cup Golden Ball}}
{{Argentine Footballer of the Year}}
{{UEFA Club Footballer of the Year}}
{{Trofeo Alfredo Di Stéfano}}
{{Bravo award winners}}
{{Golden Boy award winners}}
{{La Liga top scorers}}
{{Copa del Rey top scorers}}
{{European Golden Shoe}}
{{UEFA Champions League top scorers}}
{{Adidas Golden Shoe}}
}}
{{Navboxes colour
|title= Argentina squads
|bg=#74ACDF
|fg=white
|bordercolor=black
|list1=
{{Argentina Squad 2006 World Cup}}
{{Argentina squad 2007 Copa América}}
{{Argentina Squad 2008 Summer Olympics}}
{{Argentina Squad 2010 World Cup}}
{{Argentina Squad 2011 Copa América}}
}}

{{FC Barcelona squad}}

&lt;references group=&quot;lower-greek&quot;/&gt;

[[വർഗ്ഗം:1987-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജൂൺ 24-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:2006 ഫിഫ ലോകകപ്പിലെ കളിക്കാർ]]
[[വർഗ്ഗം:2010 ഫിഫ ലോകകപ്പിലെ കളിക്കാർ]]
[[വർഗ്ഗം:2014 ഫിഫ ലോകകപ്പിലെ കളിക്കാർ]]
[[വർഗ്ഗം:അർജന്റീനൻ ഫുട്ബോൾ കളിക്കാർ]]</text>
      <sha1>onjaqzds2ca2hp6gyoon5sdpj7lq8qw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619682</id>
      <parentid>4619677</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T19:13:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adhilkhan2023</username>
        <id>210662</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="229782" sha1="m9yoel279w4ke1o2rho38kpqyl3rli2" xml:space="preserve">{{തിരഞ്ഞെടുത്ത ലേഖനം}}
{{Prettyurl|Lionel Messi}}
{{Infobox football biography
| name = ലിയോണൽ മെസ്സി
| image = Lionel-Messi-Argentina-2022-FIFA-World-Cup sharpness.jpg
| image_size = 230
| caption = 2022 ഫിഫ ലോകകപ്പിൽ മെസ്സി അർജന്റീനയ്ക്ക് വേണ്ടി കളിക്കുന്നു.
| fullname = ലിയോണൽ ആന്ദ്രസ് മെസ്സി&lt;ref name=&quot;ActualName&quot;&gt;{{cite news|last=Marsden|first=Sam|url=http://www.espn.in/football/barcelona/story/3255615/lionel-messi-donates-70k-to-charity-after-winning-libel-case-against-newspaper|title=Messi donates to charity after libel case win|publisher=ESPN|date=2 November 2017|access-date=3 November 2017}}&lt;/ref&gt;
| birth_date = {{birth date and age|1987|6|24|df=y}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=2018 FIFA World Cup Russia: List of players: Argentina |publisher=FIFA |format=PDF |page=1 |date=15 July 2018 |accessdate=13 October 2018 |archive-date=2018-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180610160600/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; l
| birth_place = [[റോസാരിയോ]], [[അർജന്റീന]]
| height = 1.70 m&lt;ref name=&quot;Profile: Lionel Andrés Messi&quot;/&gt;
| position = ഫോർവേഡ്
| currentclub = ഇന്റർ മിയാമി
| clubnumber = 10
| youthyears1 = 1994–2000
| youthclubs1 = ന്യൂവെൽസ് ഓൾഡ് ബോയ്സ്
| youthyears2 = 2001–2004
| years1 = 2003–2004
| clubs1 = ബാഴ്‌സലോണ സി
| caps1 = 10
| goals1 = 5
| years2 = 2004–2005
| clubs2 = ബാഴ്‌സലോണ ബി
| caps2 = 22
| goals2 = 6
| years3 = 2004–2021
| clubs3 = [[എഫ്.സി. ബാഴ്സലോണ|ബാഴ്‌സലോണ]]
| caps3 = 520
| goals3 = 474&lt;!-- LEAGUE ONLY --&gt;&lt;!--Only update at the end of the match--&gt;
| years4 = 2022-2023
| clubs4 = പാരീസ് സെന്റ്–ജെർമെയ്ൻ
| caps4 = 26
| goals4 = 6
| nationalyears1 = 2004–2005
| nationalteam1 = അർജന്റീന U20
| nationalcaps1 = 18
| nationalgoals1 = 14
| nationalyears2 = 2008
| nationalteam2 = അർജന്റീന U23
| nationalcaps2 = 5{{efn-lg|name=U23|Does not include an appearance for Argentina U23 against the [[Catalonia national football team|unofficial Catalonia team]] in May 2008.&lt;ref&gt;{{cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080527190720/http://www.elmundo.es/elmundo/2008/05/24/barcelona/1211658712.html|url=https://www.elmundo.es/elmundo/2008/05/24/barcelona/1211658712.html|title=La selección catalana pierde ante Argentina (0-1) en un partido marcado por la política|website=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|archivedate=May 27, 2008|date=May 24, 2008|url-status=live|language=Spanish}}&lt;/ref&gt;}}
| nationalgoals2 = 2
| nationalyears3 = 2005–2025
| nationalteam3 = [[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീന]]
| nationalcaps3 = 138
| nationalgoals3 = 70
| club-update = 19 ജൂലൈ 2020
| nationalteam-update = 18 നവംബർ 2019
| medaltemplates = {{MedalSport|പുരുഷന്മാർക്കുള്ള [[ഫുട്ബോൾ]]}}
{{MedalCountry|{{fb|ARG}}}}
{{MedalCompetition|[[FIFA World Cup]]}}
{{Medal|Winner|[[2022 FIFA World Cup|2022 Qatar]]|}}
{{Medal|RU|[[2014 FIFA World Cup|2014 Brazil]]|}}
{{MedalCompetition|[[Copa América]]}}
{{Medal|Winner|[[2024 Copa América|2024 United States]]|}}
{{Medal|Winner|[[2021 Copa América|2021 Brazil]]|}}
{{Medal|RU|[[2015 Copa América|2015 Chile]]|}}
{{Medal|RU|[[Copa América Centenario|2016 United States]]|}}
{{Medal|3rd|[[2019 Copa America|2019 Brazil]]|}}
{{MedalComp|[[CONMEBOL–UEFA Cup of Champions]]}}
{{Medal|Winner|[[2022 Finalissima|2022 England]]|}}
{{MedalCompetition|[[Olympic Games]]}}
{{Medal|G|[[2008 Summer Olympics|2008 Beijing]]|[[Football at the 2008 Summer Olympics – Men's tournament|Team]]}}
{{Medal|Winner|[[2005 FIFA World Youth Championship|2005 Netherlands]]|}}
{{MedalCompetition|[[South American Youth Football Championship|South American U-20 Championship]]}}
{{Medal|3rd|[[2005 South American U-20 Championship|2005 Colombia]]|}}
}}
ഒരു [[അർജന്റീന|അര്ജന്റീനിയൻ]] പ്രഫഷണൽ [[ഫുട്ബോൾ]] കളിക്കാരനാണ് '''ലിയോ''' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന  '''ലിയോണൽ ആന്ദ്രസ് മെസ്സി''' ({{IPA-es|ljoˈnel anˈdɾes ˈmesi|-|Lionel Andrés Messi - Name.ogg}} (ജനനം ജൂൺ 24, 1987).  ഇന്റർ മയാമിയിലും [[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീന ദേശീയ ടീമിലും]] ഫോർവേഡായി കളിക്കുന്നു. തന്റെ തലമുറയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച ഫുട്ബോൾ കളിക്കാരിൽ ഒരാളായി അദ്ദേഹത്തെ പരിഗണിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news | last = Broadbent | first = Rick | date = 24 February 2006 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece | title = Messi could be focal point for new generation | publisher = Times Online | accessdate = 31 March 2009 | location = London | archive-date = 2011-07-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110727181929/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | last = Gordon | first = Phil | date = 28 July 2008 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece | title = Lionel Messi proves a class apart | publisher = Times Online | accessdate = 31 March 2009 | location = London | archive-date = 2008-12-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081204081721/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | last = Williams | first = Richard | date = 24 April 2008 | url = http://www.guardian.co.uk/sport/blog/2008/apr/24/ronaldosspotofanguishmessi?commentpage=2 | title = Messi's dazzling footwork leaves an indelible mark | publisher = The Guardian | accessdate = 31 March 2009 | location=London}}&lt;/ref&gt; മെസ്സി തന്റെ 21 ആം വയസ്സിൽ [[യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]], [[ഫിഫ ലോക ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]] എന്നീ പുരസ്കാരങ്ങൾക്കായി നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു. 22 ആം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം ആ രണ്ട് പുരസ്കാരങ്ങളും കരസ്ഥമാക്കുകയും ചെയ്തു. 2021 ൽ ലഭിച്ച ഏഴാമത്  ബാലൺ ഡി ഓയോറോടെ ( [[Ballon d'Or]]) ഈ ബഹുമതി  7 തവണ നേടുന്ന ആദ്യ കളിക്കാരനായി . 2009, 2010, 2011, 2012 വർഷങ്ങളിലായി  തുടരെ 4-ആം  തവണയാണ്  ഈ നേട്ടം കരസ്ഥമാക്കിയത്.&lt;ref name=&quot;Messi is best&quot;&gt;{{cite web | title=Messi världens bästa fotbollsspelare | url=http://www.eurosport.se/fotboll/la-liga/2009-2010/messi-vann-ballon-d%27or_sto2139561/story.shtml | publisher=Eurosport | date=12 January 2009 | accessdate=23 March 2010 | archive-date=2015-09-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150927140117/http://www.eurosport.se/fotboll/la-liga/2009-2010/messi-vann-ballon-d%27or_sto2139561/story.shtml | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.rsssf.com/miscellaneous/europa-poy.html | title = European Footballer of the Year (&quot;Ballon d'Or&quot;) | publisher = RSSSF | accessdate = 7 July 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gala 2008&quot;&gt;{{cite news | url = http://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf | title = FIFA World Player Gala 2008 | publisher = FIFA | accessdate = 7 July 2009 | archive-date = 2019-05-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190515125420/https://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.fifa.com/mm/document/classic/awards/finalmenbyplayer_32209.pdf | title = FIFA World Player Gala 2007 | publisher = FIFA | accessdate = 7 July 2009 | archive-date = 2017-06-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170630222655/http://www.fifa.com/mm/document/classic/awards/finalmenbyplayer_32209.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  [[2022 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|2022-ലെ ഫിഫ ലോകകപ്പിൽ]] അദ്ദേഹം ലോകകപ്പും ഗോൾഡൻ ബോളും നേടി. ഇദ്ദേഹത്തെ പലപ്പോഴും ഇതിഹാസതാരം [[ഡിയഗോ മറഡോണ|ഡിയഗോ മറഡോണയുമായി]] സാമ്യപ്പെടുത്താറുണ്ട്. മറഡോണ തന്നെ മെസ്സിയെ തന്റെ &quot;പിൻഗാമി&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite news | last = Gardner | first = Neil | date = 19 April 2007 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece | title = Is Messi the new Maradona? | publisher = Times Online | accessdate = 31 March 2009 | location = London | archive-date = 2011-06-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110629112333/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2006-02/25/content_523966.htm|title=Maradona proclaims Messi as his successor|author=Reuters|publisher= China Daily |date= 25 February 2006 |accessdate= 8 October 2006}}&lt;/ref&gt;

നന്നേ ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ മെസ്സി കളിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഴിവ് ബാർസലോണ വളരെ വേഗം തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ബാർസലോണ ക്ലബ്ബ് അദ്ദേഹത്തിന് ഉയരക്കുറവിനു ചികിത്സ നിർദ്ദേശിച്ചു. അതിനാൽ [[റൊസാരിയോ]] എന്ന സ്ഥലത്തെ ക്ലബ്ബായ [[ന്യൂവെൽസ്സ് ഓൾഡ് ബോയ്സ്]] ടീമിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹം വിട്ടുപോരുകയും കുടുംബത്തോടൊപ്പം [[യൂറോപ്പ്|യൂറോപ്പിൽ]] സ്ഥിരതാമസമാക്കുകയും ചെയ്തു. [[2004-2005 ലാ ലിഗ|2004-2005 സീസണിൽ]] അദ്ദേഹം ആദ്യ കളി കളിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ തന്നെ അദ്ദേഹം [[ഗോൾ]] നേടി. അങ്ങനെ ക്ലബ്ബിനായി ഗോൾ നേടുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ കളിക്കാരൻ എന്ന റെക്കോർഡ് അദ്ദേഹം സ്വന്തമാക്കി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യ സീസണിൽ തന്നെ ബാർസലോണ [[ലാ ലിഗ]] കപ്പ് നേടി. [[2006-2007 ലാ ലിഗ|2006-2007 സീസണിലാണ്]] അദ്ദേഹം മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ച്ചവെച്ചത്. ക്ലാസിക്ക് മത്സരത്തിൽ (el clásico or The Classic) ഒരു ഹാട്രിക്ക് നേടിയതടക്കം 26 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്നായി 14 ഗോളുകൾ നേടി. [[2008-2009 ലാ ലിഗ|2008-09]] സീസണിൽ അദ്ദേഹം 38 ഗോളുകൾ നേടി. ആ സീസണിൽ ബാർസലോണ മൂന്ന് കിരീടങ്ങൾ നേടിയപ്പോൾ ടീമിന്റെ പ്രധാന ആയുധം മെസ്സി ആയിരുന്നു. [[2009-2010 ലാ ലിഗ|2009-10]] സീസണിൽ അദ്ദേഹം എല്ലാ മത്സരങ്ങളിലുമായി 47 ഗോളുകൾ നേടുകയും, ബാർസലോണക്കായി ഒരു സീസണിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോളുകൾ നേടുകയെന്ന ബഹുമതി [[റൊണാൾഡോ|റൊണാൾഡോയോടൊപ്പം]] പങ്കിടുകയും ചെയ്തു.

2005 ലെ [[ഫിഫ വേൾഡ് യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്|ഫിഫ വേൾഡ് യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ]] മെസ്സി ആയിരുന്നു ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോളുകൾ നേടിയത്. ഫൈനലിൽ നേടിയ 2 ഗോളുകളടക്കം ആകെ 6 ഗോളുകളാണ് ആ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമ്പാദ്യം. അതിനുശേഷം അദ്ദേഹം [[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീന]] ടീമിലെ സ്ഥിരം അംഗമായി. [[ഫിഫ ലോകകപ്പ്|ഫിഫ ലോകകപ്പിൽ]] കളിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ അർജന്റീനക്കാരനായി അദ്ദേഹം മാറി. 2007 ലെ [[കോപ്പ അമേരിക്ക|കോപ്പ അമേരിക്കയിൽ]] രണ്ടാം സ്ഥാനക്കാരനുള്ള പുരസ്കാരം അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു. 2008 ലെ [[ബീജിങ്ങ് ഒളിമ്പിക്സ്|ബീജിങ്ങ് ഒളിമ്പിക്സിൽ]] ജേതാക്കളായ അർജന്റീന ടീമിൽ മെസ്സിയും ഒരു അംഗമായിരുന്നു. ആ വിജയത്തോടെ അദ്ദേഹത്തിന് ആദ്യ അന്താരാഷ്ട്ര പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. 2012 ഡിസംബർ 9ന് ഒരു കലണ്ടർ വർഷം ഏറ്റവുമതികം ഗോൾ നേടുന്ന കളിക്കാരൻ എന്ന റെക്കോർഡിൽ ഗെർഡ് മുള്ളറെ (85 ഗോളുകൾ) മറികടന്നു. 2012 ഡിസംബർ 23 ന്  ഒരു  കലണ്ടർ വർഷം 91 ഗോളുകൾ എന്ന സർവ്വ കാല റിക്കാർഡ് സ്ഥാപിച്ചു.2022ഇൽ ഖത്തറിൽ വച്ച് നടന്ന ഫിഫ വേൾഡ് കപ്പിൽ അർജൻ്റീനയെ വിജയികൾ ആക്കുന്നതിൽ മുഖ്യ പങ്ക് വഹിച്ചു 

പലപ്പോഴും ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച കളിക്കാരനായി കണക്കാക്കപ്പെടുകയും എക്കാലത്തെയും മികച്ച കളിക്കാരിലൊരാളായി പരക്കെ കണക്കാക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന മെസ്സി റെക്കോർഡ് എട്ട് ബാലൺ ഡി ഓർ അവാർഡുകൾ നേടിയിട്ടുണ്ട്.

== ആദ്യ കാല ജീവിതം മെസ്സി ==
1987 ജൂൺ 24 ന് ജോർജ്ജ് ഹൊറാസിയോ മെസ്സിയുടേയും (ഫാക്ടറി തൊഴിലാളി) സെലിയ മറിയ കുചിറ്റിനിയുടേയും (തൂപ്പുകാരി) മകനായി അർജന്റീനയിലെ റൊസാരിയോ എന്ന സ്ഥലത്താണ് മെസ്സി ജനിച്ചത്.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/lionel-messi-magic-in-his-feet-1928768.html | last = Carlin | first = John | publisher = The Independent | title = Lionel Messi: Magic in his feet | accessdate = 7 April 2010 | date = 27 March 2010 | location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.pagina12.com.ar/diario/deportes/8-121094-2009-03-07.html | last = Veiga | first = Gustavo | publisher = Página/12 | title = Los intereses de Messi | accessdate = 31 May 2009 |language= Spanish}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mission&quot;&gt;{{cite news | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article3779961.ece | publisher = Times Online | title = Lionel Messi on a mission | last = Hawkey | first = Ian | date = 20 April 2008 | accessdate = 30 May 2009 | location = London | archive-date = 2008-08-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080830020412/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article3779961.ece | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ഇറ്റലിയിലെ [[അൻകോന]] എന്ന നഗരത്തിൽ നിന്നും 1883 ൽ കുടിയേറിപ്പാർത്തതാണ് മെസ്സിയുടെ പൂർവ്വികനായ ഏയ്ഞ്ചലോ മെസ്സി.&lt;ref name=&quot;El origen de los Messi&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aldia.cr/ad_ee/2006/febrero/24/ovacion11.html |title= El origen de los Messi está en Italia |accessdate= 7 July 2009 | date= 24 February 2006 | publisher= Al Día | last = Aguilar | first = Alexander |language= Spanish}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Las raíces italianas de Leo Messi&quot;&gt;{{cite web |url=http://hemeroteca.elmundodeportivo.es/preview/2005/10/07/pagina-5/722791/pdf.html |title= Las raíces italianas de Leo Messi |accessdate= 7 July 2009 |date = 7 October 2005 |publisher= El Mundo Deportivo | last = Cubero | first = Cristina|language= Spanish}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹത്തിന് റോഡ്രിഗോ എന്നും മത്യാസ് എന്നും പേരുള്ള രണ്ട് ജ്യേഷ്ഠന്മാരുണ്ട്. കൂടാതെ മരിയ സോൾ എന്നു പേരുള്ള ഒരു സഹോദരിയും.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.nbcolympics.com/athletes/athlete=1246/bio/ | publisher = NBC | title = Lionel Messi bio | accessdate = 30 May 2009 | archive-date = 2017-05-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170513153151/http://www.nbcolympics.com/athletes/athlete=1246/bio | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; അഞ്ചാം വയസ്സിൽ, തന്റെ അച്‌ഛൻ പരിശീലിപ്പിച്ചിരുന്ന ഒരു പ്രാദേശിക ക്ലബ്ബായ ഗ്രൻഡോളിയിൽ ചേർന്ന് മെസ്സി ഫുട്ബോൾ കളിക്കാൻ തുടങ്ങി.&lt;ref name=Williams&gt;{{cite news | last = Williams | first = Richard | url = http://www.guardian.co.uk/football/2006/feb/24/championsleague1 | publisher = The Guardian | title = Messi has all the qualities to take world by storm | accessdate = 3 May 2008 | date = 26 February 2006 | location=London}}&lt;/ref&gt; 1995 ൽ പ്രാദേശിക പട്ടണമായ റൊസാരിയോവിലെ ഒരു ക്ലബ്ബായ [[ന്യൂവെൽസ് ഓൾഡ് ബോയ്സ്|ന്യൂവെൽസ് ഓൾഡ് ബോയ്സിൽ]] ചേർന്നു.&lt;ref name=Williams/&gt; 11 ആം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വളർച്ചക്കു ആവശ്യമായ ഹോർമോണിന്റെ കുറവ് തിരിച്ചറിയപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/championsleague/5099857/Franck-Ribery-the-man-to-challenge-Lionel-Messi-and-Barcelona.html | title = Franck Ribery the man to challenge Lionel Messi and Barcelona | publisher = Daily Telegraph | last = White | first = Duncan | date = 4 April 2009 | accessdate = 7 July 2009 | location = London | archive-date = 2010-03-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100323094801/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/championsleague/5099857/Franck-Ribery-the-man-to-challenge-Lionel-Messi-and-Barcelona.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; അർജന്റീനയിലെ ഒരു പ്രമുഖ ക്ലബ്ബായ [[റിവർ പ്ലേറ്റ്|റിവർ പ്ലേറ്റിന്]] മെസ്സിയുടെ കഴിവിൽ വിശ്വാസമുണ്ടായിരുന്നു. എങ്കിലും മാസം തോറും $900 ചെലവാക്കിക്കൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തെ ചികിത്സിക്കാൻ അവർക്ക് കഴിയുമായിരുന്നില്ല.&lt;ref name=&quot;mission&quot;/&gt; എന്നാൽ [[ബാർസലോണ|ബാർസലോണയുടെ]] സ്പോർട്ടിംഗ് ഡയറക്ടറായിരുന്ന [[കാർലെസ് റെക്സാച്ച്]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഴിവിനെ പറ്റി ബോധവാനായിരുന്നു. മെസ്സിയുടെ ബന്ധുക്കൾ സ്പെയിനിലെ [[കാറ്റലോണിയ|കാറ്റലോണിയയിലെ]] [[ലെയ്ഡ|ലെയ്ഡയിൽ]] ഉണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;mission&quot;/&gt; മെസ്സിയുടെ കളി നിരീക്ഷിച്ചതിനു ശേഷം ബാർസലോണ അദ്ദേഹവുമായി കരാറിലേർപ്പെട്ടു.&lt;ref name=fifa.com/&gt; അദ്ദേഹം സ്പെയിനിലേക്ക് മാറി താമസിക്കാമെങ്കിൽ ചികിത്സക്കുള്ള പണം ക്ലബ്ബ് ഏറ്റെടുത്തുകൊള്ളാം എന്ന് അവർ പറഞ്ഞു.&lt;ref name=Williams/&gt; ഇതനുസരിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബം യൂറോപ്പിലേക്ക് മാറിത്താമസിക്കുകയും അദ്ദേഹം ക്ലബ്ബിന്റെ യൂത്ത് ടീമുകളിൽ കളിച്ച് തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു.&lt;ref name=fifa.com&gt;{{cite news |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=107/edition=248388/news/newsid=103182.html |title=The new messiah |publisher=FIFA |date=5 March 2006 |accessdate=25 July 2006 |archive-date=2013-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131225005810/http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=107/edition=248388/news/newsid=103182.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ട് ബന്ധുസഹോദരർ ഫുട്ബോളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടായിരുന്നു : [[മാക്സി ബിനാക്കുച്ചി|മാക്സി ബിനാക്കുച്ചിയും]] [[ഇമ്മാനുവൽ ബിനാക്കുച്ചി|ഇമ്മാനുവൽ ബിനാക്കുച്ചിയും]].&lt;ref name=&quot;Último Segundo&quot;&gt;{{cite news|url=http://ultimosegundo.ig.com.br/esportes/seu_time/flamengo/2007/08/20/maxi_afirma_que_messi_deve_vir_ao_brasil_para_ve_lo_jogar_972383.html|title=Maxi afirma que Messi deve vir ao Brasil para vê-lo jogar|publisher=Último Segundo|date=20 August 2007|accessdate=3 November 2009|language=pt|archive-date=2009-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090227172313/http://ultimosegundo.ig.com.br/esportes/seu_time/flamengo/2007/08/20/maxi_afirma_que_messi_deve_vir_ao_brasil_para_ve_lo_jogar_972383.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.tz-online.de/sport/fussball/tsv-1860/biancucchi-hoert-mir-mit-messi-auf-498339.html|title=Hört mir auf mit Messi!|publisher=TZ Online|date= 20 October 2009 |accessdate= 3 November 2009 |language=de|first=Claudius |last=Mayer}}&lt;/ref&gt;

== ക്ലബ്ബ് ജീവിതം ==
=== ബാർസലോണ ===
2003 നവംബർ 13 ന് (അപ്പോൾ പ്രായം 16 വർഷവും 145 ദിവസവും) [[F.C. പോർട്ടോ|പോർട്ടോയുമായുള്ള]] സൗഹൃദ മത്സരത്തിലൂടെ മെസ്സി തന്റെ ആദ്യ ഔദ്യോഗിക മത്സരം കളിച്ചു.&lt;ref name=&quot;footballdb&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.footballdatabase.com/index.php?page=player&amp;Id=222&amp;b=true |title=Lionel Andres Messi&amp;nbsp;— FCBarcelona and Argentina |publisher=Football Database |accessdate= 23 August 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2009/SPORT/football/05/22/messi.football.best.world/index.html|title=Profile: Lionel Messi|author=Tutton, Mark and Duke, Greg|publisher=CNN|date=22 May 2009|accessdate=30 May 2009|archive-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411213640/http://edition.cnn.com/2009/SPORT/football/05/22/messi.football.best.world/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഒരു വർഷത്തിനുള്ളിൽ [[ഫ്രാങ്ക് റൈക്കാർഡ്]] അദ്ദേഹത്തെ തന്റെ ആദ്യ ലീഗ് മത്സരം കളിക്കാൻ അനുവദിച്ചു. 2004 ഒക്ടോബർ 16 ന് (അപ്പോൾ പ്രായം 17 വർഷവും 114 ദിവസവും) [[F.C. എസ്പാന്യോൾ|എസ്പാന്യോളിനെതിരെയായിരുന്നു]] ആ മത്സരം. ആ മത്സരത്തോടു കൂടി ബാർസലോണക്ക് വേണ്ടി കളിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ മൂന്നാമത്തെ കളിക്കാരനും ലാ ലിഗയിൽ കളിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ കളിക്കാരനുമായി മെസ്സി മാറി (ഈ റെക്കോർഡ് 2007 സെപ്റ്റംബറിൽ ബാർസലോണയിലെ തന്നെ [[ബോജൻ ക്രികിച്]] തകർത്തു). 2005 മെയ് 1 ന് [[അൽബാസെറ്റെ ബലോംപി|അൽബാസെറ്റെക്കെതിരെ]] അദ്ദേഹം തന്റെ ആദ്യ ഗോൾ ബാർസലോണക്കായി നേടി. അപ്പോൾ മെസ്സിയുടെ പ്രായം 17 വർഷവും 10 മാസവും 7 ദിവസവുമായിരുന്നു. ബാർസലോണക്കായി ഒരു ലാ ലിഗ മത്സരത്തിൽ ഗോൾ നേടുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ കളിക്കാരനായി മെസ്സി മാറി.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071016101878.html | title = Meteoric rise in three years | accessdate = 3 May 2008 | publisher = fcbarcelona.com | archive-date = 2011-09-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110906093707/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071016101878.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 2007 ൽ മെസ്സിയുടെ സഹായത്തോടെ നേടിയ ഒരു ഗോളിലൂടെ [[ബോജൻ ക്രികിച്]] ആ റെക്കോർഡും തകർത്തു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071020101276.html | title = Krkic enters the record books | accessdate = 16 July 2009 | date = 21 October 2007 | publisher = fcbarcelona.cat | last = Nogueras | first = Sergi | archive-date = 2011-08-19 | archive-url = https://archive.today/20110819191710/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071020101276.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; മെസ്സി തന്റെ മുൻ കോച്ചായ റൈക്കാർഡിനെപ്പറ്റി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു : {{cquote|അദ്ദേഹമാണ് എന്റെ കളിജീവിതം തുടങ്ങിവെച്ചത് എന്ന വസ്തുത ഞാനൊരിക്കലും മറക്കില്ല. എന്റെ 16 ഓ 17 ഓ വയസ്സിൽ തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന് എന്നിൽ വിശ്വാസമുണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.soccerway.com/news/2009/December/10/messi-rijkaard-gave-us-more-freedom/|title=Messi: &quot;Rijkaard gave us more freedom&quot;|date=10 December 2009|publisher=soccerway.com}}&lt;/ref&gt;}}

==== 2005-06 സീസൺ ====
{{ quote box
| width = 30%
| align = right
| quote = ''മറഡോണയോ പെലെയോ എന്ന സംശയം അവസാനിക്കാൻ പോകുന്നു''
| source = [[ഡിയേഗോ മറഡോണ]], 2010 ലോകകപ്പ് മെസ്സി ജയിച്ചാൽ എന്ന അവസരത്തിൽ&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/world-cup/story/_/id/767712/ce/uk/?cc=5739&amp;ver=global|title=Diego Maradona: Lionel Messi playing kick-about with Jesus|last=|first=|publisher=ESPN|date=8 April 2010|accessdate=8 April 2010|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024073752/http://soccernet.espn.go.com/world-cup/story/_/id/767712/ce/uk/?cc=5739&amp;ver=global|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}
സെപ്റ്റംബർ 16 ന് മൂന്നു മാസത്തിനിടയിൽ രണ്ടാം തവണയും ബാർസലോണ, മെസ്സിയുമായുള്ള കരാർ പുതുക്കി. ആ പ്രാവശ്യം അദ്ദേഹത്തെ ഒന്നാം നിര ടീമിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുത്തുകൊണ്ടാണ് കരാർ 2014 ജൂൺ വരെ പുതുക്കിയത്.&lt;ref name=Williams/&gt; 2005 സെപ്റ്റംബർ 26 ന് മെസ്സി സ്പാനിഷ് പൗരത്വം നേടി.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://thestar.com.my/sports/story.asp?file=/2005/9/28/sports/12165057&amp;sec=sports |title=Good news for Barcelona as Messi gets his Spanish passport |publisher=The Star Online|date= 28 May 2005 |accessdate= 29 May 2009}}&lt;/ref&gt; അതോടെ അദ്ദേഹം ലാ ലിഗയിൽ കളിക്കുന്നതിന് പൂർണ്ണസജ്ജനായി. സെപ്റ്റംബർ 27 ന് [[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിൽ]] ഇറ്റാലിയൻ ക്ലബ്ബായ [[ഉഡിനീസ് കാൽസിയോ|ഉഡിനീസിനെതിരെയായിരുന്നു]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ വിദേശികളുമായുള്ള കളി.&lt;ref name=&quot;footballdb&quot;/&gt; അദ്ദേഹം പകരക്കാരനായി ഇറങ്ങിയപ്പോൾ [[കാമ്പ് ന്യൂ|കാമ്പ് ന്യൂവിലെ]] ബാർസലോണയുടെ ആരാധകർ എഴുന്നേറ്റുനിന്നുകൊണ്ട് സ്വാഗതം ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റേയും [[റൊണാൾഡീന്യോ|റൊണാൾഡീന്യോവിന്റേയും]] കൂട്ടുകെട്ട് ആരാധകർക്കൊരു വിരുന്നൊരുക്കി.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Reuters |url=http://in.rediff.com/sports/2005/sep/28messi.htm |title=Ronaldinho scores the goals, Messi takes the plaudits |publisher=Rediff|date= 28 September 2005 |accessdate= 23 August 2006}}&lt;/ref&gt;

മെസ്സി ആ സീസണിൽ 17 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്നായി 6 ഗോളുകൾ സ്വന്തമാക്കി. കൂടാതെ 6 ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് കളികളിൽ നിന്നായി ഒരു ഗോളും നേടി. ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിലെ രണ്ടാം റൗണ്ടിലെ രണ്ടാം പാദത്തിൽ [[ചെൽസി F.C.|ചെൽസിക്കെതിരായി]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ വലതു തുടയിലെ പേശിക്കുണ്ടായ പരിക്കുമൂലം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആ സീസൺ 2006 മാർച്ച് 7 ന് അവസാനിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=366008&amp;cc=3436 |title=Frustrated Messi suffers another injury setback |publisher=ESPN Soccernet |date=26 April 2006 |accessdate=22 July 2006 |archive-date=2012-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024073801/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=366008&amp;cc=3436 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ഫ്രാങ്ക് റൈക്കാർഡ്|റൈക്കാർഡിന്റെ]] ബാർസലോണ ആ സീസണിൽ സ്പെയിനിലേയും യൂറോപ്പിലേയും ജേതാക്കളായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/arsenal-1-barcelona-2-barcelona-crush-heroic-arsenal-in-space-of-four-brutal-minutes-478659.html |title=Arsenal 1 Barcelona 2: Barcelona crush heroic Arsenal in space of four brutal minutes |last = Wallace | first = Sam | publisher=The Independent |date= 18 May 2006 |accessdate= 3 June 2009 | location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/4970966.stm |title=Barca retain Spanish league title | publisher=BBC Sport |date= 3 May 2006 |accessdate= 3 June 2009}}&lt;/ref&gt;

==== 2006-07 സീസൺ ====
[[പ്രമാണം:Barcelona vs Rangers.jpg|thumb|2007 ൽ [[റേഞ്ചേഴ്സ് F.C.|റേഞ്ചേഴ്സിനെതിരെ]] മെസ്സിയുടെ പ്രകടനം]]
2006-07 സീസണിൽ മെസ്സി സ്ഥിരമായി ഒന്നാം ടീമിൽ ഇടംപിടിച്ചു തുടങ്ങി. 26 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്നായി 14 ഗോളുകൾ മെസ്സി നേടി.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=12563 |title=Lionel Messi at National Football Teams |publisher=National Football Teams |accessdate= 17 July 2009}}&lt;/ref&gt; നവംബർ 12 ന് [[റയൽ സരഗോസ|റയൽ സരഗോസയുമായുള്ള]] മത്സരത്തിനിടെ പരിക്കേറ്റതുമൂലം അദ്ദേഹത്തിന് മൂന്ന് മാസം നഷ്ടപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite press release |url=http://www.fcbarcelona.com/eng/noticias/noticias/n06111404.shtml |title=Doctors happy with Messi op |publisher=FCBarcelona.com |date=14 November 2006 |accessdate=16 November 2006 |archive-date=2006-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061126040828/http://www.fcbarcelona.com/eng/noticias/noticias/n06111404.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.fifa.com/en/comp/index/0,2442,125576,00.html?articleid=125576 |title=Messi to miss FIFA Club World Cup |date=13 November 2006 |publisher=FIFA.com/Reuters |accessdate=18 January 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071211061548/http://fifa.com/en/comp/index/0,2442,125576,00.html?articleid=125576 |archivedate=2007-12-11 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; അർജന്റീനയിൽ വെച്ച് അദ്ദേഹം സുഖം പ്രാപിച്ചു. പരിക്ക് ഭേദപ്പെട്ടതിനു ശേഷമുള്ള ആദ്യ മത്സരം ഫെബ്രുവരി 11 ന് [[റേസിംഗ് ഡി സന്റാൻഡർ|റേസിംഗ് സന്റാൻഡറിനെതിരെ]] ആയിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://barcelona.theoffside.com/la-liga/barcelona-racing-santander-sunday-3pm-est.html |title=Barcelona&amp;nbsp;— Racing Santander |publisher=The Offside |date=19 January 2008 |accessdate=30 May 2009 |archive-date=2012-05-30 |archive-url=https://archive.today/20120530090054/http://barcelona.theoffside.com/la-liga/barcelona-racing-santander-sunday-3pm-est.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ആ മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം രണ്ടാം പകുതിയിൽ ഒരു പകരക്കാരനായാണ് കളിക്കാനിറങ്ങിയത്. മാർച്ച് 11 ന് നടന്ന ക്ലാസിക്ക് മത്സരത്തിൽ മെസ്സി വളരെ നല്ല നിലവാരത്തിലാണ് കളിച്ചത്. 10 പേരായി ചുരുങ്ങിയ ബാർസലോണക്ക് അദ്ദേഹം തന്റെ [[ഹാട്രിക്|ഹാട്രിക്കിലൂടെ]] സമനില നേടിക്കൊടുത്തു. അദ്ദേഹം നേടിയ മൂന്നു ഗോളുകളും സമനില ഗോളുകളായിരുന്നു (Equalisers).അതിലെത്തന്നെ അവസാനത്തെ ഗോൾ [[ഇഞ്ച്വറി ടൈം|ഇഞ്ച്വറി ടൈമിലായിരുന്നു]] നേടിയത്.&lt;ref&gt;{{cite news |url= http://www.independent.co.uk/sport/football/european/barcelona-3-real-madrid-3-magical-messi-is-barcelonas-hero-439788.html |title= Magical Messi is Barcelona's hero |last= Hayward |first= Ben |publisher= The Independent |date= 11 March 2007 |accessdate= 30 May 2009 |location= London |archive-date= 2011-09-06 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110906081352/http://www.independent.co.uk/sport/football/european/barcelona-3-real-madrid-3-magical-messi-is-barcelonas-hero-439788.html |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; ഇതിലൂടെ, ക്ലാസ്സിക്ക് മത്സരത്തിൽ [[ഇവാൻ സമോറാനോ|ഇവാൻ സമോറാനോക്ക്]] ശേഷം (1994-95 സീസണിൽ [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡിന്]] വേണ്ടി) ഹാട്രിക് നേടുന്ന ആദ്യ കളിക്കാരനായി.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=113101.html |title=Inter beat AC, Messi headlines derby |date=11 March 2007 |publisher=FIFA |accessdate=30 May 2009 |archive-date=2014-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803140827/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=113101.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ഈ നേട്ടം കൈവരിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ കളിക്കാരനും മെസ്സി തന്നെയാണ്. സീസണിന്റെ അവസാനത്തോടു കൂടി അദ്ദേഹം കൂടുതൽ ഗോളുകൾ നേടാൻ തുടങ്ങി. ലീഗിൽ അദ്ദേഹം നേടിയ 14 ഗോളുകളിൽ 11 ഗോളുകളും അവസാന 13 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്നാണ്.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://soccernet.espn.go.com/players/gamelog?id=45843&amp;season=2006&amp;cc=5739 |title=Lionel Messi 2006/07 season statistics |publisher=ESPN Soccernet |accessdate=3 June 2009 |archive-date=2010-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100326235840/http://soccernet.espn.go.com/players/gamelog?id=45843 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

''പുതിയ മറഡോണ'' എന്ന പേര് അദ്ദേഹത്തിന് ചാർത്തി നൽകപ്പെട്ടു. ഒരേയൊരു സീസണിനുള്ളിൽ തന്നെ മറഡോണയുടെ പ്രശസ്തമായ പല ഗോളുകളും പുനഃസൃഷ്ടിച്ചത് അതിനൊരു കാരണമായി.&lt;ref name=&quot;maradonalike&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/2311407/The-greatest-goal-ever.html |title=The greatest goal ever? |date= 20 April 2007 |publisher= Daily Telegraph | last = Lowe| first = Sid | accessdate= 7 July 2009 | location=London}}&lt;/ref&gt; 2007 ഏപ്രിൽ 18 ന് [[കോപ്പ ദെൽ റെയ്]] സെമി ഫൈനൽ മത്സരത്തിൽ [[ഗെറ്റാഫെ|ഗെറ്റാഫെക്കെതിരെ]] അദ്ദേഹം 2 ഗോളുകൾ നേടി. [[മെക്സിക്കോ|മെക്സിക്കോയിൽ]] വെച്ച് നടന്ന [[1986 ഫുട്ബോൾ ലോകകപ്പ്|1986 ലെ ഫുട്ബോൾ ലോകകപ്പിൽ]] [[ഇംഗ്ലണ്ട് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഇംഗ്ലണ്ടിനെതിരെ]] മറഡോണ നേടിയ ഗോളിനോട് ([[നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ഗോൾ]] എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) വളരെയധികം സാമ്യമുള്ളവയായിരുന്നു അവ.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=423002&amp;cc=3888 | title=Messi dazzles as Barça reach Copa Final | publisher=ESPN Soccernet | date=18 April 2007 | access-date=2010-12-03 | archive-date=2012-10-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121024073812/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=423002&amp;cc=3888 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ഇതിലൂടെ മെസ്സി മറഡോണയുമായി വളരെയധികം താരതമ്യം ചെയ്യപ്പെട്ടു. സ്പാനിഷ് പത്രങ്ങൾ മെസ്സിയെ ''മെസ്സിഡോണ'' എന്ന് വിളിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://www.hindu.com/2007/07/14/stories/2007071455691800.htm | title= Can ‘Messidona’ beat Maradona? | publisher= The Hindu | date= 14 July 2007 | access-date= 2010-12-27 | archive-date= 2013-10-14 | archive-url= https://web.archive.org/web/20131014194308/http://www.hindu.com/2007/07/14/stories/2007071455691800.htm | url-status= dead }}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹം ആ ഗോളിനിടയിൽ 62 മീറ്ററുകൾ (203 അടികൾ) തന്നെ ഓടി, 6 കളിക്കാരെ (ഗോളിയടക്കം) തന്നെ കബളിപ്പിച്ചു, ഒരേ സ്ഥാനത്തുനിന്നു തന്നെ നിറയൊഴിച്ചു, ആഹ്ലാദസമയത്ത്, 21 വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് മെക്സിക്കോയിൽ മറഡോണ ചെയ്തതുപോലെ കോർണർ പതാകക്കടുത്തേക്ക് ഓടി.&lt;ref name=&quot;maradonalike&quot;/&gt; മത്സരത്തിനു ശേഷം പത്രസമ്മേളനത്തിൽ സഹകളിക്കാരനായ [[ഡെക്കോ]] പറഞ്ഞു : &quot;''എന്റെ ജീവിതത്തിൽ ഞാൻ കണ്ട ഏറ്റവും മികച്ച ഗോളാണ് അത്.''&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=/sport/2007/04/20/sfnmes20.xml |title=The greatest goal ever? |last=Lowe |first=Sid |publisher=Daily Telegraph |date=20 April 2007 |accessdate=7 May 2007 |location=London |archive-date=2008-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513171834/http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=%2Fsport%2F2007%2F04%2F20%2Fsfnmes20.xml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1986 ലോകകപ്പിലെ ഇംഗ്ലണ്ടിനെതിരായ ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിൽ മറഡോണ നേടിയ [[ദൈവത്തിന്റെ കൈ]] എന്ന് പ്രശസ്തമായ ഗോളിനോട് സമാനമായ ഒരു ഗോൾ മെസ്സി [[RCD എസ്പാന്യോൾ|എസ്പാന്യോളിനെതിരെ]] നേടി. മെസ്സി പന്തിനായി കുതിക്കുകയും ഗോളിയായ [[കാർലോസ് കമേനി|കാർലോസ് കമേനിയെ]] കബളിപ്പിച്ച് ആ പന്ത് സ്വന്തം കൈകൊണ്ട് വലയിലേക്ക് തട്ടിയിടുകയുമാണ് ചെയ്തത്.&lt;ref name=&quot;Hand of Messi&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article1910271.ece |title=Hand of Messi saves Barcelona |last=Mitten |first=Andy |publisher=Times Online |date=10 June 2007 |accessdate=12 January 2008 |location=London |archive-date=2008-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081013021540/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article1910271.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; അത് ശരിയായ ഒരു [[ഹാൻഡ്ബോൾ (ഫുട്ബോൾ)|ഹാൻഡ്ബോൾ]] ആണെന്ന് റീപ്ലേകളിൽ വ്യക്തമായിരുന്നെങ്കിലും ഗോൾ നൽകപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Hand of Messi&quot;/&gt;

==== 2007-08 സീസൺ ====
[[പ്രമാണം:Messi 22 Sep 07 v Sevilla.JPG|thumb|കാമ്പ് ന്യൂവിൽ വെച്ച് നടന്ന സെവിയ്യക്കെതിരായ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ബാർസലോണയെ 2-0 എന്ന നിലയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു, 2007 സെപ്റ്റംബർ 22|കണ്ണി=Special:FilePath/Messi_22_Sep_07_v_Sevilla.JPG]]
2007-08 സീസണിലെ ആദ്യ ആഴ്ചയിൽ  5 ഗോളുകൾ നേടി മെസ്സി ബാർസലോണയെ ലാ ലിഗയിലെ ആദ്യ നാല് ടീമുകളിലൊന്നാക്കി. സെപ്റ്റംബർ 19 ന് സ്വന്തം മൈതാനത്ത് വെച്ച് നടന്ന [[ഒളിമ്പിക് ലിയോൺ|ലിയോണിനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയുടെ ഗോളിന്റെ പിൻബലത്തിൽ ബാർസലോണ 3-0 ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=228758&amp;&amp;cc=5739|title=Barcelona 3–0 Lyon: Messi orchestrates win|publisher=ESPN Soccernet|date=19 September 2007|accessdate=27 May 2009|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081230/http://soccernet.espn.go.com/report?id=228758&amp;&amp;cc=5739|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സെപ്റ്റംബർ 22 ന് [[FC സെവിയ്യ|സെവിയ്യക്കെതിരായി]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ മെസ്സി 2 ഗോളുകൾ നേടി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.soccerway.com/matches/2007/09/22/spain/primera-division/futbol-club-barcelona/sevilla-futbol-club/480859/|title=Barcelona vs. Sevilla|publisher=Soccerway|date= 22 September 2007 |accessdate= 29 May 2009}}&lt;/ref&gt; സെപ്റ്റംബർ 26 ന് [[റയൽ സരഗോസ|റയൽ സരഗോസയുമായുള്ള]] മത്സരത്തിലും അദ്ദേഹം 2 ഗോളുകൾ നേടി, ബാർസലോണയുടെ 4-1 വിജയത്തിൽ മുഖ്യ പങ്കാളിയായി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://barcelona.theoffside.com/injuries/barcelona-4-1-zaragoza-review.html|title=Barcelona 4–1 Zaragoza|author=Isaiah|publisher=The Offside|date=26 September 2007|accessdate=27 May 2009|archive-date=2012-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120311091432/http://barcelona.theoffside.com/injuries/barcelona-4-1-zaragoza-review.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഫെബ്രുവരി 27 ന് [[വലൻസിയ CF|വലൻസിയക്കെതിരെ]] അദ്ദേഹം ബാർസലോണക്ക് വേണ്ടിയുള്ള തന്റെ 100 ആം മത്സരം കളിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=700689.html|title=Xavi late show saves Barca|author=FIFA|publisher=FIFA|date=27 February 2008|accessdate=27 May 2009|archive-date=2014-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20140803053023/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=700689.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

മുന്നേറ്റ വിഭാഗത്തിൽ [[ഫിഫ്പ്രോ ലോക 11|ഫിഫ്പ്രോ ലോക 11 കളിക്കാരൻ പുരസ്കാരത്തിന്]] മെസ്സി നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://worldx1.fifpro.org/index.php?mod=plink&amp;id=14697|title=FIFPro World XI|publisher=FIFPro|accessdate=30 May 2009|archive-date=2011-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20111009021258/http://worldx1.fifpro.org/index.php?mod=plink&amp;id=14697|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സ്പാനിഷ് പത്രമായ [[ഡിയാരിയോ മാർസ|മാർസയുടെ]] ഓൺലൈൻ പതിപ്പിൽ നടന്ന ലോകത്തെ ഏറ്റവും മികച്ച കളിക്കാരനുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 77% വോട്ടോടെ മെസ്സി വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://archivo.marca.com/futbol/2007/messi_kun/handicho.html|title=El fútbol a sus pies|last=Villalobos|first=Fran|publisher=MARCA|language=Spanish|date= 10 April 2007|accessdate= 7 July 2009}}&lt;/ref&gt; [[ഫ്രാൻസ് ബെക്കൻബോവർ|ഫ്രാൻസ് ബെക്കൻബോവറുടെ]] അഭിപ്രായത്തെ പിൻപറ്റി, [[ലോക ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദി ഇയർ]] പുരസ്കാരം മെസ്സിക്ക് നൽകണമെന്ന് ബാർസലോണ കേന്ദ്രീകരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്ന പത്രങ്ങളായ [[എൽ മുണ്ടോ ഡിപോർട്ടീവോ|എൽ മുണ്ടോ ഡിപോർട്ടീവോയുടേയും]] [[സ്പോർട്ട് (പത്രം)|സ്പോർട്ടിന്റേയും]] എഴുത്തുകാർ അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idtipusrecurs_PK=7&amp;idnoticia_PK=447107|title=Si Messi sigue trabajando así, será como Maradona y Pelé|last=Fest|first=Leandro|publisher=Sport.es|language=Spanish|accessdate=7 July 2009|archive-date=2008-05-24|archive-url=https://archive.today/20080524062418/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idtipusrecurs_PK=7&amp;idnoticia_PK=447107|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ലോകത്തിലെ ഇപ്പോഴത്തെ ഏറ്റവും മികച്ച ഫുട്ബോളർമാരിൽ ഒരാളാണ് മെസ്സിയെന്ന് [[ഫ്രാൻസെസ്കോ ടോട്ടി]] അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://archivo.marca.com/edicion/marca/futbol/internacional/es/desarrollo/1063306.html|title=Totti le daría el Balón de Oro a Messi antes que a Kaká|publisher= MARCA |language=Spanish|date= 29 November 2007 |accessdate=7 July 2009}}&lt;/ref&gt;

മാർച്ച് 4 ന് [[സെൽട്ടിക് FC|സെൽട്ടികിനെതിരായി]] നടന്ന [[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]] മത്സരത്തിൽ ഇടതു തുടയിൽ പേശീവലിവുണ്ടായതിനെത്തുടർന്ന് 6 മാസം അദ്ദേഹത്തിന് പുറത്തിരിക്കേണ്ടി വന്നു. മൂന്ന് സീസണുകൾക്കുള്ളിൽ ഇത് നാലാം തവണയാണ് ഇത്തരം പരിക്ക് മൂലം മെസ്സിക്ക് കളിക്കാൻ കഴിയാതെ പോകുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/story/2008/03/05/lionel-messi.html?ref=rss|title=Barcelona's Lionel Messi sidelined with thigh injury|publisher=CBC.ca|date= 5 March 2008 |accessdate= 14 June 2009}}&lt;/ref&gt;

==== 2008-09 സീസൺ ====
[[പ്രമാണം:Lionel Messi 31mar2007.jpg|thumb|upright|left|മെസ്സി [[ഡിപോർട്ടീവോ ദെ ലാ കൊരുണ|ഡിപോർട്ടീവോ ലാ കൊരുണക്കെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ]]
[[റൊണാൾഡീന്യോ|റൊണാൾഡീന്യോയുടെ]] ക്ലബ്ബ് മാറ്റത്തെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ 10 ആം നമ്പർ ജേഴ്സി മെസ്സിക്ക് ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/8/main/2008/08/04/803776/messi-inherits-ronaldinhos-no-10-shirt|title=Messi Inherits Ronaldinho's No. 10 Shirt|last=Sica|first=Gregory|publisher=Goal.com|date= 4 August 2008 |accessdate= 2 June 2009}}&lt;/ref&gt; 2008 ഒക്ടോബർ 1 ന് [[FC ഷക്തർ ഡൊണെറ്റ്സ്ക്|ഷക്തർ ഡൊണെറ്റ്സ്കിനെതിരായ]] ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് മത്സരത്തിൽ, [[തിയറി ഹെൻട്രി|തിയറി ഹെൻട്രിക്ക്]] പകരമിറങ്ങി, 1-0 ന് പിന്നിൽ നിൽക്കുകയായിരുന്ന ബാർസലോണയെ അവസാന 7 മിനിട്ടുകൾക്കുള്ളിൽ 2 ഗോളുകൾ നേടി 2-1 ജയത്തിലേക്ക് മെസ്സി നയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&amp;cc=5739|title=Late Messi brace nicks it|publisher=ESPN Soccernet|date=1 October 2008|accessdate=29 May 2009|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081234/http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&amp;cc=5739|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡ്|അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിനെതിരായ]] അടുത്ത മത്സരം മെസ്സിയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുത്ത സുഹൃത്തായ [[സെർജിയോ അഗ്യൂറോ|സെർജിയോ അഗ്യൂറോയും]] തമ്മിലുള്ള സൗഹൃദ യുദ്ധമായാണ് പറയപ്പെട്ടത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://bleacherreport.com/articles/65327-barcelona-6-1-atletico-madrid-match-report-and-player-ratings|title=Barcelona 6–1 Atletico Madrid| last = Osaghae | first = Efosa |publisher=Bleacher Report|date= 4 October 2008 |accessdate= 31 May 2009}}&lt;/ref&gt; ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ഫ്രീകിക്കിലൂടെ ഒരു ഗോൾ നേടുകയും ഒരു ഗോളിന് വഴി തെളിക്കുകയും ചെയ്തതിലൂടെ അത്‌ലറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിനു മേൽ ബാർസ 6-1 വിജയം നേടി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://soccernet-assets.espn.go.com/report?id=252817&amp;league=ESP.1&amp;cc=5739|title=Goal rush for Barcelona|publisher=ESPN Soccernet|date=4 October 2008|accessdate=31 May 2009|archive-date=2014-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810090950/http://soccernet-assets.espn.go.com/report?id=252817&amp;league=ESP.1&amp;cc=5739|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സെവിയ്യക്കെതിരായി നടന്ന മത്സരത്തിൽ മെസ്സി മറ്റ് രണ്ട് ആകർഷകമായ ഗോളുകൾ കൂടി നേടി. അതിൽ ഒരെണ്ണം 23 മീറ്ററുകൾ (25 വാര) അകലെ നിന്ന് അടിച്ചതും മറ്റൊന്ന് ഗോളിയെ കബളിപ്പിച്ച് വിഷമകരമായ ഒരു സ്ഥലത്ത് നിന്നും നേടിയതുമാണ്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=964294.html|title=Messi magical, Real miserable|publisher=FIFA|date=29 November 2008|accessdate=2 June 2009|archive-date=2014-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20140803210929/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=964294.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2008 ഡിസംബർ 13 ന് നടന്ന ആ സീസണിലെ ആദ്യ ക്ലാസിക് മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ബാർസലോണയുടെ രണ്ടാം ഗോൾ നേടുകയും ബാർസ 2-0 ന് ജയിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/7776472.stm|title= Barcelona 2–0 Real Madrid |publisher=BBC Sport|date= 13 December 2008 |accessdate= 29 May 2009}}&lt;/ref&gt; 2008 ലെ ഫിഫ പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ പുരസ്കാരത്തിൽ അദ്ദേഹം 678 പോയന്റുകളോടെ രണ്ടാം സ്ഥാനത്തെത്തി.&lt;ref name=&quot;Gala 2008&quot;/&gt;

അത്‌ലറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിനെതിരായി ബാർസലോണ 3-1 ന് ജയിച്ച ഒരു [[കോപ്പ ഡെൽ റേയ്]] മത്സരത്തിലാണ് മെസ്സി 2009 ലെ ആദ്യ ഹാട്രിക് നേടിയത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.shanghaidaily.com/sp/article/2009/200901/20090107/article_387234.htm|title=Messi scores hat trick in Barca's 3–1 win over Atletico|publisher= Shanghai Daily |date= 7 January 2009 |accessdate= 29 May 2009}}&lt;/ref&gt; 2009 ഫെബ്രുവരി 1 ന് [[റേസിംഗ് സന്റാൻഡർ|റേസിംഗ് സന്റാൻഡറിനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ 1-0 ന് പിന്നിൽ നിൽക്കുകയായിരുന്ന ബാർസലോണയെ പകുതി സമയത്തിൽ പകരക്കാരനായി ഇറങ്ങി 2 ഗോളുകൾ നേടി 2-1 വിജയത്തിലേക്ക് മെസ്സി നയിച്ചു. അതിലെ രണ്ടാം ഗോൾ ബാർസലോണയുടെ സ്പാനിഷ് ലീഗിലെ 5000 ആമത് ഗോൾ ആയിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iZaLqalXOwOJ2FwjihA3svGql1Mw | title = Supersub Messi fires 5,000-goal Barcelona to comeback victory | publisher = AFP | date = 1 February 2009 | accessdate = 1 February 2009 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090204172913/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iZaLqalXOwOJ2FwjihA3svGql1Mw | archivedate = 2009-02-04 | url-status = live }}&lt;/ref&gt; ലാ ലിഗയുടേ 28 ആം ഘട്ടത്തിൽ [[മലാഗ CF|മലാഗക്കെതിരെ]] അദ്ദേഹം സീസണിലെ തന്റെ 30 ആം ഗോൾ നേടുകയും അതുവഴി ബാർസലോണയെ 6-0 വിജയത്തിലേക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://english.aljazeera.net/sport/2009/03/2009322164115611397.html|title=Barcelona hit Malaga for six|publisher=Al Jazeera English|date= 23 March 2009 |accessdate= 2 June 2009}}&lt;/ref&gt; 2009 ഏപ്രിൽ 8 ന് [[FC ബയേൺ മ്യൂണിക്ക്|ബയേൺ മ്യൂണിക്കിനെതിരായി]] നടന്ന ഒരു ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് മത്സരത്തിൽ മെസ്സി 2 ഗോളുകൾ നേടുകയും ആ പരമ്പരയിൽ 8 ഗോളുകൾ എന്നത് സ്വന്തം നേട്ടങ്ങൾക്കൊപ്പം ചേർക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.usatoday.com/sports/soccer/2009-04-09-2372732048_x.htm|title=Barcelona returns to earth with league match|publisher= USA Today |date= 9 April 2009 |accessdate= 7 July 2009|last=Logothetis|first=Paul}}&lt;/ref&gt; ഏപ്രിൽ 18 ന് ഗെറ്റാഫെക്കെതിരായ 1-0 ജയത്തിൽ നേടിയ ഗോളിലൂടെ മെസ്സി ലാ ലിഗയിൽ ആ സീസണിൽ 20 ഗോളുകൾ കുറിച്ചു. റയൽ മാഡ്രിഡിനു മുകളിൽ വ്യക്തമായ 6 പോയന്റിന്റെ ലീഡോഡെ ബാർസലോണ ലീഗ് പട്ടികയിൽ തലപ്പത്തെത്തി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.shanghaidaily.com/sp/article/2009/200904/20090419/article_398171.htm|title=Messi leads Barcelona to 1–0 win over Getafe|publisher= Shanghai Daily |date=19 April 2009 |accessdate= 2 June 2009}}&lt;/ref&gt;

സീസൺ അവസാനിക്കുന്നതിനു മുമ്പായി [[സാന്റിയാഗോ ബെർണാബൂ സ്റ്റേഡിയം|സാന്റിയാഗോ ബെർണാബൂവിൽ]] വെച്ച് റയൽ മാഡ്രിഡിനെതിരായി നടന്ന മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയുടെ ഇരട്ടഗോൾ (സീസണിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ 35 ഉം 36 ഉം ഗോളുകൾ) പ്രകടനത്തിന്റെ പിൻബലത്തിൽ ബാർസലോണ 6-2 ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/football/2009/may/02/la-liga-real-madrid-barcelona|title=Barcelona run riot at Real Madrid and put Chelsea on notice|last=Lowe|first=Sid|publisher= The Guardian |date= 2 May 2009 |accessdate= 31 May 2009 | location=London}}&lt;/ref&gt; അത് 1930 ന് ശേഷം റയലിന്റെ ഏറ്റവും കനത്ത പരാജയമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2009/05/03/1244468/real-madrid-fan-poll-says-barcelona-loss-is-most-painful-in-club|title=Real Madrid Fan Poll Says Barcelona Loss Is Most Painful In Club History|last=Macdonald|first=Paul|publisher=Goal.com|date= 3 May 2009 |accessdate= 31 May 2009}}&lt;/ref&gt; ഓരോ ഗോൾ നേടിയതിനു ശേഷവും അദ്ദേഹം ആരാധകരുടെ അടുത്തേക്ക് ഓടുകയും ''Síndrome X Fràgil'' (Fragile X Syndrome എന്ന രോഗത്തിന്റെ കറ്റാലൻ നാമം) എന്നെഴുതിയ കുപ്പായം ക്യാമറക്ക് മുന്നിൽ കാണിക്കുകയും ചെയ്തു. ആ രോഗത്തിനടിമപ്പെട്ട കുട്ടികളോടുള്ള തന്റെ സഹകരണം വ്യക്തമാക്കുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹം അതിലൂടെ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2009/05/02/1242691/what-lionel-messis-t-shirt-at-the-bernabeu-meant|title=What Lionel Messi's T-Shirt At The Bernabeu Meant|publisher=Goal.com|last=Macdonald|first=Ewan|date= 2 May 2009|accessdate= 2 June 2009}}&lt;/ref&gt; ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് സെമി-ഫൈനൽ മത്സരത്തിൽ [[ചെൽസി FC|ചെൽസിക്കെതിരെ]] [[ആന്ദ്രെ ഇനിയെസ്റ്റ]] നേടിയ ഇഞ്ചുറി ടൈം ഗോളിലൂടെ ബാർസലോണയെ ഫൈനലിൽ [[മാഞ്ചസ്റ്റർ യുണൈറ്റഡ് FC|മാഞ്ചസ്റ്റർ യുണൈറ്റഡിനെ]] നേരിടുന്നതിന് പ്രാപ്തരാക്കിയതിൽ മെസ്സിക്കും വലിയൊരു പങ്കുണ്ടായിരുന്നു. മെയ് 13 ന് [[അത്‌ലറ്റിക്കോ ബിൽബാവോ|അത്‌ലറ്റിക്കോ ബിൽബാവോക്കെതിരായി]] നടന്ന കോപ്പ ഡെൽ റേയ് കലാശപ്പോരാട്ടത്തിൽ ഒരു ഗോൾ നേടുകയും രണ്ട് ഗോളുകൾക്ക് വഴിവെക്കുകയും ചെയ്തതിലൂടെ ബാർസലോണ 4-1 ന് വിജയിക്കുകയും മെസ്സി തന്റെ ആദ്യ കോപ്പ ഡെൽ റേയ് കപ്പ് നേടുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/5321324/Barcelona-defeat-Athletic-Bilbao-to-win-Copa-del-Rey.html|title=Barcelona defeat Athletic Bilbao to win Copa del Rey|publisher= Daily Telegraph |date= 14 May 2009 |accessdate= 28 May 2009 | location=London}}&lt;/ref&gt; മെസ്സിയുടെ മികച്ച പ്രകടനത്തിലൂടെ ബാർസലോണ ലാ ലിഗ കപ്പും നേടി ആ സീസണിൽ ഡബിൾ പൂർത്തിയാക്കി. മെയ് 27 ന് നടന്ന ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനലിൽ മെസ്സി 70 ആം മിനിട്ടിൽ നേടിയ ഗോളടക്കം 2 ഗോളിന് ബാർസലോണ മാഞ്ചസ്റ്റർ യുണൈറ്റഡിനെ തോൽപ്പിക്കുകയും കിരീടം കരസ്ഥമാക്കുകയും ചെയ്തു. 9 ഗോളുകളോടെ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് പരമ്പരയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോളുകൾ നേടുന്ന താരവുമായി മാറി മെസ്സി. പരമ്പരയുടെ ചരിത്രത്തിൽ ഈ നേട്ടം കൈവരിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ വ്യക്തിയും മറ്റാരുമായിരുന്നില്ല.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.uefa.com/competitions/ucl/news/kind=1/newsid=833286.html|title=Messi sweeps up goalscoring honours|publisher=uefa.com|date= 27 May 2009 |accessdate=4 June 2009}}&lt;/ref&gt; ആ വർഷത്തിൽ തന്നെ [[യുവേഫ ക്ലബ്ബ് ഫുട്ബോൾ പുരസ്കാരം|യുവേഫ ക്ലബ്ബ് ഫോർവേർഡ് ഓഫ് ദ ഇയർ]], [[യുവേഫ ക്ലബ്ബ് ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]] എന്നീ പുരസ്കാരങ്ങളും അദ്ദേഹത്തെ തേടിയെത്തി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.uefa.com/competitions/supercup/news/kind=1/newsid=877275.html|title=Messi recognised as Europe's finest|publisher=uefa.com|date=27 August 2009 |accessdate= 30 August 2009}}&lt;/ref&gt; ആ സീസണിൽ ബാർസലോണ ലാ ലിഗ, കോപ്പ ഡെൽ റേയ്, ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് കിരീടങ്ങൾ നേടി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=251667|title=Barcelona win treble in style|publisher=Gulf Daily News|date=28 May 2009|accessdate=28 May 2009|archive-date=2015-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703215248/http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=251667|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഒരു സീസണിൽ മൂന്ന് കിരീടങ്ങൾ നേടുന്ന ആദ്യ സ്പാനിഷ് ക്ലബ്ബായി ബാർസലോണ മാറി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://uk.eurosport.yahoo.com/01062009/3/barcelona-eclipse-dream-team-historic-treble.html|title=Barcelona eclipse dream team with historic treble|publisher=UK Eurosport|date=1 June 2009|accessdate=3 June 2009|archive-date=2020-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407083321/https://uk.sports.yahoo.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==== 2009-10 സീസൺ ====
{{ quote box
| width = 40%
| align = left
| quote = &quot;മെസ്സി ഓടുമ്പോൾ അദ്ദേഹം തടുക്കാൻ കഴിയാത്തവനാണ്. അത്രയും കൂടിയ വേഗതയിൽ ദിശ മാറ്റം വരുത്താൻ കഴിവുള്ള ഒരേയൊരു കളിക്കാരൻ മെസ്സിയാണ്.&quot;&lt;p&gt;&quot;ചില കാര്യങ്ങളിൽ അദ്ദേഹമാണ് ലോകത്തെ ഏറ്റവും മികച്ച ഫുട്ബോൾ കളിക്കാരൻ. അദ്ദേഹം ഒരു പ്ലേസ്റ്റേഷൻ (പോലെ) ആണ്. നമ്മൾക്ക് പറ്റുന്ന ഓരോ തെറ്റുകളും അദ്ദേഹം മുതലെടുക്കും.''&lt;/p&gt;
| source = [[ആഴ്സൻ വെങ്ങർ]], [[ആഴ്സണൽ FC|ആഴ്സണലിനെതിരെ]] ബാർസലോണ 4-1 ന് ജയിച്ചപ്പോൾ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8606391.stm |title=BBC Sport – Football – Arsene Wenger hails Lionel Messi as world's best player |publisher=BBC News |date=7 April 2010 |accessdate=12 April 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Unstoppable&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.mirrorfootball.co.uk/news/Unstoppable-Lionel-Messi-is-like-a-PlayStation-says-Arsenal-boss-Arsene-Wenger-after-Barcelona-Champions-League-masterclass-article383291.html | publisher=Mirrorfootball.co.uk | author=John Cross | title=Unstoppable Lionel Messi is like a PlayStation, says Aresnal boss Arsene Wenger after Barcelona Champions League masterclass | date=6 April 2010 | accessdate=17 April 2010}}&lt;/ref&gt;
}}
[[പ്രമാണം:Lionel Messi Joan Gamper Trophy.jpg|thumb|right|ജൊവാൻ ഗാമ്പർ കപ്പിൽ [[കാമ്പ് ന്യൂ|കാമ്പ് ന്യൂവിൽ]] വെച്ച് ബാർസലോണയും [[മാഞ്ചസ്റ്റർ സിറ്റി FC|മാഞ്ചസ്റ്റർ സിറ്റിയും]] തമ്മിൽ നടന്ന മത്സരത്തിനിടയിൽ]]
[[2009 യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്]] ജയിച്ചതിനു ശേഷം, താൻ കണ്ടിട്ടുള്ള ഏറ്റവും മികച്ച കളിക്കാരൻ മെസ്സിയാണെന്ന് ബാർസലോണയുടെ മാനേജറായ [[ജൊസെപ് ഗാർഡിയോള]] പറഞ്ഞു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.elmundo.es/elmundodeporte/2009/08/29/futbol/1251499664.html|title=
'Messi es el mejor jugador que veré jamás'|publisher= El Mundo Deportivo |date= 29 August 2009 |accessdate= 29 August 2009 |language=Spanish}}&lt;/ref&gt; സെപ്റ്റംബർ 18 ന് മെസ്സി ബാർസലോണയുമായി പുതിയ കരാറിലൊപ്പിട്ടു. 2016 വരെയുള്ള ആ കരാറനുസരിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വില €250 മില്ല്യണും വാർഷികവരുമാനം €9.5 മില്ല്യണിന് അടുത്തുമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/09/n090918106811.html|title=Leo Messi extends his stay at Barça|publisher=fcbarcelona.com|date=18 September 2009|accessdate=18 September 2009|archive-date=2011-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110907013314/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/09/n090918106811.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8184399.stm|title=Messi signs new deal at Barcelona|publisher=BBC Sport|date= 18 September 2009|accessdate= 18 September 2009}}&lt;/ref&gt; ഇതോടെ അദ്ദേഹം [[സ്ലാട്ടൻ ഇബ്രാഹിമോവിച്ച്|സ്ലാട്ടൻ ഇബ്രാഹിമോവിച്ചിനൊപ്പം]] ലാ ലിഗയിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പ്രതിഫലം ലഭിക്കുന്ന താരമായി മാറി. നാല് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, സെപ്റ്റംബർ 22 ന് റേസിംഗ് സന്റാന്ററുമായി ലാ ലിഗയിൽ നടന്ന മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം രണ്ട് ഗോളുകൾ നേടുകയും ഒരു ഗോളിന് വഴിവെക്കുകയും ബാർസലോണ ആ മത്സരം 4-1 ന് സ്വന്തമാക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=678702&amp;sec=europe&amp;cc=5901|title=Messi and Ibrahimovic put Racing to the sword|publisher=ESPN Soccernet|date=22 September 2009|accessdate=23 September 2009|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081351/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=678702&amp;sec=europe&amp;cc=5901|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സെപ്റ്റംബർ 29 ന് [[FC ഡൈനാമോ കീവ്|ഡൈനാമോ കീവിനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം ആ സീസണിലെ തന്റെ ആദ്യ യൂറോപ്യൻ ഗോൾ നേടുകയും ബാർസലോണ 2-0 ന് വിജയിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/1716/champions-league/2009/09/29/1530963/barcelona-2-0-dynamo-kiev-messi-pedro-unlock-stubborn|title=Barcelona 2–0 Dynamo Kiev: Messi &amp; Pedro Unlock Stubborn Ukrainians|publisher=Goal.com|date= 29 September 2009 |accessdate=3 October 2009 |last=Leong|first=KS}}&lt;/ref&gt; [[കാമ്പ് ന്യൂ|കാമ്പ് ന്യൂവിൽ]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ [[റയൽ സരഗോസ|റയൽ സരഗോസക്കെതിരെ]] ബാർസലോണ 6-1 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ഗോൾ നേടുകയും ലാ ലിഗയിലെ തന്റെ സമ്പാദ്യം ഏഴ് മത്സരങ്ങളിൽ നിന്നും ആറ് ഗോളാക്കി ഉയർത്തുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=689856&amp;cc=5739|title=Xavi: All is well at Barca|publisher=ESPN Soccernet|date=26 October 2009|accessdate=28 November 2009|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081409/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=689856&amp;cc=5739|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2009/soccer/10/25/spanish.rdp.ap/|title=Barcelona thrashes Zaragoza to go clear at top|publisher=CNN|date=25 October 2009|accessdate=28 November 2009|archive-date=2009-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20091231144944/http://sportsillustrated.cnn.com/2009/soccer/10/25/spanish.rdp.ap/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2009 ഡിസംബർ 1 ന് 2009 ലെ [[യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]] ആയി മെസ്സി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. രണ്ടാമതെത്തിയ [[ക്രിസ്റ്റ്യാനോ റൊണാൾഡോ|ക്രിസ്റ്റ്യാനോ റൊണാൾഡോയെ]] ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വ്യത്യാസത്തിന് (473-233) പിന്നിലാക്കിക്കൊണ്ടാണ് മെസ്സി ഈ നേട്ടം കരസ്ഥമാക്കിയത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8387679.stm|title=Barcelona forward Lionel Messi wins Ballon d'Or award|publisher=BBC Sport|date= 1 December 2009|accessdate= 1 December 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.abc.net.au/news/stories/2009/12/01/2759069.htm|title=Messi wins prestigious Ballon d'Or award|publisher=ABC Sport|date= 1 December 2009 |accessdate= 10 December 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/lionel-messi-a-rare-talent-1831871.html|title=Lionel Messi: A rare talent|publisher=The Independent |date= 1 December 2009 |accessdate= 10 December 2009 | last=Barnett|first=Phil | location=London}}&lt;/ref&gt;  അതിനു ശേഷം, [[ഫ്രാൻസ് ഫുട്ബോൾ|ഫ്രാൻസ് ഫുട്ബോൾ മാഗസിൻ]], മെസ്സി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതായി രേഖപ്പെടുത്തി: &quot;ഞാനിത് എന്റെ കുടുംബത്തിനായി സമർപ്പിക്കുന്നു. എനിക്ക് അവരെ വേണ്ടപ്പോഴെല്ലാം അവരുടെ സാന്നിധ്യം എന്നോടൊപ്പമുണ്ടായിരുന്നു.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=706306&amp;sec=europe&amp;cc=5739|title=Messi takes Ballon d'Or|publisher=ESPN Soccernet|date=1 December 2009|accessdate=10 December 2009|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081427/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=706306&amp;sec=europe&amp;cc=5739|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[പ്രമാണം:Messi vs Atlante.JPG|200px|thumb|left|മെസ്സി [[2009 ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ്|2009 ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പിൽ]]]]
ഡിസംബർ 19 ന് [[2009 ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ്|2009 ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പിൽ]] [[എസ്റ്റുഡിനേറ്റ്സ് ദെ ലാ പ്ലാറ്റാ|എസ്റ്റുഡിനേറ്റ്സുമായി]] [[അബു ദാബി|അബു ദാബിയിൽ]] നടന്ന കലാശപ്പോരാട്ടത്തിൽ മെസ്സിയാണ് ബാഴ്സലോണയുടെ വിജയഗോൾ കുറിച്ചത്. ആ വർഷത്തിൽ ക്ലബ്ബിന്റെ ആറാമത് കിരീടമായിരുന്നു അത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=285375&amp;cc=5739&amp;league=FIFA.CWC|title=Messi seals number six|date=19 December 2009|publisher=ESPN Soccernet|accessdate=21 December 2009|archive-date=2012-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20121020091844/http://soccernet.espn.go.com/report?id=285375&amp;league=FIFA.CWC&amp;cc=5739|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; രണ്ട് ദിവസത്തിനു ശേഷം, ക്രിസ്റ്റ്യാനോ റൊണാൾഡോയേയും [[സാവി|സാവിയേയും]] [[കക്കാ|കക്കായേയും]] [[ആന്ദ്രേ ഇനിയേസ്റ്റ|ആന്ദ്രേ ഇനിയേസ്റ്റയേയും]] പിന്നിലാക്കിക്കൊണ്ട് [[ഫിഫ വേൾഡ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദി ഇയർ]] പുരസ്കാരം മെസ്സി കരസ്ഥമാക്കി. ആദ്യമായായിരുന്നു മെസ്സി ഈ പുരസ്കാരം കരസ്ഥമാക്കിയത്. ഇതോടെ ഈ പുരസ്കാരം ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ അർജന്റീനക്കാരനായി മെസ്സി മാറി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=716683&amp;sec=world&amp;cc=5901|title=FC Barcelona's Messi wins World Player of the Year|date=21 December 2009|publisher=ESPN Soccernet|accessdate=22 December 2009|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081437/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=716683&amp;sec=world&amp;cc=5901|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2010 ജനുവരി 10ന് [[സി ഡി ടെനറിഫ്|സി ഡി ടെനറിഫുമായി]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ മെസ്സി 2010 ലേയും ആ സീസണിലേയും തന്റെ ആദ്യ ഹാട്രിക് നേടി. ആ മത്സരത്തിൽ അവർ 0-5 ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2010/01/10/1737345/tenerife-0-5-barcelona-messi-masterclass-sees-barca-back-on|title=Tenerife 0–5 Barcelona: Messi Masterclass Sees Barca Back On Top|date= 10 January 2010 |publisher=Goal.com|accessdate=11 January 2010}}&lt;/ref&gt; ജനുവരി 17ന് [[സെവിയ്യ FC|സെവിയ്യക്കെതിരെ]] 4-0 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ ക്ലബ്ബിനു വേണ്ടി തന്റെ 100 ആമത് ഗോൾ കണ്ടെത്താനും മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/catala/noticies/futbol/temporada09-10/01/n100117108826.html|title=Messi 101: el golejador centenari més jove|date= 17 January 2010|publisher=fcbarcelona.cat|accessdate=17 January 2010 |language=Catalan|last=Bogunyà|first=Roger}}&lt;/ref&gt;

അതിനുശേഷം നടന്ന 5 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്നായി മെസ്സി 11 ഗോളുകൾ നേടി. [[FC മലാഗ|മലാഗക്കെതിരെ]] 2-1 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ 84 ആം മിനിട്ടിലാണ് ആദ്യ ഗോൾ നേടിയത്.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.dnaindia.com/sport/report_barcelona-back-on-top-after-2-1-win-over-malaga_1353554 | title = Barcelona back on top after 2–1 win over Malaga | publisher=DNA India | date = 28 February 2010 | accessdate =8 November 2010}}&lt;/ref&gt; [[UD അൽമേരിയ|അൽമേരിയക്കെതിരെ]] നടന്ന മത്സരം 2-2 ന് സമനിലയിൽ അവസാനിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി 2 ഗോളുകൾ നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.goal.com/en/news/12/spain/2010/03/06/1820719/almeria-2-2-barcelona-blaugrana-drop-more-points-at-la-liga | title =Almeria 2–2 Barcelona: Blaugrana Drop More Points At La Liga Summit | publisher=goal.com | date = 6 March 210 | accessdate =8 November 2010}}&lt;/ref&gt; ആ ആഴ്ചയിൽ മെസ്സി എട്ട് ഗോളുകൾ നേടിക്കൊണ്ട് തന്റെ ജൈത്രയാത്ര തുടർന്നു. [[വലൻസിയ CF|വലൻസിയക്കെതിരായി]] നടന്ന ഹോം മത്സരത്തിൽ ഹാട്രിക്ക് നേടിക്കൊണ്ടായിരുന്നു തുടക്കം. ആ മത്സരത്തിൽ ബാഴ്സ 3-0 ന് ജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://sports.sportsillustrated.cnn.com/sud/story.asp?i=20100314202145360000101&amp;ref=hea&amp;tm=&amp;src=LASOC | title = Messi hat-trick as Barcelona beats Valencia 3–0 | publisher = si.com | date = 14 March 2010 | first = Guy | last = Hedgecoe | accessdate = 8 November 2010 | archive-date = 2011-07-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110721125030/http://sports.sportsillustrated.cnn.com/sud/story.asp?i=20100314202145360000101&amp;ref=hea&amp;tm=&amp;src=LASOC | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; അതിനുശേഷം [[സ്റ്റുട്ട്ഗർട്ട്|സ്റ്റുട്ട്ഗർട്ടുമായി]] 4-0 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ രണ്ട് ഗോളുകളായിരുന്നു മെസ്സിയുടെ സമ്പാദ്യം. ആ വിജയം [[2009-10 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]] ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിലേക്കുള്ള അവരുടെ യാത്ര സുഗമമാക്കി.&lt;ref&gt;{{cite news|title = Messi inspires Barca|url = http://soccernet.espn.go.com/report?id=285582&amp;cc=3888|date = 18 March 2010|accessdate = 18 March 2010|archive-date = 2012-10-24|archive-url = https://web.archive.org/web/20121024081446/http://soccernet.espn.go.com/report?id=285582&amp;cc=3888|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; സ്പാനിഷ് ലീഗിൽ [[റയൽ സരഗോസ|സരഗോസക്കെതിരായി]] നടന്ന അടുത്ത മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ഒരിക്കൽ കൂടി ഹാട്രിക്ക് നേടി. ആ മത്സരം ബാഴ്സ 4-2 ന് സ്വന്തമാക്കി.&lt;ref&gt;{{cite news|title = Real Zaragoza 2 – 4 Barcelona|url = http://www.guardian.co.uk/football/2010/mar/21/lionel-messi-arsenal-hat-trick|work=The Guardian |location=UK |date = 21 March 2010|accessdate =22 March 2010|last=Steinberg|first=Jacob }}&lt;/ref&gt; ഇതോടെ സ്പാനിഷ് ലീഗിൽ അടുത്തടുത്ത മത്സരങ്ങളിൽ ഹാട്രിക്ക് നേടുന്ന ആദ്യത്തെ ബാഴ്സലോണ കളിക്കാരനായി മാറാനും മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു.&lt;ref&gt;{{cite news|title = Nadie marcó dos ‘hat trick’ seguidos|url = http://www.sport.es/es/?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idtipusrecurs_PK=7&amp;idnoticia_PK=698276|date = 23 March 2010|accessdate =23 March 2010|language=Spanish}}&lt;/ref&gt; 2010 മാർച്ച് 24 ന് [[CA ഒസാസുന|ഒസാസുനക്കെതിരെ]] നടന്ന മത്സരം ബാഴ്സലോണക്ക് വേണ്ടി അദ്ദേഹത്തിന്റെ 200 ആം മത്സരമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=1475100.html | title = Match facts: Barcelona v Inter | publisher=UEFA.com | date = 25 April 2010 | accessdate =8 November 2010}}&lt;/ref&gt;

2010 ഏപ്രിൽ 6 ന് [[ആഴ്സണൽ FC|ആഴ്സണലിനെതിരായി]] നടന്ന ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ക്വാർട്ടർ ഫൈനൽ രണ്ടാം പാദ മത്സരത്തിൽ (ബാഴ്സയുടെ ഹോം മത്സരമായിരുന്നു) ബാഴ്സ 4-1 ന് ജയിച്ചപ്പോൾ അതിൽ 4 ഗോളും നേടിയത് മെസ്സിയായിരുന്നു. ഒരു മത്സരത്തിൽ തന്നെ 4 ഗോളുകൾ നേടുന്നത് മെസ്സിയുടെ കരിയറിൽ ആദ്യത്തെ സംഭവമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.usatoday.com/sports/soccer/2010-04-06-985993008_x.htm | title = Messi scores four as Barcelona beats Arsenal 4–1 |work=USA Today | date = 6 April 2010 | accessdate =8 November 2010 | first = Paul | last = Logothetis}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/Wenger-salutes-genius-Messi-after-Barcelona-downs-Arsenal-4-1/articleshow/5769906.cms | title = Wenger salutes genius Messi after Barcelona down Arsenal 4–1] | publisher = India Times | date = 6 April 2010 | accessdate = 8 November 2010 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100410213756/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/Wenger-salutes-genius-Messi-after-Barcelona-downs-Arsenal-4-1/articleshow/5769906.cms | archivedate = 2010-04-10 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.ndtv.com/news/sports/messi-scores-4-goals-to-lead-barca-over-arsenal-19363.php | title = Messi scores 4 goals to lead Barca over Arsenal | publisher=NDTV | date = 7 April 2010 | accessdate =8 November 2010}}&lt;/ref&gt; ബാഴ്സലോണയുടെ എക്കാലത്തേയും മികച്ച ഗോൾവേട്ടക്കാരനായ [[റിവാൾഡോ|റിവാൾഡോയെ]] മറികടക്കാൻ ഈ മത്സരത്തിലൂടെ മെസ്സിക്കായി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8602344.stm|title=Barcelona 4–1 Arsenal|date=6 April 2010|publisher=BBC Sport |first=Stuart|last=Roach|accessdate=6 April 2010}}&lt;/ref&gt; ഏപ്രിൽ 10 ന് ചിരവൈരികളായ [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡുമായി]] അവരുടെ മൈതാനത്ത് വെച്ച് നടന്ന ക്ലാസ്സിക്ക് പോരാട്ടത്തിൽ (എൽ ക്ലാസിക്കോ), ബാഴ്സ 2-0 ന് ജയിച്ചപ്പോൾ അവരുടെ ആദ്യ ഗോൾ മെസ്സിയുടെ ബൂട്ടിൽ നിന്നായിരുന്നു. ആ സീസണിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ 40 ആം ഗോളായിരുന്നു അത്.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Sinnott |first=John |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8608571.stm |title=BBC Sport – Football – Barcelona secure crucial win over rivals Real Madrid |publisher=BBC News  |date= 10 April 2010|accessdate=12 April 2010}}&lt;/ref&gt; മെയ് 1 ന് [[വിയ്യാറയൽ CF|വിയ്യാറയലിനെതിരെ]] അവരുടെ തട്ടകത്തിൽ നേടിയ 4-1 വിജയത്തിൽ രണ്ട് ഗോളുകൾ മെസ്സിയുടെ വകയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/football/feedarticle/9056944 |title=Messi double puts Barcelona back on track |work=Guardian |location=UK |date= 21 April 2008|accessdate =2 June 2010 }}&lt;/ref&gt; വെറും 3 ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, മെയ് 4 ന്, [[CD ടെനെറിഫ്|ടെനെറിഫിനെതിരായ]] ഹോം മത്സരത്തിൽ നേടിയ 4-1 വിജയത്തിൽ 2 ഗോളുകൾ മെസ്സി നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Spain |url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2010/05/04/1908655/barcelona-4-1-tenerife-blaugrana-go-four-points-clear-of |title=Barcelona 4–1 Tenerife: Blaugrana Go Four Points Clear Of Real Madrid With Home Win |publisher=Goal.com | date= 4 May 2010 | accessdate =2 June 2010}}&lt;/ref&gt; മെയ് 8 ന് [[സെവിയ്യ FC|സെവിയ്യക്കെതിരായ]] എവേ മത്സരത്തിലെ വിജയത്തിൽ ലാ ലിഗയിൽ സീസണിൽ തന്റെ 32 ആമത് ഗോൾ കണ്ടെത്താൻ മെസ്സിക്കായി.&lt;ref&gt;{{cite news|author=Reuters |url=http://www.guardian.co.uk/football/2010/may/09/barcelona-sevilla-la-liga |title=Barcelona survive late Sevilla scare to edge closer to La Liga title  |work=Guardian |location=UK |date= 9 May 2010|accessdate =2 June 2010 }}&lt;/ref&gt; [[വല്ലാഡോയിഡ്|വല്ലാഡോയിഡുമായി]] നടന്ന അവസാന മത്സരത്തിൽ രണ്ടാം പകുതിയിൽ രണ്ട് ഗോളുകൾ നേടുക വഴി [[1996-97 ലാ ലിഗ|1996-97]] ൽ [[റൊണാൾഡോ]] സ്ഥാപിച്ച 34 ഗോളിന്റെ ക്ലബ്ബ് റെക്കോർഡിനൊപ്പമെത്താനും മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Spain |url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2010/05/04/1907680/barcelona-striker-lionel-messi-could-equal-ronaldos-34-goal-haul- |title=Barcelona Striker Lionel Messi Could Equal Ronaldo's 34 Goal Haul In Primera Liga |publisher=Goal.com | date = 4 May 2010 | accessdate =2 June 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bleacherreport.com/articles/378308-messi-chases-ronaldos-goal-record |title=Lionel Messi Chases Ronaldo's Goal Record |publisher=Bleacher Report | date = 14 April 2010 | accessdate =2 June 2010}}&lt;/ref&gt; [[ടെൽമോ സറ]] സ്ഥാപിച്ച എക്കാലത്തേയും റെക്കോർഡിന് 4 ഗോളുകൾ മാത്രം പിന്നിലായി സീസൺ അവസാനിപ്പിക്കാനും മെസ്സിക്കായി.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://berita8.com/news.php?cat=20&amp;id=22250 |title=Messi Peroleh Gelar El Pichichi Dan Sepatu Emas |publisher=berita8.com |date=17 May 2010 |accessdate=2 June 2010 |archive-date=2011-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707224237/http://www.berita8.com/news.php?cat=20&amp;id=22250 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2010 ജൂൺ 3 ന് തുടർച്ചയായ രണ്ടാം വർഷവും [[ആൽഫ്രഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോ ട്രോഫി|പ്ലെയർ ഓഫ് ദി ഇയർ]] പുരസ്കാരം മെസ്സിക്ക് ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.marca.com/2010/06/03/futbol/equipos/barcelona/1275550866.html |title=Messi se corona como el mejor jugador de la Liga |publisher=marca.com | date = 3 June 2010 |accessdate =3 June 2010}}&lt;/ref&gt;

==== 2010-11 സീസൺ ====
ആദ്യ പാദ മത്സരത്തിൽ 1-3 ന് തോറ്റതിനുശേഷം 2010 ഓഗസ്റ്റ് 21 ന് [[2010 സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പ്|സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പിൽ]] [[സെവിയ്യ FC|സെവിയ്യക്കെതിരെ]] 4-0 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ഹാട്രിക്ക് നേടി ആ സീസണിനു തുടക്കം കുറിക്കുകയും ബാഴ്സക്ക് ആ സീസണിലെ ആദ്യ കപ്പ് സമ്മാനിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.goal.com/en/match/45971/barcelona-vs-sevilla/report Barcelona 4–0 | title = Sevilla: Brilliant Blaugrana Outclass Rojiblancos To Lift Supercopa | publisher=Goal.com | date = 22 August 2010 | accessdate =22 August 2010}}&lt;/ref&gt; 2010 ഓഗസ്റ്റ് 29 ന് [[റേസിംഗ് സന്റാൻഡർ|റേസിംഗ് സന്റാൻഡറുമായി]] നടന്ന ആദ്യ മത്സരത്തിൽ വെറും 3 മിനിട്ടുകൾക്കുള്ളിൽ ഗോൾ നേടി തന്റെ പുതിയ ലീഗ് സീസണിനു തുടക്കം കുറിക്കുകയും ചെയ്തു മെസ്സി. [[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]] ഗ്രൂപ്പ് ഘട്ട മത്സരത്തിൽ [[പനതിനായിക്കോസ്|പനതിനായിക്കോസിനെതിരായ]] മത്സരത്തിലും മെസ്സി തന്റെ മികവ് പ്രദർശിപ്പിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം 2 ഗോളുകൾ നേടുകയും 2 ഗോളിന് വഴിവെക്കുകയും (Assist) രണ്ട് വിവിധ അവസരങ്ങളിലെ ഷോട്ടുകൾ ഗോൾപോസ്റ്റിൽ തട്ടുകയും ചെയ്തു.

2010 സെപ്റ്റംബർ 19 ന് [[വിസെന്റെ കാൽഡെറോൺ സ്റ്റേഡിയം|വിസെന്റെ കാൽഡെറോൺ സ്റ്റേഡിയത്തിൽ]] വെച്ച് [[അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡ്|അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിനെതിരായി]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ 92 ആം മിനിട്ടിൽ അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിന്റെ പ്രതിരോധനിരക്കാരനായ [[തോമാസ് ഉജ്ഫാലുസി|തോമാസ് ഉജ്ഫാലുസിയുടെ]] അപകടകരമായ ഒരു തടയൽ മെസ്സിയുടെ കണങ്കാലിന് പരിക്കേല്പിച്ചു. ആ പരിക്കിൽ മെസ്സിയുടെ കണങ്കാലിൽ ഒടിവ് പറ്റിയിട്ടുണ്ടാകുമെന്നും ഏകദേശം 6 മാസത്തോളം കളിക്കളത്തിൽ നിന്നും താരത്തിന് മാറി നിൽക്കേണ്ടി വരുമെന്നുമായിരുന്നു പ്രാഥമിക നിഗമനം. എന്നാൽ ബാഴ്സലോണയിൽ വെച്ച് MRI പരിശോധന നടത്തിയപ്പോൾ വലതു കണങ്കാലിന്റെ അകത്തേയും പുറത്തേയും സ്നായുക്കളിൽ ഒരു വലിവ് അനുഭവപ്പെടുന്നതായി കണ്ടു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada10-11/09/20/n100920113021.html|title=Messi injured|publisher=FCBarcelona.cat|date=20 September 2010|accessdate=22 September 2010|archive-date=2011-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20110819191725/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada10-11/09/20/n100920113021.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കളിയുടെ വീഡിയോ കണ്ടതിനു ശേഷം സഹകളിക്കാരനായ [[ഡേവിഡ് വിയ്യ]] പറഞ്ഞു: &quot;മെസ്സിക്കെതിരായ ടാക്കിൾ മാരകമായിരുന്നു&quot;, അദ്ദേഹം ഇതും കൂട്ടിച്ചേർത്തു, &quot;എന്നാലത് പരിക്കേല്പിക്കണം എന്ന ഉദ്ദേശ്യത്തോടു കൂടി ആയിരുന്നില്ല&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada10-11/09/20/n100920113025.html|title=Villa on Messi's injury|publisher=FCBarcelona.cat|date=20 September 2010|accessdate=22 September 2010|archive-date=2011-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20110902035511/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada10-11/09/20/n100920113025.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഈ സംഭവം വളരെയധികം മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടുകയും എല്ലാ കളിക്കാരേയും ഒരേ തോതിൽ സംരക്ഷിക്കുക എന്ന വിഷയത്തിൽ ഒരു സംവാദം ഫുട്ബോൾ ലോകത്ത് അരങ്ങേറുകയും ചെയ്തു.

പരിക്കിൽ നിന്ന് മുക്തനായ ശേഷം [[RCD മയോർക്ക|മയോർക്കയുമായി]] സമനിലയിൽ (1-1) അവസാനിച്ച മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ഒരു ഗോൾ നേടി. അതിനുശേഷം [[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിൽ]] [[FC കോപ്പൻഹേഗൻ|കോപ്പൻഹേഗനുമായി]] ബാഴ്സലോണയുടെ മൈതാനത്ത് വെച്ച് 2-0 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിലും മെസ്സി ഇരട്ടഗോൾ നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.goal.com/es-la/match/50397/barcelona-vs-copenhague/report Barcelona 2–0 | title = Champions: Messi pone al Barcelona como líder de su grupo (2–0) | publisher=Goal.com | date = 20 October 2010 | accessdate =20 October 2010}}&lt;/ref&gt; സരഗോസക്കെതിരേയും സെവിയ്യക്കെതിരെയും ഇരട്ടഗോളുകൾ നേടി മെസ്സി തന്റെ ഫോം തുടർന്നു. ആവേശകരമായ ഒക്ടോബറിനു ശേഷം നവംബറിൽ കോപ്പൻഹേഗനുമായി 1-1 ന് സമനിലയിൽ പിരിഞ്ഞ മത്സരത്തിൽ ഗോൾ നേടിയാണ് അദ്ദേഹം തുടങ്ങിയത്. അതു പോലെ [[ഗെറ്റാഫെ CF|ഗെറ്റാഫെക്കതിരായി]] അവരുടെ തട്ടകത്തിൽ 3-1 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിലും അദ്ദേഹം ഗോൾ നേടി. മാത്രമല്ല, സഹകളിക്കാരായ [[ഡേവിഡ് വിയ്യ]], [[പെഡ്രോ റോഡ്രിഗസ്]] എന്നിവരുടെ ഗോളിന് വഴിവെക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.goal.com/es-la/match/47782/getafe-vs-barcelona/report | title = Liga BBVA: Un gol de Messi encarriló el camino a la victoria para los azulgrana en el Coliseo | publisher=Goal.com | date = 7 November 2010 | accessdate =7 November 2010}}&lt;/ref&gt; [[വിയ്യാറയൽ CF|വിയ്യാറയലിനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ പെഡ്രോയുമായി ചേർന്ന് മെസ്സി നേടിയ ഗോൾ ടീമിന് 2-1 ന്റെ മുൻതൂക്കം സമ്മാനിച്ചു. അദ്ദേഹം ഒരു ഗോൾ കൂടി നേടുകയും ബാഴ്സ 3-1 ന് മത്സരം സ്വന്തമാക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർച്ചയായ 7 ആം മത്സരത്തിലായിരുന്നു മെസ്സി ഗോൾ കണ്ടെത്തുന്നത്. സ്വന്തം റെക്കോർഡായ 6 മത്സരത്തിൽ ഗോൾ നേടുക എന്നതായിരുന്നു മെസ്സി തിരുത്തിക്കുറിച്ചത്. ആ രണ്ട് ഗോളുകളിലെ ആദ്യ ഗോൾ നേടിയതോടെ ഒരു കലണ്ടർ വർഷത്തിൽ (2010) 50 ഗോൾ നേടുകയെന്ന നേട്ടം അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു. അടുത്ത ഗോൾ കൂടി നേടിയതോടെ ബാഴ്സലോണക്ക് വേണ്ടി ഈ നേട്ടം കൈവരിക്കുന്ന താരവുമായി മാറി മെസ്സി. [[UD അൽമേരിയ|അൽമേരിയക്കെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം സീസണിലെ തന്റെ രണ്ടാം ഹാട്രിക്ക് നേടി. ആ മത്സരത്തിൽ അവർ 8-0 എന്ന മികച്ച എവേ വിജയം നേടി. ഹാട്രിക്കിലെ രണ്ടാം ഗോൾ സ്പാനിഷ് ലീഗിലെ മെസ്സിയുടെ 100 ആം ഗോൾ ആയിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.entradasfcbarcelona.com/?p=3389 | title = Jornada 12 – UD Almería 0–8 FC Barcelona | publisher = www.entradasfcbarcelona.com | date = 20 November 2010 | accessdate = 22 November 2010 | archive-date = 2011-07-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110710194136/http://www.entradasfcbarcelona.com/?p=3389 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; [[പനത്തിനായിക്കോസ്|പനത്തിനായിക്കോസിനെതിരായ]] മത്സരത്തിലും ഗോൾ നേടിയതോടെ തുടർച്ചയായ 9 മത്സരങ്ങളിൽ (ബ്രസീലിനെതിരായ ഒരു സൗഹൃദമത്സരം ഉൾപ്പെടെ 10 മത്സരങ്ങളിൽ) ഗോൾ നേടുന്ന കളിക്കാരനായി മെസ്സി മാറി. ആ മത്സരത്തിൽ ബാഴ്സ 3-0 ന് ജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.sport.es/es/noticias/barca/20101124/barca-pasa-octavos-ahora-por-madrid/762165.shtml | title = El Barça pasa a octavos... ¡y ahora, a por el Madrid! | publisher = www.sport.es | date = 24 November 2010 | accessdate = 24 November 2010 | archive-date = 2015-12-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151210195327/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20101124/barca-pasa-octavos-ahora-por-madrid/762165.shtml | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
[[പ്രമാണം:RMDvsBAR UCL SF 1.jpg|thumb|300px|upright|മെസ്സി ഒരു ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് മത്സരത്തിൽ [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡിനെതിരെ]]]]
നവംബർ 29 ന് ''എൽ ക്ലാസിക്കോ''യിൽ മെസ്സിയുടെ തുടർച്ചയായ ഗോൾ സ്കോറിംഗ് അവസാനിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും ബാഴ്സ ആ മത്സരം 5-0 ന് സ്വന്തമാക്കി. ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി, വിയ്യയുടെ രണ്ട് ഗോളുകൾക്ക് വഴിവെച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.sport.es/es/?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=731648&amp;idseccio_PK=1402 | title = El Barça humilla al Madrid con otra 'manita' histórica | publisher=www.sport.es | date = 29 November 2010 | accessdate =29 November 2010}}&lt;/ref&gt; [[CA ഒസാസുന|ഒസാസുനക്കെതിരെ]] നടന്ന അടുത്ത മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം ഇരട്ടഗോൾ നേടുകയും ഒരു ഗോളിന് വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.sport.es/es/noticias/barca/20101204/barca-sin-bajar-del-autocar/818439.shtml | title = El Barça, sin bajar del autocar | publisher = www.sport.es | date = 4 December 2010 | accessdate = 4 December 2010 | archive-date = 2016-02-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160214005953/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20101204/barca-sin-bajar-del-autocar/818439.shtml | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; അതിന്റെ തുടർച്ചയായി [[റയൽ സോസിഡാഡ്|റയൽ സോസിഡാഡിനെതിരേയും]] മെസ്സി ഇരട്ടഗോൾ നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.sport.es/es/noticias/barca/20101212/manita-manita-por-liga/856966.shtml | title = De manita en manita se va a por la Liga | publisher = www.sport.es | date = 12 December 2010 | accessdate = 12 December 2010 | archive-date = 2012-03-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120314030018/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20101212/manita-manita-por-liga/856966.shtml | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; [[എൽ ഡെർബി|എൽ ഡെർബിയിൽ]] ബാഴ്സ 1-5 ന് ജയിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി, പെഡ്രോക്കും വിയ്യക്കും ഓരോ ഗോൾ വീതം നേടാൻ വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=733024&amp;idseccio_PK=803&amp;h= | title = Messi, 17 goles y 9 asistencias | publisher = www.sport.es | date = 19 December 2010 | accessdate = 19 December 2010 | archive-date = 2008-10-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 2011 ലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യ ഗോൾ [[ഡിപോർട്ടീവൊ ലാ കൊരുണ|ഡിപോർട്ടീവൊ ലാ കൊരുണക്കെതിരെ]] നടന്ന എവേ മത്സരത്തിൽ ഫ്രീകിക്കിൽ നിന്നായിരുന്നു. ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ഒരിക്കൽക്കൂടി പെഡ്രോയേയും വിയ്യയേയും ഗോൾ നേടാൻ സഹായിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ ബാഴ്സലോണ 4-0 ന് ജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110108/otro-recital-campeon/795426.shtml | title = Otro recital de campeón | publisher = www.sport.es | date = 8 January 2011 | accessdate = 9 January 2011 | archive-date = 2016-02-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160214182553/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110108/otro-recital-campeon/795426.shtml | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

ബാഴ്സലോണയിലെ സഹകളിക്കാരായ [[സാവി|സാവിയേയും]] [[ആന്ദ്രേ ഇനിയേസ്റ്റ|ഇനിയേസ്റ്റയേയും]] പിന്നിലാക്കി 2010 ലെ ഫിഫയുടെ [[2010 ഫിഫ സ്വർണ്ണപ്പന്ത്|സ്വർണ്ണപ്പന്ത്]] മെസ്സി സ്വന്തമാക്കി.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.fifa.com/ballondor/news/newsid=1360028/index.html | title =  Lionel Messi wins the first FIFA Ballon d'Or | date =  10 January 2011 | accessdate =  10 January 2011 | archive-date =  2011-08-29 | archive-url =  https://web.archive.org/web/20110829030351/http://www.fifa.com/ballondor/news/newsid=1360028/index.html | url-status =  dead }}&lt;/ref&gt; തുടർച്ചയായ നാലാം വർഷമാണ് മെസ്സി ഈ പുരസ്കാരത്തിനായി നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/9356019.stm|title=Argentina's Lionel Messi wins Fifa Ballon d'Or award  |date=10 January 2011 |accessdate=10 January 2011|work=BBC News }}&lt;/ref&gt; പുരസ്കാരം ലഭിച്ചതിന്റെ രണ്ടാം ദിവസം [[റയൽ ബെറ്റിസ്|റയൽ ബെറ്റിസുമായി]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ മെസ്സി 2011 ലെ ആദ്യത്തേയും സീസണിലെ മൂന്നാമത്തേയും ഹാട്രിക്ക് നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=734569&amp;idseccio_PK=803 | title =  'Manita' de oro | date =  12 January 2011 | accessdate =  13 January 2011 | archive-date =  2008-10-05 | archive-url =  https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status =  dead }}&lt;/ref&gt; [[റേസിംഗ് സന്റാന്റർ|റേസിംഗ് സന്റാന്ററിനെതിരെ]] പെനാൽട്ടിയിലൂടെ ഗോൾ നേടിക്കൊണ്ടാണ് ലീഗിന്റെ രണ്ടാം റൗണ്ടിന് മെസ്സി തുടക്കമിട്ടത്.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=735280&amp;idseccio_PK=803 | title =  El Barça golea al Racing y mete más presión al Madrid | date =  22 January 2011 | accessdate =  22 January 2011 | archive-date =  2008-10-05 | archive-url =  https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status =  dead }}&lt;/ref&gt; പെനാൽട്ടിയിലൂടെ ഗോൾ നേടിയതിനു ശേഷം അദ്ദേഹം തന്റെ ഉള്ളിലിട്ടിരുന്ന ഷർട്ടിൽ എഴുതിയിരുന്ന സന്ദേശം പുറമേ കാണിച്ചു. അതിൽ ഇങ്ങനെ എഴുതിയിരുന്നു: &quot;ഹാപ്പി ബർത്ത്ഡേ മമി&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.huffingtonpost.com/2011/01/26/lionel-messi-fined-mom-happy-birthday_n_814088.html |title= Lionel Messi Fined For Wishing Mother Happy Birthday |date=26 January 2011 |accessdate=26 January 2011}}&lt;/ref&gt; [[2010-11 കോപ്പ ദെൽ റേയ്|കോപ്പ ദെൽ റേയ്]] സെമി ഫൈനലിൽ [[UD അൽമേരിയ|അൽമേരിയക്കെതിരെ]] ഇരട്ടഗോൾ നേടിക്കൊണ്ട് മെസ്സി തന്റെ ഗോൾ സ്കോറിംഗ് പാടവം വീണ്ടും തെളിയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=735563&amp;idseccio_PK=803 | title =  'Manita' de goles y un pie en la final | date =  26 January 2011 | accessdate =  26 January 2011 | archive-date =  2008-10-05 | archive-url =  https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status =  dead }}&lt;/ref&gt; ഒരാഴ്ചക്കുള്ളിൽ തന്നെ [[ഹെർക്കുലീസ് CF]] ന് എതിരെ നടന്ന മത്സരത്തിലും മെസ്സി ഇരട്ടഗോൾ നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=735762&amp;idseccio_PK=803 | title =  Hércules sufrió la ira de los Dioses | date =  29 January 2011 | accessdate =  29 January 2011 | archive-date =  2008-10-05 | archive-url =  https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status =  dead }}&lt;/ref&gt; ഫെബ്രുവരി 5 ന് കാമ്പ് ന്യൂവിൽ അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിനെതിരെ നടന്ന മത്സരത്തിൽ 3-0 ന് വിജയിച്ചതോടെ തുടർച്ചയായി ഏറ്റവും കൂടുതൽ ലീഗ് ജയങ്ങൾ നേടുന്ന ടീമെന്ന റെക്കോർഡ് അവർ സ്വന്തമാക്കി. അവർ 16 മത്സരങ്ങളായിരുന്നു തുടർച്ചയായി ജയിച്ചത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.marca.com/2011/02/05/futbol/equipos/barcelona/1296946785.html|title=Barça set 16 wins consecutive league wins|publisher=[[MARCA]].com|language=Spanish|date= 5 February 2011 |accessdate=5 February 2011}}&lt;/ref&gt; മെസ്സിയുടെ ഹാട്രിക്കാണ് ഈ മത്സരത്തിൽ അവരുടെ ജയം ഉറപ്പിച്ചത്. മത്സരശേഷം അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ പ്രസ്താവിച്ചു: &quot;[[ആൽഫ്രഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോ|ഡി സ്റ്റെഫാനോവിനെപ്പോലെ]] മഹാനായ ഒരു വ്യക്തി സ്ഥാപിച്ച റെക്കോർഡ് മറികടക്കുന്നത് തീർച്ചയായും സന്തോഷമുളവാക്കുന്ന കാര്യമാണ്. ഇത്തരമൊരു റെക്കോർഡ് ഇത്രനാൾ നിലനിന്നുവെന്നു പറഞ്ഞാൽ ആ റെക്കോർഡ് നേടാൻ എളുപ്പമല്ല എന്നു തന്നെയാണ് അർത്ഥം. മോശം സാഹചര്യങ്ങളിലൂടെ കടന്നു പോകുന്ന മികച്ചൊരു ടീമിനെ തോല്പിച്ചാണ് ഞങ്ങളിത് കരസ്ഥമാക്കിയിരിക്കുന്നത്. അതിനാൽത്തന്നെ ഈ നേട്ടം കരസ്ഥമാക്കാൻ വിഷമമായിരുന്നു&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.marca.com/2011/02/06/futbol/equipos/barcelona/1296948365.html|title=Messi talks about the record|publisher=[[MARCA]].com|language=Spanish|date= 5 February 2011 | accessdate=5 February 2011}}&lt;/ref&gt;

ഗോൾ നേടാത്ത രണ്ട് മത്സരങ്ങൾക്ക് ശേഷം [[അത്‌ലെറ്റിക്കോ ബിൽബാവോ|അത്‌ലെറ്റിക്കോ ബിൽബാവോക്കെതിരെ]] ബാഴ്സലോണ 2-1 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയാണ് വിജയഗോൾ നേടിയത്.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=737389&amp;idseccio_PK=803 | title =  Messi saca al Barça de la boca de los 'leones' | date =  20 February 2011 | accessdate =  21 February 2011 | archive-date =  2008-10-05 | archive-url =  https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status =  dead }}&lt;/ref&gt; അടുത്ത ആഴ്ച [[RCD മയോർക്ക|മയോർക്കക്കെതിരായി]] 3-0 ന് ജയിച്ച എവേ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി സീസണിലെ തന്റെ ആദ്യ ഹെഡ്ഡർ ഗോൾ നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=737818&amp;idseccio_PK=803 | title =  El Barça desactiva el 'efecto Laudrup' | date =  27 February 2011 | accessdate =  27 February 2011 | archive-date =  2008-10-05 | archive-url =  https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status =  dead }}&lt;/ref&gt; 1979-80 സീസണിൽ ലാ ലിഗയിൽ തോൽപ്പിക്കപ്പെടാതെ 19 എവേ മത്സരങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കിയ റെക്കോർഡ് റയൽ സോസിഡാഡ് ക്ലബ്ബിനുണ്ട്. ഈ എവേ വിജയത്തോടെ ബാഴ്സലോണയും ആ റെക്കോർഡിനൊപ്പമെത്തി. മൂന്ന് ദിവസത്തിന് ശേഷം [[വലൻസിയ CF|വലൻസിയക്കെതിരായി]] നടന്ന എവേ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി നേടിയ ഒരു ഗോളിന്റെ ബലത്തിൽ ബാഴ്സ ജയിക്കുകയും ആ റെക്കോർഡ് തിരുത്തിക്കുറിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=738138&amp;idseccio_PK=803 | title =  El Barça prende la mecha de la Liga en Mestalla | date =  2 March 2011 | accessdate =  2 March 2011 | archive-date =  2008-10-05 | archive-url =  https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status =  dead }}&lt;/ref&gt; മാർച്ച് 8 ന് കാമ്പ് ന്യൂവിൽ വെച്ച് നടന്ന യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയുടെ ഇരട്ടഗോളിന്റെ പിൻബലത്തിൽ [[ആഴ്സണൽ FC|ആഴ്സണലിനെ]] ബാഴ്സ 3-1 ന് പരാജയപ്പെടുത്തി. ആ വിജയത്തോടെ അവർ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിന്റെ ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിലേക്ക് മുന്നേറി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sbnation.com/soccer/2011/3/8/2038314/fc-barcelona-vs-arsenal-fc-2011-champions-league-lionel-messi-penalty|title=FC Barcelona Vs. Arsenal 2011: Lionel Messi Penalty Puts Barca Ahead |work= SBNation |accessdate=8 March 2011}}&lt;/ref&gt; ഒരു മാസത്തോളം ഗോൾ നേടുന്നതിൽ അദ്ദേഹം പരാജയപ്പെട്ടു. എന്നാൽ [[UD അൽമേരിയ|അൽമേരിയക്കെതിരായ]] കളിയിൽ ഇരട്ടഗോൾ നേടി മെസ്സി തിരിച്ചുവന്നു. അതിലെ രണ്ടാം ഗോൾ സീസണിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ 47 ആം ഗോൾ ആയിരുന്നു. കഴിഞ്ഞ സീസണിൽ താൻ സ്ഥാപിച്ച റെക്കോർഡിനൊപ്പമെത്തുകയായിരുന്നു ഈ ഗോളിലൂടെ മെസ്സി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110409/messi-desatasco-barca-antes-del-clasico/968326.shtml|title=Messi desatascó al Barça antes del clásico|accessdate=9 April 2011|archive-date=2016-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160324035703/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110409/messi-desatasco-barca-antes-del-clasico/968326.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2011 ഏപ്രിൽ 12 ന് [[FC ഷാക്തർ ഡോണെട്സ്ക്|ഷാക്തർ ഡോണെട്സ്കിനെതിരെ]] നടന്ന ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം ഈ റെക്കോർഡ് തിരുത്തി. ഇതോടെ ബാഴ്സലോണക്കു വേണ്ടി ഒരു സീസണിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോളുകൾ നേടുന്ന താരമായി മെസ്സി മാറി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110412/tramite-resuelto-ahora-por-madrid/971705.shtml|title=Trámite resuelto y ahora... ¡a por el Madrid!|accessdate=13 April 2011|archive-date=2016-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160214013550/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110412/tramite-resuelto-ahora-por-madrid/971705.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[സാന്റിയാഗോ ബെർണാബു സ്റ്റേഡിയം|സാന്റിയാഗോ ബെർണാബുവിൽ]] വെച്ചു നടന്ന മത്സരത്തിൽ [[എൽ ക്ലാസിക്കോ|എൽ ക്ലാസിക്കോയിലെ]] തന്റെ എട്ടാം ഗോൾ കണ്ടെത്താൻ മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു. ഏപ്രിൽ 23 ന് [[CA ഒസാസുന|ഒസാസുനക്കെതിരെ]] 2-0 ന് ജയിച്ച ഹോം മത്സരത്തിൽ നേടിയ ഗോളോടെ സീസണിൽ 50 ഗോൾ തികക്കാൻ മെസ്സിക്ക് സാധിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ 60 ആം മിനിട്ടിൽ പകരക്കാരനായാണ് മെസ്സി കളത്തിലിറങ്ങിയത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110416/madrid-titulo/976392.shtml|title=Un punto que vale una Liga|accessdate=16 April 2011|archive-date=2016-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160213194747/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110416/madrid-titulo/976392.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് സെമി ഫൈനലിൽ ബാഴ്സ, മെസ്സിയുടെ ഇരട്ടഗോളിന്റെ ബലത്തിൽ റയൽ മാഡ്രിഡിനെ 2-0 ന് തോൽപ്പിച്ചു. ഒരു മാസ്മരിക പ്രകടനമായിരുന്നു മെസ്സി ആ മത്സരത്തിൽ കാഴ്ച്ചവെച്ചത്. അതിലെ രണ്ടാം ഗോൾ (ധാരാളം കളിക്കാരെ കബളിപ്പിച്ചു കൊണ്ട് നേടിയത്) ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിലെ ഈ സ്റ്റേജുകളിലെ എക്കാലത്തേയും മികച്ച ഗോളായി പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110427/messi-puto-amo/986636.shtml|title=Messi es el &quot;puto amo&quot;|accessdate=27 April 2011|archive-date=2016-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160324095045/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110427/messi-puto-amo/986636.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://sportsillustrated.cnn.com/2011/writers/sid_lowe/05/05/clasico.aftermath/index.html | title = The Good, the Bad and the Ugly in the aftermath of the Clásico series | date = 5 May 2011 | accessdate = 6 May 2011 | work = Sports Illustrated | first = Sid | last = Lowe | archive-date = 2011-05-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110508163612/http://sportsillustrated.cnn.com/2011/writers/sid_lowe/05/05/clasico.aftermath/index.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; [[വെംബ്ലി സ്റ്റേഡിയം|വെംബ്ലിയിൽ]] വെച്ച് നടന്ന ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനലിൽ മെസ്സി നേടിയ ഗോൾ അവർക്ക് ആറ് വർഷത്തിനുള്ളിൽ മൂന്നാമത്തേയും മൊത്തത്തിൽ നാലാമത്തേയും ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് കിരീടം നേടിക്കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/13576522.stm|title=Barcelona 3 Manchester United 1|date=28 May 2011|work=BBC Sport  |accessdate=30 May 2011}}&lt;/ref&gt;

==== 2011-12 സീസൺ ====

[[2011 സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പ്|സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പിൽ]] [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡിനെതിരെ]] മൂന്ന് ഗോളുകൾ നേടുകയും 2 ഗോളുകൾക്ക് വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്ത് ടീമിനെ 5-4 എന്ന സ്കോറിൽ വിജയത്തിലേക്ക് നയിച്ചുകൊണ്ടാണ് മെസ്സി ഈ സീസൺ തുടങ്ങിയത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110818/messi-salvo-futbol/1120978.shtml|title=Messi salvó al fútbol|date=17 August 2011|work=Sport.es|accessdate=17 August 2011|archive-date=2012-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20120413110759/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110818/messi-salvo-futbol/1120978.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[2011 യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്|യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പിൽ]] [[FC പോർട്ടോ|പോർട്ടോയുമായി]] നടന്ന അടുത്ത മത്സരത്തിൽ [[ഫ്രെഡി ഗുവാറിൻ|ഫ്രെഡി ഗുവാറിന്റെ]] ദുർബ്ബലമായ ഒരു ബാക്ക് പാസ് മുതലെടുത്ത് മെസ്സി ഗോൾ നേടി. [[സെസ്ക് ഫാബ്രിഗസ്|സെസ്ക് ഫാബ്രിഗസിന്]] ഒരു ഗോളിന് വഴിയൊരുക്കുകയും കൂടി ചെയ്തതോടെ ബാഴ്സലോണ ആ മത്സരം 2-0 ന് ജയിക്കുകയും സൂപ്പർ കപ്പ് നേടുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110826/super-messi-supercopa-barca/1130917.shtml|title=Súper Messi da la Supercopa al Barça|date=26 August 2011|work=Sport.es|accessdate=26 August 2011|archive-date=2011-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20111014114258/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110826/super-messi-supercopa-barca/1130917.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഈ കളിക്ക് മുമ്പ് മെസ്സി ഗോൾ നേടാത്ത ഒരേയൊരു ഔദ്യോഗിക മത്സരം സൂപ്പർ കപ്പ് ആയിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110827/futbol-messi-tiene-limites/1131118.shtml|title=El fútbol de Messi no tiene límites|date=26 August 2011|work=Sport.es|accessdate=26 August 2011|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234056/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110827/futbol-messi-tiene-limites/1131118.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[വിയ്യാറയൽ CF|വിയ്യാറയലിനെതിരെ]] ഇരട്ടഗോൾ നേടിക്കൊണ്ടാണ് മെസ്സി [[ലാ ലിഗ|ലാ ലിഗക്ക്]] തുടക്കമിട്ടത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_11-12/arxiu_partits/lliga/jornada02/Barcelona_Villarreal/partit.html|title=Liga Champions: new and improved version|date=29 August 2011|work=fcbarcelona.cat|accessdate=29 August 2011|archive-date=2011-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20111102132810/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_11-12/arxiu_partits/lliga/jornada02/Barcelona_Villarreal/partit.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[CA ഒസാസുന|ഒസാസുനക്കെതിരേയും]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_11-12/arxiu_partits/lliga/jornada04/Barcelona_Osasuna/partit.html|title=Super 8 (8-0)|date=17 September 2011|work=fcbarcelona.cat|accessdate=17 September 2011|archive-date=2011-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20111101095400/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_11-12/arxiu_partits/lliga/jornada04/Barcelona_Osasuna/partit.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡ്|അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിനെതിരെയും]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/esta-liga-dos-sino-messi-1160317|title=Esta Liga no es de dos sino de Messi|date=25 September 2011|work=Sport.es |accessdate=25 September 2011}}&lt;/ref&gt; നടന്ന രണ്ട് ഹോം മത്സരങ്ങളിലും തുടർച്ചയായി അദ്ദേഹം ഹാട്രിക്ക് നേടി.

സെപ്റ്റംബർ 28 ന് [[എഫ് സി ബേറ്റ് ബോറിസോവ്|ബേറ്റ് ബോറിസോവിനെതിരായി]] ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിൽ നടന്ന മത്സരത്തിൽ ഇരട്ടഗോളുകൾ നേടിയതോടെ&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/barca-aficiona-las-manitas-1164552|title=El Barça se aficiona a las 'manitas'|date=28 September 2011|work=Sport.es |accessdate=28 September 2011}}&lt;/ref&gt; ഔദ്യോഗിക മത്സരങ്ങളിൽ ബാഴ്സലോണക്ക് വേണ്ടി ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോളുകൾ (194) നേടുന്ന രണ്ടാമൻ എന്ന റെക്കോർഡ് [[ലാസ്‌ലോ കുബാല|ലാസ്‌ലോ കുബാലയോടൊപ്പം]] പങ്കിടുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/messi-igualo-kubala-1164601|title=Messi iguala a Kubala y afirma que sería &quot;hermoso&quot; superar a César|date=28 September 2011|work=Sport.es |accessdate=28 September 2011}}&lt;/ref&gt; [[റേസിങ്ങ് ഡെ സന്റാണ്ടർ|റേസിങ്ങിനെതിരെ]] ഇരട്ടഗോളുകൾ നേടിയതോടെ ആ റെക്കോർഡ് മറികടക്കാനും മെസ്സിക്കായി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/barca-consolida-liderato-con-otro-recital-messi-1183586|title=El Barça consolida su liderato con otro recital de Messi|date=16 October 2011|work=Sport.es |accessdate=16 October 2011}}&lt;/ref&gt; ബാഴ്സലോണയുടെ മൈതാനത്ത് നടന്ന മത്സരത്തിൽ [[RCD മയോർക്ക|മയോർക്കക്കെതിരായി]] ഹാട്രിക്ക് നേടിയതോടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗോൾ നേട്ടം 199 ആയി ഉയർന്നു. സ്പാനിഷ് ലീഗിൽ ബാഴ്സലോണക്ക് വേണ്ടി ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോൾ (132) നേടുന്ന രണ്ടാമനായി മെസ്സി മാറി. കുബാലയേക്കാൾ ഒരു ഗോൾ കൂടുതലായിരുന്നു അത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/messi-responde-otra-vez-1201140|title=1, 2, 3... Messi responde otra vez|date=29 October 2011|work=Sport.es |accessdate=29 October 2011}}&lt;/ref&gt; ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിൽ [[FC വിക്ടോറിയ പ്ലസൻ|വിക്ടോറിയ പ്ലസനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ നേടിയ ആദ്യ ഗോളോടെ അദ്ദേഹം ബാഴ്സലോണക്ക് വേണ്ടി 200 ഗോളുകൾ കുറിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ രണ്ട് ഗോളുകൾ കൂടി നേടി മെസ്സി ഹാട്രിക്ക് തികച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/messi-infalible-hat-trick-octavos-1204309|title=Messi es infalible: hat trick... ¡y a octavos!|date=1 November 2011|work=Sport.es |accessdate=1 November 2011}}&lt;/ref&gt;

==== 2012-13 സീസൺ ====
സീസണിലെ ബാഴ്സയുടെ ആദ്യമത്സരം ന്യൂ കാമ്പിൽ, റയൽ സോസിഡാഡുമായായിരുന്നു. 5-1ന് ബാഴ്സ ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ മെസ്സി 2 ഗോളുകൾ നേടി. ആഗസ്റ്റ് 23ന് ബദ്ധ വൈരികളായ റയൽ മാഡ്രിഡിനെതിരെ 3-2ന് ബാഴ്സ ജയിച്ച മത്സരത്തിലും പെനാൽറ്റിയിലൂടെ ഒരു ഗോൾ മെസി നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Barcelona vs Real Madrid: 3-2 - Supercopa de España 2012|url=http://www.guardian.co.uk/football/2012/aug/23/barcelona-real-madrid-live-mbm?newsfeed=true|accessdate=24.8.12}}&lt;/ref&gt; സൂപ്പർകോപ്പ ഡെ എസ്പാനയുടെ രണ്ടാം പാദ മത്സരത്തിൽ റയൽ മാഡ്രിഡിനെതിരെ ഫ്രീ കിക്കിൽ നേടിയ ഗോൾ എൽ-ക്ലാസിക്കോയിൽ (ബാഴ്സലോണയും റയൽമാഡ്രിടും തമ്മിലുള്ള മത്സരം) മെസ്സിയുടെ 15ആമത്തെ ഗോളായിരുന്നു. ഇതോടെ എൽ-ക്ലാസിക്കോ മത്സരങ്ങളിലെ ബാഴ്സലോണയുടെ ടോപ്പ്സ്കോററായി മെസ്സി മാറി.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Messi becomes Barcelona's all-time Clasico top scorer with free kick against Real Madrid|url=http://www.goal.com/en-gb/news/3277/la-liga/2012/08/29/3339860/messi-becomes-barcelonas-all-time-clasico-top-scorer-with?source=breakingnews|accessdate=31 August 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Real Madrid beat Barcelona to win Spanish Super Cup|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/19402668|accessdate=31 August 2012}}&lt;/ref&gt;

നവംബർ 11 ന് റയൽ മല്ലോഴ്സയ്ക്കെതിരെ നേടിയ 2 ഗോളുകൾ 2012 കലണ്ടർ വർഷത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗോൾ നേട്ടം 76 തികച്ചു. 1958 കലണ്ടർ വർഷത്തിൽ പെലെ നേടിയ 75 ഗോളുകൾ എന്ന നേട്ടം മെസ്സി മറികടന്നു. ഇതോടെ കലണ്ടർ വർഷത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടൂതൽ ഗോൾ നേടിയ ഗെർഡ് മുള്ളറുടെ 85 ഗോളെന്ന സർവകാല റെക്കോർഡിലേക്ക് മെസിക്ക് 9 ഗോളുകളുടെ വ്യത്യാസം മാത്രമായി.&lt;ref&gt;[http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2231433/Lionel-Messi-breaks-Pele-record-reaching-76-goals-2012.html &quot;76 not out: Messi closing in on Muller after breaking Pele's record for most goals in a calendar year&quot;]. Daily Mail. Retrieved 14 November 2012&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/football/2012/nov/11/barcelona-la-liga-mallorca-messi &quot;Lionel Messi eclipses Pelé with 76th goal of year in Barcelona victory&quot;]. The Guardian. Retrieved 14 November 2012&lt;/ref&gt; ഡിസംബർ 1ന് അത്ലെറ്റിക് ബിൽബാബോയ്ക്കെതിരെ നേടിയ 2 ഗോളുകൾ 2012ലെ ഗോൾ നേട്ടം 84ആയി ഉയർത്തി. മുള്ളറുടെ റെക്കോർഡ് മറികടക്കാൻ 2 ഗോളുകൾ കൂടിമതി. അതോടൊപ്പം മറ്റൊരു റെക്കോർഡ് കൂടി മെസ്സിയെ തേടിയെത്തും. ലാ ലിഗയിൽ ബോഴ്സലോണയുടെ ഏറ്റവും മികച്ച ഗോൾ വേട്ടക്കാരൻ എന്ന സീസർ റോഡ്രിഗസിന്റെ 190 ഗോളുകൾ എന്ന റെക്കോർഡിനൊപ്പമെത്താൻ 2 ഗോളുകൾ കൂടിമതിയാകും.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/messi-equals-cesars-record| title = Messi equals César’s record | date= 12 December 2012 | publisher=fcbarcelona.com}}&lt;/ref&gt; ഡിസംബർ 9ന് ലോകം കാത്തിരുന്ന ആ നിമിഷമെത്തി. റയൽ ബെറ്റിസിനെതിരെ 2 ഗോളുകൾ കൂടി നേടി മെസ്സി കലണ്ടർ വർഷത്തിലെ തന്റെ നേട്ടം 86ആയി ഉയർത്തി. ഇതോടെ 1972ൽ ഗെർഡ് മുള്ളർ ബയേൺ മ്യൂണിക്കിനും ജർമ്മൻ ദേശീയ ടീമിനുമായി നേടിയ 85 ഗോളുകൾ പഴങ്കഥയായി.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Messi sets record of 86 for goals in a year|url=http://www.reuters.com/article/2012/12/09/us-soccer-spain-messi-record-idUSBRE8B80EO20121209|date=9 December 2012|accessdate=9 December 2012|first=Iain|last=Rogers|agency=Reuters|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924172512/http://www.reuters.com/article/2012/12/09/us-soccer-spain-messi-record-idUSBRE8B80EO20121209|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഡിസംബർ 12ന് നടന്ന കോപ്പ ഡെൽ റെ യിൽ കോർഡോബായ്ക്കെതിരെ 2 ഗോളുകൾ കൂടി നേടി 2012 തന്റെ ഗോൾ നേട്ടം 88ആയി ഉയർത്തി. 2012 ഡിസംബർ 23 ന് ഈ നേട്ടം 91 ഗോളുകൾ എന്ന നിലയിലെത്തി.&lt;ref&gt;[http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2247167/Lionel-Messi-stretches-calendar-year-record-Gerd-Muller-taking-tally-88-goals.html &quot;88 and counting... Messi can't stop scoring as Barca striker doubles up to further exceed Muller's record&quot;]. Daily Mail. Retrieved 13 December 2012&lt;/ref&gt; ഡിസംബർ 16ന് അത്ലറ്റികോ മാഡ്രിഡിനെതിരെ 4-1 ന് ബാഴ്സ വിജയിച്ചപ്പോൾ 2 ഗോളുകൾ മെസിയുടെ വകയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Messi reaches 90 goals as Barca win|url=http://www.espnstar.com/football/primera-liga/news/detail/item909951/Messi-reaches-90-goals-as-Barca-win/|publisher=espnstar.com|date=16 December 2012|accessdate=17 December 2012|archive-date=2012-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20121230235918/http://www.espnstar.com/football/primera-liga/news/detail/item909951/Messi-reaches-90-goals-as-Barca-win/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2012 ഡിസംബർ 18ന് ബാഴ്സലോണയുമായുള്ള മെസ്സിയുടെ കരാർ 2018 ജൂൺ 30 വരെ നീട്ടി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/carles-puyol-xavi-hernandez-and-leo-messi-renew-their-contract-with-fc-barcelona|title=Barça has renewed the contracts of Carles Puyol, Xavi Hernández and Leo Messi|date=18 December 2012|accessdate=18 December 2012|publisher=FC Barcelona Official Website}}&lt;/ref&gt;

== അന്താരാഷ്ട്ര കളിജീവിതം ==
2004 ജൂണിൽ [[പരാഗ്വേ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പരാഗ്വേക്കെതിരെ]] ഒരു അണ്ടർ-20 സൗഹൃദ മത്സരത്തിലാണ് അർജന്റീനക്ക് വേണ്ടിയുള്ള മെസ്സിയുടെ അരങ്ങേറ്റം.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.lionelmessi.com/biography/|title=Lionel Messi Biography|publisher=Lionelmessi.com|accessdate=7 July 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080802154715/http://lionelmessi.com/biography/|archivedate=2008-08-02|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2005 ൽ നെതർലണ്ട്സിൽ വെച്ച് നടന്ന [[2005 ഫിഫ വേൾഡ് യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്|2005 ഫിഫ വേൾഡ് യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ]] അർജന്റീന ജേതാക്കളായപ്പോൾ ആ ടീമിൽ അംഗമായിരുന്നു മെസ്സി. ആ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിലെ സ്വർണ്ണപ്പന്തും സ്വർണ്ണ ബൂട്ടും മെസ്സിയാണ് നേടിയത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=104/edition=9102/index.html|title=FIFA World Youth Championship Netherlands 2005|publisher=FIFA|accessdate=7 July 2009|archive-date=2013-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224230512/http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=104/edition=9102/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; അർജന്റീനയുടെ അവസാന നാല് മത്സരങ്ങളിൽ നേടിയതടക്കം ആകെ 6 ഗോളുകളാണ് മെസ്സി ആ പരമ്പരയിൽ നേടിയത്.

2005 ഓഗസ്റ്റ് 17 ന്, തന്റെ 18 ആം വയസ്സിൽ, [[ഹംഗറി ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഹംഗറിക്കെതിരെയാണ്]] മെസ്സിയുടെ പൂർണ്ണമായ അരങ്ങേറ്റം. 63 ആം മിനിട്ടിൽ പകരക്കാരനായാണ് മെസ്സി കളത്തിലിറങ്ങിയത്. എന്നാൽ മെസ്സിയുടെ ഷർട്ടിൽ പിടിച്ചു വലിച്ച [[വിൽമോസ് വാഞ്ചാക്|വിൽമോസ് വാഞ്ചാകിനെ]] തലകൊണ്ട് ഇടിച്ചു എന്ന കുറ്റത്തിന് റഫറി, [[മാർക്കസ് മെർക്ക്]], 65 ആം മിനുട്ടിൽ മെസ്സിയെ പുറത്താക്കി. ആ തീരുമാനം ശരിയായില്ലെന്ന് മറഡോണ പോലും വാദിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_football/4172400.stm|title=Messi handles 'new Maradona' tag|publisher=BBC Sport | date= 22 August 2005 | accessdate=7 July 2009| last=Vickery |first=Tim}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.people.com.cn/200508/20/eng20050820_203655.html|title=Argentine striker Messi recalled for World Cup qualifier|publisher=People's Daily Online| date= 20 August 2005 | accessdate=7 July 2009}}&lt;/ref&gt; സെപ്റ്റംബർ 3 ന് [[പരാഗ്വേ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പരാഗ്വേക്കെതിരെ]] [[2006 ഫിഫ ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരങ്ങൾ (CONMEBOL)|ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാ മത്സരത്തിൽ]] 1-0 ന് തോറ്റ എവേ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ടീമിലേക്ക് തിരിച്ചു വിളിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. മത്സരത്തിനു മുമ്പായി അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: &quot;ഇത് രണ്ടാം അരങ്ങേറ്റമാണ്. ആദ്യത്തേതിന് നീളം കുറവായിരുന്നു.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/preview?id=178848&amp;cc=5739|title=Messi tries again as Argentina face Paraguay|publisher=ESPN Soccernet|date=2 September 2005|accessdate=7 July 2009|archive-date=2011-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110628224026/http://soccernet.espn.go.com/preview?id=178848&amp;cc=5739|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[പെറു ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പെറുവിനെതിരെയാണ്]] അദ്ദേഹം അതിനു ശേഷം അർജന്റീനക്ക് വേണ്ടി കളിച്ചത്. മത്സരശേഷം കോച്ച് ''പെക്കർമാൻ'' മെസ്സിയെ ''ഒരു രത്നം'' എന്നു വിശേഷിപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/sports/2005/oct/10messi.htm|title=Messi is a jewel says Argentina coach|publisher=Rediff| date= 10 October 2005 | accessdate=7 July 2009 |last=Homewood|first=Brian}}&lt;/ref&gt;

2009 മാർച്ച് 28 ന് [[വെനസ്വേല ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|വെനസ്വേലക്കെതിരെ]] നടന്ന ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി അർജന്റീനക്ക് വേണ്ടി ആദ്യമായി 10 ആം നമ്പർ ജേഴ്സി അണിഞ്ഞു. അർജന്റീനയുടെ മാനേജരായി മറഡോണയുടെ ആദ്യ ഔദ്യോഗിക മത്സരമായിരുന്നു അത്. മെസ്സിയാണ് കളിയിലെ ആദ്യ ഗോൾ നേടിയത്. ആ മത്സരം അർജന്റീന 4-0 ന് സ്വന്തമാക്കി.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://soccernet.espn.go.com/report?id=230046&amp;cc=5739| title = Argentina 4–0 Venezuela: Messi the star turn| date = 28 March 2009| accessdate = 7 July 2009| publisher = Allaboutfcbarcelona.com| archive-date = 2012-10-24| archive-url = https://web.archive.org/web/20121024081458/http://soccernet.espn.go.com/report?id=230046&amp;cc=5739| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

2010 നവംബർ 17 ന് [[ദോഹ|ദോഹയിൽ]] വെച്ച് നടന്ന സൗഹൃദമത്സരത്തിൽ ലാറ്റിനമേരിക്കയിലെ അർജന്റീനയുടെ ചിരവൈരികളായ [[ബ്രസീൽ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ബ്രസീലിനെതിരെ]] 1-0 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയാണ് അവസാന മിനുട്ടിൽ അർജന്റീനയുടെ വിജയഗോൾ നേടിയത്. വലിയ മത്സരങ്ങളിൽ മെസ്സി ആദ്യമായിട്ടായിരുന്നു ബ്രസീലിനെതിരെ ഗോൾ നേടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.lionel-messi.co.uk/news/magic-messi-leads-argentina-over-brazil.html| title = Magic Messi leads Argentina over Brazil| date = 17 November 2010| accessdate = 19 November 2010| publisher = lionel-messi.co.uk| archive-date = 2013-07-03| archive-url = https://web.archive.org/web/20130703082419/http://www.lionel-messi.co.uk/news/magic-messi-leads-argentina-over-brazil.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; 2011 ഫെബ്രുവരി 9 ന് [[സ്വിറ്റ്സർലണ്ട്|സ്വിറ്റ്സർലണ്ടിലെ]] [[ജനീവ|ജനീവയിൽ]] വെച്ച് നടന്ന സൗഹൃദമത്സരത്തിൽ [[പോർച്ചുഗൽ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പോർച്ചുഗലിനെ]] 2-1 ന് തോൽപ്പിച്ച മത്സരത്തിലും മെസ്സി അവസാന നിമിഷത്തിൽ നേടിയ പെനാൽട്ടി ഗോളാണ് അർജന്റീനയെ വിജയത്തിലേക്ക് നയിച്ചത്.

=== 2006 ലോകകപ്പ് ===
പരിക്ക് മൂലം മെസ്സിക്ക് രണ്ട് മാസത്തോളം കളിക്കളത്തിൽ നിന്നും വിട്ടുനിൽക്കേണ്ടതായി വന്നു. 2005-06 സീസണിന്റെ അവസാനത്തിൽ [[2006 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|2006 ലോകകപ്പിൽ]] മെസ്സിയുടെ സാന്നിധ്യം ഉണ്ടാവുമോയെന്ന സംശയം പോലുമുണ്ടായി. എന്നിരുന്നാലും 2006 മെയ് 15 ന് ലോകകപ്പിലേക്കുള്ള ടീം തിരഞ്ഞെടുത്തപ്പോൾ മെസ്സി അതിലുണ്ടായിരുന്നു. ലോകകപ്പിനു മുമ്പ് അർജന്റീന U-20 ടീമിന് വേണ്ടി ഒരു മത്സരത്തിൽ 15 മിനിട്ടും അർജന്റീനക്ക് വേണ്ടി [[അംഗോള ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അംഗോളക്കെതിരെ]] ഒരു സൗഹൃദ മത്സരത്തിൽ 64 ആം മിനിട്ട് മുതലും കളിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/teams/argentina/5047440.stm| title=Messi comes of age|publisher=BBC Sport |date= 5 June 2006 |accessdate=7 July 2009 | last = Vickery | first = Tim }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/teams/argentina/5023884.stm| title=Argentina allay fears over Messi|publisher=BBC Sport |date= 30 May 2006 |accessdate=7 July 2009}}&lt;/ref&gt; ലോകകപ്പിൽ [[ഐവറി കോസ്റ്റ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഐവറി കോസ്റ്റിനെതിരായി]] നടന്ന [[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീനയുടെ]] ഉദ്ഘാടനമത്സരം പകരക്കാരുടെ ബെഞ്ചിലിരുന്നാണ് മെസ്സി കണ്ടത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.kicker.de/fussball/wm/startseite/artikel/350938| title=Messi weiter auf der Bank|publisher=Kicker.de|date= 13 June 2006 |accessdate=7 July 2009 |language=de}}&lt;/ref&gt; [[സെർബിയ &amp; മോണ്ടിനെഗ്രോ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|സെർബിയ &amp; മോണ്ടിനെഗ്രോവിനെതിരായ]] അടുത്ത മത്സരത്തിൽ 74 ആം മിനുട്ടിൽ [[മാക്സി റോഡ്രിഗസ്|മാക്സി റോഡ്രിഗസിനു]] പകരക്കാരനായി മെസ്സി കളത്തിലിറങ്ങി.ഒരു ലോകകപ്പിൽ അർജന്റീനക്ക് വേണ്ടി കളിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ കളിക്കാരനായി മെസ്സി മാറി. കളിക്കാനിറങ്ങി ഒരു മിനിട്ടിനുള്ളിൽ തന്നെ മെസ്സി [[ഹെർനൻ ക്രെസ്പോ|ഹെർനൻ ക്രെസ്പോയുടെ]] ഗോളിനു വഴിവെച്ചു. 6-0 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിലെ അവസാന ഗോൾ നേടിയതും മെസ്സി തന്നെയായിരുന്നു. ആ ലോകകപ്പിലെ ഗോൾ നേടുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ കളിക്കാരനും മറ്റാരുമായിരുന്നില്ല. [[ഫിഫ ലോകകപ്പ്|ലോകകപ്പിന്റെ]] ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ ആറാമത്തെ ഗോളടിക്കാരനായും മെസ്സി മാറി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4853028.stm| title=Argentina 6–0 Serbia &amp; Montenegro|publisher=BBC Sport |date=16 June 2006 |accessdate=7 July 2009}}&lt;/ref&gt; [[നെതർലാണ്ട്സ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|നെതർലണ്ട്സിനെതിരായി]] നടന്ന അടുത്ത മത്സരത്തിൽ ആദ്യ പതിനൊന്നിൽ സ്ഥാനം പിടിക്കാൻ മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4853328.stm| title=Holland 0–0 Argentina|publisher=BBC Sport |date= 21 June 2006 |accessdate=7 July 2009}}&lt;/ref&gt; [[മെക്സിക്കോ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|മെക്സിക്കോക്കെതിരെ]] നടന്ന പ്രീ- ക്വാർട്ടർ മത്സരത്തിൽ 84 ആം മിനുട്ടിൽ പകരക്കാരനായാണ് മെസ്സി ഇറങ്ങിയത്. ആ സമയത്ത് 1-1 എന്ന നിലയിലായിരുന്നു മത്സരം. വന്ന ഉടനെത്തന്നെ മെസ്സി ഒരു ഗോൾ നേടിയെങ്കിലും അത് [[ഓഫ്സൈഡ്]] ആയി വിധിക്കപ്പെട്ടു. [[എക്സ്ട്രാ ടൈം|എക്സ്ട്രാ ടൈമിൽ]] റോഡ്രിഗസ് നേടിയ ഗോളിൽ അർജന്റീന ക്വാർട്ടറിലേക്ക് മുന്നേറി.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://blogs.guardian.co.uk/worldcup06/2006/06/26/rodriguez_finds_an_answer_but.html |title=Rodríguez finds an answer but many questions still remain |work=The Guardian |location=UK |date=26 June 2006 |accessdate=7 July 2009 |last=Walker |first=Michael |archive-date=2006-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060630153833/http://blogs.guardian.co.uk/worldcup06/2006/06/26/rodriguez_finds_an_answer_but.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991492.stm|title=Argentina 2–1 Mexico (aet)|publisher=BBC Sport |date= 24 June 2006 |accessdate=7 July 2009}}&lt;/ref&gt; [[ജർമ്മനി ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ജർമ്മനിക്കെതിരെ]] നടന്ന ക്വാർട്ടർ മത്സരത്തിൽ കോച്ച് ഹോസെ പെക്കർമാൻ മെസ്സിയെ പകരക്കാരുടെ ബെഞ്ചിലാണിരുത്തിയത്. ആ മത്സരത്തിൽ അവർ [[പെനാൽട്ടി ഷൂട്ടൗട്ട്|പെനാൽട്ടി ഷൂട്ടൗട്ടിൽ]] 4-2 ന് പരാജയപ്പെടുകയും ലോകകപ്പിൽ നിന്നും പുറത്താവുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991602.stm|title=Germany 1–1 Argentina|publisher=BBC Sport |date= 30 June 2006 |accessdate=7 July 2009}}&lt;/ref&gt;

=== 2007 കോപ്പ അമേരിക്ക ===
[[പ്രമാണം:Messi in Copa America 2007.jpg|thumb|right|മെസ്സി [[2007 കോപ്പ അമേരിക്ക|2007 കോപ്പ അമേരിക്കയിൽ]]]]
2007 ജൂൺ 29 ന് മെസ്സി [[കോപ്പ അമേരിക്ക|കോപ്പ അമേരിക്കയിലെ]] ആദ്യ മത്സരം കളിച്ചു. പരമ്പരയിലെ ആദ്യ മത്സരമായിരുന്ന അതിൽ [[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീന]] [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അമേരിക്കയെ]] 4-1 ന് തോൽപ്പിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ കളി തന്റെ വരുതിയിലാക്കാനുള്ള മികവ് മെസ്സി പ്രകടിപ്പിച്ചു. തന്റെ സഹകളിക്കാരനായ [[ഹെർനൻ ക്രെസ്പോ|ക്രെസ്പോക്ക്]] വേണ്ടി ഒരു ഗോളവസരം ഒരുക്കുകയും നിരവധി ഷോട്ടുകൾ ഗോളിന്റെ നേർക്ക് പായിക്കുകയും ചെയ്തു മെസ്സി. 79 ആം മിനുട്ടിൽ മെസ്സിക്ക് പകരക്കാരനായി [[കാർലോസ് ടെവസ്|ടെവസ്]] ഇറങ്ങുകയും കുറച്ച് മിനിട്ടുകൾക്ക് ശേഷം ഗോൾ നേടുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6252156.stm|title=Tevez Nets In Argentina Victory|publisher=BBC Sport |date= 29 June 2007 | accessdate=11 October 2008}}&lt;/ref&gt;

[[കൊളംബിയ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|കൊളംബിയക്കെതിരെയായിരുന്നു]] അവരുടെ രണ്ടാമത്തെ മത്സരം. ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയെ വീഴ്ത്തിയതിന് ഒരു പെനാൽട്ടി ലഭിക്കുകയും ക്രെസ്പോ അത് ഗോളാക്കി മാറ്റുകയും ചെയ്തു. ആ ഗോളോടെ മത്സരം തുല്യനിലയിലായി (1-1). പെനാൽട്ടി ബോക്സിനു പുറത്ത് വെച്ച് മെസ്സിയെ വീഴ്ത്തിയതിന് ലഭിച്ച ഫ്രീകിക്ക് ഗോളാക്കി മാറ്റിക്കൊണ്ട് [[യുവാൻ റോമൻ റിക്വൽമി|റിക്വൽമി]] അർജന്റീനയെ 3-1 ന് മുന്നിലെത്തിച്ചു. ആ മത്സരം 4-2 ന് അർജന്റീന വിജയിച്ചു. ടൂർണ്ണമെന്റിന്റെ ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിൽ സ്ഥാനം ഉറപ്പിക്കാൻ ഈ വിജയത്തോടെ കഴിഞ്ഞു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6263888.stm|title=Argentina into last eight of Copa |publisher=BBC Sport |date= 3 July 2007 |accessdate=11 October 2008}}&lt;/ref&gt;

ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിൽ സ്ഥാനം ഉറപ്പിച്ചതിനാൽ [[പാരഗ്വേ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പാരഗ്വേക്കെതിരായി]] നടന്ന മൂന്നാം മത്സരത്തിൽ കോച്ച് മെസ്സിയെ ആദ്യ പതിനൊന്നിൽ കളിപ്പിച്ചിരുന്നില്ല. 64 ആം മിനുട്ടിൽ സ്കോർ 0-0 ൽ നിൽക്കുമ്പോൾ [[എസ്റ്റബാൻ കാംബിയാസോ|എസ്റ്റബാൻ കാംബിയാസോയുടെ]] പകരക്കാരനായി മെസ്സി കളിക്കാനിറങ്ങി. 79 ആം മിനുട്ടിൽ [[ഹവിയർ മഷെറാനോ|മഷെറാനോയുടെ]] ഗോളിന് മെസ്സി സഹായമൊരുക്കി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.conmebol.com/competiciones_evento_reporte.jsp?evento=1055&amp;ano=2007&amp;dv=1&amp;flt=C&amp;id=18&amp;slangab=E|title=Argentina-Paraguay|publisher=Conmebol|date=5 July 2007|accessdate=28 May 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929133942/http://www.conmebol.com/competiciones_evento_reporte.jsp?evento=1055&amp;ano=2007&amp;dv=1&amp;flt=C&amp;id=18&amp;slangab=E|archivedate=2007-09-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[പെറു ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പെറുവായിരുന്നു]] ക്വാർട്ടറിൽ അർജന്റീനയുടെ എതിരാളികൾ. 4-0 ന് വിജയിച്ച മത്സരത്തിൽ റിക്വൽമിയിൽ നിന്നും പാസ് സ്വീകരിച്ചു കൊണ്ട് മെസ്സിയാണ് ടീമിന്റെ രണ്ടാം ഗോൾ നേടിയത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6282908.stm|title=Argentina and Mexico reach semis|publisher=BBC Sport |date= 9 July 2007 |accessdate=11 October 2008}}&lt;/ref&gt; [[മെക്സിക്കോ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|മെക്സിക്കോക്കെതിരായി]] നടന്ന സെമി- ഫൈനൽ മത്സരത്തിൽ ഗോളിയായ [[ഒസ്‌വാൾഡോ സാഞ്ചസ്|ഒസ്‌വാൾഡോ സാഞ്ചസിന്റെ]] തലക്ക് മുകളിലൂടെ പന്ത് ഗോളിലേക്ക് തട്ടിയിട്ട്, മെസ്സി, അവരുടെ 3-0 വിജയത്തിൽ നിർണ്ണായക പങ്കുവഹിച്ചു. ആ വിജയത്തോടെ അവർ കലാശപ്പോരാട്ടത്തിന് അർഹത നേടി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6294930.stm|title=Messi's Magic Goal|publisher=BBC Sport |date= 12 July 2007 |accessdate=11 October 2008}}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ കലാശപ്പോരാട്ടത്തിൽ അവർ [[ബ്രസീൽ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ബ്രസീലിനോട്]] 3-0 ന് പരാജയപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/6899694.stm|title=Brazil victorious in Copa America|publisher=BBC Sport |date= 16 July 2007 |accessdate=28 May 2009}}&lt;/ref&gt;

=== 2008 വേനൽക്കാല ഒളിമ്പിക്സ് ===
[[പ്രമാണം:Messi olympics-soccer-7.jpg|thumb|മെസ്സി [[2008 ഒളിമ്പിക്സ്|2008 ഒളിമ്പിക്സിൽ]] ബ്രസീലിനെതിരായ സെമി- ഫൈനൽ മത്സരത്തിൽ]]
[[2008 ഒളിമ്പിക്സ്|2008 ഒളിമ്പിക്സിൽ]] [[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീനക്കു]] വേണ്ടി കളിക്കുവാൻ മെസ്സിയെ അയക്കില്ല എന്ന് ബാഴ്സലോണ ക്ലബ്ബ് അധികൃതർ പറഞ്ഞിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/olympics/2510034/Lionel-Messi-out-of-Olympics-after-Barcelona-win-court-appeal-against-Fifa.html |title=Lionel Messi out of Olympics after Barcelona win court appeal against Fifa |work=Daily Telegraph |location=UK |date=6 August 2008 |accessdate=27 May 2009 |archive-date=2011-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629193256/http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/olympics/2510034/Lionel-Messi-out-of-Olympics-after-Barcelona-win-court-appeal-against-Fifa.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ പുതുതായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട പരിശീലകനുമായുള്ള (ഗാർഡിയോള) കൂടിക്കാഴ്ച മെസ്സിക്ക് ഒളിമ്പിക്സിൽ കളിക്കാനുള്ള അവസരമൊരുക്കി.&lt;ref name=&quot;Messi Olympics&quot;&gt;{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5hBwBdQawHH84xSfUkq2uo3w1nwvA|title=Barcelona give Messi Olympics thumbs-up|agency=AFP|date=7 August 2008|accessdate=27 May 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110711111228/http://afp.google.com/article/ALeqM5hBwBdQawHH84xSfUkq2uo3w1nwvA|archivedate=2011-07-11|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹം അർജന്റീനാ ടീമിനൊപ്പം ചേരുകയും [[ഐവറി കോസ്റ്റ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഐവറി കോസ്റ്റിനെതിരായി]] 2-1 ന് വിജയിച്ച മത്സരത്തിൽ ഗോൾ നേടുകയും ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;Messi Olympics&quot;/&gt; അടുത്തതായി നടന്ന [[നെതർലണ്ട്സ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|നെതർലണ്ട്സിനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ആദ്യ ഗോൾ നേടുകയും [[ഏഞ്ചൽ ഡി മരിയ|ഏഞ്ചൽ ഡി മരിയക്ക്]] ഗോൾ നേടാനുള്ള അവസരം ഒരുക്കിക്കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. ആ മത്സരത്തിൽ അർജന്റീന എക്സ്ട്രാ ടൈമിൽ 2-1 ന് ജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fifa.com/mensolympic/matches/round=250022/match=300051809/summary.html|title=Messi sets up Brazil semi|publisher=FIFA|date=16 August 2008|accessdate=27 May 2009|archive-date=2009-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090412024404/http://www.fifa.com/mensolympic/matches/round=250022/match=300051809/summary.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ചിരവൈരികളായ [[ബ്രസീൽ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ബ്രസീലിനെ]] 3-0 ന് തോൽപ്പിച്ച മത്സരത്തിലും മെസ്സി തിളങ്ങി. ബ്രസീലിനെ തോൽപ്പിച്ചതോടെ അവർ കലാശപ്പോരാട്ടത്തിന് അർഹരായി. [[നൈജീരിയ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|നൈജീരിയക്കെതിരായ]] കലാശക്കളിയിൽ അവർ 1-0 ന് ജയിക്കുകയും ഒളിമ്പിക്സ് സ്വർണ്ണമെഡൽ നേടുകയും ചെയ്തു. ഡി മരിയ നേടിയ ഏകഗോളിന് വഴിയൊരുക്കിയതും മെസ്സിയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.usatoday.com/sports/olympics/2008-08-23-860591452_x.htm|title=Argentina beats Nigeria 1–0 for Olympic gold| last = Millward | first = Robert |work=USA Today |date= 23 August 2008 |accessdate=27 May 2009}}&lt;/ref&gt;

=== 2010 ലോകകപ്പ് ===
അർജെന്റീനയുടെ ഇതിഹാസ താരം ഡിയാഗോ മറഡോണക്ക് കീഴിൽ  അർജന്റീന വളരെ കഷ്ടപെട്ടയിരുന്നു ലോകകപ്പിന് യോഗ്യത നേടിയത്  എങ്കിലും മെസ്സിക്ക്‌ കീഴിൽ അർജെന്റിന കിരീടം ചൂടുമെന്നു എല്ലാ മാധ്യമങ്ങളും വിശ്വസിച്ചിരുന്നു   [[2010 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|2010 ലോകകപ്പിലെ]] അർജന്റീനയുടെ ആദ്യ മത്സരം [[നൈജീരിയ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|നൈജീരിയക്കെതിരെ]] ആയിരുന്നു. 1-0 ന് അർജന്റീന ജയിച്ച ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി മുഴുവൻ സമയവും കളിച്ചിരുന്നു. മെസ്സിക്ക് ഗോൾ നേടാൻ ധാരാളം അവസരങ്ങളുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും നൈജീരിയൻ ഗോളി [[വിൻസെന്റ് എന്യേമ]] അതെല്ലാം നിഷേധിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7814324/Argentina-1-Nigeria-0-match-report.html|title=Argentina 1 Nigeria 0: match report|work=Daily Telegraph|location=UK|date=12 June 2010|accessdate=12 June 2010|first=Ian|last=Chadband|archive-date=2010-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20100615193637/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7814324/Argentina-1-Nigeria-0-match-report.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[കൊറിയ റിപ്പബ്ലിക്ക് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|കൊറിയ റിപ്പബ്ലിക്കിനെതിരായി]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ അർജന്റീന 4-1 ന് വിജയിച്ചു. അർജന്റീനയുടെ നാല് ഗോളുകളിലും മെസ്സിയുടെ സാന്നിധ്യമുണ്ടായിരുന്നു. മാത്രവുമല്ല സഹകളിക്കാരനായ [[ഗോൺസാലോ ഹിഗ്വയ്ൻ|ഗോൺസാലോ ഹിഗ്വയ്നു]] ഹാട്രിക്ക് നേടാൻ അവസരമൊരുക്കി കൊടുത്തതും മെസ്സി തന്നെയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7830449/Argentina-4-South-Korea-1-match-report.html|title=Argentina 4 South Korea 1: match report|work=Daily Telegraph|location=UK|date=17 June 2010|accessdate=17 June 2010|first=Ian|last=Chadband|archive-date=2010-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20100620174832/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7830449/Argentina-4-South-Korea-1-match-report.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; മൂന്നാമത്തേയും അവസാനത്തേതുമായ ഗ്രൂപ്പ് മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയുടെ നായകത്വത്തിൽ അർജന്റീന [[ഗ്രീസ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഗ്രീസിനെ]] 2-0 ന് തോൽപ്പിച്ചു. ആ മത്സരത്തിലും മെസ്സി തന്നെയായിരുന്നു കളിയുടെ കേന്ദ്രവും കളിയിലെ കേമനും.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7842201/Greece-0-Argentina-2-match-report.html|title=Greece 0 Argentina 2: match report|work=Daily Telegraph|location=UK|date=22 June 2010|accessdate=22 June 2010|first=Rory|last=Smith|archive-date=2010-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20100626124441/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7842201/Greece-0-Argentina-2-match-report.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

പ്രീ ക്വാർട്ടറിൽ [[മെക്സിക്കോ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|മെക്സിക്കോയായിരുന്നു]] അവരുടെ എതിരാളികൾ. ആ മത്സരത്തിൽ അവർ മെക്സിക്കോയെ 3-1 ന് കീഴ്പ്പെടുത്തി. അർജന്റീനയുടെ ആദ്യ ഗോൾ നേടാൻ ടെവസിന് പന്ത് നൽകിയത് മെസ്സിയായിരുന്നു. അത് വളരെ വ്യക്തമായ ഓഫ്സൈഡ് ആയിരുന്നെങ്കിലും റഫറി ഗോൾ അനുവദിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7855031/Argentina-3-Mexico-1-match-report.html|title=Argentina 3 Mexico 1: match report|work=Daily Telegraph|location=UK|date=27 June 2010|accessdate=27 June 2010|first=Ian|last=Chadband|archive-date=2010-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20100630074421/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7855031/Argentina-3-Mexico-1-match-report.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ക്വാർട്ടറിൽ [[ജർമ്മനി ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ജർമ്മനിക്കെതിരെ]] 4-0 ന് പരാജയപ്പെട്ടതോടെ അർജന്റീനയുടെ ലോകകപ്പ് യാത്രക്ക് വിരാമമായി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7868494/Argentina-0-Germany-4-match-report.html|title=Argentina 0 Germany 4: match report|work=Daily Telegraph|location=UK|date=3 July 2010|accessdate=3 July 2010|first=Duncan|last=White|archive-date=2010-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20100706005017/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7868494/Argentina-0-Germany-4-match-report.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ഫിഫയുടെ സാങ്കേതിക പഠന സംഘം നൽകുന്ന ലോകകപ്പിലെ [[ഫിഫ ലോകകപ്പ് പുരസ്കാരങ്ങൾ|സ്വർണ്ണപ്പന്തിനുള്ള]] പത്തു പേരുടെ പട്ടികയിലേക്ക് മെസ്സിയും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. ആ സംഘം മെസ്സിയെ ഇങ്ങനെ വിശേഷിപ്പിച്ചു: &quot;''വേഗതയിലും ടീമിനു വേണ്ടി അവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലും ഡ്രിബ്ലിംഗിലും പാസ്സിംഗിലും ഷൂട്ടിംഗിലും മെസ്സി സമാനതകളില്ലാത്തവനാണ് - തീർത്തും മികവുറ്റതും കഴിവുറ്റതും''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/news/newsid=1270753/index.html|title=adidas Golden Ball nominees announced|work=FIFA|date=9 July 2010|accessdate=4 September 2011|archive-date=2011-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110909010032/http://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/news/newsid=1270753/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== 2011 കോപ്പ അമേരിക്ക ===
[[അർജന്റീന|അർജന്റീനയിൽ]] വെച്ച് നടന്ന [[2011 കോപ്പ അമേരിക്ക|കോപ്പ അമേരിക്കയിൽ]] മെസ്സി പങ്കെടുത്തു. ഗോളൊന്നും നേടാൻ കഴിഞ്ഞില്ലെങ്കിലും 3 അസിസ്റ്റുകൾ നടത്താൻ മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു. [[ബൊളീവിയ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ബൊളീവിയക്കെതിരെ]] നടന്ന മത്സരത്തിലും (1-1) [[കോസ്റ്റാ റിക്ക ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|കോസ്റ്റാ റിക്കക്കെതിരെ]] നടന്ന മത്സരത്തിലും (3-0) കളിയിലെ കേമനായി മെസ്സി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. [[ഉറുഗ്വേ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഉറുഗ്വേക്കെതിരെ]] നടന്ന ക്വാർട്ടർ ഫൈനൽ മത്സരത്തിൽ പെനാൽട്ടി ഷൂട്ടൗട്ടിൽ പരാജയപ്പെട്ട് (എക്സ്ട്രാ ടൈമിൽ സ്കോർ 1-1) അവർ കോപ്പയിൽ നിന്നും പുറത്തായി. ടീമിനു വേണ്ടി ആദ്യ പെനാൽട്ടിയെടുത്തത് മെസ്സിയായിരുന്നു. അതിൽ ഗോൾ നേടാൻ മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു.

=== 2018 ലോകകപ്പ് === 
അർജന്റീനക്ക് ഒരു ലോകകപ്പ് എന്ന ലക്ഷ്യവുമായാണ് മെസ്സി റഷ്യയിലെത്തിയത്. ആദ്യ കളി തന്നെ ഐസ്ലാന്റ് നോട് സമനിലയിൽ പിരിയേണ്ടി വന്നു. കളികിടയിൽ ലഭിച്ച പെനാൾട്ടി അദ്ദേഹത്തിന് ഗോളാക്കി മാറ്റാൻ സാധിച്ചില്ല.
അടുത്ത മത്സരം ക്രൊയേഷ്യയോടായിരുന്നു, ആ മത്സരത്തിൽ തീർത്തും നിറം മങ്ങിയ മെസ്സി 3 ഗോൾ പരാജയമാണ് ഏറ്റുവാങ്ങിയത്. അടുത്ത മത്സരത്തിൽ ജും മാത്രമെ മുന്നോട്ട് നയിക്കൂ എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ നൈജീരിയയെ നേരിട്ട മെസ്സിയും കൂട്ടരും 2-1 വിജയിച്ചു.. മെസ്സി ഒരു ഗോൾ നേടി മാൻ ഓഫ് ദി മാച്ചായി. 
പ്രീക്വാർട്ടറിൽ അലസമായി കളിച്ച ഇവർ 2-1ന് മുന്നിട്ട് നിന്ന ശേഷം 4-3 എന്ന സ്കോറിന് ഫ്രാൻസിനോട് അടിയറവ് പറഞ്ഞ് ടൂർണമെന്റിൽ നിന്ന് മെസ്സിയും സംഘവും പുറത്തായി...

== ഫുട്ബോളിനു പുറത്ത് ==

=== വ്യക്തിഗത ജീവിതം ===
മെസ്സിയുടെ സ്വദേശമായ [[റൊസാരിയോ|റൊസാരിയോവിൽ]] നിന്നു തന്നെയുള്ള മകറിന ലെമോസുമായി മെസ്സി പ്രണയത്തിലാണെന്ന് ഒരിക്കൽ പറയപ്പെട്ടിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.gente.com.ar/nota.php?ID=11359|title=Lionel me prometió venir a mi cumple de quince después del Mundial|publisher=Gente Online|accessdate=18 June 2009|language=Spanish|archive-date=2013-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130127191019/http://www.gente.com.ar/nota.php?ID=11359|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.vefutbol.com.mx/notas/16849.html|title=Aún le mueve el tapete a Messi|publisher=El Universal|date=19 June 2008|accessdate=18 June 2009|language=Spanish|archive-date=2009-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20090531053417/http://www.vefutbol.com.mx/notas/16849.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; അർജന്റീനയിലെ മോഡലായിരുന്ന [[ലൂസിയാന സലസാർ|ലൂസിയാന സലസാറുമായും]] മെസ്സിയെ ബന്ധപ്പെടുത്തി കഥകളുണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cronicaviva.com.pe/content/view/45050/1/|title=Luciana Salazar y Messi serían pareja|publisher=Crónica Viva|date=19 June 2008|accessdate=18 June 2009|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090608003136/http://www.cronicaviva.com.pe/content/view/45050/1/|archivedate=2009-06-08|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Messi y Antonella pasean&quot;/&gt; 2009 ജനുവരിയിൽ [[ചാനൽ 33|ചാനൽ 33യുടെ]] ''ഹാട്രിക്ക് ബാഴ്സ'' എന്ന പരിപാടിയിൽ മെസ്സി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: &quot;എനിക്ക് അർജന്റീനയിൽ തന്നെ കഴിയുന്ന ഒരു കാമുകിയുണ്ട്. ഞാനിപ്പോൾ വളരെ ശാന്തനും സന്തോഷവാനുമാണ്.&quot;.&lt;ref name=&quot;Messi y Antonella pasean&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.elperiodico.com/default.asp?idpublicacio_PK=46&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=590154&amp;idseccio_PK=1028|title=Messi y Antonella pasean por el Carnaval de Sitges su noviazgo|work=El Periódico de Catalunya|date=25 February 2009|accessdate=18 June 2009|language=Spanish|archive-date=2009-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610003322/http://www.elperiodico.com/default.asp?idpublicacio_PK=46&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=590154&amp;idseccio_PK=1028|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ബാഴ്സലോണ-എസ്പാന്യോൾ ഡെർബി മത്സരത്തിനു ശേഷം [[സിറ്റ്ഗസ്|സിറ്റ്ഗസിലെ]] ഒരു കാർണിവലിൽ വെച്ച് അന്റോണെല്ല റൊക്കൂസോ എന്ന പെൺകുട്ടിയോടൊപ്പം മെസ്സി കാണപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Roccuzzo&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.calciomercato.it/news/46787/Messi-a-dicembre-sogni-doro!.html|title=Messi, a dicembre... sogni d'oro|publisher=Calcio Mercato News|date=21 April 2009|accessdate=13 July 2009|language=it|archive-date=2010-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20101030032522/http://www.calciomercato.it/news/46787/Messi-a-dicembre-sogni-doro!.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; റൊക്കൂസോയും റൊസാരിയോവിൽ നിന്നു തന്നെയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.taringa.net/posts/noticias/2213473/La-verdad-sobre-la-nueva-novia-de-Messi__.html|title=La verdad sobre la nueva novia de Messi|publisher=Taringa|date=24 February 2009|accessdate=18 June 2009|language=Spanish|archive-date=2012-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20120327092623/http://www.taringa.net/posts/noticias/2213473/La-verdad-sobre-la-nueva-novia-de-Messi__.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

മെസ്സിയുടെ കുടുംബത്തിൽപെട്ട പരാഗ്വേയിലെ [[ക്ലബ്ബ് ഒളിമ്പിയ|ക്ലബ്ബ് ഒളിമ്പിയയിലെ]] വിങ്ങറായ [[മാക്സി ബിയാൻകൂച്ചി|മാക്സിയും]] സ്പെയിനിലെ [[ഗിറോന FC|ഗിറോന FC യിലെ]] മധ്യനിരതാരമായ [[എമാനുവൽ ബിയാൻകൂച്ചി|എമാനുവലും]] ഫുട്ബോൾ കളിക്കാരാണ്&lt;ref name=&quot;Último Segundo&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.tz-online.de/sport/fussball/tsv-1860/biancucchi-hoert-mir-mit-messi-auf-498339.html|title=Hört mir auf mit Messi!|publisher=TZ Online|date= 20 October 2009 |accessdate=3 November 2009 |language=de|first=Claudius |last=Mayer}}&lt;/ref&gt;.

=== സാമൂഹ്യസേവനം ===
2007 ൽ പാവപ്പെട്ട കുട്ടികളുടെ ആരോഗ്യവും വിദ്യാഭ്യാസവും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനു വേണ്ടി [http://www.fundacionleomessi.org/index.php ലിയോ മെസ്സി ഫൗണ്ടേഷൻ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130105231548/http://www.fundacionleomessi.org/index.php |date=2013-01-05 }} എന്ന പേരിൽ ഒരു സംഘടനക്ക് മെസ്സി രൂപം കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fundacionleomessi.org/nuestra-fundacion.php |title=Fundación Leo Messi – Nuestra Fundación |publisher=Fundacíon Leo Messi |accessdate=7 June 2010 |archive-date=2014-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026161133/http://www.fundacionleomessi.org/nuestra-fundacion.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fundacionleomessi.org/index.php |title=Fundación Leo Messi – Home |publisher=Fundacíon Leo Messi |accessdate=7 June 2010 |archive-date=2013-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130105231548/http://www.fundacionleomessi.org/index.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ആരാധകരുടെ ഒരു വെബ്സൈറ്റ് നടത്തിയ അഭിമുഖത്തിൽ മെസ്സി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു, &quot;ഒരല്പം പ്രശസ്തനായതിനാൽ സഹായം ആവശ്യമുള്ള മനുഷ്യരെ സഹായിക്കാൻ എനിക്ക് അവസരം ലഭിക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ചും കുട്ടികളെ.&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://leo-messi.net/News-entrevistas__6.aspx |language=Spanish |quote=&quot;El hecho de ser en estos momentos un poco famoso me da la oportunidad de ayudar a la gente que en realidad lo necesita, en especial los niños&quot; |title=Entrevistas – Lionel Messi |publisher=Leo-messi.net |accessdate=7 June 2010 |archive-date=2016-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113223205/http://leo-messi.net/News-entrevistas__6.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; കുട്ടിക്കാലത്ത് മെസ്സിക്കും ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ, ലിയോ മെസ്സി ഫൗണ്ടേഷൻ അർജന്റീനയിലെ കുട്ടികളുടെ ആരോഗ്യപരിശോധന നടത്തുകയും ചികിത്സക്കായി സ്പെയിനിലേക്ക് അയക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ചികിത്സാച്ചെലവും യാത്രാച്ചെലവും ഫൗണ്ടേഷൻ തന്നെയാണ് വഹിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://en.leo-messi.net/new-foundation-lionel-messi__921.aspx/ |title=Foundation Lionel Messi |publisher=En.leo-messi.net |accessdate=7 June 2010 |archive-date=2010-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100526123117/http://en.leo-messi.net/new-foundation-lionel-messi__921.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2010 മാർച്ച് 11 ന് മെസ്സിയെ [[UNICEF|UNICEF ന്റെ]] അംബാസിഡറായി തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.unicef.org/media/media_52938.html | title=UNICEF to announce Lionel Messi as Goodwill Ambassador | work=Press centre | publisher=UNICEF | accessdate=30 March 2010 | archive-date=2016-01-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160114060457/http://www.unicef.org/media/media_52938.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; കുട്ടികളുടെ അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനെ ലക്ഷ്യം വെച്ചായിരുന്നു മെസ്സിക്ക് ആ പദവി ലഭിച്ചത്. മെസ്സിയുടെ ക്ലബ്ബായ ബാഴ്സലോണയും ഇതിൽ മെസ്സിയെ പിന്തുണച്ചു. ബാഴ്സയും UNICEF നോടൊപ്പം പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.unicef.org/media/media_52938.html |title=Press centre – UNICEF to announce Lionel Messi as Goodwill Ambassador |publisher=[[UNICEF]] |accessdate=7 June 2010 |archive-date=2016-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114060457/http://www.unicef.org/media/media_52938.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== മാധ്യമങ്ങളിൽ ===
[[PES 2009]], [[PES 2011]] എന്നീ വീഡിയോ ഗെയിമുകളുടെ പുറംചട്ട മെസ്സിയുടെ ചിത്രമായിരുന്നു. ആ കളികളുടെ പ്രചാരണ പ്രവർത്തനങ്ങളിലും മെസ്സി പങ്കെടുത്തിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.gamezine.co.uk/news/game-types/sports/football/konami-names-messi-as-face-pes-2009-$1234471.htm|title=Konami names Messi as face of PES 2009|publisher=Gamezine.co.uk|date=1 August 2008|accessdate=9 June 2009|archive-date=2010-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20100529044550/http://www.gamezine.co.uk/news/game-types/sports/football/konami-names-messi-as-face-pes-2009-$1234471.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.pesunites.com/eng/index.htm|title=Messi|publisher=PES Unites|accessdate=9 June 2009|archive-date=2009-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090603173802/http://www.pesunites.com/eng/index.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[PES 2010]] എന്ന ഗെയിമിന്റെ പുറംചട്ടയിൽ മെസ്സിയും [[ഫെർണാണ്ടോ ടോറസ്|ഫെർണാണ്ടോ ടോറസുമായിരുന്നു]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.videogamer.com/news/torres_signs_for_pes_2010.html|title=Torres signs for PES 2010|publisher=Videogamer.com|date=23 June 2009|accessdate=7 July 2009|last=Orry|first=James|archive-date=2018-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622083701/https://www.videogamer.com/news/torres_signs_for_pes_2010.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഉണ്ടായിരുന്നത്. ഈ ഗെയിമിന്റെ ട്രെയിലറിലും മെസ്സി ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://uk.games.konami-europe.com/blog.do;jsessionid=E3F32E431E73A1D6AF0B71D695498692#blog-entry-116|title=Motions and Emotions in Barcelona|publisher=Konami|date=8 June 2009|accessdate=9 June 2009|archive-date=2014-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140326094627/http://uk.games.konami-europe.com/blog.do;jsessionid=E3F32E431E73A1D6AF0B71D695498692#blog-entry-116|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://uk.games.konami-europe.com/news.do;jsessionid=A2FD1270B2C75DE70A52446CBF821D5A?idNews=411|title=E3 2009: PES 2010: Messi fronts exclusive E3 trailer|publisher=Konami|date=2 June 2009|accessdate=9 June 2009|archive-date=2014-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140326094702/http://uk.games.konami-europe.com/news.do;jsessionid=A2FD1270B2C75DE70A52446CBF821D5A?idNews=411|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.pesfan.com/news/8212537/Messi-mo-cap-photos/#newsarticle|title=MOTD magazine crew meet Messi in Barcelona|publisher=PESFan (Match of the Day Magazine)|accessdate=18 June 2009|archive-date=2013-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130127192339/http://www.pesfan.com/news/8212537/Messi-mo-cap-photos/#newsarticle|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ജർമ്മനിയിൽ നിന്നുള്ള കായികോല്പന്ന നിർമ്മാണ കമ്പനിയായ [[അഡിഡാസ്|അഡിഡാസാണ്]] മെസ്സിയുടെ സ്പോൺസർ. അവരുടെ ടെലിവിഷൻ പരസ്യങ്ങളിൽ അതിനാൽ മെസ്സി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/media/video/2009/may/27/zidane-messi-adidas-ad|title=Watch Zinedine Zidane and Lionel Messi in Adidas ad|work=The Guardian |location=UK |date= 27 May 2009 |accessdate=16 August 2009 }}&lt;/ref&gt; 2010 ജൂണിൽ, ലിയോ മെസ്സി ഫൗണ്ടേഷനെ സഹായിക്കുന്ന ഹെർബൽലൈഫ് എന്ന കമ്പനിയുമായി മെസ്സി മൂന്ന് വർഷത്തെ കരാറിലേർപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.marketwatch.com/story/herbalife-becomes-new-sponsor-of-fc-barcelona-2010-06-02?reflink=MW_news_stmp|title=Herbalife Becomes New Sponsor|date=2 June 2010|accessdate=7 June 2010|archive-date=2010-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20100605032823/http://www.marketwatch.com/story/herbalife-becomes-new-sponsor-of-fc-barcelona-2010-06-02?reflink=MW_news_stmp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2011 ഏപ്രിലിൽ ലോകത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പേരെ സ്വാധീനിച്ച വ്യക്തികളുടെ പട്ടിക 2011 TIME 100 പുറത്തു വിട്ടപ്പോൾ അതിൽ ഒരാൾ മെസ്സിയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.insideworldsoccer.com/2011/04/lionel-messi-among-times-100-most.html |title= Lionel Messi among Time's 100 most influential people |publisher=inside World Soccer |date= 21 April 2011}}&lt;/ref&gt;

2011 ഏപ്രിലിൽ, മെസ്സി, [[ഫേസ്ബുക്ക്|ഫേസ്ബുക്കിൽ]] ഒരു താൾ തുറന്നു. കുറച്ച് മണിക്കൂറുകൾക്കുള്ളിൽത്തന്നെ ആ താളിന് 6 ദശലക്ഷത്തോളം പിന്തുടർച്ചക്കാരെ ലഭിച്ചു. ഇപ്പോൾ ആ താളിന് ഏകദേശം 47 ദശലക്ഷം പിന്തുടർച്ചക്കാരുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.insideworldsoccer.com/2011/04/leo-messi-launches-facebook-page-nets.html |title= Leo Messi launches Facebook page, nets 6m fans in 3 hours! |publisher=inside World Soccer |date= 7 April 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.manoramaonline.com/sports/football/2017/04/24/lional-messi-the-star-in-win-against-real-madrid.html Lionel Messi]&lt;/ref&gt;

== കളിജീവിതത്തിലെ സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ ==
{{updated|29 ഒക്ടോബർ 2011}}&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://hemeroteca.elmundodeportivo.es/preview/2010/01/18/pagina-7/5259184/pdf.html?search=messi 101|title= 'Pichichi' y centenario|publisher=elmundodeportivo|accessdate=17 January 2010 |language=Spanish}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Argentina&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=12563 |title=Player – Lionel Messi |publisher=National Football Teams |accessdate=29 June 2010}}&lt;/ref&gt;

=== ക്ലബ്ബ് ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; text-align: center;&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|ക്ലബ്ബ്
!rowspan=&quot;2&quot;|സീസൺ
!colspan=&quot;3&quot;|[[La Liga|ലീഗ്]]
!colspan=&quot;3&quot;|[[Copa del Rey|കപ്പ്]]
!colspan=&quot;3&quot;|[[UEFA Champions League|ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]]
!colspan=&quot;3&quot;|[[സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പ്|സൂപ്പർ കപ്പ്]]
!colspan=&quot;3&quot;|[[യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്]]
!colspan=&quot;3&quot;|[[FIFA Club World Cup|ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ്]]
!colspan=&quot;3&quot;|ആകെ
|-
!മത്സരങ്ങൾ
!ഗോളുകൾ
!അസിസ്റ്റുകൾ
!മത്സരങ്ങൾ
!ഗോളുകൾ
!അസിസ്റ്റുകൾ
!മത്സരങ്ങൾ
!ഗോളുകൾ
!അസിസ്റ്റുകൾ
!മത്സരങ്ങൾ
!ഗോളുകൾ
!അസിസ്റ്റുകൾ
!മത്സരങ്ങൾ
!ഗോളുകൾ
!അസിസ്റ്റുകൾ
!മത്സരങ്ങൾ
!ഗോളുകൾ
!അസിസ്റ്റുകൾ
!മത്സരങ്ങൾ
!ഗോളുകൾ
!അസിസ്റ്റുകൾ
|-
| rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|'''[[FC Barcelona C|ബാഴ്സലോണ സി]]'''
|!colspan=&quot;2&quot;|[[2003–04 Tercera División#Grupo V|2003–04]]
|8||5|| ||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||8||5||
|-
!colspan=&quot;2&quot;|'''ആകെ'''
!8!!5!! ||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||8!!5!!
|-
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|'''[[FC Barcelona B|ബാഴ്സലോണ ബി]]'''
|!colspan=&quot;2&quot;|[[2003–04 Segunda División B#Group III|2003–04]]
|5||0|| ||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||5||0||
|-
|!colspan=&quot;2&quot;|[[2004–05 Segunda División B#Group III|2004–05]]
|17||6|| ||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||17||6||
|-
|!colspan=&quot;2&quot;|'''ആകെ'''
!22!!6!! ||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||22!!6!!
|-
| rowspan=&quot;9&quot;|[[എഫ്.സി. ബാഴ്സലോണ|ബാഴ്സലോണ]]
|[[2004–05 FC Barcelona season|2004–05]]
|7||1||0||1||0||0||1||0||0||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||9||1||0
|-
|[[2005–06 FC Barcelona season|2005–06]]
|17||6||3||2||1||0||6||1||1||0||0||0||colspan=3|—||colspan=3|—||25||8||4
|-
|[[2006–07 FC Barcelona season|2006–07]]
|26||14||2||2||2||1||5||1||0||2||0||0||1||0||0||0||0||0||36||17||3
|-
|[[2007–08 FC Barcelona season|2007–08]]
|28||10||12||3||0||0||9||6||1||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||40||16||13
|-
|[[2008–09 FC Barcelona season|2008–09]]
|31||23||11||8||6||2||12||9||5||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||51||38||18
|-
|[[2009–10 FC Barcelona season|2009–10]]
|35||34||10||3||1||0||11||8||0||1||2||0||1||0||1||2||2||0||53||47||11
|-
|[[2010–11 FC Barcelona season|2010–11]]
|33||31||18||7||7||3||13||12||3||2||3||0||colspan=3|—||colspan=3|—||55||53||24
|-
|[[2011–12 FC Barcelona season|2011–12]]
|37||50||16||7||3||4||11||14||5||2||3||2||1||1||1||2||2||1||60||73||29
|-
|[[2012-13 FC Barcelona season|2012–13]]
|1||2||0||0||0||0||0||0||0||1||1||0||colspan=3|—||colspan=3|—||2||3||0
|-
!colspan=2| ആകെ
!216!!172!!72!!33!!20!!10!!68!!51!!15!!8!!9!!2!!3!!1!!2!!4!!4!!1!!332!!257!!102
|-
!colspan=2| കരിയറിലാകെ
!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
|}

=== അന്താരാഷ്ട്ര മത്സരങ്ങൾ ===
&lt;ref name=&quot;nationalfootball&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=12563 |title=Lionel Messi at National Football Teams |publisher=National Football Teams |accessdate=17 July 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rsssf&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/messi-intlg.html |title=Lionel Andrés Messi – Goals in International Matches |publisher=RSSSF |accessdate=2 February 2011}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; text-align: center;&quot;
|-
!ദേശീയ ടീം!!വർഷം!!കളികൾ!!ഗോളുകൾ!!അസിസ്റ്റുകൾ
|-
|'''[[Argentina national under-20 football team|അർജന്റീന U20]]'''
|2005||7||6||
|-
|'''[[Argentina national under-23 football team|അർജന്റീന U23]]'''
|2008||5||2||
|-
!colspan=5|
|-
|rowspan=8|'''[[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീന]]
|2005||5||0||0
|-
|2006||8||2||2
|-
|2007||10||6||3
|-
|2008||9||2||1
|-
|2009||10||3||2
|-
|2010||10||2||2
|-
|2011||11||3||10
|-
|2012||4||8||1
|-
!colspan=2|ആകെ!!71!!27!!21
|}

=== അന്താരാഷ്ട്ര ഗോളുകൾ ===
==== അണ്ടർ 20 ====
:''Scores and results list Argentina's goal tally first.''&lt;ref name=&quot;rsssf&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=229397/index.html |title=Lionel Messi |publisher=FIFA.com |accessdate=2 February 2011 |archive-date=2015-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629095408/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=229397/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot; style=&quot;font-size:85%; text-align:left; margin:auto;&quot;
|-
!ഗോൾ
!ദിവസം!!സ്ഥലം!!എതിരാളി!!സ്കോർ!!ഫലം!!മത്സരപരമ്പര
|-
| 1 || 14 ജൂൺ 2005 || [[De Grolsch Veste|ആർക്കെ സ്റ്റേഡിയോൺ]], [[എൻഷീഡ്]], നെതർലാന്റ്സ് || align=&quot;left&quot; | {{fb|EGY}} || '''1'''–0 || 2–0 || [[2005 FIFA World Youth Championship|2005 ലോക യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്]]
|-
| 2 || 22 ജൂൺ 2005 || [[യൂണിവ് സ്റ്റേഡിയോൺ]], [[Emmen, Netherlands|എമ്മെൻ]], നെതർലാന്റ്സ് || align=&quot;left&quot; | {{fb|COL}} || '''1'''–1 || 2–1 || 2005  ലോക യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്
|-
| 3 || 24 ജൂൺ 2005 || ആർക്കെ സ്റ്റേഡിയോൺ, എൻഷീഡ്, നെതർലാന്റ്സ് || align=left| {{fb|ESP}} || '''3'''–1 || 3–1 || 2005 ലോക യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്
|-
| 4 || 28 ജൂൺ 2005 || [[Stadion Galgenwaard|ഗാൽഗെൻവാർഡ് സ്റ്റേഡിയോൺ]], [[യൂട്രെച്ച്]], നെതർലാന്റ്സ് || align=&quot;left&quot; | {{fb|BRA}} || '''1'''–0 || 2–1 || 2005 ലോക യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്
|-
| 5 || 2 ജൂലൈ 2005 || ഗാൽഗെൻവാർഡ് സ്റ്റേഡിയോൺ, യൂട്രെച്ച്, നെതർലാന്റ്സ് || align=left| {{fb|NGA}} || '''1'''–0 || 2–1 || 2005 ലോക യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്
|-
| 6 || 2 ജൂലൈ 2005 || ഗാൽഗെൻവാർഡ് സ്റ്റേഡിയോൺ, യൂട്രെച്ച്, നെതർലാന്റ്സ് || align=left| {{flagicon|NGA}} നൈജീരിയ || '''2'''–1 || 2–1 || 2005 ലോക യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്
|}

==== അണ്ടർ 23 ====
{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot; style=&quot;font-size:85%; text-align:left; margin:auto;&quot;
|-
!ഗോൾ
!ദിവസം!!സ്ഥലം!!എതിരാളി!!സ്കോർ!!ഫലം!!മത്സരപരമ്പര
|-
| 1 || 7 ഓഗസ്റ്റ് 2008 || [[ഷാങ്‌ഹായ് സ്റ്റേഡിയം]], ഷാങ്‌ഹായ്, ചൈന || align=&quot;left&quot; | {{fb|CIV}} || '''1'''–0 || 2–1 || [[ഒളിമ്പിക്സ് 2008]]
|-
| 2 || 16 ഓഗസ്റ്റ് 2008 || ഷാങ്‌ഹായ് സ്റ്റേഡിയം, ഷാങ്‌ഹായ്, ചൈന || align=left| {{fb|NED}} || '''1'''–0 || 2–1 || ഒളിമ്പിക്സ് 2008
|}

==== മുതിർന്ന ടീം ====
{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot; style=&quot;font-size:85%; text-align:left; margin:auto;&quot;
|-
!ഗോൾ
!ദിവസം!!സ്ഥലം!!എതിരാളി!!സ്കോർ!!ഫലം!!മത്സരപരമ്പര
|-
| 1 || 1 മാർച്ച് 2006 || [[സെന്റ്. ജേക്കബ് പാർക്ക്]], [[ബേസൽ]], സ്വിറ്റ്സർലണ്ട്|| align=&quot;left&quot; | {{fb|CRO}} || '''2'''–1 || 2–3 || [[സൗഹൃദമത്സരം]]
|-
| 2 || 16 ജൂൺ 2006 || [[Veltins-Arena|WM-സ്റ്റേഡിയോൺ]], [[ഗെൽസെൻകിർച്ചെൻ]], ജർമ്മനി || align=&quot;left&quot; | {{fb|SCG}} || '''6'''–0 || 6–0 || [[2006 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|2006 ലോകകപ്പ്]]
|-
| 3 || 5 ജൂൺ 2007 || [[കാമ്പ് നൂ]], ബാഴ്സലോണ, സ്പെയിൻ || align=&quot;left&quot; | {{fb|ALG}} || '''2'''–2 || 4–3 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 4 || 5 ജൂൺ 2007 || കാമ്പ് നൂ, ബാഴ്സലോണ, സ്പെയിൻ || align=left| {{flagicon|ALG}} അൾജീരിയ || '''4'''–2 || 4–3 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 5 || 8 ജൂലൈ 2007 || [[Estadio Metropolitano de Fútbol de Lara|മെട്രോപൊളിറ്റാനോ ഡെ ഫുട്ബോൾ ഡെ ലാറ]], [[ബാർക്വിസിമെറ്റോ]], വെനിസ്വേല || align=&quot;left&quot; | {{fb|PER}} || '''2'''–0 || 4–0 || [[2007 കോപ്പ അമേരിക്ക]]
|-
| 6 || 11 ജൂലൈ 2007 || [[പോളിഡിപോർട്ടീവോ കചമയ്]], [[പ്യൂർട്ടോ ഓർഡാസ്]], വെനെസ്വേല || align=&quot;left&quot; | {{fb|MEX}} || '''2'''–0 || 3–0 || 2007 കോപ്പ അമേരിക്ക
|-
| 7 || 16 ഒക്ടോബർ 2007 || [[Estadio José Pachencho Romero|ഹോസെ പാചെഞ്ചോ റൊമേറോ]], [[മറകായ്ബോ]], വെനിസ്വേല || align=&quot;left&quot; | {{fb|VEN}} || '''2'''–0 || 2–0 || [[2010 FIFA World Cup qualification (CONMEBOL)|2010 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം]]
|-
| 8 || 20 നവംബർ 2007 || [[എസ്റ്റാഡിയോ എൽ കാമ്പിൻ]], [[ബൊഗോട്ട]], കൊളംബിയ || align=&quot;left&quot; | {{flagicon|COL}} [[കൊളംബിയ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|കൊളംബിയ]] || '''1'''–0 || 1–2 || 2010 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം
|-
| 9 || 4 ജൂൺ 2008 || [[ക്വാൽക്കം സ്റ്റേഡിയം]], സാൻ ഡിയാഗോ, അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ || align=&quot;left&quot; | {{flagicon|MEX}} മെക്സിക്കോ || '''2'''–0 || 4–1 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 10 || 11 ഒക്ടോബർ 2008 || [[Estadio Antonio Vespucio Liberti|എസ്റ്റാഡിയോ മൊനുമെന്റൽ]], ബ്യൂണസ് അയേഴ്സ്, അർജന്റീന || align=&quot;left&quot; | {{fb|URU}} || '''1'''–0 || 2–1 || 2010 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം
|-
| 11 || 11 ഫെബ്രുവരി 2009 || [[സ്റ്റേഡ് വെലോഡ്രോം]], [[മാഴ്സെലി]], ഫ്രാൻസ് || align=&quot;left&quot; | {{fb|FRA}} || '''2'''–0 || 2–0 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 12 || 28 മാർച്ച് 2009 || എസ്റ്റാഡിയോ മൊനുമെന്റൽ, ബ്യൂണസ് അയേഴ്സ്, അർജന്റീന || align=left| {{flagicon|VEN}} വെനിസ്വേല || '''1'''–0 || 4–0 || 2010 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം
|-
| 13 || 14 നവംബർ 2009 || [[വിസെന്റെ കാൽഡെറോൺ സ്റ്റേഡിയം]], മാഡ്രിഡ്, സ്പെയിൻ || align=&quot;left&quot; | {{fb|ESP}} || '''1'''–1 || 1–2 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 14 || 7 സെപ്റ്റംബർ 2010 || എസ്റ്റാഡിയോ മൊനുമെന്റൽ, ബ്യൂണസ് അയേഴ്സ്, അർജന്റീന || align=left| {{flagicon|ESP}} സ്പെയിൻ  || '''1'''–0 || 4–1 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 15 || 17 നവംബർ 2010 || [[ഖലീഫ അന്താരാഷ്ട്ര സ്റ്റേഡിയം]], [[ദോഹ]], ഖത്തർ || align=&quot;left&quot; | {{flagicon|BRA}} [[ബ്രസീൽ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ബ്രസീൽ]] || '''1'''–0 || 1–0 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 16 || 9 ഫെബ്രുവരി 2011 || [[സ്റ്റേഡ് ഡെ ജനീവ]], ജനീവ, സ്വിറ്റ്സർലണ്ട് || align=&quot;left&quot; | {{flagicon|POR}} [[പോർച്ചുഗൽ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പോർച്ചുഗൽ]]|| '''2'''–1 || 2–1 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 17 || 20 ജൂൺ 2011 || എസ്റ്റാഡിയോ മൊനുമെന്റൽ, ബ്യൂണസ് അയേഴ്സ്, അർജന്റീന || align=left| {{flagicon|ALB}} [[അൽബേനിയ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അൽബേനിയ]]|| '''2'''–0 || 4–0 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 18 || 07 ഒക്ടോബർ 2011 || എസ്റ്റാഡിയോ മൊനുമെന്റൽ, ബ്യൂണസ് അയേഴ്സ്, അർജന്റീന || align=left| {{flagicon|CHI}} [[ചിലി ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ചിലി]]|| '''2'''–0 || 4–1 || [[2014 FIFA World Cup qualification (CONMEBOL)|2014 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം]]
|-
| 19. || 15 നവംബർ 2011 || [[Estadio Metropolitano Roberto Meléndez]], [[Barranquilla]], Colombia || align=&quot;left&quot; | {{fb|COL}} || '''1'''–1 || 2–1 || 2014 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം
|-
| 20. || 29 ഫെബ്രുവരി 2012 || [[Stade de Suisse, Wankdorf]], [[Bern]], Switzerland || {{fb|SUI}} || '''1'''–0 || 3–1 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 21. || 29 ഫെബ്രുവരി 2012 || Stade de Suisse, Wankdorf, Bern, Switzerland || {{fb|SUI}} || '''2'''–1 || 3–1 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 22. || 29 ഫെബ്രുവരി 2012 || Stade de Suisse, Wankdorf, Bern, Switzerland || {{fb|SUI}} || '''3'''–1 || 3–1 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 23. || 2 ജൂൺ 2012 || Estadio Monumental, Buenos Aires, Argentina || align=left| {{fb|ECU}}  || '''3'''–0 || 4–0 || 2014 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം
|-
| 24. || 9 ജൂൺ 2012 || [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]], United States || align=&quot;left&quot; | {{fb|BRA}} || '''1'''–1 || 4–3 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 25. || 9 ജൂൺ 2012 || MetLife Stadium, East Rutherford, United States || align=left| {{fb|BRA}} || '''2'''–1 || 4–3 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 26. || 9 ജൂൺ 2012 || MetLife Stadium, East Rutherford, United States || align=left| {{fb|BRA}} || '''4'''–3 || 4–3 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 27. || 15 ആഗസ്റ്റ് 2012 || [[Commerzbank-Arena]], [[Frankfurt]], Germany || align=&quot;left&quot; | {{fb|GER}} || '''2'''–0 || 3–1 || സൗഹൃദമത്സരം
|}

== പുരസ്കാരങ്ങളും ബഹുമതികളും ==
=== ക്ലബ്ബ് ===
;ബാഴ്സലോണ
*'''[[ലാ ലിഗ]]: 5'''
:: [[2004–05 La Liga|2004–05]], [[2005–06 La Liga|2005–06]], [[2008–09 La Liga|2008–09]], [[2009–10 La Liga|2009–10]], [[2010–11 La Liga|2010–11]],2018-19
::
*'''[[കോപ്പ ദെൽ റെയ്]]: 1'''
:: [[2008–09 Copa del Rey|2008–09]]
*'''[[സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പ്]]: 5'''
:: [[2005 Supercopa de España|2005]], [[2006 Supercopa de España|2006]], [[2009 Supercopa de España|2009]], [[2010 Supercopa de España|2010]], [[2011 Supercopa de España|2011]]
*'''[[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]]: 3'''
:: [[2005–06 UEFA Champions League|2005–06]], [[2008–09 UEFA Champions League|2008–09]], [[2010–11 UEFA Champions League|2010–11]]
*'''[[യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്]]: 2'''
:: [[2009 UEFA Super Cup|2009]], [[2011 UEFA Super Cup|2011]]
*'''[[ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ്]]: 1'''
:: [[2009 FIFA Club World Cup|2009]]

=== അർജന്റീMKന ===
*'''[[Fifa Word cup runners]]:1'''
*'''[[Copa america runners]]:5'''
*'''[[ഫിഫ U-20 ലോകകപ്പ്]]: 1'''
:: [[2005 FIFA World Youth Championship|2005]]
*'''[[ഒളിമ്പിക്സ്|ഒളിമ്പിക്സ് സ്വർണ്ണ മെഡൽ]]: 1'''
:: [[ഒളിമ്പിക്സ് 2008|2008]]
*'''[[കോപ്പ അമേരിക്ക]]: 1'''
:: [[2022 കോപ്പ അമേരിക്ക|2022]]
*'''[[ഫൈനലിസ്സീമ]]: 1'''
:: [[2022 ഫൈനലിസ്സീമ|2022]]
*'''[[ഫിഫ ലോകകപ്പ് കപ്പ്]]: 1'''
:: [[2022 FIFA World Cup|2022]]

=== വ്യക്തിഗതം ===
{{col-begin}}
{{col-2}}
*'''[[ഫിഫ സ്വർണ്ണപ്പന്ത്]]: 1'''
:: [[2010 ഫിഫ സ്വർണ്ണപ്പന്ത്|2010]]
*'''[[യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ|സ്വർണ്ണപ്പന്ത്]]: 1'''
:: [[യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ 2009|2009]]
*'''[[ഫിഫ വേൾഡ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 1'''
:: [[2009 ഫിഫ വേൾഡ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ|2009]]
*'''[[FIFA|ഫിഫ ടീം ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 3'''
:: [[FIFA|2008]], [[FIFA|2009]], [[FIFA|2010]]
*'''[[ബ്രാവോ പുരസ്കാരം|U-21 യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 1'''
:: [[ബ്രാവോ പുരസ്കാരം|2007]]
*'''[[ആൽഫ്രഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോ ട്രോഫി|ലാ ലിഗ പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 3'''
:: [[ആൽഫ്രഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോ ട്രോഫി|2009]], [[ആൽഫ്രഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോ ട്രോഫി|2010]], [[ആൽഫ്രഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോ ട്രോഫി|2011]]
*'''[[പിച്ചിച്ചി ട്രോഫി|ലാ ലിഗ് ടോപ്പ് ഗോൾ സ്കോറർ]]: 1'''
:: [[പിച്ചിച്ചി ട്രോഫി|2010]]
*'''[[കോപ്പ ദെൽ റെയ്|കോപ്പ ദെൽ റെയ് ടോപ്പ് ഗോൾ സ്കോറർ]]: 1'''
:: [[2010–11 കോപ്പ ദെൽ റെയ്|2011]]
*'''[[ഡോൺ ബാലൺ പുരസ്കാരം|ലാ ലിഗ ഫോറിൻ പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 3'''
:: [[ഡോൺ ബാലൺ പുരസ്കാരം|2007]], [[ഡോൺ ബാലൺ പുരസ്കാരം|2009]], [[ഡോൺ ബാലൺ പുരസ്കാരം|2010]]
*'''[[EFE ട്രോഫി|ലാ ലിഗ Ibero-American പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 4'''
:: [[EFE ട്രോഫി|2007]], [[EFE ട്രോഫി|2009]], [[EFE ട്രോഫി|2010]], [[EFE ട്രോഫി|2011]]
*'''[[യൂറോപ്യൻ ഗോൾഡൻ ഷൂ]]: 5'''
:: [[2009–10 യൂറോപ്യൻ ഗോൾഡൻ ഷൂ|2010]], [[2011–12 യൂറോപ്യൻ ഗോൾഡൻ ഷൂ|2012]], [[2012–13 യൂറോപ്യൻ ഗോൾഡൻ ഷൂ|2013]], [[2016–17 യൂറോപ്യൻ ഗോൾഡൻ ഷൂ|2017]], [[2017-18 യൂറോപ്യൻ ഗോൾഡൻ ഷൂ|2018]]
*'''[[List of UEFA Champions League top scorers|യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ടോപ്പ് ഗോൾ സ്കോറർ]]: 3'''
:: [[2008–09 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|2009]], [[2009–10 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|2010]], [[2010–11 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|2011]]
*'''[[യുവേഫ ബെസ്റ്റ് പ്ലെയർ ഇൻ യൂറോപ്പ്]]: 1'''
:: [[യുവേഫ ബെസ്റ്റ് പ്ലെയർ ഇൻ യൂറോപ്പ്|2011]]
*'''[[യുവേഫ ക്ലബ്ബ് ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 1'''
:: [[യുവേഫ ക്ലബ്ബ് ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ|2009]]
*'''[[യുവേഫ ക്ലബ്ബ് ഫുട്ബോൾ പുരസ്കാരം|യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫോർവേഡ് ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 1'''
:: [[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ബെസ്റ്റ് ഫോർവേഡ്|2009]]
*'''[[2011 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ|യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ- കളിയിലെ കേമൻ]]: 1'''
:: [[2011 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ|2011]]
*'''[[2009 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ|യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ- കളിയിലെ കേമൻ (ആരാധകർ തിരഞ്ഞെടുത്തത്)]]: 2'''
:: [[2009 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ|2009]], [[2011 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ|2011]]
*'''[[യുവേഫ ടീം ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 3'''
:: [[യുവേഫ ടീം ഓഫ് ദ ഇയർ|2008]], [[യുവേഫ ടീം ഓഫ് ദ ഇയർ|2009]], [[യുവേഫ ടീം ഓഫ് ദ ഇയർ|2010]]
*'''[[ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ ഓഫ് അർജന്റീന]]: 5'''
:: [[ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ ഓഫ് അർജന്റീന|2005]], [[ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ ഓഫ് അർജന്റീന|2007]], [[ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ ഓഫ് അർജന്റീന|2008]], [[ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ ഓഫ് അർജന്റീന|2009]], [[ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ ഓഫ് അർജന്റീന|2010]]
{{col-2}}
*'''[[ഫിഫ്പ്രോ|ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 2'''
:: [[ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ|2009]], [[ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ|2010]]
*'''[[ഫിഫ്പ്രോ|ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് യങ്ങ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 3'''
:: [[ഫിഫ്പ്രോ|2006]], [[ഫിഫ്പ്രോ|2007]], [[ഫിഫ്പ്രോ|2008]]
*'''[[ഫിഫ്പ്രോ|ഫിഫ്പ്രോ സ്പെഷൽ യങ്ങ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 2'''
:: [[ഫിഫ്പ്രോ|2007]], [[ഫിഫ്പ്രോ|2008]]
*'''[[ഫിഫ്പ്രോ|ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് XI]]: 4'''
:: [[ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് XI|2007]], [[ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് XI|2008]], [[ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് XI|2009]], [[ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് XI|2010]]
*'''[[ഫിഫ U-20 ലോകകപ്പ്|ഫിഫ U-20 ലോകകപ്പ്- പരമ്പരയിലെ കേമൻ]]: 1'''
:: [[2005 FIFA World Youth Championship#Awards|2005]]
*'''[[ഫിഫ U-20 ലോകകപ്പ്|ഫിഫ U-20 ലോകകപ്പ് ടോപ്പ് ഗോൾ സ്കോറർ]]: 1'''
:: [[2005 FIFA World Youth Championship#Awards|2005]]
*'''[[കോപ്പ അമേരിക്ക|കോപ്പ അമേരിക്ക യങ്ങ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ടൂർണ്ണമെന്റ്]]: 1'''
:: [[2007 കോപ്പ അമേരിക്ക|2007]]
*'''[[വേൾഡ് സോക്കർ (മാസിക)|വേൾഡ് സോക്കർ പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 1'''
:: [[വേൾഡ് സോക്കർ പുരസ്കാരങ്ങൾ|2009]]
*'''[[വേൾഡ് സോക്കർ (മാസിക)|വേൾഡ് സോക്കർ യങ്ങ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 3'''
:: [[വേൾഡ് സോക്കർ പുരസ്കാരങ്ങൾ|2006]], [[വേൾഡ് സോക്കർ പുരസ്കാരങ്ങൾ|2007]], [[വേൾഡ് സോക്കർ പുരസ്കാരങ്ങൾ|2008]]
*'''[[ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ്|ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ് സ്വർണ്ണപ്പന്ത്]]: 1'''
:: [[2009 ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ്|2009]]
*'''[[യൂറോപ്യൻ സ്പോർട്സ് മാഗസീൻസ്|ESM ടീം ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 5'''
:: [[യൂറോപ്യൻ സ്പോർട്സ് മാഗസീൻസ്|2005–06]], [[യൂറോപ്യൻ സ്പോർട്സ് മാഗസീൻസ്|2007–08]], [[യൂറോപ്യൻ സ്പോർട്സ് മാഗസീൻസ്|2008–09]], [[യൂറോപ്യൻ സ്പോർട്സ് മാഗസീൻസ്|2009–10]], [[യൂറോപ്യൻ സ്പോർട്സ് മാഗസീൻസ്|2010–11]]
&lt;!-- unsourced / uncertain notability--&gt;
*'''[[Onze d'Or]]: 2'''
:: [[Onze d'Or|2009]], [[Onze d'Or|2010]]
*'''[[ബ്രാവോ പുരസ്കാരം]]: 1'''
:: [[ബ്രാവോ പുരസ്കാരം|2007]]
*'''[[Tuttosport|Tuttosport Golden Boy]]: 1'''
:: [[Tuttosport|2005]]
*'''[[Marca Leyenda]]: 1'''
:: [[Marca Leyenda#The list of winners|2009]]
*'''[[യുവേഫ|യുവേഫ ബെസ്റ്റ് ഗോൾ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 1'''
:: [[യുവേഫ|2007]]
{{col-end}}
== ചിത്രശാല ==
&lt;gallery&gt;
പ്രമാണം:Lionel Messi 31mar2007.jpg|കളിക്കുന്നതിനിടെ
പ്രമാണം:Lionel Messi Barca training.jpg|പരിശീലനത്തിൽ
പ്രമാണം:Argentina team in St. Petersburg (cropped) Messi.jpg
&lt;/gallery&gt;
== കുറിപ്പുകൾ ==

== അവലംബം ==
&lt;references /&gt;

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
*{{Official website|http://www.leomessi.com/}} {{In lang|ca}} {{In lang|en}} {{In lang|es}}
*{{fb link|LeoMessi}}
*[http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_11-12/plantilla/jugadors/messi.html FC Barcelona profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111024200023/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_11-12/plantilla/jugadors/messi.html |date=2011-10-24 }}
*[http://www.bdfutbol.com/en/j/j1753.html BDFutbol profile]
*[http://www.transfermarkt.co.uk/en/lionel-messi/leistungsdaten/spieler_28003.html Transfermarkt profile]
*{{soccerbase|39850}}
*[http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=45843&amp;cc=5739 Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323003328/http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=45843&amp;cc=5739 |date=2010-03-23 }} at ESPN
*{{Nfteams|id=12563}}
*{{FIFA player|229397}}
*{{UEFA player|95803}}
*[https://soccermalayalam-in.blogspot.com/2020/11/-lionel-messi-story-in-malayalam.html ലയണൽ മെസ്സി] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220711230058/https://soccermalayalam-in.blogspot.com/2020/11/-lionel-messi-story-in-malayalam.html |date=2022-07-11 }} at [https://soccermalayalam-in.blogspot.com soccermalayalam.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220711231401/https://soccermalayalam-in.blogspot.com/ |date=2022-07-11 }}

{{Navboxes colour
|title= Awards
|bg= gold
|list1=
{{s-start}}
{{s-ach}}
{{succession box|title=[[FIFPro|FIFPro&amp;nbsp;Young&amp;nbsp;Player&amp;nbsp;of&amp;nbsp;the&amp;nbsp;Year]]|before= [[Wayne Rooney]]|after=''Incumbent''|years=2006, 2007, 2008}}
{{succession box|title=[[FIFPro#Awards|FIFPro&amp;nbsp;Special Young&amp;nbsp;Player&amp;nbsp;of&amp;nbsp;the&amp;nbsp;Year]]|before= [[Cristiano Ronaldo]]|after= [[Sergio Agüero]]|years=2007, 2008}}
{{succession box|title=[[List of UEFA Champions League top scorers|UEFA Champions League top scorer]]|before= [[Cristiano Ronaldo]] |after=Incumbent|years=[[2008–09 UEFA Champions League|2008–09]], [[2009–10 UEFA Champions League|2009–10]], [[2010–11 UEFA Champions League|2010–11]]}}
{{S-end}}
{{FIFA Ballon d'Or recipients}}
{{FIFA World Player of the Year winners}}
{{Ballon d'Or recipients}}
{{World Soccer Footballer of the Year}}
{{FIFPro World Player of the Year}}
{{La Liga Foreign Player of the Year}}
{{Trofeo EFE}}
{{FIFA U-20 World Cup Golden Ball}}
{{Argentine Footballer of the Year}}
{{UEFA Club Footballer of the Year}}
{{Trofeo Alfredo Di Stéfano}}
{{Bravo award winners}}
{{Golden Boy award winners}}
{{La Liga top scorers}}
{{Copa del Rey top scorers}}
{{European Golden Shoe}}
{{UEFA Champions League top scorers}}
{{Adidas Golden Shoe}}
}}
{{Navboxes colour
|title= Argentina squads
|bg=#74ACDF
|fg=white
|bordercolor=black
|list1=
{{Argentina Squad 2006 World Cup}}
{{Argentina squad 2007 Copa América}}
{{Argentina Squad 2008 Summer Olympics}}
{{Argentina Squad 2010 World Cup}}
{{Argentina Squad 2011 Copa América}}
}}

{{FC Barcelona squad}}

&lt;references group=&quot;lower-greek&quot;/&gt;

[[വർഗ്ഗം:1987-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജൂൺ 24-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:2006 ഫിഫ ലോകകപ്പിലെ കളിക്കാർ]]
[[വർഗ്ഗം:2010 ഫിഫ ലോകകപ്പിലെ കളിക്കാർ]]
[[വർഗ്ഗം:2014 ഫിഫ ലോകകപ്പിലെ കളിക്കാർ]]
[[വർഗ്ഗം:അർജന്റീനൻ ഫുട്ബോൾ കളിക്കാർ]]</text>
      <sha1>m9yoel279w4ke1o2rho38kpqyl3rli2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619685</id>
      <parentid>4619682</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T19:22:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adhilkhan2023</username>
        <id>210662</id>
      </contributor>
      <comment>/* ആദ്യ കാല ജീവിതം മെസ്സി */</comment>
      <origin>4619685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="229815" sha1="rjmxp9tpwtm4mpf96ks18unr3vnosd0" xml:space="preserve">{{തിരഞ്ഞെടുത്ത ലേഖനം}}
{{Prettyurl|Lionel Messi}}
{{Infobox football biography
| name = ലിയോണൽ മെസ്സി
| image = Lionel-Messi-Argentina-2022-FIFA-World-Cup sharpness.jpg
| image_size = 230
| caption = 2022 ഫിഫ ലോകകപ്പിൽ മെസ്സി അർജന്റീനയ്ക്ക് വേണ്ടി കളിക്കുന്നു.
| fullname = ലിയോണൽ ആന്ദ്രസ് മെസ്സി&lt;ref name=&quot;ActualName&quot;&gt;{{cite news|last=Marsden|first=Sam|url=http://www.espn.in/football/barcelona/story/3255615/lionel-messi-donates-70k-to-charity-after-winning-libel-case-against-newspaper|title=Messi donates to charity after libel case win|publisher=ESPN|date=2 November 2017|access-date=3 November 2017}}&lt;/ref&gt;
| birth_date = {{birth date and age|1987|6|24|df=y}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=2018 FIFA World Cup Russia: List of players: Argentina |publisher=FIFA |format=PDF |page=1 |date=15 July 2018 |accessdate=13 October 2018 |archive-date=2018-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180610160600/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; l
| birth_place = [[റോസാരിയോ]], [[അർജന്റീന]]
| height = 1.70 m&lt;ref name=&quot;Profile: Lionel Andrés Messi&quot;/&gt;
| position = ഫോർവേഡ്
| currentclub = ഇന്റർ മിയാമി
| clubnumber = 10
| youthyears1 = 1994–2000
| youthclubs1 = ന്യൂവെൽസ് ഓൾഡ് ബോയ്സ്
| youthyears2 = 2001–2004
| years1 = 2003–2004
| clubs1 = ബാഴ്‌സലോണ സി
| caps1 = 10
| goals1 = 5
| years2 = 2004–2005
| clubs2 = ബാഴ്‌സലോണ ബി
| caps2 = 22
| goals2 = 6
| years3 = 2004–2021
| clubs3 = [[എഫ്.സി. ബാഴ്സലോണ|ബാഴ്‌സലോണ]]
| caps3 = 520
| goals3 = 474&lt;!-- LEAGUE ONLY --&gt;&lt;!--Only update at the end of the match--&gt;
| years4 = 2022-2023
| clubs4 = പാരീസ് സെന്റ്–ജെർമെയ്ൻ
| caps4 = 26
| goals4 = 6
| nationalyears1 = 2004–2005
| nationalteam1 = അർജന്റീന U20
| nationalcaps1 = 18
| nationalgoals1 = 14
| nationalyears2 = 2008
| nationalteam2 = അർജന്റീന U23
| nationalcaps2 = 5{{efn-lg|name=U23|Does not include an appearance for Argentina U23 against the [[Catalonia national football team|unofficial Catalonia team]] in May 2008.&lt;ref&gt;{{cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080527190720/http://www.elmundo.es/elmundo/2008/05/24/barcelona/1211658712.html|url=https://www.elmundo.es/elmundo/2008/05/24/barcelona/1211658712.html|title=La selección catalana pierde ante Argentina (0-1) en un partido marcado por la política|website=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|archivedate=May 27, 2008|date=May 24, 2008|url-status=live|language=Spanish}}&lt;/ref&gt;}}
| nationalgoals2 = 2
| nationalyears3 = 2005–2025
| nationalteam3 = [[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീന]]
| nationalcaps3 = 138
| nationalgoals3 = 70
| club-update = 19 ജൂലൈ 2020
| nationalteam-update = 18 നവംബർ 2019
| medaltemplates = {{MedalSport|പുരുഷന്മാർക്കുള്ള [[ഫുട്ബോൾ]]}}
{{MedalCountry|{{fb|ARG}}}}
{{MedalCompetition|[[FIFA World Cup]]}}
{{Medal|Winner|[[2022 FIFA World Cup|2022 Qatar]]|}}
{{Medal|RU|[[2014 FIFA World Cup|2014 Brazil]]|}}
{{MedalCompetition|[[Copa América]]}}
{{Medal|Winner|[[2024 Copa América|2024 United States]]|}}
{{Medal|Winner|[[2021 Copa América|2021 Brazil]]|}}
{{Medal|RU|[[2015 Copa América|2015 Chile]]|}}
{{Medal|RU|[[Copa América Centenario|2016 United States]]|}}
{{Medal|3rd|[[2019 Copa America|2019 Brazil]]|}}
{{MedalComp|[[CONMEBOL–UEFA Cup of Champions]]}}
{{Medal|Winner|[[2022 Finalissima|2022 England]]|}}
{{MedalCompetition|[[Olympic Games]]}}
{{Medal|G|[[2008 Summer Olympics|2008 Beijing]]|[[Football at the 2008 Summer Olympics – Men's tournament|Team]]}}
{{Medal|Winner|[[2005 FIFA World Youth Championship|2005 Netherlands]]|}}
{{MedalCompetition|[[South American Youth Football Championship|South American U-20 Championship]]}}
{{Medal|3rd|[[2005 South American U-20 Championship|2005 Colombia]]|}}
}}
ഒരു [[അർജന്റീന|അര്ജന്റീനിയൻ]] പ്രഫഷണൽ [[ഫുട്ബോൾ]] കളിക്കാരനാണ് '''ലിയോ''' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന  '''ലിയോണൽ ആന്ദ്രസ് മെസ്സി''' ({{IPA-es|ljoˈnel anˈdɾes ˈmesi|-|Lionel Andrés Messi - Name.ogg}} (ജനനം ജൂൺ 24, 1987).  ഇന്റർ മയാമിയിലും [[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീന ദേശീയ ടീമിലും]] ഫോർവേഡായി കളിക്കുന്നു. തന്റെ തലമുറയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച ഫുട്ബോൾ കളിക്കാരിൽ ഒരാളായി അദ്ദേഹത്തെ പരിഗണിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news | last = Broadbent | first = Rick | date = 24 February 2006 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece | title = Messi could be focal point for new generation | publisher = Times Online | accessdate = 31 March 2009 | location = London | archive-date = 2011-07-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110727181929/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | last = Gordon | first = Phil | date = 28 July 2008 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece | title = Lionel Messi proves a class apart | publisher = Times Online | accessdate = 31 March 2009 | location = London | archive-date = 2008-12-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081204081721/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | last = Williams | first = Richard | date = 24 April 2008 | url = http://www.guardian.co.uk/sport/blog/2008/apr/24/ronaldosspotofanguishmessi?commentpage=2 | title = Messi's dazzling footwork leaves an indelible mark | publisher = The Guardian | accessdate = 31 March 2009 | location=London}}&lt;/ref&gt; മെസ്സി തന്റെ 21 ആം വയസ്സിൽ [[യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]], [[ഫിഫ ലോക ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]] എന്നീ പുരസ്കാരങ്ങൾക്കായി നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു. 22 ആം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം ആ രണ്ട് പുരസ്കാരങ്ങളും കരസ്ഥമാക്കുകയും ചെയ്തു. 2021 ൽ ലഭിച്ച ഏഴാമത്  ബാലൺ ഡി ഓയോറോടെ ( [[Ballon d'Or]]) ഈ ബഹുമതി  7 തവണ നേടുന്ന ആദ്യ കളിക്കാരനായി . 2009, 2010, 2011, 2012 വർഷങ്ങളിലായി  തുടരെ 4-ആം  തവണയാണ്  ഈ നേട്ടം കരസ്ഥമാക്കിയത്.&lt;ref name=&quot;Messi is best&quot;&gt;{{cite web | title=Messi världens bästa fotbollsspelare | url=http://www.eurosport.se/fotboll/la-liga/2009-2010/messi-vann-ballon-d%27or_sto2139561/story.shtml | publisher=Eurosport | date=12 January 2009 | accessdate=23 March 2010 | archive-date=2015-09-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150927140117/http://www.eurosport.se/fotboll/la-liga/2009-2010/messi-vann-ballon-d%27or_sto2139561/story.shtml | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.rsssf.com/miscellaneous/europa-poy.html | title = European Footballer of the Year (&quot;Ballon d'Or&quot;) | publisher = RSSSF | accessdate = 7 July 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gala 2008&quot;&gt;{{cite news | url = http://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf | title = FIFA World Player Gala 2008 | publisher = FIFA | accessdate = 7 July 2009 | archive-date = 2019-05-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190515125420/https://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.fifa.com/mm/document/classic/awards/finalmenbyplayer_32209.pdf | title = FIFA World Player Gala 2007 | publisher = FIFA | accessdate = 7 July 2009 | archive-date = 2017-06-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170630222655/http://www.fifa.com/mm/document/classic/awards/finalmenbyplayer_32209.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  [[2022 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|2022-ലെ ഫിഫ ലോകകപ്പിൽ]] അദ്ദേഹം ലോകകപ്പും ഗോൾഡൻ ബോളും നേടി. ഇദ്ദേഹത്തെ പലപ്പോഴും ഇതിഹാസതാരം [[ഡിയഗോ മറഡോണ|ഡിയഗോ മറഡോണയുമായി]] സാമ്യപ്പെടുത്താറുണ്ട്. മറഡോണ തന്നെ മെസ്സിയെ തന്റെ &quot;പിൻഗാമി&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite news | last = Gardner | first = Neil | date = 19 April 2007 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece | title = Is Messi the new Maradona? | publisher = Times Online | accessdate = 31 March 2009 | location = London | archive-date = 2011-06-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110629112333/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2006-02/25/content_523966.htm|title=Maradona proclaims Messi as his successor|author=Reuters|publisher= China Daily |date= 25 February 2006 |accessdate= 8 October 2006}}&lt;/ref&gt;

നന്നേ ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ മെസ്സി കളിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഴിവ് ബാർസലോണ വളരെ വേഗം തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ബാർസലോണ ക്ലബ്ബ് അദ്ദേഹത്തിന് ഉയരക്കുറവിനു ചികിത്സ നിർദ്ദേശിച്ചു. അതിനാൽ [[റൊസാരിയോ]] എന്ന സ്ഥലത്തെ ക്ലബ്ബായ [[ന്യൂവെൽസ്സ് ഓൾഡ് ബോയ്സ്]] ടീമിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹം വിട്ടുപോരുകയും കുടുംബത്തോടൊപ്പം [[യൂറോപ്പ്|യൂറോപ്പിൽ]] സ്ഥിരതാമസമാക്കുകയും ചെയ്തു. [[2004-2005 ലാ ലിഗ|2004-2005 സീസണിൽ]] അദ്ദേഹം ആദ്യ കളി കളിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ തന്നെ അദ്ദേഹം [[ഗോൾ]] നേടി. അങ്ങനെ ക്ലബ്ബിനായി ഗോൾ നേടുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ കളിക്കാരൻ എന്ന റെക്കോർഡ് അദ്ദേഹം സ്വന്തമാക്കി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യ സീസണിൽ തന്നെ ബാർസലോണ [[ലാ ലിഗ]] കപ്പ് നേടി. [[2006-2007 ലാ ലിഗ|2006-2007 സീസണിലാണ്]] അദ്ദേഹം മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ച്ചവെച്ചത്. ക്ലാസിക്ക് മത്സരത്തിൽ (el clásico or The Classic) ഒരു ഹാട്രിക്ക് നേടിയതടക്കം 26 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്നായി 14 ഗോളുകൾ നേടി. [[2008-2009 ലാ ലിഗ|2008-09]] സീസണിൽ അദ്ദേഹം 38 ഗോളുകൾ നേടി. ആ സീസണിൽ ബാർസലോണ മൂന്ന് കിരീടങ്ങൾ നേടിയപ്പോൾ ടീമിന്റെ പ്രധാന ആയുധം മെസ്സി ആയിരുന്നു. [[2009-2010 ലാ ലിഗ|2009-10]] സീസണിൽ അദ്ദേഹം എല്ലാ മത്സരങ്ങളിലുമായി 47 ഗോളുകൾ നേടുകയും, ബാർസലോണക്കായി ഒരു സീസണിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോളുകൾ നേടുകയെന്ന ബഹുമതി [[റൊണാൾഡോ|റൊണാൾഡോയോടൊപ്പം]] പങ്കിടുകയും ചെയ്തു.

2005 ലെ [[ഫിഫ വേൾഡ് യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്|ഫിഫ വേൾഡ് യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ]] മെസ്സി ആയിരുന്നു ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോളുകൾ നേടിയത്. ഫൈനലിൽ നേടിയ 2 ഗോളുകളടക്കം ആകെ 6 ഗോളുകളാണ് ആ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമ്പാദ്യം. അതിനുശേഷം അദ്ദേഹം [[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീന]] ടീമിലെ സ്ഥിരം അംഗമായി. [[ഫിഫ ലോകകപ്പ്|ഫിഫ ലോകകപ്പിൽ]] കളിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ അർജന്റീനക്കാരനായി അദ്ദേഹം മാറി. 2007 ലെ [[കോപ്പ അമേരിക്ക|കോപ്പ അമേരിക്കയിൽ]] രണ്ടാം സ്ഥാനക്കാരനുള്ള പുരസ്കാരം അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു. 2008 ലെ [[ബീജിങ്ങ് ഒളിമ്പിക്സ്|ബീജിങ്ങ് ഒളിമ്പിക്സിൽ]] ജേതാക്കളായ അർജന്റീന ടീമിൽ മെസ്സിയും ഒരു അംഗമായിരുന്നു. ആ വിജയത്തോടെ അദ്ദേഹത്തിന് ആദ്യ അന്താരാഷ്ട്ര പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. 2012 ഡിസംബർ 9ന് ഒരു കലണ്ടർ വർഷം ഏറ്റവുമതികം ഗോൾ നേടുന്ന കളിക്കാരൻ എന്ന റെക്കോർഡിൽ ഗെർഡ് മുള്ളറെ (85 ഗോളുകൾ) മറികടന്നു. 2012 ഡിസംബർ 23 ന്  ഒരു  കലണ്ടർ വർഷം 91 ഗോളുകൾ എന്ന സർവ്വ കാല റിക്കാർഡ് സ്ഥാപിച്ചു.2022ഇൽ ഖത്തറിൽ വച്ച് നടന്ന ഫിഫ വേൾഡ് കപ്പിൽ അർജൻ്റീനയെ വിജയികൾ ആക്കുന്നതിൽ മുഖ്യ പങ്ക് വഹിച്ചു 

പലപ്പോഴും ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച കളിക്കാരനായി കണക്കാക്കപ്പെടുകയും എക്കാലത്തെയും മികച്ച കളിക്കാരിലൊരാളായി പരക്കെ കണക്കാക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന മെസ്സി റെക്കോർഡ് എട്ട് ബാലൺ ഡി ഓർ അവാർഡുകൾ നേടിയിട്ടുണ്ട്.

== ആദ്യ കാല ജീവിതം മെസ്സി ==
1987 ജൂൺ 24 ന് ജോർജ്ജ് ഹൊറാസിയോ മെസ്സിയുടേയും (ഫാക്ടറി തൊഴിലാളി) സെലിയ മറിയ കുചിറ്റിനിയുടേയും (തൂപ്പുകാരി) മകനായി [[അർജന്റീന|അർജന്റീനയിലെ]] [[റോസാരിയോ]] എന്ന സ്ഥലത്താണ് മെസ്സി ജനിച്ചത്.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/lionel-messi-magic-in-his-feet-1928768.html | last = Carlin | first = John | publisher = The Independent | title = Lionel Messi: Magic in his feet | accessdate = 7 April 2010 | date = 27 March 2010 | location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.pagina12.com.ar/diario/deportes/8-121094-2009-03-07.html | last = Veiga | first = Gustavo | publisher = Página/12 | title = Los intereses de Messi | accessdate = 31 May 2009 |language= Spanish}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mission&quot;&gt;{{cite news | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article3779961.ece | publisher = Times Online | title = Lionel Messi on a mission | last = Hawkey | first = Ian | date = 20 April 2008 | accessdate = 30 May 2009 | location = London | archive-date = 2008-08-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080830020412/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article3779961.ece | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ഇറ്റലിയിലെ [[അൻകോന]] എന്ന നഗരത്തിൽ നിന്നും 1883 ൽ കുടിയേറിപ്പാർത്തതാണ് മെസ്സിയുടെ പൂർവ്വികനായ ഏയ്ഞ്ചലോ മെസ്സി.&lt;ref name=&quot;El origen de los Messi&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aldia.cr/ad_ee/2006/febrero/24/ovacion11.html |title= El origen de los Messi está en Italia |accessdate= 7 July 2009 | date= 24 February 2006 | publisher= Al Día | last = Aguilar | first = Alexander |language= Spanish}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Las raíces italianas de Leo Messi&quot;&gt;{{cite web |url=http://hemeroteca.elmundodeportivo.es/preview/2005/10/07/pagina-5/722791/pdf.html |title= Las raíces italianas de Leo Messi |accessdate= 7 July 2009 |date = 7 October 2005 |publisher= El Mundo Deportivo | last = Cubero | first = Cristina|language= Spanish}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹത്തിന് റോഡ്രിഗോ എന്നും മത്യാസ് എന്നും പേരുള്ള രണ്ട് ജ്യേഷ്ഠന്മാരുണ്ട്. കൂടാതെ മരിയ സോൾ എന്നു പേരുള്ള ഒരു സഹോദരിയും.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.nbcolympics.com/athletes/athlete=1246/bio/ | publisher = NBC | title = Lionel Messi bio | accessdate = 30 May 2009 | archive-date = 2017-05-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170513153151/http://www.nbcolympics.com/athletes/athlete=1246/bio | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; അഞ്ചാം വയസ്സിൽ, തന്റെ അച്‌ഛൻ പരിശീലിപ്പിച്ചിരുന്ന ഒരു പ്രാദേശിക ക്ലബ്ബായ ഗ്രൻഡോളിയിൽ ചേർന്ന് മെസ്സി ഫുട്ബോൾ കളിക്കാൻ തുടങ്ങി.&lt;ref name=Williams&gt;{{cite news | last = Williams | first = Richard | url = http://www.guardian.co.uk/football/2006/feb/24/championsleague1 | publisher = The Guardian | title = Messi has all the qualities to take world by storm | accessdate = 3 May 2008 | date = 26 February 2006 | location=London}}&lt;/ref&gt; 1995 ൽ പ്രാദേശിക പട്ടണമായ റൊസാരിയോവിലെ ഒരു ക്ലബ്ബായ [[ന്യൂവെൽസ് ഓൾഡ് ബോയ്സ്|ന്യൂവെൽസ് ഓൾഡ് ബോയ്സിൽ]] ചേർന്നു.&lt;ref name=Williams/&gt; 11 ആം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വളർച്ചക്കു ആവശ്യമായ ഹോർമോണിന്റെ കുറവ് തിരിച്ചറിയപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/championsleague/5099857/Franck-Ribery-the-man-to-challenge-Lionel-Messi-and-Barcelona.html | title = Franck Ribery the man to challenge Lionel Messi and Barcelona | publisher = Daily Telegraph | last = White | first = Duncan | date = 4 April 2009 | accessdate = 7 July 2009 | location = London | archive-date = 2010-03-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100323094801/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/championsleague/5099857/Franck-Ribery-the-man-to-challenge-Lionel-Messi-and-Barcelona.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; അർജന്റീനയിലെ ഒരു പ്രമുഖ ക്ലബ്ബായ [[റിവർ പ്ലേറ്റ്|റിവർ പ്ലേറ്റിന്]] മെസ്സിയുടെ കഴിവിൽ വിശ്വാസമുണ്ടായിരുന്നു. എങ്കിലും മാസം തോറും $900 ചെലവാക്കിക്കൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തെ ചികിത്സിക്കാൻ അവർക്ക് കഴിയുമായിരുന്നില്ല.&lt;ref name=&quot;mission&quot;/&gt; എന്നാൽ [[ബാർസലോണ|ബാർസലോണയുടെ]] സ്പോർട്ടിംഗ് ഡയറക്ടറായിരുന്ന [[കാർലെസ് റെക്സാച്ച്]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഴിവിനെ പറ്റി ബോധവാനായിരുന്നു. മെസ്സിയുടെ ബന്ധുക്കൾ സ്പെയിനിലെ [[കാറ്റലോണിയ|കാറ്റലോണിയയിലെ]] [[ലെയ്ഡ|ലെയ്ഡയിൽ]] ഉണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;mission&quot;/&gt; മെസ്സിയുടെ കളി നിരീക്ഷിച്ചതിനു ശേഷം ബാർസലോണ അദ്ദേഹവുമായി കരാറിലേർപ്പെട്ടു.&lt;ref name=fifa.com/&gt; അദ്ദേഹം സ്പെയിനിലേക്ക് മാറി താമസിക്കാമെങ്കിൽ ചികിത്സക്കുള്ള പണം ക്ലബ്ബ് ഏറ്റെടുത്തുകൊള്ളാം എന്ന് അവർ പറഞ്ഞു.&lt;ref name=Williams/&gt; ഇതനുസരിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബം യൂറോപ്പിലേക്ക് മാറിത്താമസിക്കുകയും അദ്ദേഹം ക്ലബ്ബിന്റെ യൂത്ത് ടീമുകളിൽ കളിച്ച് തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു.&lt;ref name=fifa.com&gt;{{cite news |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=107/edition=248388/news/newsid=103182.html |title=The new messiah |publisher=FIFA |date=5 March 2006 |accessdate=25 July 2006 |archive-date=2013-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131225005810/http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=107/edition=248388/news/newsid=103182.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ട് ബന്ധുസഹോദരർ ഫുട്ബോളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടായിരുന്നു : [[മാക്സി ബിനാക്കുച്ചി|മാക്സി ബിനാക്കുച്ചിയും]] [[ഇമ്മാനുവൽ ബിനാക്കുച്ചി|ഇമ്മാനുവൽ ബിനാക്കുച്ചിയും]].&lt;ref name=&quot;Último Segundo&quot;&gt;{{cite news|url=http://ultimosegundo.ig.com.br/esportes/seu_time/flamengo/2007/08/20/maxi_afirma_que_messi_deve_vir_ao_brasil_para_ve_lo_jogar_972383.html|title=Maxi afirma que Messi deve vir ao Brasil para vê-lo jogar|publisher=Último Segundo|date=20 August 2007|accessdate=3 November 2009|language=pt|archive-date=2009-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090227172313/http://ultimosegundo.ig.com.br/esportes/seu_time/flamengo/2007/08/20/maxi_afirma_que_messi_deve_vir_ao_brasil_para_ve_lo_jogar_972383.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.tz-online.de/sport/fussball/tsv-1860/biancucchi-hoert-mir-mit-messi-auf-498339.html|title=Hört mir auf mit Messi!|publisher=TZ Online|date= 20 October 2009 |accessdate= 3 November 2009 |language=de|first=Claudius |last=Mayer}}&lt;/ref&gt;

== ക്ലബ്ബ് ജീവിതം ==
=== ബാർസലോണ ===
2003 നവംബർ 13 ന് (അപ്പോൾ പ്രായം 16 വർഷവും 145 ദിവസവും) [[F.C. പോർട്ടോ|പോർട്ടോയുമായുള്ള]] സൗഹൃദ മത്സരത്തിലൂടെ മെസ്സി തന്റെ ആദ്യ ഔദ്യോഗിക മത്സരം കളിച്ചു.&lt;ref name=&quot;footballdb&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.footballdatabase.com/index.php?page=player&amp;Id=222&amp;b=true |title=Lionel Andres Messi&amp;nbsp;— FCBarcelona and Argentina |publisher=Football Database |accessdate= 23 August 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2009/SPORT/football/05/22/messi.football.best.world/index.html|title=Profile: Lionel Messi|author=Tutton, Mark and Duke, Greg|publisher=CNN|date=22 May 2009|accessdate=30 May 2009|archive-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411213640/http://edition.cnn.com/2009/SPORT/football/05/22/messi.football.best.world/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഒരു വർഷത്തിനുള്ളിൽ [[ഫ്രാങ്ക് റൈക്കാർഡ്]] അദ്ദേഹത്തെ തന്റെ ആദ്യ ലീഗ് മത്സരം കളിക്കാൻ അനുവദിച്ചു. 2004 ഒക്ടോബർ 16 ന് (അപ്പോൾ പ്രായം 17 വർഷവും 114 ദിവസവും) [[F.C. എസ്പാന്യോൾ|എസ്പാന്യോളിനെതിരെയായിരുന്നു]] ആ മത്സരം. ആ മത്സരത്തോടു കൂടി ബാർസലോണക്ക് വേണ്ടി കളിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ മൂന്നാമത്തെ കളിക്കാരനും ലാ ലിഗയിൽ കളിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ കളിക്കാരനുമായി മെസ്സി മാറി (ഈ റെക്കോർഡ് 2007 സെപ്റ്റംബറിൽ ബാർസലോണയിലെ തന്നെ [[ബോജൻ ക്രികിച്]] തകർത്തു). 2005 മെയ് 1 ന് [[അൽബാസെറ്റെ ബലോംപി|അൽബാസെറ്റെക്കെതിരെ]] അദ്ദേഹം തന്റെ ആദ്യ ഗോൾ ബാർസലോണക്കായി നേടി. അപ്പോൾ മെസ്സിയുടെ പ്രായം 17 വർഷവും 10 മാസവും 7 ദിവസവുമായിരുന്നു. ബാർസലോണക്കായി ഒരു ലാ ലിഗ മത്സരത്തിൽ ഗോൾ നേടുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ കളിക്കാരനായി മെസ്സി മാറി.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071016101878.html | title = Meteoric rise in three years | accessdate = 3 May 2008 | publisher = fcbarcelona.com | archive-date = 2011-09-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110906093707/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071016101878.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 2007 ൽ മെസ്സിയുടെ സഹായത്തോടെ നേടിയ ഒരു ഗോളിലൂടെ [[ബോജൻ ക്രികിച്]] ആ റെക്കോർഡും തകർത്തു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071020101276.html | title = Krkic enters the record books | accessdate = 16 July 2009 | date = 21 October 2007 | publisher = fcbarcelona.cat | last = Nogueras | first = Sergi | archive-date = 2011-08-19 | archive-url = https://archive.today/20110819191710/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071020101276.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; മെസ്സി തന്റെ മുൻ കോച്ചായ റൈക്കാർഡിനെപ്പറ്റി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു : {{cquote|അദ്ദേഹമാണ് എന്റെ കളിജീവിതം തുടങ്ങിവെച്ചത് എന്ന വസ്തുത ഞാനൊരിക്കലും മറക്കില്ല. എന്റെ 16 ഓ 17 ഓ വയസ്സിൽ തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന് എന്നിൽ വിശ്വാസമുണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.soccerway.com/news/2009/December/10/messi-rijkaard-gave-us-more-freedom/|title=Messi: &quot;Rijkaard gave us more freedom&quot;|date=10 December 2009|publisher=soccerway.com}}&lt;/ref&gt;}}

==== 2005-06 സീസൺ ====
{{ quote box
| width = 30%
| align = right
| quote = ''മറഡോണയോ പെലെയോ എന്ന സംശയം അവസാനിക്കാൻ പോകുന്നു''
| source = [[ഡിയേഗോ മറഡോണ]], 2010 ലോകകപ്പ് മെസ്സി ജയിച്ചാൽ എന്ന അവസരത്തിൽ&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/world-cup/story/_/id/767712/ce/uk/?cc=5739&amp;ver=global|title=Diego Maradona: Lionel Messi playing kick-about with Jesus|last=|first=|publisher=ESPN|date=8 April 2010|accessdate=8 April 2010|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024073752/http://soccernet.espn.go.com/world-cup/story/_/id/767712/ce/uk/?cc=5739&amp;ver=global|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}
സെപ്റ്റംബർ 16 ന് മൂന്നു മാസത്തിനിടയിൽ രണ്ടാം തവണയും ബാർസലോണ, മെസ്സിയുമായുള്ള കരാർ പുതുക്കി. ആ പ്രാവശ്യം അദ്ദേഹത്തെ ഒന്നാം നിര ടീമിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുത്തുകൊണ്ടാണ് കരാർ 2014 ജൂൺ വരെ പുതുക്കിയത്.&lt;ref name=Williams/&gt; 2005 സെപ്റ്റംബർ 26 ന് മെസ്സി സ്പാനിഷ് പൗരത്വം നേടി.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://thestar.com.my/sports/story.asp?file=/2005/9/28/sports/12165057&amp;sec=sports |title=Good news for Barcelona as Messi gets his Spanish passport |publisher=The Star Online|date= 28 May 2005 |accessdate= 29 May 2009}}&lt;/ref&gt; അതോടെ അദ്ദേഹം ലാ ലിഗയിൽ കളിക്കുന്നതിന് പൂർണ്ണസജ്ജനായി. സെപ്റ്റംബർ 27 ന് [[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിൽ]] ഇറ്റാലിയൻ ക്ലബ്ബായ [[ഉഡിനീസ് കാൽസിയോ|ഉഡിനീസിനെതിരെയായിരുന്നു]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ വിദേശികളുമായുള്ള കളി.&lt;ref name=&quot;footballdb&quot;/&gt; അദ്ദേഹം പകരക്കാരനായി ഇറങ്ങിയപ്പോൾ [[കാമ്പ് ന്യൂ|കാമ്പ് ന്യൂവിലെ]] ബാർസലോണയുടെ ആരാധകർ എഴുന്നേറ്റുനിന്നുകൊണ്ട് സ്വാഗതം ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റേയും [[റൊണാൾഡീന്യോ|റൊണാൾഡീന്യോവിന്റേയും]] കൂട്ടുകെട്ട് ആരാധകർക്കൊരു വിരുന്നൊരുക്കി.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Reuters |url=http://in.rediff.com/sports/2005/sep/28messi.htm |title=Ronaldinho scores the goals, Messi takes the plaudits |publisher=Rediff|date= 28 September 2005 |accessdate= 23 August 2006}}&lt;/ref&gt;

മെസ്സി ആ സീസണിൽ 17 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്നായി 6 ഗോളുകൾ സ്വന്തമാക്കി. കൂടാതെ 6 ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് കളികളിൽ നിന്നായി ഒരു ഗോളും നേടി. ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിലെ രണ്ടാം റൗണ്ടിലെ രണ്ടാം പാദത്തിൽ [[ചെൽസി F.C.|ചെൽസിക്കെതിരായി]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ വലതു തുടയിലെ പേശിക്കുണ്ടായ പരിക്കുമൂലം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആ സീസൺ 2006 മാർച്ച് 7 ന് അവസാനിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=366008&amp;cc=3436 |title=Frustrated Messi suffers another injury setback |publisher=ESPN Soccernet |date=26 April 2006 |accessdate=22 July 2006 |archive-date=2012-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024073801/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=366008&amp;cc=3436 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ഫ്രാങ്ക് റൈക്കാർഡ്|റൈക്കാർഡിന്റെ]] ബാർസലോണ ആ സീസണിൽ സ്പെയിനിലേയും യൂറോപ്പിലേയും ജേതാക്കളായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/arsenal-1-barcelona-2-barcelona-crush-heroic-arsenal-in-space-of-four-brutal-minutes-478659.html |title=Arsenal 1 Barcelona 2: Barcelona crush heroic Arsenal in space of four brutal minutes |last = Wallace | first = Sam | publisher=The Independent |date= 18 May 2006 |accessdate= 3 June 2009 | location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/4970966.stm |title=Barca retain Spanish league title | publisher=BBC Sport |date= 3 May 2006 |accessdate= 3 June 2009}}&lt;/ref&gt;

==== 2006-07 സീസൺ ====
[[പ്രമാണം:Barcelona vs Rangers.jpg|thumb|2007 ൽ [[റേഞ്ചേഴ്സ് F.C.|റേഞ്ചേഴ്സിനെതിരെ]] മെസ്സിയുടെ പ്രകടനം]]
2006-07 സീസണിൽ മെസ്സി സ്ഥിരമായി ഒന്നാം ടീമിൽ ഇടംപിടിച്ചു തുടങ്ങി. 26 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്നായി 14 ഗോളുകൾ മെസ്സി നേടി.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=12563 |title=Lionel Messi at National Football Teams |publisher=National Football Teams |accessdate= 17 July 2009}}&lt;/ref&gt; നവംബർ 12 ന് [[റയൽ സരഗോസ|റയൽ സരഗോസയുമായുള്ള]] മത്സരത്തിനിടെ പരിക്കേറ്റതുമൂലം അദ്ദേഹത്തിന് മൂന്ന് മാസം നഷ്ടപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite press release |url=http://www.fcbarcelona.com/eng/noticias/noticias/n06111404.shtml |title=Doctors happy with Messi op |publisher=FCBarcelona.com |date=14 November 2006 |accessdate=16 November 2006 |archive-date=2006-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061126040828/http://www.fcbarcelona.com/eng/noticias/noticias/n06111404.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.fifa.com/en/comp/index/0,2442,125576,00.html?articleid=125576 |title=Messi to miss FIFA Club World Cup |date=13 November 2006 |publisher=FIFA.com/Reuters |accessdate=18 January 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071211061548/http://fifa.com/en/comp/index/0,2442,125576,00.html?articleid=125576 |archivedate=2007-12-11 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; അർജന്റീനയിൽ വെച്ച് അദ്ദേഹം സുഖം പ്രാപിച്ചു. പരിക്ക് ഭേദപ്പെട്ടതിനു ശേഷമുള്ള ആദ്യ മത്സരം ഫെബ്രുവരി 11 ന് [[റേസിംഗ് ഡി സന്റാൻഡർ|റേസിംഗ് സന്റാൻഡറിനെതിരെ]] ആയിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://barcelona.theoffside.com/la-liga/barcelona-racing-santander-sunday-3pm-est.html |title=Barcelona&amp;nbsp;— Racing Santander |publisher=The Offside |date=19 January 2008 |accessdate=30 May 2009 |archive-date=2012-05-30 |archive-url=https://archive.today/20120530090054/http://barcelona.theoffside.com/la-liga/barcelona-racing-santander-sunday-3pm-est.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ആ മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം രണ്ടാം പകുതിയിൽ ഒരു പകരക്കാരനായാണ് കളിക്കാനിറങ്ങിയത്. മാർച്ച് 11 ന് നടന്ന ക്ലാസിക്ക് മത്സരത്തിൽ മെസ്സി വളരെ നല്ല നിലവാരത്തിലാണ് കളിച്ചത്. 10 പേരായി ചുരുങ്ങിയ ബാർസലോണക്ക് അദ്ദേഹം തന്റെ [[ഹാട്രിക്|ഹാട്രിക്കിലൂടെ]] സമനില നേടിക്കൊടുത്തു. അദ്ദേഹം നേടിയ മൂന്നു ഗോളുകളും സമനില ഗോളുകളായിരുന്നു (Equalisers).അതിലെത്തന്നെ അവസാനത്തെ ഗോൾ [[ഇഞ്ച്വറി ടൈം|ഇഞ്ച്വറി ടൈമിലായിരുന്നു]] നേടിയത്.&lt;ref&gt;{{cite news |url= http://www.independent.co.uk/sport/football/european/barcelona-3-real-madrid-3-magical-messi-is-barcelonas-hero-439788.html |title= Magical Messi is Barcelona's hero |last= Hayward |first= Ben |publisher= The Independent |date= 11 March 2007 |accessdate= 30 May 2009 |location= London |archive-date= 2011-09-06 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110906081352/http://www.independent.co.uk/sport/football/european/barcelona-3-real-madrid-3-magical-messi-is-barcelonas-hero-439788.html |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; ഇതിലൂടെ, ക്ലാസ്സിക്ക് മത്സരത്തിൽ [[ഇവാൻ സമോറാനോ|ഇവാൻ സമോറാനോക്ക്]] ശേഷം (1994-95 സീസണിൽ [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡിന്]] വേണ്ടി) ഹാട്രിക് നേടുന്ന ആദ്യ കളിക്കാരനായി.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=113101.html |title=Inter beat AC, Messi headlines derby |date=11 March 2007 |publisher=FIFA |accessdate=30 May 2009 |archive-date=2014-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803140827/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=113101.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ഈ നേട്ടം കൈവരിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ കളിക്കാരനും മെസ്സി തന്നെയാണ്. സീസണിന്റെ അവസാനത്തോടു കൂടി അദ്ദേഹം കൂടുതൽ ഗോളുകൾ നേടാൻ തുടങ്ങി. ലീഗിൽ അദ്ദേഹം നേടിയ 14 ഗോളുകളിൽ 11 ഗോളുകളും അവസാന 13 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്നാണ്.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://soccernet.espn.go.com/players/gamelog?id=45843&amp;season=2006&amp;cc=5739 |title=Lionel Messi 2006/07 season statistics |publisher=ESPN Soccernet |accessdate=3 June 2009 |archive-date=2010-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100326235840/http://soccernet.espn.go.com/players/gamelog?id=45843 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

''പുതിയ മറഡോണ'' എന്ന പേര് അദ്ദേഹത്തിന് ചാർത്തി നൽകപ്പെട്ടു. ഒരേയൊരു സീസണിനുള്ളിൽ തന്നെ മറഡോണയുടെ പ്രശസ്തമായ പല ഗോളുകളും പുനഃസൃഷ്ടിച്ചത് അതിനൊരു കാരണമായി.&lt;ref name=&quot;maradonalike&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/2311407/The-greatest-goal-ever.html |title=The greatest goal ever? |date= 20 April 2007 |publisher= Daily Telegraph | last = Lowe| first = Sid | accessdate= 7 July 2009 | location=London}}&lt;/ref&gt; 2007 ഏപ്രിൽ 18 ന് [[കോപ്പ ദെൽ റെയ്]] സെമി ഫൈനൽ മത്സരത്തിൽ [[ഗെറ്റാഫെ|ഗെറ്റാഫെക്കെതിരെ]] അദ്ദേഹം 2 ഗോളുകൾ നേടി. [[മെക്സിക്കോ|മെക്സിക്കോയിൽ]] വെച്ച് നടന്ന [[1986 ഫുട്ബോൾ ലോകകപ്പ്|1986 ലെ ഫുട്ബോൾ ലോകകപ്പിൽ]] [[ഇംഗ്ലണ്ട് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഇംഗ്ലണ്ടിനെതിരെ]] മറഡോണ നേടിയ ഗോളിനോട് ([[നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ഗോൾ]] എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) വളരെയധികം സാമ്യമുള്ളവയായിരുന്നു അവ.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=423002&amp;cc=3888 | title=Messi dazzles as Barça reach Copa Final | publisher=ESPN Soccernet | date=18 April 2007 | access-date=2010-12-03 | archive-date=2012-10-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121024073812/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=423002&amp;cc=3888 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ഇതിലൂടെ മെസ്സി മറഡോണയുമായി വളരെയധികം താരതമ്യം ചെയ്യപ്പെട്ടു. സ്പാനിഷ് പത്രങ്ങൾ മെസ്സിയെ ''മെസ്സിഡോണ'' എന്ന് വിളിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://www.hindu.com/2007/07/14/stories/2007071455691800.htm | title= Can ‘Messidona’ beat Maradona? | publisher= The Hindu | date= 14 July 2007 | access-date= 2010-12-27 | archive-date= 2013-10-14 | archive-url= https://web.archive.org/web/20131014194308/http://www.hindu.com/2007/07/14/stories/2007071455691800.htm | url-status= dead }}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹം ആ ഗോളിനിടയിൽ 62 മീറ്ററുകൾ (203 അടികൾ) തന്നെ ഓടി, 6 കളിക്കാരെ (ഗോളിയടക്കം) തന്നെ കബളിപ്പിച്ചു, ഒരേ സ്ഥാനത്തുനിന്നു തന്നെ നിറയൊഴിച്ചു, ആഹ്ലാദസമയത്ത്, 21 വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് മെക്സിക്കോയിൽ മറഡോണ ചെയ്തതുപോലെ കോർണർ പതാകക്കടുത്തേക്ക് ഓടി.&lt;ref name=&quot;maradonalike&quot;/&gt; മത്സരത്തിനു ശേഷം പത്രസമ്മേളനത്തിൽ സഹകളിക്കാരനായ [[ഡെക്കോ]] പറഞ്ഞു : &quot;''എന്റെ ജീവിതത്തിൽ ഞാൻ കണ്ട ഏറ്റവും മികച്ച ഗോളാണ് അത്.''&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=/sport/2007/04/20/sfnmes20.xml |title=The greatest goal ever? |last=Lowe |first=Sid |publisher=Daily Telegraph |date=20 April 2007 |accessdate=7 May 2007 |location=London |archive-date=2008-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513171834/http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=%2Fsport%2F2007%2F04%2F20%2Fsfnmes20.xml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1986 ലോകകപ്പിലെ ഇംഗ്ലണ്ടിനെതിരായ ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിൽ മറഡോണ നേടിയ [[ദൈവത്തിന്റെ കൈ]] എന്ന് പ്രശസ്തമായ ഗോളിനോട് സമാനമായ ഒരു ഗോൾ മെസ്സി [[RCD എസ്പാന്യോൾ|എസ്പാന്യോളിനെതിരെ]] നേടി. മെസ്സി പന്തിനായി കുതിക്കുകയും ഗോളിയായ [[കാർലോസ് കമേനി|കാർലോസ് കമേനിയെ]] കബളിപ്പിച്ച് ആ പന്ത് സ്വന്തം കൈകൊണ്ട് വലയിലേക്ക് തട്ടിയിടുകയുമാണ് ചെയ്തത്.&lt;ref name=&quot;Hand of Messi&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article1910271.ece |title=Hand of Messi saves Barcelona |last=Mitten |first=Andy |publisher=Times Online |date=10 June 2007 |accessdate=12 January 2008 |location=London |archive-date=2008-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081013021540/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article1910271.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; അത് ശരിയായ ഒരു [[ഹാൻഡ്ബോൾ (ഫുട്ബോൾ)|ഹാൻഡ്ബോൾ]] ആണെന്ന് റീപ്ലേകളിൽ വ്യക്തമായിരുന്നെങ്കിലും ഗോൾ നൽകപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Hand of Messi&quot;/&gt;

==== 2007-08 സീസൺ ====
[[പ്രമാണം:Messi 22 Sep 07 v Sevilla.JPG|thumb|കാമ്പ് ന്യൂവിൽ വെച്ച് നടന്ന സെവിയ്യക്കെതിരായ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ബാർസലോണയെ 2-0 എന്ന നിലയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു, 2007 സെപ്റ്റംബർ 22|കണ്ണി=Special:FilePath/Messi_22_Sep_07_v_Sevilla.JPG]]
2007-08 സീസണിലെ ആദ്യ ആഴ്ചയിൽ  5 ഗോളുകൾ നേടി മെസ്സി ബാർസലോണയെ ലാ ലിഗയിലെ ആദ്യ നാല് ടീമുകളിലൊന്നാക്കി. സെപ്റ്റംബർ 19 ന് സ്വന്തം മൈതാനത്ത് വെച്ച് നടന്ന [[ഒളിമ്പിക് ലിയോൺ|ലിയോണിനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയുടെ ഗോളിന്റെ പിൻബലത്തിൽ ബാർസലോണ 3-0 ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=228758&amp;&amp;cc=5739|title=Barcelona 3–0 Lyon: Messi orchestrates win|publisher=ESPN Soccernet|date=19 September 2007|accessdate=27 May 2009|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081230/http://soccernet.espn.go.com/report?id=228758&amp;&amp;cc=5739|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സെപ്റ്റംബർ 22 ന് [[FC സെവിയ്യ|സെവിയ്യക്കെതിരായി]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ മെസ്സി 2 ഗോളുകൾ നേടി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.soccerway.com/matches/2007/09/22/spain/primera-division/futbol-club-barcelona/sevilla-futbol-club/480859/|title=Barcelona vs. Sevilla|publisher=Soccerway|date= 22 September 2007 |accessdate= 29 May 2009}}&lt;/ref&gt; സെപ്റ്റംബർ 26 ന് [[റയൽ സരഗോസ|റയൽ സരഗോസയുമായുള്ള]] മത്സരത്തിലും അദ്ദേഹം 2 ഗോളുകൾ നേടി, ബാർസലോണയുടെ 4-1 വിജയത്തിൽ മുഖ്യ പങ്കാളിയായി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://barcelona.theoffside.com/injuries/barcelona-4-1-zaragoza-review.html|title=Barcelona 4–1 Zaragoza|author=Isaiah|publisher=The Offside|date=26 September 2007|accessdate=27 May 2009|archive-date=2012-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120311091432/http://barcelona.theoffside.com/injuries/barcelona-4-1-zaragoza-review.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഫെബ്രുവരി 27 ന് [[വലൻസിയ CF|വലൻസിയക്കെതിരെ]] അദ്ദേഹം ബാർസലോണക്ക് വേണ്ടിയുള്ള തന്റെ 100 ആം മത്സരം കളിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=700689.html|title=Xavi late show saves Barca|author=FIFA|publisher=FIFA|date=27 February 2008|accessdate=27 May 2009|archive-date=2014-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20140803053023/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=700689.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

മുന്നേറ്റ വിഭാഗത്തിൽ [[ഫിഫ്പ്രോ ലോക 11|ഫിഫ്പ്രോ ലോക 11 കളിക്കാരൻ പുരസ്കാരത്തിന്]] മെസ്സി നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://worldx1.fifpro.org/index.php?mod=plink&amp;id=14697|title=FIFPro World XI|publisher=FIFPro|accessdate=30 May 2009|archive-date=2011-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20111009021258/http://worldx1.fifpro.org/index.php?mod=plink&amp;id=14697|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സ്പാനിഷ് പത്രമായ [[ഡിയാരിയോ മാർസ|മാർസയുടെ]] ഓൺലൈൻ പതിപ്പിൽ നടന്ന ലോകത്തെ ഏറ്റവും മികച്ച കളിക്കാരനുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 77% വോട്ടോടെ മെസ്സി വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://archivo.marca.com/futbol/2007/messi_kun/handicho.html|title=El fútbol a sus pies|last=Villalobos|first=Fran|publisher=MARCA|language=Spanish|date= 10 April 2007|accessdate= 7 July 2009}}&lt;/ref&gt; [[ഫ്രാൻസ് ബെക്കൻബോവർ|ഫ്രാൻസ് ബെക്കൻബോവറുടെ]] അഭിപ്രായത്തെ പിൻപറ്റി, [[ലോക ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദി ഇയർ]] പുരസ്കാരം മെസ്സിക്ക് നൽകണമെന്ന് ബാർസലോണ കേന്ദ്രീകരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്ന പത്രങ്ങളായ [[എൽ മുണ്ടോ ഡിപോർട്ടീവോ|എൽ മുണ്ടോ ഡിപോർട്ടീവോയുടേയും]] [[സ്പോർട്ട് (പത്രം)|സ്പോർട്ടിന്റേയും]] എഴുത്തുകാർ അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idtipusrecurs_PK=7&amp;idnoticia_PK=447107|title=Si Messi sigue trabajando así, será como Maradona y Pelé|last=Fest|first=Leandro|publisher=Sport.es|language=Spanish|accessdate=7 July 2009|archive-date=2008-05-24|archive-url=https://archive.today/20080524062418/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idtipusrecurs_PK=7&amp;idnoticia_PK=447107|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ലോകത്തിലെ ഇപ്പോഴത്തെ ഏറ്റവും മികച്ച ഫുട്ബോളർമാരിൽ ഒരാളാണ് മെസ്സിയെന്ന് [[ഫ്രാൻസെസ്കോ ടോട്ടി]] അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://archivo.marca.com/edicion/marca/futbol/internacional/es/desarrollo/1063306.html|title=Totti le daría el Balón de Oro a Messi antes que a Kaká|publisher= MARCA |language=Spanish|date= 29 November 2007 |accessdate=7 July 2009}}&lt;/ref&gt;

മാർച്ച് 4 ന് [[സെൽട്ടിക് FC|സെൽട്ടികിനെതിരായി]] നടന്ന [[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]] മത്സരത്തിൽ ഇടതു തുടയിൽ പേശീവലിവുണ്ടായതിനെത്തുടർന്ന് 6 മാസം അദ്ദേഹത്തിന് പുറത്തിരിക്കേണ്ടി വന്നു. മൂന്ന് സീസണുകൾക്കുള്ളിൽ ഇത് നാലാം തവണയാണ് ഇത്തരം പരിക്ക് മൂലം മെസ്സിക്ക് കളിക്കാൻ കഴിയാതെ പോകുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/story/2008/03/05/lionel-messi.html?ref=rss|title=Barcelona's Lionel Messi sidelined with thigh injury|publisher=CBC.ca|date= 5 March 2008 |accessdate= 14 June 2009}}&lt;/ref&gt;

==== 2008-09 സീസൺ ====
[[പ്രമാണം:Lionel Messi 31mar2007.jpg|thumb|upright|left|മെസ്സി [[ഡിപോർട്ടീവോ ദെ ലാ കൊരുണ|ഡിപോർട്ടീവോ ലാ കൊരുണക്കെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ]]
[[റൊണാൾഡീന്യോ|റൊണാൾഡീന്യോയുടെ]] ക്ലബ്ബ് മാറ്റത്തെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ 10 ആം നമ്പർ ജേഴ്സി മെസ്സിക്ക് ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/8/main/2008/08/04/803776/messi-inherits-ronaldinhos-no-10-shirt|title=Messi Inherits Ronaldinho's No. 10 Shirt|last=Sica|first=Gregory|publisher=Goal.com|date= 4 August 2008 |accessdate= 2 June 2009}}&lt;/ref&gt; 2008 ഒക്ടോബർ 1 ന് [[FC ഷക്തർ ഡൊണെറ്റ്സ്ക്|ഷക്തർ ഡൊണെറ്റ്സ്കിനെതിരായ]] ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് മത്സരത്തിൽ, [[തിയറി ഹെൻട്രി|തിയറി ഹെൻട്രിക്ക്]] പകരമിറങ്ങി, 1-0 ന് പിന്നിൽ നിൽക്കുകയായിരുന്ന ബാർസലോണയെ അവസാന 7 മിനിട്ടുകൾക്കുള്ളിൽ 2 ഗോളുകൾ നേടി 2-1 ജയത്തിലേക്ക് മെസ്സി നയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&amp;cc=5739|title=Late Messi brace nicks it|publisher=ESPN Soccernet|date=1 October 2008|accessdate=29 May 2009|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081234/http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&amp;cc=5739|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡ്|അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിനെതിരായ]] അടുത്ത മത്സരം മെസ്സിയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുത്ത സുഹൃത്തായ [[സെർജിയോ അഗ്യൂറോ|സെർജിയോ അഗ്യൂറോയും]] തമ്മിലുള്ള സൗഹൃദ യുദ്ധമായാണ് പറയപ്പെട്ടത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://bleacherreport.com/articles/65327-barcelona-6-1-atletico-madrid-match-report-and-player-ratings|title=Barcelona 6–1 Atletico Madrid| last = Osaghae | first = Efosa |publisher=Bleacher Report|date= 4 October 2008 |accessdate= 31 May 2009}}&lt;/ref&gt; ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ഫ്രീകിക്കിലൂടെ ഒരു ഗോൾ നേടുകയും ഒരു ഗോളിന് വഴി തെളിക്കുകയും ചെയ്തതിലൂടെ അത്‌ലറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിനു മേൽ ബാർസ 6-1 വിജയം നേടി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://soccernet-assets.espn.go.com/report?id=252817&amp;league=ESP.1&amp;cc=5739|title=Goal rush for Barcelona|publisher=ESPN Soccernet|date=4 October 2008|accessdate=31 May 2009|archive-date=2014-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810090950/http://soccernet-assets.espn.go.com/report?id=252817&amp;league=ESP.1&amp;cc=5739|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സെവിയ്യക്കെതിരായി നടന്ന മത്സരത്തിൽ മെസ്സി മറ്റ് രണ്ട് ആകർഷകമായ ഗോളുകൾ കൂടി നേടി. അതിൽ ഒരെണ്ണം 23 മീറ്ററുകൾ (25 വാര) അകലെ നിന്ന് അടിച്ചതും മറ്റൊന്ന് ഗോളിയെ കബളിപ്പിച്ച് വിഷമകരമായ ഒരു സ്ഥലത്ത് നിന്നും നേടിയതുമാണ്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=964294.html|title=Messi magical, Real miserable|publisher=FIFA|date=29 November 2008|accessdate=2 June 2009|archive-date=2014-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20140803210929/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=964294.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2008 ഡിസംബർ 13 ന് നടന്ന ആ സീസണിലെ ആദ്യ ക്ലാസിക് മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ബാർസലോണയുടെ രണ്ടാം ഗോൾ നേടുകയും ബാർസ 2-0 ന് ജയിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/7776472.stm|title= Barcelona 2–0 Real Madrid |publisher=BBC Sport|date= 13 December 2008 |accessdate= 29 May 2009}}&lt;/ref&gt; 2008 ലെ ഫിഫ പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ പുരസ്കാരത്തിൽ അദ്ദേഹം 678 പോയന്റുകളോടെ രണ്ടാം സ്ഥാനത്തെത്തി.&lt;ref name=&quot;Gala 2008&quot;/&gt;

അത്‌ലറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിനെതിരായി ബാർസലോണ 3-1 ന് ജയിച്ച ഒരു [[കോപ്പ ഡെൽ റേയ്]] മത്സരത്തിലാണ് മെസ്സി 2009 ലെ ആദ്യ ഹാട്രിക് നേടിയത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.shanghaidaily.com/sp/article/2009/200901/20090107/article_387234.htm|title=Messi scores hat trick in Barca's 3–1 win over Atletico|publisher= Shanghai Daily |date= 7 January 2009 |accessdate= 29 May 2009}}&lt;/ref&gt; 2009 ഫെബ്രുവരി 1 ന് [[റേസിംഗ് സന്റാൻഡർ|റേസിംഗ് സന്റാൻഡറിനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ 1-0 ന് പിന്നിൽ നിൽക്കുകയായിരുന്ന ബാർസലോണയെ പകുതി സമയത്തിൽ പകരക്കാരനായി ഇറങ്ങി 2 ഗോളുകൾ നേടി 2-1 വിജയത്തിലേക്ക് മെസ്സി നയിച്ചു. അതിലെ രണ്ടാം ഗോൾ ബാർസലോണയുടെ സ്പാനിഷ് ലീഗിലെ 5000 ആമത് ഗോൾ ആയിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iZaLqalXOwOJ2FwjihA3svGql1Mw | title = Supersub Messi fires 5,000-goal Barcelona to comeback victory | publisher = AFP | date = 1 February 2009 | accessdate = 1 February 2009 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090204172913/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iZaLqalXOwOJ2FwjihA3svGql1Mw | archivedate = 2009-02-04 | url-status = live }}&lt;/ref&gt; ലാ ലിഗയുടേ 28 ആം ഘട്ടത്തിൽ [[മലാഗ CF|മലാഗക്കെതിരെ]] അദ്ദേഹം സീസണിലെ തന്റെ 30 ആം ഗോൾ നേടുകയും അതുവഴി ബാർസലോണയെ 6-0 വിജയത്തിലേക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://english.aljazeera.net/sport/2009/03/2009322164115611397.html|title=Barcelona hit Malaga for six|publisher=Al Jazeera English|date= 23 March 2009 |accessdate= 2 June 2009}}&lt;/ref&gt; 2009 ഏപ്രിൽ 8 ന് [[FC ബയേൺ മ്യൂണിക്ക്|ബയേൺ മ്യൂണിക്കിനെതിരായി]] നടന്ന ഒരു ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് മത്സരത്തിൽ മെസ്സി 2 ഗോളുകൾ നേടുകയും ആ പരമ്പരയിൽ 8 ഗോളുകൾ എന്നത് സ്വന്തം നേട്ടങ്ങൾക്കൊപ്പം ചേർക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.usatoday.com/sports/soccer/2009-04-09-2372732048_x.htm|title=Barcelona returns to earth with league match|publisher= USA Today |date= 9 April 2009 |accessdate= 7 July 2009|last=Logothetis|first=Paul}}&lt;/ref&gt; ഏപ്രിൽ 18 ന് ഗെറ്റാഫെക്കെതിരായ 1-0 ജയത്തിൽ നേടിയ ഗോളിലൂടെ മെസ്സി ലാ ലിഗയിൽ ആ സീസണിൽ 20 ഗോളുകൾ കുറിച്ചു. റയൽ മാഡ്രിഡിനു മുകളിൽ വ്യക്തമായ 6 പോയന്റിന്റെ ലീഡോഡെ ബാർസലോണ ലീഗ് പട്ടികയിൽ തലപ്പത്തെത്തി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.shanghaidaily.com/sp/article/2009/200904/20090419/article_398171.htm|title=Messi leads Barcelona to 1–0 win over Getafe|publisher= Shanghai Daily |date=19 April 2009 |accessdate= 2 June 2009}}&lt;/ref&gt;

സീസൺ അവസാനിക്കുന്നതിനു മുമ്പായി [[സാന്റിയാഗോ ബെർണാബൂ സ്റ്റേഡിയം|സാന്റിയാഗോ ബെർണാബൂവിൽ]] വെച്ച് റയൽ മാഡ്രിഡിനെതിരായി നടന്ന മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയുടെ ഇരട്ടഗോൾ (സീസണിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ 35 ഉം 36 ഉം ഗോളുകൾ) പ്രകടനത്തിന്റെ പിൻബലത്തിൽ ബാർസലോണ 6-2 ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/football/2009/may/02/la-liga-real-madrid-barcelona|title=Barcelona run riot at Real Madrid and put Chelsea on notice|last=Lowe|first=Sid|publisher= The Guardian |date= 2 May 2009 |accessdate= 31 May 2009 | location=London}}&lt;/ref&gt; അത് 1930 ന് ശേഷം റയലിന്റെ ഏറ്റവും കനത്ത പരാജയമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2009/05/03/1244468/real-madrid-fan-poll-says-barcelona-loss-is-most-painful-in-club|title=Real Madrid Fan Poll Says Barcelona Loss Is Most Painful In Club History|last=Macdonald|first=Paul|publisher=Goal.com|date= 3 May 2009 |accessdate= 31 May 2009}}&lt;/ref&gt; ഓരോ ഗോൾ നേടിയതിനു ശേഷവും അദ്ദേഹം ആരാധകരുടെ അടുത്തേക്ക് ഓടുകയും ''Síndrome X Fràgil'' (Fragile X Syndrome എന്ന രോഗത്തിന്റെ കറ്റാലൻ നാമം) എന്നെഴുതിയ കുപ്പായം ക്യാമറക്ക് മുന്നിൽ കാണിക്കുകയും ചെയ്തു. ആ രോഗത്തിനടിമപ്പെട്ട കുട്ടികളോടുള്ള തന്റെ സഹകരണം വ്യക്തമാക്കുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹം അതിലൂടെ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2009/05/02/1242691/what-lionel-messis-t-shirt-at-the-bernabeu-meant|title=What Lionel Messi's T-Shirt At The Bernabeu Meant|publisher=Goal.com|last=Macdonald|first=Ewan|date= 2 May 2009|accessdate= 2 June 2009}}&lt;/ref&gt; ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് സെമി-ഫൈനൽ മത്സരത്തിൽ [[ചെൽസി FC|ചെൽസിക്കെതിരെ]] [[ആന്ദ്രെ ഇനിയെസ്റ്റ]] നേടിയ ഇഞ്ചുറി ടൈം ഗോളിലൂടെ ബാർസലോണയെ ഫൈനലിൽ [[മാഞ്ചസ്റ്റർ യുണൈറ്റഡ് FC|മാഞ്ചസ്റ്റർ യുണൈറ്റഡിനെ]] നേരിടുന്നതിന് പ്രാപ്തരാക്കിയതിൽ മെസ്സിക്കും വലിയൊരു പങ്കുണ്ടായിരുന്നു. മെയ് 13 ന് [[അത്‌ലറ്റിക്കോ ബിൽബാവോ|അത്‌ലറ്റിക്കോ ബിൽബാവോക്കെതിരായി]] നടന്ന കോപ്പ ഡെൽ റേയ് കലാശപ്പോരാട്ടത്തിൽ ഒരു ഗോൾ നേടുകയും രണ്ട് ഗോളുകൾക്ക് വഴിവെക്കുകയും ചെയ്തതിലൂടെ ബാർസലോണ 4-1 ന് വിജയിക്കുകയും മെസ്സി തന്റെ ആദ്യ കോപ്പ ഡെൽ റേയ് കപ്പ് നേടുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/5321324/Barcelona-defeat-Athletic-Bilbao-to-win-Copa-del-Rey.html|title=Barcelona defeat Athletic Bilbao to win Copa del Rey|publisher= Daily Telegraph |date= 14 May 2009 |accessdate= 28 May 2009 | location=London}}&lt;/ref&gt; മെസ്സിയുടെ മികച്ച പ്രകടനത്തിലൂടെ ബാർസലോണ ലാ ലിഗ കപ്പും നേടി ആ സീസണിൽ ഡബിൾ പൂർത്തിയാക്കി. മെയ് 27 ന് നടന്ന ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനലിൽ മെസ്സി 70 ആം മിനിട്ടിൽ നേടിയ ഗോളടക്കം 2 ഗോളിന് ബാർസലോണ മാഞ്ചസ്റ്റർ യുണൈറ്റഡിനെ തോൽപ്പിക്കുകയും കിരീടം കരസ്ഥമാക്കുകയും ചെയ്തു. 9 ഗോളുകളോടെ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് പരമ്പരയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോളുകൾ നേടുന്ന താരവുമായി മാറി മെസ്സി. പരമ്പരയുടെ ചരിത്രത്തിൽ ഈ നേട്ടം കൈവരിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ വ്യക്തിയും മറ്റാരുമായിരുന്നില്ല.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.uefa.com/competitions/ucl/news/kind=1/newsid=833286.html|title=Messi sweeps up goalscoring honours|publisher=uefa.com|date= 27 May 2009 |accessdate=4 June 2009}}&lt;/ref&gt; ആ വർഷത്തിൽ തന്നെ [[യുവേഫ ക്ലബ്ബ് ഫുട്ബോൾ പുരസ്കാരം|യുവേഫ ക്ലബ്ബ് ഫോർവേർഡ് ഓഫ് ദ ഇയർ]], [[യുവേഫ ക്ലബ്ബ് ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]] എന്നീ പുരസ്കാരങ്ങളും അദ്ദേഹത്തെ തേടിയെത്തി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.uefa.com/competitions/supercup/news/kind=1/newsid=877275.html|title=Messi recognised as Europe's finest|publisher=uefa.com|date=27 August 2009 |accessdate= 30 August 2009}}&lt;/ref&gt; ആ സീസണിൽ ബാർസലോണ ലാ ലിഗ, കോപ്പ ഡെൽ റേയ്, ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് കിരീടങ്ങൾ നേടി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=251667|title=Barcelona win treble in style|publisher=Gulf Daily News|date=28 May 2009|accessdate=28 May 2009|archive-date=2015-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703215248/http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=251667|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഒരു സീസണിൽ മൂന്ന് കിരീടങ്ങൾ നേടുന്ന ആദ്യ സ്പാനിഷ് ക്ലബ്ബായി ബാർസലോണ മാറി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://uk.eurosport.yahoo.com/01062009/3/barcelona-eclipse-dream-team-historic-treble.html|title=Barcelona eclipse dream team with historic treble|publisher=UK Eurosport|date=1 June 2009|accessdate=3 June 2009|archive-date=2020-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407083321/https://uk.sports.yahoo.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==== 2009-10 സീസൺ ====
{{ quote box
| width = 40%
| align = left
| quote = &quot;മെസ്സി ഓടുമ്പോൾ അദ്ദേഹം തടുക്കാൻ കഴിയാത്തവനാണ്. അത്രയും കൂടിയ വേഗതയിൽ ദിശ മാറ്റം വരുത്താൻ കഴിവുള്ള ഒരേയൊരു കളിക്കാരൻ മെസ്സിയാണ്.&quot;&lt;p&gt;&quot;ചില കാര്യങ്ങളിൽ അദ്ദേഹമാണ് ലോകത്തെ ഏറ്റവും മികച്ച ഫുട്ബോൾ കളിക്കാരൻ. അദ്ദേഹം ഒരു പ്ലേസ്റ്റേഷൻ (പോലെ) ആണ്. നമ്മൾക്ക് പറ്റുന്ന ഓരോ തെറ്റുകളും അദ്ദേഹം മുതലെടുക്കും.''&lt;/p&gt;
| source = [[ആഴ്സൻ വെങ്ങർ]], [[ആഴ്സണൽ FC|ആഴ്സണലിനെതിരെ]] ബാർസലോണ 4-1 ന് ജയിച്ചപ്പോൾ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8606391.stm |title=BBC Sport – Football – Arsene Wenger hails Lionel Messi as world's best player |publisher=BBC News |date=7 April 2010 |accessdate=12 April 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Unstoppable&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.mirrorfootball.co.uk/news/Unstoppable-Lionel-Messi-is-like-a-PlayStation-says-Arsenal-boss-Arsene-Wenger-after-Barcelona-Champions-League-masterclass-article383291.html | publisher=Mirrorfootball.co.uk | author=John Cross | title=Unstoppable Lionel Messi is like a PlayStation, says Aresnal boss Arsene Wenger after Barcelona Champions League masterclass | date=6 April 2010 | accessdate=17 April 2010}}&lt;/ref&gt;
}}
[[പ്രമാണം:Lionel Messi Joan Gamper Trophy.jpg|thumb|right|ജൊവാൻ ഗാമ്പർ കപ്പിൽ [[കാമ്പ് ന്യൂ|കാമ്പ് ന്യൂവിൽ]] വെച്ച് ബാർസലോണയും [[മാഞ്ചസ്റ്റർ സിറ്റി FC|മാഞ്ചസ്റ്റർ സിറ്റിയും]] തമ്മിൽ നടന്ന മത്സരത്തിനിടയിൽ]]
[[2009 യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്]] ജയിച്ചതിനു ശേഷം, താൻ കണ്ടിട്ടുള്ള ഏറ്റവും മികച്ച കളിക്കാരൻ മെസ്സിയാണെന്ന് ബാർസലോണയുടെ മാനേജറായ [[ജൊസെപ് ഗാർഡിയോള]] പറഞ്ഞു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.elmundo.es/elmundodeporte/2009/08/29/futbol/1251499664.html|title=
'Messi es el mejor jugador que veré jamás'|publisher= El Mundo Deportivo |date= 29 August 2009 |accessdate= 29 August 2009 |language=Spanish}}&lt;/ref&gt; സെപ്റ്റംബർ 18 ന് മെസ്സി ബാർസലോണയുമായി പുതിയ കരാറിലൊപ്പിട്ടു. 2016 വരെയുള്ള ആ കരാറനുസരിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വില €250 മില്ല്യണും വാർഷികവരുമാനം €9.5 മില്ല്യണിന് അടുത്തുമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/09/n090918106811.html|title=Leo Messi extends his stay at Barça|publisher=fcbarcelona.com|date=18 September 2009|accessdate=18 September 2009|archive-date=2011-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110907013314/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/09/n090918106811.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8184399.stm|title=Messi signs new deal at Barcelona|publisher=BBC Sport|date= 18 September 2009|accessdate= 18 September 2009}}&lt;/ref&gt; ഇതോടെ അദ്ദേഹം [[സ്ലാട്ടൻ ഇബ്രാഹിമോവിച്ച്|സ്ലാട്ടൻ ഇബ്രാഹിമോവിച്ചിനൊപ്പം]] ലാ ലിഗയിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പ്രതിഫലം ലഭിക്കുന്ന താരമായി മാറി. നാല് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, സെപ്റ്റംബർ 22 ന് റേസിംഗ് സന്റാന്ററുമായി ലാ ലിഗയിൽ നടന്ന മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം രണ്ട് ഗോളുകൾ നേടുകയും ഒരു ഗോളിന് വഴിവെക്കുകയും ബാർസലോണ ആ മത്സരം 4-1 ന് സ്വന്തമാക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=678702&amp;sec=europe&amp;cc=5901|title=Messi and Ibrahimovic put Racing to the sword|publisher=ESPN Soccernet|date=22 September 2009|accessdate=23 September 2009|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081351/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=678702&amp;sec=europe&amp;cc=5901|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സെപ്റ്റംബർ 29 ന് [[FC ഡൈനാമോ കീവ്|ഡൈനാമോ കീവിനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം ആ സീസണിലെ തന്റെ ആദ്യ യൂറോപ്യൻ ഗോൾ നേടുകയും ബാർസലോണ 2-0 ന് വിജയിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/1716/champions-league/2009/09/29/1530963/barcelona-2-0-dynamo-kiev-messi-pedro-unlock-stubborn|title=Barcelona 2–0 Dynamo Kiev: Messi &amp; Pedro Unlock Stubborn Ukrainians|publisher=Goal.com|date= 29 September 2009 |accessdate=3 October 2009 |last=Leong|first=KS}}&lt;/ref&gt; [[കാമ്പ് ന്യൂ|കാമ്പ് ന്യൂവിൽ]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ [[റയൽ സരഗോസ|റയൽ സരഗോസക്കെതിരെ]] ബാർസലോണ 6-1 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ഗോൾ നേടുകയും ലാ ലിഗയിലെ തന്റെ സമ്പാദ്യം ഏഴ് മത്സരങ്ങളിൽ നിന്നും ആറ് ഗോളാക്കി ഉയർത്തുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=689856&amp;cc=5739|title=Xavi: All is well at Barca|publisher=ESPN Soccernet|date=26 October 2009|accessdate=28 November 2009|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081409/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=689856&amp;cc=5739|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2009/soccer/10/25/spanish.rdp.ap/|title=Barcelona thrashes Zaragoza to go clear at top|publisher=CNN|date=25 October 2009|accessdate=28 November 2009|archive-date=2009-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20091231144944/http://sportsillustrated.cnn.com/2009/soccer/10/25/spanish.rdp.ap/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2009 ഡിസംബർ 1 ന് 2009 ലെ [[യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]] ആയി മെസ്സി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. രണ്ടാമതെത്തിയ [[ക്രിസ്റ്റ്യാനോ റൊണാൾഡോ|ക്രിസ്റ്റ്യാനോ റൊണാൾഡോയെ]] ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വ്യത്യാസത്തിന് (473-233) പിന്നിലാക്കിക്കൊണ്ടാണ് മെസ്സി ഈ നേട്ടം കരസ്ഥമാക്കിയത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8387679.stm|title=Barcelona forward Lionel Messi wins Ballon d'Or award|publisher=BBC Sport|date= 1 December 2009|accessdate= 1 December 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.abc.net.au/news/stories/2009/12/01/2759069.htm|title=Messi wins prestigious Ballon d'Or award|publisher=ABC Sport|date= 1 December 2009 |accessdate= 10 December 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/lionel-messi-a-rare-talent-1831871.html|title=Lionel Messi: A rare talent|publisher=The Independent |date= 1 December 2009 |accessdate= 10 December 2009 | last=Barnett|first=Phil | location=London}}&lt;/ref&gt;  അതിനു ശേഷം, [[ഫ്രാൻസ് ഫുട്ബോൾ|ഫ്രാൻസ് ഫുട്ബോൾ മാഗസിൻ]], മെസ്സി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതായി രേഖപ്പെടുത്തി: &quot;ഞാനിത് എന്റെ കുടുംബത്തിനായി സമർപ്പിക്കുന്നു. എനിക്ക് അവരെ വേണ്ടപ്പോഴെല്ലാം അവരുടെ സാന്നിധ്യം എന്നോടൊപ്പമുണ്ടായിരുന്നു.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=706306&amp;sec=europe&amp;cc=5739|title=Messi takes Ballon d'Or|publisher=ESPN Soccernet|date=1 December 2009|accessdate=10 December 2009|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081427/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=706306&amp;sec=europe&amp;cc=5739|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[പ്രമാണം:Messi vs Atlante.JPG|200px|thumb|left|മെസ്സി [[2009 ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ്|2009 ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പിൽ]]]]
ഡിസംബർ 19 ന് [[2009 ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ്|2009 ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പിൽ]] [[എസ്റ്റുഡിനേറ്റ്സ് ദെ ലാ പ്ലാറ്റാ|എസ്റ്റുഡിനേറ്റ്സുമായി]] [[അബു ദാബി|അബു ദാബിയിൽ]] നടന്ന കലാശപ്പോരാട്ടത്തിൽ മെസ്സിയാണ് ബാഴ്സലോണയുടെ വിജയഗോൾ കുറിച്ചത്. ആ വർഷത്തിൽ ക്ലബ്ബിന്റെ ആറാമത് കിരീടമായിരുന്നു അത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=285375&amp;cc=5739&amp;league=FIFA.CWC|title=Messi seals number six|date=19 December 2009|publisher=ESPN Soccernet|accessdate=21 December 2009|archive-date=2012-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20121020091844/http://soccernet.espn.go.com/report?id=285375&amp;league=FIFA.CWC&amp;cc=5739|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; രണ്ട് ദിവസത്തിനു ശേഷം, ക്രിസ്റ്റ്യാനോ റൊണാൾഡോയേയും [[സാവി|സാവിയേയും]] [[കക്കാ|കക്കായേയും]] [[ആന്ദ്രേ ഇനിയേസ്റ്റ|ആന്ദ്രേ ഇനിയേസ്റ്റയേയും]] പിന്നിലാക്കിക്കൊണ്ട് [[ഫിഫ വേൾഡ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദി ഇയർ]] പുരസ്കാരം മെസ്സി കരസ്ഥമാക്കി. ആദ്യമായായിരുന്നു മെസ്സി ഈ പുരസ്കാരം കരസ്ഥമാക്കിയത്. ഇതോടെ ഈ പുരസ്കാരം ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ അർജന്റീനക്കാരനായി മെസ്സി മാറി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=716683&amp;sec=world&amp;cc=5901|title=FC Barcelona's Messi wins World Player of the Year|date=21 December 2009|publisher=ESPN Soccernet|accessdate=22 December 2009|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081437/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=716683&amp;sec=world&amp;cc=5901|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2010 ജനുവരി 10ന് [[സി ഡി ടെനറിഫ്|സി ഡി ടെനറിഫുമായി]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ മെസ്സി 2010 ലേയും ആ സീസണിലേയും തന്റെ ആദ്യ ഹാട്രിക് നേടി. ആ മത്സരത്തിൽ അവർ 0-5 ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2010/01/10/1737345/tenerife-0-5-barcelona-messi-masterclass-sees-barca-back-on|title=Tenerife 0–5 Barcelona: Messi Masterclass Sees Barca Back On Top|date= 10 January 2010 |publisher=Goal.com|accessdate=11 January 2010}}&lt;/ref&gt; ജനുവരി 17ന് [[സെവിയ്യ FC|സെവിയ്യക്കെതിരെ]] 4-0 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ ക്ലബ്ബിനു വേണ്ടി തന്റെ 100 ആമത് ഗോൾ കണ്ടെത്താനും മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/catala/noticies/futbol/temporada09-10/01/n100117108826.html|title=Messi 101: el golejador centenari més jove|date= 17 January 2010|publisher=fcbarcelona.cat|accessdate=17 January 2010 |language=Catalan|last=Bogunyà|first=Roger}}&lt;/ref&gt;

അതിനുശേഷം നടന്ന 5 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്നായി മെസ്സി 11 ഗോളുകൾ നേടി. [[FC മലാഗ|മലാഗക്കെതിരെ]] 2-1 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ 84 ആം മിനിട്ടിലാണ് ആദ്യ ഗോൾ നേടിയത്.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.dnaindia.com/sport/report_barcelona-back-on-top-after-2-1-win-over-malaga_1353554 | title = Barcelona back on top after 2–1 win over Malaga | publisher=DNA India | date = 28 February 2010 | accessdate =8 November 2010}}&lt;/ref&gt; [[UD അൽമേരിയ|അൽമേരിയക്കെതിരെ]] നടന്ന മത്സരം 2-2 ന് സമനിലയിൽ അവസാനിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി 2 ഗോളുകൾ നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.goal.com/en/news/12/spain/2010/03/06/1820719/almeria-2-2-barcelona-blaugrana-drop-more-points-at-la-liga | title =Almeria 2–2 Barcelona: Blaugrana Drop More Points At La Liga Summit | publisher=goal.com | date = 6 March 210 | accessdate =8 November 2010}}&lt;/ref&gt; ആ ആഴ്ചയിൽ മെസ്സി എട്ട് ഗോളുകൾ നേടിക്കൊണ്ട് തന്റെ ജൈത്രയാത്ര തുടർന്നു. [[വലൻസിയ CF|വലൻസിയക്കെതിരായി]] നടന്ന ഹോം മത്സരത്തിൽ ഹാട്രിക്ക് നേടിക്കൊണ്ടായിരുന്നു തുടക്കം. ആ മത്സരത്തിൽ ബാഴ്സ 3-0 ന് ജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://sports.sportsillustrated.cnn.com/sud/story.asp?i=20100314202145360000101&amp;ref=hea&amp;tm=&amp;src=LASOC | title = Messi hat-trick as Barcelona beats Valencia 3–0 | publisher = si.com | date = 14 March 2010 | first = Guy | last = Hedgecoe | accessdate = 8 November 2010 | archive-date = 2011-07-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110721125030/http://sports.sportsillustrated.cnn.com/sud/story.asp?i=20100314202145360000101&amp;ref=hea&amp;tm=&amp;src=LASOC | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; അതിനുശേഷം [[സ്റ്റുട്ട്ഗർട്ട്|സ്റ്റുട്ട്ഗർട്ടുമായി]] 4-0 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ രണ്ട് ഗോളുകളായിരുന്നു മെസ്സിയുടെ സമ്പാദ്യം. ആ വിജയം [[2009-10 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]] ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിലേക്കുള്ള അവരുടെ യാത്ര സുഗമമാക്കി.&lt;ref&gt;{{cite news|title = Messi inspires Barca|url = http://soccernet.espn.go.com/report?id=285582&amp;cc=3888|date = 18 March 2010|accessdate = 18 March 2010|archive-date = 2012-10-24|archive-url = https://web.archive.org/web/20121024081446/http://soccernet.espn.go.com/report?id=285582&amp;cc=3888|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; സ്പാനിഷ് ലീഗിൽ [[റയൽ സരഗോസ|സരഗോസക്കെതിരായി]] നടന്ന അടുത്ത മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ഒരിക്കൽ കൂടി ഹാട്രിക്ക് നേടി. ആ മത്സരം ബാഴ്സ 4-2 ന് സ്വന്തമാക്കി.&lt;ref&gt;{{cite news|title = Real Zaragoza 2 – 4 Barcelona|url = http://www.guardian.co.uk/football/2010/mar/21/lionel-messi-arsenal-hat-trick|work=The Guardian |location=UK |date = 21 March 2010|accessdate =22 March 2010|last=Steinberg|first=Jacob }}&lt;/ref&gt; ഇതോടെ സ്പാനിഷ് ലീഗിൽ അടുത്തടുത്ത മത്സരങ്ങളിൽ ഹാട്രിക്ക് നേടുന്ന ആദ്യത്തെ ബാഴ്സലോണ കളിക്കാരനായി മാറാനും മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു.&lt;ref&gt;{{cite news|title = Nadie marcó dos ‘hat trick’ seguidos|url = http://www.sport.es/es/?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idtipusrecurs_PK=7&amp;idnoticia_PK=698276|date = 23 March 2010|accessdate =23 March 2010|language=Spanish}}&lt;/ref&gt; 2010 മാർച്ച് 24 ന് [[CA ഒസാസുന|ഒസാസുനക്കെതിരെ]] നടന്ന മത്സരം ബാഴ്സലോണക്ക് വേണ്ടി അദ്ദേഹത്തിന്റെ 200 ആം മത്സരമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=1475100.html | title = Match facts: Barcelona v Inter | publisher=UEFA.com | date = 25 April 2010 | accessdate =8 November 2010}}&lt;/ref&gt;

2010 ഏപ്രിൽ 6 ന് [[ആഴ്സണൽ FC|ആഴ്സണലിനെതിരായി]] നടന്ന ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ക്വാർട്ടർ ഫൈനൽ രണ്ടാം പാദ മത്സരത്തിൽ (ബാഴ്സയുടെ ഹോം മത്സരമായിരുന്നു) ബാഴ്സ 4-1 ന് ജയിച്ചപ്പോൾ അതിൽ 4 ഗോളും നേടിയത് മെസ്സിയായിരുന്നു. ഒരു മത്സരത്തിൽ തന്നെ 4 ഗോളുകൾ നേടുന്നത് മെസ്സിയുടെ കരിയറിൽ ആദ്യത്തെ സംഭവമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.usatoday.com/sports/soccer/2010-04-06-985993008_x.htm | title = Messi scores four as Barcelona beats Arsenal 4–1 |work=USA Today | date = 6 April 2010 | accessdate =8 November 2010 | first = Paul | last = Logothetis}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/Wenger-salutes-genius-Messi-after-Barcelona-downs-Arsenal-4-1/articleshow/5769906.cms | title = Wenger salutes genius Messi after Barcelona down Arsenal 4–1] | publisher = India Times | date = 6 April 2010 | accessdate = 8 November 2010 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100410213756/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/Wenger-salutes-genius-Messi-after-Barcelona-downs-Arsenal-4-1/articleshow/5769906.cms | archivedate = 2010-04-10 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.ndtv.com/news/sports/messi-scores-4-goals-to-lead-barca-over-arsenal-19363.php | title = Messi scores 4 goals to lead Barca over Arsenal | publisher=NDTV | date = 7 April 2010 | accessdate =8 November 2010}}&lt;/ref&gt; ബാഴ്സലോണയുടെ എക്കാലത്തേയും മികച്ച ഗോൾവേട്ടക്കാരനായ [[റിവാൾഡോ|റിവാൾഡോയെ]] മറികടക്കാൻ ഈ മത്സരത്തിലൂടെ മെസ്സിക്കായി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8602344.stm|title=Barcelona 4–1 Arsenal|date=6 April 2010|publisher=BBC Sport |first=Stuart|last=Roach|accessdate=6 April 2010}}&lt;/ref&gt; ഏപ്രിൽ 10 ന് ചിരവൈരികളായ [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡുമായി]] അവരുടെ മൈതാനത്ത് വെച്ച് നടന്ന ക്ലാസ്സിക്ക് പോരാട്ടത്തിൽ (എൽ ക്ലാസിക്കോ), ബാഴ്സ 2-0 ന് ജയിച്ചപ്പോൾ അവരുടെ ആദ്യ ഗോൾ മെസ്സിയുടെ ബൂട്ടിൽ നിന്നായിരുന്നു. ആ സീസണിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ 40 ആം ഗോളായിരുന്നു അത്.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Sinnott |first=John |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8608571.stm |title=BBC Sport – Football – Barcelona secure crucial win over rivals Real Madrid |publisher=BBC News  |date= 10 April 2010|accessdate=12 April 2010}}&lt;/ref&gt; മെയ് 1 ന് [[വിയ്യാറയൽ CF|വിയ്യാറയലിനെതിരെ]] അവരുടെ തട്ടകത്തിൽ നേടിയ 4-1 വിജയത്തിൽ രണ്ട് ഗോളുകൾ മെസ്സിയുടെ വകയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/football/feedarticle/9056944 |title=Messi double puts Barcelona back on track |work=Guardian |location=UK |date= 21 April 2008|accessdate =2 June 2010 }}&lt;/ref&gt; വെറും 3 ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, മെയ് 4 ന്, [[CD ടെനെറിഫ്|ടെനെറിഫിനെതിരായ]] ഹോം മത്സരത്തിൽ നേടിയ 4-1 വിജയത്തിൽ 2 ഗോളുകൾ മെസ്സി നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Spain |url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2010/05/04/1908655/barcelona-4-1-tenerife-blaugrana-go-four-points-clear-of |title=Barcelona 4–1 Tenerife: Blaugrana Go Four Points Clear Of Real Madrid With Home Win |publisher=Goal.com | date= 4 May 2010 | accessdate =2 June 2010}}&lt;/ref&gt; മെയ് 8 ന് [[സെവിയ്യ FC|സെവിയ്യക്കെതിരായ]] എവേ മത്സരത്തിലെ വിജയത്തിൽ ലാ ലിഗയിൽ സീസണിൽ തന്റെ 32 ആമത് ഗോൾ കണ്ടെത്താൻ മെസ്സിക്കായി.&lt;ref&gt;{{cite news|author=Reuters |url=http://www.guardian.co.uk/football/2010/may/09/barcelona-sevilla-la-liga |title=Barcelona survive late Sevilla scare to edge closer to La Liga title  |work=Guardian |location=UK |date= 9 May 2010|accessdate =2 June 2010 }}&lt;/ref&gt; [[വല്ലാഡോയിഡ്|വല്ലാഡോയിഡുമായി]] നടന്ന അവസാന മത്സരത്തിൽ രണ്ടാം പകുതിയിൽ രണ്ട് ഗോളുകൾ നേടുക വഴി [[1996-97 ലാ ലിഗ|1996-97]] ൽ [[റൊണാൾഡോ]] സ്ഥാപിച്ച 34 ഗോളിന്റെ ക്ലബ്ബ് റെക്കോർഡിനൊപ്പമെത്താനും മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Spain |url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2010/05/04/1907680/barcelona-striker-lionel-messi-could-equal-ronaldos-34-goal-haul- |title=Barcelona Striker Lionel Messi Could Equal Ronaldo's 34 Goal Haul In Primera Liga |publisher=Goal.com | date = 4 May 2010 | accessdate =2 June 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bleacherreport.com/articles/378308-messi-chases-ronaldos-goal-record |title=Lionel Messi Chases Ronaldo's Goal Record |publisher=Bleacher Report | date = 14 April 2010 | accessdate =2 June 2010}}&lt;/ref&gt; [[ടെൽമോ സറ]] സ്ഥാപിച്ച എക്കാലത്തേയും റെക്കോർഡിന് 4 ഗോളുകൾ മാത്രം പിന്നിലായി സീസൺ അവസാനിപ്പിക്കാനും മെസ്സിക്കായി.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://berita8.com/news.php?cat=20&amp;id=22250 |title=Messi Peroleh Gelar El Pichichi Dan Sepatu Emas |publisher=berita8.com |date=17 May 2010 |accessdate=2 June 2010 |archive-date=2011-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707224237/http://www.berita8.com/news.php?cat=20&amp;id=22250 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2010 ജൂൺ 3 ന് തുടർച്ചയായ രണ്ടാം വർഷവും [[ആൽഫ്രഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോ ട്രോഫി|പ്ലെയർ ഓഫ് ദി ഇയർ]] പുരസ്കാരം മെസ്സിക്ക് ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.marca.com/2010/06/03/futbol/equipos/barcelona/1275550866.html |title=Messi se corona como el mejor jugador de la Liga |publisher=marca.com | date = 3 June 2010 |accessdate =3 June 2010}}&lt;/ref&gt;

==== 2010-11 സീസൺ ====
ആദ്യ പാദ മത്സരത്തിൽ 1-3 ന് തോറ്റതിനുശേഷം 2010 ഓഗസ്റ്റ് 21 ന് [[2010 സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പ്|സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പിൽ]] [[സെവിയ്യ FC|സെവിയ്യക്കെതിരെ]] 4-0 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ഹാട്രിക്ക് നേടി ആ സീസണിനു തുടക്കം കുറിക്കുകയും ബാഴ്സക്ക് ആ സീസണിലെ ആദ്യ കപ്പ് സമ്മാനിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.goal.com/en/match/45971/barcelona-vs-sevilla/report Barcelona 4–0 | title = Sevilla: Brilliant Blaugrana Outclass Rojiblancos To Lift Supercopa | publisher=Goal.com | date = 22 August 2010 | accessdate =22 August 2010}}&lt;/ref&gt; 2010 ഓഗസ്റ്റ് 29 ന് [[റേസിംഗ് സന്റാൻഡർ|റേസിംഗ് സന്റാൻഡറുമായി]] നടന്ന ആദ്യ മത്സരത്തിൽ വെറും 3 മിനിട്ടുകൾക്കുള്ളിൽ ഗോൾ നേടി തന്റെ പുതിയ ലീഗ് സീസണിനു തുടക്കം കുറിക്കുകയും ചെയ്തു മെസ്സി. [[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]] ഗ്രൂപ്പ് ഘട്ട മത്സരത്തിൽ [[പനതിനായിക്കോസ്|പനതിനായിക്കോസിനെതിരായ]] മത്സരത്തിലും മെസ്സി തന്റെ മികവ് പ്രദർശിപ്പിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം 2 ഗോളുകൾ നേടുകയും 2 ഗോളിന് വഴിവെക്കുകയും (Assist) രണ്ട് വിവിധ അവസരങ്ങളിലെ ഷോട്ടുകൾ ഗോൾപോസ്റ്റിൽ തട്ടുകയും ചെയ്തു.

2010 സെപ്റ്റംബർ 19 ന് [[വിസെന്റെ കാൽഡെറോൺ സ്റ്റേഡിയം|വിസെന്റെ കാൽഡെറോൺ സ്റ്റേഡിയത്തിൽ]] വെച്ച് [[അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡ്|അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിനെതിരായി]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ 92 ആം മിനിട്ടിൽ അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിന്റെ പ്രതിരോധനിരക്കാരനായ [[തോമാസ് ഉജ്ഫാലുസി|തോമാസ് ഉജ്ഫാലുസിയുടെ]] അപകടകരമായ ഒരു തടയൽ മെസ്സിയുടെ കണങ്കാലിന് പരിക്കേല്പിച്ചു. ആ പരിക്കിൽ മെസ്സിയുടെ കണങ്കാലിൽ ഒടിവ് പറ്റിയിട്ടുണ്ടാകുമെന്നും ഏകദേശം 6 മാസത്തോളം കളിക്കളത്തിൽ നിന്നും താരത്തിന് മാറി നിൽക്കേണ്ടി വരുമെന്നുമായിരുന്നു പ്രാഥമിക നിഗമനം. എന്നാൽ ബാഴ്സലോണയിൽ വെച്ച് MRI പരിശോധന നടത്തിയപ്പോൾ വലതു കണങ്കാലിന്റെ അകത്തേയും പുറത്തേയും സ്നായുക്കളിൽ ഒരു വലിവ് അനുഭവപ്പെടുന്നതായി കണ്ടു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada10-11/09/20/n100920113021.html|title=Messi injured|publisher=FCBarcelona.cat|date=20 September 2010|accessdate=22 September 2010|archive-date=2011-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20110819191725/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada10-11/09/20/n100920113021.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കളിയുടെ വീഡിയോ കണ്ടതിനു ശേഷം സഹകളിക്കാരനായ [[ഡേവിഡ് വിയ്യ]] പറഞ്ഞു: &quot;മെസ്സിക്കെതിരായ ടാക്കിൾ മാരകമായിരുന്നു&quot;, അദ്ദേഹം ഇതും കൂട്ടിച്ചേർത്തു, &quot;എന്നാലത് പരിക്കേല്പിക്കണം എന്ന ഉദ്ദേശ്യത്തോടു കൂടി ആയിരുന്നില്ല&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada10-11/09/20/n100920113025.html|title=Villa on Messi's injury|publisher=FCBarcelona.cat|date=20 September 2010|accessdate=22 September 2010|archive-date=2011-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20110902035511/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada10-11/09/20/n100920113025.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഈ സംഭവം വളരെയധികം മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടുകയും എല്ലാ കളിക്കാരേയും ഒരേ തോതിൽ സംരക്ഷിക്കുക എന്ന വിഷയത്തിൽ ഒരു സംവാദം ഫുട്ബോൾ ലോകത്ത് അരങ്ങേറുകയും ചെയ്തു.

പരിക്കിൽ നിന്ന് മുക്തനായ ശേഷം [[RCD മയോർക്ക|മയോർക്കയുമായി]] സമനിലയിൽ (1-1) അവസാനിച്ച മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ഒരു ഗോൾ നേടി. അതിനുശേഷം [[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിൽ]] [[FC കോപ്പൻഹേഗൻ|കോപ്പൻഹേഗനുമായി]] ബാഴ്സലോണയുടെ മൈതാനത്ത് വെച്ച് 2-0 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിലും മെസ്സി ഇരട്ടഗോൾ നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.goal.com/es-la/match/50397/barcelona-vs-copenhague/report Barcelona 2–0 | title = Champions: Messi pone al Barcelona como líder de su grupo (2–0) | publisher=Goal.com | date = 20 October 2010 | accessdate =20 October 2010}}&lt;/ref&gt; സരഗോസക്കെതിരേയും സെവിയ്യക്കെതിരെയും ഇരട്ടഗോളുകൾ നേടി മെസ്സി തന്റെ ഫോം തുടർന്നു. ആവേശകരമായ ഒക്ടോബറിനു ശേഷം നവംബറിൽ കോപ്പൻഹേഗനുമായി 1-1 ന് സമനിലയിൽ പിരിഞ്ഞ മത്സരത്തിൽ ഗോൾ നേടിയാണ് അദ്ദേഹം തുടങ്ങിയത്. അതു പോലെ [[ഗെറ്റാഫെ CF|ഗെറ്റാഫെക്കതിരായി]] അവരുടെ തട്ടകത്തിൽ 3-1 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിലും അദ്ദേഹം ഗോൾ നേടി. മാത്രമല്ല, സഹകളിക്കാരായ [[ഡേവിഡ് വിയ്യ]], [[പെഡ്രോ റോഡ്രിഗസ്]] എന്നിവരുടെ ഗോളിന് വഴിവെക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.goal.com/es-la/match/47782/getafe-vs-barcelona/report | title = Liga BBVA: Un gol de Messi encarriló el camino a la victoria para los azulgrana en el Coliseo | publisher=Goal.com | date = 7 November 2010 | accessdate =7 November 2010}}&lt;/ref&gt; [[വിയ്യാറയൽ CF|വിയ്യാറയലിനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ പെഡ്രോയുമായി ചേർന്ന് മെസ്സി നേടിയ ഗോൾ ടീമിന് 2-1 ന്റെ മുൻതൂക്കം സമ്മാനിച്ചു. അദ്ദേഹം ഒരു ഗോൾ കൂടി നേടുകയും ബാഴ്സ 3-1 ന് മത്സരം സ്വന്തമാക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർച്ചയായ 7 ആം മത്സരത്തിലായിരുന്നു മെസ്സി ഗോൾ കണ്ടെത്തുന്നത്. സ്വന്തം റെക്കോർഡായ 6 മത്സരത്തിൽ ഗോൾ നേടുക എന്നതായിരുന്നു മെസ്സി തിരുത്തിക്കുറിച്ചത്. ആ രണ്ട് ഗോളുകളിലെ ആദ്യ ഗോൾ നേടിയതോടെ ഒരു കലണ്ടർ വർഷത്തിൽ (2010) 50 ഗോൾ നേടുകയെന്ന നേട്ടം അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു. അടുത്ത ഗോൾ കൂടി നേടിയതോടെ ബാഴ്സലോണക്ക് വേണ്ടി ഈ നേട്ടം കൈവരിക്കുന്ന താരവുമായി മാറി മെസ്സി. [[UD അൽമേരിയ|അൽമേരിയക്കെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം സീസണിലെ തന്റെ രണ്ടാം ഹാട്രിക്ക് നേടി. ആ മത്സരത്തിൽ അവർ 8-0 എന്ന മികച്ച എവേ വിജയം നേടി. ഹാട്രിക്കിലെ രണ്ടാം ഗോൾ സ്പാനിഷ് ലീഗിലെ മെസ്സിയുടെ 100 ആം ഗോൾ ആയിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.entradasfcbarcelona.com/?p=3389 | title = Jornada 12 – UD Almería 0–8 FC Barcelona | publisher = www.entradasfcbarcelona.com | date = 20 November 2010 | accessdate = 22 November 2010 | archive-date = 2011-07-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110710194136/http://www.entradasfcbarcelona.com/?p=3389 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; [[പനത്തിനായിക്കോസ്|പനത്തിനായിക്കോസിനെതിരായ]] മത്സരത്തിലും ഗോൾ നേടിയതോടെ തുടർച്ചയായ 9 മത്സരങ്ങളിൽ (ബ്രസീലിനെതിരായ ഒരു സൗഹൃദമത്സരം ഉൾപ്പെടെ 10 മത്സരങ്ങളിൽ) ഗോൾ നേടുന്ന കളിക്കാരനായി മെസ്സി മാറി. ആ മത്സരത്തിൽ ബാഴ്സ 3-0 ന് ജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.sport.es/es/noticias/barca/20101124/barca-pasa-octavos-ahora-por-madrid/762165.shtml | title = El Barça pasa a octavos... ¡y ahora, a por el Madrid! | publisher = www.sport.es | date = 24 November 2010 | accessdate = 24 November 2010 | archive-date = 2015-12-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151210195327/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20101124/barca-pasa-octavos-ahora-por-madrid/762165.shtml | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
[[പ്രമാണം:RMDvsBAR UCL SF 1.jpg|thumb|300px|upright|മെസ്സി ഒരു ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് മത്സരത്തിൽ [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡിനെതിരെ]]]]
നവംബർ 29 ന് ''എൽ ക്ലാസിക്കോ''യിൽ മെസ്സിയുടെ തുടർച്ചയായ ഗോൾ സ്കോറിംഗ് അവസാനിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും ബാഴ്സ ആ മത്സരം 5-0 ന് സ്വന്തമാക്കി. ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി, വിയ്യയുടെ രണ്ട് ഗോളുകൾക്ക് വഴിവെച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.sport.es/es/?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=731648&amp;idseccio_PK=1402 | title = El Barça humilla al Madrid con otra 'manita' histórica | publisher=www.sport.es | date = 29 November 2010 | accessdate =29 November 2010}}&lt;/ref&gt; [[CA ഒസാസുന|ഒസാസുനക്കെതിരെ]] നടന്ന അടുത്ത മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം ഇരട്ടഗോൾ നേടുകയും ഒരു ഗോളിന് വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.sport.es/es/noticias/barca/20101204/barca-sin-bajar-del-autocar/818439.shtml | title = El Barça, sin bajar del autocar | publisher = www.sport.es | date = 4 December 2010 | accessdate = 4 December 2010 | archive-date = 2016-02-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160214005953/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20101204/barca-sin-bajar-del-autocar/818439.shtml | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; അതിന്റെ തുടർച്ചയായി [[റയൽ സോസിഡാഡ്|റയൽ സോസിഡാഡിനെതിരേയും]] മെസ്സി ഇരട്ടഗോൾ നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.sport.es/es/noticias/barca/20101212/manita-manita-por-liga/856966.shtml | title = De manita en manita se va a por la Liga | publisher = www.sport.es | date = 12 December 2010 | accessdate = 12 December 2010 | archive-date = 2012-03-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120314030018/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20101212/manita-manita-por-liga/856966.shtml | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; [[എൽ ഡെർബി|എൽ ഡെർബിയിൽ]] ബാഴ്സ 1-5 ന് ജയിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി, പെഡ്രോക്കും വിയ്യക്കും ഓരോ ഗോൾ വീതം നേടാൻ വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=733024&amp;idseccio_PK=803&amp;h= | title = Messi, 17 goles y 9 asistencias | publisher = www.sport.es | date = 19 December 2010 | accessdate = 19 December 2010 | archive-date = 2008-10-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 2011 ലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യ ഗോൾ [[ഡിപോർട്ടീവൊ ലാ കൊരുണ|ഡിപോർട്ടീവൊ ലാ കൊരുണക്കെതിരെ]] നടന്ന എവേ മത്സരത്തിൽ ഫ്രീകിക്കിൽ നിന്നായിരുന്നു. ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ഒരിക്കൽക്കൂടി പെഡ്രോയേയും വിയ്യയേയും ഗോൾ നേടാൻ സഹായിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ ബാഴ്സലോണ 4-0 ന് ജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110108/otro-recital-campeon/795426.shtml | title = Otro recital de campeón | publisher = www.sport.es | date = 8 January 2011 | accessdate = 9 January 2011 | archive-date = 2016-02-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160214182553/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110108/otro-recital-campeon/795426.shtml | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

ബാഴ്സലോണയിലെ സഹകളിക്കാരായ [[സാവി|സാവിയേയും]] [[ആന്ദ്രേ ഇനിയേസ്റ്റ|ഇനിയേസ്റ്റയേയും]] പിന്നിലാക്കി 2010 ലെ ഫിഫയുടെ [[2010 ഫിഫ സ്വർണ്ണപ്പന്ത്|സ്വർണ്ണപ്പന്ത്]] മെസ്സി സ്വന്തമാക്കി.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.fifa.com/ballondor/news/newsid=1360028/index.html | title =  Lionel Messi wins the first FIFA Ballon d'Or | date =  10 January 2011 | accessdate =  10 January 2011 | archive-date =  2011-08-29 | archive-url =  https://web.archive.org/web/20110829030351/http://www.fifa.com/ballondor/news/newsid=1360028/index.html | url-status =  dead }}&lt;/ref&gt; തുടർച്ചയായ നാലാം വർഷമാണ് മെസ്സി ഈ പുരസ്കാരത്തിനായി നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/9356019.stm|title=Argentina's Lionel Messi wins Fifa Ballon d'Or award  |date=10 January 2011 |accessdate=10 January 2011|work=BBC News }}&lt;/ref&gt; പുരസ്കാരം ലഭിച്ചതിന്റെ രണ്ടാം ദിവസം [[റയൽ ബെറ്റിസ്|റയൽ ബെറ്റിസുമായി]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ മെസ്സി 2011 ലെ ആദ്യത്തേയും സീസണിലെ മൂന്നാമത്തേയും ഹാട്രിക്ക് നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=734569&amp;idseccio_PK=803 | title =  'Manita' de oro | date =  12 January 2011 | accessdate =  13 January 2011 | archive-date =  2008-10-05 | archive-url =  https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status =  dead }}&lt;/ref&gt; [[റേസിംഗ് സന്റാന്റർ|റേസിംഗ് സന്റാന്ററിനെതിരെ]] പെനാൽട്ടിയിലൂടെ ഗോൾ നേടിക്കൊണ്ടാണ് ലീഗിന്റെ രണ്ടാം റൗണ്ടിന് മെസ്സി തുടക്കമിട്ടത്.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=735280&amp;idseccio_PK=803 | title =  El Barça golea al Racing y mete más presión al Madrid | date =  22 January 2011 | accessdate =  22 January 2011 | archive-date =  2008-10-05 | archive-url =  https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status =  dead }}&lt;/ref&gt; പെനാൽട്ടിയിലൂടെ ഗോൾ നേടിയതിനു ശേഷം അദ്ദേഹം തന്റെ ഉള്ളിലിട്ടിരുന്ന ഷർട്ടിൽ എഴുതിയിരുന്ന സന്ദേശം പുറമേ കാണിച്ചു. അതിൽ ഇങ്ങനെ എഴുതിയിരുന്നു: &quot;ഹാപ്പി ബർത്ത്ഡേ മമി&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.huffingtonpost.com/2011/01/26/lionel-messi-fined-mom-happy-birthday_n_814088.html |title= Lionel Messi Fined For Wishing Mother Happy Birthday |date=26 January 2011 |accessdate=26 January 2011}}&lt;/ref&gt; [[2010-11 കോപ്പ ദെൽ റേയ്|കോപ്പ ദെൽ റേയ്]] സെമി ഫൈനലിൽ [[UD അൽമേരിയ|അൽമേരിയക്കെതിരെ]] ഇരട്ടഗോൾ നേടിക്കൊണ്ട് മെസ്സി തന്റെ ഗോൾ സ്കോറിംഗ് പാടവം വീണ്ടും തെളിയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=735563&amp;idseccio_PK=803 | title =  'Manita' de goles y un pie en la final | date =  26 January 2011 | accessdate =  26 January 2011 | archive-date =  2008-10-05 | archive-url =  https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status =  dead }}&lt;/ref&gt; ഒരാഴ്ചക്കുള്ളിൽ തന്നെ [[ഹെർക്കുലീസ് CF]] ന് എതിരെ നടന്ന മത്സരത്തിലും മെസ്സി ഇരട്ടഗോൾ നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=735762&amp;idseccio_PK=803 | title =  Hércules sufrió la ira de los Dioses | date =  29 January 2011 | accessdate =  29 January 2011 | archive-date =  2008-10-05 | archive-url =  https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status =  dead }}&lt;/ref&gt; ഫെബ്രുവരി 5 ന് കാമ്പ് ന്യൂവിൽ അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിനെതിരെ നടന്ന മത്സരത്തിൽ 3-0 ന് വിജയിച്ചതോടെ തുടർച്ചയായി ഏറ്റവും കൂടുതൽ ലീഗ് ജയങ്ങൾ നേടുന്ന ടീമെന്ന റെക്കോർഡ് അവർ സ്വന്തമാക്കി. അവർ 16 മത്സരങ്ങളായിരുന്നു തുടർച്ചയായി ജയിച്ചത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.marca.com/2011/02/05/futbol/equipos/barcelona/1296946785.html|title=Barça set 16 wins consecutive league wins|publisher=[[MARCA]].com|language=Spanish|date= 5 February 2011 |accessdate=5 February 2011}}&lt;/ref&gt; മെസ്സിയുടെ ഹാട്രിക്കാണ് ഈ മത്സരത്തിൽ അവരുടെ ജയം ഉറപ്പിച്ചത്. മത്സരശേഷം അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ പ്രസ്താവിച്ചു: &quot;[[ആൽഫ്രഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോ|ഡി സ്റ്റെഫാനോവിനെപ്പോലെ]] മഹാനായ ഒരു വ്യക്തി സ്ഥാപിച്ച റെക്കോർഡ് മറികടക്കുന്നത് തീർച്ചയായും സന്തോഷമുളവാക്കുന്ന കാര്യമാണ്. ഇത്തരമൊരു റെക്കോർഡ് ഇത്രനാൾ നിലനിന്നുവെന്നു പറഞ്ഞാൽ ആ റെക്കോർഡ് നേടാൻ എളുപ്പമല്ല എന്നു തന്നെയാണ് അർത്ഥം. മോശം സാഹചര്യങ്ങളിലൂടെ കടന്നു പോകുന്ന മികച്ചൊരു ടീമിനെ തോല്പിച്ചാണ് ഞങ്ങളിത് കരസ്ഥമാക്കിയിരിക്കുന്നത്. അതിനാൽത്തന്നെ ഈ നേട്ടം കരസ്ഥമാക്കാൻ വിഷമമായിരുന്നു&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.marca.com/2011/02/06/futbol/equipos/barcelona/1296948365.html|title=Messi talks about the record|publisher=[[MARCA]].com|language=Spanish|date= 5 February 2011 | accessdate=5 February 2011}}&lt;/ref&gt;

ഗോൾ നേടാത്ത രണ്ട് മത്സരങ്ങൾക്ക് ശേഷം [[അത്‌ലെറ്റിക്കോ ബിൽബാവോ|അത്‌ലെറ്റിക്കോ ബിൽബാവോക്കെതിരെ]] ബാഴ്സലോണ 2-1 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയാണ് വിജയഗോൾ നേടിയത്.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=737389&amp;idseccio_PK=803 | title =  Messi saca al Barça de la boca de los 'leones' | date =  20 February 2011 | accessdate =  21 February 2011 | archive-date =  2008-10-05 | archive-url =  https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status =  dead }}&lt;/ref&gt; അടുത്ത ആഴ്ച [[RCD മയോർക്ക|മയോർക്കക്കെതിരായി]] 3-0 ന് ജയിച്ച എവേ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി സീസണിലെ തന്റെ ആദ്യ ഹെഡ്ഡർ ഗോൾ നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=737818&amp;idseccio_PK=803 | title =  El Barça desactiva el 'efecto Laudrup' | date =  27 February 2011 | accessdate =  27 February 2011 | archive-date =  2008-10-05 | archive-url =  https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status =  dead }}&lt;/ref&gt; 1979-80 സീസണിൽ ലാ ലിഗയിൽ തോൽപ്പിക്കപ്പെടാതെ 19 എവേ മത്സരങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കിയ റെക്കോർഡ് റയൽ സോസിഡാഡ് ക്ലബ്ബിനുണ്ട്. ഈ എവേ വിജയത്തോടെ ബാഴ്സലോണയും ആ റെക്കോർഡിനൊപ്പമെത്തി. മൂന്ന് ദിവസത്തിന് ശേഷം [[വലൻസിയ CF|വലൻസിയക്കെതിരായി]] നടന്ന എവേ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി നേടിയ ഒരു ഗോളിന്റെ ബലത്തിൽ ബാഴ്സ ജയിക്കുകയും ആ റെക്കോർഡ് തിരുത്തിക്കുറിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite web | url =  http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=738138&amp;idseccio_PK=803 | title =  El Barça prende la mecha de la Liga en Mestalla | date =  2 March 2011 | accessdate =  2 March 2011 | archive-date =  2008-10-05 | archive-url =  https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status =  dead }}&lt;/ref&gt; മാർച്ച് 8 ന് കാമ്പ് ന്യൂവിൽ വെച്ച് നടന്ന യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയുടെ ഇരട്ടഗോളിന്റെ പിൻബലത്തിൽ [[ആഴ്സണൽ FC|ആഴ്സണലിനെ]] ബാഴ്സ 3-1 ന് പരാജയപ്പെടുത്തി. ആ വിജയത്തോടെ അവർ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിന്റെ ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിലേക്ക് മുന്നേറി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sbnation.com/soccer/2011/3/8/2038314/fc-barcelona-vs-arsenal-fc-2011-champions-league-lionel-messi-penalty|title=FC Barcelona Vs. Arsenal 2011: Lionel Messi Penalty Puts Barca Ahead |work= SBNation |accessdate=8 March 2011}}&lt;/ref&gt; ഒരു മാസത്തോളം ഗോൾ നേടുന്നതിൽ അദ്ദേഹം പരാജയപ്പെട്ടു. എന്നാൽ [[UD അൽമേരിയ|അൽമേരിയക്കെതിരായ]] കളിയിൽ ഇരട്ടഗോൾ നേടി മെസ്സി തിരിച്ചുവന്നു. അതിലെ രണ്ടാം ഗോൾ സീസണിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ 47 ആം ഗോൾ ആയിരുന്നു. കഴിഞ്ഞ സീസണിൽ താൻ സ്ഥാപിച്ച റെക്കോർഡിനൊപ്പമെത്തുകയായിരുന്നു ഈ ഗോളിലൂടെ മെസ്സി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110409/messi-desatasco-barca-antes-del-clasico/968326.shtml|title=Messi desatascó al Barça antes del clásico|accessdate=9 April 2011|archive-date=2016-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160324035703/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110409/messi-desatasco-barca-antes-del-clasico/968326.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2011 ഏപ്രിൽ 12 ന് [[FC ഷാക്തർ ഡോണെട്സ്ക്|ഷാക്തർ ഡോണെട്സ്കിനെതിരെ]] നടന്ന ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം ഈ റെക്കോർഡ് തിരുത്തി. ഇതോടെ ബാഴ്സലോണക്കു വേണ്ടി ഒരു സീസണിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോളുകൾ നേടുന്ന താരമായി മെസ്സി മാറി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110412/tramite-resuelto-ahora-por-madrid/971705.shtml|title=Trámite resuelto y ahora... ¡a por el Madrid!|accessdate=13 April 2011|archive-date=2016-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160214013550/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110412/tramite-resuelto-ahora-por-madrid/971705.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[സാന്റിയാഗോ ബെർണാബു സ്റ്റേഡിയം|സാന്റിയാഗോ ബെർണാബുവിൽ]] വെച്ചു നടന്ന മത്സരത്തിൽ [[എൽ ക്ലാസിക്കോ|എൽ ക്ലാസിക്കോയിലെ]] തന്റെ എട്ടാം ഗോൾ കണ്ടെത്താൻ മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു. ഏപ്രിൽ 23 ന് [[CA ഒസാസുന|ഒസാസുനക്കെതിരെ]] 2-0 ന് ജയിച്ച ഹോം മത്സരത്തിൽ നേടിയ ഗോളോടെ സീസണിൽ 50 ഗോൾ തികക്കാൻ മെസ്സിക്ക് സാധിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ 60 ആം മിനിട്ടിൽ പകരക്കാരനായാണ് മെസ്സി കളത്തിലിറങ്ങിയത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110416/madrid-titulo/976392.shtml|title=Un punto que vale una Liga|accessdate=16 April 2011|archive-date=2016-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160213194747/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110416/madrid-titulo/976392.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് സെമി ഫൈനലിൽ ബാഴ്സ, മെസ്സിയുടെ ഇരട്ടഗോളിന്റെ ബലത്തിൽ റയൽ മാഡ്രിഡിനെ 2-0 ന് തോൽപ്പിച്ചു. ഒരു മാസ്മരിക പ്രകടനമായിരുന്നു മെസ്സി ആ മത്സരത്തിൽ കാഴ്ച്ചവെച്ചത്. അതിലെ രണ്ടാം ഗോൾ (ധാരാളം കളിക്കാരെ കബളിപ്പിച്ചു കൊണ്ട് നേടിയത്) ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിലെ ഈ സ്റ്റേജുകളിലെ എക്കാലത്തേയും മികച്ച ഗോളായി പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110427/messi-puto-amo/986636.shtml|title=Messi es el &quot;puto amo&quot;|accessdate=27 April 2011|archive-date=2016-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160324095045/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110427/messi-puto-amo/986636.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://sportsillustrated.cnn.com/2011/writers/sid_lowe/05/05/clasico.aftermath/index.html | title = The Good, the Bad and the Ugly in the aftermath of the Clásico series | date = 5 May 2011 | accessdate = 6 May 2011 | work = Sports Illustrated | first = Sid | last = Lowe | archive-date = 2011-05-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110508163612/http://sportsillustrated.cnn.com/2011/writers/sid_lowe/05/05/clasico.aftermath/index.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; [[വെംബ്ലി സ്റ്റേഡിയം|വെംബ്ലിയിൽ]] വെച്ച് നടന്ന ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനലിൽ മെസ്സി നേടിയ ഗോൾ അവർക്ക് ആറ് വർഷത്തിനുള്ളിൽ മൂന്നാമത്തേയും മൊത്തത്തിൽ നാലാമത്തേയും ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് കിരീടം നേടിക്കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/13576522.stm|title=Barcelona 3 Manchester United 1|date=28 May 2011|work=BBC Sport  |accessdate=30 May 2011}}&lt;/ref&gt;

==== 2011-12 സീസൺ ====

[[2011 സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പ്|സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പിൽ]] [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡിനെതിരെ]] മൂന്ന് ഗോളുകൾ നേടുകയും 2 ഗോളുകൾക്ക് വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്ത് ടീമിനെ 5-4 എന്ന സ്കോറിൽ വിജയത്തിലേക്ക് നയിച്ചുകൊണ്ടാണ് മെസ്സി ഈ സീസൺ തുടങ്ങിയത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110818/messi-salvo-futbol/1120978.shtml|title=Messi salvó al fútbol|date=17 August 2011|work=Sport.es|accessdate=17 August 2011|archive-date=2012-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20120413110759/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110818/messi-salvo-futbol/1120978.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[2011 യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്|യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പിൽ]] [[FC പോർട്ടോ|പോർട്ടോയുമായി]] നടന്ന അടുത്ത മത്സരത്തിൽ [[ഫ്രെഡി ഗുവാറിൻ|ഫ്രെഡി ഗുവാറിന്റെ]] ദുർബ്ബലമായ ഒരു ബാക്ക് പാസ് മുതലെടുത്ത് മെസ്സി ഗോൾ നേടി. [[സെസ്ക് ഫാബ്രിഗസ്|സെസ്ക് ഫാബ്രിഗസിന്]] ഒരു ഗോളിന് വഴിയൊരുക്കുകയും കൂടി ചെയ്തതോടെ ബാഴ്സലോണ ആ മത്സരം 2-0 ന് ജയിക്കുകയും സൂപ്പർ കപ്പ് നേടുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110826/super-messi-supercopa-barca/1130917.shtml|title=Súper Messi da la Supercopa al Barça|date=26 August 2011|work=Sport.es|accessdate=26 August 2011|archive-date=2011-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20111014114258/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110826/super-messi-supercopa-barca/1130917.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഈ കളിക്ക് മുമ്പ് മെസ്സി ഗോൾ നേടാത്ത ഒരേയൊരു ഔദ്യോഗിക മത്സരം സൂപ്പർ കപ്പ് ആയിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110827/futbol-messi-tiene-limites/1131118.shtml|title=El fútbol de Messi no tiene límites|date=26 August 2011|work=Sport.es|accessdate=26 August 2011|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234056/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110827/futbol-messi-tiene-limites/1131118.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[വിയ്യാറയൽ CF|വിയ്യാറയലിനെതിരെ]] ഇരട്ടഗോൾ നേടിക്കൊണ്ടാണ് മെസ്സി [[ലാ ലിഗ|ലാ ലിഗക്ക്]] തുടക്കമിട്ടത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_11-12/arxiu_partits/lliga/jornada02/Barcelona_Villarreal/partit.html|title=Liga Champions: new and improved version|date=29 August 2011|work=fcbarcelona.cat|accessdate=29 August 2011|archive-date=2011-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20111102132810/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_11-12/arxiu_partits/lliga/jornada02/Barcelona_Villarreal/partit.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[CA ഒസാസുന|ഒസാസുനക്കെതിരേയും]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_11-12/arxiu_partits/lliga/jornada04/Barcelona_Osasuna/partit.html|title=Super 8 (8-0)|date=17 September 2011|work=fcbarcelona.cat|accessdate=17 September 2011|archive-date=2011-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20111101095400/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_11-12/arxiu_partits/lliga/jornada04/Barcelona_Osasuna/partit.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡ്|അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിനെതിരെയും]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/esta-liga-dos-sino-messi-1160317|title=Esta Liga no es de dos sino de Messi|date=25 September 2011|work=Sport.es |accessdate=25 September 2011}}&lt;/ref&gt; നടന്ന രണ്ട് ഹോം മത്സരങ്ങളിലും തുടർച്ചയായി അദ്ദേഹം ഹാട്രിക്ക് നേടി.

സെപ്റ്റംബർ 28 ന് [[എഫ് സി ബേറ്റ് ബോറിസോവ്|ബേറ്റ് ബോറിസോവിനെതിരായി]] ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിൽ നടന്ന മത്സരത്തിൽ ഇരട്ടഗോളുകൾ നേടിയതോടെ&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/barca-aficiona-las-manitas-1164552|title=El Barça se aficiona a las 'manitas'|date=28 September 2011|work=Sport.es |accessdate=28 September 2011}}&lt;/ref&gt; ഔദ്യോഗിക മത്സരങ്ങളിൽ ബാഴ്സലോണക്ക് വേണ്ടി ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോളുകൾ (194) നേടുന്ന രണ്ടാമൻ എന്ന റെക്കോർഡ് [[ലാസ്‌ലോ കുബാല|ലാസ്‌ലോ കുബാലയോടൊപ്പം]] പങ്കിടുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/messi-igualo-kubala-1164601|title=Messi iguala a Kubala y afirma que sería &quot;hermoso&quot; superar a César|date=28 September 2011|work=Sport.es |accessdate=28 September 2011}}&lt;/ref&gt; [[റേസിങ്ങ് ഡെ സന്റാണ്ടർ|റേസിങ്ങിനെതിരെ]] ഇരട്ടഗോളുകൾ നേടിയതോടെ ആ റെക്കോർഡ് മറികടക്കാനും മെസ്സിക്കായി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/barca-consolida-liderato-con-otro-recital-messi-1183586|title=El Barça consolida su liderato con otro recital de Messi|date=16 October 2011|work=Sport.es |accessdate=16 October 2011}}&lt;/ref&gt; ബാഴ്സലോണയുടെ മൈതാനത്ത് നടന്ന മത്സരത്തിൽ [[RCD മയോർക്ക|മയോർക്കക്കെതിരായി]] ഹാട്രിക്ക് നേടിയതോടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗോൾ നേട്ടം 199 ആയി ഉയർന്നു. സ്പാനിഷ് ലീഗിൽ ബാഴ്സലോണക്ക് വേണ്ടി ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോൾ (132) നേടുന്ന രണ്ടാമനായി മെസ്സി മാറി. കുബാലയേക്കാൾ ഒരു ഗോൾ കൂടുതലായിരുന്നു അത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/messi-responde-otra-vez-1201140|title=1, 2, 3... Messi responde otra vez|date=29 October 2011|work=Sport.es |accessdate=29 October 2011}}&lt;/ref&gt; ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിൽ [[FC വിക്ടോറിയ പ്ലസൻ|വിക്ടോറിയ പ്ലസനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ നേടിയ ആദ്യ ഗോളോടെ അദ്ദേഹം ബാഴ്സലോണക്ക് വേണ്ടി 200 ഗോളുകൾ കുറിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ രണ്ട് ഗോളുകൾ കൂടി നേടി മെസ്സി ഹാട്രിക്ക് തികച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/messi-infalible-hat-trick-octavos-1204309|title=Messi es infalible: hat trick... ¡y a octavos!|date=1 November 2011|work=Sport.es |accessdate=1 November 2011}}&lt;/ref&gt;

==== 2012-13 സീസൺ ====
സീസണിലെ ബാഴ്സയുടെ ആദ്യമത്സരം ന്യൂ കാമ്പിൽ, റയൽ സോസിഡാഡുമായായിരുന്നു. 5-1ന് ബാഴ്സ ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ മെസ്സി 2 ഗോളുകൾ നേടി. ആഗസ്റ്റ് 23ന് ബദ്ധ വൈരികളായ റയൽ മാഡ്രിഡിനെതിരെ 3-2ന് ബാഴ്സ ജയിച്ച മത്സരത്തിലും പെനാൽറ്റിയിലൂടെ ഒരു ഗോൾ മെസി നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Barcelona vs Real Madrid: 3-2 - Supercopa de España 2012|url=http://www.guardian.co.uk/football/2012/aug/23/barcelona-real-madrid-live-mbm?newsfeed=true|accessdate=24.8.12}}&lt;/ref&gt; സൂപ്പർകോപ്പ ഡെ എസ്പാനയുടെ രണ്ടാം പാദ മത്സരത്തിൽ റയൽ മാഡ്രിഡിനെതിരെ ഫ്രീ കിക്കിൽ നേടിയ ഗോൾ എൽ-ക്ലാസിക്കോയിൽ (ബാഴ്സലോണയും റയൽമാഡ്രിടും തമ്മിലുള്ള മത്സരം) മെസ്സിയുടെ 15ആമത്തെ ഗോളായിരുന്നു. ഇതോടെ എൽ-ക്ലാസിക്കോ മത്സരങ്ങളിലെ ബാഴ്സലോണയുടെ ടോപ്പ്സ്കോററായി മെസ്സി മാറി.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Messi becomes Barcelona's all-time Clasico top scorer with free kick against Real Madrid|url=http://www.goal.com/en-gb/news/3277/la-liga/2012/08/29/3339860/messi-becomes-barcelonas-all-time-clasico-top-scorer-with?source=breakingnews|accessdate=31 August 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Real Madrid beat Barcelona to win Spanish Super Cup|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/19402668|accessdate=31 August 2012}}&lt;/ref&gt;

നവംബർ 11 ന് റയൽ മല്ലോഴ്സയ്ക്കെതിരെ നേടിയ 2 ഗോളുകൾ 2012 കലണ്ടർ വർഷത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗോൾ നേട്ടം 76 തികച്ചു. 1958 കലണ്ടർ വർഷത്തിൽ പെലെ നേടിയ 75 ഗോളുകൾ എന്ന നേട്ടം മെസ്സി മറികടന്നു. ഇതോടെ കലണ്ടർ വർഷത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടൂതൽ ഗോൾ നേടിയ ഗെർഡ് മുള്ളറുടെ 85 ഗോളെന്ന സർവകാല റെക്കോർഡിലേക്ക് മെസിക്ക് 9 ഗോളുകളുടെ വ്യത്യാസം മാത്രമായി.&lt;ref&gt;[http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2231433/Lionel-Messi-breaks-Pele-record-reaching-76-goals-2012.html &quot;76 not out: Messi closing in on Muller after breaking Pele's record for most goals in a calendar year&quot;]. Daily Mail. Retrieved 14 November 2012&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/football/2012/nov/11/barcelona-la-liga-mallorca-messi &quot;Lionel Messi eclipses Pelé with 76th goal of year in Barcelona victory&quot;]. The Guardian. Retrieved 14 November 2012&lt;/ref&gt; ഡിസംബർ 1ന് അത്ലെറ്റിക് ബിൽബാബോയ്ക്കെതിരെ നേടിയ 2 ഗോളുകൾ 2012ലെ ഗോൾ നേട്ടം 84ആയി ഉയർത്തി. മുള്ളറുടെ റെക്കോർഡ് മറികടക്കാൻ 2 ഗോളുകൾ കൂടിമതി. അതോടൊപ്പം മറ്റൊരു റെക്കോർഡ് കൂടി മെസ്സിയെ തേടിയെത്തും. ലാ ലിഗയിൽ ബോഴ്സലോണയുടെ ഏറ്റവും മികച്ച ഗോൾ വേട്ടക്കാരൻ എന്ന സീസർ റോഡ്രിഗസിന്റെ 190 ഗോളുകൾ എന്ന റെക്കോർഡിനൊപ്പമെത്താൻ 2 ഗോളുകൾ കൂടിമതിയാകും.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/messi-equals-cesars-record| title = Messi equals César’s record | date= 12 December 2012 | publisher=fcbarcelona.com}}&lt;/ref&gt; ഡിസംബർ 9ന് ലോകം കാത്തിരുന്ന ആ നിമിഷമെത്തി. റയൽ ബെറ്റിസിനെതിരെ 2 ഗോളുകൾ കൂടി നേടി മെസ്സി കലണ്ടർ വർഷത്തിലെ തന്റെ നേട്ടം 86ആയി ഉയർത്തി. ഇതോടെ 1972ൽ ഗെർഡ് മുള്ളർ ബയേൺ മ്യൂണിക്കിനും ജർമ്മൻ ദേശീയ ടീമിനുമായി നേടിയ 85 ഗോളുകൾ പഴങ്കഥയായി.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Messi sets record of 86 for goals in a year|url=http://www.reuters.com/article/2012/12/09/us-soccer-spain-messi-record-idUSBRE8B80EO20121209|date=9 December 2012|accessdate=9 December 2012|first=Iain|last=Rogers|agency=Reuters|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924172512/http://www.reuters.com/article/2012/12/09/us-soccer-spain-messi-record-idUSBRE8B80EO20121209|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഡിസംബർ 12ന് നടന്ന കോപ്പ ഡെൽ റെ യിൽ കോർഡോബായ്ക്കെതിരെ 2 ഗോളുകൾ കൂടി നേടി 2012 തന്റെ ഗോൾ നേട്ടം 88ആയി ഉയർത്തി. 2012 ഡിസംബർ 23 ന് ഈ നേട്ടം 91 ഗോളുകൾ എന്ന നിലയിലെത്തി.&lt;ref&gt;[http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2247167/Lionel-Messi-stretches-calendar-year-record-Gerd-Muller-taking-tally-88-goals.html &quot;88 and counting... Messi can't stop scoring as Barca striker doubles up to further exceed Muller's record&quot;]. Daily Mail. Retrieved 13 December 2012&lt;/ref&gt; ഡിസംബർ 16ന് അത്ലറ്റികോ മാഡ്രിഡിനെതിരെ 4-1 ന് ബാഴ്സ വിജയിച്ചപ്പോൾ 2 ഗോളുകൾ മെസിയുടെ വകയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Messi reaches 90 goals as Barca win|url=http://www.espnstar.com/football/primera-liga/news/detail/item909951/Messi-reaches-90-goals-as-Barca-win/|publisher=espnstar.com|date=16 December 2012|accessdate=17 December 2012|archive-date=2012-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20121230235918/http://www.espnstar.com/football/primera-liga/news/detail/item909951/Messi-reaches-90-goals-as-Barca-win/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2012 ഡിസംബർ 18ന് ബാഴ്സലോണയുമായുള്ള മെസ്സിയുടെ കരാർ 2018 ജൂൺ 30 വരെ നീട്ടി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/carles-puyol-xavi-hernandez-and-leo-messi-renew-their-contract-with-fc-barcelona|title=Barça has renewed the contracts of Carles Puyol, Xavi Hernández and Leo Messi|date=18 December 2012|accessdate=18 December 2012|publisher=FC Barcelona Official Website}}&lt;/ref&gt;

== അന്താരാഷ്ട്ര കളിജീവിതം ==
2004 ജൂണിൽ [[പരാഗ്വേ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പരാഗ്വേക്കെതിരെ]] ഒരു അണ്ടർ-20 സൗഹൃദ മത്സരത്തിലാണ് അർജന്റീനക്ക് വേണ്ടിയുള്ള മെസ്സിയുടെ അരങ്ങേറ്റം.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.lionelmessi.com/biography/|title=Lionel Messi Biography|publisher=Lionelmessi.com|accessdate=7 July 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080802154715/http://lionelmessi.com/biography/|archivedate=2008-08-02|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2005 ൽ നെതർലണ്ട്സിൽ വെച്ച് നടന്ന [[2005 ഫിഫ വേൾഡ് യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്|2005 ഫിഫ വേൾഡ് യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ]] അർജന്റീന ജേതാക്കളായപ്പോൾ ആ ടീമിൽ അംഗമായിരുന്നു മെസ്സി. ആ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിലെ സ്വർണ്ണപ്പന്തും സ്വർണ്ണ ബൂട്ടും മെസ്സിയാണ് നേടിയത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=104/edition=9102/index.html|title=FIFA World Youth Championship Netherlands 2005|publisher=FIFA|accessdate=7 July 2009|archive-date=2013-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224230512/http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=104/edition=9102/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; അർജന്റീനയുടെ അവസാന നാല് മത്സരങ്ങളിൽ നേടിയതടക്കം ആകെ 6 ഗോളുകളാണ് മെസ്സി ആ പരമ്പരയിൽ നേടിയത്.

2005 ഓഗസ്റ്റ് 17 ന്, തന്റെ 18 ആം വയസ്സിൽ, [[ഹംഗറി ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഹംഗറിക്കെതിരെയാണ്]] മെസ്സിയുടെ പൂർണ്ണമായ അരങ്ങേറ്റം. 63 ആം മിനിട്ടിൽ പകരക്കാരനായാണ് മെസ്സി കളത്തിലിറങ്ങിയത്. എന്നാൽ മെസ്സിയുടെ ഷർട്ടിൽ പിടിച്ചു വലിച്ച [[വിൽമോസ് വാഞ്ചാക്|വിൽമോസ് വാഞ്ചാകിനെ]] തലകൊണ്ട് ഇടിച്ചു എന്ന കുറ്റത്തിന് റഫറി, [[മാർക്കസ് മെർക്ക്]], 65 ആം മിനുട്ടിൽ മെസ്സിയെ പുറത്താക്കി. ആ തീരുമാനം ശരിയായില്ലെന്ന് മറഡോണ പോലും വാദിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_football/4172400.stm|title=Messi handles 'new Maradona' tag|publisher=BBC Sport | date= 22 August 2005 | accessdate=7 July 2009| last=Vickery |first=Tim}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.people.com.cn/200508/20/eng20050820_203655.html|title=Argentine striker Messi recalled for World Cup qualifier|publisher=People's Daily Online| date= 20 August 2005 | accessdate=7 July 2009}}&lt;/ref&gt; സെപ്റ്റംബർ 3 ന് [[പരാഗ്വേ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പരാഗ്വേക്കെതിരെ]] [[2006 ഫിഫ ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരങ്ങൾ (CONMEBOL)|ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാ മത്സരത്തിൽ]] 1-0 ന് തോറ്റ എവേ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ടീമിലേക്ക് തിരിച്ചു വിളിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. മത്സരത്തിനു മുമ്പായി അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: &quot;ഇത് രണ്ടാം അരങ്ങേറ്റമാണ്. ആദ്യത്തേതിന് നീളം കുറവായിരുന്നു.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/preview?id=178848&amp;cc=5739|title=Messi tries again as Argentina face Paraguay|publisher=ESPN Soccernet|date=2 September 2005|accessdate=7 July 2009|archive-date=2011-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110628224026/http://soccernet.espn.go.com/preview?id=178848&amp;cc=5739|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[പെറു ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പെറുവിനെതിരെയാണ്]] അദ്ദേഹം അതിനു ശേഷം അർജന്റീനക്ക് വേണ്ടി കളിച്ചത്. മത്സരശേഷം കോച്ച് ''പെക്കർമാൻ'' മെസ്സിയെ ''ഒരു രത്നം'' എന്നു വിശേഷിപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/sports/2005/oct/10messi.htm|title=Messi is a jewel says Argentina coach|publisher=Rediff| date= 10 October 2005 | accessdate=7 July 2009 |last=Homewood|first=Brian}}&lt;/ref&gt;

2009 മാർച്ച് 28 ന് [[വെനസ്വേല ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|വെനസ്വേലക്കെതിരെ]] നടന്ന ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി അർജന്റീനക്ക് വേണ്ടി ആദ്യമായി 10 ആം നമ്പർ ജേഴ്സി അണിഞ്ഞു. അർജന്റീനയുടെ മാനേജരായി മറഡോണയുടെ ആദ്യ ഔദ്യോഗിക മത്സരമായിരുന്നു അത്. മെസ്സിയാണ് കളിയിലെ ആദ്യ ഗോൾ നേടിയത്. ആ മത്സരം അർജന്റീന 4-0 ന് സ്വന്തമാക്കി.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://soccernet.espn.go.com/report?id=230046&amp;cc=5739| title = Argentina 4–0 Venezuela: Messi the star turn| date = 28 March 2009| accessdate = 7 July 2009| publisher = Allaboutfcbarcelona.com| archive-date = 2012-10-24| archive-url = https://web.archive.org/web/20121024081458/http://soccernet.espn.go.com/report?id=230046&amp;cc=5739| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

2010 നവംബർ 17 ന് [[ദോഹ|ദോഹയിൽ]] വെച്ച് നടന്ന സൗഹൃദമത്സരത്തിൽ ലാറ്റിനമേരിക്കയിലെ അർജന്റീനയുടെ ചിരവൈരികളായ [[ബ്രസീൽ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ബ്രസീലിനെതിരെ]] 1-0 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയാണ് അവസാന മിനുട്ടിൽ അർജന്റീനയുടെ വിജയഗോൾ നേടിയത്. വലിയ മത്സരങ്ങളിൽ മെസ്സി ആദ്യമായിട്ടായിരുന്നു ബ്രസീലിനെതിരെ ഗോൾ നേടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.lionel-messi.co.uk/news/magic-messi-leads-argentina-over-brazil.html| title = Magic Messi leads Argentina over Brazil| date = 17 November 2010| accessdate = 19 November 2010| publisher = lionel-messi.co.uk| archive-date = 2013-07-03| archive-url = https://web.archive.org/web/20130703082419/http://www.lionel-messi.co.uk/news/magic-messi-leads-argentina-over-brazil.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; 2011 ഫെബ്രുവരി 9 ന് [[സ്വിറ്റ്സർലണ്ട്|സ്വിറ്റ്സർലണ്ടിലെ]] [[ജനീവ|ജനീവയിൽ]] വെച്ച് നടന്ന സൗഹൃദമത്സരത്തിൽ [[പോർച്ചുഗൽ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പോർച്ചുഗലിനെ]] 2-1 ന് തോൽപ്പിച്ച മത്സരത്തിലും മെസ്സി അവസാന നിമിഷത്തിൽ നേടിയ പെനാൽട്ടി ഗോളാണ് അർജന്റീനയെ വിജയത്തിലേക്ക് നയിച്ചത്.

=== 2006 ലോകകപ്പ് ===
പരിക്ക് മൂലം മെസ്സിക്ക് രണ്ട് മാസത്തോളം കളിക്കളത്തിൽ നിന്നും വിട്ടുനിൽക്കേണ്ടതായി വന്നു. 2005-06 സീസണിന്റെ അവസാനത്തിൽ [[2006 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|2006 ലോകകപ്പിൽ]] മെസ്സിയുടെ സാന്നിധ്യം ഉണ്ടാവുമോയെന്ന സംശയം പോലുമുണ്ടായി. എന്നിരുന്നാലും 2006 മെയ് 15 ന് ലോകകപ്പിലേക്കുള്ള ടീം തിരഞ്ഞെടുത്തപ്പോൾ മെസ്സി അതിലുണ്ടായിരുന്നു. ലോകകപ്പിനു മുമ്പ് അർജന്റീന U-20 ടീമിന് വേണ്ടി ഒരു മത്സരത്തിൽ 15 മിനിട്ടും അർജന്റീനക്ക് വേണ്ടി [[അംഗോള ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അംഗോളക്കെതിരെ]] ഒരു സൗഹൃദ മത്സരത്തിൽ 64 ആം മിനിട്ട് മുതലും കളിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/teams/argentina/5047440.stm| title=Messi comes of age|publisher=BBC Sport |date= 5 June 2006 |accessdate=7 July 2009 | last = Vickery | first = Tim }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/teams/argentina/5023884.stm| title=Argentina allay fears over Messi|publisher=BBC Sport |date= 30 May 2006 |accessdate=7 July 2009}}&lt;/ref&gt; ലോകകപ്പിൽ [[ഐവറി കോസ്റ്റ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഐവറി കോസ്റ്റിനെതിരായി]] നടന്ന [[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീനയുടെ]] ഉദ്ഘാടനമത്സരം പകരക്കാരുടെ ബെഞ്ചിലിരുന്നാണ് മെസ്സി കണ്ടത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.kicker.de/fussball/wm/startseite/artikel/350938| title=Messi weiter auf der Bank|publisher=Kicker.de|date= 13 June 2006 |accessdate=7 July 2009 |language=de}}&lt;/ref&gt; [[സെർബിയ &amp; മോണ്ടിനെഗ്രോ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|സെർബിയ &amp; മോണ്ടിനെഗ്രോവിനെതിരായ]] അടുത്ത മത്സരത്തിൽ 74 ആം മിനുട്ടിൽ [[മാക്സി റോഡ്രിഗസ്|മാക്സി റോഡ്രിഗസിനു]] പകരക്കാരനായി മെസ്സി കളത്തിലിറങ്ങി.ഒരു ലോകകപ്പിൽ അർജന്റീനക്ക് വേണ്ടി കളിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ കളിക്കാരനായി മെസ്സി മാറി. കളിക്കാനിറങ്ങി ഒരു മിനിട്ടിനുള്ളിൽ തന്നെ മെസ്സി [[ഹെർനൻ ക്രെസ്പോ|ഹെർനൻ ക്രെസ്പോയുടെ]] ഗോളിനു വഴിവെച്ചു. 6-0 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിലെ അവസാന ഗോൾ നേടിയതും മെസ്സി തന്നെയായിരുന്നു. ആ ലോകകപ്പിലെ ഗോൾ നേടുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ കളിക്കാരനും മറ്റാരുമായിരുന്നില്ല. [[ഫിഫ ലോകകപ്പ്|ലോകകപ്പിന്റെ]] ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ ആറാമത്തെ ഗോളടിക്കാരനായും മെസ്സി മാറി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4853028.stm| title=Argentina 6–0 Serbia &amp; Montenegro|publisher=BBC Sport |date=16 June 2006 |accessdate=7 July 2009}}&lt;/ref&gt; [[നെതർലാണ്ട്സ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|നെതർലണ്ട്സിനെതിരായി]] നടന്ന അടുത്ത മത്സരത്തിൽ ആദ്യ പതിനൊന്നിൽ സ്ഥാനം പിടിക്കാൻ മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4853328.stm| title=Holland 0–0 Argentina|publisher=BBC Sport |date= 21 June 2006 |accessdate=7 July 2009}}&lt;/ref&gt; [[മെക്സിക്കോ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|മെക്സിക്കോക്കെതിരെ]] നടന്ന പ്രീ- ക്വാർട്ടർ മത്സരത്തിൽ 84 ആം മിനുട്ടിൽ പകരക്കാരനായാണ് മെസ്സി ഇറങ്ങിയത്. ആ സമയത്ത് 1-1 എന്ന നിലയിലായിരുന്നു മത്സരം. വന്ന ഉടനെത്തന്നെ മെസ്സി ഒരു ഗോൾ നേടിയെങ്കിലും അത് [[ഓഫ്സൈഡ്]] ആയി വിധിക്കപ്പെട്ടു. [[എക്സ്ട്രാ ടൈം|എക്സ്ട്രാ ടൈമിൽ]] റോഡ്രിഗസ് നേടിയ ഗോളിൽ അർജന്റീന ക്വാർട്ടറിലേക്ക് മുന്നേറി.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://blogs.guardian.co.uk/worldcup06/2006/06/26/rodriguez_finds_an_answer_but.html |title=Rodríguez finds an answer but many questions still remain |work=The Guardian |location=UK |date=26 June 2006 |accessdate=7 July 2009 |last=Walker |first=Michael |archive-date=2006-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060630153833/http://blogs.guardian.co.uk/worldcup06/2006/06/26/rodriguez_finds_an_answer_but.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991492.stm|title=Argentina 2–1 Mexico (aet)|publisher=BBC Sport |date= 24 June 2006 |accessdate=7 July 2009}}&lt;/ref&gt; [[ജർമ്മനി ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ജർമ്മനിക്കെതിരെ]] നടന്ന ക്വാർട്ടർ മത്സരത്തിൽ കോച്ച് ഹോസെ പെക്കർമാൻ മെസ്സിയെ പകരക്കാരുടെ ബെഞ്ചിലാണിരുത്തിയത്. ആ മത്സരത്തിൽ അവർ [[പെനാൽട്ടി ഷൂട്ടൗട്ട്|പെനാൽട്ടി ഷൂട്ടൗട്ടിൽ]] 4-2 ന് പരാജയപ്പെടുകയും ലോകകപ്പിൽ നിന്നും പുറത്താവുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991602.stm|title=Germany 1–1 Argentina|publisher=BBC Sport |date= 30 June 2006 |accessdate=7 July 2009}}&lt;/ref&gt;

=== 2007 കോപ്പ അമേരിക്ക ===
[[പ്രമാണം:Messi in Copa America 2007.jpg|thumb|right|മെസ്സി [[2007 കോപ്പ അമേരിക്ക|2007 കോപ്പ അമേരിക്കയിൽ]]]]
2007 ജൂൺ 29 ന് മെസ്സി [[കോപ്പ അമേരിക്ക|കോപ്പ അമേരിക്കയിലെ]] ആദ്യ മത്സരം കളിച്ചു. പരമ്പരയിലെ ആദ്യ മത്സരമായിരുന്ന അതിൽ [[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീന]] [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അമേരിക്കയെ]] 4-1 ന് തോൽപ്പിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ കളി തന്റെ വരുതിയിലാക്കാനുള്ള മികവ് മെസ്സി പ്രകടിപ്പിച്ചു. തന്റെ സഹകളിക്കാരനായ [[ഹെർനൻ ക്രെസ്പോ|ക്രെസ്പോക്ക്]] വേണ്ടി ഒരു ഗോളവസരം ഒരുക്കുകയും നിരവധി ഷോട്ടുകൾ ഗോളിന്റെ നേർക്ക് പായിക്കുകയും ചെയ്തു മെസ്സി. 79 ആം മിനുട്ടിൽ മെസ്സിക്ക് പകരക്കാരനായി [[കാർലോസ് ടെവസ്|ടെവസ്]] ഇറങ്ങുകയും കുറച്ച് മിനിട്ടുകൾക്ക് ശേഷം ഗോൾ നേടുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6252156.stm|title=Tevez Nets In Argentina Victory|publisher=BBC Sport |date= 29 June 2007 | accessdate=11 October 2008}}&lt;/ref&gt;

[[കൊളംബിയ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|കൊളംബിയക്കെതിരെയായിരുന്നു]] അവരുടെ രണ്ടാമത്തെ മത്സരം. ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയെ വീഴ്ത്തിയതിന് ഒരു പെനാൽട്ടി ലഭിക്കുകയും ക്രെസ്പോ അത് ഗോളാക്കി മാറ്റുകയും ചെയ്തു. ആ ഗോളോടെ മത്സരം തുല്യനിലയിലായി (1-1). പെനാൽട്ടി ബോക്സിനു പുറത്ത് വെച്ച് മെസ്സിയെ വീഴ്ത്തിയതിന് ലഭിച്ച ഫ്രീകിക്ക് ഗോളാക്കി മാറ്റിക്കൊണ്ട് [[യുവാൻ റോമൻ റിക്വൽമി|റിക്വൽമി]] അർജന്റീനയെ 3-1 ന് മുന്നിലെത്തിച്ചു. ആ മത്സരം 4-2 ന് അർജന്റീന വിജയിച്ചു. ടൂർണ്ണമെന്റിന്റെ ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിൽ സ്ഥാനം ഉറപ്പിക്കാൻ ഈ വിജയത്തോടെ കഴിഞ്ഞു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6263888.stm|title=Argentina into last eight of Copa |publisher=BBC Sport |date= 3 July 2007 |accessdate=11 October 2008}}&lt;/ref&gt;

ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിൽ സ്ഥാനം ഉറപ്പിച്ചതിനാൽ [[പാരഗ്വേ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പാരഗ്വേക്കെതിരായി]] നടന്ന മൂന്നാം മത്സരത്തിൽ കോച്ച് മെസ്സിയെ ആദ്യ പതിനൊന്നിൽ കളിപ്പിച്ചിരുന്നില്ല. 64 ആം മിനുട്ടിൽ സ്കോർ 0-0 ൽ നിൽക്കുമ്പോൾ [[എസ്റ്റബാൻ കാംബിയാസോ|എസ്റ്റബാൻ കാംബിയാസോയുടെ]] പകരക്കാരനായി മെസ്സി കളിക്കാനിറങ്ങി. 79 ആം മിനുട്ടിൽ [[ഹവിയർ മഷെറാനോ|മഷെറാനോയുടെ]] ഗോളിന് മെസ്സി സഹായമൊരുക്കി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.conmebol.com/competiciones_evento_reporte.jsp?evento=1055&amp;ano=2007&amp;dv=1&amp;flt=C&amp;id=18&amp;slangab=E|title=Argentina-Paraguay|publisher=Conmebol|date=5 July 2007|accessdate=28 May 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929133942/http://www.conmebol.com/competiciones_evento_reporte.jsp?evento=1055&amp;ano=2007&amp;dv=1&amp;flt=C&amp;id=18&amp;slangab=E|archivedate=2007-09-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[പെറു ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പെറുവായിരുന്നു]] ക്വാർട്ടറിൽ അർജന്റീനയുടെ എതിരാളികൾ. 4-0 ന് വിജയിച്ച മത്സരത്തിൽ റിക്വൽമിയിൽ നിന്നും പാസ് സ്വീകരിച്ചു കൊണ്ട് മെസ്സിയാണ് ടീമിന്റെ രണ്ടാം ഗോൾ നേടിയത്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6282908.stm|title=Argentina and Mexico reach semis|publisher=BBC Sport |date= 9 July 2007 |accessdate=11 October 2008}}&lt;/ref&gt; [[മെക്സിക്കോ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|മെക്സിക്കോക്കെതിരായി]] നടന്ന സെമി- ഫൈനൽ മത്സരത്തിൽ ഗോളിയായ [[ഒസ്‌വാൾഡോ സാഞ്ചസ്|ഒസ്‌വാൾഡോ സാഞ്ചസിന്റെ]] തലക്ക് മുകളിലൂടെ പന്ത് ഗോളിലേക്ക് തട്ടിയിട്ട്, മെസ്സി, അവരുടെ 3-0 വിജയത്തിൽ നിർണ്ണായക പങ്കുവഹിച്ചു. ആ വിജയത്തോടെ അവർ കലാശപ്പോരാട്ടത്തിന് അർഹത നേടി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6294930.stm|title=Messi's Magic Goal|publisher=BBC Sport |date= 12 July 2007 |accessdate=11 October 2008}}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ കലാശപ്പോരാട്ടത്തിൽ അവർ [[ബ്രസീൽ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ബ്രസീലിനോട്]] 3-0 ന് പരാജയപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/6899694.stm|title=Brazil victorious in Copa America|publisher=BBC Sport |date= 16 July 2007 |accessdate=28 May 2009}}&lt;/ref&gt;

=== 2008 വേനൽക്കാല ഒളിമ്പിക്സ് ===
[[പ്രമാണം:Messi olympics-soccer-7.jpg|thumb|മെസ്സി [[2008 ഒളിമ്പിക്സ്|2008 ഒളിമ്പിക്സിൽ]] ബ്രസീലിനെതിരായ സെമി- ഫൈനൽ മത്സരത്തിൽ]]
[[2008 ഒളിമ്പിക്സ്|2008 ഒളിമ്പിക്സിൽ]] [[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീനക്കു]] വേണ്ടി കളിക്കുവാൻ മെസ്സിയെ അയക്കില്ല എന്ന് ബാഴ്സലോണ ക്ലബ്ബ് അധികൃതർ പറഞ്ഞിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/olympics/2510034/Lionel-Messi-out-of-Olympics-after-Barcelona-win-court-appeal-against-Fifa.html |title=Lionel Messi out of Olympics after Barcelona win court appeal against Fifa |work=Daily Telegraph |location=UK |date=6 August 2008 |accessdate=27 May 2009 |archive-date=2011-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629193256/http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/olympics/2510034/Lionel-Messi-out-of-Olympics-after-Barcelona-win-court-appeal-against-Fifa.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ പുതുതായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട പരിശീലകനുമായുള്ള (ഗാർഡിയോള) കൂടിക്കാഴ്ച മെസ്സിക്ക് ഒളിമ്പിക്സിൽ കളിക്കാനുള്ള അവസരമൊരുക്കി.&lt;ref name=&quot;Messi Olympics&quot;&gt;{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5hBwBdQawHH84xSfUkq2uo3w1nwvA|title=Barcelona give Messi Olympics thumbs-up|agency=AFP|date=7 August 2008|accessdate=27 May 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110711111228/http://afp.google.com/article/ALeqM5hBwBdQawHH84xSfUkq2uo3w1nwvA|archivedate=2011-07-11|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; അദ്ദേഹം അർജന്റീനാ ടീമിനൊപ്പം ചേരുകയും [[ഐവറി കോസ്റ്റ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഐവറി കോസ്റ്റിനെതിരായി]] 2-1 ന് വിജയിച്ച മത്സരത്തിൽ ഗോൾ നേടുകയും ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;Messi Olympics&quot;/&gt; അടുത്തതായി നടന്ന [[നെതർലണ്ട്സ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|നെതർലണ്ട്സിനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ആദ്യ ഗോൾ നേടുകയും [[ഏഞ്ചൽ ഡി മരിയ|ഏഞ്ചൽ ഡി മരിയക്ക്]] ഗോൾ നേടാനുള്ള അവസരം ഒരുക്കിക്കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. ആ മത്സരത്തിൽ അർജന്റീന എക്സ്ട്രാ ടൈമിൽ 2-1 ന് ജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fifa.com/mensolympic/matches/round=250022/match=300051809/summary.html|title=Messi sets up Brazil semi|publisher=FIFA|date=16 August 2008|accessdate=27 May 2009|archive-date=2009-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090412024404/http://www.fifa.com/mensolympic/matches/round=250022/match=300051809/summary.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ചിരവൈരികളായ [[ബ്രസീൽ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ബ്രസീലിനെ]] 3-0 ന് തോൽപ്പിച്ച മത്സരത്തിലും മെസ്സി തിളങ്ങി. ബ്രസീലിനെ തോൽപ്പിച്ചതോടെ അവർ കലാശപ്പോരാട്ടത്തിന് അർഹരായി. [[നൈജീരിയ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|നൈജീരിയക്കെതിരായ]] കലാശക്കളിയിൽ അവർ 1-0 ന് ജയിക്കുകയും ഒളിമ്പിക്സ് സ്വർണ്ണമെഡൽ നേടുകയും ചെയ്തു. ഡി മരിയ നേടിയ ഏകഗോളിന് വഴിയൊരുക്കിയതും മെസ്സിയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.usatoday.com/sports/olympics/2008-08-23-860591452_x.htm|title=Argentina beats Nigeria 1–0 for Olympic gold| last = Millward | first = Robert |work=USA Today |date= 23 August 2008 |accessdate=27 May 2009}}&lt;/ref&gt;

=== 2010 ലോകകപ്പ് ===
അർജെന്റീനയുടെ ഇതിഹാസ താരം ഡിയാഗോ മറഡോണക്ക് കീഴിൽ  അർജന്റീന വളരെ കഷ്ടപെട്ടയിരുന്നു ലോകകപ്പിന് യോഗ്യത നേടിയത്  എങ്കിലും മെസ്സിക്ക്‌ കീഴിൽ അർജെന്റിന കിരീടം ചൂടുമെന്നു എല്ലാ മാധ്യമങ്ങളും വിശ്വസിച്ചിരുന്നു   [[2010 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|2010 ലോകകപ്പിലെ]] അർജന്റീനയുടെ ആദ്യ മത്സരം [[നൈജീരിയ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|നൈജീരിയക്കെതിരെ]] ആയിരുന്നു. 1-0 ന് അർജന്റീന ജയിച്ച ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി മുഴുവൻ സമയവും കളിച്ചിരുന്നു. മെസ്സിക്ക് ഗോൾ നേടാൻ ധാരാളം അവസരങ്ങളുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും നൈജീരിയൻ ഗോളി [[വിൻസെന്റ് എന്യേമ]] അതെല്ലാം നിഷേധിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7814324/Argentina-1-Nigeria-0-match-report.html|title=Argentina 1 Nigeria 0: match report|work=Daily Telegraph|location=UK|date=12 June 2010|accessdate=12 June 2010|first=Ian|last=Chadband|archive-date=2010-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20100615193637/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7814324/Argentina-1-Nigeria-0-match-report.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[കൊറിയ റിപ്പബ്ലിക്ക് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|കൊറിയ റിപ്പബ്ലിക്കിനെതിരായി]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ അർജന്റീന 4-1 ന് വിജയിച്ചു. അർജന്റീനയുടെ നാല് ഗോളുകളിലും മെസ്സിയുടെ സാന്നിധ്യമുണ്ടായിരുന്നു. മാത്രവുമല്ല സഹകളിക്കാരനായ [[ഗോൺസാലോ ഹിഗ്വയ്ൻ|ഗോൺസാലോ ഹിഗ്വയ്നു]] ഹാട്രിക്ക് നേടാൻ അവസരമൊരുക്കി കൊടുത്തതും മെസ്സി തന്നെയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7830449/Argentina-4-South-Korea-1-match-report.html|title=Argentina 4 South Korea 1: match report|work=Daily Telegraph|location=UK|date=17 June 2010|accessdate=17 June 2010|first=Ian|last=Chadband|archive-date=2010-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20100620174832/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7830449/Argentina-4-South-Korea-1-match-report.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; മൂന്നാമത്തേയും അവസാനത്തേതുമായ ഗ്രൂപ്പ് മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയുടെ നായകത്വത്തിൽ അർജന്റീന [[ഗ്രീസ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഗ്രീസിനെ]] 2-0 ന് തോൽപ്പിച്ചു. ആ മത്സരത്തിലും മെസ്സി തന്നെയായിരുന്നു കളിയുടെ കേന്ദ്രവും കളിയിലെ കേമനും.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7842201/Greece-0-Argentina-2-match-report.html|title=Greece 0 Argentina 2: match report|work=Daily Telegraph|location=UK|date=22 June 2010|accessdate=22 June 2010|first=Rory|last=Smith|archive-date=2010-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20100626124441/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7842201/Greece-0-Argentina-2-match-report.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

പ്രീ ക്വാർട്ടറിൽ [[മെക്സിക്കോ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|മെക്സിക്കോയായിരുന്നു]] അവരുടെ എതിരാളികൾ. ആ മത്സരത്തിൽ അവർ മെക്സിക്കോയെ 3-1 ന് കീഴ്പ്പെടുത്തി. അർജന്റീനയുടെ ആദ്യ ഗോൾ നേടാൻ ടെവസിന് പന്ത് നൽകിയത് മെസ്സിയായിരുന്നു. അത് വളരെ വ്യക്തമായ ഓഫ്സൈഡ് ആയിരുന്നെങ്കിലും റഫറി ഗോൾ അനുവദിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7855031/Argentina-3-Mexico-1-match-report.html|title=Argentina 3 Mexico 1: match report|work=Daily Telegraph|location=UK|date=27 June 2010|accessdate=27 June 2010|first=Ian|last=Chadband|archive-date=2010-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20100630074421/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7855031/Argentina-3-Mexico-1-match-report.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ക്വാർട്ടറിൽ [[ജർമ്മനി ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ജർമ്മനിക്കെതിരെ]] 4-0 ന് പരാജയപ്പെട്ടതോടെ അർജന്റീനയുടെ ലോകകപ്പ് യാത്രക്ക് വിരാമമായി.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7868494/Argentina-0-Germany-4-match-report.html|title=Argentina 0 Germany 4: match report|work=Daily Telegraph|location=UK|date=3 July 2010|accessdate=3 July 2010|first=Duncan|last=White|archive-date=2010-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20100706005017/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7868494/Argentina-0-Germany-4-match-report.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ഫിഫയുടെ സാങ്കേതിക പഠന സംഘം നൽകുന്ന ലോകകപ്പിലെ [[ഫിഫ ലോകകപ്പ് പുരസ്കാരങ്ങൾ|സ്വർണ്ണപ്പന്തിനുള്ള]] പത്തു പേരുടെ പട്ടികയിലേക്ക് മെസ്സിയും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. ആ സംഘം മെസ്സിയെ ഇങ്ങനെ വിശേഷിപ്പിച്ചു: &quot;''വേഗതയിലും ടീമിനു വേണ്ടി അവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലും ഡ്രിബ്ലിംഗിലും പാസ്സിംഗിലും ഷൂട്ടിംഗിലും മെസ്സി സമാനതകളില്ലാത്തവനാണ് - തീർത്തും മികവുറ്റതും കഴിവുറ്റതും''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/news/newsid=1270753/index.html|title=adidas Golden Ball nominees announced|work=FIFA|date=9 July 2010|accessdate=4 September 2011|archive-date=2011-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110909010032/http://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/news/newsid=1270753/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== 2011 കോപ്പ അമേരിക്ക ===
[[അർജന്റീന|അർജന്റീനയിൽ]] വെച്ച് നടന്ന [[2011 കോപ്പ അമേരിക്ക|കോപ്പ അമേരിക്കയിൽ]] മെസ്സി പങ്കെടുത്തു. ഗോളൊന്നും നേടാൻ കഴിഞ്ഞില്ലെങ്കിലും 3 അസിസ്റ്റുകൾ നടത്താൻ മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു. [[ബൊളീവിയ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ബൊളീവിയക്കെതിരെ]] നടന്ന മത്സരത്തിലും (1-1) [[കോസ്റ്റാ റിക്ക ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|കോസ്റ്റാ റിക്കക്കെതിരെ]] നടന്ന മത്സരത്തിലും (3-0) കളിയിലെ കേമനായി മെസ്സി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. [[ഉറുഗ്വേ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഉറുഗ്വേക്കെതിരെ]] നടന്ന ക്വാർട്ടർ ഫൈനൽ മത്സരത്തിൽ പെനാൽട്ടി ഷൂട്ടൗട്ടിൽ പരാജയപ്പെട്ട് (എക്സ്ട്രാ ടൈമിൽ സ്കോർ 1-1) അവർ കോപ്പയിൽ നിന്നും പുറത്തായി. ടീമിനു വേണ്ടി ആദ്യ പെനാൽട്ടിയെടുത്തത് മെസ്സിയായിരുന്നു. അതിൽ ഗോൾ നേടാൻ മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു.

=== 2018 ലോകകപ്പ് === 
അർജന്റീനക്ക് ഒരു ലോകകപ്പ് എന്ന ലക്ഷ്യവുമായാണ് മെസ്സി റഷ്യയിലെത്തിയത്. ആദ്യ കളി തന്നെ ഐസ്ലാന്റ് നോട് സമനിലയിൽ പിരിയേണ്ടി വന്നു. കളികിടയിൽ ലഭിച്ച പെനാൾട്ടി അദ്ദേഹത്തിന് ഗോളാക്കി മാറ്റാൻ സാധിച്ചില്ല.
അടുത്ത മത്സരം ക്രൊയേഷ്യയോടായിരുന്നു, ആ മത്സരത്തിൽ തീർത്തും നിറം മങ്ങിയ മെസ്സി 3 ഗോൾ പരാജയമാണ് ഏറ്റുവാങ്ങിയത്. അടുത്ത മത്സരത്തിൽ ജും മാത്രമെ മുന്നോട്ട് നയിക്കൂ എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ നൈജീരിയയെ നേരിട്ട മെസ്സിയും കൂട്ടരും 2-1 വിജയിച്ചു.. മെസ്സി ഒരു ഗോൾ നേടി മാൻ ഓഫ് ദി മാച്ചായി. 
പ്രീക്വാർട്ടറിൽ അലസമായി കളിച്ച ഇവർ 2-1ന് മുന്നിട്ട് നിന്ന ശേഷം 4-3 എന്ന സ്കോറിന് ഫ്രാൻസിനോട് അടിയറവ് പറഞ്ഞ് ടൂർണമെന്റിൽ നിന്ന് മെസ്സിയും സംഘവും പുറത്തായി...

== ഫുട്ബോളിനു പുറത്ത് ==

=== വ്യക്തിഗത ജീവിതം ===
മെസ്സിയുടെ സ്വദേശമായ [[റൊസാരിയോ|റൊസാരിയോവിൽ]] നിന്നു തന്നെയുള്ള മകറിന ലെമോസുമായി മെസ്സി പ്രണയത്തിലാണെന്ന് ഒരിക്കൽ പറയപ്പെട്ടിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.gente.com.ar/nota.php?ID=11359|title=Lionel me prometió venir a mi cumple de quince después del Mundial|publisher=Gente Online|accessdate=18 June 2009|language=Spanish|archive-date=2013-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130127191019/http://www.gente.com.ar/nota.php?ID=11359|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.vefutbol.com.mx/notas/16849.html|title=Aún le mueve el tapete a Messi|publisher=El Universal|date=19 June 2008|accessdate=18 June 2009|language=Spanish|archive-date=2009-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20090531053417/http://www.vefutbol.com.mx/notas/16849.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; അർജന്റീനയിലെ മോഡലായിരുന്ന [[ലൂസിയാന സലസാർ|ലൂസിയാന സലസാറുമായും]] മെസ്സിയെ ബന്ധപ്പെടുത്തി കഥകളുണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cronicaviva.com.pe/content/view/45050/1/|title=Luciana Salazar y Messi serían pareja|publisher=Crónica Viva|date=19 June 2008|accessdate=18 June 2009|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090608003136/http://www.cronicaviva.com.pe/content/view/45050/1/|archivedate=2009-06-08|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Messi y Antonella pasean&quot;/&gt; 2009 ജനുവരിയിൽ [[ചാനൽ 33|ചാനൽ 33യുടെ]] ''ഹാട്രിക്ക് ബാഴ്സ'' എന്ന പരിപാടിയിൽ മെസ്സി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: &quot;എനിക്ക് അർജന്റീനയിൽ തന്നെ കഴിയുന്ന ഒരു കാമുകിയുണ്ട്. ഞാനിപ്പോൾ വളരെ ശാന്തനും സന്തോഷവാനുമാണ്.&quot;.&lt;ref name=&quot;Messi y Antonella pasean&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.elperiodico.com/default.asp?idpublicacio_PK=46&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=590154&amp;idseccio_PK=1028|title=Messi y Antonella pasean por el Carnaval de Sitges su noviazgo|work=El Periódico de Catalunya|date=25 February 2009|accessdate=18 June 2009|language=Spanish|archive-date=2009-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610003322/http://www.elperiodico.com/default.asp?idpublicacio_PK=46&amp;idioma=CAS&amp;idnoticia_PK=590154&amp;idseccio_PK=1028|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ബാഴ്സലോണ-എസ്പാന്യോൾ ഡെർബി മത്സരത്തിനു ശേഷം [[സിറ്റ്ഗസ്|സിറ്റ്ഗസിലെ]] ഒരു കാർണിവലിൽ വെച്ച് അന്റോണെല്ല റൊക്കൂസോ എന്ന പെൺകുട്ടിയോടൊപ്പം മെസ്സി കാണപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Roccuzzo&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.calciomercato.it/news/46787/Messi-a-dicembre-sogni-doro!.html|title=Messi, a dicembre... sogni d'oro|publisher=Calcio Mercato News|date=21 April 2009|accessdate=13 July 2009|language=it|archive-date=2010-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20101030032522/http://www.calciomercato.it/news/46787/Messi-a-dicembre-sogni-doro!.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; റൊക്കൂസോയും റൊസാരിയോവിൽ നിന്നു തന്നെയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.taringa.net/posts/noticias/2213473/La-verdad-sobre-la-nueva-novia-de-Messi__.html|title=La verdad sobre la nueva novia de Messi|publisher=Taringa|date=24 February 2009|accessdate=18 June 2009|language=Spanish|archive-date=2012-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20120327092623/http://www.taringa.net/posts/noticias/2213473/La-verdad-sobre-la-nueva-novia-de-Messi__.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

മെസ്സിയുടെ കുടുംബത്തിൽപെട്ട പരാഗ്വേയിലെ [[ക്ലബ്ബ് ഒളിമ്പിയ|ക്ലബ്ബ് ഒളിമ്പിയയിലെ]] വിങ്ങറായ [[മാക്സി ബിയാൻകൂച്ചി|മാക്സിയും]] സ്പെയിനിലെ [[ഗിറോന FC|ഗിറോന FC യിലെ]] മധ്യനിരതാരമായ [[എമാനുവൽ ബിയാൻകൂച്ചി|എമാനുവലും]] ഫുട്ബോൾ കളിക്കാരാണ്&lt;ref name=&quot;Último Segundo&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.tz-online.de/sport/fussball/tsv-1860/biancucchi-hoert-mir-mit-messi-auf-498339.html|title=Hört mir auf mit Messi!|publisher=TZ Online|date= 20 October 2009 |accessdate=3 November 2009 |language=de|first=Claudius |last=Mayer}}&lt;/ref&gt;.

=== സാമൂഹ്യസേവനം ===
2007 ൽ പാവപ്പെട്ട കുട്ടികളുടെ ആരോഗ്യവും വിദ്യാഭ്യാസവും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനു വേണ്ടി [http://www.fundacionleomessi.org/index.php ലിയോ മെസ്സി ഫൗണ്ടേഷൻ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130105231548/http://www.fundacionleomessi.org/index.php |date=2013-01-05 }} എന്ന പേരിൽ ഒരു സംഘടനക്ക് മെസ്സി രൂപം കൊടുത്തു.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fundacionleomessi.org/nuestra-fundacion.php |title=Fundación Leo Messi – Nuestra Fundación |publisher=Fundacíon Leo Messi |accessdate=7 June 2010 |archive-date=2014-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026161133/http://www.fundacionleomessi.org/nuestra-fundacion.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fundacionleomessi.org/index.php |title=Fundación Leo Messi – Home |publisher=Fundacíon Leo Messi |accessdate=7 June 2010 |archive-date=2013-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130105231548/http://www.fundacionleomessi.org/index.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ആരാധകരുടെ ഒരു വെബ്സൈറ്റ് നടത്തിയ അഭിമുഖത്തിൽ മെസ്സി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു, &quot;ഒരല്പം പ്രശസ്തനായതിനാൽ സഹായം ആവശ്യമുള്ള മനുഷ്യരെ സഹായിക്കാൻ എനിക്ക് അവസരം ലഭിക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ചും കുട്ടികളെ.&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://leo-messi.net/News-entrevistas__6.aspx |language=Spanish |quote=&quot;El hecho de ser en estos momentos un poco famoso me da la oportunidad de ayudar a la gente que en realidad lo necesita, en especial los niños&quot; |title=Entrevistas – Lionel Messi |publisher=Leo-messi.net |accessdate=7 June 2010 |archive-date=2016-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113223205/http://leo-messi.net/News-entrevistas__6.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; കുട്ടിക്കാലത്ത് മെസ്സിക്കും ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ, ലിയോ മെസ്സി ഫൗണ്ടേഷൻ അർജന്റീനയിലെ കുട്ടികളുടെ ആരോഗ്യപരിശോധന നടത്തുകയും ചികിത്സക്കായി സ്പെയിനിലേക്ക് അയക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ചികിത്സാച്ചെലവും യാത്രാച്ചെലവും ഫൗണ്ടേഷൻ തന്നെയാണ് വഹിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://en.leo-messi.net/new-foundation-lionel-messi__921.aspx/ |title=Foundation Lionel Messi |publisher=En.leo-messi.net |accessdate=7 June 2010 |archive-date=2010-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100526123117/http://en.leo-messi.net/new-foundation-lionel-messi__921.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2010 മാർച്ച് 11 ന് മെസ്സിയെ [[UNICEF|UNICEF ന്റെ]] അംബാസിഡറായി തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.unicef.org/media/media_52938.html | title=UNICEF to announce Lionel Messi as Goodwill Ambassador | work=Press centre | publisher=UNICEF | accessdate=30 March 2010 | archive-date=2016-01-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160114060457/http://www.unicef.org/media/media_52938.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; കുട്ടികളുടെ അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനെ ലക്ഷ്യം വെച്ചായിരുന്നു മെസ്സിക്ക് ആ പദവി ലഭിച്ചത്. മെസ്സിയുടെ ക്ലബ്ബായ ബാഴ്സലോണയും ഇതിൽ മെസ്സിയെ പിന്തുണച്ചു. ബാഴ്സയും UNICEF നോടൊപ്പം പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.unicef.org/media/media_52938.html |title=Press centre – UNICEF to announce Lionel Messi as Goodwill Ambassador |publisher=[[UNICEF]] |accessdate=7 June 2010 |archive-date=2016-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114060457/http://www.unicef.org/media/media_52938.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== മാധ്യമങ്ങളിൽ ===
[[PES 2009]], [[PES 2011]] എന്നീ വീഡിയോ ഗെയിമുകളുടെ പുറംചട്ട മെസ്സിയുടെ ചിത്രമായിരുന്നു. ആ കളികളുടെ പ്രചാരണ പ്രവർത്തനങ്ങളിലും മെസ്സി പങ്കെടുത്തിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.gamezine.co.uk/news/game-types/sports/football/konami-names-messi-as-face-pes-2009-$1234471.htm|title=Konami names Messi as face of PES 2009|publisher=Gamezine.co.uk|date=1 August 2008|accessdate=9 June 2009|archive-date=2010-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20100529044550/http://www.gamezine.co.uk/news/game-types/sports/football/konami-names-messi-as-face-pes-2009-$1234471.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.pesunites.com/eng/index.htm|title=Messi|publisher=PES Unites|accessdate=9 June 2009|archive-date=2009-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090603173802/http://www.pesunites.com/eng/index.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[PES 2010]] എന്ന ഗെയിമിന്റെ പുറംചട്ടയിൽ മെസ്സിയും [[ഫെർണാണ്ടോ ടോറസ്|ഫെർണാണ്ടോ ടോറസുമായിരുന്നു]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.videogamer.com/news/torres_signs_for_pes_2010.html|title=Torres signs for PES 2010|publisher=Videogamer.com|date=23 June 2009|accessdate=7 July 2009|last=Orry|first=James|archive-date=2018-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622083701/https://www.videogamer.com/news/torres_signs_for_pes_2010.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഉണ്ടായിരുന്നത്. ഈ ഗെയിമിന്റെ ട്രെയിലറിലും മെസ്സി ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://uk.games.konami-europe.com/blog.do;jsessionid=E3F32E431E73A1D6AF0B71D695498692#blog-entry-116|title=Motions and Emotions in Barcelona|publisher=Konami|date=8 June 2009|accessdate=9 June 2009|archive-date=2014-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140326094627/http://uk.games.konami-europe.com/blog.do;jsessionid=E3F32E431E73A1D6AF0B71D695498692#blog-entry-116|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://uk.games.konami-europe.com/news.do;jsessionid=A2FD1270B2C75DE70A52446CBF821D5A?idNews=411|title=E3 2009: PES 2010: Messi fronts exclusive E3 trailer|publisher=Konami|date=2 June 2009|accessdate=9 June 2009|archive-date=2014-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140326094702/http://uk.games.konami-europe.com/news.do;jsessionid=A2FD1270B2C75DE70A52446CBF821D5A?idNews=411|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.pesfan.com/news/8212537/Messi-mo-cap-photos/#newsarticle|title=MOTD magazine crew meet Messi in Barcelona|publisher=PESFan (Match of the Day Magazine)|accessdate=18 June 2009|archive-date=2013-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130127192339/http://www.pesfan.com/news/8212537/Messi-mo-cap-photos/#newsarticle|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ജർമ്മനിയിൽ നിന്നുള്ള കായികോല്പന്ന നിർമ്മാണ കമ്പനിയായ [[അഡിഡാസ്|അഡിഡാസാണ്]] മെസ്സിയുടെ സ്പോൺസർ. അവരുടെ ടെലിവിഷൻ പരസ്യങ്ങളിൽ അതിനാൽ മെസ്സി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/media/video/2009/may/27/zidane-messi-adidas-ad|title=Watch Zinedine Zidane and Lionel Messi in Adidas ad|work=The Guardian |location=UK |date= 27 May 2009 |accessdate=16 August 2009 }}&lt;/ref&gt; 2010 ജൂണിൽ, ലിയോ മെസ്സി ഫൗണ്ടേഷനെ സഹായിക്കുന്ന ഹെർബൽലൈഫ് എന്ന കമ്പനിയുമായി മെസ്സി മൂന്ന് വർഷത്തെ കരാറിലേർപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.marketwatch.com/story/herbalife-becomes-new-sponsor-of-fc-barcelona-2010-06-02?reflink=MW_news_stmp|title=Herbalife Becomes New Sponsor|date=2 June 2010|accessdate=7 June 2010|archive-date=2010-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20100605032823/http://www.marketwatch.com/story/herbalife-becomes-new-sponsor-of-fc-barcelona-2010-06-02?reflink=MW_news_stmp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2011 ഏപ്രിലിൽ ലോകത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പേരെ സ്വാധീനിച്ച വ്യക്തികളുടെ പട്ടിക 2011 TIME 100 പുറത്തു വിട്ടപ്പോൾ അതിൽ ഒരാൾ മെസ്സിയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.insideworldsoccer.com/2011/04/lionel-messi-among-times-100-most.html |title= Lionel Messi among Time's 100 most influential people |publisher=inside World Soccer |date= 21 April 2011}}&lt;/ref&gt;

2011 ഏപ്രിലിൽ, മെസ്സി, [[ഫേസ്ബുക്ക്|ഫേസ്ബുക്കിൽ]] ഒരു താൾ തുറന്നു. കുറച്ച് മണിക്കൂറുകൾക്കുള്ളിൽത്തന്നെ ആ താളിന് 6 ദശലക്ഷത്തോളം പിന്തുടർച്ചക്കാരെ ലഭിച്ചു. ഇപ്പോൾ ആ താളിന് ഏകദേശം 47 ദശലക്ഷം പിന്തുടർച്ചക്കാരുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.insideworldsoccer.com/2011/04/leo-messi-launches-facebook-page-nets.html |title= Leo Messi launches Facebook page, nets 6m fans in 3 hours! |publisher=inside World Soccer |date= 7 April 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.manoramaonline.com/sports/football/2017/04/24/lional-messi-the-star-in-win-against-real-madrid.html Lionel Messi]&lt;/ref&gt;

== കളിജീവിതത്തിലെ സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ ==
{{updated|29 ഒക്ടോബർ 2011}}&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://hemeroteca.elmundodeportivo.es/preview/2010/01/18/pagina-7/5259184/pdf.html?search=messi 101|title= 'Pichichi' y centenario|publisher=elmundodeportivo|accessdate=17 January 2010 |language=Spanish}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Argentina&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=12563 |title=Player – Lionel Messi |publisher=National Football Teams |accessdate=29 June 2010}}&lt;/ref&gt;

=== ക്ലബ്ബ് ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; text-align: center;&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|ക്ലബ്ബ്
!rowspan=&quot;2&quot;|സീസൺ
!colspan=&quot;3&quot;|[[La Liga|ലീഗ്]]
!colspan=&quot;3&quot;|[[Copa del Rey|കപ്പ്]]
!colspan=&quot;3&quot;|[[UEFA Champions League|ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]]
!colspan=&quot;3&quot;|[[സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പ്|സൂപ്പർ കപ്പ്]]
!colspan=&quot;3&quot;|[[യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്]]
!colspan=&quot;3&quot;|[[FIFA Club World Cup|ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ്]]
!colspan=&quot;3&quot;|ആകെ
|-
!മത്സരങ്ങൾ
!ഗോളുകൾ
!അസിസ്റ്റുകൾ
!മത്സരങ്ങൾ
!ഗോളുകൾ
!അസിസ്റ്റുകൾ
!മത്സരങ്ങൾ
!ഗോളുകൾ
!അസിസ്റ്റുകൾ
!മത്സരങ്ങൾ
!ഗോളുകൾ
!അസിസ്റ്റുകൾ
!മത്സരങ്ങൾ
!ഗോളുകൾ
!അസിസ്റ്റുകൾ
!മത്സരങ്ങൾ
!ഗോളുകൾ
!അസിസ്റ്റുകൾ
!മത്സരങ്ങൾ
!ഗോളുകൾ
!അസിസ്റ്റുകൾ
|-
| rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|'''[[FC Barcelona C|ബാഴ്സലോണ സി]]'''
|!colspan=&quot;2&quot;|[[2003–04 Tercera División#Grupo V|2003–04]]
|8||5|| ||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||8||5||
|-
!colspan=&quot;2&quot;|'''ആകെ'''
!8!!5!! ||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||8!!5!!
|-
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|'''[[FC Barcelona B|ബാഴ്സലോണ ബി]]'''
|!colspan=&quot;2&quot;|[[2003–04 Segunda División B#Group III|2003–04]]
|5||0|| ||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||5||0||
|-
|!colspan=&quot;2&quot;|[[2004–05 Segunda División B#Group III|2004–05]]
|17||6|| ||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||17||6||
|-
|!colspan=&quot;2&quot;|'''ആകെ'''
!22!!6!! ||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||22!!6!!
|-
| rowspan=&quot;9&quot;|[[എഫ്.സി. ബാഴ്സലോണ|ബാഴ്സലോണ]]
|[[2004–05 FC Barcelona season|2004–05]]
|7||1||0||1||0||0||1||0||0||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||9||1||0
|-
|[[2005–06 FC Barcelona season|2005–06]]
|17||6||3||2||1||0||6||1||1||0||0||0||colspan=3|—||colspan=3|—||25||8||4
|-
|[[2006–07 FC Barcelona season|2006–07]]
|26||14||2||2||2||1||5||1||0||2||0||0||1||0||0||0||0||0||36||17||3
|-
|[[2007–08 FC Barcelona season|2007–08]]
|28||10||12||3||0||0||9||6||1||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||40||16||13
|-
|[[2008–09 FC Barcelona season|2008–09]]
|31||23||11||8||6||2||12||9||5||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||51||38||18
|-
|[[2009–10 FC Barcelona season|2009–10]]
|35||34||10||3||1||0||11||8||0||1||2||0||1||0||1||2||2||0||53||47||11
|-
|[[2010–11 FC Barcelona season|2010–11]]
|33||31||18||7||7||3||13||12||3||2||3||0||colspan=3|—||colspan=3|—||55||53||24
|-
|[[2011–12 FC Barcelona season|2011–12]]
|37||50||16||7||3||4||11||14||5||2||3||2||1||1||1||2||2||1||60||73||29
|-
|[[2012-13 FC Barcelona season|2012–13]]
|1||2||0||0||0||0||0||0||0||1||1||0||colspan=3|—||colspan=3|—||2||3||0
|-
!colspan=2| ആകെ
!216!!172!!72!!33!!20!!10!!68!!51!!15!!8!!9!!2!!3!!1!!2!!4!!4!!1!!332!!257!!102
|-
!colspan=2| കരിയറിലാകെ
!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
|}

=== അന്താരാഷ്ട്ര മത്സരങ്ങൾ ===
&lt;ref name=&quot;nationalfootball&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=12563 |title=Lionel Messi at National Football Teams |publisher=National Football Teams |accessdate=17 July 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rsssf&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/messi-intlg.html |title=Lionel Andrés Messi – Goals in International Matches |publisher=RSSSF |accessdate=2 February 2011}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; text-align: center;&quot;
|-
!ദേശീയ ടീം!!വർഷം!!കളികൾ!!ഗോളുകൾ!!അസിസ്റ്റുകൾ
|-
|'''[[Argentina national under-20 football team|അർജന്റീന U20]]'''
|2005||7||6||
|-
|'''[[Argentina national under-23 football team|അർജന്റീന U23]]'''
|2008||5||2||
|-
!colspan=5|
|-
|rowspan=8|'''[[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീന]]
|2005||5||0||0
|-
|2006||8||2||2
|-
|2007||10||6||3
|-
|2008||9||2||1
|-
|2009||10||3||2
|-
|2010||10||2||2
|-
|2011||11||3||10
|-
|2012||4||8||1
|-
!colspan=2|ആകെ!!71!!27!!21
|}

=== അന്താരാഷ്ട്ര ഗോളുകൾ ===
==== അണ്ടർ 20 ====
:''Scores and results list Argentina's goal tally first.''&lt;ref name=&quot;rsssf&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=229397/index.html |title=Lionel Messi |publisher=FIFA.com |accessdate=2 February 2011 |archive-date=2015-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629095408/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=229397/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot; style=&quot;font-size:85%; text-align:left; margin:auto;&quot;
|-
!ഗോൾ
!ദിവസം!!സ്ഥലം!!എതിരാളി!!സ്കോർ!!ഫലം!!മത്സരപരമ്പര
|-
| 1 || 14 ജൂൺ 2005 || [[De Grolsch Veste|ആർക്കെ സ്റ്റേഡിയോൺ]], [[എൻഷീഡ്]], നെതർലാന്റ്സ് || align=&quot;left&quot; | {{fb|EGY}} || '''1'''–0 || 2–0 || [[2005 FIFA World Youth Championship|2005 ലോക യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്]]
|-
| 2 || 22 ജൂൺ 2005 || [[യൂണിവ് സ്റ്റേഡിയോൺ]], [[Emmen, Netherlands|എമ്മെൻ]], നെതർലാന്റ്സ് || align=&quot;left&quot; | {{fb|COL}} || '''1'''–1 || 2–1 || 2005  ലോക യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്
|-
| 3 || 24 ജൂൺ 2005 || ആർക്കെ സ്റ്റേഡിയോൺ, എൻഷീഡ്, നെതർലാന്റ്സ് || align=left| {{fb|ESP}} || '''3'''–1 || 3–1 || 2005 ലോക യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്
|-
| 4 || 28 ജൂൺ 2005 || [[Stadion Galgenwaard|ഗാൽഗെൻവാർഡ് സ്റ്റേഡിയോൺ]], [[യൂട്രെച്ച്]], നെതർലാന്റ്സ് || align=&quot;left&quot; | {{fb|BRA}} || '''1'''–0 || 2–1 || 2005 ലോക യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്
|-
| 5 || 2 ജൂലൈ 2005 || ഗാൽഗെൻവാർഡ് സ്റ്റേഡിയോൺ, യൂട്രെച്ച്, നെതർലാന്റ്സ് || align=left| {{fb|NGA}} || '''1'''–0 || 2–1 || 2005 ലോക യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്
|-
| 6 || 2 ജൂലൈ 2005 || ഗാൽഗെൻവാർഡ് സ്റ്റേഡിയോൺ, യൂട്രെച്ച്, നെതർലാന്റ്സ് || align=left| {{flagicon|NGA}} നൈജീരിയ || '''2'''–1 || 2–1 || 2005 ലോക യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്
|}

==== അണ്ടർ 23 ====
{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot; style=&quot;font-size:85%; text-align:left; margin:auto;&quot;
|-
!ഗോൾ
!ദിവസം!!സ്ഥലം!!എതിരാളി!!സ്കോർ!!ഫലം!!മത്സരപരമ്പര
|-
| 1 || 7 ഓഗസ്റ്റ് 2008 || [[ഷാങ്‌ഹായ് സ്റ്റേഡിയം]], ഷാങ്‌ഹായ്, ചൈന || align=&quot;left&quot; | {{fb|CIV}} || '''1'''–0 || 2–1 || [[ഒളിമ്പിക്സ് 2008]]
|-
| 2 || 16 ഓഗസ്റ്റ് 2008 || ഷാങ്‌ഹായ് സ്റ്റേഡിയം, ഷാങ്‌ഹായ്, ചൈന || align=left| {{fb|NED}} || '''1'''–0 || 2–1 || ഒളിമ്പിക്സ് 2008
|}

==== മുതിർന്ന ടീം ====
{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot; style=&quot;font-size:85%; text-align:left; margin:auto;&quot;
|-
!ഗോൾ
!ദിവസം!!സ്ഥലം!!എതിരാളി!!സ്കോർ!!ഫലം!!മത്സരപരമ്പര
|-
| 1 || 1 മാർച്ച് 2006 || [[സെന്റ്. ജേക്കബ് പാർക്ക്]], [[ബേസൽ]], സ്വിറ്റ്സർലണ്ട്|| align=&quot;left&quot; | {{fb|CRO}} || '''2'''–1 || 2–3 || [[സൗഹൃദമത്സരം]]
|-
| 2 || 16 ജൂൺ 2006 || [[Veltins-Arena|WM-സ്റ്റേഡിയോൺ]], [[ഗെൽസെൻകിർച്ചെൻ]], ജർമ്മനി || align=&quot;left&quot; | {{fb|SCG}} || '''6'''–0 || 6–0 || [[2006 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|2006 ലോകകപ്പ്]]
|-
| 3 || 5 ജൂൺ 2007 || [[കാമ്പ് നൂ]], ബാഴ്സലോണ, സ്പെയിൻ || align=&quot;left&quot; | {{fb|ALG}} || '''2'''–2 || 4–3 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 4 || 5 ജൂൺ 2007 || കാമ്പ് നൂ, ബാഴ്സലോണ, സ്പെയിൻ || align=left| {{flagicon|ALG}} അൾജീരിയ || '''4'''–2 || 4–3 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 5 || 8 ജൂലൈ 2007 || [[Estadio Metropolitano de Fútbol de Lara|മെട്രോപൊളിറ്റാനോ ഡെ ഫുട്ബോൾ ഡെ ലാറ]], [[ബാർക്വിസിമെറ്റോ]], വെനിസ്വേല || align=&quot;left&quot; | {{fb|PER}} || '''2'''–0 || 4–0 || [[2007 കോപ്പ അമേരിക്ക]]
|-
| 6 || 11 ജൂലൈ 2007 || [[പോളിഡിപോർട്ടീവോ കചമയ്]], [[പ്യൂർട്ടോ ഓർഡാസ്]], വെനെസ്വേല || align=&quot;left&quot; | {{fb|MEX}} || '''2'''–0 || 3–0 || 2007 കോപ്പ അമേരിക്ക
|-
| 7 || 16 ഒക്ടോബർ 2007 || [[Estadio José Pachencho Romero|ഹോസെ പാചെഞ്ചോ റൊമേറോ]], [[മറകായ്ബോ]], വെനിസ്വേല || align=&quot;left&quot; | {{fb|VEN}} || '''2'''–0 || 2–0 || [[2010 FIFA World Cup qualification (CONMEBOL)|2010 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം]]
|-
| 8 || 20 നവംബർ 2007 || [[എസ്റ്റാഡിയോ എൽ കാമ്പിൻ]], [[ബൊഗോട്ട]], കൊളംബിയ || align=&quot;left&quot; | {{flagicon|COL}} [[കൊളംബിയ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|കൊളംബിയ]] || '''1'''–0 || 1–2 || 2010 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം
|-
| 9 || 4 ജൂൺ 2008 || [[ക്വാൽക്കം സ്റ്റേഡിയം]], സാൻ ഡിയാഗോ, അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ || align=&quot;left&quot; | {{flagicon|MEX}} മെക്സിക്കോ || '''2'''–0 || 4–1 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 10 || 11 ഒക്ടോബർ 2008 || [[Estadio Antonio Vespucio Liberti|എസ്റ്റാഡിയോ മൊനുമെന്റൽ]], ബ്യൂണസ് അയേഴ്സ്, അർജന്റീന || align=&quot;left&quot; | {{fb|URU}} || '''1'''–0 || 2–1 || 2010 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം
|-
| 11 || 11 ഫെബ്രുവരി 2009 || [[സ്റ്റേഡ് വെലോഡ്രോം]], [[മാഴ്സെലി]], ഫ്രാൻസ് || align=&quot;left&quot; | {{fb|FRA}} || '''2'''–0 || 2–0 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 12 || 28 മാർച്ച് 2009 || എസ്റ്റാഡിയോ മൊനുമെന്റൽ, ബ്യൂണസ് അയേഴ്സ്, അർജന്റീന || align=left| {{flagicon|VEN}} വെനിസ്വേല || '''1'''–0 || 4–0 || 2010 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം
|-
| 13 || 14 നവംബർ 2009 || [[വിസെന്റെ കാൽഡെറോൺ സ്റ്റേഡിയം]], മാഡ്രിഡ്, സ്പെയിൻ || align=&quot;left&quot; | {{fb|ESP}} || '''1'''–1 || 1–2 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 14 || 7 സെപ്റ്റംബർ 2010 || എസ്റ്റാഡിയോ മൊനുമെന്റൽ, ബ്യൂണസ് അയേഴ്സ്, അർജന്റീന || align=left| {{flagicon|ESP}} സ്പെയിൻ  || '''1'''–0 || 4–1 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 15 || 17 നവംബർ 2010 || [[ഖലീഫ അന്താരാഷ്ട്ര സ്റ്റേഡിയം]], [[ദോഹ]], ഖത്തർ || align=&quot;left&quot; | {{flagicon|BRA}} [[ബ്രസീൽ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ബ്രസീൽ]] || '''1'''–0 || 1–0 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 16 || 9 ഫെബ്രുവരി 2011 || [[സ്റ്റേഡ് ഡെ ജനീവ]], ജനീവ, സ്വിറ്റ്സർലണ്ട് || align=&quot;left&quot; | {{flagicon|POR}} [[പോർച്ചുഗൽ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പോർച്ചുഗൽ]]|| '''2'''–1 || 2–1 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 17 || 20 ജൂൺ 2011 || എസ്റ്റാഡിയോ മൊനുമെന്റൽ, ബ്യൂണസ് അയേഴ്സ്, അർജന്റീന || align=left| {{flagicon|ALB}} [[അൽബേനിയ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അൽബേനിയ]]|| '''2'''–0 || 4–0 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 18 || 07 ഒക്ടോബർ 2011 || എസ്റ്റാഡിയോ മൊനുമെന്റൽ, ബ്യൂണസ് അയേഴ്സ്, അർജന്റീന || align=left| {{flagicon|CHI}} [[ചിലി ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ചിലി]]|| '''2'''–0 || 4–1 || [[2014 FIFA World Cup qualification (CONMEBOL)|2014 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം]]
|-
| 19. || 15 നവംബർ 2011 || [[Estadio Metropolitano Roberto Meléndez]], [[Barranquilla]], Colombia || align=&quot;left&quot; | {{fb|COL}} || '''1'''–1 || 2–1 || 2014 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം
|-
| 20. || 29 ഫെബ്രുവരി 2012 || [[Stade de Suisse, Wankdorf]], [[Bern]], Switzerland || {{fb|SUI}} || '''1'''–0 || 3–1 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 21. || 29 ഫെബ്രുവരി 2012 || Stade de Suisse, Wankdorf, Bern, Switzerland || {{fb|SUI}} || '''2'''–1 || 3–1 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 22. || 29 ഫെബ്രുവരി 2012 || Stade de Suisse, Wankdorf, Bern, Switzerland || {{fb|SUI}} || '''3'''–1 || 3–1 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 23. || 2 ജൂൺ 2012 || Estadio Monumental, Buenos Aires, Argentina || align=left| {{fb|ECU}}  || '''3'''–0 || 4–0 || 2014 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം
|-
| 24. || 9 ജൂൺ 2012 || [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]], United States || align=&quot;left&quot; | {{fb|BRA}} || '''1'''–1 || 4–3 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 25. || 9 ജൂൺ 2012 || MetLife Stadium, East Rutherford, United States || align=left| {{fb|BRA}} || '''2'''–1 || 4–3 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 26. || 9 ജൂൺ 2012 || MetLife Stadium, East Rutherford, United States || align=left| {{fb|BRA}} || '''4'''–3 || 4–3 || സൗഹൃദമത്സരം
|-
| 27. || 15 ആഗസ്റ്റ് 2012 || [[Commerzbank-Arena]], [[Frankfurt]], Germany || align=&quot;left&quot; | {{fb|GER}} || '''2'''–0 || 3–1 || സൗഹൃദമത്സരം
|}

== പുരസ്കാരങ്ങളും ബഹുമതികളും ==
=== ക്ലബ്ബ് ===
;ബാഴ്സലോണ
*'''[[ലാ ലിഗ]]: 5'''
:: [[2004–05 La Liga|2004–05]], [[2005–06 La Liga|2005–06]], [[2008–09 La Liga|2008–09]], [[2009–10 La Liga|2009–10]], [[2010–11 La Liga|2010–11]],2018-19
::
*'''[[കോപ്പ ദെൽ റെയ്]]: 1'''
:: [[2008–09 Copa del Rey|2008–09]]
*'''[[സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പ്]]: 5'''
:: [[2005 Supercopa de España|2005]], [[2006 Supercopa de España|2006]], [[2009 Supercopa de España|2009]], [[2010 Supercopa de España|2010]], [[2011 Supercopa de España|2011]]
*'''[[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]]: 3'''
:: [[2005–06 UEFA Champions League|2005–06]], [[2008–09 UEFA Champions League|2008–09]], [[2010–11 UEFA Champions League|2010–11]]
*'''[[യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്]]: 2'''
:: [[2009 UEFA Super Cup|2009]], [[2011 UEFA Super Cup|2011]]
*'''[[ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ്]]: 1'''
:: [[2009 FIFA Club World Cup|2009]]

=== അർജന്റീMKന ===
*'''[[Fifa Word cup runners]]:1'''
*'''[[Copa america runners]]:5'''
*'''[[ഫിഫ U-20 ലോകകപ്പ്]]: 1'''
:: [[2005 FIFA World Youth Championship|2005]]
*'''[[ഒളിമ്പിക്സ്|ഒളിമ്പിക്സ് സ്വർണ്ണ മെഡൽ]]: 1'''
:: [[ഒളിമ്പിക്സ് 2008|2008]]
*'''[[കോപ്പ അമേരിക്ക]]: 1'''
:: [[2022 കോപ്പ അമേരിക്ക|2022]]
*'''[[ഫൈനലിസ്സീമ]]: 1'''
:: [[2022 ഫൈനലിസ്സീമ|2022]]
*'''[[ഫിഫ ലോകകപ്പ് കപ്പ്]]: 1'''
:: [[2022 FIFA World Cup|2022]]

=== വ്യക്തിഗതം ===
{{col-begin}}
{{col-2}}
*'''[[ഫിഫ സ്വർണ്ണപ്പന്ത്]]: 1'''
:: [[2010 ഫിഫ സ്വർണ്ണപ്പന്ത്|2010]]
*'''[[യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ|സ്വർണ്ണപ്പന്ത്]]: 1'''
:: [[യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ 2009|2009]]
*'''[[ഫിഫ വേൾഡ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 1'''
:: [[2009 ഫിഫ വേൾഡ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ|2009]]
*'''[[FIFA|ഫിഫ ടീം ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 3'''
:: [[FIFA|2008]], [[FIFA|2009]], [[FIFA|2010]]
*'''[[ബ്രാവോ പുരസ്കാരം|U-21 യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 1'''
:: [[ബ്രാവോ പുരസ്കാരം|2007]]
*'''[[ആൽഫ്രഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോ ട്രോഫി|ലാ ലിഗ പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 3'''
:: [[ആൽഫ്രഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോ ട്രോഫി|2009]], [[ആൽഫ്രഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോ ട്രോഫി|2010]], [[ആൽഫ്രഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോ ട്രോഫി|2011]]
*'''[[പിച്ചിച്ചി ട്രോഫി|ലാ ലിഗ് ടോപ്പ് ഗോൾ സ്കോറർ]]: 1'''
:: [[പിച്ചിച്ചി ട്രോഫി|2010]]
*'''[[കോപ്പ ദെൽ റെയ്|കോപ്പ ദെൽ റെയ് ടോപ്പ് ഗോൾ സ്കോറർ]]: 1'''
:: [[2010–11 കോപ്പ ദെൽ റെയ്|2011]]
*'''[[ഡോൺ ബാലൺ പുരസ്കാരം|ലാ ലിഗ ഫോറിൻ പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 3'''
:: [[ഡോൺ ബാലൺ പുരസ്കാരം|2007]], [[ഡോൺ ബാലൺ പുരസ്കാരം|2009]], [[ഡോൺ ബാലൺ പുരസ്കാരം|2010]]
*'''[[EFE ട്രോഫി|ലാ ലിഗ Ibero-American പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 4'''
:: [[EFE ട്രോഫി|2007]], [[EFE ട്രോഫി|2009]], [[EFE ട്രോഫി|2010]], [[EFE ട്രോഫി|2011]]
*'''[[യൂറോപ്യൻ ഗോൾഡൻ ഷൂ]]: 5'''
:: [[2009–10 യൂറോപ്യൻ ഗോൾഡൻ ഷൂ|2010]], [[2011–12 യൂറോപ്യൻ ഗോൾഡൻ ഷൂ|2012]], [[2012–13 യൂറോപ്യൻ ഗോൾഡൻ ഷൂ|2013]], [[2016–17 യൂറോപ്യൻ ഗോൾഡൻ ഷൂ|2017]], [[2017-18 യൂറോപ്യൻ ഗോൾഡൻ ഷൂ|2018]]
*'''[[List of UEFA Champions League top scorers|യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ടോപ്പ് ഗോൾ സ്കോറർ]]: 3'''
:: [[2008–09 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|2009]], [[2009–10 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|2010]], [[2010–11 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|2011]]
*'''[[യുവേഫ ബെസ്റ്റ് പ്ലെയർ ഇൻ യൂറോപ്പ്]]: 1'''
:: [[യുവേഫ ബെസ്റ്റ് പ്ലെയർ ഇൻ യൂറോപ്പ്|2011]]
*'''[[യുവേഫ ക്ലബ്ബ് ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 1'''
:: [[യുവേഫ ക്ലബ്ബ് ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ|2009]]
*'''[[യുവേഫ ക്ലബ്ബ് ഫുട്ബോൾ പുരസ്കാരം|യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫോർവേഡ് ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 1'''
:: [[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ബെസ്റ്റ് ഫോർവേഡ്|2009]]
*'''[[2011 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ|യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ- കളിയിലെ കേമൻ]]: 1'''
:: [[2011 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ|2011]]
*'''[[2009 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ|യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ- കളിയിലെ കേമൻ (ആരാധകർ തിരഞ്ഞെടുത്തത്)]]: 2'''
:: [[2009 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ|2009]], [[2011 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ|2011]]
*'''[[യുവേഫ ടീം ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 3'''
:: [[യുവേഫ ടീം ഓഫ് ദ ഇയർ|2008]], [[യുവേഫ ടീം ഓഫ് ദ ഇയർ|2009]], [[യുവേഫ ടീം ഓഫ് ദ ഇയർ|2010]]
*'''[[ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ ഓഫ് അർജന്റീന]]: 5'''
:: [[ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ ഓഫ് അർജന്റീന|2005]], [[ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ ഓഫ് അർജന്റീന|2007]], [[ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ ഓഫ് അർജന്റീന|2008]], [[ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ ഓഫ് അർജന്റീന|2009]], [[ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ ഓഫ് അർജന്റീന|2010]]
{{col-2}}
*'''[[ഫിഫ്പ്രോ|ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 2'''
:: [[ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ|2009]], [[ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ|2010]]
*'''[[ഫിഫ്പ്രോ|ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് യങ്ങ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 3'''
:: [[ഫിഫ്പ്രോ|2006]], [[ഫിഫ്പ്രോ|2007]], [[ഫിഫ്പ്രോ|2008]]
*'''[[ഫിഫ്പ്രോ|ഫിഫ്പ്രോ സ്പെഷൽ യങ്ങ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 2'''
:: [[ഫിഫ്പ്രോ|2007]], [[ഫിഫ്പ്രോ|2008]]
*'''[[ഫിഫ്പ്രോ|ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് XI]]: 4'''
:: [[ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് XI|2007]], [[ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് XI|2008]], [[ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് XI|2009]], [[ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് XI|2010]]
*'''[[ഫിഫ U-20 ലോകകപ്പ്|ഫിഫ U-20 ലോകകപ്പ്- പരമ്പരയിലെ കേമൻ]]: 1'''
:: [[2005 FIFA World Youth Championship#Awards|2005]]
*'''[[ഫിഫ U-20 ലോകകപ്പ്|ഫിഫ U-20 ലോകകപ്പ് ടോപ്പ് ഗോൾ സ്കോറർ]]: 1'''
:: [[2005 FIFA World Youth Championship#Awards|2005]]
*'''[[കോപ്പ അമേരിക്ക|കോപ്പ അമേരിക്ക യങ്ങ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ടൂർണ്ണമെന്റ്]]: 1'''
:: [[2007 കോപ്പ അമേരിക്ക|2007]]
*'''[[വേൾഡ് സോക്കർ (മാസിക)|വേൾഡ് സോക്കർ പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 1'''
:: [[വേൾഡ് സോക്കർ പുരസ്കാരങ്ങൾ|2009]]
*'''[[വേൾഡ് സോക്കർ (മാസിക)|വേൾഡ് സോക്കർ യങ്ങ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 3'''
:: [[വേൾഡ് സോക്കർ പുരസ്കാരങ്ങൾ|2006]], [[വേൾഡ് സോക്കർ പുരസ്കാരങ്ങൾ|2007]], [[വേൾഡ് സോക്കർ പുരസ്കാരങ്ങൾ|2008]]
*'''[[ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ്|ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ് സ്വർണ്ണപ്പന്ത്]]: 1'''
:: [[2009 ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ്|2009]]
*'''[[യൂറോപ്യൻ സ്പോർട്സ് മാഗസീൻസ്|ESM ടീം ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 5'''
:: [[യൂറോപ്യൻ സ്പോർട്സ് മാഗസീൻസ്|2005–06]], [[യൂറോപ്യൻ സ്പോർട്സ് മാഗസീൻസ്|2007–08]], [[യൂറോപ്യൻ സ്പോർട്സ് മാഗസീൻസ്|2008–09]], [[യൂറോപ്യൻ സ്പോർട്സ് മാഗസീൻസ്|2009–10]], [[യൂറോപ്യൻ സ്പോർട്സ് മാഗസീൻസ്|2010–11]]
&lt;!-- unsourced / uncertain notability--&gt;
*'''[[Onze d'Or]]: 2'''
:: [[Onze d'Or|2009]], [[Onze d'Or|2010]]
*'''[[ബ്രാവോ പുരസ്കാരം]]: 1'''
:: [[ബ്രാവോ പുരസ്കാരം|2007]]
*'''[[Tuttosport|Tuttosport Golden Boy]]: 1'''
:: [[Tuttosport|2005]]
*'''[[Marca Leyenda]]: 1'''
:: [[Marca Leyenda#The list of winners|2009]]
*'''[[യുവേഫ|യുവേഫ ബെസ്റ്റ് ഗോൾ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 1'''
:: [[യുവേഫ|2007]]
{{col-end}}
== ചിത്രശാല ==
&lt;gallery&gt;
പ്രമാണം:Lionel Messi 31mar2007.jpg|കളിക്കുന്നതിനിടെ
പ്രമാണം:Lionel Messi Barca training.jpg|പരിശീലനത്തിൽ
പ്രമാണം:Argentina team in St. Petersburg (cropped) Messi.jpg
&lt;/gallery&gt;
== കുറിപ്പുകൾ ==

== അവലംബം ==
&lt;references /&gt;

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
*{{Official website|http://www.leomessi.com/}} {{In lang|ca}} {{In lang|en}} {{In lang|es}}
*{{fb link|LeoMessi}}
*[http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_11-12/plantilla/jugadors/messi.html FC Barcelona profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111024200023/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_11-12/plantilla/jugadors/messi.html |date=2011-10-24 }}
*[http://www.bdfutbol.com/en/j/j1753.html BDFutbol profile]
*[http://www.transfermarkt.co.uk/en/lionel-messi/leistungsdaten/spieler_28003.html Transfermarkt profile]
*{{soccerbase|39850}}
*[http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=45843&amp;cc=5739 Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323003328/http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=45843&amp;cc=5739 |date=2010-03-23 }} at ESPN
*{{Nfteams|id=12563}}
*{{FIFA player|229397}}
*{{UEFA player|95803}}
*[https://soccermalayalam-in.blogspot.com/2020/11/-lionel-messi-story-in-malayalam.html ലയണൽ മെസ്സി] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220711230058/https://soccermalayalam-in.blogspot.com/2020/11/-lionel-messi-story-in-malayalam.html |date=2022-07-11 }} at [https://soccermalayalam-in.blogspot.com soccermalayalam.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220711231401/https://soccermalayalam-in.blogspot.com/ |date=2022-07-11 }}

{{Navboxes colour
|title= Awards
|bg= gold
|list1=
{{s-start}}
{{s-ach}}
{{succession box|title=[[FIFPro|FIFPro&amp;nbsp;Young&amp;nbsp;Player&amp;nbsp;of&amp;nbsp;the&amp;nbsp;Year]]|before= [[Wayne Rooney]]|after=''Incumbent''|years=2006, 2007, 2008}}
{{succession box|title=[[FIFPro#Awards|FIFPro&amp;nbsp;Special Young&amp;nbsp;Player&amp;nbsp;of&amp;nbsp;the&amp;nbsp;Year]]|before= [[Cristiano Ronaldo]]|after= [[Sergio Agüero]]|years=2007, 2008}}
{{succession box|title=[[List of UEFA Champions League top scorers|UEFA Champions League top scorer]]|before= [[Cristiano Ronaldo]] |after=Incumbent|years=[[2008–09 UEFA Champions League|2008–09]], [[2009–10 UEFA Champions League|2009–10]], [[2010–11 UEFA Champions League|2010–11]]}}
{{S-end}}
{{FIFA Ballon d'Or recipients}}
{{FIFA World Player of the Year winners}}
{{Ballon d'Or recipients}}
{{World Soccer Footballer of the Year}}
{{FIFPro World Player of the Year}}
{{La Liga Foreign Player of the Year}}
{{Trofeo EFE}}
{{FIFA U-20 World Cup Golden Ball}}
{{Argentine Footballer of the Year}}
{{UEFA Club Footballer of the Year}}
{{Trofeo Alfredo Di Stéfano}}
{{Bravo award winners}}
{{Golden Boy award winners}}
{{La Liga top scorers}}
{{Copa del Rey top scorers}}
{{European Golden Shoe}}
{{UEFA Champions League top scorers}}
{{Adidas Golden Shoe}}
}}
{{Navboxes colour
|title= Argentina squads
|bg=#74ACDF
|fg=white
|bordercolor=black
|list1=
{{Argentina Squad 2006 World Cup}}
{{Argentina squad 2007 Copa América}}
{{Argentina Squad 2008 Summer Olympics}}
{{Argentina Squad 2010 World Cup}}
{{Argentina Squad 2011 Copa América}}
}}

{{FC Barcelona squad}}

&lt;references group=&quot;lower-greek&quot;/&gt;

[[വർഗ്ഗം:1987-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജൂൺ 24-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:2006 ഫിഫ ലോകകപ്പിലെ കളിക്കാർ]]
[[വർഗ്ഗം:2010 ഫിഫ ലോകകപ്പിലെ കളിക്കാർ]]
[[വർഗ്ഗം:2014 ഫിഫ ലോകകപ്പിലെ കളിക്കാർ]]
[[വർഗ്ഗം:അർജന്റീനൻ ഫുട്ബോൾ കളിക്കാർ]]</text>
      <sha1>rjmxp9tpwtm4mpf96ks18unr3vnosd0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പെട്രോൾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48128</id>
    <revision>
      <id>4619603</id>
      <parentid>4074003</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T15:23:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7470" sha1="9eugtz6kqra5sec82qrligbiruf5kg2" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Gasoline}}
[[ചിത്രം:GasCan.jpg|thumb|right|പെട്രോൾ കാൻ]]
[[പെട്രോളിയം|പെട്രോളിയത്തിൽ]] നിന്നുണ്ടാക്കുന്ന ഒരു തരം  [[ഇന്ധനം|ഇന്ധനമാണ്]] '''പെട്രോൾ''' അല്ലെങ്കിൽ ഗാസൊലീൻ.  [[പെട്രോളിയം|ക്രൂഡ് ഓയിൽ]] വാറ്റുമ്പോൾ ഏറ്റവും അവസാനം ലഭിക്കുന്ന ദ്രവ ഇന്ധനമാണിത് {{തെളിവ്}}. ഇരുചക്ര വാഹനങ്ങളിലും പല [[കാർ|കാറുകളിലും]] ഇന്ധനം ആയി ഉപയോഗിക്കുന്നു. അലിഫാറ്റിക്  [[ഹൈഡ്രോകാർബൺ|ഹൈഡ്രോകാർബണുകളാണ്‌]] മുഖ്യമായും ഇതിലടങ്ങിയിരിക്കുന്നത്. സാധാരണയായി [[ഒക്ടേൻ സംഖ്യ]] (Octane Number) വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനായി [[ടൊളുവീൻ|ടൊളുവീനോ]] [[ബെൻസീൻ|ബെൻസീനോ]] പോലുള്ള അരോമാറ്റിൿ ഹൈഡ്രോകാർബണുകളോ, ഐസോ-ഒക്ടേനോ ചേർക്കാറുണ്ട്. മുൻകാലങ്ങളിൽ പെട്രോളിന്റെ ഒക്ടേൻ സൂചകം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിലേക്കായി ടെട്രാ ഈഥൈൽ ലെഡ് (TEL - Tetra Ethyl Lead) എന്ന രാസപദാർത്ഥം ചേർത്തിരുന്നു. എന്നാൽ ലെഡ് മൂലമൂണ്ടാകുന്ന മലിനീകരണത്തെത്തുടർന്ന് ഇപ്പോൾ ലെഡ് രഹിത പെട്രോളാണ് എല്ലായിടത്തും ലഭ്യമാകുന്നത്.  [[ആന്തരിക ദഹന യന്ത്രം|ആന്തരിക ദഹന യന്ത്രങ്ങളിലെ]]  [[ഇന്ധനം|ഇന്ധനമായി]] പെട്രോൾ ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. 
=== സാന്ദ്രത ===
പെട്രോളിൻറെ [[സാന്ദ്രത]] 0.71–0.77 [[kilogram|kg]]/[[litre|l]]
(0.71–0.77 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) ആണ്&lt;ref&gt;{{cite web | title =  Lead-Free Gasoline Material Safety Data Sheet | author = Bell Fuels | publisher = [[NOAA]] | url = http://www.sefsc.noaa.gov/HTMLdocs/Gasoline.htm | accessdate = 2008-07-06}}&lt;/ref&gt;.  [[ജലം|വെള്ളത്തിനേക്കാൾ]] [[സാന്ദ്രത]] കുറവായതിനാൽ പെട്രോൾ മൂലമൂണ്ടാകുന്ന അഗ്നിബാധകൾ ജലം ഉപയോഗിച്ച് കെടുത്താറില്ല.
== ഊർജ്ജം ==
ഒരു ലിറ്റർ പെട്രോളിൽ 34.8 മെഗാ ജൂൾ [[ഊർജ്ജം]] അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! align = &quot;left&quot;|ഇന്ധനം
! align =&quot;right&quot;|&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;MJ/[[litre]]
! align =&quot;right&quot;|&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;MJ/kg
! align =&quot;right&quot;|&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{nowrap|[[British thermal unit|BTU]]/[[gallon|Imp gal]]}}
! align =&quot;right&quot;|&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{nowrap|BTU/[[US gallon|US gal]]}}
! align =&quot;right&quot;|&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[octane rating|Research octane&lt;br /&gt; number (RON)]]
|-
| സാധാരണ പെട്രോൾ
| align =&quot;right&quot;|34.8
| align =&quot;right&quot;|44.4&lt;ref&gt;[http://www.eere.energy.gov/hydrogenandfuelcells/pdfs/storage.pdf Thomas, George. Overview of Storage Development DOE Hydrogen Program [pdf]. Livermore, CA. Sandia National Laboratories. 2000.]&lt;/ref&gt;
| align =&quot;right&quot;|150,100
| align =&quot;right&quot;|125,000
| align =&quot;right&quot;|Min 91
|-
| പ്രീമിയം പെട്രോൾ
| align =&quot;right&quot;|39.5
| align =&quot;right&quot;|50.4
| align =&quot;right&quot;|
| align =&quot;right&quot;|
| align =&quot;right&quot;|Min 95
|-
| [[ഓട്ടോഗ്യാസ്]] ([[ദ്രവീകൃത പെട്രോളിയം വാതകം|LPG]]) (60% [[Propane]] + 40% [[Butane]])    
| align =&quot;right&quot;|26.8
| align =&quot;right&quot;|46
| align =&quot;right&quot;|
| align =&quot;right&quot;|
| align =&quot;right&quot;|108
|-
|[[എഥനോൾ fuel|എഥനോൾ]]
| align =&quot;right&quot;|23.5
| align =&quot;right&quot;|31.1&lt;ref&gt;Calculated from heats of formation. Does not correspond exactly to the figure for MJ/l divided by density.&lt;/ref&gt;
| align =&quot;right&quot;|101,600
| align =&quot;right&quot;|84,600
| align =&quot;right&quot;|129
|-
| [[മെഥനോൾ]]
| align =&quot;right&quot;|17.9
| align =&quot;right&quot;|19.9
| align =&quot;right&quot;|77,600
| align =&quot;right&quot;|64,600
| align =&quot;right&quot;|123
|-
| [[Butanol fuel|ബ്യൂട്ടനോൾ]]ബ്യൂട്ടനോൾ
| align =&quot;right&quot;|29.2
| align =&quot;right&quot;|36.6
| align =&quot;right&quot;|
| align =&quot;right&quot;|
| align =&quot;right&quot;|91-99
|-
| [[Alcohol fuel|Gasohol]] (10% ethanol + 90% gasoline)
| align =&quot;right&quot;|33.7
| align =&quot;right&quot;|
| align =&quot;right&quot;|145,200
| align =&quot;right&quot;|120,900
| align =&quot;right&quot;|93/94
|-
| [[ഡീസൽ]]
| align =&quot;right&quot;|38.6
| align =&quot;right&quot;|45.4
| align =&quot;right&quot;|166,600
| align =&quot;right&quot;|138,700
| align =&quot;right&quot;|25(*)
|-
| [[ഏവിയേഷൻ ഗ്യസോലിൻ]] (high octane gasoline, not jet fuel)
| align =&quot;right&quot;|33.5
| align =&quot;right&quot;|46.8
| align =&quot;right&quot;|144,400
| align =&quot;right&quot;|120,200
| align =&quot;right&quot;|
|-
| [[Aviation fuel#Energy content|Jet fuel (kerosene based)]]
| align =&quot;right&quot;|35.1
| align =&quot;right&quot;|43.8
| align =&quot;right&quot;|151,242
| align =&quot;right&quot;|125,935
| align =&quot;right&quot;|
|-
| [[ദ്രവീകൃത പ്രകൃതി വാതകം]]
| align =&quot;right&quot;|25.3
| align =&quot;right&quot;|~55
| align =&quot;right&quot;|109,000
| align =&quot;right&quot;|90,800
| align =&quot;right&quot;|
|-
| [[ഹൈഡ്രജൻ]]
| align =&quot;right&quot;|
| align =&quot;right&quot;|121
| align =&quot;right&quot;|
| align =&quot;right&quot;|
| align =&quot;right&quot;|130&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hydrogenassociation.org/general/faqs.asp#octane |title=The National Hydrogen Association FAQs |access-date=2008-12-24 |archive-date=2005-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051125094124/http://www.hydrogenassociation.org/general/faqs.asp#octane |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|}
== അഡിറ്റീവുകൾ ==
=== ലെഡ് ===
== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;
== പുറം കണ്ണികൾ ==
{{commons|Gasoline}}

* [http://money.cnn.com/pf/features/lists/global_gasprices/ CNN/Money: Global gas prices] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090821232859/http://money.cnn.com/pf/features/lists/global_gasprices/ |date=2009-08-21 }}
* [http://cta.ornl.gov/data/index.shtml Transportation Energy Data Book]
* [http://www.energysupplylogistics.com/terminals Energy Supply Logistics Searchable Directory of US Terminals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090214234825/http://energysupplylogistics.com/terminals/ |date=2009-02-14 }}
* [http://www.benzin.sk Definition of basic terms, Graphs of Gas prices. all in Slovak language]
'''Images'''
* &quot;''[http://www.archive.org/movies/details-db.php?collection=prelinger&amp;collectionid=19334&amp;from=collectionSpotlight Down the Gasoline Trail]''&quot; Handy Jam Organization, 1935 (Cartoon)

[[വർഗ്ഗം:ദ്രാവക ഇന്ധനങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>9eugtz6kqra5sec82qrligbiruf5kg2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പൂജ ബത്ര</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59572</id>
    <revision>
      <id>4619595</id>
      <parentid>3268695</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T15:11:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6490" sha1="kctqcs53uwo4yeamqssa4xnkjvp3swm" xml:space="preserve">{{prettyurl|Pooja Batra}}
{{Infobox actor
| name = പൂജ ബത്ര
| image =Pooja Batra.jpg
| imagesize = 275px
| caption =  
| birthname = 
| birth_date ={{Birth date and age|1976|10|27|mf=y}}
| location = {{flagicon|India}} [[ഫൈസാബാദ്]], [[ഉത്തർപ്രദേശ്]], [[ഇന്ത്യ]] 
| film industry = [[ബോളിവുഡ്]]
| spouse = ഡോ. സോനു അലുവാലിയ (2002-2011)
}}
[[ബോളിവുഡ്]] ചലച്ചിത്ര രംഗത്തെ ഒരു അഭിനേത്രിയാണ് '''പൂജ ബത്ര'''. ([[ഹിന്ദി]]: पूज बत्रा, [[ഉർദു]]: پُوج بترا) , (ജനനം: [[ഒക്ടോബർ 27]] [[1976]]).

== ആദ്യകാല ജീവിതം ==
പൂജയുടെ പിതാവ് രവി ബത്ര ഒരു സൈനിക ഉദ്യോഗസ്ഥനാണ്. 1971-ലെ [[മിസ്സ് ഇന്ത്യ|മിസ് ഇന്ത്യയായിരുന്ന]] നീലം ബത്രയാണ് മാതാവ്. [[പൂനെ|പൂനെയിലെ]] ഫെർഗൂസൻ കോളേജിൽ നിന്ന് സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദവും സിംബിയോസിസ് കോളേജിൽ നിന്ന് എം.ബി.എ ബിരുദവും നേടിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://jayaramanganesh.tripod.com/beauties/id16.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-12-27 |archive-date=2009-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225033123/http://jayaramanganesh.tripod.com/beauties/id16.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ആദ്യം പൂജ [[ഇന്ത്യൻ വായുസേന|ഇന്ത്യൻ വായുസേനയിൽ]] ചേർന്നതാ‍ണ്. പിന്നീട് മോഡലിംഗിൽ അവസരം ലഭിച്ചതു കൊണ്ട് അതിലേക്ക് തിരിയുകയായിരുന്നു. ലിറിൽ സോപ്പിന്റെ പരസ്യത്തിൽ ശ്രദ്ധേയയായി. 1993-ൽ [[മിസ്സ് ഇന്ത്യ]] പട്ടം നേടി. ഇതിനു ശേഷം ഇന്ത്യയിലെ ഒരു മികച്ച മോഡലായി തീർന്നു പൂജ. 
== അഭിനയ ജീവിതം ==
ഇരുപതിലധികം ചിത്രങ്ങളിൽ പൂജ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആദ്യ ചിത്രം 1997-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''വിരാസത്'' ആണ്.  [[അനിൽ കപൂർ]], [[തബു]] എന്നിവർക്കൊപ്പം  സഹനടിയുടെ റോളിലെത്തിയ പൂജയുടെ അഭിനയം ശ്രദ്ധ നേടുകയുണ്ടായി. പിന്നീട്  നായികാ വേഷങ്ങളും പൂജയെ തേടിയെത്തി. ഇതിൽ [[സുനിൽ ഷെട്ടി|സുനിൽ ഷെട്ടിയോടൊപ്പം]] അഭിനയിച്ച ഭായ് , [[സഞ്ജയ് ദത്ത്|സഞ്ജയ് ദത്തിനൊപ്പം]] അഭിനയിച്ച ''ഹസീന മാൻ ജായേഗി'' തുടങ്ങിയവ വിജയ ചിത്രങ്ങളായിരുന്നു. ആറടി 2 ഇഞ്ച് ഉയരമുള്ള ഈ നടി മിക്ക [[ബോളിവുഡ്]] നടന്മാരെക്കാളും ഉയരമുള്ള നടിയാണ്.

[[ബോളിവുഡ്]] ചിത്രങ്ങൾക്ക് പുറമേ [[മലയാളം]], [[തമിഴ്]], [[തെലുഗു]] എന്നീ [[ഭാഷ|ഭാഷകളിലെ]] ചിത്രങ്ങളിലും പൂജ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. 
മലയാളത്തിൽ [[മോഹൻ‌ലാൽ|മോഹൻ‌ലാലിനൊപ്പം]] ''ചന്ദ്രലേഖ'' എന്ന ചിത്രത്തിലും [[മമ്മൂട്ടി|മമ്മൂട്ടിക്കൊപ്പം]] ''മേഘം'' എന്ന ചിത്രത്തിലും [[ജയറാം|ജയറാമിനൊപ്പം]] ''ദൈവത്തിന്റെ മകൻ'' എന്നീ ചിത്രത്തിലും പൂജ പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.

== സ്വകാര്യ ജീവിതം ==
2003 ഫെബ്രുവരി 9-ന് ഒരു ഡോക്ടർ ആയ സോനു അലുവാലിയയെ വിവാഹം ചെയ്ത പൂജ ഭർത്താവിനൊപ്പം [[അമേരിക്ക|അമേരിക്കയിലെ]] [[ലോസ് ആഞ്ചെലെസ്|ലോസ് ആഞ്ചെലെസിൽ]] താമസമാക്കിയിരുന്നു. എന്നാൽ  പൊരുത്തപ്പെടാനാവാത്ത അസ്വാരസ്യങ്ങൾ എന്ന കാരണം കാണിച്ചു കൊണ്ട്  2011 ജനുവരിയിൽ പൂജ വിവാഹമോചനത്തിനുള്ള നിയമനടപടികൾ ആരംഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Pooja Batra wants out|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2011/jan/280111-Dr-Sonu-Ahluwalia-Pooja-Batra-divorce-Los-Angeles.htm|publisher=Mid-Day|accessdate=2011-01-28|date=2011-01-28}}&lt;/ref&gt;
== അവലംബം ==
{{reflist}}
== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
* {{imdb name|0061223}}
* [http://www.poojabatra.com ഔദ്യോഗിക വെബ്‌സൈറ്റ് - പൂജ ബത്ര.കോം]

[[വർഗ്ഗം:1976-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഒക്ടോബർ 27-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫെമിന മിസ് ഇന്ത്യ ജേതാക്കൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദി ചലച്ചിത്രനടിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ മോഡലുകൾ]]</text>
      <sha1>kctqcs53uwo4yeamqssa4xnkjvp3swm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ശ്രീകണ്ഠാപുരം നഗരസഭ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60892</id>
    <revision>
      <id>4619686</id>
      <parentid>4594841</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T19:26:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29281-84</username>
        <id>217776</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11044" sha1="1j7wgphi0n6vkm86kjwnwrhveazl8ns" xml:space="preserve">{{Infobox LSG/Wikidata}}
{{For|ഇതേ പേരിലുള്ള ടൗണിന്|ശ്രീകണ്ഠാപുരം}}
{{കേരളത്തിലെ നഗരസഭകൾ
|സ്ഥലപ്പേർ=ശ്രീകണ്‌ഠാപുരം നഗരസഭ 
|അപരനാമം = 
|ചിത്രം =
|ചിത്രം വീതി =
|ചിത്രം തലക്കെട്ട് =
|ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം = പട്ടണം
|നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[ഇരിക്കൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇരിക്കൂർ]]
|ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[കണ്ണൂർ ലോകസഭാമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ]]
|അക്ഷാംശം = 11.86
|രേഖാംശം = 75.34546
|ജില്ല =കണ്ണൂർ
|ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = 
|ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = ചെയർമാൻ 
|ഭരണനേതൃത്വം = അഡ്വ.ഇ.വി രാമകൃഷ്ണൻ 
|വിസ്തീർണ്ണം =   69
|വാർഡുകൾ	=  31
|ജനസംഖ്യ = 33,489
|ജനസാന്ദ്രത = 485 
|Pincode/Zipcode = 670631
|TelephoneCode = 0460
|പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ =കോട്ടൂർ ശ്രീ മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം, കക്കണ്ണൻപാറ കലാഗ്രാമം, ചെമ്പന്തൊട്ടി ബിഷപ്പ് വള്ളോപ്പിള്ളി സ്മാരക കുടിയേറ്റ മ്യൂസിയം 
|കുറിപ്പുകൾ=
}}
[[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]]  [[ഇരിക്കൂർ ബ്ലോക്ക്|ഇരിക്കൂർ ബ്ലോക്കിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു നഗരസഭയാണ് ‌ '''ശ്രീകണ്‌ഠാപുരം'''. ഇത് [[കണ്ണൂർ ലോകസഭാമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ ലോകസഭാമണ്ഡലത്തിലും]], [[ഇരിക്കൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇരിക്കൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലത്തിലും]] ഉൾപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;പേർ&quot;&gt;[http://www.lsg.kerala.gov.in/htm/detail.asp?ID=1128&amp;intId=5 കേരള സർക്കാർ തദ്ദേശസ്വയം ഭരണ വകുപ്പ് (ശ്രീകണ്ഠാപുരം (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)]&lt;/ref&gt;

== ചരിത്രം ==
[[മൂഷിക രാജവംശം|മൂഷിക രാജാക്കന്മാരിൽ]] 118-മാനായ ശ്രീകണ്ഠമൂഷികൻറെ  തലസ്ഥാനമായിരുന്നു ഈ പ്രദേശം.  ശ്രീകണ്ഠൻറെ കാലശേഷം ശ്രീകണ്‌ഠാപുരം എന്നറിയപ്പെട്ടു തുടങ്ങി. ചരിത്രത്തിൽ സിരവുപട്ടണം, ചിരുകണ്ടിടം, ജരഫത്താൻ, ശരഫട്ടൻ തുടങ്ങി പലപേരുകളിൽ ഈ പ്രദേശം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.

എ.ഡി. 9 നൂറ്റാണ്ടിൽ മാലിക്‌ ഇബാനുദിനാർ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lsgkerala.in/sreekandapurampanchayat/general-information/history/ |title=പദ്ധതിക്ക് ശ്രീകണ്ഠാപുരം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് ചരിത്രം |access-date=2010-07-24 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205955/http://lsgkerala.in/sreekandapurampanchayat/general-information/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; മത പ്രചാരണത്തിനായി സ്ഥാപിച്ച പള്ളികളിൽ മൂന്നാമത്തേത് ശ്രീകണ്‌ഠാപുരം ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ പഴയങ്ങാടി എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു.

ചരിത്രാതീത കാലം മുതൽ വനവിഭവങ്ങളുടെ വിപണന കേന്ദ്രമായിരുന്നു  ശ്രീകണ്‌ഠാപുരം പഞ്ചായത്തിലെ കൂട്ടുമുഖം. കുടക്കിൽ നിന്നുള്ള വനവിഭവങ്ങൾ ഇത് വഴിയായിരുന്നു കൊണ്ടുപോയിരുന്നത്.

നൂറ്റാണ്ടിൻറെ മധ്യ കാലഘട്ടങ്ങളിൽ കേരളത്തിൽ നടന്ന കാർഷിക കലാപങ്ങളിൽ ശ്രീകണ്‌ഠാപുരവും ഭാഗഭാക്കായിരുന്നു. ചരിത്ര പ്രസിദ്ധമായ [[കാവുമ്പായി കാർഷിക കലാപം]] ശ്രീകണ്‌ഠാപുരം ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ കാവുമ്പായി  എന്ന പ്രദേശത്ത് നടന്നിട്ടുള്ളതാണ്.

മൂഷിക രാജാക്കന്മാരും കോലത്തിരികളും [[ഹൈദർ അലി|ഹൈദരാലിയും]] [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ|ടിപ്പുസുൽത്താനും]] ശ്രീകണ്‌ഠാപുരം ഭരിച്ചിരുന്നു. 1792ൽ ടിപ്പുസുൽത്താൻറെ പരാജയത്തെ തുടർന്നു ഈസ്റ്റിന്ത്യ കമ്പനി അധികാരം ഏറ്റെടുത്തു. 1858ൽ ഇന്ത്യാ ഭരണം കമ്പനിയിൽ നിന്ന് ബ്രിട്ടീഷ്‌ പാർലമെൻറ് ഏറ്റെടുത്തു. ഈ പ്രദേശം മദ്രാസ്‌ പ്രസിഡൻസിയുടെ ഭാഗമായി. സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിച്ചതിനുശേഷം ൽ നടപ്പിലാക്കിയ മദ്രാസ്‌ വില്ലേജ്‌ പഞ്ചായത്ത് ആക്റ്റ്‌ അനുസരിച്ച്  ശ്രീകണ്‌ഠാപുരം, നിടിയെങ്ങ, കാഞ്ഞിലേരി എന്നീ വില്ലേജ്‌ പഞ്ചായത്തുകളിലേക്കു തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഭരണസമിതി നിലവിൽ വന്നു1955-ലാണ്‌ ശ്രീകണ്‌ഠപുരം പഞ്ചായത്ത്‌ രൂപംകൊണ്ടത്‌. ജനാബ് അബ്‌ദുൾ റഹ്മാൻ സാഹിബായിരുന്നു ആദ്യത്തെ പ്രസിഡന്റ്‌. 1960 ൽ വില്ലേജുകളുടെ പുനരേകീകരണ നിയമം മൂലം ശ്രീകണ്‌ഠപുരം, നിടിയേങ്ങ എന്നിവ ചേർന്ന്‌ ഇപ്പോഴത്തെ പഞ്ചായത്ത്‌ രൂപീകൃതമായി.&lt;ref name=&quot;പേർ&quot;&gt;[http://www.lsg.kerala.gov.in/htm/history.asp?ID=1128&amp;intId=5 കേരള സർക്കാർ തദ്ദേശസ്വയം ഭരണ വകുപ്പ് (ശ്രീകണ്ഠാപുരം (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)]&lt;/ref&gt; പിന്നീട് 2015ൽ [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യുഡിഎഫ്]] സർക്കാരിൻ്റെ ഭരണത്തിൽ ശ്രീകണ്ഠപുരം നഗരസഭ രൂപീകരിച്ചു.

==മടമ്പം==
ശ്രീകണ്‌ഠാപുരം നഗരസഭയിലെ തൃക്കടമ്പ് എന്ന സ്ഥലത്തു നിന്നു 5 മിനിറ്റ് നടന്നാൽ മടമ്പത്ത് എത്താം. തൃക്കടമ്പ് ബസ്സ് സ്റ്റോപ്പ് മടമ്പം എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു. പി.കെ.എം. ബി.എഡ് കോളേജ് ഇവിടെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഈ കോളേജിന് അല്പം പുറകിലായി കപ്പൂച്ചിൻ അച്ചന്മാരുടെ പള്ളിയുണ്ട്. തൃക്കടമ്പ് ബസ്സ് സ്റ്റോപ്പിൽ നിന്ന് കോളേജ് റോഡ് വഴി മുന്നോട്ട് പോയാൽ മടമ്പം റഗുലേറ്റർ കംബ്രിഡ്ജും, അവിടെനിന്നു നോക്കിയാൽ കോട്ടയം അതിരൂപതയുടെ കീഴിലുള്ള മടമ്പം ഫോറോന പള്ളിയും കാണാം. മേരിലാന്റ് ഹൈസ്കൂൾ ഇവിടെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.

==വാർഡുകൾ==
ശ്രീകണ്ഠപുരം നഗരസഭയിലെ 31 വാർഡുകൾ ചുവടെ കൊടുത്തിരിക്കുന്നവയാണ്:
#ചെമ്പന്തൊട്ടി 
#കൊരങ്ങോട്	 
#[[കരയത്തുംചാൽ]] 
#അമ്പഴത്തുംചാൽ
#കംബാലരി 	 
#കാനപ്രം
#പന്ന്യാൽ
#പുള്ളിമാൻകുന്ന്
#കാവുമ്പായി 
#ഐച്ചേരി 
#എള്ളരിഞ്ഞി
#കൈതപ്രം
#മടമ്പം 	 
#ചേരിക്കോട് 
#നെടുങ്ങോം 
#ചുണ്ടപ്പറമ്പ്
#ആലക്കുന്ന്
#കാഞ്ഞിലേരി 
#ബാലങ്കരി 
#വയക്കര 
#കണിയാർവയൽ	 
#കോട്ടൂർ 
#പഞ്ചമൂല	 
#ആവണക്കോൽ
#ശ്രീകണ്ഠാപുരം
#പഴയങ്ങാടി
#ചേപ്പറമ്പ
#നെടിയേങ്ങ കവല
#നെടിയേങ്ങ 	 
#പെരുവഞ്ചി 
# കട്ടായി &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.trend.kerala.gov.in/ |title=ട്രെന്റ് കേരളാ വെബ്സൈറ്റ് |access-date=2020-09-29 |archive-date=2019-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190902161720/http://www.trend.kerala.gov.in/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
{{Reflist|2}}

{{കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}}


{{കണ്ണൂർ ജില്ല}}

[[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ നഗരസഭകൾ]]


{{Kannur-geo-stub}}</text>
      <sha1>1j7wgphi0n6vkm86kjwnwrhveazl8ns</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>എഫ്.സി. ബാഴ്സലോണ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61029</id>
    <revision>
      <id>4619592</id>
      <parentid>4619434</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T15:06:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29396-45</username>
        <id>217766</id>
      </contributor>
      <origin>4619592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="185396" sha1="ltle6kmosmfwfkmbhbuebz3v0tlghed" xml:space="preserve">[[എഫ്.സി. ബാർസലോണയുടെ ചരിത്രം|എഫ് സി ബാർസലോണ]]{{featured}}
{{prettyurl|FC Barcelona}}
{{Infobox football club
| clubname = എഫ്.സി. ബാർസലോണ
| image = FC Barcelona (crest).svg.png
| image_size = 200px
| fullname = ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബ് ബാർസലോണ&lt;!--in Catalan, futbol does not have an accent over &quot;u&quot;--&gt;
| nickname = ''ബാർസ'', ''ബ്ലോഗ്രാന'' (ടീം)&lt;br /&gt;''ക്യൂൾസ്'', ''ബാർസലോണിസ്റ്റാസ്''', ''ബ്ലോഗ്രെയിൻസ്'', ''അസൂൾഗ്രനാസ്''&lt;!--in Catalan, it is always blaugrana (singular) or blaugranes (plural), while in Spanish the Catalan word &quot;blaugrana&quot; is often used as well as the Spanish word &quot;azulgrana&quot;--&gt; (പിന്തുണക്കുന്നവർ)
| motto = ഒരു ക്ലബ്ബിനേക്കാളുപരി
| founded = {{Start date and years ago|df=yes|1899|11|29}}&lt;br /&gt;ഫൂട്ബോൾ ക്ലബ്ബ് ബാർസലോണ എന്ന പേരിൽ.
| ground = [[Camp Nou|ക്യാമ്പ് നൂ]], [[ബാർസലോണ]]
| capacity = 99,354
| chrtitle = അദ്ധ്യക്ഷൻ
| chairman = ജൊവൻ ലപോർട്ട
| manager = ഹാൻസി ഫ്ലിക്ക്
| league = [[ലാ ലിഗാ]]
| season = 2023-24
| position = ലാ ലിഗയിൽ രണ്ടാം  സ്ഥാനം
| current =2024-25 
| website = http://www.fcbarcelona.com
| pattern_la1 = _fcbarcelona2425h
| pattern_b1 = _fcbarcelona2425h
| pattern_ra1 = _fcbarcelona2425h
| pattern_sh1 = _fcbarcelona2425h
| leftarm1 = BF0030
| body1 = 00009F
| rightarm1 = BF0030
| shorts1 = 00006A
| socks1 = 00006A
| pattern_la2 = _fcbarcelona2425a
| pattern_b2 = _fcbarcelona2425a
| pattern_ra2 = _fcbarcelona2425a
| pattern_sh2 = _fcbarcelona2425a
| leftarm2 = 000000
| body2 = 000000
| rightarm2 = 000000
| shorts2 = 000000
| socks2 = 000000
| pattern_la3 = _fcbarcelona2425t
| pattern_b3 = _fcbarcelona2425t
| pattern_ra3 = _fcbarcelona2425t
| pattern_sh3 = _fcbarcelona2425t
| leftarm3 = B8F09B
| body3 = B8F09B
| rightarm3 = B8F09B
| shorts3 = B8F09B
| socks3 = B8F09B
}}

[[സ്പെയിൻ|സ്പെയിനിലെ]] [[കാറ്റലോണിയ|കാറ്റലോണിയ പ്രവിശ്യയിലെ]] [[ബാർസലോണ]] ആസ്ഥാനമായ ഫുട്ബോൾ  ക്ലബ്ബാണ് '''ബാർസ''' എന്ന പേരിലറിയപ്പെടുന്ന&lt;ref&gt;Pronounced {{IPA-ca|ˈbar.sə|}}.&lt;/ref&gt;''' ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബ് ബാർസലോണ'''. 1899-ൽ ജൊവാൻ  ഗാമ്പറുടെ നേതൃത്വത്തിൽ സ്ഥാപിതമായ ഈ ഫുട്ബോൾ ടീം, '''ബാർസലോണ''' എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമായി.

[[സ്വിസ്സ്]], [[ഇംഗ്ലീഷ്]], [[കറ്റാലൻ]] ഫുട്ബോളർമാരുടെ കൂട്ടായ്മയായാണ് ബാർസലോണ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചത്. ഈ ക്ലബ്ബിനെ കറ്റാലൻ സംസ്കാരത്തിന്റെയും [[കറ്റാലനിസം|കറ്റാലനിസത്തിന്റേയും]] പ്രതീകമായി കരുതിപ്പോരുന്നു. 'ഒരു ക്ലബ്ബിനേക്കാളധികം' (ആംഗലേയം: More than a club, കറ്റാലൻ: Més que un club) എന്നതാണ് എഫ്. സി ബാർസലോണയുടെ ആപ്തവാക്യം. ബാർസലോണയുടെ ഔദ്യോഗിക ഗാനമായ [[കാന്റ ഡെൽ ബാർസ]] എഴുതിയത് [[ജോം പികാസ്|ജോം പികാസും]] [[ജോസപ് മരിയ എസ്പിനാസ്|ജോസപ് മരിയ എസ്പിനാസും]] ചേർന്നാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/club/historia/simbols/himne.html| title=FC Barcelona Hymn| publisher=FC Barcelona| access-date=2012-07-24| archive-date=2011-03-03| archive-url=https://web.archive.org/web/20110303135311/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/club/historia/simbols/himne.html| url-status=live}}&lt;/ref&gt; മറ്റുള്ള ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബുകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ബാർസലോണയുടെ  ഉടമസ്ഥരും പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നവരും ക്ലബ്ബിന്റെ ആരാധകർ തന്നെയാണ്. €398 ദശലക്ഷം വിറ്റുവരവോടെ വരുമാനത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ ലോകത്ത് രണ്ടാം സ്ഥാനത്തുള്ള ക്ലബ്ബാണ് എഫ്. സി ബാർസലോണ. [[റയൽ മാഡ്രിഡ്]] ക്ലബ്ബിന്റെ ബദ്ധവൈരികളായി ബാർസലോണ ക്ലബ്ബ് അറിയപ്പെടുന്നു. റയൽ - ബാർസ പോരാട്ടം [[എൽ ക്ലാസിക്കോ]] എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

1928-ൽ സ്ഥാപിതമായ [[ലാ ലീഗ|ലാ ലീഗയുടെ]] സ്ഥാപക അംഗങ്ങളിലൊന്നാണീ ക്ലബ്. എഫ്.സി. ബാർസലോണ, റയൽ മാഡ്രിഡ്‌, [[അത്‌ലെറ്റിക് ബിൽബാവൊ]] എന്നീ ക്ലബ്ബുകൾ സ്പാനിഷ് ലീഗിലെ ഉയർന്ന ഡിവിഷനിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും തരംതാഴ്ത്തപ്പെട്ടിട്ടില്ല. ലാ ലിഗയിലെ ആദ്യ ജേതാക്കളായ ഇവർ ഇതുവരെ, 21 തവണ ലാ ലീഗ, 26 [[കോപ ഡെൽ റെയ്]], 10 തവണ [[സൂപ്പർകോപ്പ ഡി എസ്പാന]], മൂന്ന് തവണ [[കോപ ഇവാ ഡുവാർട്ടേ]],&lt;ref name=&quot;The 1953&quot;&gt;The [[Copa Eva Duarte]] was only recognized and organized with that name by the RFEF from 1947 until 1953, and therefore Barcelona's &quot;Copa de Oro Argentina&quot; win of 1945 is not included in this count, i.e. only the 1948, 1952 and 1953 trophies are.&lt;/ref&gt; രണ്ട് തവണ [[കോപ ഡി ലാ ലിഗാ]], നാല് തവണ [[യുവെഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]], നാല് തവണ [[യുവെഫ കപ്പ് വിന്നേർസ് കപ്പ്]], മൂന്ന് തവണ [[ഇന്റർ-സിറ്റീസ് ഫെയർസ് കപ്പ്]],&lt;ref&gt;Considered a major title by FIFA (see FIFA.com F.C. Barcelona's profile at http://www.fifa.com/classicfootball/clubs/club=44217/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120106144603/http://www.fifa.com/classicfootball/clubs/club%3D44217/ |date=2012-01-06 }}) but generally not an official title, as the competition was not organized by [[UEFA]]&lt;/ref&gt; നാലു തവണ [[യൂറോപ്യൻ സൂപ്പർ കപ്പ്]], രണ്ട് തവണ [[ഫിഫ ക്ലബ്ബ് വേൾഡ് കപ്പ്]]&lt;ref name=&quot;Football Europe: FC Barcelona&quot;&gt;{{cite web|url=http://en.archive.uefa.com/footballeurope/club=50080/domestic.html|title=Football Europe: FC Barcelona|publisher=[[Union of European Football Associations]] (UEFA)|accessdate=4 May 2009|archive-date=2010-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20100603054639/http://en.archive.uefa.com/footballeurope/club%3D50080/domestic.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; എന്നിവ നേടിയിട്ടുണ്ട്.

1955 മുതൽ തുടർച്ചയായി ഫുട്ബോൾ കളിക്കുന്ന [[യൂറോപ്പ്|യൂറോപ്യൻ]] വൻകരയിലെ ഒരേയൊരു ടീമാണ് ബാർസലോണ. 2009ൽ ലാ ലിഗ, കോപ ഡെൽ റേ, ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് കിരീടങ്ങൾ ഉയർത്തി, [[ട്രെബിൾ]] എന്ന ഈ നേട്ടം കൈവരിക്കുന്ന ആദ്യത്തെ സ്പാനിഷ് ടീമായി ബാർസലോണ മാറി. അതേ വർഷം തന്നെ കളിച്ച ആറ് ലീഗുകളിലും ഒരേ വർഷം കിരീടമുയർത്തി [[സെക്സറ്റപ്പിൾ]] എന്ന അപൂർവ്വ ബഹുമതി സ്വന്തമാക്കിയ ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബായി ബാർസലോണ മാറി. [[സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പ്]], [[യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്]], ഫിഫ ക്ലബ്ബ് വേൾഡ് കപ്പ് എന്നിവയായിരുന്നു മറ്റു മൂന്ന് കിരീടങ്ങൾ.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona7&quot;&gt;{{cite web|url=http://arxiu.fcbarcelona.cat/web/english/club/historia/records/rec_colectius.html|title=FC Barcelona Records|date=12 January 2012|work=fcbarcelona.com|accessdate=12 January 2012|archive-date=2012-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110205843/http://arxiu.fcbarcelona.cat/web/english/club/historia/records/rec_colectius.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ചരിത്രം ==
{{Main|എഫ്.സി. ബാർസലോണയുടെ ചരിത്രം}}

=== തുടക്കം (1899–1922) ===
{{Quote box|'''കായിക പരസ്യം:''' നമ്മുടെ സുഹൃത്തും മുൻ സ്വിസ്സ് [[ഫുട്ബോൾ]] ജേതാവുമായ ഹാൻസ് കാമ്പർക്ക് ഈ പട്ടണത്തിൽ ഫുട്ബോൾ മത്സരം നടത്താനാഗ്രഹമുണ്ട്. മറ്റ് ആർക്കെങ്കിലും ഇക്കാര്യത്തിൽ താത്പര്യമുണ്ടങ്കിൽ വ്യാഴാഴ്ചയോ ചൊവ്വാഴ്ചയോ വൈകുന്നേരം ഒമ്പതിനും പതിനൊന്നിനും ഇടക്ക് ഈ പത്രത്തിന്റെ ഓഫീസിൽ ഹാജറാകാണമെന്ന് അറിയിച്ച് കൊള്ളുന്നു.| ''ലോസ് ഡിപ്പോർട്ടസിലെ ജൊവാൻ കാമ്പറുടെ പരസ്യം.{{സൂചിക|൧}}''&lt;ref name=&quot;Ball, Phil p. 89&quot;/&gt;|align=right|width=350px}}

1899 ഒക്ടോബർ 22ന് കാറ്റലോണിയൻ പത്രമായ ലോസ് ഡിപ്പോർട്ടസിൽ അക്കാലത്തെ പ്രശസ്ത സ്വിസ് ഫുട്ബോൾ താരമായിരുന്ന [[ജൊവാൻ കാമ്പർ]] തനിക്ക് ഒരു [[ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബ്]] തുടങ്ങാനാഗ്രഹമുണ്ടെന്ന് കാണിച്ച് ഒരു പരസ്യം ഇറക്കി. അനുകൂലമായ  പ്രതികരണങ്ങളെത്തുടർന്ന് നവംബർ 29ന് കാമ്പർ, ജിംനേഷ്യോ സോളിൽ ഒരു യോഗം വിളിച്ചുകൂട്ടി. പതിനൊന്ന് കളിക്കാരുമായി അന്ന് എഫ്.സി. ബാർസലോണ പിറന്നു. വാൾട്ടർ വൈൽഡ്, ബാർട്ടമ്യോ ടൊറഡാസ്, ഓട്ടോ കൻസിൽ, ഓട്ടോ മേയർ, എൻറിക് ഡുകാൽ, പിയർ കാബോട്ട്, കാൾസ് പുയോൾ, ജോസപ് ഇലോബട്ട്, ജോൺ പാർസൺസ്, വില്ല്യം പാർസൺസ് എന്നിവരായിരുന്നു ആ പതിനൊന്ന് കളിക്കാർ.&lt;ref name=&quot;Ball, Phil p. 89&quot;&gt;Ball, Phil p. 89.&lt;/ref&gt;

[[കോപ ഡെൽ റേ|കോപ ഡെൽ റേയിലും]] [[കറ്റാലൻ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടൂർണമെന്റ്|കറ്റാലൻ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടൂർണമെന്റിലുമടക്കം]] പ്രാദേശിക, ദേശീയ ടൂർണമെന്റുകളിൽ ബാർസലോണക്ക് മികച്ച തുടക്കം ലഭിച്ചു. 1902ൽ ബാർസ അവരുടെ ആദ്യത്തെ കിരീടം - [[കോപ മക്കായ]] സ്വന്തമാക്കി. അതേ വർഷം തന്നെ ആദ്യത്തെ [[കോപ ഡെൽ റേ|കോപ ഡെൽ റേയിൽ]] പങ്കെടുക്കുകയും ഫൈനലിൽ [[അത്‌ലെറ്റിക്കോ ബിൽബോവോ|ബികസായയോട്]] (ഇപ്പോഴത്തെ [[അത്‌ലെറ്റിക്കോ ബിൽബോവോ]]) 1–2ന് പരാജയപ്പെടുകയും ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;rsssf1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.rsssf.com/tabless/spancuphist.html |title=Spain&amp;nbsp;– List of Cup Finals |author=Carnicero, José Vicente Tejedor |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]] (RSSSF) |date=21 May 2010 |accessdate=9 March 2010 |archive-date=2019-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190127174617/http://www.rsssf.com/tabless/spancuphist.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[1908|1908ൽ]] [[ജോൺ കാമ്പർ]] ബാർസയുടെ ക്ലബ്ബ് പ്രസിഡന്റായി. 1905ലെ [[കാറ്റലോണിയൻ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്|കാറ്റലോണിയൻ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിന്]] ശേഷം മറ്റു കിരീടങ്ങൾ നേടാത്തത് ക്ലബ്ബിനെ സാമ്പത്തികമായി ബുദ്ധിമുട്ടിലാക്കിയ സമയത്തായിരുന്നു ഇത്. 1908നും 1925നും ഇടയിൽ അഞ്ച് തവണ ക്ലബ്ബ് പ്രസിഡന്റായ [[ജോൺ കാമ്പർ|കാമ്പർ]] ഇരുപത്തഞ്ച് വർഷത്തോളം ബാർസലോണയോടൊപ്പം ചെലവഴിച്ചു. ബാർസക്ക് സ്വന്തം സ്റ്റേഡിയവും സ്ഥിരവരുമാനവും നേടിക്കൊടുത്തത് [[ജോൺ കാമ്പർ|കാമ്പറുടെ]] നേട്ടങ്ങളിൽപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_1.html |title=History part I |publisher=FC Barcelona |accessdate=11 March 2010 |archive-date=2009-07-02 |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20090702100948/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_1.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

1909 മാർച്ച് 14ന്, 8,000ഓളം കാണികളെ വഹിക്കാനാവുന്ന മൈതാനമായ [[കാമ്പ് ഡി ലാ ഇന്റസ്ട്രിയ|കാമ്പ് ഡി ലാ ഇന്റസ്ട്രിയയിലേക്ക്]] ബാർസ ടീം നീങ്ങി. 1910 മുതൽ 1914 വരെ ബാർസലോണ [[പൈറിനീസ് കപ്പ്|പൈറിനീസ് കപ്പിൽ]] പങ്കെടുത്തു. [[ലാങ്യുഡോക്]], [[മിഡി]], [[അക്യുറ്റെയിൻ]] (ദക്ഷിണ [[ഫ്രാൻസ്]]), [[ബാസ്ക്]], [[കാറ്റലോണിയ]] എന്നീ പ്രദേശങ്ങളിലെ പ്രശസ്ത ടീമുകൾ പങ്കെടുത്തിരുന്ന ടൂർണമെന്റായിരുന്നു [[പൈറിനീസ് കപ്പ്|പൈറിനീസ്]]. അക്കാലത്തെ മികച്ച ടൂർണമെന്റുകളിലൊന്നായി ഇതിനെ പരിഗണിച്ചിരുന്നു.&lt;ref&gt;Murray, Bill; Murray, William J. p. 30.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rsssf.com/tablesp/pyrenees.html |title=Coupe des Pyrenées&amp;nbsp;– Copa de los Pirineos |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]] (RSSSF) |date=19 June 2001 |accessdate=12 June 2010 |author=Ferrer, Carles Lozano |archive-date=2018-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002023833/http://rsssf.com/tablesp/pyrenees.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ഇതേ സമയം തന്നെ ബാർസ തങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷ [[കാസിലിയൻ സ്പാനിഷ്|കാസിലിയൻ സ്പാനിഷിൽ]] നിന്നും [[കറ്റാലൻ ഭാഷ|കറ്റാലനിലേക്ക്]] മാറ്റുകയും [[കറ്റാലനിസം|കറ്റാലൻ ദേശീയതയുടെ]] പ്രതീകമായി അറിയപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഭൂരിഭാഗം ആരാധകർക്കും ബാഴ്സലോണ എഫ്. സി. എന്നത് [[ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബ്|ഫുട്ബോൾ ടീം]] എന്നതിനേക്കാൾ തങ്ങളുടെ വംശീയതയുടെ ചിഹ്നമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;Spaaij, Ramón. p. 279.&lt;/ref&gt;

[[ജോൺ കാമ്പർ|കാമ്പർ]] പിന്നീട് ക്ലബ്ബിലേക്ക് അംഗങ്ങളെ ചേർക്കാൻ തുടങ്ങി. 1922 ആയപ്പോഴേക്കും 20,000 അംഗങ്ങളുള്ള ക്ലബ്ബായി മാറുകയും പുതിയൊരു മൈതാനത്തിനുള്ള ധനശേഖരണം ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. അതേ വർഷം തന്നെ [[ക്യാമ്പ് ഡി ലേ കോർട്ട്|ക്യാമ്പ് ഡി ലേ കോർട്ടിലേക്ക്]] ക്ലബ്ബ് തങ്ങളുടെ മൈതാനം മാറ്റി.&lt;ref name=Arnaud103/&gt; തുടക്കത്തിൽ 22,000 പേരെ ഉൾക്കൊള്ളാനുള്ള കഴിവേ [[ക്യാമ്പ് ഡി ലേ കോർട്ട്|ലേ കോർട്ടിനുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ]]. പിന്നീടത് 60,000 ആയി വർദ്ധിപ്പിച്ചു.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona2&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_2.html |title=History part II |publisher=FC Barcelona |date= |accessdate=11 March 2010 |archive-date=2012-05-30 |archive-url=https://archive.today/20120530060040/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_2.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ജാക്ക് ഗ്രീൻവാൾ|ജാക്ക് ഗ്രീൻവാളിനെ]] ക്ലബ്ബിന്റെ ആദ്യത്തെ മുഴുവൻ സമയ മാനേജറായി നിയമിക്കുകയും ക്ലബ്ബിന്റെ പ്രകടനം മെച്ചപ്പെടുകയും ചെയ്തു. [[ജോൺ കാമ്പർ|കാമ്പറുടെ]] കാലഘട്ടത്തിൽ പതിനൊന്ന് തവണ [[കാറ്റലോണിയൻ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്]], ആറ് [[കോപ ഡെൽ റേ]], നാല് [[പൈറിനീസ് കപ്പ്]] എന്നിവ നേടിയിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;rsssf1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;fcbarcelona1&quot;/&gt;

=== റിവെറ, റിപ്പബ്ലിക്ക്, ആഭ്യന്തര യുദ്ധം (1923–1957) ===
[[പ്രമാണം:800-Barcelona bombing.jpg|thumb|right|250px|ബാർസലോണ ബോംബാക്രമണത്തിന്റെ മുകൾച്ചിത്രം]]

1925 ജൂൺ 14ന് സ്റ്റേഡിയത്തിലെ കാണികൾ [[മാർഷ റിയൽ|സ്പാനിഷ് ദേശീയ ഗാനമായ]] '[[മാർഷ റിയൽ|മാർഷ റിയലിനെ]]' പരിഹസിക്കുകയും '[[ഗോഡ് സേവ് ദ ക്യൂൻ|ഗോഡ് സേവ് ദ കിംഗ്]]' എന്ന ഗാനത്തെ ഹർഷാരവങ്ങളോടെ എതിരേൽക്കുകയും ചെയ്തു. [[സ്പെയിൻ]] ഏകാധിപതിയാ [[മിഗ്വൽ പ്രിമോ ഡി റിവറെ|മിഗ്വൽ പ്രിമോ ഡി റിവറെക്കെതിരെയുള്ള]] പ്രതിഷേധമായിരുന്നു ഇത്. ഇതിന്റെ ഫലമായി സ്റ്റേഡിയം ആറ് മാസത്തേക്ക് അധികാരികൾ അടച്ചിട്ടു. [[ജോൺ കാമ്പർ|കാമ്പർ]] ക്ലബ്ബിന്റെ പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം രാജി വെക്കാൻ നിർബന്ധിതനായി.&lt;ref&gt;Shubert, Adrian. p. 200.&lt;/ref&gt; ഇത് ക്ലബ്ബിനെ വാണിജ്യവൽക്കരിക്കുന്നതിന് കാരണമായി. [[1926|1926ന്]] ബാർസലോണയെ വാണിജ്യക്ലബ്ബായി അതിന്റെ ബോർഡ് ഓഫ് ഡയറക്റ്റേഴ്സ് പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref name=Arnaud103&gt;Arnaud, Pierre; Riordan, James. p. 103.&lt;/ref&gt; [[1928|1928ലെ]] [[കോപ ഡെൽ റേ|സ്പാനിഷ് കപ്പ്]] വിജയം ബാർസലോണ ആഘോഷിച്ചത് [[ഫ്രാൻസ് പ്ലാക്റ്റോ|ഒഡ എ പ്ലാക്റ്റോ]] എന്ന ഗാനത്തോടൊപ്പമായിരുന്നു. [[ജെനറേഷൻ ഓഫ് 27]] എന്ന സംഘത്തിലെ അംഗമായ കവി റാഫേൽ ആൽബെർട്ടിയാണ് ഈ ഗാനം രചിച്ചത്. ബാർസലോണ ഗോൾകീപ്പറുടെ പ്രകടനത്തിൽ പ്രചോദിതനായിട്ടായിരുന്നു ഈ കവിതയെഴുതിയത്.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Football, European Integration, National Identity: The Case of FC Barcelona|author=Roy, Joaquín|year=2001|publisher=European Community Studies Association (paper)|page=4}}&lt;/ref&gt; സാമ്പത്തിക , വ്യക്തിപരമായ പ്രശ്നങ്ങളാൽ വിഷാദരോഗത്തിന് അടിമയായിരുന്ന [[ജോൺ കാമ്പർ|കാമ്പർ]] [[1930]] [[ജൂലൈ 30|ജൂലൈ 30ന്]] ആത്മാഹുതി ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona1&quot;/&gt;

കായിക മേഖലയിൽ രാഷ്ട്രീയമായ പ്രശ്നങ്ങൾ ധാരാളമുണ്ടായെങ്കിലും [[ജോസപ് എസ്കോള|ജോസപ് എസ്കോളയുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽ കളിക്കാരുമായി ടീം മുന്നോട്ട് പോയി.&lt;ref&gt;Burns, Jimmy. pp. 111–112.&lt;/ref&gt; 1930, 1931, 1932, 1934, 1936, 1938 വർഷങ്ങളിൽ [[കാറ്റലോണിയൻ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്]] നേടിയെങ്കിലും&lt;ref name=&quot;rsssf1&quot;/&gt; ആ മികവ് ദേശീയ തലത്തിലും തുടർന്നതിനാൽ ക്ലബ്ബിനെ കൂടുതൽ വിവാദങ്ങളിലേക്ക് വലിച്ചിഴക്കാതിരിക്കാൻ കാരണമായി. 1937ലെ [[മെഡിറ്ററേനിയൻ ലീഗ്]] കിരീട വിവാദം ഇതിനൊരപവാദമായിരുന്നു. 1936ൽ[[1936ലെ സ്പാനിഷ് ആഭ്യന്തര യുദ്ധം|സ്പാനിഷ് ആഭ്യന്തര യുദ്ധം]] തുടങ്ങിയ ശേഷം ബാർസലോണയിലെയും [[അത്‌ലെറ്റിക്കോ ബിൽബാവോ|അത്‌ലെറ്റിക്കോ ബിൽബാവോയിലെയും]] വിവിധ കളിക്കാരെ പട്ടാളത്തിനെതിരെ പ്രവർത്തിച്ചവരുടെ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി.&lt;ref&gt;Arnaud, Pierre; Riordan, James. p. 104.&lt;/ref&gt; [[ആഗസ്റ്റ് ആറ്|ആഗസ്റ്റ് ആറിന്]] ക്ലബ്ബിന്റെ പ്രസിഡന്റും പ്രോ-ഇന്റിപെന്റൻസ് പാർട്ടിയുടെ പ്രതിനിധിയുമായ [[ജോസപ് സൺയോൾ|ജോസപ് സൺയോളിനെ]] [[ഗ്വാഡാറമ|ഗ്വാഡാറമക്കടുത്ത്]] [[ഫലാഞ്ചിസ്റ്റ്]] സൈനികൻ കൊലപ്പെടുത്തി.&lt;ref&gt;Spaaij, Ramón. p. 280.&lt;/ref&gt; ബാർസലോണയുടെ രക്തസാക്ഷിത്വം ആയി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ട ഈ സംഭവം എഫ്. സി. ബാർസലോണയുടെ ചരിത്രത്തിലെ നിർണ്ണായക നിമിഷമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;Ball, Phil. pp. 116–117.&lt;/ref&gt; 1937ൽ ക്ലബ്ബ് അമേരിക്ക, മെക്സിക്കോ പര്യടനത്തിലായിരുന്ന സമയത്താണ് സ്പെയിനിൽ [[സ്പെയിനിലെ രണ്ടാം റിപ്പബ്ലിക്ക്|രണ്ടാം റിപ്പബ്ലിക്ക്]] അരങ്ങേറുന്നത്. ഈ പര്യടനം ക്ലബ്ബിനെ സാമ്പത്തികമായി സഹായിച്ചു എന്നത് പോലെത്തന്നെ ടീം അംഗങ്ങളിൽ പകുതിയോളം പേർ [[അമേരിക്ക]], [[മെക്സിക്കോ]] രാജ്യങ്ങളിൽ അഭയം തേടാനും കാരണമായി. 1938 മാർച്ച് പതിനാറിന് [[ബാർസലോണ|ബാർസലോണയിൽ]] ബോംബാക്രമണം നടന്നു. മൂവായിരത്തോളം പേർ മരിച്ചു. ഒരു ബോംബ് ക്ലബ്ബിന്റെ ഓഫീസിലും പതിച്ചു.&lt;ref&gt;Raguer, Hilari. pp. 223–225.&lt;/ref&gt; ഏകദേശം ഒരു മാസത്തിന് ശേഷമാണ് [[കാറ്റലോണിയ]] സാധാരണ നിലയിലായത്. 3,486 അംഗങ്ങളിലേക്ക് ചുരുങ്ങിയ, [[കറ്റാലനിസം|കറ്റാലനിസത്തിന്റെ]] പ്രതീകമായ ബാർസലോണ ക്ലബ്ബിനുമേൽ ധാരാളം നിയന്ത്രണങ്ങൾ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;Raguer, Hilari. pp. 232–233.&lt;/ref&gt; ആഭ്യന്തര യുദ്ധത്തിന് ശേഷം [[കറ്റാലൻ പതാക]] നിരോധിക്കുകയും [[ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബ്|ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബുകൾ]] [[സ്പാനിഷ്]]-ഇതര വാക്കുകൾ ഉപയോഗിക്കരുതെന്നും നിയമമിറക്കി. ഇത് ക്ലബ്ബിന്റെ പേര് ''ക്ലബ് ഡി ഫുട്ബോൾ ബാർസലോണ'' എന്നാക്കാനും ക്ലബ്ബ് ഷീൽഡിലെ [[കറ്റാലൻ പതാക]] നീക്കാനും കാരണമായി.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona2&quot;/&gt;

|1943ലെ [[കോപ ഡെൽ ജെനറിലിസിമോ]] സെമിഫൈനലിൽ ബാർസയുടെ എതിരാളികൾ [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡായിരുന്നു]]. സെമിഫൈനലിന്റെ ആദ്യപാദത്തിൽ എതിരില്ലാത്ത മൂന്ന് ഗോളുകൾക്ക് ബാർസലോണ ജയിച്ചു. രണ്ടാം പാദ മത്സരത്തിന് മുമ്പ് ബാർസലോണ ക്ലബ്ബ് ഡ്രസ്സിംഗ് റൂമിൽ [[ജെനറൽ ഫ്രാങ്കോ]] ഒരു ഹ്രസ്വസന്ദർശനം നടത്തി. 'ജെനറലിന്റെ ഔദാര്യം' കൊണ്ട് മാത്രമാണ് അവരിപ്പോഴും കളിക്കുന്നതെന്ന് ബാർസലോണ കളിക്കാരെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. ഇതിന്റെ ഫലമായി രണ്ടാം പാദത്തിൽ [[റയൽ മാഡ്രിഡ്]] ഒന്നിനെതിരെ പതിനൊന്ന് ഗോളുകൾക്ക് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fifa.com/aboutfifa/federation/news/newsid=70557.html|title=Barça—Much more than just a Club|date=10 December 1998|accessdate=1 May 2011|publisher=[[FIFA]]|last=Aguilar|first=Paco|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100527222642/http://www.fifa.com/aboutfifa/federation/news/newsid=70557.html|archivedate=2010-05-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt;  രാഷ്ട്രീയമായ പ്രശ്നങ്ങൾക്കിടയിലും 1940കളിലും 1950കളിലും ബാർസ ധാരാളം വിജയങ്ങൾ നേടി. 1945ൽ [[ജോസപ് സാമിറ്റ്യർ]] മാനേജറും [[സെസാർ]]. [[റമാലെറ്റ്സ്]], [[വെലാസ്കോ]] എന്നിവരുമടങ്ങുന്ന ടീം ആദ്യമായി [[ലാ ലിഗാ|ലാ ലിഗായിൽ]] കിരീടമുയർത്തി. 1948ലും 1949ലും അവർ ഈ നേട്ടം ആവർത്തിച്ചു. 1949ൽ തന്നെ [[കോപ ലാറ്റിന|കോപ ലാറ്റിനയും]] ബാർസ നേടി. 1950 ജൂലൈയിൽ ക്ലബ്ബ് [[ലാദ്സ്ലാവോ കുബാല|ലാദ്സ്ലാവോ കുബാലയുമായി]] കരാർ ഒപ്പുവെച്ചു. പിന്നീട് ക്ലബ്ബിന്റെ പ്രധാന കളിക്കാരിൽ ഒരാളായി കുബാല മാറി.

1951ൽ [[സാന്റഡോർ റേസേർസ്|സാന്റഡോറിനെ]] 2–1ന് തോൽപ്പിച്ച ശേഷം [[ബാർസലോണ ആരാധകർ]] [[ലേ കോർട്ട്|ലേ കോർട്ടിൽ]] നിന്ന് [[ട്രാം|ട്രാമുകളൊന്നും]] ഉപയോഗിക്കാതെ നടന്ന് തിരികെപ്പോയി. ഇത് [[ജെനറൽ ഫ്രാങ്കോ|ഫ്രാങ്കോയുടെ]] അധികൃതരെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തി. [[ബാർസലോണ ആരാധകർ|ബാർസലോണ ആരാധകരുടെ]] പിന്തുണയോടു കൂടി ആ സമയം [[ബാർസലോണ|ബാർസലോണ നഗരത്തിൽ]] [[ട്രാം]] [[സമരം]] നടക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഇത്തരത്തിലുള്ള സംഭവങ്ങൾ [[കാറ്റലോണിയ|കാറ്റലോണിയയുടെ]] പ്രതിനിധികൾ എന്ന നിലയിൽ നിന്ന് [[അവകാശം|അവകാശങ്ങൾക്കും]] [[സ്വാതന്ത്രം|സ്വാതന്ത്രത്തിനും]] വേണ്ടിയുള്ള ശബ്ദം കൂടിയായി ബാർസലോണ ക്ലബ്ബിനെ പരിഗണിക്കാൻ കാരണമായി.&lt;ref&gt;Ferrand, Alain; McCarthy, Scott. p. 90.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Witzig, Richard. p. 408.&lt;/ref&gt;

മാനേജർ [[ഫെർഡിനാൻഡ് ഡോസിക്ക്|ഫെർഡിനാൻഡ് ഡോസിക്കും]] [[ലാസ്ലോ കബാല|ലാസ്ലോ കബാലയും]] ക്ലബ്ബിനെ വിജയങ്ങളിലേക്ക് നയിച്ചു. 1952ൽ [[ലാ ലിഗാ]], [[കോപ ഡെൽ ജെനറിലിസ്മോ]] (ഇപ്പോഴത്തെ [[കോപ ഡെൽ റേ]]), [[കോപ ലാറ്റിന]],  [[കോപ മാർട്ടിനി]], [[കോപാ ഇവാ ഡ്വാർട്ടേ]] എന്നിങ്ങനെ അഞ്ച് കിരീടങ്ങളും നേടി. 1953ലും [[ലാ ലിഗാ]], [[കോപ ഡെൽ ജെനറലിസിമോ]] കിരീടനേട്ടങ്ങൾ ആവർത്തിച്ചു.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona2&quot;/&gt;

=== ക്ലബ്ബ് ഡി ഫുട്ബോൾ ബാർസലോണ (1957–1978) ===
[[പ്രമാണം:Camp Nou des de l'helicòpter.jpg|thumb|right|alt=ക്യാമ്പ് നൂ - ഒരു മുകൾച്ചിത്രം.|[[Camp Nou|ക്യാമ്പ് നൂ സ്റ്റേഡിയം]]. ബാർസലോണ ക്ലബ്ബിന്റെ [[ബാർസലോണ ആരാധകർ|ആരാധകരുടെ]] സാമ്പത്തിക പിന്തുണ കൊണ്ടാണ് ഈ സ്റ്റേഡിയം പണിതത്.&lt;ref&gt;Ball, Phil. p. 111.&lt;/ref&gt;]]

1959ൽ ദേശിയ തലത്തിലെ രണ്ട് കിരീടങ്ങളും 1960ൽ [[ലാ ലിഗാ]], [[ഇന്റർ സിറ്റീസ് ഫെയേഴ്സ് കപ്പ്]]  എന്നിവയും ബാർസലോണ നേടി. അക്കാലത്ത് [[ഹെലനിയോ ഹെറാര]]  ആയിരുന്നു ടീം മാനേജർ. 1960ലെ [[യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]] ആയി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട [[ലൂയി സുവാരസ് മിറാമെന്റോസ്]], [[കുബാല|കുബാലയുടെ]] നിർദ്ദേശപ്രകാരം ടീമിലെടുത്ത [[ഹംഗറി|ഹംഗേറിയൻ]] കളിക്കാരായ [[സാന്റർ കോക്സിസ്]], [[സോൾട്ടൻ ചിബോർ]] എന്നിവരായിരുന്നു ടീമിലെ പ്രമുഖ കളിക്കാർ. 1961ലെ [[യൂറോപ്യൻ കപ്പ്|യൂറോപ്യൻ കപ്പിൽ]] [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡിനെ]] തോൽപ്പിക്കുന്ന ആദ്യ ടീമായി ബാർസലോണ മാറി. എങ്കിലും ഫൈനലിൽ [[ബെനഫിക്ക|ബെനഫിക്കയോട്]] തോറ്റു.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rsssf.com/tablese/ec1.html |title=European Champions' Cup |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]] (RSSSF) |date=2 June 2010 |accessdate=11 August 2010 |first=Karel |last=Stokkermans |archive-date=2019-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107085650/http://www.rsssf.com/tablese/ec1.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rsssf.com/ec/ec196061.html |title=European Competitions 1960–61 |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]] (RSSSF) |date=27 June 2007 |accessdate=11 August 2010 |first=James M. |last=Ross |archive-date=2012-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527161715/http://www.rsssf.com/ec/ec196061.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fcbarcelona3&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_3.html |title=History part III |publisher=FC Barcelona |accessdate=15 March 2010 |archive-date=2012-12-05 |archive-url=https://archive.today/20121205073354/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_3.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

1960ൽ ടീമിന് അത്ര നല്ല നേട്ടങ്ങളൊന്നും ഉണ്ടായില്ല. [[ലാ ലിഗ]] [[റയൽ മാഡ്രിഡ്]] നേടി. 1957ൽ [[ക്യാമ്പ് നൂ|ക്യാമ്പ് നൂവിന്റെ]] പണി പൂർത്തിയാക്കിയത് കാരണം പുതിയ കളിക്കാരെ വാങ്ങാനുള്ള പണം ക്ലബ്ബിന്റെ അടുക്കൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona3&quot;/&gt; അതേ ദശാബ്ദം തന്നെ [[ജോസപ് മരിയ ഫസ്റ്റേ|ജോസപ് മരിയ ഫസ്റ്റേയുടെയും]] [[കാൾസ് റിക്സാക്ക്|കാൾസ് റിക്സാക്കിന്റെയും]] മുന്നേറ്റങ്ങൾക്കും ക്ലബ്ബ് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. 1963ൽ [[കോപ ഡെൽ ജെനറിലിസിമോ|കോപ ഡെൽ ജെനറിലിസിമോയും]] 1966ൽ [[ഇന്റർ സിറ്റീസ് ഫെയേഴ്സ് കപ്പ്|ഫെയേഴ്സ് കപ്പും]] ക്ലബ്ബ് നേടി. 1968ലെ [[കോപ ഡെൽ ജെനറിലിസിമോ]] ഫൈനലിൽ [[സാന്റിയാഗോ ബെർണബ്യൂ|സാന്റിയാഗോ ബെർണബ്യൂവിൽ]] [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡിനെ]] ഏകപക്ഷീയമായ ഒരു ഗോളിന് തോൽപ്പിച്ച് ബാർസലോണ തങ്ങളുടെ പഴയകാല പ്രതാപം തിരിച്ചപിടിച്ചു. [[ജെനറൽ ഫ്രാങ്കോ|ജെനറൽ ഫ്രാങ്കോയുടെ]] മുന്നിൽ വെച്ചായിരുന്നു [[സ്പാനിഷ് രണ്ടാം റിപ്പബ്ലിക്|സ്പാനിഷ് രണ്ടാം റിപ്പബ്ലിക്കൻ]] നേതാവ് കൂടിയായ [[സാൽവദോർ ആർട്ടിഗസ്]] മാനേജറായിരുന്ന ക്ലബ്ബിന്റെ ഈ വിജയം. 1974ൽ [[ജെനറൽ ഫ്രാങ്കോ|ഫ്രാങ്കോയുടെ]] ഏകാധിപത്യം അവസാനിച്ചതോടെ ക്ലബ്ബ് ഔദ്യോഗിക നാമം വീണ്ടും ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബ് ബാർസലോണ എന്നാക്കുകയും [[കറ്റാലൻ]] ലിപി തന്നെ ഉപയോഗിക്കുകയും പഴയ ചിഹ്നങ്ങൾ പുനഃപ്രതിഷ്ഠിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html |title=The Crest |publisher=FC Barcelona |date= |accessdate=11 April 2010 |archive-date=2012-05-30 |archive-url=https://archive.today/20120530060040/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

1973–74 സീസണിൽ റെക്കോഡ് തുകയായ £920,000ന് [[അയാക്സ് ആംസ്റ്റർഡാം|അയാക്സിൽ]] നിന്നും പ്രശസ്ത [[ഡച്ച്]] കളിക്കാരനായ [[യൊഹാൻ ക്രൈഫ്|യൊഹാൻ ക്രൈഫിനെ]] ബാർസലോണ ടീമിലെത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;MacWilliam, Rab; MacDonald, Tom. p. 180.&lt;/ref&gt; [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡിനുപരി]] ബാർസലോണ തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ കാരണം, താൻ [[ജെനറൽ ഫ്രാങ്കോ|ജെനറൽ ഫ്രാങ്കോയുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ട ടീമുമായി കളിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്നില്ല എന്നതിനാലാണെന്ന് [[യൊഹാൻ ക്രൈഫ്]] വ്യക്തമാക്കി. ഇത് വളരെപ്പെട്ടെന്ന് [[ബാർസ ആരാധകർ|ബാർസ ആരാധകർക്കിടയിൽ]] [[യൊഹാൻ ക്രൈഫ്]] പ്രിയ കളിക്കാരനായിത്തീരാൻ കാരണമായി. [[യൊഹാൻ ക്രൈഫ്]] പിന്നീട് തന്റെ മകന് കറ്റാലൻ വിശുദ്ധവ്യക്തിയായ [[യോർഡി ക്രൈഫ്|യോർഡിയുടെ]] പേര് നൽകി.&lt;ref&gt;Ball, Phil. pp. 83–85.&lt;/ref&gt; [[യൊഹാൻ ക്രൈഫ്]], [[യുവാൻ മാന്വൽ ആഴ്സ്നെസി]], [[കാൾസ് റിക്സാച്ച്]], [[ഹ്യൂഗോ സോട്ടിൽ]] എന്നിവരടങ്ങിയ ടീം, 1973–74 സീസണിൽ ക്ലബ്ബിന് [[ലാ ലിഗാ]] കിരീടം നേടിക്കൊടുത്തു. 1960ന് ശേഷമുള്ള ക്ലബ്ബിന്റെ ആദ്യത്തെ [[ലാ ലിഗാ]] കിരീടമായിരുന്നു ഇത്.&lt;ref name=&quot;rsssf1&quot;/&gt; [[സാന്റിയാഗോ ബെർണബ്യൂ|സാന്റിയാഗോ ബെർണബ്യൂവിൽ]] [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡിനെ]] 5–0ന് തോൽപ്പിച്ചായിരുന്നു ഈ കിരീടനേട്ടം.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.lfp.es/?tabid=113&amp;Controltype=tres&amp;t=073&amp;idDivision=1 |title=La Liga season 1973–74 |publisher=[[Liga de Fútbol Profesional]] (LFP) |date= |accessdate=28 June 2010 |archive-date=2012-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306000829/http://www.lfp.es/?tabid=113&amp;Controltype=tres&amp;t=073&amp;idDivision=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[1973|1973ൽ]] [[യൊഹാൻ ക്രൈഫ്|ക്രൈഫ്]] രണ്ടാമതും [[ബാലൺ ഡി ഓർ|മികച്ച യൂറോപ്യൻ കളിക്കാരനുള്ള കിരീടം]] ([[ബാലൺ ഡി ഓർ]]) നേടി. 1971ൽ [[അയാക്സ് ആംസ്റ്റർഡാം|അയാക്സിനു]] വേണ്ടിയായിരുന്നു ആദ്യ കിരീടം. ബാർസലോണയിലായിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ 1974ൽ [[യൊഹാൻ ക്രൈഫ്]] മൂന്നാമതും [[ബാലൺ ഡി ഓർ]] നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/europa-poy.html|date=11 December 2009|author=Moore, Rob; Stokkermans, Karel|title=European Footballer of the Year (&quot;Ballon d'Or&quot;)|publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]] (RSSSF)|accessdate=11 April 2010|archive-date=2008-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217034637/http://www.rsssf.com/miscellaneous/europa-poy.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== നൂൺസും സ്ഥിരതയുടെ വർഷങ്ങളും (1978–2000) ===

1978ൽ [[ജോസെപ് ലൂയിസ് നൂൺസ്|ജോസെപ് ലൂയിസ് നൂൺസിനെ]] ബാർസലോണ ക്ലബ്ബ് പ്രസിഡന്റായി ക്ലബ്ബ് അംഗങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുത്തു. 1974ൽ [[സ്പെയിൻ]] [[ജനാധിപത്യം|ജനാധിപത്യത്തിന്റെ]] പാതയിലേക്ക് നീങ്ങിയതും [[ജെനറൽ ഫ്രാങ്കോ|ജെനറൽ ഫ്രാങ്കോയുടെ]] ഏകാധിപത്യ ഭരണം അവസാനിച്ചതും [[ജോസപ് ലൂയിസ് നൂൺസ്|നൂൺസിനെ]] പ്രസിഡന്റായി തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ കാരണമായി. മൈതാനത്തിനകത്തും പുറത്തും ക്ലബ്ബിനെ ഒരു ലോകോത്തര നിലവാരമുള്ള ടീമാക്കി മാറ്റുക എന്നതായിരുന്നു [[ജോസപ് ലൂയിസ് നൂൺസ്|നൂൺസിന്റെ]] ലക്ഷ്യം. [[യൊഹാൻ ക്രൈഫ്|ക്രൈഫിന്റെ]] നിർദ്ദേശപ്രകാരം [[ജോസപ് ലൂയിസ് നൂൺസ്|നൂൺസ്]] 1979 ഒക്ടോബർ ഇരുപതിന് ബാർസലോണയുടെ യുവ അക്കാദമിയായ [[ലാ മാർസ]] ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;sport1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20100818/masia-como-laboratorio/840127.shtml |title=La Masia, como un laboratorio |publisher=SPORT.es |accessdate=19 August 2010 |language=es |author=Perarnau, Martí |date=18 August 2010 |archive-date=2013-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512173322/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20100818/masia-como-laboratorio/840127.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 22 വർഷത്തോളം ക്ലബ്ബിന്റെ പ്രസിഡന്റായിരുന്ന [[ജോസപ് ലൂയിസ് നൂൺസ്|നൂൺസ്]] അച്ചടക്കത്തിലും ശമ്പളത്തിന്റെ കാര്യത്തിലും കർശന സ്വഭാവമുള്ള വ്യക്തിയായിരുന്നു. കളിക്കാരായ [[ഡീഗോ മറഡോണ]], [[റൊമാരിയോ]], [[റൊണാൾഡോ]] എന്നിവർക്ക് കൂടുതൽ സ്വാതന്ത്ര്യം അനുവദിച്ചതും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നടപടികളിൽപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona4&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_4.html |title=History part IV |publisher=FC Barcelona |accessdate=15 March 2010 |archive-date=2012-12-04 |archive-url=https://archive.today/20121204143800/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_4.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ball, Phil p. 85.&lt;/ref&gt;

1979 മെയ് 16ന് ക്ലബ്ബ് ചരിത്രത്തിലാദ്യമായി അവരുടെ [[യുവേഫ വിന്നേഴ്സ് കപ്പ്]] നേടി. [[ബേസൽ മൈതാനം|ബേസൽ മൈതാനത്തിൽ]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ 4–3ന് [[ഫോർച്യൂൻ ഡസൽഡോഫ്|ഫോർച്യൂൻ ഡസൽഡോഫിനെ]] തോൽപ്പിച്ചു കൊണ്ട് നേടിയ ഈ കിരീട നേട്ടത്തിന് 30,000ഓളം [[ബാഴ്സാ ആരാധകർ]] സാക്ഷ്യം വഹിക്കുകയുണ്ടായി. 1982 ജൂണിൽ [[ബൊക്ക ജൂനിയേഴ്സ്|ബൊക്ക ജൂനിയേഴ്സിൽ]] നിന്ന് [[മറഡോണ|മറഡോണയെ]] അഞ്ച് ദശലക്ഷം [[പൗണ്ട്|പൗണ്ടിന്]] ക്ലബ്ബ് ഏറ്റെടുത്തു.&lt;ref&gt;Dobson, Stephen; Goddard, John A. p. 180.&lt;/ref&gt; തുടർന്നുള്ള സീസണിൽ മാനേജർ [[മനോട്ടി|മനോട്ടിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽ ക്ലബ്ബ് ഫൈനലിൽ [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡിനെ]] തോൽപ്പിച്ച് [[കോപ ഡെൽ റേ]] നേടി. [[മറഡോണ]] ബാഴ്സയുമൊത്ത് കുറച്ച് കാലമേ കളിച്ചുള്ളൂ. അദ്ദേഹം പിന്നീട് [[നാപ്പോളി|നാപ്പോളിയിലേക്ക്]] ചേക്കേറി. 1984–85 സീസണിന്റെ ആരംഭത്തിൽ മാനേജറായി [[ടെറി വെനബിൾസ്]] ചുമതല ഏറ്റെടുത്തു. അത്തവണ [[ജെർമൻ]] [[മിഡ്ഫീൽഡർ|മിഡ്ഫീൽഡറായ]] [[ബേൺഡ് ഷൂസ്റ്റർ|ബേൺഡ് ഷൂസ്റ്ററുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽ [[ലാ ലിഗാ]] നേടി. അടുത്ത സീസണിൽ [[യൂറോപ്യൻ കപ്പ്|യൂറോപ്യൻ കപ്പിന്റെ]] ഫൈനലിലെത്തിയെങ്കിലും [[സ്റ്റിയോ ബുകുറെസ്റ്റി|സ്റ്റിയോ ബുകുറെസ്റ്റിയോട്]] ഫൈനലിൽ പരാജയപ്പെട്ടു. [[സെവിയ്യ|സെവിയ്യയിൽ]] വെച്ച് നടന്ന അത്യന്തം നാടകീയമായ ഈ മത്സരത്തിൽ ഒരു പെനാൽട്ടിയാണ് വിധി നിർണ്ണയിച്ചത്.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona4&quot;/&gt;

1986ലെ [[ഫിഫ ലോകകപ്പ്|ഫിഫ ലോകകപ്പിനു]] ശേഷം [[ഇംഗ്ലീഷ്]] ടോപ്പ് സ്കോററായ [[ഗാരി ലിനേക്കർ|ഗാരി ലിനേക്കറും]] ഗോൾ കീപ്പർ [[അൻഡോണി സുബിസാരെറ്റ|അൻഡോണി സുബിസാരെറ്റയും]] ടീമിലെത്തി. എങ്കിലും [[ഷൂസ്റ്റർ]] ടീമിനു പുറത്തായത് കാരണം ക്ലബ്ബിന് അധികം നേട്ടങ്ങളൊന്നും കൈവരിക്കാനായില്ല. ഇതു കാരണം [[വെനബിൾസ്]] വിമർശിക്കപ്പെടുകയും [[ലൂയിസ് അരഗോൺസ്]] പുതിയ മാനേജറായി ചുമതലയേൽക്കുകയും ചെയ്തു. 1987–88 കാലഘട്ടത്തിലായിരുന്നു ഇത്. പിന്നീട് കളിക്കാർ [[നൂൺസ്|നൂൺസിനെതിരെ]] രംഗത്ത് വന്നു. ഈ സംഭവം ഹെസ്പാരിയ മൂചിനി എന്നറിയപ്പെടുന്നു. എങ്കിലും [[കോപ ഡെൽ റേ]] കപ്പ് വിജയത്തോടെയായിരുന്നു ആ സീസൺ അവസാനിച്ചത്. ഫൈനലിൽ [[റയൽ സോസീഡാഡ്|റയൽ സോസീഡാഡിനെയായിരുന്നു]] എതിരില്ലാത്ത ഒരു ഗോളിന് ബാഴ്സ തോൽപ്പിച്ചത്.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona4&quot;/&gt;

==== സ്വപ്നസംഘം ====
[[പ്രമാണം:Johan Cruijff 1982.jpg|thumb|right|upright|[[യൊഹാൻ ക്രൈഫ്]] മാനേജറായിരിക്കെ ബാഴ്സലോണ തുടർച്ചയായ  നാല് ലാ ലിഗാ കിരീടങ്ങൾ നേടി.]]

1988ൽ [[യൊഹാൻ ക്രൈഫ്]] ബാഴ്സലോണയുടെ മാനേജറായി തിരികെയെത്തി. അദ്ദേഹം ബാഴ്സലോണയുടെ ചരിത്രത്തിലെ സ്വപ്നസംഘത്തെ പടുത്തുയർത്തി. [[സ്പാനിഷ്]] കളിക്കാരായ [[പെപ് ഗ്വാർഡിയോള]], [[ജോസ് മാറി ബെക്കറോ]], [[സികി ബെഗിരിസ്റ്റെയിൻ]] എന്നിവരും അന്താരാഷ്ട്ര [[ഫുട്ബോൾ]] കളിക്കാരായിരുന്ന [[റൊമാരിയോ]], [[റൊണാൾഡ് കീമെൻ]], [[മൈക്കൽ ലോഡ്രപ്പ്]], [[റിസ്റ്റോ സ്റ്റോഷ്കോവ്]] എന്നിവർ ടീമുമായി കരാറിലെത്തി.&lt;ref&gt;Ball, Phil. pp. 106–107.&lt;/ref&gt; [[യൊഹാൻ ക്രൈഫ്|ക്രൈഫിന്റെ]] കീഴിൽ ബാഴ്സലോണ 1991 മുതൽ 1994 വരെ തുടർച്ചയായ നാല് [[ലാ ലിഗാ]] കിരീടങ്ങളും നേടി. 1989ലെ [[യുവേഫ വിന്നേഴ്സ് കപ്പ്]] ഫൈനലിലും 1992ലെ [[യൂറോപ്യൻ കപ്പ്]] ഫൈനലിലും ബാഴ്സലോണ പരാജയപ്പെടുത്തിയത് [[സാംഡോറിയ|സാംഡോറിയയെ]] ആയിരുന്നു. 1990ലെ [[കോപ ഡെൽ റേ]], 1992ലെ [[യൂറോപ്യൻ സൂപ്പർ കപ്പ്]], മൂന്ന് [[സൂപ്പർ കോപ ഡി എസ്പാന]] എന്നിവയും ടീം അക്കാലത്ത് നേടി. എട്ടു വർഷത്തോളം നീണ്ടു നിന്ന തന്റെ കോച്ചിംഗിൽ [[യൊഹാൻ ക്രൈഫ്|ക്രൈഫ്]] പതിനൊന്ന് കിരീടങ്ങൾ ക്ലബ്ബിന് നേടിക്കൊടുത്തു.&lt;ref name=honours&gt;{{cite web |url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/palmares/palmares.html |title=Honours |publisher=FC Barcelona |date= |accessdate=12 March 2010 |archive-date=2009-10-03 |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20091003163828/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/palmares/palmares.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [2011ൽ [[പെപ് ഗ്വാർഡിയോള]] ആ റെക്കോഡ് തകർക്കുന്നത് വരെ ബാഴ്സയുടെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ നേട്ടമായിരുന്നു അത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.goal.com/en-us/news/88/spain/2011/08/18/2625001/pep-guardiola-enters-barcelona-history-books-with-record|title=Pep Guardiola enters Barcelona history books with record 11th title as coach|publisher=Goal.com|accessdate=19 August 2011|archive-date=2016-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331045420/http://www.goal.com/en-us/news/88/spain/2011/08/18/2625001/pep-guardiola-enters-barcelona-history-books-with-record|url-status=live}}&lt;/ref&gt; അവസാന രണ്ട് വർഷങ്ങളിൽ ഒരൊറ്റ കപ്പ് പോലും നേടാനാവത്തത് [[യൊഹാൻ ക്രൈഫ്|ക്രൈഫിന്]] ക്ലബ്ബിന്റെ  പുറത്തേക്കുള്ള വഴിയൊരുക്കി.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona4&quot;/&gt;

[[യൊഹാൻ ക്രൈഫ്|ക്രൈഫിന്]] ശേഷം വന്ന [[ബോബി റോബ്സൺ]] 1996–97 സീസണിൽ മാത്രമേ ക്ലബ്ബിന്റെ മാനേജറായുള്ളൂ. അക്കൊല്ലം [[റൊണാൾഡോ|റൊണാൾഡോയുമായി]] കരാറൊപ്പിടുകയും ഒരു [[ട്രെബിൾ]] നേടുകയും ചെയ്തു. [[കോപ ഡെൽ റേ]], [[യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്]], [[സൂപ്പർ കോപ ഡി എസ്പാന]] എന്നിവയായിരുന്നു അക്കൊല്ലത്തെ നേട്ടങ്ങൾ. വിജയകരമായിരുന്നുവെങ്കിലും [[ബോബി റോബ്സൺ|റോബ്സണുമായുള്ള]] കരാർ അധികകാലം നീണ്ടു പോയില്ല. ക്ലബ്ബ് അധികൃതർ പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്ന [[ലൂയിസ് വാൻ ഗാൾ]] കോച്ചാകാൻ സമ്മതം പ്രകടിപ്പിച്ചതായിരുന്നു ഇതിന് കാരണം.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona5&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_5.html |title=History part V |publisher=FC Barcelona |date=15 June 2003 |accessdate=12 March 2010 |archive-date=2012-12-04 |archive-url=https://archive.today/20121204192124/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_5.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1998ൽ ക്ലബ്ബ് [[ബൊറുഷ്യ ഡോർട്ട്മുണ്ട്|ബൊറുഷ്യ ഡോർട്ട്മുണ്ടിനെ]] പരാജയപ്പെടുത്തി [[യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്|യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പും]] അത്തവണത്തെ [[കോപ ഡെൽ റേ|കോപ ഡെൽ റേയും]] സ്വന്തമാക്കി. 1999ൽ ക്ലബ്ബ് തങ്ങളുടെ ശതാബ്ദി ആഘോഷിച്ചത് [[സ്പാനിഷ് പ്രിമേറ ലീഗ്|പ്രിമേറ ഡിവിഷൻ]] കിരീടത്തോടെയായിരുന്നു. [[യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]] ബഹുമതി നേടുന്ന നാലാമത്തെ ബാഴ്സലോണാ കളിക്കാരാനായി [[റിവാൾഡോ]] മാറി. പ്രാദേശിക വിജയങ്ങൾ [[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിലേക്ക്]] വ്യാപിപ്പിക്കാൻ കഴിയാത്തതിനാൽ [[ലൂയിസ് വാൻ ഗാൾ|ലൂയിസ് വാൻ ഗാളും]] [[നൂൺസ്|നൂൺസും]] 2000ൽ വിരമിച്ചു.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona5&quot;/&gt;

=== നൂൺസിനു ശേഷം ലാപോർട്ട ===
നൂൺസിന്റേയും വാൻ ഗാളിന്റേയും അഭാവം നികത്തിയത് [[ലൂയിസ് ഫിഗോ]] ആയിരുന്നു. ക്ലബ്ബിന്റെ വൈസ് ക്യാപ്റ്റനായിരുന്ന ഫിഗോയെ ഓരോ കറ്റാലൻകാരനും തന്റെ സ്വന്തം എന്ന നിലയിലായിരുന്നു കണ്ടത്. എന്നാൽ തങ്ങളുടെ ബദ്ധവൈരികളായ [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡിൽ]] ഫിഗോ ചേക്കേറിയത് ബാഴ്സാ ആരാധകരെ പ്രകോപിപ്പിച്ചു. പിന്നീട് [[നൂ കാമ്പ്|നൂ കാമ്പിലേക്കുള്ള]] ഫിഗോയുടെ ഓരോ വരവി‌ലും കാണികൾ കയ്പേറിയ അനുഭവമാണ് ഫിഗോക്ക് സമ്മാനിച്ചത്. മാഡ്രഡിലെത്തിയ ശേഷം ആദ്യത്തെ തവണ നൂ കാമ്പിലെത്തിയപ്പോൾ പന്നിക്കുട്ടിയുടെ തലയും വിസ്കിക്കുപ്പിയും ഫിഗോക്ക് നേരെ എറിയപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;Ball, Phil. p. 19.&lt;/ref&gt; നൂൺസിനു ശേഷം ബാഴ്സലോണയുടെ പുതിയ പ്രസിഡന്റായത് [[ജൊവാൻ ഗാസ്പാർട്ട്|ജൊവാൻ ഗാസ്പാർട്ടായിരുന്നു]]. നിരവധി മാനേജർമാർ വന്നും പോയും ഇരുന്ന ഗാസ്പാർട്ട് കാലത്ത് വാൻ ഗാളിന് രണ്ടാം അവസരവും ലഭിച്ചു. 2003ൽ വാൻ ഗാളും ഗാസ്പാർട്ടും രാജി വെച്ചു.&lt;ref&gt;Ball, Phil. pp. 109–110.&lt;/ref&gt;
[[പ്രമാണം:Ronaldinho 11feb2007.jpg|thumb|right|upright|[[റൊണാൾഡീഞ്ഞോ]], 2005ലെ ബാലൺ ഡി ഓർ ജോതാവും ഫിഫ വേൾഡ് പ്ലയർ ഓഫ് ദ ഇയറും]]

ഗാസ്പാർട്ടിന്റെ നിരാശാജനകമായ കാലഘട്ടത്തിനു ശേഷം യുവാവായ [[ജൊവാൻ ലാപോർട്ട]] പ്രസിഡന്റായും മുൻ [[ഹോളണ്ട്|ഡച്ച്]] കളിക്കാരനായ [[ഫ്രാങ്ക് റൈക്കാർഡ്]] മാനേജറായും ചുമതലയേറ്റു. സ്പാനിഷ് കളിക്കാരും അന്തർദേശീയ കളിക്കാരുമടങ്ങുന്ന സംഘം വിജയങ്ങളിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തി. 2004–05 സീസണിൽ ലാ ലിഗയും കോപാ ഡി എസ്പാനയും നേടി. മിഡ്ഫീൽഡറായിരുന്ന [[റൊണാൾഡീഞ്ഞോ|റൊണാൾഡീഞ്ഞോക്ക്]]  ഫിഫ വേൾഡ് പ്ലയർ ഓഫ് ദ ഇയർ അവാർഡും ഈ സീസണിൽ ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/4486166.stm |title=Ronaldinho wins world award again |publisher=BBC News |date=19 December 2005 |accessdate=11 August 2010 |archive-date=2012-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120330032605/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/4486166.stm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2005–06 സീസണിലും ബാഴ്സ ലീഗ്, സൂപ്പർകപ്പ് കിരീടനേട്ടങ്ങൾ ആവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.independent.co.uk/sport/football/european/real-madrid-0-barcelona-3-bernabeu-forced-to-pay-homage-as-ronaldinho-soars-above-the-galacticos-516202.html |title=Real Madrid 0 Barcelona 3: Bernabeu forced to pay homage as Ronaldinho soars above the galacticos |work=The Independent |date=21 November 2005 |accessdate=11 August 2010 |location=London |first=Patrick |last=McCurdy |archive-date=2018-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180109235502/https://www.independent.co.uk/sport/football/european/real-madrid-0-barcelona-3-bernabeu-forced-to-pay-homage-as-ronaldinho-soars-above-the-galacticos-516202.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനലിൽ ഇംഗ്ലീഷ് ക്ലബ്ബായ [[ആഴ്സനൽ എഫ്.സി.|ആഴ്സനലിനെ]] 2–1ന് പരാജയപ്പെടുത്തി. 1–0ന് പിന്നിട്ടു നിന്ന ശേഷം അവസാന പതിനഞ്ച് മിനുട്ടിനുള്ളിൽ രണ്ട് ഗോളടിച്ചായിരുന്നു 2–1ന്റെ ഉജ്ജ്വല വിജയം ക്ലബ്ബ് സ്വന്തമാക്കിയത്. പതിനാല് വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷമുള്ള ക്ലബ്ബിന്റെ ആദ്യ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് വിജയമായിരുന്നു ഇത്.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4773353.stm |title=Barcelona 2–1 Arsenal |publisher=BBC News |date=17 May 2006 |accessdate=11 August 2010 |archive-date=2017-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902101230/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/4773353.stm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[എസ്പാനിയോൾ|എസ്പാനിയോളിനെ]] പരാജയപ്പെടുത്തി നേടിയ 2006ലെ [[സൂപ്പർ കോപ ഡി എസ്പാന|സൂപ്പർ കോപ ഡി എസ്പാനക്ക്]] ശേഷം 2006–07ൽ ബാഴ്സലോണക്ക് മറ്റു കിരീടങ്ങളൊന്നും ലഭിച്ചില്ല. 2006ലെ [[ഫിഫ ക്ലബ്ബ് വേൾഡ് കപ്പ്|ഫിഫ ക്ലബ്ബ് വേൾഡ് കപ്പിൽ]] ഫൈനലിലെത്തിയെങ്കിലും അവസാന നിമിഷത്തിലെ ഗോൾ വഴി ബ്രസീലിയൻ ക്ലബ്ബായ [[സ്പോർട്ട് ക്ലബ്ബ് ഇന്റർനാഷണൽ|ഇന്റർനാഷണലിനോട്]] ബാഴ്സലോണ തോറ്റു.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=107/edition=248388/news/newsid=108718.html#internacional+make+japan |title=Internacional make it big in Japan |publisher=FIFA |date=17 December 2006 |accessdate=11 August 2010 |archive-date=2007-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070622064134/http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=107/edition=248388/news/newsid=108718.html#internacional+make+japan |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; അതിനിടയിലുണ്ടായ അമേരിക്കൻ പര്യടനവും [[സാമുവൽ ഏറ്റൂ]] - റൈക്കാർഡ് വഴക്കും ഈ പരാജയങ്ങൾക്ക് കാരണമായി വിലയിരുത്തപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/6353861.stm |title=Barcelona will not punish Eto'o |publisher=BBC News |date=14 February 2007 |accessdate=11 August 2010 |archive-date=2012-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421040045/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/6353861.stm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.soccerway.com/news/2007/August/03/barcelona-defends-asian-tour/ |title=Barcelona defends Asian tour |publisher=soccerway.com |work=AFP |date= |accessdate=11 March 2010 |archive-date=2012-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020053840/http://www.soccerway.com/news/2007/August/03/barcelona-defends-asian-tour/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ലാ ലിഗയിൽ സീസണിലുടനീളം ഒന്നാം സ്ഥാനത്തായിരുന്നെങ്കിലും ടീമിലെ സ്ഥിരതയില്ലായ്മ വർഷാദ്യം റയൽ മാഡ്രിഡിനെ മുന്നിലെത്തിക്കാൻ കാരണമായി. പോയിന്റ് നിലയിൽ തുല്യരായിരുന്നുവെങ്കിലും റയൽ-ബാഴ്സാ മത്സരങ്ങളിലെ വിജയക്കൂടുതൽ റയലിന് കിരീടം ലഭിക്കാൻ കാരണമായി. ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിൽ ഗ്രൂപ്പ് എയിൽ [[എസ്.വി. വെർഡർ ബ്രെമൻ|എസ്.വി. വെർഡർ ബ്രെമനെ]] പരാജയപ്പെടുത്തി മുന്നേറിയെങ്കിലും പതിനാറാം റൗണ്ടിൽ അക്കൊല്ലത്തെ ചാമ്പ്യൻമാരായിത്തീർന്ന [[ലിവർപൂൾ]] എവേ ഗോളിന്റെ പിൻബലത്തിൽ ബാഴ്സയെ പുറത്താക്കി.

2007–08 സീസണിലും കിരീടങ്ങളൊന്നും ലഭിച്ചില്ല. ലാ ലിഗയിൽ മൂന്നാം സ്ഥാനത്തായി.ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് സെമിഫൈനലിൽ [[മാഞ്ചസ്റ്റർ യുനൈറ്റഡ്|മാഞ്ചസ്റ്റർ യുനൈറ്റഡിനോട്]] ഏകപക്ഷീയമായ ഒരു ഗോളിന് പരാജയപ്പെട്ടു.

=== ഗ്വാർഡിയോളാ യുഗം (2008–2012) ===
[[പ്രമാണം:Guardiola 2010.jpg|thumb|right|[[പെപ് ഗ്വാർഡിയോള]]. ബാഴ്സയുടെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച പരിശീലകൻ]]

[[എഫ്.സി. ബാഴ്സലോണ ബി]] ടീം മാനേജറായ [[പെപ് ഗ്വാർഡിയോള]] അടുത്ത സീസണിൽ റൈക്കാർഡിന്റെ പിൻഗാമിയായി ചുമതലയേറ്റെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/destacades/n080508104104.html|title=Rijkaard until 30 June; Guardiola to take over|date=8 May 2008|accessdate=8 May 2009|publisher=FC Barcelona|archive-date=2012-12-04|archive-url=https://archive.today/20121204141033/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/destacades/n080508104104.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ബാഴ്സലോണ യുവ ടീമുകളിൽ അദ്ദേഹം ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന [[ടികി-ടാകാ]] രീതി അദ്ദേഹം ബാഴ്സലോണ എഫ്.സിയിലെത്തിച്ചു. മുന്നോട്ടുള്ള പോക്കിനിടയിൽ [[റൊണാൾഡീഞ്ഞോ]], [[ഡീക്കോ]] എന്നീ കളിക്കാരെ ഗ്വാർഡിയോള വിറ്റു. പുതിയ ബാഴ്സയെ കെട്ടിപ്പടുക്കാൻ [[ലയണൽ മെസ്സി]], [[സാവി]], [[ഇനിയെസ്റ്റ]] എന്നിവരെ ടീമിലെത്തിച്ചു.

2009ലെ [[കോപ ഡെൽ റേ]] ഫൈനലിൽ [[അത്‌ലെറ്റിക്കോ ബിൽബാവോ|അത്‌ലെറ്റിക്കോ ബിൽബാവോയെ]] 4–1ന് പരാജയപ്പെടുത്തി, ബാഴ്സ 25 കോപ ഡെൽ റേയെന്ന റെക്കോഡ് സ്വന്തമാക്കി. മൂന്ന് ദിവസത്തിന് ശേഷം 2–6ന് [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡിനെ]] തോൽപ്പിച്ച് ബാഴ്സലോണ ലാ ലിഗാ കിരീടവും സ്വന്തമാക്കി. ആ സീസണിന്റെ അവസാനം ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് കിരീടത്തോടെയായിരുന്നു. [[സ്റ്റേഡിയോ ഒളിമ്പിക്കോ|സ്റ്റേഡിയോ ഒളിമ്പിക്കോയിൽ]] മുൻ സീസണിലെ ചാമ്പ്യന്മാരായിരുന്ന [[മാഞ്ചസ്റ്റർ യുണൈറ്റഡ്|മാഞ്ചസ്റ്റർ യുണൈറ്റഡിനെ]] 2–0നാണ് ബാഴ്സ  പരാജയപ്പെടുത്തിയത്. ഇതോടെ ആദ്യമായി ഒരു [[ട്രെബിൾ]] നേടുന്ന സ്പാനിഷ് ക്ലബ്ബായി ബാഴ്സലോണ എഫ്. സി. മാറി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=646187&amp;sec=europe&amp;root=europe&amp;&amp;cc=5739|title=One title closer to the treble|date=14 May 2009|publisher=[[ESPN]]|first=Eduardo|last=Alvarez|accessdate=30 May 2009|archive-date=2012-05-09|archive-url=https://www.webcitation.org/67WKTompm?url=http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=646187&amp;sec=europe&amp;root=europe&amp;&amp;cc=5739|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8060878.stm|title=Barcelona 2–0 Man Utd|date=27 May 2009|publisher=BBC Sport|accessdate=30 May 2009|archive-date=2012-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20120402050130/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8060878.stm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thesportreview.com/tsr/2009/05/pep-guardiola-barcelona/|title=Pep Guardiola's love affair with Barça continues|date=19 May 2009|publisher=Thesportreview.com|accessdate=31 May 2009|archive-date=2022-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221019120551/https://www.thesportreview.com/article/pep-guardiola-barcelona/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2009ൽ അത്‌ലെറ്റിക്കോ ബിൽബാവോയെ പരാജയപ്പെടുത്തി [[കോപ ഡി എസ്പാന|കോപ ഡി എസ്പാനയും]]&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Messi leads Barcelona to Spanish Supercup win|publisher=CNN Sports Illustrated. Associated Press|date=23 August 2009|url=http://sports.sportsillustrated.cnn.com/gold/story.asp?i=20090823224656240000201|accessdate=25 December 2009|archive-date=2011-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20110708171500/http://sports.sportsillustrated.cnn.com/gold/story.asp?i=20090823224656240000201|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ഷാക്റ്റർ ഡൊണട്സ്ക്|ഷാക്റ്റർ ഡൊണട്സ്കിനെ]] പരാജയപ്പെടുത്തി [[യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്|യുവേഫാ സൂപ്പർ കപ്പും]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_09-10/arxiu_partits/supercopa_europa/final/jornada01/Barcelona_Shakhtar_Donetsk/partit.html |title=Barcelona vs Shakhtar Donetsk |publisher=FC Barcelona |date= |accessdate=13 March 2010 |archive-date=2012-07-29 |archive-url=https://archive.today/20120729184706/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_09-10/arxiu_partits/supercopa_europa/final/jornada01/Barcelona_Shakhtar_Donetsk/partit.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ബാഴ്സ നേടി. 2009 ഡിസംബറിൽ [[ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ്|ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പും]] ബാഴ്സ നേടി.&lt;ref&gt;{{Cite book | url = http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/8422908.stm | title = Barcelona beat Estudiantes to win the Club World Cup | publisher = BBC Sport | date = 19 December 2009 | accessdate = 14 April 2010 | archive-date = 2012-03-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120323005910/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/8422908.stm | url-status = live }}&lt;/ref&gt; ഇതോടെ ലോകത്തിൽ ആദ്യമായി ഒരു [[സെക്സറ്റപ്പിൾ]] തികക്കുന്ന ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബായി ബാഴ്സലോണ മാറി.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fifa.com/worldfootball/news/newsid=1151676.html |title=The year in pictures |publisher=FIFA.com |date=13 December 2009 |accessdate=13 March 2010 |archive-date=2014-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140702124715/http://www.fifa.com/worldfootball/news/newsid=1151676.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2010ൽ 99 പോയന്റോടെ ലാ ലിഗാ കിരീടം നേടിയതും സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പ് ഒമ്പതാം തവണ നേടിയതും മറ്റു രണ്ട് റെക്കോഡുകളായി മാറി.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Associated |first=The |url=http://www.google.com/hostednews/canadianpress/article/ALeqM5hTKYLfFVJSz8N1uam6zrvdyQGZqA |title=The Canadian Press: Messi's three goals as Barcelona wins record ninth Spanish Supercup |publisher=Canadian Press |date=21 August 2010 |accessdate=27 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100824072643/http://www.google.com/hostednews/canadianpress/article/ALeqM5hTKYLfFVJSz8N1uam6zrvdyQGZqA |archivedate=2010-08-24 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.usatoday.com/sports/soccer/2010-05-16-barcelona-spanish-league-title_N.htm|title=Messi, Barcelona set records in Spanish league title repeat|work=USA Today|date=16 May 2010|accessdate=11 August 2010|archive-date=2011-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20111230233150/http://www.usatoday.com/sports/soccer/2010-05-16-barcelona-spanish-league-title_N.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ലാ പോർട്ടക്കും ശേഷം 2010 ജൂണിൽ [[സാൻഡ്രോ റോസൽ]] പുതിയ പ്രസിഡന്റായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 61.35% (57,088 വോട്ടുകൾ) എന്ന റെക്കോഡോടു കൂടിയാണ് റോസൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/presidents/sandrorosell.html|title=Sandro Rosell i Feliu (2010–)|publisher=FCBarcelona.cat|work=FC Barcelona|accessdate=5 June 2011|archive-date=2012-09-03|archive-url=https://archive.today/20120903143210/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/presidents/sandrorosell.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; റോസൽ പിന്നീട് 40 ദശലക്ഷം യൂറോക്ക് [[വലൻസിയ|വലൻസിയയിൽ]] നിന്ന് [[ഡേവിഡ് വിയ്യ|ഡേവിഡ് വിയ്യയെയും]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/05/19/n100519111099.html|title=Barca agree Villa move with Valencia|date=19 May 2010|work=FCBarcelona.cat|publisher=FC Barcelona|accessdate=4 June 2011|archive-date=2012-08-02|archive-url=https://archive.today/20120802164009/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/05/19/n100519111099.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ലിവർപൂൾ എഫ്.സി.|ലിവർപൂളിൽ]] നിന്ന് 19 ദശലക്ഷം യൂറോക്ക് [[യാവിയർ മഷറാനോ|യാവിയർ മഷറാനോയെയും]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada10-11/08/27/n100827112582.html|title=Deal with Liverpool to sign Mascherano|date=27 August 2010|work=FCBarcelona.cat|publisher=FC Barcelona|accessdate=4 June 2011|archive-date=2012-07-31|archive-url=https://archive.today/20120731104643/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada10-11/08/27/n100827112582.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ടീമിലെത്തിച്ചു. 2010 നവംബറിൽ ബാഴ്സ തങ്ങളുടെ ബദ്ധവൈരികളായ റയൽ മാഡ്രിഡിനെ എതിരില്ലാത്ത അഞ്ച് ഗോളുകൾക്ക് [[എൽ ക്ലാസിക്കോ]] എന്നറിയപ്പെടുന്ന മത്സരത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. 2010–11 സീസണിൽ തുടർച്ചയായി മൂന്നാം തവണയും ബാഴ്സ ലാ ലിഗാ കിരീടം നിലനിർത്തി. 96 പോയന്റായിരുന്നു ഇത്തവണ നേടിയത്.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/13368064.stm Barcelona secure La Liga Spanish title hat-trick] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120319233856/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/13368064 |date=2012-03-19 }} BBC Sport. Retrieved 30 May 2011&lt;/ref&gt; 2011 ഏപ്രിലിൽ വലൻസിയയിലെ [[മെസ്റ്റല്ല|മെസ്റ്റല്ലയിൽ]] നടന്ന കോപ ഡെൽ റേ ഫൈനലിൽ ബാഴ്സ റയലിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;[http://www.skysports.com/football/match_report/0,19764,11065_3365041,00.html Madrid clinch Copa del Rey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110423012003/http://www.skysports.com/football/match_report/0%2C19764%2C11065_3365041%2C00.html |date=2011-04-23 }} Sky Sports. Retrieved 30 May 2011&lt;/ref&gt; 2011 ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിൽ മാഞ്ചസ്റ്റർ യുണൈറ്റഡിനെ തോൽപ്പിച്ച് കിരീടമുയർത്തി. [[വെംബ്ലി|വെംബ്ലിയിൽ]] നടന്ന മത്സരം ഈ മത്സരം ബാഴ്സക്ക് നാലാമത്തെ യൂറോപ്യൻ കപ്പും സമ്മാനിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/13576522.stm |title=Barcelona 3–1 Man Utd |author=Phil McNulty |date=28 May 2011 |work= |publisher=BBC |accessdate=30 May 2011 |archive-date=2011-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110529112634/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/13576522.stm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2011 ആഗസ്റ്റിൽ [[ലാ മാസിയ]] ബിരുദധാരിയായ [[സെസ്ക് ഫാബ്രിഗാസ്|സെസ്ക് ഫാബ്രിഗാസിനെ]] ബാഴ്സ [[ആഴ്സനൽ എഫ്.സി.|ആഴ്സനലിൽ]] നിന്ന് വാങ്ങി. പിന്നീട് റയലിനെതിരായ സൂപ്പർ കപ്പ് വിജയത്തിൽ ഫാബ്രിഗാസ് പ്രമുഖ പങ്ക് വഹിച്ചു. സൂപ്പർ കപ്പ് വിജയം ബാഴ്സക്ക് മൊത്തം 73 കിരീടങ്ങൾ സമ്മാനിച്ചു. ബാഴ്സ റയലിന്റെ കിരീടനേട്ടങ്ങളുടെ അടുത്തെത്തി.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.marca.com/2011/08/17/futbol/equipos/barcelona/1313608792.html |title=El Barça iguala en títulos al Real Madrid |publisher=MARCA.com |date= |accessdate=18 August 2011 |archive-date=2011-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110819172658/http://www.marca.com/2011/08/17/futbol/equipos/barcelona/1313608792.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[പ്രമാണം:Lionel Messi Player of the Year 2011.jpg|thumb|right|[[ലയണൽ മെസ്സി]]. 4 തവണ ബാലൺ ഡി ഓർ (2009, 2010, 2011,2012 എന്നീ വർഷങ്ങളിൽ) നേടി. 253 ഗോളുകളോടെ ബാഴ്സയുടെ എക്കാലത്തെയും മികച്ച ഗോൾവേട്ടക്കാരൻ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fcbarcelona.com/club/the-honours/detail/card/fc-barcelona-individual-records |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-07-28 |archive-date=2015-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151215024019/http://www.fcbarcelona.com/club/the-honours/detail/card/fc-barcelona-individual-records |url-status=live }}&lt;/ref&gt;]]
അതേ മാസം തന്നെ [[എഫ്. സി. പോർട്ടോ|പോർട്ടോയെ]] 2-0ന് തോൽപ്പിച്ച് ബാഴ്സ [[യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്]] സ്വന്തമാക്കി. [[ലയണൽ മെസ്സി]], [[സെസ്ക് ഫാബ്രിഗാസ്]] എന്നിവരാണ് ബാഴ്സലോണക്ക് വേണ്ടി ഗോൾ നേടിയത്. ഇത് ബാഴ്സലോണക്ക് 74-ആമത്തെ ട്രോഫിയും സമ്മാനിച്ചു. ട്രോഫികളുടെ കാര്യത്തിൽ ബാഴ്സ റയലിനേക്കാൾ മുന്നിലായി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/2011/08/27/barca-madrid/1131109.shtml|title=El club azulgrana ya tiene más títulos que el Real|publisher=SPORT.es|date=|accessdate=27 August 2011|archive-date=2012-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110150632/http://www.sport.es/es/noticias/barca/2011/08/27/barca-madrid/1131109.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; യുവേഫാ സൂപ്പർ കപ്പ് [[ജോസപ് ഗ്വാർഡിയോള|ജോസപ് ഗ്വാർഡിയോളക്കും]] ഒരു റെക്കോഡ് സമ്മാനിച്ചു. മൂന്ന് വർഷത്തിനിടയിൽ 15 ലീഗുകളിൽ 12ഉം നേടി എന്നതായിരുന്നു ഈ റെക്കോഡ്. ബാഴ്സയുടെ കോച്ചുമാരിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കിരീടം നേടിയതും ഗ്വാർഡിയോള കോച്ചായിരിക്കുമ്പോഴാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110827/pep-guardiola-supero-marca-johan-cruyff/1131117.shtml|title=Pep Guardiola superó la marca de Johan Cruyff|date=26 August 2011|work=Sport.es|accessdate=26 August 2011|archive-date=2012-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20120709100016/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110827/pep-guardiola-supero-marca-johan-cruyff/1131117.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ഇതേ വർഷം ഡിസംബറിൽ [[ഫിഫ ക്ലബ്ബ് വേൾഡ് കപ്പ്]] രണ്ട് തവണ സ്വന്തമാക്കുക എന്ന റെക്കോഡും ബാഴ്സ സ്വന്തമാക്കി. ഫൈനലിൽ 2011ലെ [[കോപ ലിബർട്ടഡോറസ്]] ചാമ്പ്യന്മാരായ [[ബ്രസീൽ|ബ്രസീലിയൻ]] ക്ലബ്ബ് [[സാന്റോസ് എഫ്. സി.|സാന്റോസിനെയാണ്]] എതിരില്ലാത്ത നാലു ഗോളുകൾക്ക് ബാഴ്സ പരാജയപ്പെടുത്തിയത്. ഈ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി രണ്ട് ഗോൾ നേടിയപ്പോൾ [[സാവി|സാവിയും]] ഫാബ്രിഗാസും ഓരോ ഗോൾ വീതം നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/santos-fcb-legendary-barca-0-4|title=SANTOS-FCB: Legendary Barça (0-4)|date=18 December 2011|work=fcbarcelona.com|accessdate=18 December 2011|archive-date=2011-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20111222010356/http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/santos-fcb-legendary-barca-0-4|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ഇത് നാല് വർഷത്തിനിടയിൽ 24 ചാമ്പ്യൻഷിപ്പുകളിലെ 13-ആമത്തെ കിരീടവും ബാഴ്സ സ്വന്തമാക്കി. സമീപ കാലത്തെ ഏറ്റവും നിലവാരമേറിയ പ്രകടനം കാഴ്ച വെച്ചായിരുന്നു ബാഴ്സ ഈ നേട്ടങ്ങളെല്ലാം സ്വന്തമാക്കിയത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/guardiola-winning-13-out-of-16-titles-is-only-possible-when-you-have-a-competitive-mentality|title=Guardiola: &quot;Winning 13 out of 16 titles is only possible when you have a competitive mentality&quot;|date=18 December 2011|work=fcbarcelona.com|accessdate=18 December 2011|archive-date=2012-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108011751/http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/guardiola-winning-13-out-of-16-titles-is-only-possible-when-you-have-a-competitive-mentality|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=257437/match=300180901/summary.html|title=Santos humbled by brilliant Barcelona|date=18 December 2011|work=fifa.com|accessdate=18 December 2011|archive-date=2013-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20131102132915/http://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=257437/match=300180901/summary.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2011–12 സീസണിൽ ബാഴ്സക്ക് ലാ ലിഗാ കിരീടവും ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് കിരീടവും നിലനിർത്താനായില്ല. ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് സെമിഫൈനലിൽ [[ചെൽസി എഫ്.സി.|ചെൽസിയോടാണ്]] ബാഴ്സ പരാജയപ്പെട്ടത്. ആദ്യ പാദത്തിൽ ചെൽസി 1–0ന് ബാഴ്സയുടെ മുന്നിലെത്തി. രണ്ടാം പാദത്തിൽ 2-0ന് മുന്നിട്ട് നിന്നിരുന്നുവെങ്കിലും മെസ്സിക്ക് പെനാൽട്ടി കിക്ക് ഗോളാക്കാൻ കഴിയാത്തതും ചെൽസി പിന്നീട് രണ്ട് ഗോൾ തിരികെയെടിച്ചതും ബാഴ്സക്ക് തിരിച്ചടിയായി. രണ്ടാം പാദം സമനിലയിലായെങ്കിലും 3-2 എന്ന മൊത്തം ഗോൾ കണക്കിൽ ബാഴ്സ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് സെമിഫൈനലിൽ നിന്ന് പുറത്തായി. ഇതിനിടയിൽ റയലിനോട് നൂ കാമ്പിൽ 2-1 ന് പരാജയപ്പെട്ടത് ലാ ലിഗയും നഷ്ടമാവാൻ കാരണമായി.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.periscopepost.com/2012/04/how-chelsea-can-edge-past-barcelona-to-reach-the-uefa-champions-league-final/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-07-29 |archive-date=2013-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130903074131/http://www.periscopepost.com/2012/04/how-chelsea-can-edge-past-barcelona-to-reach-the-uefa-champions-league-final/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; നിരവധി നേട്ടങ്ങളുണ്ടായെങ്കിലും സമീപകാലത്തെ ടീമിന്റെ മോശം പ്രകടനവും ടീം തിരഞ്ഞെടുപ്പിലെ പാളിച്ചകളും ഗ്വാർഡിയോളക്ക് വിനയായി.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://video.uk.msn.com/watch/video/barca-not-tired/2i6en3os?cpkey=a70999a2-196d-4734-bf81-43688140eec8%7C%7C%7C%7C |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-08-11 |archive-date=2014-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819114831/http://video.uk.msn.com/watch/video/barca-not-tired/2i6en3os?cpkey=a70999a2-196d-4734-bf81-43688140eec8%7C%7C%7C%7C |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/champions-league/9230314/Pep-Guardiolas-reign-in-Spain-was-coming-to-an-end-according-to-all-the-signs.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-07-29 |archive-date=2017-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170403224735/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/champions-league/9230314/Pep-Guardiolas-reign-in-Spain-was-coming-to-an-end-according-to-all-the-signs.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ഇതെല്ലാം കാരണം ജൂൺ 30ന് ഗ്വാർഡിയോള രാജി വെക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അസിസ്റ്റന്റായിരുന്ന [[ടിറ്റോ വിലാനോവ്]] കോച്ചായി ചുമതലയേൽക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/1055094/pep-guardiola-to-part-company-with-barcelona---reports?cc=5901 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-07-29 |archive-date=2012-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120429170831/http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/1055094/pep-guardiola-to-part-company-with-barcelona---reports?cc=5901 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/chelsea/9222641/Barcelona-v-Chelsea-Pep-Guardiola-keeps-calm-as-Nou-Camp-critics-question-selection-and-tactics.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-07-29 |archive-date=2014-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140319130622/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/chelsea/9222641/Barcelona-v-Chelsea-Pep-Guardiola-keeps-calm-as-Nou-Camp-critics-question-selection-and-tactics.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; എങ്കിലും [[കോപ ഡെൽ റേ]] കിരീട വിജയം ഗ്വാർഡിയോളക്ക് മാന്യമായ യാത്രയപ്പ് നൽകാനും പതിനാല് കിരീടങ്ങൾ എന്ന റെക്കോഡ് സ്ഥാപിക്കാനും കാരണമായി.

ഗ്വാർഡിയോളയുടെ വിജയകരമായ നാല് വർഷങ്ങൾ ബ്രിട്ടീഷ് ഡയറക്ടറായ [[പോൾ ഗ്രീൻഗ്രാസ്സ്|പോൾ ഗ്രീൻഗ്രാസ്സിന്]] കറ്റാലൻ ക്ലബ്ബിനെ കുറിച്ച് ഒരു ഡോക്യുമെന്ററി നിർമ്മിക്കാൻ പ്രേരണയായി. ''ബാഴ്സ'' എന്ന് പേരിട്ട ഈ സംരംഭം ബാഴ്സലോണയുടെ ചരിത്രം മുഴുവൻ വിശകലനം ചെയ്യുമെങ്കിലും ഗ്വാർഡിയോള പരിശീലകസ്ഥാനത്തിരുന്ന, പതിനാല് കിരീടങ്ങൾ നേടിയ നാല് വർഷങ്ങൾക്കാവും പ്രാധാന്യം നൽകുക. [[2014 ഫുട്ബോൾ ലോകകപ്പ്|2014 ലോകകപ്പിന്റെ]] മുന്നോടിയായാണ് ഈ ഡോക്യുമെന്ററി പ്രദർശനത്തിനെത്തുക. ബ്രസീലിലെ [[റിയോ ഡി ജെനീറോ|റിയോ ഡി ജെനീറോയിൽ]] ഒരാന്താരാഷ്ട്ര പരിപാടിയിൽ വെച്ചാകും ഇത് പുറത്തിറക്കുക.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.insideworldsoccer.com/2012/05/hollywood-to-do-film-on-barcelona.html |title=Hollywood to do film on Barcelona |publisher=inside World Soccer |date=19 May 2012 |access-date=2012-07-29 |archive-date=2012-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120522000247/http://www.insideworldsoccer.com/2012/05/hollywood-to-do-film-on-barcelona.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== പിന്തുണ ==
[[പ്രമാണം:Tifo at Camp Nou.jpg|300px|thumb|right|ബാഴ്സലോണാ ആരാധകർ [[ക്യാമ്പ് നൂ|ക്യാമ്പ് നൂവിൽ]] ഒരു മത്സരത്തിനിടെ]]

ബാഴ്സലോണ എഫ്. സിയുടെ അനുയായികൾ ക്യൂൾസ്, ബാഴ്സെലോണിസ്റ്റാസ്, ബ്ലോഗ്രെയിൻസ്, അസ്യൂൾഗ്രനാസ് എന്നെല്ലാം അറിയപ്പെടുന്നു.

ക്യൂളെർ എന്ന വാക്കുണ്ടായത് [[കറ്റാലൻ]] വാക്കായ ക്യൂൾ (മലയാളം : അടിഭാഗം) എന്നതിൽ നിന്നാണ്. ബാഴ്സയുടെ ആദ്യ മൈതാനമായ [[ക്യാമ്പ് ഡി ലാ ഇന്റസ്ട്രിയ|ക്യാമ്പ് ഡി ലാ ഇന്റസ്ട്രിയയിലെ]] ഒരനുഭവത്തിൽ നിന്നാണ് അവർക്കീ പേര് ലഭിച്ചത്. [[സ്പെയിൻ]] ജനസംഖ്യയുടെ 25%ഓളവും ബാഴ്സാ ആരാധകരാണ്. എന്നാൽ 32%ഓളം ആരാധകരുള്ള [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡിനു]] പിന്നിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനത്താണ് ബാഴ്സ ഇക്കാര്യത്തിൽ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cis.es/cis/export/sites/default/-Archivos/Marginales/2700_2719/2705/Es2705mar_A.pdf |title=Ficha Técnica |publisher=Centro de Investigaciones Sociológicas |format=PDF |date=May 2007 |accessdate=8 August 2010 |language=es |archive-date=2018-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181001214336/http://www.cis.es/cis/export/sites/default/-Archivos/Marginales/2700_2719/2705/Es2705mar_A.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; യൂറോപ്പ് മൊത്തലിടുക്കുമ്പോഴും ആരാധകരുടെ കാര്യത്തിൽ ബാഴ്സ രണ്ടാം സ്ഥാനക്കാരാണ്.&lt;ref&gt;Chadwick, Simon; Arthur, Dave. pp. 4–5.&lt;/ref&gt; ക്ലബ്ബിന്റെ അംഗങ്ങളുടെ കാര്യത്തിൽ ബാഴ്സക്ക് വൻ പുരോഗതിയാണ് ഉണ്ടായിട്ടുള്ളത്. 2003–04 സീസണിൽ ഒരു ലക്ഷം അംഗങ്ങളുണ്ടായിരുന്ന ബാഴ്സയിൽ 2009ൽ 1.7 ലക്ഷം അംഗങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref name=socis&gt;{{cite web |url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20090919/barcelona-tiene-170000-socios/813866.shtml |title=El FC Barcelona ya tiene 170.000 socios |publisher=SPORT.es |language=es |date=19 September 2009 |first=Víctor |last=Aznar |accessdate=8 August 2010 |archive-date=2012-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314030154/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20090919/barcelona-tiene-170000-socios/813866.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[റൊണാൾഡീഞ്ഞോ|റൊണാൾഡീഞ്ഞോയുടെ]] പ്രഭാവവും [[ജൊവാൻ ലാപോർട്ട|ജൊവാൻ ലാപോർട്ടയ്ക്ക്]] വാർത്താമാധ്യമങ്ങളിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന സ്വാധീനവും ആയിരുന്നു ഈ പുരോഗതിക്ക് കാരണം.&lt;ref&gt;Fisk, Peter. pp. 201–202.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Brott, Steffen. p. 77.&lt;/ref&gt;

ഔദ്യോഗിക അംഗങ്ങൾക്ക് പുറമേ 2010 ജൂണോടു കൂടി ബാഴ്സലോണയിൽ രെജിസ്റ്റർ ചെയ്യപ്പെട്ട 1335ഓളം ആരാധക ക്ലബ്ബുകളും ഉണ്ട്. ഇവ ''പെന്യെസ്'' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ലോകത്താകെ വ്യാപിച്ചു കിടക്കുന്ന ഈ ക്ലബ്ബുകൾ തദ്ദേശീയമായി ബാഴ്സലോണയ്ക്ക് പ്രചാരം നൽകുകയും ബാഴ്സലോണയിൽ നിന്ന് നിരവധി ആനുകൂല്യങ്ങൾ കൈപ്പറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/penyes/llistat_penyes/llistat_penyes.html |title=Penyes |publisher=FC Barcelona |date= |accessdate=8 August 2010 |archive-date=2009-10-03 |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20091003164220/http://www.fcbarcelona.com/web/english/penyes/llistat_penyes/llistat_penyes.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; പ്രശസ്തരായ പല വ്യക്തികളും ബാഴ്സയുടെ അനുയായികളിൽ പെടുന്നു. മാർപ്പാപ്പയായിരുന്ന [[ജോൺപോൾ രണ്ടാമൻ]], സ്പെയിനിലെ മുൻപ്രധാനമന്തി [[ജോസ് ലൂയിസ് റോഡ്രിഗ്വസ് സപാറ്റരോ]] എന്നിവർ ഇതിൽ പ്രമുഖരാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/377088531.html?dids=377088531:377088531&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:FT&amp;type=current&amp;date=Jul+29%2C+2003&amp;author=Steven+Goff&amp;pub=The+Washington+Post&amp;desc=Barça+Isn%27t+Lounging+Around%3B+Storied+Catalonian+Club+Plots+Its+Return+to+the+Top|title=Barça Isn't Lounging Around; Storied Catalonian Club Plots Its Return to the Top|first=Steven|last=Goff|work=The Washington Post|date=29 July 2003|access-date=2021-08-28|archive-date=2012-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20121222225849/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/377088531.html?dids=377088531:377088531&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:FT&amp;type=current&amp;date=Jul+29%2C+2003&amp;author=Steven+Goff&amp;pub=The+Washington+Post&amp;desc=Bar%C3%A7a+Isn%27t+Lounging+Around%3B+Storied+Catalonian+Club+Plots+Its+Return+to+the+Top|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://nation.ittefaq.com/issues/2008/07/02/news0376.htm|agency=Associated Press|title=Spain's football team welcomed by royals|work=The New Nation|accessdate=10 August 2010|archive-date=2012-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20120510190219/http://127.0.0.1/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[യൂറോപ്യൻ ക്ലബ്ബുകളുടെ ശരാശരി ഹാജർ പട്ടിക|യൂറോപ്യൻ ക്ലബ്ബുകളുടെ ശരാശരി ഹാജർ പട്ടികയിൽ]] ബാർസലോണ അവസാന സീസണിൽ ഒന്നാം സ്ഥാനത്താണ്. ക്ലബ്ബുകളുടെ സ്വന്തം മൈതാനത്ത് മത്സരം കാണാനെത്തുന്ന ജനങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിന്റെ ശരാശരിയാണിത്.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://soccernet.espn.go.com/stats/attendance/_/league/ger.1/year/2010/german-bundesliga?cc=5901 |title=German Bundesliga Stats: Team Attendance - 2010-11 |work=[[ESPNsoccernet]] |access-date=2012-07-29 |archive-date=2012-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026124245/http://soccernet.espn.go.com/stats/attendance/_/league/ger.1/year/2010/german-bundesliga?cc=5901 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://arxiu.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/club/temporada10-11/05/17/n110517117527.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-07-29 |archive-date=2012-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708133249/http://arxiu.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/club/temporada10-11/05/17/n110517117527.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== പ്രമുഖ എതിരാളികൾ ==
=== എൽ ക്ലാസിക്കോ ===
{{പ്രലേ|എൽ ക്ലാസിക്കോ}}
[[പ്രമാണം:RealMadridvsFCBarca.png|thumb|200px|[[എൽ ക്ലാസിക്കോ]], രണ്ട് ക്ലബ്ബുകൾ തമ്മിലുള്ള മത്സരത്തേക്കാളുപരി രണ്ട് സംസ്കാരങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സംഘട്ടനമായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.]]

ദേശീയ ടൂർണമെന്റിൽ രണ്ട് ശക്തരായ ക്ലബ്ബുകൾ ഏറ്റുമുട്ടുമ്പോൾ അവർ ബദ്ധവൈരികളായി മാറുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്. [[ലാ ലിഗ|ലാ ലിഗയിലെ]] പ്രമുഖ ടീമുകളാണ് [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡും]] എഫ്.സി. ബാഴ്സലോണയും. ഇവർ തമ്മിൽ നടക്കുന്ന ഫുട്ബോൾ മത്സരം [[എൽ ക്ലാസിക്കോ]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. രണ്ട് ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബുകൾ എന്നിതലുപരി ബാഴ്സയും റയലും സ്പെയിനിലെ രണ്ട് ശത്രു മേഖലകളുടെ പ്രതിനിധികൾ കൂടിയാണ്. ബാഴ്സ [[കാറ്റലോണിയ|കാറ്റലോണിയയെ]] പ്രതിനിധീകരിക്കുമ്പോൾ റയൽ [[കാസിലിയ|കാസിലിയയിൽ]] നിന്നാണ് വരുന്നത്. ഇവർ രണ്ട് നഗരങ്ങളുടെ പ്രതിനിധികൾ കൂടിയാണ്. [[ബാഴ്സലോണ|ബാഴ്സലോണയുടേയും]] [[മാഡ്രിഡ്|മാഡ്രിഡിന്റേയും]]. സാംസ്കാരിമായും രാഷ്ട്രീയപരമായും വിഭിന്ന ധ്രുവങ്ങളിൽ നിൽക്കുന്ന മേഖലകളാണ് കാറ്റലോണിയയും കാസിലിയയും. സ്പാനിഷ് ആഭ്യന്തരയുദ്ധങ്ങളിൽ പ്രതിഫലിച്ചിരുന്നത് കറ്റാലൻമാരും കാസിലിയന്മാരും തമ്മിലുള്ള ശത്രുതയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;Ghemawat, Pankaj. p. 2.&lt;/ref&gt;

ഏകാധിപതികളായ [[പ്രൈമോ ഡി റിവെറ|പ്രൈമോ ഡി റിവെറയുടെ]] കാലത്തും [[ജെനറൽ ഫ്രാങ്കോ|ജെനറൽ ഫ്രാങ്കോയുടെ]] കാലത്തും [[കാസിലിയൻ സ്പാനിഷ്]] ഒഴികെയുള്ള ഭാഷകൾ നിരോധിക്കപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;Kleiner-Liebau, Désirée. p. 70.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |author=Phil Ball |url=http://www.guardian.co.uk/football/2002/apr/21/championsleague.sport |title=The ancient rivalry of Barcelona and Real Madrid |work=The Guardian |publisher=Guardian News and Media |date=21 April 2002 |accessdate=13 March 2010 |location=London |archive-date=2011-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111111081003/http://www.guardian.co.uk/football/2002/apr/21/championsleague.sport |url-status=live }}&lt;/ref&gt; സ്പാനിഷ് ഭരണാധികാരികൾ റയലിന് അനുകൂലമായിരുന്നത് കൊണ്ടും ബാഴ്സ റയലിന്റെ ബദ്ധശത്രുക്ഖല കറ്റാലൻ ജനതയുടെ സ്വാതന്ത്രത്തിന്റെ ചിഹ്നമാണ് ബാർസ. ബാർസയുടെ ആപ്തവാക്യം പോലെ കറ്റാലൻ സ്വദേശികൾക്ക് ഒരു ക്ലബ്ബിനേക്കാളുപരിയാണ് ബാഴ്സ. പ്രമുഖ സ്പാനിഷ് എഴുത്തുകാരനും നരവംശ ശാസ്ത്രജ്ഞനുമായ [[മാനുവൽ വാസ്ക്വെസ് മൊണ്ടെൽബാൻ|മാനുവൽ വാസ്ക്വെസ് മൊണ്ടെൽബാനിന്റെ]] അഭിപ്രായപ്രകാരം കറ്റാലൻകാർക്ക് അവരുടെ സ്വത്വം തെളിയിക്കാനുള്ള ഒരേയൊരു മാർഗ്ഗം ബാഴ്സയിൽ ചേരുക എന്നതാണ്. ഇത് ഫ്രാങ്കോക്കെതിരായ ഒരു ജനകീയ സമരത്തിൽ പങ്കാളിയാവുന്നതിനേക്കാൾ അപകട സാധ്യത കുറഞ്ഞതും അവരുടെ അഭിപ്രായ പ്രകടനത്തിനുള്ള ഏറ്റവും സുരക്ഷിതവുമായ മാർഗ്ഗവുമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;Spaaij, Ramón. p. 251.&lt;/ref&gt;

എന്നാൽ [[റയൽ മാഡ്രിഡ്]] രാഷ്ട്ര ഏകീകരണത്തിന്റേയും ഫ്രാങ്കോയുടെ നയങ്ങളുടെയും പ്രതീകമായി കരുതപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്ലബ്ബിന്റെ മാനേജ്മെന്റ് തലത്തിൽ തന്നെ ഫാസിസ്റ്റുകൾക്ക് പിന്തുണയുണ്ടായിരുന്നു. മുൻ പ്രസിഡന്റായ [[സാന്റിയാഗോ ബെർണബ്യൂ]] ഫ്രാങ്കോക്കു വേണ്ടി പോരാടിയിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1697027,00.html|title=Barcelona vs. Real Madrid: More Than a Game|date=20 December 2007|accessdate=1 July 2009|work=[[Time (magazine)|Time]]|last=Abend|first=Lisa|archive-date=2012-05-09|archive-url=https://www.webcitation.org/67WKlWga3?url=http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1697027,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.guardian.co.uk/football/2001/mar/26/newsstory.sport13|title=Morbo: The Story of Spanish Football by Phil Ball (London: WSC Books, 2001)|date=26 March 2001|accessdate=1 July 2009|work=[[The Guardian]]|last=Lowe|first=Sid|archive-date=2012-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20120219144355/http://www.guardian.co.uk/football/2001/mar/26/newsstory.sport13|url-status=live}}&lt;/ref&gt; റയലിന്റെ [[മെറെൻഗ്വസ്|മെറെൻഗ്വസിലെ]] മൈതാനത്തിന് പേരിട്ടത് ഈ മാനേജറോടുള്ള ആദരസൂചകമായാണ്. എന്നാലും സ്പാനിഷ് ആഭ്യന്തര യുദ്ധസമയത്ത് രണ്ട് ക്ലബ്ബിന്റേയും അംഗങ്ങൾക്ക് ([[ജോസപ് സൺയോൾ|ജോസപ് സൺയോളിനും]] [[റാഫേൽ സാഞ്ചസ് ഗ്വെറ|റാഫേൽ സാഞ്ചസ് ഗ്വെറക്കും]]) ഫലാഞ്ചിസ്റ്റുകളിൽ നിന്ന് ആക്രമണമേറ്റിരുന്നു.

1950കളിൽ [[ആൽഫ്രെഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോ|ആൽഫ്രെഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോയുടെ]] കൈമാറ്റക്കാര്യത്തിൽ ഈ ശത്രുത അങ്ങേയറ്റത്തെത്തിയിരുന്നു. അവസാനം ആൽഫ്രെഡോ ഡി സ്റ്റെഫാന റയലിനു വേണ്ടി കളിക്കുകയും റയലിന്റെ തുടർ വിജയങ്ങൾക്ക് കാരണക്കാരനാവുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;Burns, Jimmy. pp. 31–34.&lt;/ref&gt; 1960കളിൽ ഈ ശത്രുത യൂറോപ്യൻ തലത്തിലെത്തി. അത്തവണത്തെ [[യൂറോപ്യൻ കപ്പ്|യൂറോപ്യൻ കപ്പിലെ]] നോക്കൗട്ട് റൗണ്ടിൽ രണ്ട് തവണ ബാർസ റയലും ഏറ്റുമുട്ടി.&lt;ref name=&quot;rsssf1&quot;/&gt;

=== എൽ ഡെർബി ബാഴ്സെലോണി ===
{{പ്രലേ|എൽ ഡെർബി ബാഴ്സെലോണി}}
ബാഴ്സയുടെ പ്രാദേശിക വൈരികളാണ് [[എസ്പാൻയോൾ]].  ബാഴ്സ - എസ്പാൻയോൾ ഫുട്ബോൾ മത്സരങ്ങൾ [[എൽ ഡെർബി ബാഴ്സെലോണി]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. എസ്പാൻയോളും ഒരു കറ്റാലൻ ക്ലബ്ബാണ്. ബാഴ്സയുടെ അന്തർദേശീയ സ്വഭാവത്തിന് വിരുദ്ധമായി എസ്പാൻയോൾ സ്ഥാപിച്ചത് സ്പാനിഷ് ഫുട്ബോൾ ആരാധകർ ചേർന്നാണ്. ബാഴ്സ എല്ലാ നിലക്കും ഒരു വൈദേശിക ക്ലബ്ബാണെന്ന ആശയത്തിൽ നിന്നാണ് എസ്പാൻയോൾ രൂപം കൊള്ളുന്നത്. ഒരു ബാഴ്സാ വിരുദ്ധ ക്ലബ്ബായിത്തന്നെയാണ് എസ്പാൻയോൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്.&lt;ref name=&quot;Ball, Phil. pp. 86-87&quot;/&gt; കാറ്റലോണിയക്കാർ റയലിനെ എതിരാളികളായിക്കാണുന്നത് എസ്പാൻയോൾ-ബാഴ്സ ശത്രുത വർദ്ധിപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt;Shubert, Arthur. p. 199.&lt;/ref&gt; എസ്പാൻയോളിന്റെ ഔദ്യോഗിക മൈതാനം [[സാറിയ|സാറിയയിലാണ്]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://hemeroteca.lavanguardia.com/preview/1901/04/09/pagina-2/33398307/pdf.html|title=Edición del martes, 09 abril 1901, página 2 – Hemeroteca – Lavanguardia.es|language=es|publisher=Hemeroteca Lavanguardia|date=|accessdate=13 March 2010|archive-date=2011-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110817194456/http://hemeroteca.lavanguardia.com/preview/1901/04/09/pagina-2/33398307/pdf.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rcdespanyol.cat/principal.php?modulo=estatico&amp;idcontenido=8&amp;idmenu=2&amp;idsubmenu=22&amp;nombremodulo=dates&amp;idlinkchk=21 |title=History of Espanyol |publisher=RCD Espanyol |date= |accessdate=13 March 2010 |archive-date=2010-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100928223937/http://rcdespanyol.cat/principal.php?modulo=estatico&amp;idcontenido=8&amp;idmenu=2&amp;idsubmenu=22&amp;nombremodulo=dates&amp;idlinkchk=21 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ഫ്രാങ്കോയുടെ ഭരണ സമയത്ത് ബാഴ്സ വിപ്ലവവീര്യമുള്ള ക്ലബ്ബായാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നെങ്കിൽ എസ്പാൻയോൾ ഒരു മധ്യവർത്തി സ്വഭാവം സ്വീകരിച്ചു.  ഭരണകൂടവുമായി നീക്കുപോക്കുണ്ടാക്കാൻ എസ്പാൻയോളിന് കഴിഞ്ഞു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iss.europa.eu/index.php?id=18&amp;no_cache=1&amp;L=1&amp;tx_ttnews%5Bpointer%5D=41&amp;tx_ttnews%5Btt_news%5D=697&amp;tx_ttnews%5BbackPid%5D=232&amp;tx_ttnews%5Bpage%5D=1&amp;cHash=2becc765c6|title=European football cultures and their integration: the 'short' Twentieth Century|date=March 2002|accessdate=1 July 2009|publisher=Iss.Europa.eu|last=Missiroli|first=Antonio|archive-date=2015-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016114436/http://www.iss.europa.eu/index.php?id=18&amp;no_cache=1&amp;L=1&amp;tx_ttnews%5Bpointer%5D=41&amp;tx_ttnews%5Btt_news%5D=697&amp;tx_ttnews%5BbackPid%5D=232&amp;tx_ttnews%5Bpage%5D=1&amp;cHash=2becc765c6|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1918ൽ എസ്പാൻയോൾ സ്ഥാപിതമായത് അക്കാലത്ത് പ്രസക്തമായ സ്വയംഭരണാവകാശ വാദത്തിനെതിരായിട്ടായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Ball, Phil. pp. 86-87&quot;&gt;Ball, Phil. pp. 86–87.&lt;/ref&gt; പിന്നീട് എസ്പാൻയോളിന്റെ ആരാധകർ സ്പാനിഷ് ആഭ്യന്തര യുദ്ധസമയത്ത് ഫ്രാങ്കോയുടെ ഫലാഞ്ചിസ്റ്റുകൾക്കൊപ്പം നിലയുറപ്പിച്ചു. ആശയങ്ങളിൽ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും, ലക്ഷ്യങ്ങളിലെ മാറ്റങ്ങൾ കാരണം ഈ മത്സരം ബാർസ ആരാധകരേക്കാൾ എസ്പാൻയോൾ ആരാധകർക്കാണ് പ്രസക്തമായത്. ഈയടുത്തായി എസ്പാൻയോൾ തങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക ഗാനവും പേരും കറ്റാലനിലേക്ക് മാറ്റിയതോടെ ഇവർ തമ്മിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ അഭിപ്രായവ്യത്യാസത്തിന് പ്രാധാന്യം കുറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Ball, Phil. pp. 86-87&quot;/&gt;

[[ലാ ലിഗ|ലാ ലിഗയിൽ]] ഡെർബി ധാരാളം നടന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, മത്സരഫലങ്ങൾ സന്തുലിതമല്ല. മത്സരഫലങ്ങളിൽ ബാർസലോണ മേധാവിത്വം പ്രകടമായിക്കാണാം. ലാ ലിഗയിൽ എഴുപത് വർഷത്തിനിടെ മൂന്ന് തവണ മാത്രമേ എസ്പാൻയോൾ വിജയിച്ചിട്ടുള്ളൂ. അതുപോലെ [[കോപ ഡെൽ റേ]] ഫൈനലിൽ ഒരു വട്ടം നേർക്കുനേർ വന്നപ്പോൾ ജയിച്ചതും ബാർസലോണയാണ്. 1951ൽ എസ്പാൻയോൾ 6-0 എന്ന വൻമാർജിന് ബാഴ്സയെ തോൽപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2008–09 സീസണിൽ എസ്പാൻയോൾ ബാഴ്സയെ [[നൂ കാമ്പ്|നൂ കാമ്പിൽ]] വെച്ച് ആദ്യമായി പരാജയപ്പെടുത്തി. ആദ്യമായി ബാഴ്സ [[ട്രെബിൾ]] നേടിയ ആ സീസണിൽ 2–1നായിരുന്നു എസ്പാൻയോളിന്റെ വിജയം.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_08-09/arxiu_partits/lliga/jornada24/Barcelona_Espanyol/partit.html|title=Matchday 24|publisher=FC Barcelona|date=|accessdate=13 March 2010|archive-date=2012-07-31|archive-url=https://archive.today/20120731081930/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_08-09/arxiu_partits/lliga/jornada24/Barcelona_Espanyol/partit.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ഉടമസ്ഥതയും സാമ്പത്തികവും ==
2010ൽ ബാഴ്സലോണ എഫ്. സിയുടെ മൂല്യം ഏകദേശം 752 ദശലക്ഷം യൂറോ വരുമെന്ന് [[ഫോബ്സ്]] കണക്കാക്കിട്ടുണ്ട്. ഇതു പ്രകാരം 2008–09 സീസണിൽ [[മാഞ്ചസ്റ്റർ യുണൈറ്റഡ്]], [[റയൽ മാഡ്രിഡ്]], [[ആഴ്സനൽ എഫ്.സി.|ആഴ്സനൽ]] എന്നിവയുടെ പിറകിൽ നാലാം സ്ഥാനത്താണ് ബാഴ്സ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.forbes.com/2010/04/21/soccer-value-teams-business-sports-soccer-10-intro.html |title=The Business Of Soccer |publisher=Forbes |date=21 April 2010 |accessdate=7 August 2010 |archive-date=2012-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117160821/http://www.forbes.com/2010/04/21/soccer-value-teams-business-sports-soccer-10-intro.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.forbes.com/lists/2010/34/soccer-10_Soccer-Team-Valuations_Rank.html |title=Soccer Team Valuations |publisher=Forbes |date=30 June 2009 |accessdate=7 August 2010 |archive-date=2017-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729115422/https://www.forbes.com/lists/2010/34/soccer-10_Soccer-Team-Valuations_Rank.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[ഡെലോയിറ്റ്|ഡെലോയിറ്റിന്റെ]] കണക്ക് പ്രകാരം ഇതേ സീസണിൽ ബാഴ്സക്ക് 366 ദശലക്ഷം യൂറോയുടെ വരുമാനമുണ്ട്. ഇക്കാര്യത്തിൽ 401 ദശലക്ഷം വരുമാനമുള്ള റയൽ മാഡ്രിഡിന്റെ പിറകിൽ രണ്ടാമതാണ് ബാഴ്സലോണ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/d039400401a17210VgnVCM100000ba42f00aRCRD.htm |title=Real Madrid becomes the first sports team in the world to generate €400m in revenues as it tops Deloitte Football Money League |publisher=Deloitte |date= |accessdate=7 August 2010 |archive-date=2010-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100805224812/http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/d039400401a17210VgnVCM100000ba42f00aRCRD.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[റയൽ മാഡ്രിഡ്]], [[അത്‌ലെറ്റിക് ബിൽബാവോ]], [[റയൽ ഒസാസുന]] എന്നീ ക്ലബ്ബുകളെ പോലെ ബാർസയും ഒരു സംഘടനയായാണ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്തിട്ടുള്ളത്. അതിനാൽ [[ലിമിറ്റഡ് കമ്പനി|ലിമിറ്റഡ് കമ്പനികളെ]] പോലെ ബാഴ്സയുടെ ഓഹരികൾ പുറത്തു നിന്നുള്ളവർക്ക് വാങ്ങാൻ കഴിയില്ല. പക്ഷേ ബാർസയിൽ അംഗത്വമെടുക്കാം.&lt;ref&gt;Peterson, Marc p. 25.&lt;/ref&gt; ബാർസ ക്ലബ്ബ് അംഗങ്ങളെ ''സോസിസ്'' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു. സോസികൾ യോഗം കൂടി ചർച്ച ചെയ്ത് ഭരണസമിതിയെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Handbook on the economics of sport|first=Wladimir|last=Andreff|first2=Stefan|last2=Szymański|publisher=Edward Elgar Publishing|year=2006|
isbn=1-84376-608-6|page=299}}&lt;/ref&gt; 2010ഓടെ ബാഴ്സയിൽ ഏകദേശം 1,70,000ഓളം സോസികളുണ്ട്.&lt;ref name=socis/&gt;

2010 ജൂലൈയിൽ ഡെലോയിറ്റ് നടത്തിയ കണക്കെടുപ്പ് പ്രകാരം ബാഴ്സലോണയുടെ മൊത്തം കടം 442 ദശലക്ഷം യൂറോയാണ്. ഫോബ്സ് കണക്കാക്കിയ മൂല്യത്തിന്റ 58%ത്തോളം വരും ഇത്. ഘടനാപരമായ പ്രശ്നങ്ങളാണ് ഈ കടങ്ങൾക്ക് കാരണമെന്ന് ബാഴ്സലോണയുടെ പുതിയ മാനേജ്മെന്റ് വ്യക്തമാക്കി.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://af.reuters.com/article/sportsNews/idAFJOE66Q0H720100727 |title=Barcelona audit uncovers big 2009/10 loss |publisher=Reuters |date=27 July 2010 |accessdate=9 August 2010 |archive-date=2012-05-09 |archive-url=https://www.webcitation.org/67WKvbHlU?url=http://af.reuters.com/article/sportsNews/idAFJOE66Q0H720100727 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ലാ ലിഗാ കിരീടം നിലനിർത്തിയെങ്കിലും ആ വർഷം ക്ലബ്ബ് 79 ദശലക്ഷം യൂറോയുടെ നഷ്ടം രേഖപ്പെടുത്തി.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Rosell announces record Barcelona loss, lawsuit against Laporta |first=Duncan |last=Shaw |url=http://www.monstersandcritics.com/news/europe/news/article_1591876.php/Rosell-announces-record-Barcelona-loss-lawsuit-against-Laporta |work=Monsters and Critics |date=10 October 2010 |accessdate=24 October 2011 |archiveurl=https://archive.today/20120904230410/http://news.monstersandcritics.com/europe/news/article_1591876.php/Rosell-announces-record-Barcelona-loss-lawsuit-against-Laporta |archivedate=2012-09-04 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2011ൽ ബാഴ്സയുടെ ആകെ കടം 483 ദശലക്ഷം യൂറോയായും അറ്റക്കടം 364 ദശലക്ഷം യൂറോയായും രേഖപ്പെടുത്തി.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/926957/barcelona-announce-%E2%82%AC45m-transfer-budget?cc=5901 |title=Barca announce €45m budget |publisher=Soccernet.espn.go.com |date=9 June 2011 |accessdate=12 January 2012 |archive-date=2011-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612224004/http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/926957/barcelona-announce-%E2%82%AC45m-transfer-budget?cc=5901 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ശരാശരി ഒരു കളിക്കാരന് നൽകുന്ന ശമ്പളത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ ലോകത്ത് ഒന്നാം സ്ഥാനത്ത് നിൽക്കുന്ന ക്ലബ്ബ് ബാഴ്സയാണ്. ബദ്ധവൈരികളായ റയൽ മാഡ്രിഡ് ഇക്കാര്യത്തിൽ തൊട്ടുപിന്നിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനത്തുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://sports.espn.go.com/espn/news/story?id=6354899 |title=ESPN The Magazine – The Money Issue – 200 Best-Paying Teams in the World – ESPN |publisher=Sports.espn.go.com |date=20 April 2011 |accessdate=28 May 2011 |archive-date=2011-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111031131641/http://sports.espn.go.com/espn/news/story?id=6354899 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== ചിഹ്നവും കുപ്പായവും ==
1910ലാണ് ബാർസ ഇന്നുപയോഗിക്കുന്ന ചിഹ്നം നിലവിൽ വന്നത്. ആദ്യകാലത്തെ ചിഹ്നം വജ്രാകൃതിയിലുള്ളതായിരുന്നു. ഇതിന്റെ മുകൾ ഭാഗത്ത് [[അരഗോൺ കിരീടം|അരഗോൺ കിരീടവും]] ഏറ്റവും മുകളിലായി ജെയിംസ് രാജാവിന്റെ വവ്വാലും ഉണ്ടായിരുന്നു. രണ്ട് വശങ്ങളിലായി ലോറൽ മരത്തിന്റേയും പനയുടേയും ഇലകളുമുണ്ടായിരുന്നു. 1910ൽ പുതിയൊരു ചിഹ്നത്തിനു വേണ്ടി ക്ലബ്ബ് മത്സരം നടത്തി. അക്കാലത്തെ ബാഴ്സാ കളിക്കാരനായിരുന്ന [[കാൾസ് കൊമാമല|കാൾസ് കൊമാമലയായിരുന്നു]] അതിലെ വിജയി.&lt;ref name=crest&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html|title=The crest|accessdate=30 July 2010|publisher=FC Barcelona|archive-date=2012-05-30|archive-url=https://archive.today/20120530060040/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊമാമലയുടെ ചിഹ്നമാണ് ബാഴ്സ ഇന്നും ഉപയോഗിക്കുന്നത്. പിന്നീടിതിൽ ചെറിയ ചെറിയ മാറ്റങ്ങളെല്ലാം വരുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ചിഹ്നത്തിൽ സെന്റ് ജോർജിന്റെ കുരിശ് വലതു ഭാഗത്ത് മുകളിലും കറ്റാലൻ പതാക ഇടത്തും അടിയിൽ ബാഴ്സയുടെ ജെഴ്സിയുടെ നിറങ്ങളും കാണാം.&lt;ref name=crest/&gt;

ഇപ്പോൾ ബാഴ്സയുപയോഗിക്കുന്ന ചുവപ്പും നീലയും ഇടകലർന്ന കുപ്പായം ആദ്യമായി ഉപയോഗിക്കപ്പട്ടത് 1900ൽ [[ഹിസ്പാനിയ|ഹിസ്പാനിയക്കെതിരായ]] മത്സരത്തിലായിരുന്നു.&lt;ref&gt;Ball, Phil p. 90.&lt;/ref&gt; ഈ ജെഴ്സിയുടെ ഉപയോഗത്തെ കുറിച്ച പലരും വിവിധ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ മുന്നോട്ട് വെച്ചിട്ടുണ്ട്. ആദ്യത്തെ ക്ലബ്ബ് പ്രസിഡന്റിന്റെ മകനായ [[ആർതർ വിറ്റി|ആർതർ വിറ്റിയുടെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ [[മെർച്ചന്റ് ടെയ്ലേഴ്സ് സ്കൂൾ, ക്രോസ്ബി|ക്രോസ്ബിയിലെ മെർച്ചന്റ് ടെയ്ലേഴ്സ് സ്കൂളിന്റെ]] ഫുട്ബോൾ ടീം ജെഴ്സിയിൽ നിന്നാണ് ഈ നിറങ്ങൾ കടമെടുത്തിട്ടുള്ളത്. എന്നാൽ സാഹിത്യകാരനായ [[ടോണി സ്‌ട്രൂബെൽ|ടോണി സ്‌ട്രൂബെല്ലിന്റെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ റോബസ്പിയറുടെ [[ഒന്നാം ഫ്രഞ്ച് റിപ്പബ്ലിക്ക്|ആദ്യത്തെ ഫ്രഞ്ച് റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ]] പതാകയിൽ നിന്നാണ് ഈ നിറങ്ങൾ ലഭിച്ചിട്ടുള്ളത്. എന്നാൽ ജൊവാൻ കാമ്പറുടെ സ്വന്തം ക്ലബ്ബായ [[എഫ്. സി ബേസൽ|എഫ്. സി ബേസലിന്റെ]] ജെഴ്സിയുടെ നിറങ്ങളാണ് ബാഴ്സാ ജെഴ്സിയുലള്ളതെന്നാണ് കാറ്റലോണിയക്കാർ പൊതുവിൽ വിശ്വസിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;Ball, Phil pp. 90–91.&lt;/ref&gt;

2011-2012 സീസൺ വരെ ബാഴ്സ കുപ്പായം സ്പോൺസർ ചെയ്യാൻ വൻകിട കമ്പനികളെ അനുവദിച്ചിരുന്നില്ല. എന്നാൽ കുപ്പായത്തിൽ [[യൂനിസെഫ്|യൂനിസെഫിന്റെ]] പേര് 2006 മുതൽ തന്നെ ഉണ്ടായിരുന്നു. 2006ൽ പഞ്ചവർഷ കരാറായാണ് യൂനിസെഫിന്റെ പേര് കുപ്പായത്തിൽ ചേർക്കാൻ ബാഴ്സ സമ്മതിച്ചത്. എഫ്. സി ബാഴ്സലോണ ഫൗണ്ടേഷൻ വഴി യൂനിസെഫിന് 1.5 ദശലക്ഷം  പൗണ്ട് ഓരോ വർഷവും നൽകാമെന്ന കരാറിനെ തുടർന്നായിരുന്നു ഇത്. ഇത് യൂനിസെഫിന്റെ വരുമാനത്തിന്റെ 0.7 ശതമാനത്തോളം വരും.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/Fundacio/english/nacions_unides/convenis/unicef/continguts/carta_laporta.html|title=Open letter from Joan Laporta|accessdate=21 February 2010|year=2010|publisher=FC Barcelona|archive-date=2012-07-30|archive-url=https://archive.today/20120730014033/http://www.fcbarcelona.com/web/Fundacio/english/nacions_unides/convenis/unicef/continguts/carta_laporta.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1994ലാണ് എഫ്. സി. ബാഴ്സലോണ ഫൗണ്ടേഷൻ സ്ഥാപിതമാകുന്നത്. അന്നത്തെ സാമ്പത്തിക വിഭാഗം അധ്യക്ഷനായ ജെയിം ഗിൽ അലൂയയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരമാണ് ഈ ഫൗണ്ടേഷൻ സ്ഥാപിതമായത്. സാമ്പത്തിക സ്പോൺസർഷിപ്പ് പ്രതീക്ഷിക്കുന്ന ലാഭേച്ഛയില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന കായിക കമ്പനിയായാണ് ഫൗണ്ടേഷൻ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്.&lt;ref&gt;Desbordes, Michel p. 195.&lt;/ref&gt; 2004ൽ ഈ ഫൗണ്ടേഷനിലേക്ക് 40,000 മുതൽ 60,000 പൗണ്ട വരെ നൽകിയ 25 ബഹുമാന്യരായ വ്യക്തികളുണ്ടായിരുന്നു. വർഷം തോറും 14,000 പൗണ്ട് നൽകുന്ന 48 അനുബന്ധ അംഗങ്ങളും ഉണ്ട്. 4,000 പൗണ്ട് വർഷം തോറും നൽകുന്ന എണ്ണമറ്റ രക്ഷാധികാരികളും ഈ ഫൗണ്ടേഷനിലുണ്ട്. ബഹുമാന്യരായ വ്യക്തികൾക്ക് ക്ലബ്ബിൽ എന്തെങ്കിലും പ്രത്യേകതകളുണ്ടോ എന്ന കാര്യം അവ്യക്തമാണ്. എന്നാൽ രചയിതാവായ അന്തോണി കിംഗിന്റെ അഭിപ്രായപ്രകാരം ബഹുമാന്യരായ വ്യക്തികൾക്ക് ക്ലബ്ബിന്റെ ഏതെങ്കിലും മേഖലകളിൽ എന്തെങ്കിലും സ്വാധീനമുണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യത വിരളമാണ്.&lt;ref&gt;King, Anthony pp. 123–24.&lt;/ref&gt;

കോർപ്പറേറ്റുകൾക്ക് സ്പോൺസർഷിപ്പ നൽകുന്നതിനോടുള്ള എതിർപ്പ് 2011-2012 സീസണിൽ ബാഴ്സ ഉപേക്ഷിച്ചു. 150 ദശലക്ഷം പൗണ്ടിന്റെ അഞ്ചുവർഷകരാർ [[ഖത്തർ ഫൗണ്ടേഷൻ|ഖത്തർ ഫൗണ്ടേഷനുമായി]] ഒപ്പു വെച്ചതോടെയാണ് ഈ നിയമം തിരുത്തപ്പെട്ടത്.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.guardian.co.uk/football/2010/dec/10/barcelona-shirt-sponsor-qatar-foundation Barcelona agree €150m shirt sponsor deal with Qatar Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130227044832/http://www.guardian.co.uk/football/2010/dec/10/barcelona-shirt-sponsor-qatar-foundation |date=2013-02-27 }}&quot;. ''[[The Guardian]]''. 10 December 2010. Retrieved 22 December 2010.&lt;/ref&gt;

=== പ്രായോജകർ ===

[[File:Maillots fc barcelone.jpg|thumb|right| 1998 മുതൽ [[നൈക്കി]]യാണ് ബാർസലോനയുടെ കിറ്റ് നിർമ്മാതാക്കൾ]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|-
!Period
!Kit manufacturer
!Shirt main sponsor
!Shirt sub sponsor
|-
|1899–1982
|''None''
|rowspan=4|''None''
|rowspan=5|''None''
|-
|1982–1992
|മെയ്ബ
|-
|1992–1998
|
കാപ്പ
|-
|1998–2006
|rowspan=6|[[File:Logo NIKE.svg|50x50px]]
&lt;small&gt;[[നൈക്കി]]&lt;/small&gt;
|-
|2006–2011
|[[File:Emblem of the United Nations.svg|50x50px]]
&lt;small&gt;[[യൂനിസെഫ്]]&lt;/small&gt;
|-
|2011–2013
|
[[Qatar Foundation|&lt;small&gt;ഖത്തർ ഫൗണ്ടേഷൻ&lt;/small&gt;]]
|rowspan=&quot;2&quot;|[[File:Emblem of the United Nations.svg|50x50px]]
&lt;small&gt;[[യൂനിസെഫ്]]&lt;/small&gt;
|-
|2013–2014
|rowspan=&quot;2&quot;|
[[Qatar Airways|&lt;small&gt; ഖത്തർ ഏർവേസ്&lt;/small&gt;]]
|-
|2014–2017
|rowspan=&quot;2&quot;|[[File:New Beko logo.svg|50x50px]]   [[File:Emblem of the United Nations.svg|50x50px]]
&lt;small&gt;[[ബെക്കോ]]&lt;/small&gt; &amp; &lt;small&gt;[[യൂനിസെഫ്]]&lt;/small&gt;
|-
|2017–
|[[File:Rakuten Global Brand Logo.svg|100x100px]]
&lt;small&gt;[[റക്കൂട്ടൻ]]&lt;/small&gt;
|}

== മൈതാനങ്ങൾ ==
[[പ്രമാണം:Chelsea on Tour - Barcelona 311006.jpg|right|thumb|ക്യാമ്പ് നൂവിന്റെ ഒരു ആകാശക്കാഴ്ച]]

ബാർസ ആദ്യകാലത്ത് [[കാമ്പ് ഡി ലാ ഇന്റസ്ട്രിയ|കാമ്പ് ഡി ലാ ഇന്റസ്ട്രിയയിലായിരുന്നു]] കളിച്ചിരുന്നത്. 6,000 പേരെ ഉൾകൊള്ളാനുള്ള കഴിവേ ആ മൈതാനത്തിനുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. വളർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ലബ്ബിന് ഇത് അപര്യാപ്തമാണെന്ന് ക്ലബ്ബ് അധികൃതർക്ക് തോന്നിയതോടെ ഇന്റസ്ട്രിയയിൽ നിന്നും ബാഴ്സ തങ്ങളുടെ മൈതാനം മാറ്റി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/catala/noticies/club/temporada08-09/03/n090314107593.html|publisher=FC Barcelona|title=Cent anys del camp de la Indústria|accessdate=11 September 2010|date=14 March 2009|author=Santacana, Carles|language=Catalan|archive-date=2012-08-04|archive-url=https://archive.today/20120804055554/http://www.fcbarcelona.cat/web/catala/noticies/club/temporada08-09/03/n090314107593.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

1922ൽ ബാർസലോണയിലെ അംഗസംഖ്യ 20,000 കടന്നു. കൂടുതൽ വരുമാനമുണ്ടായി. പുതിയ മൈതാനമായ [[കാമ്പ് ഡി ലേ കോർട്ട്]] നിർമ്മിക്കുന്നത് ഇതോടെയായിരുന്നു. 20,000 പേരെ ഉൾക്കൊള്ളാനുള്ള കഴിവ് മൈതാനം നിർമ്മിച്ച സമയത്തുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. സ്പാനിഷ് ആഭ്യന്തര യുദ്ധശേഷം ക്ലബ്ബിലേക്ക് കൂടുതൽ അംഗങ്ങൾ വന്നു. ഇത് കൂടുതൽ പ്രവർത്തനങ്ങളിലേക്ക് ക്ലബ്ബിനെ കടക്കാൻ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു. 1944ൽ ഗ്രാൻഡ് സ്റ്റാൻഡ്, 1946ൽ സതേൺ സ്റ്റാൻഡ്, 1950ൽ നോർത്തേൺ സ്റ്റാൻഡ് എന്നിവ നിർമ്മിച്ചു. നോർത്തേൺ സ്റ്റാൻഡിന്റെ നിർമ്മാണത്തോടെ 60,000 പേരെ ഉൾക്കൊള്ളാവുന്ന മൈതാനമായി ലേ കോർട്ട് മാറി.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona6&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/club/club_avui/territori_barca/CampNou/intro_historica.html|title=Brief history of Camp Nou|publisher=FC Barcelona|date=|accessdate=30 July 2010|archive-date=2012-08-01|archive-url=https://archive.today/20120801083203/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/club/club_avui/territori_barca/CampNou/intro_historica.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ഈ നിർമ്മാണങ്ങൾക്കു ശേഷം ലേ കോർട്ട് വികസിപ്പിക്കാൻ കഴിയാത്ത ഒന്നായി മാറി. 1948ലെയും 1949ലെയും ലാ ലിഗാ വിജയങ്ങളും, 1950ലെ [[ലാസ്ലോ കുബാല|ലാസ്ലോ കുബാലയുടെ]] വരവും, തുടർന്ന് കുബാല 256 കളികളിൽ നിന്ന് 196 ഗോൾ നേടിയതും ബാർസ മൈതാനത്തേക്ക് കൂടുതൽ കാണികളെ ആകർഷിക്കാൻ കാരണമായി.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona6&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Farred, Grant. p. 124.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Eaude, Michael. p. 104.&lt;/ref&gt; ഇതിനെത്തുടർന്ന് പുതിയൊരു മൈതാനമുണ്ടാക്കാൻ ക്ലബ്ബ് അധികൃതർ പദ്ധതിയിട്ടു.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona6&quot;/&gt; അങ്ങനെ 1954 മാർച്ച് 28ന് 60,000 ആരാധകരെ സാക്ഷി നിർത്തി [[ക്യാമ്പ് നൂ]] മൈതാനത്തിന്റെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. ബാഴ്സലോണാ ആർച്ച് ബിഷപ്പ് ഗ്രിഗോറിയോ മൊണ്ടേഗോയുടെ അനുഗ്രഹങ്ങളോടെ ഗവർണ്ണർ ഫിലിപ്പ് അക്കേഡോ കൊളങ്ഗയായിരുന്നു ക്യാമ്പ് നൂവിന്റെ തറക്കല്ലിട്ടത്. 1957 സെപ്റ്റംബർ 24ന് മൈതാനത്തിന്റെ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയായി. 288 ദശലക്ഷം പെർസീറ്റയായിരുന്നു മൈതാനത്തിന്റെ മൊത്തം ചിലവ്. ഇത് പ്രതീക്ഷിച്ചതിനേക്കാൾ 336% കൂടുതലായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona6&quot;/&gt;

[[പ്രമാണം:Camp Nou més que un club.jpg|right|thumb|ഒരു ക്ലബ്ബിനേക്കാളുപരി എന്നർത്ഥം വരുന്ന ക്ലബ്ബിന്റെ ആപ്തവാക്യം രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്ന ഇരിപ്പിടങ്ങൾ.]]
1980ൽ മൈതാനം യുവേഫ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് നവീകരിക്കാൻ ക്ലബ്ബ് നിർബന്ധിതരായി. ചെറിയൊരു തുക നൽകിയാൽ ഇഷ്ടികകളിൽ സ്വന്തം പേര് രേഖപ്പെടുത്താം എന്ന വാഗ്ദാനം വഴിയായിരുന്നു ക്ലബ്ബ് നവീകരണത്തിന് പണം കണ്ടെത്തിയത്. ഈ വാഗ്ദാനം പെട്ടെന്ന് ജനപ്രിയമായി. ആയിരക്കണക്കിന് ആരാധകർ പണം നൽകി. ഇത് പിന്നീട് മറ്റൊരു വിവാദത്തിനും വഴി വെച്ചു. ഈ പദ്ധതി വഴി പേര് കൊത്തിയതിൽ ഒരു കല്ലിൽ റയൽ മാഡ്രിഡിന്റെ മുൻ പ്രസിഡന്റും [[ജെനറൽ ഫ്രാങ്കോ|ഫ്രാങ്കോയുടെ]] അനുയായിയുമായിരുന്ന [[സാന്റിയാഗോ ബെർണബ്യൂ|സാന്റിയാഗോ ബെർണബ്യൂവിന്റെ]] പേരുണ്ടെന്ന് മാഡ്രിഡിലെ മാധ്യമങ്ങൾ വാർത്ത പ്രസീദ്ധീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;Ball, Phil pp. 20–21.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ball, Phil pp. 121–22.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Murray, Bill; Murray, William J.. p. 102.&lt;/ref&gt; 1992ൽ മൈതാനത്തിന്റെ മേൽക്കൂര നവീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;Snyder, John. pp. 81–2.&lt;/ref&gt; നിലവിൽ 99,354 കാണികൾക്കുള്ള ഇരിപ്പിടങ്ങളോടെ നിലവിൽ യൂറോപ്പിലെ ഏറ്റവും വലിയ മൈതാനമാണ് [[ക്യാമ്പ് നൂ]].

മൈതാനത്തിലെ മറ്റു സൗകര്യങ്ങൾ :&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/castellano/noticies/club/temporada09-10/07/n090728107768.html|title=El proyecto Barça Parc, adelante|accessdate=28 July 2009|year=2009|language=Spanish|publisher=FC Barcelona|archive-date=2009-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20090731095844/http://www.fcbarcelona.cat/web/castellano/noticies/club/temporada09-10/07/n090728107768.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* സിറ്റ്വേറ്റ് എസ്പോർട്ടിവ ജൊവാൻ കാമ്പർ - പരിശീലന സ്ഥലം.
* മാഷ്യ-സെന്റർ ഡി ഫോർമേഷ്യേ ഓറിയോൾ ടോർട്ട് - യുവതാരങ്ങളുടെ വിശ്രമ കേന്ദ്രം.
* എസ്റ്റാഡി യൊഹാൻ ക്രൈഫ്- റിസർവ്വ് ടീമിനും വനിത ടീമിനുമുള്ള മൈതാനം.
* പലാവു ബ്ലോഗ്രാന - ഇൻഡോർ കായിക കേന്ദ്രം.
* പലാവു ബ്ലോഗ്രാന 2 - രണ്ടാമത്തെ ഇൻഡോർ കായിക കേന്ദ്രം.
* പിസ്റ്റാ ഡി ജെൽ - ബാഴ്സലോണാ എഫ്. സിയുടെ ഐസ്‌ പ്രതലം.

== ടീം റെക്കോഡുകൾ ==
[[പ്രമാണം:Xavi Hernández - 002 (cropped).jpg|250px|thumb|right|[[സാവി]]. ബാർസക്കുവേണ്ടി ഏറ്റവും കൂടുതൽ തവണ ജെഴ്സിയണിഞ്ഞ കളിക്കാരൻ.]]

ഏറ്റവും കൂടതൽ തവണ ബാഴ്സലോണക്ക് വേണ്ടി കളിച്ച റെക്കോഡും (629) ലാ ലിഗയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ തവണ ബാർസലോണ ജെഴ്സി അണിഞ്ഞ റെക്കോഡും (414) [[സാവി|സാവിയുടെ]] പേരിലാണ്. മുമ്പ് ലാ ലിഗാ റെക്കോഡ് [[മിഗ്വെലി|മിഗ്വെലിയുടെ]] പേരിലായിരുന്നു(391).&lt;ref name=records&gt;{{cite web |url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/club/historia/records/rec_individuals.html |title=FC Barcelona Records (Team &amp; Individual Records) |publisher=FC Barcelona |accessdate=15 March 2010 |archive-date=2010-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101202032539/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/club/historia/records/rec_individuals.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

സൗഹൃദ മത്സരങ്ങൾ പരിഗണിക്കുകയാണെങ്കിൽ ബാഴ്സക്ക് വേണ്ടി ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോൾ നേടിയിട്ടുള്ളത് [[പോളിനോ അൽകന്റേര|പോളിനോ അൽകന്റേരയാണ്]](369).&lt;ref name=records/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/messi-one-goal-away-from-cesar-s-record |title=Messi one goal away from Cesar's record, fcbarcelona.com, 19 March 2012 |access-date=2012-07-29 |archive-date=2012-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120404172511/http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/messi-one-goal-away-from-cesar-s-record |url-status=live }}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ ഔദ്യോഗിക മത്സരങ്ങളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോൾ നേടിയിട്ടുള്ളത് [[ലയണൽ മെസ്സി|ലയണൽ മെസ്സിയാണ്]].(302) യൂറോപ്യൻ - അന്താരാഷ്ട്ര മത്സരങ്ങളിൽ ബാഴ്സക്ക് വേണ്ടി ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോൾ നേടിയതും മെസ്സിയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Lionel Messi Becomes Barcelona's All-time Record Goal Scorer|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/lionel-messi/9157015/Lionel-Messi-becomes-Barcelonas-all-time-record-scorer.html|accessdate=25.5.12|archive-date=2012-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20120412005131/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/lionel-messi/9157015/Lionel-Messi-becomes-Barcelonas-all-time-record-scorer.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ലാ ലിഗയിൽ ബാഴ്സക്ക് വേണ്ടി ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോൾ നേടിയിട്ടുള്ളത് [[സെസാർ ഫാബ്രിഗാസ്|സെസാർ ഫാബ്രിഗാസാണ്]]. 1942-1955 കാലഘട്ടത്തിനിടയിൽ ഫാബ്രിഗാസ് 192 ഗോളുകൾ നേടിയിട്ടുണ്ട്. ലാ ലിഗയിൽ ബാഴ്സക്ക് വേണ്ടി നൂറിൽ കൂടുതൽ ഗോൾ നേടിയ നാല് കളിക്കാരേ ഉള്ളൂ. [[സെസാർ ഫാബ്രിഗാസ്]](192), [[ലയണൽ മെസ്സി]](169), [[ലാസ്ലോ കുബാല]](131), [[സാമുവൽ ഏറ്റൂ]](108) എന്നിവരാണത്.

2009 ഫെബ്രുവരി 2ന് ബാഴ്സലോണ 5000 ലാ ലിഗാ ഗോളുകൾ തികച്ചു. [[റേസിംഗ് സാന്റാഡെർ|റേസിംഗ് സാന്റാഡെറിനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയുടെ ഗോളോട് കൂടിയാണ് അയ്യായിരം തികച്ചത്. മത്സരത്തിൽ ബാഴ്സ 2–1ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=1012195.html |title=Messi propels 5,000-goal Barcelona |publisher=FIFA |date=1 February 2009 |accessdate=13 March 2010 |archive-date=2012-05-09 |archive-url=https://www.webcitation.org/67WKzhnCh?url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=1012195.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; അതേ വർഷം ഡിസംബറിൽ [[എസ്റ്റൂഡിയൻസ്|എസ്റ്റൂഡിയൻസിനെ]] 2–1ന് പരാജയപ്പെടുത്തി ബാഴ്സലോണ സീസണിലെ ആറാം കിരീടം([[സെക്സറ്റപ്പിൾ]]) എന്ന അത്യപൂർവ്വ നേട്ടം കൈവരിക്കുന്ന ലോകത്തെ ആദ്യ ക്ലബ്ബായി മാറി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/news/newsid=1151723.html|title=Kings, queens and a young prince|publisher=FIFA|date=23 December 2009|accessdate=23 March 2010|archive-date=2015-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20150426035544/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/news/newsid=1151723.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ബാർസലോണ മൈതാനത്തെ ഏറ്റവും വലിയ ജനപങ്കാളിത്തം 1986 മാർച്ച് മൂന്നിന് [[യുവന്റസ്|യുവന്റസിനെതിരായ]] മത്സരത്തിലായിരുന്നു. 1,20,000 പേരായിരുന്നു ഈ യൂറോപ്യൻ കപ്പ് ക്വാർട്ടർ ഫൈനൽ മത്സരം വീക്ഷിക്കാനെത്തിയത്. 1990കളിലെ നൂ കാമ്പ് ആധുനികവൽക്കരണം ഇതൊരു തകർക്കാനാവാത്ത റെക്കോഡാക്കി മാറ്റി. കാരണം നവീകരണ ശേഷം [[നൂ കാമ്പ്]] 99,354 കാണികളെ മാത്രം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന മൈതാനമായി മാറി.

== കിരീട നേട്ടങ്ങൾ ==
2021 ഏപ്രിൽ 17ഓടെ ബാഴ്സ 26 [[ലാ ലിഗാ]], 31 [[കോപ്പ ഡെൽ റേ]], 13 [[സൂപ്പർ കോപ്പ ഡി എസ്പാന]], 3 [[കോപ്പ ഡുവാ ഇവാർട്ടേ]],&lt;ref group=&quot;note&quot; &quot;=&quot;&quot;&gt;The [[Copa Eva Duarte]] was only recognized and organized with that name by the RFEF from 1947 until 1953, and therefore Barcelona's &quot;Copa de Oro Argentina&quot; win of 1945 is not included in this count, i.e. only the 1948, 1952 and 1953 trophies are.&lt;/ref&gt; 2 കോപ്പ ഡി ലാ ലിഗാ എന്നിവ നേടിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ ലാ ലിഗയൊഴിച്ച് മറ്റെല്ലാ കിരീടങ്ങളും റെക്കോഡാണ്. യൂറോപ്യൻ തലത്തിൽ അഞ്ച് [[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|യുവേഫാ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]], നാല് [[യുവേഫ കപ്പ് വിന്നേഴ്സ് കപ്പ്|യുവേഫാ കപ്പ് വിന്നേഴ്സ് കപ്പ്]], അഞ്ച് [[യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്|യുവേഫാ സൂപ്പർ കപ്പ്]] എന്നിവ നേടിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ വിന്നേഴ്സ് കപ്പ് കിരീടനേട്ടങ്ങൾ മറ്റൊരു റെക്കോഡാണ്.&lt;ref name=&quot;Football Europe: FC Barcelona&quot;/&gt; മൂന്ന് തവണ [[ഫിഫ ക്ലബ്ബ് വേൾഡ് കപ്പ്|ഫിഫാ ക്ലബ്ബ് വേൾഡ് കപ്പും]] മൂന്ന് തവണ [[ഇന്റർ സിറ്റീസ് ഫെയർ കപ്പ്|ഇന്റർ സിറ്റീസ് ഫെയർ കപ്പും]] നേടിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;But not an official title, as the competition was not organized by [[UEFA]] (for further reference see https://secure.wikimedia.org/wikipedia/en/wiki/List_of_confederation_and_inter-confederation_club_competition_winners{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, in particular reference 8).&lt;/ref&gt;

1955 മുതൽ യൂറോപ്യൻ ലീഗുകളെല്ലാം കളിക്കുന്ന ഒരേയൊരു ടീമാണ് ബാഴ്സലോണ. ലാ ലിഗയിൽ നിന്ന് ഇതു വരെ പുറത്തുപോകാത്ത മൂന്ന് ക്ലബ്ബുകളിൽ ഒന്നാണ് ബാഴ്സ. [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡും]] [[അത്‌ലെറ്റിക്കോ ബിൽബാവോ|അത്‌ലെറ്റിക്കോ ബിൽബാവോയുമാണ്]] മറ്റ് ക്ലബ്ബുകൾ. ഒരു ട്രെബിൾ നേടുന്ന ആദ്യത്തെ സ്പാനിഷ് ടീമാണ് ബാഴ്സ. [[കോപ്പ ഡെൽ റേ]], [[ലാ ലിഗാ]], [[ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]] എന്നിവയായിരുന്നു ബാഴ്സയുടെ ട്രെബിൾ കിരീടങ്ങൾ. ലോകത്ത് ആദ്യമായി ഒരു സെക്സറ്റപ്പിൾ സ്വന്തമാക്കുന്ന ക്ലബ്ബും ബാഴ്സയാണ്. ഈ ട്രബിളും [[സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പ്]], [[യുവേഫാ സൂപ്പർ കപ്പ്]], [[ഫിഫ ക്ലബ്ബ് വേൾഡ് കപ്പ്]] എന്നീ കിരീടങ്ങളും ചേർത്താണ് ബാഴ്സ  ആറു കിരീടങ്ങൾ തികച്ചത്.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona7&quot;/&gt;

=== പ്രാദേശിക മത്സരങ്ങൾ ===
[[പ്രമാണം:The six Barça cups .jpg|thumb|260px|2009ൽ ബാഴ്സ നേടിയ ആറു കിരീടങ്ങൾ]]

* '''[[ലാ ലിഗാ]]'''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lfp.es/Default.aspx?tabid=113&amp;Controltype=EvHist&amp;id=1&amp;tmpd=28&amp;tmph=110&amp;e1=5&amp;e2=&amp;e3=&amp;e4=|title=Evolution 1929–10|publisher=[[Liga de Fútbol Profesional]]|date=|accessdate=6 August 2010|archive-date=2011-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110720042754/http://www.lfp.es/Default.aspx?tabid=113&amp;Controltype=EvHist&amp;id=1&amp;tmpd=28&amp;tmph=110&amp;e1=5&amp;e2=&amp;e3=&amp;e4=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
വിജയികൾ (26 സീസണുകളിൽ) :&lt;br /&gt;
1928–1929, 1944–45, 1947–48, 1948–49, 1951–52, 1952–53, 1958–59&lt;br /&gt;
1959–60, 1973–74, 1984–85, 1990–91, 1991–92, 1992–93, 1993–94&lt;br /&gt;
1997–98, 1998–99, 2004–05, 2005–06, 2008–09, 2009–10, 2010–11,2012-13,2014-15,2015-16,2017-18,2018-19

റണ്ണേഴ്സ് അപ് (26 സീസണുകളിൽ)  :&lt;br /&gt;
1929–30, 1945–46, 1953–54, 1954–55, 1955–56, 1961–62, 1963–64&lt;br /&gt;
1966–67, 1967–68, 1970–71, 1972–73, 1975–76, 1976–77, 1977–78, 1981–82&lt;br /&gt;
1985–86, 1986–87, 1988–89, 1996–97, 1999–00, 2003–04, 2006–07, 2011–12,2013-14,2016-17,2019-20

* '''[[കോപ്പ ഡെൽ റേ]]'''&lt;ref&gt;{{cite web|language=es|url=http://www.marca.com/deporte/futbol/copa–rey/palmares.html |title=Palmarés en |publisher=[[MARCA]] |date= |accessdate=22 June 2010}}&lt;/ref&gt;
വിജയികൾ (31 സീസണുകളിൽ) :&lt;br /&gt;
1909–10, 1911–12, 1912–13, 1919–20, 1921–22, 1924–25, 1925–26, 1927–28&lt;br /&gt;
1941–42, 1950–51, 1951–52, 1952–53, 1956–57, 1958–59, 1962–63, 1967–68&lt;br /&gt;
1970–71, 1977–78, 1980–81, 1982–83, 1987–88, 1989–90, 1996–97, 1997–98, 2008–09, 2011–12,2014-15,2015-16,2016-17,2017-18,2020-21

റണ്ണേഴ്സ് അപ് (11 സീസണുകളിൽ)  :&lt;br /&gt;
1901–02, 1918–19, 1931–32, 1935–36, 1953–54, 1973–74, 1983–84, 1985–86, 1995–96, 2010–11,2018-19

* '''[[സൂപ്പർ കോപ്പ ഡി എസ്പാന]]'''&lt;ref name=&quot;rsssf2&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.rsssf.com/tabless/spansupcuphist.html |author=Carnicero, José; Torre, Raúl; Ferrer, Carles Lozano |title=Spain&amp;nbsp;– List of Super Cup Finals |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]] (RSSSF) |date=28 August 2009 |accessdate=22 June 2010 |archive-date=2018-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181020230857/http://www.rsssf.com/tabless/spansupcuphist.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
വിജയികൾ (13 തവണ) :&lt;br /&gt;
1983, 1991, 1992, 1994, 1996, 2005, 2006, 2009, 2010, 2011,2013,2016,2018

റണ്ണേഴ്സ് അപ് (10 തവണ)  :&lt;br /&gt;
1985, 1988, 1990, 1993, 1997, 1998, 1999, 2012, 2017, 2021

* '''[[കോപ്പ ഇവാ ഡുവാർട്ടേ]]'''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rsssf.com/tabless/spansupcuphist.html |title=List of Super Cup Finals |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|RSSF]] |date= |accessdate=18 March 2011 |archive-date=2018-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181020230857/http://www.rsssf.com/tabless/spansupcuphist.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
വിജയികൾ (3 തവണ) :&lt;br /&gt;
11948, 1952, 1953

റണ്ണേഴ്സ് അപ് (2 തവണ)  :&lt;br /&gt;
1949, 1951

* '''[[കോപ്പ ഡി ലാ ലിഗാ]]'''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rsssf.com/tabless/spanleagcuphist.html |author=Torre, Raúl |title=Spain&amp;nbsp;– List of League Cup Finals |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]] (RSSSF) |date=29 January 2009 |accessdate=22 June 2010 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305152846/http://rsssf.com/tabless/spanleagcuphist.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
വിജയികൾ (2 തവണ) :&lt;br /&gt;
1982–83, 1985–86

=== യൂറോപ്യൻ മത്സരങ്ങൾ ===

* '''[[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|യൂറോപ്യൻ കപ്പ് / യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]]'''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/index.html |title=Champions League history |publisher=[[Union of European Football Associations]] (UEFA) |date= |accessdate=22 June 2010 |archive-date=2017-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170806210813/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
:വിജയികൾ (5): 1991–92, 2005–06, 2008–09, 2010–11,2014-15
:റണ്ണേഴ്സ് അപ് (3): 1960–61, 1985–86, 1993–94

* '''[[യൂറോപ്യൻ കപ്പ് വിന്നേഴ്സ് കപ്പ്]] / [[യുവേഫ കപ്പ് വിന്നേഴ്സ് കപ്പ്]]'''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://en.archive.uefa.com/competitions/ecwc/index.html |title=UEFA Cup Winners' Cup |publisher=[[UEFA]] |date= |accessdate=22 June 2010 |archive-date=2010-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501123433/http://en.archive.uefa.com/competitions/ecwc/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
:വിജയികൾ (4): 1978–79, 1981–82, 1988–89, 1996–97
:റണ്ണേഴ്സ്  അപ് (2): 1968–69, 1990–91

* '''[[ഇന്റർസിറ്റീസ് ഫെയർ കപ്പ്]]''' (ഇപ്പോൾ '''[[യുവേഫ യൂറോപ ലീഗ്]]''')
:വിജയികൾ (3): 1955–58, 1958–60, 1965–66
:റണ്ണേഴ്സ് അപ് (1): 1961–62

* '''[[യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്|യൂറോപ്യൻ സൂപ്പർ കപ്പ് / യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്]]'''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://en.archive.uefa.com/competitions/supercup/history/index.html |title=UEFA Super Cup |publisher=[[UEFA]] |accessdate=22 June 2010 |archive-date=2010-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100820032123/http://en.archive.uefa.com/competitions/supercup/history/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
:വിജയികൾ (5): 1992, 1997, 2009, 2011,2015
:റണ്ണേഴ്സ് അപ് (4): 1979, 1982, 1989, 2006

=== ലോകവ്യാപക മത്സരങ്ങൾ ===
* '''[[FIFA Club World Cup|ഫിഫ ക്ലബ്ബ് വേൾഡ് കപ്പ്]]'''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=107/index.html |title=Tournaments |publisher=FIFA |accessdate=22 June 2010 |archive-date=2010-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100516160537/http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=107/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
:വിജയികൾ (3): 2009, 2011,2015
:റണ്ണേഴ്സ് അപ് (1): 2006
* '''[[Intercontinental Cup (football)|ഇന്റർകോണ്ടിനെന്റൽ കപ്പ്]]'''
:റണ്ണേഴ്സ് അപ് (1): 1992

== കളിക്കാർ ==
സ്പാനിഷ് ടീമുകളിൽ മൂന്നിൽ കൂടുതൽ യൂറോപ്പിതര കളിക്കാർ അനുവദനീയമല്ല. ഇക്കാരണത്താൽ തന്നെ ധാരാളം കളിക്കാർക്ക് ഇരട്ട പൗരത്വം ഉണ്ട് (ഏതെങ്കിലും യൂറോപ്യൻ രാജ്യത്തായിരിക്കും രണ്ടാം പൗരത്വം.). [[കോടോണൗ സമ്മതപത്രം]] കാരണം [[ഏസിപി രാജ്യങ്ങൾ]] എന്നറിയപ്പെടുന്ന രാജ്യങ്ങളെ ([[ആഫ്രിക്ക]], [[കരീബിയൻ രാജ്യങ്ങൾ|കരീബിയൻ]], പസഫിക്ക്) യൂറോപ്പിന് വെളിയിലായി പരിഗണിക്കില്ല. [[കോൾപാക് നിയമം|കോൾപാക് നിയമപ്രകാരമാണിത്]].

2020 ഒക്ടോബർ 6  വരെയുള്ള കണക്കാണിത്. ഓരോ കളിക്കാരന്റേയും പ്രഥമ പൗരത്വത്തിന്റെ കാര്യമേ ഈ പട്ടികയിലുള്ളൂ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_11-12/plantilla/plantilla.html|title=2011–12 season|publisher=FC Barcelona|accessdate=29 July 2010|archive-date=2011-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20111101232337/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_11-12/plantilla/plantilla.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/catala/noticies/futbol/temporada10-11/09/01/n100901112672.html|title=&lt;nowiki&gt;Bojan lluirà el '9' i Jeffren l''11'&lt;/nowiki&gt;|language=Catalan|publisher=FC Barcelona|date=1 September 2010|accessdate=1 September 2010|archive-date=2011-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110518132105/http://www.fcbarcelona.com/web/catala/noticies/futbol/temporada10-11/09/01/n100901112672.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Sport.es |url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110813/guardiola-thiago-guarda-para-cesc/1116280.shtml |title=Guardiola le da el 11 a Thiago y guarda el 4 para Cesc &amp;#124; barca |publisher=Sport.Es |date=13 August 2011 |accessdate=18 August 2011 |archive-date=2012-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120719031335/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110813/guardiola-thiago-guarda-para-cesc/1116280.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=El Barça renueva a Isaac Cuenca hasta 2015|url=http://www.mundodeportivo.com/20120127/fc-barcelona/cuenca-renueva-barca-2015_54245972666.html|publisher=mundodeportivo.com|accessdate=27 January 2012|archive-date=2012-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20120419062814/http://www.mundodeportivo.com/20120127/fc-barcelona/cuenca-renueva-barca-2015_54245972666.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== ക്യാപ്റ്റന്മാർ ===
* [[ലയണൽ മെസ്സി]] - ക്യാപ്റ്റൻ
* സെർജിയോ ബുസ്ക്കസ്റ്റ് - വൈസ് ക്യാപ്റ്റൻ
* [[ജെറാർഡ് പിക്കെ]] - മൂന്നാം ക്യാപ്റ്റൻ
* സെർജി റോബർട്ടോ - നാലാം ക്യാപ്റ്റൻ

=== നിലവിലെ ടീം ===

{{Fs start}}
{{Fs player|no= 1|pos=GK|nat=GER|name=[[മാർക്ക് ആന്ദ്ര ടെർ സ്റ്റീഗൻ]]}}
{{Fs player|no= 2|pos=DF|nat=USA|name=[[സെർജീഞ്ഞോ ഡെസ്‌റ്റ്]]}}
{{Fs player|no= 3|pos=DF|nat=ESP|name=[[ജെറാർഡ് പിക്കെ]]}}
{{Fs player|no=4|pos=DF|nat=URU|name= [[റൊണാൾഡ് അരൗഹൊ]]}}
{{Fs player|no= 5|pos=MF|nat=ESP|name=[[സെർജിയോ ബുസ്ക്കസ്റ്റ്]]}}
{{Fs player|no= 7|pos=FW|nat=FRA|name=[[ആൻറ്റോയിൻ ഗ്രീസ്സ്മാൻ]]}}
{{Fs player|no=8|pos=MF|nat=BIH|name=[[മിറലെം പ്യാനിച്ച്]]}}
{{Fs player|no=9|pos=FW|nat=DEN|name= [[മാർട്ടിൻ ബ്രയ്ത്വൈറ്റ്]]}}
{{Fs player|no= 10|pos=FW|nat=ARG|name=[[ലയണൽ മെസ്സി]]}}
{{Fs player|no=11|pos=FW|nat=FRA|name=[[ഉസ്മാൻ ഡെംബലെ]]}}
{{Fs player|no=12|pos=MF|nat=ESP|name= [[റിക്കീ പുയ്ജ്]]}}
{{Fs mid}}
{{Fs player|no=13|pos=GK|nat=BRA|name= [[നെറ്റോ]]}}
{{Fs player|no=14|pos=MF|nat=BRA|name=[[ഫിലിപ്പെ കുട്ടിഞ്ഞോ]]}}
{{Fs player|no=
 15|pos=DF|nat=FRA |name=[[ക്ലമൻ്റ് ലൊങ്ലെ]]}}
{{Fs player|no=16|pos=MF|nat=ESP|name=[[പെഡ്രി]]}}
{{Fs player|no=17|pos=FW|nat=POR|name=[[ഫ്രാൻസിസ്ക്കോ ട്രിങ്കാവോ]]}}
{{Fs player|no=18|pos=DF|nat=ESP|name=[[യോർഡി അൽബാ]]}}
{{Fs player|no=19|pos=MF|nat=BRA|name=[[മത്തയസ്സ് ഫെർണ്ണാണ്ടസ്]]}}
{{Fs player|no=20|pos=MF|nat=ESP|name=[[സെർജി റോബർട്ടോ]]}}
{{Fs player|no=21|pos=MF|nat=NED|name= [[ഫ്രെങ്കീ ഡി യോങ്ങ്]]}}
{{Fs player|no=22|pos=FW|nat=ESP|name=[[അൻസു ഫാറ്റി]]}}
{{Fs player|no=23|pos=DF|nat=FRA|name=[[സാമുവൽ ഉംറ്റിറ്റി]]}}
{{Fs player|no=24|pos=DF|nat=ESP|name=[[ജൂനിയർ ഫിർപ്പോ]]}}

{{Fs end}}

=== ബാർസലോന ബി ടീം ===

{{Fs start}}
{{Fs player|no= 26|pos=GK|nat= ESP|name=[[ഇന്യാക്കി പെന്യാ]]}}
{{Fs player|no= 27|pos= MF|nat=ESP|name=[[ഇലൈക്ക്സ്സ് മൊറിബാ]]}}
{{Fs player|no= 28|pos=DF|nat=ESP|name=[[ഓസ്ക്കാർ മിങ്ങ്ഗ്വേസാ]]}}
{{Fs player|no= 29|pos= FW|nat= USA|name= [[കൊണ്റാഡ് ഡെ ലാ ഫുവന്തേ]]}}
{{Fs mid}}
{{Fs player|no= 30|pos= MF|nat= ESP|name= [[അലക്സ് കൊയാഡോ]]}}
{{Fs player|no= 32|pos=DF|nat=ARG|name=[[സാൻറ്റിയാഗോ റമോസ് മിൻഗോ]]}}
{{Fs player|no= 36|pos= GK|nat=ESP|name=[[അർണൊ ടെനസ്സ്]]}}
{{Fs end}}

=== വായ്പ്പക്ക് നൽകിയിരിക്കുന്ന കളിക്കാർ ===
{{fs start}}
{{Fs player|no=—|pos=DF|nat=BRA|name=[[എമർസൺ]]|other= [[Real Betis|ബെറ്റിസ്സ്]]  30 ജൂൺ 2021 വരെ}}
|-
{{Fs player|no=—|pos=DF|nat=SEN|name=[[മൗസ്സാ വാഘേ]]|other= [[PAOK]]  30 ജൂൺ 2021 വരെ}}
{{Fs player|no= -|pos=DF|nat=FRA|name=[[ജീൻ ക്ലയർ റ്റൊഡിബൊ]]|other=[[OGC Nice|നീസ്]] 30 ജൂൺ 2021 വരെ}}
{{Fs player|no= -|pos= MF|nat=ESP|name=[[കാർലസ്സ് അലന്യ]]|other=[[ഗെറ്റാഫെ]] 30 ജൂൺ 2021 വരെ}}
{{fs end}}

== നിലവിലെ പരിശീലക സംഘം ==
[[File:Ronald Koeman (2014).jpg|200px|thumbnail|റൊണാൾഡ്‌ കൂമൻ ആണ് നിലവിലെ മാനേജർ]]

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! സ്ഥാനം !! വ്യക്തി
|-
| മാനേജർ || Xavi Hernandez 
 
|-
| അസിസ്റ്റന്റ് മാനേജർ || ഹെൻറിക്ക് ലാർസൺ &lt;br /&gt;ആൽഫ്രഡ് ഷ്രൂഡർ
|-
| ഫിറ്റ്നസ് കോച്ചുമാർ || ആൽബർട്ട് റോക്ക
|-
| ഗോൾ കീപ്പിംഗ് കോച്ച് || ജോസ് റാമോൺ ഡി ലാ ഫുവെന്റെ
|-
| സ്കൗട്ടിംഗ്സ് || അലെക്സ് ഗാർഷ്യ &lt;br /&gt;ഡൊമിനിക് ടോറെന്റ് &lt;br /&gt;കാൾസ് പ്ലാൻചാർട്ട്
|-
| ഫുട്ബോൾ ഡയറക്ടർ || രമോൺ പ്ലാനസ്സ്
|-
| അക്കാദമി ഡയറക്ടർ || ഗില്ലർമോ അമോർ
|-
| ബി ടീം മാനേജർ || ചാവി ഗാർസിയ പിമിയൻ്റാ
|}

== മാനേജ്മെന്റ് ==
[[File:Joan Laporta - 001.jpg|thumb|upright| ജൊവൻ പോർട്ടയാണ് നിലവിലെ അദ്ധ്യക്ഷൻ]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! കാര്യാലയം !! വ്യക്തി
|-
| അദ്ധ്യക്ഷൻ ||ജൊവൻ ലപോർട്ട
|-
| ഉപാദ്ധ്യക്ഷനും ബാർസ ഫൗണ്ടേഷന്റെ ഡയറക്ടറും || റാഫേൽ യൂസ്റ്റെ ആബെൽ
|-
| സാമ്പത്തിക, ഇക്വിറ്റി ഉപാദ്ധ്യക്ഷനും 'എസ്പായ് ബാർസ'യുടെ ഉത്തരവാദിത്തവും || എഡ്വേർഡ് റോമു ബാർസലോണ
|-
| സ്ഥാപന ഉപാദ്ധ്യക്ഷൻ || എലീന ഫോർട്ട് സിസ്‌നോറോസ്
|-
| വാണിജ്യ മേഖല ഉപാദ്ധ്യക്ഷൻ || ഓറിയോൾ ടോമസ്
|-
| പ്രധമ ഫുട്ബോൾ ടീമിൻ്റെ ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള ഡയറക്ടർ || ജെവിയർ ബോർഡാസ്
|-
| വനിതാ ടീം, ബാർസ ബി, യൂത്ത് ഫുട്ബോൾ എന്നിവയുടെ ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള ബോർഡ് അംഗം	 ||സേവ്യർ വിലജോന 
|-
| ബോർഡ് സെക്രട്ടറി || ജൊസെപ് കുബെൽസ് റിബെ
|-
| ഖജനാവ് സൂക്ഷിപ്പുകാരൻ || ഫെറാൻ ഒലിവ് കനോവാസ്
|-
| ബോർഡ് അംഗം || ജോസെപ് മരിയ ആൽബർട്ട് ടർകോ
|}

== മറ്റു ടീമുകൾ ==
=== ഫുട്ബോൾ ടീമുകൾ ===
* എഫ്.സി. ബാർസലോണ ബി - കരുതൽ ടീം
* എഫ്.സി. ബാർസലോണ ഫുട്സാൽ - ഫുട്സാൽ ടീം
* എഫ്.സി. ബാർസലോണ ഫെമെനിനോ - വനിതാ ടീം

=== മറ്റു കളികൾ ===
* എഫ്.സി. ബാർസലോണ ബാസ്ക്വെറ്റ് - ബാസ്ക്കറ്റ് ബോൾ ടീം
* എഫ്.സി. ബാർസലോണ ഹാൻഡ്ബോൾ - ഹാൻഡ്ബോൾ ടീം
* എഫ്.സി. ബാർസലോണ ഹോക്വീ - ഹോക്കി ടീം
* എഫ്.സി. ബാർസലോണ ഐസ് ഹോക്കി - ഐസ് ഹോക്കി ടീം
* എഫ്.സി. ബാർസലോണ റഗ്ബി - റഗ്ബി രണ്ടാം തരം ടീം
* എഫ്.സി. ബാർസലോണ റഗ്ബി ലീഗ് - റഗ്ബി ലീഗ് ടീം

== ചലച്ചിത്രവൽക്കരണം ==
* ബാർസ, 75 ആനോസ് ഡി ഹിസ്റ്റോറിക്ക ഡെൽ ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബ് ബാഴ്സലോണ - യോർഡി ഫെലിയു - 1974
* ബാർസ - പോൾ ഗ്രീൻ ഗ്രാസ്സ് - 2014

== കുറിപ്പുകൾ ==
* {{കുറിപ്പ്|൧|''ജൊവാൻ കാമ്പർ ആദ്യകാലത്ത് ഹാൻസ് കാമ്പർ എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.''}}

== അവലംബം ==
{{reflist|3}}

== കൂടുതൽ വായനക്ക് ==
* {{Cite book| author=പിയറി അർണാഡ്, ജെയിംസ് റിയോർഡാൻ| title=സ്പോർട്സ് ആൻഡ് ഇന്റർനാഷണൽ പൊളിറ്റിക്സ്|publisher=ടെയ്ലർ ആൻഡ് ഫ്രാൻസിസ്|year=1998|isbn=978-0-419-21440-3}}
* {{Cite book| author=ഫിൽ ബാൾ| title=മോർബോ: ദ സ്റ്റോറി ഓഫ് സ്പാനിഷ് ഫുട്ബോൾ | url=https://archive.org/details/morbostoryofspan0000ball| year=2003|publisher=ഡബ്ല്യു എസ് സി ബുക്ക്സ് ലിമിറ്റഡ്|isbn=0-9540134-6-8}}
* {{Cite book| author=ജിമ്മി ബേൺസ് | title=ബാഴ്സ: എ പീപ്ൾസ് പാഷൻ | publisher=ബ്ലൂംസ്ബെറി | year=1998 | isbn=0-7475-4554-5}}
* {{Cite book|title=ഇന്റർനാഷണൽ കേസസ് ഇൻ ദ ബിസിനസ് ഓഫ് സ്പോർട്ട്|url=https://archive.org/details/internationalcas0000unse|author=സൈമൺ ചാഡ്വിക്ക്, ഡേവ് ആർതർ|publisher=ബട്ടർവർത്ത്-ഹെയിൻമാൻ|year=2007|isbn=0-7506-8543-3}}
* {{Cite book|author=മിക്കായേൽ ഡെസ്ബോർഡസ്|title=മാർക്കെറ്റിംഗ് ആൻഡ് ഫുട്ബോൾ: ആൻ ഇന്റർനാഷണൽ പെർസ്പെക്റ്റീവ്|publisher=ബട്ടർവർത്ത്-ഹെയിൻമാൻ|year=2007|isbn=0-7506-8204-3}}
* {{Cite book|title=ദ ഇക്കോണോമിക്സ് ഓഫ് ഫുട്ബോൾ|url=https://archive.org/details/economicsoffootb0000dobs|author=സ്റ്റീഫെൻ ഡോബ്സൺ, ജോൺ എം ഗൊഡാർഡ്|publisher=കേംബ്രിഡ്ജ് യൂനിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്|year=2001|isbn=0-521-66158-7}}
* {{Cite book|author=മിക്കായേൽ യോഡ്|title=കാറ്റലോണിയ: എ കൾച്ചറൽ ഹിസ്റ്ററി|url=https://archive.org/details/cataloniacultura0000eaud|publisher=ഓക്സ്ഫോർഡ് യൂനിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്|year=2008|isbn=0-19-532797-7}}
* {{Cite book|title=മാർക്കെറ്റിംഗ് ദ സ്പോർട്സ് ഓർഗനൈസേഷൻ: ബിൽഡിംഗ് നെറ്റ്വർക്ക്സ് ആൻഡ് റിലേഷൻഷിപ്പ്സ്|author=അലൈൻ ഫെറാൻഡ്, സ്കോട്ട് മക്കാർത്തി|publisher=ടെയ്ലർ ആൻഡ് ഫ്രാൻസിസ്|year=2008|isbn=0-415-45329-1}}
* {{Cite book|title=ബിസിനസ് ജീനിയസ്: എ മോർ ഇൻസ്പൈർഡ് അപ്രോച്ച് ടു ബിസിനസ് ഗ്രോത്ത്|author=പീറ്റർ ഫിസ്ക്|publisher=ജോൺ വൈലീ അൻഡ് സൺസ്|year=2008|isbn=1-84112-790-6}}
* {{Cite book|author=പങ്കജ് ഗെമാവത്ത്|title=റിഡിഫൈനിംഗ് ഗ്ലോബൽ സ്ട്രാറ്റെജി: ക്രോസിംഗ് ബോർഡേഴ്സ് ഇൻ എ വേൾഡ് വേർ ഡിഫെറെൻസസ് സ്റ്റിൽ മാറ്റർ|page=2|publisher=ഹാർവാഡ് ബിസിനസ് പ്രസ്|year=2007|isbn=1-59139-866-5}}
* {{Cite book|title=ലോംഗ് ഡിസ്റ്റൻസ് ലൗ: എ പാഷൻ ഫോർ ഫുട്ബോൾ|author=ഗ്രാൻഡ് ഫാർഡ്|publisher=ടെംബിൾ യൂനിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്|year=2008|isbn=1-59213-374-6|unused_data=ISBN}}
* {{Cite book|author=അന്തോണി കിംഗ്|publisher=ആഷ്ഗേറ്റ് പബ്ലിഷിംഗ് ലിമിറ്റഡ്|year=2003|title=ദ യൂറോപ്യൻ റിച്വൽ: ഫുട്ബോൾ ഇൻ ദ ന്യൂ യുറോപ്പ്|url=https://archive.org/details/europeanritualfo0000king|isbn=0-7546-3652-6}}
* {{Cite book|title=മൈഗ്രേഷൻ ആൻഡ് ദ കൺസ്ട്രക്ഷൻ ഓഫ് നാഷണൽ ഐഡന്റിറ്റി ഓഫ് സ്പെയിൻ|volume=15|author=ഡിസൈറീ ക്ലീനെർ-ലൈബോ|
publisher=ഇബെറോഅമേരിക്കാന എഡിറ്റോറിയൽ|year=2009|isbn=84-8489-476-2}}
* {{Cite book|author=ബിൽ മുറേ, വില്ല്യം ജെ. മുറേ|title=ദ വേൾഡ്'സ് ഗെയിം: എ ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് സോക്കർ|url=https://archive.org/details/worldsgamehistor0000murr_d5z8|publisher=യൂനിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ഇല്ലിനോയിസ് പ്രസ്|isbn=0-252-06718-5|year=1998}}
* {{Cite book|title=ദ ഇന്റഗ്രിറ്റി ഓഫ് ഗെയിം ആൻഡ് ഷെയർ ഹോൾഡിംഗ്സ് ഇൻ യൂറോപ്യൻ ക്ലബ്ബ്|author=മാർക്ക് പീറ്റേഴ്സൺ|publisher=ഗ്രിൻ വെർലാഗ്|year=2009|isbn=3-640-43109-X}}
* {{Cite book|title=ദ കാത്തോലിക് ചർച്ച് ആൻഡ് സ്പാനിഷ് സിവിൽ വാർ|volume=11|author=ഹിലരി റാഗ്വർ|publisher=റൂട്ട്ൽഎഡ്ജ്|year=2007|isbn=0-415-31889-0}}
* {{Cite book|author=അഡ്രിയാൻ ഷൂബെർട്ട് |title=എ സോഷ്യൽ ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് മോഡേൺ സ്പെയിൻ|publisher=റൂട്ട്ൽഎഡ്ജ്|year=1990|isbn=0-415-09083-0}}
* {{Cite book|title=സോക്കേഴ്സ് മോസ്റ്റ് വാണ്ടഡ്: ദ ടോപ്പ് ടെൻ ബുക്ക് ഓഫ് ക്ലംസി കീപ്പേഴ്സ്, ക്ലെവർ ക്രോസസ്, ആൻഡ് ഔട്ട്ലാൻഡിഷ് ഒഡിറ്റീസ്|url=https://archive.org/details/soccersmostwante00john_0|author=ജോൺ സ്നൈഡർ|publisher=ബ്രാസീ'സ്|year=2001|isbn=1-57488-365-8}}
* {{Cite book|title=അണ്ടർസ്റ്റാൻഡിംഗ് ഫുട്ബോൾ ഹൂളിഗനിസം: എ കംപാഷൻ ഓഫ് സിക്സ് വെസ്റ്റേൺ യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബ്സ്| first=റാമൺ |last=സ്പായിജ് |publisher=ആംസ്റ്റർഡാം യൂനിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്|year=2006|isbn=90-5629-445-8}}
* {{Cite book|title=ദ ഗ്ലോബൽ ആർട്ട് ഓഫ് സോക്കർ|url=https://archive.org/details/globalartofsocce0000witz|first=റിച്ചാർഡ്|last=വിറ്റ്സിഗ്|publisher=കസിബോയ് പബ്ലിഷിംഗ്|year=2006|isbn=0-9776688-0-0}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://www.fcbarcelona.cat ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] {{In lang|ca}} {{In lang|cn}} {{In lang|en}} {{In lang|ja}} {{In lang|es}}
* [http://www.futbolme.com/com/equipo.asp?id_equipo=523 ഫുട്ബോൾ മി ടീം പ്രൊഫൈൽ] {{In lang|es}}
* [http://www.lfp.es/Default.aspx?tabid=78&amp;IDParam=5&amp;language=en-GB ബാർസലോണ ലാ ലിഗയിൽ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602210926/http://www.lfp.es/Default.aspx?tabid=78&amp;IDParam=5&amp;language=en-GB |date=2013-06-02 }} {{In lang|en}} {{In lang|es}}

==കുറിപ്പുകൾ==
&lt;references group=&quot;Note&quot;/&gt;

&lt;references group=&quot;note&quot;/&gt;

[[വർഗ്ഗം:സ്പാനിഷ് ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ലാ ലിഗ ക്ലബ്ബുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:എഫ്.സി. ബാർസലോണ]]</text>
      <sha1>ltle6kmosmfwfkmbhbuebz3v0tlghed</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619593</id>
      <parentid>4619592</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T15:08:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29396-45</username>
        <id>217766</id>
      </contributor>
      <origin>4619593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="185375" sha1="l6om6k0r35lr7miu5dfha49zs43nld4" xml:space="preserve">[[എഫ്.സി. ബാർസലോണയുടെ ചരിത്രം|എഫ് സി ബാർസലോണ]]{{featured}}
{{prettyurl|FC Barcelona}}
{{Infobox football club
| clubname = എഫ്.സി. ബാർസലോണ
| image = FC Barcelona (crest).svg.png
| image_size = 200px
| fullname = ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബ് ബാർസലോണ&lt;!--in Catalan, futbol does not have an accent over &quot;u&quot;--&gt;
| nickname = ''ബാർസ'', ''ബ്ലോഗ്രാന'' (ടീം)&lt;br /&gt;''ക്യൂൾസ്'', ''ബാർസലോണിസ്റ്റാസ്''', ''ബ്ലോഗ്രെയിൻസ്'', ''അസൂൾഗ്രനാസ്''&lt;!--in Catalan, it is always blaugrana (singular) or blaugranes (plural), while in Spanish the Catalan word &quot;blaugrana&quot; is often used as well as the Spanish word &quot;azulgrana&quot;--&gt; (പിന്തുണക്കുന്നവർ)
| motto = ഒരു ക്ലബ്ബിനേക്കാളുപരി
| founded = {{Start date and years ago|df=yes|1899|11|29}}&lt;br /&gt;ഫൂട്ബോൾ ക്ലബ്ബ് ബാർസലോണ എന്ന പേരിൽ.
| ground = [[Camp Nou|ക്യാമ്പ് നൂ]], [[ബാർസലോണ]]
| capacity = 99,354
| chrtitle = അദ്ധ്യക്ഷൻ
| chairman = ജൊവൻ ലപോർട്ട
| manager = ഹാൻസി ഫ്ലിക്ക്
| league = [[ലാ ലിഗാ]]
| season = 2023-24
| position = ലാ ലിഗയിൽ രണ്ടാം  സ്ഥാനം
| current =2024-25 
| website = http://www.fcbarcelona.com
| pattern_la1 = _fcbarcelona2425h
| pattern_b1 = _fcbarcelona2425h
| pattern_ra1 = _fcbarcelona2425h
| pattern_sh1 = _fcbarcelona2425h
| leftarm1 = BF0030
| body1 = 00009F
| rightarm1 = BF0030
| shorts1 = 00006A
| socks1 = 00006A
| pattern_la2 = _fcbarcelona2425a
| pattern_b2 = _fcbarcelona2425a
| pattern_ra2 = _fcbarcelona2425a
| pattern_sh2 = _fcbarcelona2425a
| leftarm2 = 000000
| body2 = 000000
| rightarm2 = 000000
| shorts2 = 000000
| socks2 = 000000
| pattern_la3 = _fcbarcelona2425t
| pattern_b3 = _fcbarcelona2425t
| pattern_ra3 = _fcbarcelona2425t
| pattern_sh3 = _fcbarcelona2425t
| leftarm3 = B8F09B
| body3 = B8F09B
| rightarm3 = B8F09B
| shorts3 = B8F09B
| socks3 = B8F09B
}}

[[സ്പെയിൻ|സ്പെയിനിലെ]] [[കാറ്റലോണിയ|കാറ്റലോണിയ പ്രവിശ്യയിലെ]] [[ബാർസലോണ]] ആസ്ഥാനമായ ഫുട്ബോൾ  ക്ലബ്ബാണ് '''ബാർസ''' എന്ന പേരിലറിയപ്പെടുന്ന&lt;ref&gt;Pronounced {{IPA-ca|ˈbar.sə|}}.&lt;/ref&gt;''' ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബ് ബാർസലോണ'''. 1899-ൽ ജൊവാൻ  ഗാമ്പറുടെ നേതൃത്വത്തിൽ സ്ഥാപിതമായ ഈ ഫുട്ബോൾ ടീം, '''ബാർസലോണ''' എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമായി.

[[സ്വിസ്സ്]], [[ഇംഗ്ലീഷ്]], [[കറ്റാലൻ]] ഫുട്ബോളർമാരുടെ കൂട്ടായ്മയായാണ് ബാർസലോണ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചത്. ഈ ക്ലബ്ബിനെ കറ്റാലൻ സംസ്കാരത്തിന്റെയും [[കറ്റാലനിസം|കറ്റാലനിസത്തിന്റേയും]] പ്രതീകമായി കരുതിപ്പോരുന്നു. 'ഒരു ക്ലബ്ബിനേക്കാളധികം' (ആംഗലേയം: More than a club, കറ്റാലൻ: Més que un club) എന്നതാണ് എഫ്. സി ബാർസലോണയുടെ ആപ്തവാക്യം. ബാർസലോണയുടെ ഔദ്യോഗിക ഗാനമായ [[കാന്റ ഡെൽ ബാർസ]] എഴുതിയത് [[ജോം പികാസ്|ജോം പികാസും]] [[ജോസപ് മരിയ എസ്പിനാസ്|ജോസപ് മരിയ എസ്പിനാസും]] ചേർന്നാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/club/historia/simbols/himne.html| title=FC Barcelona Hymn| publisher=FC Barcelona| access-date=2012-07-24| archive-date=2011-03-03| archive-url=https://web.archive.org/web/20110303135311/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/club/historia/simbols/himne.html| url-status=live}}&lt;/ref&gt; മറ്റുള്ള ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബുകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ബാർസലോണയുടെ  ഉടമസ്ഥരും പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നവരും ക്ലബ്ബിന്റെ ആരാധകർ തന്നെയാണ്. €398 ദശലക്ഷം വിറ്റുവരവോടെ വരുമാനത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ ലോകത്ത് രണ്ടാം സ്ഥാനത്തുള്ള ക്ലബ്ബാണ് എഫ്. സി ബാർസലോണ. [[റയൽ മാഡ്രിഡ്]] ക്ലബ്ബിന്റെ ബദ്ധവൈരികളായി ബാർസലോണ ക്ലബ്ബ് അറിയപ്പെടുന്നു. റയൽ - ബാർസ പോരാട്ടം [[എൽ ക്ലാസിക്കോ]] എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

1928-ൽ സ്ഥാപിതമായ [[ലാ ലീഗ|ലാ ലീഗയുടെ]] സ്ഥാപക അംഗങ്ങളിലൊന്നാണീ ക്ലബ്. എഫ്.സി. ബാർസലോണ, റയൽ മാഡ്രിഡ്‌, [[അത്‌ലെറ്റിക് ബിൽബാവൊ]] എന്നീ ക്ലബ്ബുകൾ സ്പാനിഷ് ലീഗിലെ ഉയർന്ന ഡിവിഷനിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും തരംതാഴ്ത്തപ്പെട്ടിട്ടില്ല. ലാ ലിഗയിലെ ആദ്യ ജേതാക്കളായ ഇവർ ഇതുവരെ, 21 തവണ ലാ ലീഗ, 26 [[കോപ ഡെൽ റെയ്]], 10 തവണ [[സൂപ്പർകോപ്പ ഡി എസ്പാന]], മൂന്ന് തവണ [[കോപ ഇവാ ഡുവാർട്ടേ]],&lt;ref name=&quot;The 1953&quot;&gt;The [[Copa Eva Duarte]] was only recognized and organized with that name by the RFEF from 1947 until 1953, and therefore Barcelona's &quot;Copa de Oro Argentina&quot; win of 1945 is not included in this count, i.e. only the 1948, 1952 and 1953 trophies are.&lt;/ref&gt; രണ്ട് തവണ [[കോപ ഡി ലാ ലിഗാ]], നാല് തവണ [[യുവെഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]], നാല് തവണ [[യുവെഫ കപ്പ് വിന്നേർസ് കപ്പ്]], മൂന്ന് തവണ [[ഇന്റർ-സിറ്റീസ് ഫെയർസ് കപ്പ്]],&lt;ref&gt;Considered a major title by FIFA (see FIFA.com F.C. Barcelona's profile at http://www.fifa.com/classicfootball/clubs/club=44217/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120106144603/http://www.fifa.com/classicfootball/clubs/club%3D44217/ |date=2012-01-06 }}) but generally not an official title, as the competition was not organized by [[UEFA]]&lt;/ref&gt; നാലു തവണ [[യൂറോപ്യൻ സൂപ്പർ കപ്പ്]], രണ്ട് തവണ [[ഫിഫ ക്ലബ്ബ് വേൾഡ് കപ്പ്]]&lt;ref name=&quot;Football Europe: FC Barcelona&quot;&gt;{{cite web|url=http://en.archive.uefa.com/footballeurope/club=50080/domestic.html|title=Football Europe: FC Barcelona|publisher=[[Union of European Football Associations]] (UEFA)|accessdate=4 May 2009|archive-date=2010-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20100603054639/http://en.archive.uefa.com/footballeurope/club%3D50080/domestic.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; എന്നിവ നേടിയിട്ടുണ്ട്.

1955 മുതൽ തുടർച്ചയായി ഫുട്ബോൾ കളിക്കുന്ന [[യൂറോപ്പ്|യൂറോപ്യൻ]] വൻകരയിലെ ഒരേയൊരു ടീമാണ് ബാർസലോണ. 2009ൽ ലാ ലിഗ, കോപ ഡെൽ റേ, ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് കിരീടങ്ങൾ ഉയർത്തി, [[ട്രെബിൾ]] എന്ന ഈ നേട്ടം കൈവരിക്കുന്ന ആദ്യത്തെ സ്പാനിഷ് ടീമായി ബാർസലോണ മാറി. അതേ വർഷം തന്നെ കളിച്ച ആറ് ലീഗുകളിലും ഒരേ വർഷം കിരീടമുയർത്തി [[സെക്സറ്റപ്പിൾ]] എന്ന അപൂർവ്വ ബഹുമതി സ്വന്തമാക്കിയ ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബായി ബാർസലോണ മാറി. [[സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പ്]], [[യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്]], ഫിഫ ക്ലബ്ബ് വേൾഡ് കപ്പ് എന്നിവയായിരുന്നു മറ്റു മൂന്ന് കിരീടങ്ങൾ.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona7&quot;&gt;{{cite web|url=http://arxiu.fcbarcelona.cat/web/english/club/historia/records/rec_colectius.html|title=FC Barcelona Records|date=12 January 2012|work=fcbarcelona.com|accessdate=12 January 2012|archive-date=2012-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110205843/http://arxiu.fcbarcelona.cat/web/english/club/historia/records/rec_colectius.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ചരിത്രം ==
{{Main|എഫ്.സി. ബാർസലോണയുടെ ചരിത്രം}}

=== തുടക്കം (1899–1922) ===
{{Quote box|'''കായിക പരസ്യം:''' നമ്മുടെ സുഹൃത്തും മുൻ സ്വിസ്സ് [[ഫുട്ബോൾ]] ജേതാവുമായ ഹാൻസ് കാമ്പർക്ക് ഈ പട്ടണത്തിൽ ഫുട്ബോൾ മത്സരം നടത്താനാഗ്രഹമുണ്ട്. മറ്റ് ആർക്കെങ്കിലും ഇക്കാര്യത്തിൽ താത്പര്യമുണ്ടങ്കിൽ വ്യാഴാഴ്ചയോ ചൊവ്വാഴ്ചയോ വൈകുന്നേരം ഒമ്പതിനും പതിനൊന്നിനും ഇടക്ക് ഈ പത്രത്തിന്റെ ഓഫീസിൽ ഹാജറാകാണമെന്ന് അറിയിച്ച് കൊള്ളുന്നു.| ''ലോസ് ഡിപ്പോർട്ടസിലെ ജൊവാൻ കാമ്പറുടെ പരസ്യം.{{സൂചിക|൧}}''&lt;ref name=&quot;Ball, Phil p. 89&quot;/&gt;|align=right|width=350px}}

1899 ഒക്ടോബർ 22ന് കാറ്റലോണിയൻ പത്രമായ ലോസ് ഡിപ്പോർട്ടസിൽ അക്കാലത്തെ പ്രശസ്ത സ്വിസ് ഫുട്ബോൾ താരമായിരുന്ന [[ജൊവാൻ കാമ്പർ]] തനിക്ക് ഒരു [[ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബ്]] തുടങ്ങാനാഗ്രഹമുണ്ടെന്ന് കാണിച്ച് ഒരു പരസ്യം ഇറക്കി. അനുകൂലമായ  പ്രതികരണങ്ങളെത്തുടർന്ന് നവംബർ 29ന് കാമ്പർ, ജിംനേഷ്യോ സോളിൽ ഒരു യോഗം വിളിച്ചുകൂട്ടി. പതിനൊന്ന് കളിക്കാരുമായി അന്ന് എഫ്.സി. ബാർസലോണ പിറന്നു. വാൾട്ടർ വൈൽഡ്, ബാർട്ടമ്യോ ടൊറഡാസ്, ഓട്ടോ കൻസിൽ, ഓട്ടോ മേയർ, എൻറിക് ഡുകാൽ, പിയർ കാബോട്ട്, കാൾസ് പുയോൾ, ജോസപ് ഇലോബട്ട്, ജോൺ പാർസൺസ്, വില്ല്യം പാർസൺസ് എന്നിവരായിരുന്നു ആ പതിനൊന്ന് കളിക്കാർ.&lt;ref name=&quot;Ball, Phil p. 89&quot;&gt;Ball, Phil p. 89.&lt;/ref&gt;

[[കോപ ഡെൽ റേ|കോപ ഡെൽ റേയിലും]] [[കറ്റാലൻ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടൂർണമെന്റ്|കറ്റാലൻ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടൂർണമെന്റിലുമടക്കം]] പ്രാദേശിക, ദേശീയ ടൂർണമെന്റുകളിൽ ബാർസലോണക്ക് മികച്ച തുടക്കം ലഭിച്ചു. 1902ൽ ബാർസ അവരുടെ ആദ്യത്തെ കിരീടം - [[കോപ മക്കായ]] സ്വന്തമാക്കി. അതേ വർഷം തന്നെ ആദ്യത്തെ [[കോപ ഡെൽ റേ|കോപ ഡെൽ റേയിൽ]] പങ്കെടുക്കുകയും ഫൈനലിൽ [[അത്‌ലെറ്റിക്കോ ബിൽബോവോ|ബികസായയോട്]] (ഇപ്പോഴത്തെ [[അത്‌ലെറ്റിക്കോ ബിൽബോവോ]]) 1–2ന് പരാജയപ്പെടുകയും ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;rsssf1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.rsssf.com/tabless/spancuphist.html |title=Spain&amp;nbsp;– List of Cup Finals |author=Carnicero, José Vicente Tejedor |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]] (RSSSF) |date=21 May 2010 |accessdate=9 March 2010 |archive-date=2019-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190127174617/http://www.rsssf.com/tabless/spancuphist.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[1908|1908ൽ]] [[ജോൺ കാമ്പർ]] ബാർസയുടെ ക്ലബ്ബ് പ്രസിഡന്റായി. 1905ലെ [[കാറ്റലോണിയൻ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്|കാറ്റലോണിയൻ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിന്]] ശേഷം മറ്റു കിരീടങ്ങൾ നേടാത്തത് ക്ലബ്ബിനെ സാമ്പത്തികമായി ബുദ്ധിമുട്ടിലാക്കിയ സമയത്തായിരുന്നു ഇത്. 1908നും 1925നും ഇടയിൽ അഞ്ച് തവണ ക്ലബ്ബ് പ്രസിഡന്റായ [[ജോൺ കാമ്പർ|കാമ്പർ]] ഇരുപത്തഞ്ച് വർഷത്തോളം ബാർസലോണയോടൊപ്പം ചെലവഴിച്ചു. ബാർസക്ക് സ്വന്തം സ്റ്റേഡിയവും സ്ഥിരവരുമാനവും നേടിക്കൊടുത്തത് [[ജോൺ കാമ്പർ|കാമ്പറുടെ]] നേട്ടങ്ങളിൽപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_1.html |title=History part I |publisher=FC Barcelona |accessdate=11 March 2010 |archive-date=2009-07-02 |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20090702100948/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_1.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

1909 മാർച്ച് 14ന്, 8,000ഓളം കാണികളെ വഹിക്കാനാവുന്ന മൈതാനമായ [[കാമ്പ് ഡി ലാ ഇന്റസ്ട്രിയ|കാമ്പ് ഡി ലാ ഇന്റസ്ട്രിയയിലേക്ക്]] ബാർസ ടീം നീങ്ങി. 1910 മുതൽ 1914 വരെ ബാർസലോണ [[പൈറിനീസ് കപ്പ്|പൈറിനീസ് കപ്പിൽ]] പങ്കെടുത്തു. [[ലാങ്യുഡോക്]], [[മിഡി]], [[അക്യുറ്റെയിൻ]] (ദക്ഷിണ [[ഫ്രാൻസ്]]), [[ബാസ്ക്]], [[കാറ്റലോണിയ]] എന്നീ പ്രദേശങ്ങളിലെ പ്രശസ്ത ടീമുകൾ പങ്കെടുത്തിരുന്ന ടൂർണമെന്റായിരുന്നു [[പൈറിനീസ് കപ്പ്|പൈറിനീസ്]]. അക്കാലത്തെ മികച്ച ടൂർണമെന്റുകളിലൊന്നായി ഇതിനെ പരിഗണിച്ചിരുന്നു.&lt;ref&gt;Murray, Bill; Murray, William J. p. 30.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rsssf.com/tablesp/pyrenees.html |title=Coupe des Pyrenées&amp;nbsp;– Copa de los Pirineos |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]] (RSSSF) |date=19 June 2001 |accessdate=12 June 2010 |author=Ferrer, Carles Lozano |archive-date=2018-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002023833/http://rsssf.com/tablesp/pyrenees.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ഇതേ സമയം തന്നെ ബാർസ തങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷ [[കാസിലിയൻ സ്പാനിഷ്|കാസിലിയൻ സ്പാനിഷിൽ]] നിന്നും [[കറ്റാലൻ ഭാഷ|കറ്റാലനിലേക്ക്]] മാറ്റുകയും [[കറ്റാലനിസം|കറ്റാലൻ ദേശീയതയുടെ]] പ്രതീകമായി അറിയപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഭൂരിഭാഗം ആരാധകർക്കും ബാഴ്സലോണ എഫ്. സി. എന്നത് [[ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബ്|ഫുട്ബോൾ ടീം]] എന്നതിനേക്കാൾ തങ്ങളുടെ വംശീയതയുടെ ചിഹ്നമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;Spaaij, Ramón. p. 279.&lt;/ref&gt;

[[ജോൺ കാമ്പർ|കാമ്പർ]] പിന്നീട് ക്ലബ്ബിലേക്ക് അംഗങ്ങളെ ചേർക്കാൻ തുടങ്ങി. 1922 ആയപ്പോഴേക്കും 20,000 അംഗങ്ങളുള്ള ക്ലബ്ബായി മാറുകയും പുതിയൊരു മൈതാനത്തിനുള്ള ധനശേഖരണം ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. അതേ വർഷം തന്നെ [[ക്യാമ്പ് ഡി ലേ കോർട്ട്|ക്യാമ്പ് ഡി ലേ കോർട്ടിലേക്ക്]] ക്ലബ്ബ് തങ്ങളുടെ മൈതാനം മാറ്റി.&lt;ref name=Arnaud103/&gt; തുടക്കത്തിൽ 22,000 പേരെ ഉൾക്കൊള്ളാനുള്ള കഴിവേ [[ക്യാമ്പ് ഡി ലേ കോർട്ട്|ലേ കോർട്ടിനുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ]]. പിന്നീടത് 60,000 ആയി വർദ്ധിപ്പിച്ചു.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona2&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_2.html |title=History part II |publisher=FC Barcelona |date= |accessdate=11 March 2010 |archive-date=2012-05-30 |archive-url=https://archive.today/20120530060040/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_2.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ജാക്ക് ഗ്രീൻവാൾ|ജാക്ക് ഗ്രീൻവാളിനെ]] ക്ലബ്ബിന്റെ ആദ്യത്തെ മുഴുവൻ സമയ മാനേജറായി നിയമിക്കുകയും ക്ലബ്ബിന്റെ പ്രകടനം മെച്ചപ്പെടുകയും ചെയ്തു. [[ജോൺ കാമ്പർ|കാമ്പറുടെ]] കാലഘട്ടത്തിൽ പതിനൊന്ന് തവണ [[കാറ്റലോണിയൻ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്]], ആറ് [[കോപ ഡെൽ റേ]], നാല് [[പൈറിനീസ് കപ്പ്]] എന്നിവ നേടിയിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;rsssf1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;fcbarcelona1&quot;/&gt;

=== റിവെറ, റിപ്പബ്ലിക്ക്, ആഭ്യന്തര യുദ്ധം (1923–1957) ===
[[പ്രമാണം:800-Barcelona bombing.jpg|thumb|right|250px|ബാർസലോണ ബോംബാക്രമണത്തിന്റെ മുകൾച്ചിത്രം]]

1925 ജൂൺ 14ന് സ്റ്റേഡിയത്തിലെ കാണികൾ [[മാർഷ റിയൽ|സ്പാനിഷ് ദേശീയ ഗാനമായ]] '[[മാർഷ റിയൽ|മാർഷ റിയലിനെ]]' പരിഹസിക്കുകയും '[[ഗോഡ് സേവ് ദ ക്യൂൻ|ഗോഡ് സേവ് ദ കിംഗ്]]' എന്ന ഗാനത്തെ ഹർഷാരവങ്ങളോടെ എതിരേൽക്കുകയും ചെയ്തു. [[സ്പെയിൻ]] ഏകാധിപതിയാ [[മിഗ്വൽ പ്രിമോ ഡി റിവറെ|മിഗ്വൽ പ്രിമോ ഡി റിവറെക്കെതിരെയുള്ള]] പ്രതിഷേധമായിരുന്നു ഇത്. ഇതിന്റെ ഫലമായി സ്റ്റേഡിയം ആറ് മാസത്തേക്ക് അധികാരികൾ അടച്ചിട്ടു. [[ജോൺ കാമ്പർ|കാമ്പർ]] ക്ലബ്ബിന്റെ പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം രാജി വെക്കാൻ നിർബന്ധിതനായി.&lt;ref&gt;Shubert, Adrian. p. 200.&lt;/ref&gt; ഇത് ക്ലബ്ബിനെ വാണിജ്യവൽക്കരിക്കുന്നതിന് കാരണമായി. [[1926|1926ന്]] ബാർസലോണയെ വാണിജ്യക്ലബ്ബായി അതിന്റെ ബോർഡ് ഓഫ് ഡയറക്റ്റേഴ്സ് പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref name=Arnaud103&gt;Arnaud, Pierre; Riordan, James. p. 103.&lt;/ref&gt; [[1928|1928ലെ]] [[കോപ ഡെൽ റേ|സ്പാനിഷ് കപ്പ്]] വിജയം ബാർസലോണ ആഘോഷിച്ചത് [[ഫ്രാൻസ് പ്ലാക്റ്റോ|ഒഡ എ പ്ലാക്റ്റോ]] എന്ന ഗാനത്തോടൊപ്പമായിരുന്നു. [[ജെനറേഷൻ ഓഫ് 27]] എന്ന സംഘത്തിലെ അംഗമായ കവി റാഫേൽ ആൽബെർട്ടിയാണ് ഈ ഗാനം രചിച്ചത്. ബാർസലോണ ഗോൾകീപ്പറുടെ പ്രകടനത്തിൽ പ്രചോദിതനായിട്ടായിരുന്നു ഈ കവിതയെഴുതിയത്.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Football, European Integration, National Identity: The Case of FC Barcelona|author=Roy, Joaquín|year=2001|publisher=European Community Studies Association (paper)|page=4}}&lt;/ref&gt; സാമ്പത്തിക , വ്യക്തിപരമായ പ്രശ്നങ്ങളാൽ വിഷാദരോഗത്തിന് അടിമയായിരുന്ന [[ജോൺ കാമ്പർ|കാമ്പർ]] [[1930]] [[ജൂലൈ 30|ജൂലൈ 30ന്]] ആത്മാഹുതി ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona1&quot;/&gt;

കായിക മേഖലയിൽ രാഷ്ട്രീയമായ പ്രശ്നങ്ങൾ ധാരാളമുണ്ടായെങ്കിലും [[ജോസപ് എസ്കോള|ജോസപ് എസ്കോളയുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽ കളിക്കാരുമായി ടീം മുന്നോട്ട് പോയി.&lt;ref&gt;Burns, Jimmy. pp. 111–112.&lt;/ref&gt; 1930, 1931, 1932, 1934, 1936, 1938 വർഷങ്ങളിൽ [[കാറ്റലോണിയൻ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്]] നേടിയെങ്കിലും&lt;ref name=&quot;rsssf1&quot;/&gt; ആ മികവ് ദേശീയ തലത്തിലും തുടർന്നതിനാൽ ക്ലബ്ബിനെ കൂടുതൽ വിവാദങ്ങളിലേക്ക് വലിച്ചിഴക്കാതിരിക്കാൻ കാരണമായി. 1937ലെ [[മെഡിറ്ററേനിയൻ ലീഗ്]] കിരീട വിവാദം ഇതിനൊരപവാദമായിരുന്നു. 1936ൽ[[1936ലെ സ്പാനിഷ് ആഭ്യന്തര യുദ്ധം|സ്പാനിഷ് ആഭ്യന്തര യുദ്ധം]] തുടങ്ങിയ ശേഷം ബാർസലോണയിലെയും [[അത്‌ലെറ്റിക്കോ ബിൽബാവോ|അത്‌ലെറ്റിക്കോ ബിൽബാവോയിലെയും]] വിവിധ കളിക്കാരെ പട്ടാളത്തിനെതിരെ പ്രവർത്തിച്ചവരുടെ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി.&lt;ref&gt;Arnaud, Pierre; Riordan, James. p. 104.&lt;/ref&gt; [[ആഗസ്റ്റ് ആറ്|ആഗസ്റ്റ് ആറിന്]] ക്ലബ്ബിന്റെ പ്രസിഡന്റും പ്രോ-ഇന്റിപെന്റൻസ് പാർട്ടിയുടെ പ്രതിനിധിയുമായ [[ജോസപ് സൺയോൾ|ജോസപ് സൺയോളിനെ]] [[ഗ്വാഡാറമ|ഗ്വാഡാറമക്കടുത്ത്]] [[ഫലാഞ്ചിസ്റ്റ്]] സൈനികൻ കൊലപ്പെടുത്തി.&lt;ref&gt;Spaaij, Ramón. p. 280.&lt;/ref&gt; ബാർസലോണയുടെ രക്തസാക്ഷിത്വം ആയി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ട ഈ സംഭവം എഫ്. സി. ബാർസലോണയുടെ ചരിത്രത്തിലെ നിർണ്ണായക നിമിഷമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;Ball, Phil. pp. 116–117.&lt;/ref&gt; 1937ൽ ക്ലബ്ബ് അമേരിക്ക, മെക്സിക്കോ പര്യടനത്തിലായിരുന്ന സമയത്താണ് സ്പെയിനിൽ [[സ്പെയിനിലെ രണ്ടാം റിപ്പബ്ലിക്ക്|രണ്ടാം റിപ്പബ്ലിക്ക്]] അരങ്ങേറുന്നത്. ഈ പര്യടനം ക്ലബ്ബിനെ സാമ്പത്തികമായി സഹായിച്ചു എന്നത് പോലെത്തന്നെ ടീം അംഗങ്ങളിൽ പകുതിയോളം പേർ [[അമേരിക്ക]], [[മെക്സിക്കോ]] രാജ്യങ്ങളിൽ അഭയം തേടാനും കാരണമായി. 1938 മാർച്ച് പതിനാറിന് [[ബാർസലോണ|ബാർസലോണയിൽ]] ബോംബാക്രമണം നടന്നു. മൂവായിരത്തോളം പേർ മരിച്ചു. ഒരു ബോംബ് ക്ലബ്ബിന്റെ ഓഫീസിലും പതിച്ചു.&lt;ref&gt;Raguer, Hilari. pp. 223–225.&lt;/ref&gt; ഏകദേശം ഒരു മാസത്തിന് ശേഷമാണ് [[കാറ്റലോണിയ]] സാധാരണ നിലയിലായത്. 3,486 അംഗങ്ങളിലേക്ക് ചുരുങ്ങിയ, [[കറ്റാലനിസം|കറ്റാലനിസത്തിന്റെ]] പ്രതീകമായ ബാർസലോണ ക്ലബ്ബിനുമേൽ ധാരാളം നിയന്ത്രണങ്ങൾ കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;Raguer, Hilari. pp. 232–233.&lt;/ref&gt; ആഭ്യന്തര യുദ്ധത്തിന് ശേഷം [[കറ്റാലൻ പതാക]] നിരോധിക്കുകയും [[ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബ്|ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബുകൾ]] [[സ്പാനിഷ്]]-ഇതര വാക്കുകൾ ഉപയോഗിക്കരുതെന്നും നിയമമിറക്കി. ഇത് ക്ലബ്ബിന്റെ പേര് ''ക്ലബ് ഡി ഫുട്ബോൾ ബാർസലോണ'' എന്നാക്കാനും ക്ലബ്ബ് ഷീൽഡിലെ [[കറ്റാലൻ പതാക]] നീക്കാനും കാരണമായി.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona2&quot;/&gt;

|1943ലെ [[കോപ ഡെൽ ജെനറിലിസിമോ]] സെമിഫൈനലിൽ ബാർസയുടെ എതിരാളികൾ [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡായിരുന്നു]]. സെമിഫൈനലിന്റെ ആദ്യപാദത്തിൽ എതിരില്ലാത്ത മൂന്ന് ഗോളുകൾക്ക് ബാർസലോണ ജയിച്ചു. രണ്ടാം പാദ മത്സരത്തിന് മുമ്പ് ബാർസലോണ ക്ലബ്ബ് ഡ്രസ്സിംഗ് റൂമിൽ [[ജെനറൽ ഫ്രാങ്കോ]] ഒരു ഹ്രസ്വസന്ദർശനം നടത്തി. 'ജെനറലിന്റെ ഔദാര്യം' കൊണ്ട് മാത്രമാണ് അവരിപ്പോഴും കളിക്കുന്നതെന്ന് ബാർസലോണ കളിക്കാരെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. ഇതിന്റെ ഫലമായി രണ്ടാം പാദത്തിൽ [[റയൽ മാഡ്രിഡ്]] ഒന്നിനെതിരെ പതിനൊന്ന് ഗോളുകൾക്ക് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fifa.com/aboutfifa/federation/news/newsid=70557.html|title=Barça—Much more than just a Club|date=10 December 1998|accessdate=1 May 2011|publisher=[[FIFA]]|last=Aguilar|first=Paco|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100527222642/http://www.fifa.com/aboutfifa/federation/news/newsid=70557.html|archivedate=2010-05-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt;  രാഷ്ട്രീയമായ പ്രശ്നങ്ങൾക്കിടയിലും 1940കളിലും 1950കളിലും ബാർസ ധാരാളം വിജയങ്ങൾ നേടി. 1945ൽ [[ജോസപ് സാമിറ്റ്യർ]] മാനേജറും [[സെസാർ]]. [[റമാലെറ്റ്സ്]], [[വെലാസ്കോ]] എന്നിവരുമടങ്ങുന്ന ടീം ആദ്യമായി [[ലാ ലിഗാ|ലാ ലിഗായിൽ]] കിരീടമുയർത്തി. 1948ലും 1949ലും അവർ ഈ നേട്ടം ആവർത്തിച്ചു. 1949ൽ തന്നെ [[കോപ ലാറ്റിന|കോപ ലാറ്റിനയും]] ബാർസ നേടി. 1950 ജൂലൈയിൽ ക്ലബ്ബ് [[ലാദ്സ്ലാവോ കുബാല|ലാദ്സ്ലാവോ കുബാലയുമായി]] കരാർ ഒപ്പുവെച്ചു. പിന്നീട് ക്ലബ്ബിന്റെ പ്രധാന കളിക്കാരിൽ ഒരാളായി കുബാല മാറി.

1951ൽ [[സാന്റഡോർ റേസേർസ്|സാന്റഡോറിനെ]] 2–1ന് തോൽപ്പിച്ച ശേഷം [[ബാർസലോണ ആരാധകർ]] [[ലേ കോർട്ട്|ലേ കോർട്ടിൽ]] നിന്ന് [[ട്രാം|ട്രാമുകളൊന്നും]] ഉപയോഗിക്കാതെ നടന്ന് തിരികെപ്പോയി. ഇത് [[ജെനറൽ ഫ്രാങ്കോ|ഫ്രാങ്കോയുടെ]] അധികൃതരെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തി. [[ബാർസലോണ ആരാധകർ|ബാർസലോണ ആരാധകരുടെ]] പിന്തുണയോടു കൂടി ആ സമയം [[ബാർസലോണ|ബാർസലോണ നഗരത്തിൽ]] [[ട്രാം]] [[സമരം]] നടക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഇത്തരത്തിലുള്ള സംഭവങ്ങൾ [[കാറ്റലോണിയ|കാറ്റലോണിയയുടെ]] പ്രതിനിധികൾ എന്ന നിലയിൽ നിന്ന് [[അവകാശം|അവകാശങ്ങൾക്കും]] [[സ്വാതന്ത്രം|സ്വാതന്ത്രത്തിനും]] വേണ്ടിയുള്ള ശബ്ദം കൂടിയായി ബാർസലോണ ക്ലബ്ബിനെ പരിഗണിക്കാൻ കാരണമായി.&lt;ref&gt;Ferrand, Alain; McCarthy, Scott. p. 90.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Witzig, Richard. p. 408.&lt;/ref&gt;

മാനേജർ [[ഫെർഡിനാൻഡ് ഡോസിക്ക്|ഫെർഡിനാൻഡ് ഡോസിക്കും]] [[ലാസ്ലോ കബാല|ലാസ്ലോ കബാലയും]] ക്ലബ്ബിനെ വിജയങ്ങളിലേക്ക് നയിച്ചു. 1952ൽ [[ലാ ലിഗാ]], [[കോപ ഡെൽ ജെനറിലിസ്മോ]] (ഇപ്പോഴത്തെ [[കോപ ഡെൽ റേ]]), [[കോപ ലാറ്റിന]],  [[കോപ മാർട്ടിനി]], [[കോപാ ഇവാ ഡ്വാർട്ടേ]] എന്നിങ്ങനെ അഞ്ച് കിരീടങ്ങളും നേടി. 1953ലും [[ലാ ലിഗാ]], [[കോപ ഡെൽ ജെനറലിസിമോ]] കിരീടനേട്ടങ്ങൾ ആവർത്തിച്ചു.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona2&quot;/&gt;

=== ക്ലബ്ബ് ഡി ഫുട്ബോൾ ബാർസലോണ (1957–1978) ===
[[പ്രമാണം:Camp Nou des de l'helicòpter.jpg|thumb|right|alt=ക്യാമ്പ് നൂ - ഒരു മുകൾച്ചിത്രം.|[[Camp Nou|ക്യാമ്പ് നൂ സ്റ്റേഡിയം]]. ബാർസലോണ ക്ലബ്ബിന്റെ [[ബാർസലോണ ആരാധകർ|ആരാധകരുടെ]] സാമ്പത്തിക പിന്തുണ കൊണ്ടാണ് ഈ സ്റ്റേഡിയം പണിതത്.&lt;ref&gt;Ball, Phil. p. 111.&lt;/ref&gt;]]

1959ൽ ദേശിയ തലത്തിലെ രണ്ട് കിരീടങ്ങളും 1960ൽ [[ലാ ലിഗാ]], [[ഇന്റർ സിറ്റീസ് ഫെയേഴ്സ് കപ്പ്]]  എന്നിവയും ബാർസലോണ നേടി. അക്കാലത്ത് [[ഹെലനിയോ ഹെറാര]]  ആയിരുന്നു ടീം മാനേജർ. 1960ലെ [[യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]] ആയി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട [[ലൂയി സുവാരസ് മിറാമെന്റോസ്]], [[കുബാല|കുബാലയുടെ]] നിർദ്ദേശപ്രകാരം ടീമിലെടുത്ത [[ഹംഗറി|ഹംഗേറിയൻ]] കളിക്കാരായ [[സാന്റർ കോക്സിസ്]], [[സോൾട്ടൻ ചിബോർ]] എന്നിവരായിരുന്നു ടീമിലെ പ്രമുഖ കളിക്കാർ. 1961ലെ [[യൂറോപ്യൻ കപ്പ്|യൂറോപ്യൻ കപ്പിൽ]] [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡിനെ]] തോൽപ്പിക്കുന്ന ആദ്യ ടീമായി ബാർസലോണ മാറി. എങ്കിലും ഫൈനലിൽ [[ബെനഫിക്ക|ബെനഫിക്കയോട്]] തോറ്റു.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rsssf.com/tablese/ec1.html |title=European Champions' Cup |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]] (RSSSF) |date=2 June 2010 |accessdate=11 August 2010 |first=Karel |last=Stokkermans |archive-date=2019-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107085650/http://www.rsssf.com/tablese/ec1.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rsssf.com/ec/ec196061.html |title=European Competitions 1960–61 |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]] (RSSSF) |date=27 June 2007 |accessdate=11 August 2010 |first=James M. |last=Ross |archive-date=2012-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527161715/http://www.rsssf.com/ec/ec196061.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fcbarcelona3&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_3.html |title=History part III |publisher=FC Barcelona |accessdate=15 March 2010 |archive-date=2012-12-05 |archive-url=https://archive.today/20121205073354/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_3.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

1960ൽ ടീമിന് അത്ര നല്ല നേട്ടങ്ങളൊന്നും ഉണ്ടായില്ല. [[ലാ ലിഗ]] [[റയൽ മാഡ്രിഡ്]] നേടി. 1957ൽ [[ക്യാമ്പ് നൂ|ക്യാമ്പ് നൂവിന്റെ]] പണി പൂർത്തിയാക്കിയത് കാരണം പുതിയ കളിക്കാരെ വാങ്ങാനുള്ള പണം ക്ലബ്ബിന്റെ അടുക്കൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona3&quot;/&gt; അതേ ദശാബ്ദം തന്നെ [[ജോസപ് മരിയ ഫസ്റ്റേ|ജോസപ് മരിയ ഫസ്റ്റേയുടെയും]] [[കാൾസ് റിക്സാക്ക്|കാൾസ് റിക്സാക്കിന്റെയും]] മുന്നേറ്റങ്ങൾക്കും ക്ലബ്ബ് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. 1963ൽ [[കോപ ഡെൽ ജെനറിലിസിമോ|കോപ ഡെൽ ജെനറിലിസിമോയും]] 1966ൽ [[ഇന്റർ സിറ്റീസ് ഫെയേഴ്സ് കപ്പ്|ഫെയേഴ്സ് കപ്പും]] ക്ലബ്ബ് നേടി. 1968ലെ [[കോപ ഡെൽ ജെനറിലിസിമോ]] ഫൈനലിൽ [[സാന്റിയാഗോ ബെർണബ്യൂ|സാന്റിയാഗോ ബെർണബ്യൂവിൽ]] [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡിനെ]] ഏകപക്ഷീയമായ ഒരു ഗോളിന് തോൽപ്പിച്ച് ബാർസലോണ തങ്ങളുടെ പഴയകാല പ്രതാപം തിരിച്ചപിടിച്ചു. [[ജെനറൽ ഫ്രാങ്കോ|ജെനറൽ ഫ്രാങ്കോയുടെ]] മുന്നിൽ വെച്ചായിരുന്നു [[സ്പാനിഷ് രണ്ടാം റിപ്പബ്ലിക്|സ്പാനിഷ് രണ്ടാം റിപ്പബ്ലിക്കൻ]] നേതാവ് കൂടിയായ [[സാൽവദോർ ആർട്ടിഗസ്]] മാനേജറായിരുന്ന ക്ലബ്ബിന്റെ ഈ വിജയം. 1974ൽ [[ജെനറൽ ഫ്രാങ്കോ|ഫ്രാങ്കോയുടെ]] ഏകാധിപത്യം അവസാനിച്ചതോടെ ക്ലബ്ബ് ഔദ്യോഗിക നാമം വീണ്ടും ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബ് ബാർസലോണ എന്നാക്കുകയും [[കറ്റാലൻ]] ലിപി തന്നെ ഉപയോഗിക്കുകയും പഴയ ചിഹ്നങ്ങൾ പുനഃപ്രതിഷ്ഠിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html |title=The Crest |publisher=FC Barcelona |date= |accessdate=11 April 2010 |archive-date=2012-05-30 |archive-url=https://archive.today/20120530060040/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

1973–74 സീസണിൽ റെക്കോഡ് തുകയായ £920,000ന് [[അയാക്സ് ആംസ്റ്റർഡാം|അയാക്സിൽ]] നിന്നും പ്രശസ്ത [[ഡച്ച്]] കളിക്കാരനായ [[യൊഹാൻ ക്രൈഫ്|യൊഹാൻ ക്രൈഫിനെ]] ബാർസലോണ ടീമിലെത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;MacWilliam, Rab; MacDonald, Tom. p. 180.&lt;/ref&gt; [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡിനുപരി]] ബാർസലോണ തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ കാരണം, താൻ [[ജെനറൽ ഫ്രാങ്കോ|ജെനറൽ ഫ്രാങ്കോയുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ട ടീമുമായി കളിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്നില്ല എന്നതിനാലാണെന്ന് [[യൊഹാൻ ക്രൈഫ്]] വ്യക്തമാക്കി. ഇത് വളരെപ്പെട്ടെന്ന് [[ബാർസ ആരാധകർ|ബാർസ ആരാധകർക്കിടയിൽ]] [[യൊഹാൻ ക്രൈഫ്]] പ്രിയ കളിക്കാരനായിത്തീരാൻ കാരണമായി. [[യൊഹാൻ ക്രൈഫ്]] പിന്നീട് തന്റെ മകന് കറ്റാലൻ വിശുദ്ധവ്യക്തിയായ [[യോർഡി ക്രൈഫ്|യോർഡിയുടെ]] പേര് നൽകി.&lt;ref&gt;Ball, Phil. pp. 83–85.&lt;/ref&gt; [[യൊഹാൻ ക്രൈഫ്]], [[യുവാൻ മാന്വൽ ആഴ്സ്നെസി]], [[കാൾസ് റിക്സാച്ച്]], [[ഹ്യൂഗോ സോട്ടിൽ]] എന്നിവരടങ്ങിയ ടീം, 1973–74 സീസണിൽ ക്ലബ്ബിന് [[ലാ ലിഗാ]] കിരീടം നേടിക്കൊടുത്തു. 1960ന് ശേഷമുള്ള ക്ലബ്ബിന്റെ ആദ്യത്തെ [[ലാ ലിഗാ]] കിരീടമായിരുന്നു ഇത്.&lt;ref name=&quot;rsssf1&quot;/&gt; [[സാന്റിയാഗോ ബെർണബ്യൂ|സാന്റിയാഗോ ബെർണബ്യൂവിൽ]] [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡിനെ]] 5–0ന് തോൽപ്പിച്ചായിരുന്നു ഈ കിരീടനേട്ടം.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.lfp.es/?tabid=113&amp;Controltype=tres&amp;t=073&amp;idDivision=1 |title=La Liga season 1973–74 |publisher=[[Liga de Fútbol Profesional]] (LFP) |date= |accessdate=28 June 2010 |archive-date=2012-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306000829/http://www.lfp.es/?tabid=113&amp;Controltype=tres&amp;t=073&amp;idDivision=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[1973|1973ൽ]] [[യൊഹാൻ ക്രൈഫ്|ക്രൈഫ്]] രണ്ടാമതും [[ബാലൺ ഡി ഓർ|മികച്ച യൂറോപ്യൻ കളിക്കാരനുള്ള കിരീടം]] ([[ബാലൺ ഡി ഓർ]]) നേടി. 1971ൽ [[അയാക്സ് ആംസ്റ്റർഡാം|അയാക്സിനു]] വേണ്ടിയായിരുന്നു ആദ്യ കിരീടം. ബാർസലോണയിലായിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ 1974ൽ [[യൊഹാൻ ക്രൈഫ്]] മൂന്നാമതും [[ബാലൺ ഡി ഓർ]] നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/europa-poy.html|date=11 December 2009|author=Moore, Rob; Stokkermans, Karel|title=European Footballer of the Year (&quot;Ballon d'Or&quot;)|publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]] (RSSSF)|accessdate=11 April 2010|archive-date=2008-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217034637/http://www.rsssf.com/miscellaneous/europa-poy.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== നൂൺസും സ്ഥിരതയുടെ വർഷങ്ങളും (1978–2000) ===

1978ൽ [[ജോസെപ് ലൂയിസ് നൂൺസ്|ജോസെപ് ലൂയിസ് നൂൺസിനെ]] ബാർസലോണ ക്ലബ്ബ് പ്രസിഡന്റായി ക്ലബ്ബ് അംഗങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുത്തു. 1974ൽ [[സ്പെയിൻ]] [[ജനാധിപത്യം|ജനാധിപത്യത്തിന്റെ]] പാതയിലേക്ക് നീങ്ങിയതും [[ജെനറൽ ഫ്രാങ്കോ|ജെനറൽ ഫ്രാങ്കോയുടെ]] ഏകാധിപത്യ ഭരണം അവസാനിച്ചതും [[ജോസപ് ലൂയിസ് നൂൺസ്|നൂൺസിനെ]] പ്രസിഡന്റായി തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ കാരണമായി. മൈതാനത്തിനകത്തും പുറത്തും ക്ലബ്ബിനെ ഒരു ലോകോത്തര നിലവാരമുള്ള ടീമാക്കി മാറ്റുക എന്നതായിരുന്നു [[ജോസപ് ലൂയിസ് നൂൺസ്|നൂൺസിന്റെ]] ലക്ഷ്യം. [[യൊഹാൻ ക്രൈഫ്|ക്രൈഫിന്റെ]] നിർദ്ദേശപ്രകാരം [[ജോസപ് ലൂയിസ് നൂൺസ്|നൂൺസ്]] 1979 ഒക്ടോബർ ഇരുപതിന് ബാർസലോണയുടെ യുവ അക്കാദമിയായ [[ലാ മാർസ]] ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;sport1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20100818/masia-como-laboratorio/840127.shtml |title=La Masia, como un laboratorio |publisher=SPORT.es |accessdate=19 August 2010 |language=es |author=Perarnau, Martí |date=18 August 2010 |archive-date=2013-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512173322/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20100818/masia-como-laboratorio/840127.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 22 വർഷത്തോളം ക്ലബ്ബിന്റെ പ്രസിഡന്റായിരുന്ന [[ജോസപ് ലൂയിസ് നൂൺസ്|നൂൺസ്]] അച്ചടക്കത്തിലും ശമ്പളത്തിന്റെ കാര്യത്തിലും കർശന സ്വഭാവമുള്ള വ്യക്തിയായിരുന്നു. കളിക്കാരായ [[ഡീഗോ മറഡോണ]], [[റൊമാരിയോ]], [[റൊണാൾഡോ]] എന്നിവർക്ക് കൂടുതൽ സ്വാതന്ത്ര്യം അനുവദിച്ചതും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നടപടികളിൽപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona4&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_4.html |title=History part IV |publisher=FC Barcelona |accessdate=15 March 2010 |archive-date=2012-12-04 |archive-url=https://archive.today/20121204143800/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_4.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ball, Phil p. 85.&lt;/ref&gt;

1979 മെയ് 16ന് ക്ലബ്ബ് ചരിത്രത്തിലാദ്യമായി അവരുടെ [[യുവേഫ വിന്നേഴ്സ് കപ്പ്]] നേടി. [[ബേസൽ മൈതാനം|ബേസൽ മൈതാനത്തിൽ]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ 4–3ന് [[ഫോർച്യൂൻ ഡസൽഡോഫ്|ഫോർച്യൂൻ ഡസൽഡോഫിനെ]] തോൽപ്പിച്ചു കൊണ്ട് നേടിയ ഈ കിരീട നേട്ടത്തിന് 30,000ഓളം [[ബാഴ്സാ ആരാധകർ]] സാക്ഷ്യം വഹിക്കുകയുണ്ടായി. 1982 ജൂണിൽ [[ബൊക്ക ജൂനിയേഴ്സ്|ബൊക്ക ജൂനിയേഴ്സിൽ]] നിന്ന് [[മറഡോണ|മറഡോണയെ]] അഞ്ച് ദശലക്ഷം [[പൗണ്ട്|പൗണ്ടിന്]] ക്ലബ്ബ് ഏറ്റെടുത്തു.&lt;ref&gt;Dobson, Stephen; Goddard, John A. p. 180.&lt;/ref&gt; തുടർന്നുള്ള സീസണിൽ മാനേജർ [[മനോട്ടി|മനോട്ടിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽ ക്ലബ്ബ് ഫൈനലിൽ [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡിനെ]] തോൽപ്പിച്ച് [[കോപ ഡെൽ റേ]] നേടി. [[മറഡോണ]] ബാഴ്സയുമൊത്ത് കുറച്ച് കാലമേ കളിച്ചുള്ളൂ. അദ്ദേഹം പിന്നീട് [[നാപ്പോളി|നാപ്പോളിയിലേക്ക്]] ചേക്കേറി. 1984–85 സീസണിന്റെ ആരംഭത്തിൽ മാനേജറായി [[ടെറി വെനബിൾസ്]] ചുമതല ഏറ്റെടുത്തു. അത്തവണ [[ജെർമൻ]] [[മിഡ്ഫീൽഡർ|മിഡ്ഫീൽഡറായ]] [[ബേൺഡ് ഷൂസ്റ്റർ|ബേൺഡ് ഷൂസ്റ്ററുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽ [[ലാ ലിഗാ]] നേടി. അടുത്ത സീസണിൽ [[യൂറോപ്യൻ കപ്പ്|യൂറോപ്യൻ കപ്പിന്റെ]] ഫൈനലിലെത്തിയെങ്കിലും [[സ്റ്റിയോ ബുകുറെസ്റ്റി|സ്റ്റിയോ ബുകുറെസ്റ്റിയോട്]] ഫൈനലിൽ പരാജയപ്പെട്ടു. [[സെവിയ്യ|സെവിയ്യയിൽ]] വെച്ച് നടന്ന അത്യന്തം നാടകീയമായ ഈ മത്സരത്തിൽ ഒരു പെനാൽട്ടിയാണ് വിധി നിർണ്ണയിച്ചത്.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona4&quot;/&gt;

1986ലെ [[ഫിഫ ലോകകപ്പ്|ഫിഫ ലോകകപ്പിനു]] ശേഷം [[ഇംഗ്ലീഷ്]] ടോപ്പ് സ്കോററായ [[ഗാരി ലിനേക്കർ|ഗാരി ലിനേക്കറും]] ഗോൾ കീപ്പർ [[അൻഡോണി സുബിസാരെറ്റ|അൻഡോണി സുബിസാരെറ്റയും]] ടീമിലെത്തി. എങ്കിലും [[ഷൂസ്റ്റർ]] ടീമിനു പുറത്തായത് കാരണം ക്ലബ്ബിന് അധികം നേട്ടങ്ങളൊന്നും കൈവരിക്കാനായില്ല. ഇതു കാരണം [[വെനബിൾസ്]] വിമർശിക്കപ്പെടുകയും [[ലൂയിസ് അരഗോൺസ്]] പുതിയ മാനേജറായി ചുമതലയേൽക്കുകയും ചെയ്തു. 1987–88 കാലഘട്ടത്തിലായിരുന്നു ഇത്. പിന്നീട് കളിക്കാർ [[നൂൺസ്|നൂൺസിനെതിരെ]] രംഗത്ത് വന്നു. ഈ സംഭവം ഹെസ്പാരിയ മൂചിനി എന്നറിയപ്പെടുന്നു. എങ്കിലും [[കോപ ഡെൽ റേ]] കപ്പ് വിജയത്തോടെയായിരുന്നു ആ സീസൺ അവസാനിച്ചത്. ഫൈനലിൽ [[റയൽ സോസീഡാഡ്|റയൽ സോസീഡാഡിനെയായിരുന്നു]] എതിരില്ലാത്ത ഒരു ഗോളിന് ബാഴ്സ തോൽപ്പിച്ചത്.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona4&quot;/&gt;

==== സ്വപ്നസംഘം ====
[[പ്രമാണം:Johan Cruijff 1982.jpg|thumb|right|upright|[[യൊഹാൻ ക്രൈഫ്]] മാനേജറായിരിക്കെ ബാഴ്സലോണ തുടർച്ചയായ  നാല് ലാ ലിഗാ കിരീടങ്ങൾ നേടി.]]

1988ൽ [[യൊഹാൻ ക്രൈഫ്]] ബാഴ്സലോണയുടെ മാനേജറായി തിരികെയെത്തി. അദ്ദേഹം ബാഴ്സലോണയുടെ ചരിത്രത്തിലെ സ്വപ്നസംഘത്തെ പടുത്തുയർത്തി. [[സ്പാനിഷ്]] കളിക്കാരായ [[പെപ് ഗ്വാർഡിയോള]], [[ജോസ് മാറി ബെക്കറോ]], [[സികി ബെഗിരിസ്റ്റെയിൻ]] എന്നിവരും അന്താരാഷ്ട്ര [[ഫുട്ബോൾ]] കളിക്കാരായിരുന്ന [[റൊമാരിയോ]], [[റൊണാൾഡ് കീമെൻ]], [[മൈക്കൽ ലോഡ്രപ്പ്]], [[റിസ്റ്റോ സ്റ്റോഷ്കോവ്]] എന്നിവർ ടീമുമായി കരാറിലെത്തി.&lt;ref&gt;Ball, Phil. pp. 106–107.&lt;/ref&gt; [[യൊഹാൻ ക്രൈഫ്|ക്രൈഫിന്റെ]] കീഴിൽ ബാഴ്സലോണ 1991 മുതൽ 1994 വരെ തുടർച്ചയായ നാല് [[ലാ ലിഗാ]] കിരീടങ്ങളും നേടി. 1989ലെ [[യുവേഫ വിന്നേഴ്സ് കപ്പ്]] ഫൈനലിലും 1992ലെ [[യൂറോപ്യൻ കപ്പ്]] ഫൈനലിലും ബാഴ്സലോണ പരാജയപ്പെടുത്തിയത് [[സാംഡോറിയ|സാംഡോറിയയെ]] ആയിരുന്നു. 1990ലെ [[കോപ ഡെൽ റേ]], 1992ലെ [[യൂറോപ്യൻ സൂപ്പർ കപ്പ്]], മൂന്ന് [[സൂപ്പർ കോപ ഡി എസ്പാന]] എന്നിവയും ടീം അക്കാലത്ത് നേടി. എട്ടു വർഷത്തോളം നീണ്ടു നിന്ന തന്റെ കോച്ചിംഗിൽ [[യൊഹാൻ ക്രൈഫ്|ക്രൈഫ്]] പതിനൊന്ന് കിരീടങ്ങൾ ക്ലബ്ബിന് നേടിക്കൊടുത്തു.&lt;ref name=honours&gt;{{cite web |url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/palmares/palmares.html |title=Honours |publisher=FC Barcelona |date= |accessdate=12 March 2010 |archive-date=2009-10-03 |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20091003163828/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/palmares/palmares.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [2011ൽ [[പെപ് ഗ്വാർഡിയോള]] ആ റെക്കോഡ് തകർക്കുന്നത് വരെ ബാഴ്സയുടെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ നേട്ടമായിരുന്നു അത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.goal.com/en-us/news/88/spain/2011/08/18/2625001/pep-guardiola-enters-barcelona-history-books-with-record|title=Pep Guardiola enters Barcelona history books with record 11th title as coach|publisher=Goal.com|accessdate=19 August 2011|archive-date=2016-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331045420/http://www.goal.com/en-us/news/88/spain/2011/08/18/2625001/pep-guardiola-enters-barcelona-history-books-with-record|url-status=live}}&lt;/ref&gt; അവസാന രണ്ട് വർഷങ്ങളിൽ ഒരൊറ്റ കപ്പ് പോലും നേടാനാവത്തത് [[യൊഹാൻ ക്രൈഫ്|ക്രൈഫിന്]] ക്ലബ്ബിന്റെ  പുറത്തേക്കുള്ള വഴിയൊരുക്കി.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona4&quot;/&gt;

[[യൊഹാൻ ക്രൈഫ്|ക്രൈഫിന്]] ശേഷം വന്ന [[ബോബി റോബ്സൺ]] 1996–97 സീസണിൽ മാത്രമേ ക്ലബ്ബിന്റെ മാനേജറായുള്ളൂ. അക്കൊല്ലം [[റൊണാൾഡോ|റൊണാൾഡോയുമായി]] കരാറൊപ്പിടുകയും ഒരു [[ട്രെബിൾ]] നേടുകയും ചെയ്തു. [[കോപ ഡെൽ റേ]], [[യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്]], [[സൂപ്പർ കോപ ഡി എസ്പാന]] എന്നിവയായിരുന്നു അക്കൊല്ലത്തെ നേട്ടങ്ങൾ. വിജയകരമായിരുന്നുവെങ്കിലും [[ബോബി റോബ്സൺ|റോബ്സണുമായുള്ള]] കരാർ അധികകാലം നീണ്ടു പോയില്ല. ക്ലബ്ബ് അധികൃതർ പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്ന [[ലൂയിസ് വാൻ ഗാൾ]] കോച്ചാകാൻ സമ്മതം പ്രകടിപ്പിച്ചതായിരുന്നു ഇതിന് കാരണം.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona5&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_5.html |title=History part V |publisher=FC Barcelona |date=15 June 2003 |accessdate=12 March 2010 |archive-date=2012-12-04 |archive-url=https://archive.today/20121204192124/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_5.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1998ൽ ക്ലബ്ബ് [[ബൊറുഷ്യ ഡോർട്ട്മുണ്ട്|ബൊറുഷ്യ ഡോർട്ട്മുണ്ടിനെ]] പരാജയപ്പെടുത്തി [[യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്|യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പും]] അത്തവണത്തെ [[കോപ ഡെൽ റേ|കോപ ഡെൽ റേയും]] സ്വന്തമാക്കി. 1999ൽ ക്ലബ്ബ് തങ്ങളുടെ ശതാബ്ദി ആഘോഷിച്ചത് [[സ്പാനിഷ് പ്രിമേറ ലീഗ്|പ്രിമേറ ഡിവിഷൻ]] കിരീടത്തോടെയായിരുന്നു. [[യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]] ബഹുമതി നേടുന്ന നാലാമത്തെ ബാഴ്സലോണാ കളിക്കാരാനായി [[റിവാൾഡോ]] മാറി. പ്രാദേശിക വിജയങ്ങൾ [[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിലേക്ക്]] വ്യാപിപ്പിക്കാൻ കഴിയാത്തതിനാൽ [[ലൂയിസ് വാൻ ഗാൾ|ലൂയിസ് വാൻ ഗാളും]] [[നൂൺസ്|നൂൺസും]] 2000ൽ വിരമിച്ചു.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona5&quot;/&gt;

=== നൂൺസിനു ശേഷം ലാപോർട്ട ===
നൂൺസിന്റേയും വാൻ ഗാളിന്റേയും അഭാവം നികത്തിയത് [[ലൂയിസ് ഫിഗോ]] ആയിരുന്നു. ക്ലബ്ബിന്റെ വൈസ് ക്യാപ്റ്റനായിരുന്ന ഫിഗോയെ ഓരോ കറ്റാലൻകാരനും തന്റെ സ്വന്തം എന്ന നിലയിലായിരുന്നു കണ്ടത്. എന്നാൽ തങ്ങളുടെ ബദ്ധവൈരികളായ [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡിൽ]] ഫിഗോ ചേക്കേറിയത് ബാഴ്സാ ആരാധകരെ പ്രകോപിപ്പിച്ചു. പിന്നീട് [[നൂ കാമ്പ്|നൂ കാമ്പിലേക്കുള്ള]] ഫിഗോയുടെ ഓരോ വരവി‌ലും കാണികൾ കയ്പേറിയ അനുഭവമാണ് ഫിഗോക്ക് സമ്മാനിച്ചത്. മാഡ്രഡിലെത്തിയ ശേഷം ആദ്യത്തെ തവണ നൂ കാമ്പിലെത്തിയപ്പോൾ പന്നിക്കുട്ടിയുടെ തലയും വിസ്കിക്കുപ്പിയും ഫിഗോക്ക് നേരെ എറിയപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;Ball, Phil. p. 19.&lt;/ref&gt; നൂൺസിനു ശേഷം ബാഴ്സലോണയുടെ പുതിയ പ്രസിഡന്റായത് [[ജൊവാൻ ഗാസ്പാർട്ട്|ജൊവാൻ ഗാസ്പാർട്ടായിരുന്നു]]. നിരവധി മാനേജർമാർ വന്നും പോയും ഇരുന്ന ഗാസ്പാർട്ട് കാലത്ത് വാൻ ഗാളിന് രണ്ടാം അവസരവും ലഭിച്ചു. 2003ൽ വാൻ ഗാളും ഗാസ്പാർട്ടും രാജി വെച്ചു.&lt;ref&gt;Ball, Phil. pp. 109–110.&lt;/ref&gt;
[[പ്രമാണം:Ronaldinho 11feb2007.jpg|thumb|right|upright|[[റൊണാൾഡീഞ്ഞോ]], 2005ലെ ബാലൺ ഡി ഓർ ജോതാവും ഫിഫ വേൾഡ് പ്ലയർ ഓഫ് ദ ഇയറും]]

ഗാസ്പാർട്ടിന്റെ നിരാശാജനകമായ കാലഘട്ടത്തിനു ശേഷം യുവാവായ [[ജൊവാൻ ലാപോർട്ട]] പ്രസിഡന്റായും മുൻ [[ഹോളണ്ട്|ഡച്ച്]] കളിക്കാരനായ [[ഫ്രാങ്ക് റൈക്കാർഡ്]] മാനേജറായും ചുമതലയേറ്റു. സ്പാനിഷ് കളിക്കാരും അന്തർദേശീയ കളിക്കാരുമടങ്ങുന്ന സംഘം വിജയങ്ങളിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തി. 2004–05 സീസണിൽ ലാ ലിഗയും കോപാ ഡി എസ്പാനയും നേടി. മിഡ്ഫീൽഡറായിരുന്ന [[റൊണാൾഡീഞ്ഞോ|റൊണാൾഡീഞ്ഞോക്ക്]]  ഫിഫ വേൾഡ് പ്ലയർ ഓഫ് ദ ഇയർ അവാർഡും ഈ സീസണിൽ ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/4486166.stm |title=Ronaldinho wins world award again |publisher=BBC News |date=19 December 2005 |accessdate=11 August 2010 |archive-date=2012-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120330032605/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/4486166.stm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2005–06 സീസണിലും ബാഴ്സ ലീഗ്, സൂപ്പർകപ്പ് കിരീടനേട്ടങ്ങൾ ആവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.independent.co.uk/sport/football/european/real-madrid-0-barcelona-3-bernabeu-forced-to-pay-homage-as-ronaldinho-soars-above-the-galacticos-516202.html |title=Real Madrid 0 Barcelona 3: Bernabeu forced to pay homage as Ronaldinho soars above the galacticos |work=The Independent |date=21 November 2005 |accessdate=11 August 2010 |location=London |first=Patrick |last=McCurdy |archive-date=2018-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180109235502/https://www.independent.co.uk/sport/football/european/real-madrid-0-barcelona-3-bernabeu-forced-to-pay-homage-as-ronaldinho-soars-above-the-galacticos-516202.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനലിൽ ഇംഗ്ലീഷ് ക്ലബ്ബായ [[ആഴ്സനൽ എഫ്.സി.|ആഴ്സനലിനെ]] 2–1ന് പരാജയപ്പെടുത്തി. 1–0ന് പിന്നിട്ടു നിന്ന ശേഷം അവസാന പതിനഞ്ച് മിനുട്ടിനുള്ളിൽ രണ്ട് ഗോളടിച്ചായിരുന്നു 2–1ന്റെ ഉജ്ജ്വല വിജയം ക്ലബ്ബ് സ്വന്തമാക്കിയത്. പതിനാല് വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷമുള്ള ക്ലബ്ബിന്റെ ആദ്യ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് വിജയമായിരുന്നു ഇത്.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4773353.stm |title=Barcelona 2–1 Arsenal |publisher=BBC News |date=17 May 2006 |accessdate=11 August 2010 |archive-date=2017-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902101230/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/4773353.stm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[എസ്പാനിയോൾ|എസ്പാനിയോളിനെ]] പരാജയപ്പെടുത്തി നേടിയ 2006ലെ [[സൂപ്പർ കോപ ഡി എസ്പാന|സൂപ്പർ കോപ ഡി എസ്പാനക്ക്]] ശേഷം 2006–07ൽ ബാഴ്സലോണക്ക് മറ്റു കിരീടങ്ങളൊന്നും ലഭിച്ചില്ല. 2006ലെ [[ഫിഫ ക്ലബ്ബ് വേൾഡ് കപ്പ്|ഫിഫ ക്ലബ്ബ് വേൾഡ് കപ്പിൽ]] ഫൈനലിലെത്തിയെങ്കിലും അവസാന നിമിഷത്തിലെ ഗോൾ വഴി ബ്രസീലിയൻ ക്ലബ്ബായ [[സ്പോർട്ട് ക്ലബ്ബ് ഇന്റർനാഷണൽ|ഇന്റർനാഷണലിനോട്]] ബാഴ്സലോണ തോറ്റു.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=107/edition=248388/news/newsid=108718.html#internacional+make+japan |title=Internacional make it big in Japan |publisher=FIFA |date=17 December 2006 |accessdate=11 August 2010 |archive-date=2007-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070622064134/http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=107/edition=248388/news/newsid=108718.html#internacional+make+japan |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; അതിനിടയിലുണ്ടായ അമേരിക്കൻ പര്യടനവും [[സാമുവൽ ഏറ്റൂ]] - റൈക്കാർഡ് വഴക്കും ഈ പരാജയങ്ങൾക്ക് കാരണമായി വിലയിരുത്തപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/6353861.stm |title=Barcelona will not punish Eto'o |publisher=BBC News |date=14 February 2007 |accessdate=11 August 2010 |archive-date=2012-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421040045/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/6353861.stm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.soccerway.com/news/2007/August/03/barcelona-defends-asian-tour/ |title=Barcelona defends Asian tour |publisher=soccerway.com |work=AFP |date= |accessdate=11 March 2010 |archive-date=2012-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020053840/http://www.soccerway.com/news/2007/August/03/barcelona-defends-asian-tour/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ലാ ലിഗയിൽ സീസണിലുടനീളം ഒന്നാം സ്ഥാനത്തായിരുന്നെങ്കിലും ടീമിലെ സ്ഥിരതയില്ലായ്മ വർഷാദ്യം റയൽ മാഡ്രിഡിനെ മുന്നിലെത്തിക്കാൻ കാരണമായി. പോയിന്റ് നിലയിൽ തുല്യരായിരുന്നുവെങ്കിലും റയൽ-ബാഴ്സാ മത്സരങ്ങളിലെ വിജയക്കൂടുതൽ റയലിന് കിരീടം ലഭിക്കാൻ കാരണമായി. ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിൽ ഗ്രൂപ്പ് എയിൽ [[എസ്.വി. വെർഡർ ബ്രെമൻ|എസ്.വി. വെർഡർ ബ്രെമനെ]] പരാജയപ്പെടുത്തി മുന്നേറിയെങ്കിലും പതിനാറാം റൗണ്ടിൽ അക്കൊല്ലത്തെ ചാമ്പ്യൻമാരായിത്തീർന്ന [[ലിവർപൂൾ]] എവേ ഗോളിന്റെ പിൻബലത്തിൽ ബാഴ്സയെ പുറത്താക്കി.

2007–08 സീസണിലും കിരീടങ്ങളൊന്നും ലഭിച്ചില്ല. ലാ ലിഗയിൽ മൂന്നാം സ്ഥാനത്തായി.ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് സെമിഫൈനലിൽ [[മാഞ്ചസ്റ്റർ യുനൈറ്റഡ്|മാഞ്ചസ്റ്റർ യുനൈറ്റഡിനോട്]] ഏകപക്ഷീയമായ ഒരു ഗോളിന് പരാജയപ്പെട്ടു.

=== ഗ്വാർഡിയോളാ യുഗം (2008–2012) ===
[[പ്രമാണം:Guardiola 2010.jpg|thumb|right|[[പെപ് ഗ്വാർഡിയോള]]. ബാഴ്സയുടെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച പരിശീലകൻ]]

[[എഫ്.സി. ബാഴ്സലോണ ബി]] ടീം മാനേജറായ [[പെപ് ഗ്വാർഡിയോള]] അടുത്ത സീസണിൽ റൈക്കാർഡിന്റെ പിൻഗാമിയായി ചുമതലയേറ്റെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/destacades/n080508104104.html|title=Rijkaard until 30 June; Guardiola to take over|date=8 May 2008|accessdate=8 May 2009|publisher=FC Barcelona|archive-date=2012-12-04|archive-url=https://archive.today/20121204141033/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/destacades/n080508104104.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ബാഴ്സലോണ യുവ ടീമുകളിൽ അദ്ദേഹം ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന [[ടികി-ടാകാ]] രീതി അദ്ദേഹം ബാഴ്സലോണ എഫ്.സിയിലെത്തിച്ചു. മുന്നോട്ടുള്ള പോക്കിനിടയിൽ [[റൊണാൾഡീഞ്ഞോ]], [[ഡീക്കോ]] എന്നീ കളിക്കാരെ ഗ്വാർഡിയോള വിറ്റു. പുതിയ ബാഴ്സയെ കെട്ടിപ്പടുക്കാൻ [[ലയണൽ മെസ്സി]], [[സാവി]], [[ഇനിയെസ്റ്റ]] എന്നിവരെ ടീമിലെത്തിച്ചു.

2009ലെ [[കോപ ഡെൽ റേ]] ഫൈനലിൽ [[അത്‌ലെറ്റിക്കോ ബിൽബാവോ|അത്‌ലെറ്റിക്കോ ബിൽബാവോയെ]] 4–1ന് പരാജയപ്പെടുത്തി, ബാഴ്സ 25 കോപ ഡെൽ റേയെന്ന റെക്കോഡ് സ്വന്തമാക്കി. മൂന്ന് ദിവസത്തിന് ശേഷം 2–6ന് [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡിനെ]] തോൽപ്പിച്ച് ബാഴ്സലോണ ലാ ലിഗാ കിരീടവും സ്വന്തമാക്കി. ആ സീസണിന്റെ അവസാനം ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് കിരീടത്തോടെയായിരുന്നു. [[സ്റ്റേഡിയോ ഒളിമ്പിക്കോ|സ്റ്റേഡിയോ ഒളിമ്പിക്കോയിൽ]] മുൻ സീസണിലെ ചാമ്പ്യന്മാരായിരുന്ന [[മാഞ്ചസ്റ്റർ യുണൈറ്റഡ്|മാഞ്ചസ്റ്റർ യുണൈറ്റഡിനെ]] 2–0നാണ് ബാഴ്സ  പരാജയപ്പെടുത്തിയത്. ഇതോടെ ആദ്യമായി ഒരു [[ട്രെബിൾ]] നേടുന്ന സ്പാനിഷ് ക്ലബ്ബായി ബാഴ്സലോണ എഫ്. സി. മാറി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=646187&amp;sec=europe&amp;root=europe&amp;&amp;cc=5739|title=One title closer to the treble|date=14 May 2009|publisher=[[ESPN]]|first=Eduardo|last=Alvarez|accessdate=30 May 2009|archive-date=2012-05-09|archive-url=https://www.webcitation.org/67WKTompm?url=http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=646187&amp;sec=europe&amp;root=europe&amp;&amp;cc=5739|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8060878.stm|title=Barcelona 2–0 Man Utd|date=27 May 2009|publisher=BBC Sport|accessdate=30 May 2009|archive-date=2012-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20120402050130/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8060878.stm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thesportreview.com/tsr/2009/05/pep-guardiola-barcelona/|title=Pep Guardiola's love affair with Barça continues|date=19 May 2009|publisher=Thesportreview.com|accessdate=31 May 2009|archive-date=2022-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221019120551/https://www.thesportreview.com/article/pep-guardiola-barcelona/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2009ൽ അത്‌ലെറ്റിക്കോ ബിൽബാവോയെ പരാജയപ്പെടുത്തി [[കോപ ഡി എസ്പാന|കോപ ഡി എസ്പാനയും]]&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Messi leads Barcelona to Spanish Supercup win|publisher=CNN Sports Illustrated. Associated Press|date=23 August 2009|url=http://sports.sportsillustrated.cnn.com/gold/story.asp?i=20090823224656240000201|accessdate=25 December 2009|archive-date=2011-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20110708171500/http://sports.sportsillustrated.cnn.com/gold/story.asp?i=20090823224656240000201|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ഷാക്റ്റർ ഡൊണട്സ്ക്|ഷാക്റ്റർ ഡൊണട്സ്കിനെ]] പരാജയപ്പെടുത്തി [[യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്|യുവേഫാ സൂപ്പർ കപ്പും]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_09-10/arxiu_partits/supercopa_europa/final/jornada01/Barcelona_Shakhtar_Donetsk/partit.html |title=Barcelona vs Shakhtar Donetsk |publisher=FC Barcelona |date= |accessdate=13 March 2010 |archive-date=2012-07-29 |archive-url=https://archive.today/20120729184706/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_09-10/arxiu_partits/supercopa_europa/final/jornada01/Barcelona_Shakhtar_Donetsk/partit.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ബാഴ്സ നേടി. 2009 ഡിസംബറിൽ [[ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ്|ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പും]] ബാഴ്സ നേടി.&lt;ref&gt;{{Cite book | url = http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/8422908.stm | title = Barcelona beat Estudiantes to win the Club World Cup | publisher = BBC Sport | date = 19 December 2009 | accessdate = 14 April 2010 | archive-date = 2012-03-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120323005910/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/8422908.stm | url-status = live }}&lt;/ref&gt; ഇതോടെ ലോകത്തിൽ ആദ്യമായി ഒരു [[സെക്സറ്റപ്പിൾ]] തികക്കുന്ന ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബായി ബാഴ്സലോണ മാറി.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fifa.com/worldfootball/news/newsid=1151676.html |title=The year in pictures |publisher=FIFA.com |date=13 December 2009 |accessdate=13 March 2010 |archive-date=2014-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140702124715/http://www.fifa.com/worldfootball/news/newsid=1151676.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2010ൽ 99 പോയന്റോടെ ലാ ലിഗാ കിരീടം നേടിയതും സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പ് ഒമ്പതാം തവണ നേടിയതും മറ്റു രണ്ട് റെക്കോഡുകളായി മാറി.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Associated |first=The |url=http://www.google.com/hostednews/canadianpress/article/ALeqM5hTKYLfFVJSz8N1uam6zrvdyQGZqA |title=The Canadian Press: Messi's three goals as Barcelona wins record ninth Spanish Supercup |publisher=Canadian Press |date=21 August 2010 |accessdate=27 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100824072643/http://www.google.com/hostednews/canadianpress/article/ALeqM5hTKYLfFVJSz8N1uam6zrvdyQGZqA |archivedate=2010-08-24 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.usatoday.com/sports/soccer/2010-05-16-barcelona-spanish-league-title_N.htm|title=Messi, Barcelona set records in Spanish league title repeat|work=USA Today|date=16 May 2010|accessdate=11 August 2010|archive-date=2011-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20111230233150/http://www.usatoday.com/sports/soccer/2010-05-16-barcelona-spanish-league-title_N.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ലാ പോർട്ടക്കും ശേഷം 2010 ജൂണിൽ [[സാൻഡ്രോ റോസൽ]] പുതിയ പ്രസിഡന്റായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 61.35% (57,088 വോട്ടുകൾ) എന്ന റെക്കോഡോടു കൂടിയാണ് റോസൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/presidents/sandrorosell.html|title=Sandro Rosell i Feliu (2010–)|publisher=FCBarcelona.cat|work=FC Barcelona|accessdate=5 June 2011|archive-date=2012-09-03|archive-url=https://archive.today/20120903143210/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/presidents/sandrorosell.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; റോസൽ പിന്നീട് 40 ദശലക്ഷം യൂറോക്ക് [[വലൻസിയ|വലൻസിയയിൽ]] നിന്ന് [[ഡേവിഡ് വിയ്യ|ഡേവിഡ് വിയ്യയെയും]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/05/19/n100519111099.html|title=Barca agree Villa move with Valencia|date=19 May 2010|work=FCBarcelona.cat|publisher=FC Barcelona|accessdate=4 June 2011|archive-date=2012-08-02|archive-url=https://archive.today/20120802164009/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/05/19/n100519111099.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ലിവർപൂൾ എഫ്.സി.|ലിവർപൂളിൽ]] നിന്ന് 19 ദശലക്ഷം യൂറോക്ക് [[യാവിയർ മഷറാനോ|യാവിയർ മഷറാനോയെയും]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada10-11/08/27/n100827112582.html|title=Deal with Liverpool to sign Mascherano|date=27 August 2010|work=FCBarcelona.cat|publisher=FC Barcelona|accessdate=4 June 2011|archive-date=2012-07-31|archive-url=https://archive.today/20120731104643/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada10-11/08/27/n100827112582.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ടീമിലെത്തിച്ചു. 2010 നവംബറിൽ ബാഴ്സ തങ്ങളുടെ ബദ്ധവൈരികളായ റയൽ മാഡ്രിഡിനെ എതിരില്ലാത്ത അഞ്ച് ഗോളുകൾക്ക് [[എൽ ക്ലാസിക്കോ]] എന്നറിയപ്പെടുന്ന മത്സരത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി. 2010–11 സീസണിൽ തുടർച്ചയായി മൂന്നാം തവണയും ബാഴ്സ ലാ ലിഗാ കിരീടം നിലനിർത്തി. 96 പോയന്റായിരുന്നു ഇത്തവണ നേടിയത്.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/13368064.stm Barcelona secure La Liga Spanish title hat-trick] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120319233856/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/13368064 |date=2012-03-19 }} BBC Sport. Retrieved 30 May 2011&lt;/ref&gt; 2011 ഏപ്രിലിൽ വലൻസിയയിലെ [[മെസ്റ്റല്ല|മെസ്റ്റല്ലയിൽ]] നടന്ന കോപ ഡെൽ റേ ഫൈനലിൽ ബാഴ്സ റയലിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;[http://www.skysports.com/football/match_report/0,19764,11065_3365041,00.html Madrid clinch Copa del Rey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110423012003/http://www.skysports.com/football/match_report/0%2C19764%2C11065_3365041%2C00.html |date=2011-04-23 }} Sky Sports. Retrieved 30 May 2011&lt;/ref&gt; 2011 ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിൽ മാഞ്ചസ്റ്റർ യുണൈറ്റഡിനെ തോൽപ്പിച്ച് കിരീടമുയർത്തി. [[വെംബ്ലി|വെംബ്ലിയിൽ]] നടന്ന മത്സരം ഈ മത്സരം ബാഴ്സക്ക് നാലാമത്തെ യൂറോപ്യൻ കപ്പും സമ്മാനിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/13576522.stm |title=Barcelona 3–1 Man Utd |author=Phil McNulty |date=28 May 2011 |work= |publisher=BBC |accessdate=30 May 2011 |archive-date=2011-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110529112634/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/13576522.stm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2011 ആഗസ്റ്റിൽ [[ലാ മാസിയ]] ബിരുദധാരിയായ [[സെസ്ക് ഫാബ്രിഗാസ്|സെസ്ക് ഫാബ്രിഗാസിനെ]] ബാഴ്സ [[ആഴ്സനൽ എഫ്.സി.|ആഴ്സനലിൽ]] നിന്ന് വാങ്ങി. പിന്നീട് റയലിനെതിരായ സൂപ്പർ കപ്പ് വിജയത്തിൽ ഫാബ്രിഗാസ് പ്രമുഖ പങ്ക് വഹിച്ചു. സൂപ്പർ കപ്പ് വിജയം ബാഴ്സക്ക് മൊത്തം 73 കിരീടങ്ങൾ സമ്മാനിച്ചു. ബാഴ്സ റയലിന്റെ കിരീടനേട്ടങ്ങളുടെ അടുത്തെത്തി.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.marca.com/2011/08/17/futbol/equipos/barcelona/1313608792.html |title=El Barça iguala en títulos al Real Madrid |publisher=MARCA.com |date= |accessdate=18 August 2011 |archive-date=2011-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110819172658/http://www.marca.com/2011/08/17/futbol/equipos/barcelona/1313608792.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[പ്രമാണം:Lionel Messi Player of the Year 2011.jpg|thumb|right|[[ലയണൽ മെസ്സി]]. 4 തവണ ബാലൺ ഡി ഓർ (2009, 2010, 2011,2012 എന്നീ വർഷങ്ങളിൽ) നേടി. 253 ഗോളുകളോടെ ബാഴ്സയുടെ എക്കാലത്തെയും മികച്ച ഗോൾവേട്ടക്കാരൻ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fcbarcelona.com/club/the-honours/detail/card/fc-barcelona-individual-records |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-07-28 |archive-date=2015-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151215024019/http://www.fcbarcelona.com/club/the-honours/detail/card/fc-barcelona-individual-records |url-status=live }}&lt;/ref&gt;]]
അതേ മാസം തന്നെ [[എഫ്. സി. പോർട്ടോ|പോർട്ടോയെ]] 2-0ന് തോൽപ്പിച്ച് ബാഴ്സ [[യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്]] സ്വന്തമാക്കി. [[ലയണൽ മെസ്സി]], [[സെസ്ക് ഫാബ്രിഗാസ്]] എന്നിവരാണ് ബാഴ്സലോണക്ക് വേണ്ടി ഗോൾ നേടിയത്. ഇത് ബാഴ്സലോണക്ക് 74-ആമത്തെ ട്രോഫിയും സമ്മാനിച്ചു. ട്രോഫികളുടെ കാര്യത്തിൽ ബാഴ്സ റയലിനേക്കാൾ മുന്നിലായി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/2011/08/27/barca-madrid/1131109.shtml|title=El club azulgrana ya tiene más títulos que el Real|publisher=SPORT.es|date=|accessdate=27 August 2011|archive-date=2012-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110150632/http://www.sport.es/es/noticias/barca/2011/08/27/barca-madrid/1131109.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; യുവേഫാ സൂപ്പർ കപ്പ് [[ജോസപ് ഗ്വാർഡിയോള|ജോസപ് ഗ്വാർഡിയോളക്കും]] ഒരു റെക്കോഡ് സമ്മാനിച്ചു. മൂന്ന് വർഷത്തിനിടയിൽ 15 ലീഗുകളിൽ 12ഉം നേടി എന്നതായിരുന്നു ഈ റെക്കോഡ്. ബാഴ്സയുടെ കോച്ചുമാരിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കിരീടം നേടിയതും ഗ്വാർഡിയോള കോച്ചായിരിക്കുമ്പോഴാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110827/pep-guardiola-supero-marca-johan-cruyff/1131117.shtml|title=Pep Guardiola superó la marca de Johan Cruyff|date=26 August 2011|work=Sport.es|accessdate=26 August 2011|archive-date=2012-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20120709100016/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110827/pep-guardiola-supero-marca-johan-cruyff/1131117.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ഇതേ വർഷം ഡിസംബറിൽ [[ഫിഫ ക്ലബ്ബ് വേൾഡ് കപ്പ്]] രണ്ട് തവണ സ്വന്തമാക്കുക എന്ന റെക്കോഡും ബാഴ്സ സ്വന്തമാക്കി. ഫൈനലിൽ 2011ലെ [[കോപ ലിബർട്ടഡോറസ്]] ചാമ്പ്യന്മാരായ [[ബ്രസീൽ|ബ്രസീലിയൻ]] ക്ലബ്ബ് [[സാന്റോസ് എഫ്. സി.|സാന്റോസിനെയാണ്]] എതിരില്ലാത്ത നാലു ഗോളുകൾക്ക് ബാഴ്സ പരാജയപ്പെടുത്തിയത്. ഈ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി രണ്ട് ഗോൾ നേടിയപ്പോൾ [[സാവി|സാവിയും]] ഫാബ്രിഗാസും ഓരോ ഗോൾ വീതം നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/santos-fcb-legendary-barca-0-4|title=SANTOS-FCB: Legendary Barça (0-4)|date=18 December 2011|work=fcbarcelona.com|accessdate=18 December 2011|archive-date=2011-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20111222010356/http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/santos-fcb-legendary-barca-0-4|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ഇത് നാല് വർഷത്തിനിടയിൽ 24 ചാമ്പ്യൻഷിപ്പുകളിലെ 13-ആമത്തെ കിരീടവും ബാഴ്സ സ്വന്തമാക്കി. സമീപ കാലത്തെ ഏറ്റവും നിലവാരമേറിയ പ്രകടനം കാഴ്ച വെച്ചായിരുന്നു ബാഴ്സ ഈ നേട്ടങ്ങളെല്ലാം സ്വന്തമാക്കിയത്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/guardiola-winning-13-out-of-16-titles-is-only-possible-when-you-have-a-competitive-mentality|title=Guardiola: &quot;Winning 13 out of 16 titles is only possible when you have a competitive mentality&quot;|date=18 December 2011|work=fcbarcelona.com|accessdate=18 December 2011|archive-date=2012-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108011751/http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/guardiola-winning-13-out-of-16-titles-is-only-possible-when-you-have-a-competitive-mentality|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=257437/match=300180901/summary.html|title=Santos humbled by brilliant Barcelona|date=18 December 2011|work=fifa.com|accessdate=18 December 2011|archive-date=2013-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20131102132915/http://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=257437/match=300180901/summary.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2011–12 സീസണിൽ ബാഴ്സക്ക് ലാ ലിഗാ കിരീടവും ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് കിരീടവും നിലനിർത്താനായില്ല. ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് സെമിഫൈനലിൽ [[ചെൽസി എഫ്.സി.|ചെൽസിയോടാണ്]] ബാഴ്സ പരാജയപ്പെട്ടത്. ആദ്യ പാദത്തിൽ ചെൽസി 1–0ന് ബാഴ്സയുടെ മുന്നിലെത്തി. രണ്ടാം പാദത്തിൽ 2-0ന് മുന്നിട്ട് നിന്നിരുന്നുവെങ്കിലും മെസ്സിക്ക് പെനാൽട്ടി കിക്ക് ഗോളാക്കാൻ കഴിയാത്തതും ചെൽസി പിന്നീട് രണ്ട് ഗോൾ തിരികെയെടിച്ചതും ബാഴ്സക്ക് തിരിച്ചടിയായി. രണ്ടാം പാദം സമനിലയിലായെങ്കിലും 3-2 എന്ന മൊത്തം ഗോൾ കണക്കിൽ ബാഴ്സ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് സെമിഫൈനലിൽ നിന്ന് പുറത്തായി. ഇതിനിടയിൽ റയലിനോട് നൂ കാമ്പിൽ 2-1 ന് പരാജയപ്പെട്ടത് ലാ ലിഗയും നഷ്ടമാവാൻ കാരണമായി.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.periscopepost.com/2012/04/how-chelsea-can-edge-past-barcelona-to-reach-the-uefa-champions-league-final/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-07-29 |archive-date=2013-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130903074131/http://www.periscopepost.com/2012/04/how-chelsea-can-edge-past-barcelona-to-reach-the-uefa-champions-league-final/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; നിരവധി നേട്ടങ്ങളുണ്ടായെങ്കിലും സമീപകാലത്തെ ടീമിന്റെ മോശം പ്രകടനവും ടീം തിരഞ്ഞെടുപ്പിലെ പാളിച്ചകളും ഗ്വാർഡിയോളക്ക് വിനയായി.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://video.uk.msn.com/watch/video/barca-not-tired/2i6en3os?cpkey=a70999a2-196d-4734-bf81-43688140eec8%7C%7C%7C%7C |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-08-11 |archive-date=2014-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819114831/http://video.uk.msn.com/watch/video/barca-not-tired/2i6en3os?cpkey=a70999a2-196d-4734-bf81-43688140eec8%7C%7C%7C%7C |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/champions-league/9230314/Pep-Guardiolas-reign-in-Spain-was-coming-to-an-end-according-to-all-the-signs.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-07-29 |archive-date=2017-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170403224735/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/champions-league/9230314/Pep-Guardiolas-reign-in-Spain-was-coming-to-an-end-according-to-all-the-signs.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ഇതെല്ലാം കാരണം ജൂൺ 30ന് ഗ്വാർഡിയോള രാജി വെക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അസിസ്റ്റന്റായിരുന്ന [[ടിറ്റോ വിലാനോവ്]] കോച്ചായി ചുമതലയേൽക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/1055094/pep-guardiola-to-part-company-with-barcelona---reports?cc=5901 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-07-29 |archive-date=2012-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120429170831/http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/1055094/pep-guardiola-to-part-company-with-barcelona---reports?cc=5901 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/chelsea/9222641/Barcelona-v-Chelsea-Pep-Guardiola-keeps-calm-as-Nou-Camp-critics-question-selection-and-tactics.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-07-29 |archive-date=2014-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140319130622/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/chelsea/9222641/Barcelona-v-Chelsea-Pep-Guardiola-keeps-calm-as-Nou-Camp-critics-question-selection-and-tactics.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; എങ്കിലും [[കോപ ഡെൽ റേ]] കിരീട വിജയം ഗ്വാർഡിയോളക്ക് മാന്യമായ യാത്രയപ്പ് നൽകാനും പതിനാല് കിരീടങ്ങൾ എന്ന റെക്കോഡ് സ്ഥാപിക്കാനും കാരണമായി.

ഗ്വാർഡിയോളയുടെ വിജയകരമായ നാല് വർഷങ്ങൾ ബ്രിട്ടീഷ് ഡയറക്ടറായ [[പോൾ ഗ്രീൻഗ്രാസ്സ്|പോൾ ഗ്രീൻഗ്രാസ്സിന്]] കറ്റാലൻ ക്ലബ്ബിനെ കുറിച്ച് ഒരു ഡോക്യുമെന്ററി നിർമ്മിക്കാൻ പ്രേരണയായി. ''ബാഴ്സ'' എന്ന് പേരിട്ട ഈ സംരംഭം ബാഴ്സലോണയുടെ ചരിത്രം മുഴുവൻ വിശകലനം ചെയ്യുമെങ്കിലും ഗ്വാർഡിയോള പരിശീലകസ്ഥാനത്തിരുന്ന, പതിനാല് കിരീടങ്ങൾ നേടിയ നാല് വർഷങ്ങൾക്കാവും പ്രാധാന്യം നൽകുക. [[2014 ഫുട്ബോൾ ലോകകപ്പ്|2014 ലോകകപ്പിന്റെ]] മുന്നോടിയായാണ് ഈ ഡോക്യുമെന്ററി പ്രദർശനത്തിനെത്തുക. ബ്രസീലിലെ [[റിയോ ഡി ജെനീറോ|റിയോ ഡി ജെനീറോയിൽ]] ഒരാന്താരാഷ്ട്ര പരിപാടിയിൽ വെച്ചാകും ഇത് പുറത്തിറക്കുക.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.insideworldsoccer.com/2012/05/hollywood-to-do-film-on-barcelona.html |title=Hollywood to do film on Barcelona |publisher=inside World Soccer |date=19 May 2012 |access-date=2012-07-29 |archive-date=2012-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120522000247/http://www.insideworldsoccer.com/2012/05/hollywood-to-do-film-on-barcelona.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== പിന്തുണ ==
[[പ്രമാണം:Tifo at Camp Nou.jpg|300px|thumb|right|ബാഴ്സലോണാ ആരാധകർ [[ക്യാമ്പ് നൂ|ക്യാമ്പ് നൂവിൽ]] ഒരു മത്സരത്തിനിടെ]]

ബാർസലോണ എഫ്. സിയുടെ അനുയായികൾ ക്യൂൾസ്, ബാർസലോണിസ്റ്റാസ്, ബ്ലോഗ്രെയിൻസ്, അസ്യൂൾഗ്രനാസ് എന്നെല്ലാം അറിയപ്പെടുന്നു.

ക്യൂളെർ എന്ന വാക്കുണ്ടായത് [[കറ്റാലൻ]] വാക്കായ ക്യൂൾ (മലയാളം : അടിഭാഗം) എന്നതിൽ നിന്നാണ്. ബാർസയുടെ ആദ്യ മൈതാനമായ [[ക്യാമ്പ് ഡി ലാ ഇന്റസ്ട്രിയ|ക്യാമ്പ് ഡി ലാ ഇന്റസ്ട്രിയയിലെ]] ഒരനുഭവത്തിൽ നിന്നാണ് അവർക്കീ പേര് ലഭിച്ചത്. [[സ്പെയിൻ]] ജനസംഖ്യയുടെ 25%ഓളവും ബാർസ ആരാധകരാണ്. എന്നാൽ 32%ഓളം ആരാധകരുള്ള [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡിനു]] പിന്നിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനത്താണ് ബാർസ ഇക്കാര്യത്തിൽ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cis.es/cis/export/sites/default/-Archivos/Marginales/2700_2719/2705/Es2705mar_A.pdf |title=Ficha Técnica |publisher=Centro de Investigaciones Sociológicas |format=PDF |date=May 2007 |accessdate=8 August 2010 |language=es |archive-date=2018-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181001214336/http://www.cis.es/cis/export/sites/default/-Archivos/Marginales/2700_2719/2705/Es2705mar_A.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; യൂറോപ്പ് മൊത്തലിടുക്കുമ്പോഴും ആരാധകരുടെ കാര്യത്തിൽ ബാഴ്സ രണ്ടാം സ്ഥാനക്കാരാണ്.&lt;ref&gt;Chadwick, Simon; Arthur, Dave. pp. 4–5.&lt;/ref&gt; ക്ലബ്ബിന്റെ അംഗങ്ങളുടെ കാര്യത്തിൽ ബാഴ്സക്ക് വൻ പുരോഗതിയാണ് ഉണ്ടായിട്ടുള്ളത്. 2003–04 സീസണിൽ ഒരു ലക്ഷം അംഗങ്ങളുണ്ടായിരുന്ന ബാഴ്സയിൽ 2009ൽ 1.7 ലക്ഷം അംഗങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref name=socis&gt;{{cite web |url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20090919/barcelona-tiene-170000-socios/813866.shtml |title=El FC Barcelona ya tiene 170.000 socios |publisher=SPORT.es |language=es |date=19 September 2009 |first=Víctor |last=Aznar |accessdate=8 August 2010 |archive-date=2012-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314030154/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20090919/barcelona-tiene-170000-socios/813866.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[റൊണാൾഡീഞ്ഞോ|റൊണാൾഡീഞ്ഞോയുടെ]] പ്രഭാവവും [[ജൊവാൻ ലാപോർട്ട|ജൊവാൻ ലാപോർട്ടയ്ക്ക്]] വാർത്താമാധ്യമങ്ങളിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന സ്വാധീനവും ആയിരുന്നു ഈ പുരോഗതിക്ക് കാരണം.&lt;ref&gt;Fisk, Peter. pp. 201–202.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Brott, Steffen. p. 77.&lt;/ref&gt;

ഔദ്യോഗിക അംഗങ്ങൾക്ക് പുറമേ 2010 ജൂണോടു കൂടി ബാഴ്സലോണയിൽ രെജിസ്റ്റർ ചെയ്യപ്പെട്ട 1335ഓളം ആരാധക ക്ലബ്ബുകളും ഉണ്ട്. ഇവ ''പെന്യെസ്'' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ലോകത്താകെ വ്യാപിച്ചു കിടക്കുന്ന ഈ ക്ലബ്ബുകൾ തദ്ദേശീയമായി ബാഴ്സലോണയ്ക്ക് പ്രചാരം നൽകുകയും ബാഴ്സലോണയിൽ നിന്ന് നിരവധി ആനുകൂല്യങ്ങൾ കൈപ്പറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/penyes/llistat_penyes/llistat_penyes.html |title=Penyes |publisher=FC Barcelona |date= |accessdate=8 August 2010 |archive-date=2009-10-03 |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20091003164220/http://www.fcbarcelona.com/web/english/penyes/llistat_penyes/llistat_penyes.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; പ്രശസ്തരായ പല വ്യക്തികളും ബാഴ്സയുടെ അനുയായികളിൽ പെടുന്നു. മാർപ്പാപ്പയായിരുന്ന [[ജോൺപോൾ രണ്ടാമൻ]], സ്പെയിനിലെ മുൻപ്രധാനമന്തി [[ജോസ് ലൂയിസ് റോഡ്രിഗ്വസ് സപാറ്റരോ]] എന്നിവർ ഇതിൽ പ്രമുഖരാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/377088531.html?dids=377088531:377088531&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:FT&amp;type=current&amp;date=Jul+29%2C+2003&amp;author=Steven+Goff&amp;pub=The+Washington+Post&amp;desc=Barça+Isn%27t+Lounging+Around%3B+Storied+Catalonian+Club+Plots+Its+Return+to+the+Top|title=Barça Isn't Lounging Around; Storied Catalonian Club Plots Its Return to the Top|first=Steven|last=Goff|work=The Washington Post|date=29 July 2003|access-date=2021-08-28|archive-date=2012-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20121222225849/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/377088531.html?dids=377088531:377088531&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:FT&amp;type=current&amp;date=Jul+29%2C+2003&amp;author=Steven+Goff&amp;pub=The+Washington+Post&amp;desc=Bar%C3%A7a+Isn%27t+Lounging+Around%3B+Storied+Catalonian+Club+Plots+Its+Return+to+the+Top|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://nation.ittefaq.com/issues/2008/07/02/news0376.htm|agency=Associated Press|title=Spain's football team welcomed by royals|work=The New Nation|accessdate=10 August 2010|archive-date=2012-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20120510190219/http://127.0.0.1/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[യൂറോപ്യൻ ക്ലബ്ബുകളുടെ ശരാശരി ഹാജർ പട്ടിക|യൂറോപ്യൻ ക്ലബ്ബുകളുടെ ശരാശരി ഹാജർ പട്ടികയിൽ]] ബാർസലോണ അവസാന സീസണിൽ ഒന്നാം സ്ഥാനത്താണ്. ക്ലബ്ബുകളുടെ സ്വന്തം മൈതാനത്ത് മത്സരം കാണാനെത്തുന്ന ജനങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിന്റെ ശരാശരിയാണിത്.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://soccernet.espn.go.com/stats/attendance/_/league/ger.1/year/2010/german-bundesliga?cc=5901 |title=German Bundesliga Stats: Team Attendance - 2010-11 |work=[[ESPNsoccernet]] |access-date=2012-07-29 |archive-date=2012-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026124245/http://soccernet.espn.go.com/stats/attendance/_/league/ger.1/year/2010/german-bundesliga?cc=5901 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://arxiu.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/club/temporada10-11/05/17/n110517117527.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-07-29 |archive-date=2012-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708133249/http://arxiu.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/club/temporada10-11/05/17/n110517117527.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== പ്രമുഖ എതിരാളികൾ ==
=== എൽ ക്ലാസിക്കോ ===
{{പ്രലേ|എൽ ക്ലാസിക്കോ}}
[[പ്രമാണം:RealMadridvsFCBarca.png|thumb|200px|[[എൽ ക്ലാസിക്കോ]], രണ്ട് ക്ലബ്ബുകൾ തമ്മിലുള്ള മത്സരത്തേക്കാളുപരി രണ്ട് സംസ്കാരങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സംഘട്ടനമായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.]]

ദേശീയ ടൂർണമെന്റിൽ രണ്ട് ശക്തരായ ക്ലബ്ബുകൾ ഏറ്റുമുട്ടുമ്പോൾ അവർ ബദ്ധവൈരികളായി മാറുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്. [[ലാ ലിഗ|ലാ ലിഗയിലെ]] പ്രമുഖ ടീമുകളാണ് [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡും]] എഫ്.സി. ബാഴ്സലോണയും. ഇവർ തമ്മിൽ നടക്കുന്ന ഫുട്ബോൾ മത്സരം [[എൽ ക്ലാസിക്കോ]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. രണ്ട് ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബുകൾ എന്നിതലുപരി ബാഴ്സയും റയലും സ്പെയിനിലെ രണ്ട് ശത്രു മേഖലകളുടെ പ്രതിനിധികൾ കൂടിയാണ്. ബാഴ്സ [[കാറ്റലോണിയ|കാറ്റലോണിയയെ]] പ്രതിനിധീകരിക്കുമ്പോൾ റയൽ [[കാസിലിയ|കാസിലിയയിൽ]] നിന്നാണ് വരുന്നത്. ഇവർ രണ്ട് നഗരങ്ങളുടെ പ്രതിനിധികൾ കൂടിയാണ്. [[ബാഴ്സലോണ|ബാഴ്സലോണയുടേയും]] [[മാഡ്രിഡ്|മാഡ്രിഡിന്റേയും]]. സാംസ്കാരിമായും രാഷ്ട്രീയപരമായും വിഭിന്ന ധ്രുവങ്ങളിൽ നിൽക്കുന്ന മേഖലകളാണ് കാറ്റലോണിയയും കാസിലിയയും. സ്പാനിഷ് ആഭ്യന്തരയുദ്ധങ്ങളിൽ പ്രതിഫലിച്ചിരുന്നത് കറ്റാലൻമാരും കാസിലിയന്മാരും തമ്മിലുള്ള ശത്രുതയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;Ghemawat, Pankaj. p. 2.&lt;/ref&gt;

ഏകാധിപതികളായ [[പ്രൈമോ ഡി റിവെറ|പ്രൈമോ ഡി റിവെറയുടെ]] കാലത്തും [[ജെനറൽ ഫ്രാങ്കോ|ജെനറൽ ഫ്രാങ്കോയുടെ]] കാലത്തും [[കാസിലിയൻ സ്പാനിഷ്]] ഒഴികെയുള്ള ഭാഷകൾ നിരോധിക്കപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;Kleiner-Liebau, Désirée. p. 70.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |author=Phil Ball |url=http://www.guardian.co.uk/football/2002/apr/21/championsleague.sport |title=The ancient rivalry of Barcelona and Real Madrid |work=The Guardian |publisher=Guardian News and Media |date=21 April 2002 |accessdate=13 March 2010 |location=London |archive-date=2011-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111111081003/http://www.guardian.co.uk/football/2002/apr/21/championsleague.sport |url-status=live }}&lt;/ref&gt; സ്പാനിഷ് ഭരണാധികാരികൾ റയലിന് അനുകൂലമായിരുന്നത് കൊണ്ടും ബാഴ്സ റയലിന്റെ ബദ്ധശത്രുക്ഖല കറ്റാലൻ ജനതയുടെ സ്വാതന്ത്രത്തിന്റെ ചിഹ്നമാണ് ബാർസ. ബാർസയുടെ ആപ്തവാക്യം പോലെ കറ്റാലൻ സ്വദേശികൾക്ക് ഒരു ക്ലബ്ബിനേക്കാളുപരിയാണ് ബാഴ്സ. പ്രമുഖ സ്പാനിഷ് എഴുത്തുകാരനും നരവംശ ശാസ്ത്രജ്ഞനുമായ [[മാനുവൽ വാസ്ക്വെസ് മൊണ്ടെൽബാൻ|മാനുവൽ വാസ്ക്വെസ് മൊണ്ടെൽബാനിന്റെ]] അഭിപ്രായപ്രകാരം കറ്റാലൻകാർക്ക് അവരുടെ സ്വത്വം തെളിയിക്കാനുള്ള ഒരേയൊരു മാർഗ്ഗം ബാഴ്സയിൽ ചേരുക എന്നതാണ്. ഇത് ഫ്രാങ്കോക്കെതിരായ ഒരു ജനകീയ സമരത്തിൽ പങ്കാളിയാവുന്നതിനേക്കാൾ അപകട സാധ്യത കുറഞ്ഞതും അവരുടെ അഭിപ്രായ പ്രകടനത്തിനുള്ള ഏറ്റവും സുരക്ഷിതവുമായ മാർഗ്ഗവുമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;Spaaij, Ramón. p. 251.&lt;/ref&gt;

എന്നാൽ [[റയൽ മാഡ്രിഡ്]] രാഷ്ട്ര ഏകീകരണത്തിന്റേയും ഫ്രാങ്കോയുടെ നയങ്ങളുടെയും പ്രതീകമായി കരുതപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്ലബ്ബിന്റെ മാനേജ്മെന്റ് തലത്തിൽ തന്നെ ഫാസിസ്റ്റുകൾക്ക് പിന്തുണയുണ്ടായിരുന്നു. മുൻ പ്രസിഡന്റായ [[സാന്റിയാഗോ ബെർണബ്യൂ]] ഫ്രാങ്കോക്കു വേണ്ടി പോരാടിയിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1697027,00.html|title=Barcelona vs. Real Madrid: More Than a Game|date=20 December 2007|accessdate=1 July 2009|work=[[Time (magazine)|Time]]|last=Abend|first=Lisa|archive-date=2012-05-09|archive-url=https://www.webcitation.org/67WKlWga3?url=http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1697027,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.guardian.co.uk/football/2001/mar/26/newsstory.sport13|title=Morbo: The Story of Spanish Football by Phil Ball (London: WSC Books, 2001)|date=26 March 2001|accessdate=1 July 2009|work=[[The Guardian]]|last=Lowe|first=Sid|archive-date=2012-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20120219144355/http://www.guardian.co.uk/football/2001/mar/26/newsstory.sport13|url-status=live}}&lt;/ref&gt; റയലിന്റെ [[മെറെൻഗ്വസ്|മെറെൻഗ്വസിലെ]] മൈതാനത്തിന് പേരിട്ടത് ഈ മാനേജറോടുള്ള ആദരസൂചകമായാണ്. എന്നാലും സ്പാനിഷ് ആഭ്യന്തര യുദ്ധസമയത്ത് രണ്ട് ക്ലബ്ബിന്റേയും അംഗങ്ങൾക്ക് ([[ജോസപ് സൺയോൾ|ജോസപ് സൺയോളിനും]] [[റാഫേൽ സാഞ്ചസ് ഗ്വെറ|റാഫേൽ സാഞ്ചസ് ഗ്വെറക്കും]]) ഫലാഞ്ചിസ്റ്റുകളിൽ നിന്ന് ആക്രമണമേറ്റിരുന്നു.

1950കളിൽ [[ആൽഫ്രെഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോ|ആൽഫ്രെഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോയുടെ]] കൈമാറ്റക്കാര്യത്തിൽ ഈ ശത്രുത അങ്ങേയറ്റത്തെത്തിയിരുന്നു. അവസാനം ആൽഫ്രെഡോ ഡി സ്റ്റെഫാന റയലിനു വേണ്ടി കളിക്കുകയും റയലിന്റെ തുടർ വിജയങ്ങൾക്ക് കാരണക്കാരനാവുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;Burns, Jimmy. pp. 31–34.&lt;/ref&gt; 1960കളിൽ ഈ ശത്രുത യൂറോപ്യൻ തലത്തിലെത്തി. അത്തവണത്തെ [[യൂറോപ്യൻ കപ്പ്|യൂറോപ്യൻ കപ്പിലെ]] നോക്കൗട്ട് റൗണ്ടിൽ രണ്ട് തവണ ബാർസ റയലും ഏറ്റുമുട്ടി.&lt;ref name=&quot;rsssf1&quot;/&gt;

=== എൽ ഡെർബി ബാഴ്സെലോണി ===
{{പ്രലേ|എൽ ഡെർബി ബാഴ്സെലോണി}}
ബാഴ്സയുടെ പ്രാദേശിക വൈരികളാണ് [[എസ്പാൻയോൾ]].  ബാഴ്സ - എസ്പാൻയോൾ ഫുട്ബോൾ മത്സരങ്ങൾ [[എൽ ഡെർബി ബാഴ്സെലോണി]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. എസ്പാൻയോളും ഒരു കറ്റാലൻ ക്ലബ്ബാണ്. ബാഴ്സയുടെ അന്തർദേശീയ സ്വഭാവത്തിന് വിരുദ്ധമായി എസ്പാൻയോൾ സ്ഥാപിച്ചത് സ്പാനിഷ് ഫുട്ബോൾ ആരാധകർ ചേർന്നാണ്. ബാഴ്സ എല്ലാ നിലക്കും ഒരു വൈദേശിക ക്ലബ്ബാണെന്ന ആശയത്തിൽ നിന്നാണ് എസ്പാൻയോൾ രൂപം കൊള്ളുന്നത്. ഒരു ബാഴ്സാ വിരുദ്ധ ക്ലബ്ബായിത്തന്നെയാണ് എസ്പാൻയോൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്.&lt;ref name=&quot;Ball, Phil. pp. 86-87&quot;/&gt; കാറ്റലോണിയക്കാർ റയലിനെ എതിരാളികളായിക്കാണുന്നത് എസ്പാൻയോൾ-ബാഴ്സ ശത്രുത വർദ്ധിപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt;Shubert, Arthur. p. 199.&lt;/ref&gt; എസ്പാൻയോളിന്റെ ഔദ്യോഗിക മൈതാനം [[സാറിയ|സാറിയയിലാണ്]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://hemeroteca.lavanguardia.com/preview/1901/04/09/pagina-2/33398307/pdf.html|title=Edición del martes, 09 abril 1901, página 2 – Hemeroteca – Lavanguardia.es|language=es|publisher=Hemeroteca Lavanguardia|date=|accessdate=13 March 2010|archive-date=2011-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110817194456/http://hemeroteca.lavanguardia.com/preview/1901/04/09/pagina-2/33398307/pdf.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rcdespanyol.cat/principal.php?modulo=estatico&amp;idcontenido=8&amp;idmenu=2&amp;idsubmenu=22&amp;nombremodulo=dates&amp;idlinkchk=21 |title=History of Espanyol |publisher=RCD Espanyol |date= |accessdate=13 March 2010 |archive-date=2010-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100928223937/http://rcdespanyol.cat/principal.php?modulo=estatico&amp;idcontenido=8&amp;idmenu=2&amp;idsubmenu=22&amp;nombremodulo=dates&amp;idlinkchk=21 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ഫ്രാങ്കോയുടെ ഭരണ സമയത്ത് ബാഴ്സ വിപ്ലവവീര്യമുള്ള ക്ലബ്ബായാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നെങ്കിൽ എസ്പാൻയോൾ ഒരു മധ്യവർത്തി സ്വഭാവം സ്വീകരിച്ചു.  ഭരണകൂടവുമായി നീക്കുപോക്കുണ്ടാക്കാൻ എസ്പാൻയോളിന് കഴിഞ്ഞു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iss.europa.eu/index.php?id=18&amp;no_cache=1&amp;L=1&amp;tx_ttnews%5Bpointer%5D=41&amp;tx_ttnews%5Btt_news%5D=697&amp;tx_ttnews%5BbackPid%5D=232&amp;tx_ttnews%5Bpage%5D=1&amp;cHash=2becc765c6|title=European football cultures and their integration: the 'short' Twentieth Century|date=March 2002|accessdate=1 July 2009|publisher=Iss.Europa.eu|last=Missiroli|first=Antonio|archive-date=2015-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016114436/http://www.iss.europa.eu/index.php?id=18&amp;no_cache=1&amp;L=1&amp;tx_ttnews%5Bpointer%5D=41&amp;tx_ttnews%5Btt_news%5D=697&amp;tx_ttnews%5BbackPid%5D=232&amp;tx_ttnews%5Bpage%5D=1&amp;cHash=2becc765c6|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1918ൽ എസ്പാൻയോൾ സ്ഥാപിതമായത് അക്കാലത്ത് പ്രസക്തമായ സ്വയംഭരണാവകാശ വാദത്തിനെതിരായിട്ടായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;Ball, Phil. pp. 86-87&quot;&gt;Ball, Phil. pp. 86–87.&lt;/ref&gt; പിന്നീട് എസ്പാൻയോളിന്റെ ആരാധകർ സ്പാനിഷ് ആഭ്യന്തര യുദ്ധസമയത്ത് ഫ്രാങ്കോയുടെ ഫലാഞ്ചിസ്റ്റുകൾക്കൊപ്പം നിലയുറപ്പിച്ചു. ആശയങ്ങളിൽ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും, ലക്ഷ്യങ്ങളിലെ മാറ്റങ്ങൾ കാരണം ഈ മത്സരം ബാർസ ആരാധകരേക്കാൾ എസ്പാൻയോൾ ആരാധകർക്കാണ് പ്രസക്തമായത്. ഈയടുത്തായി എസ്പാൻയോൾ തങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക ഗാനവും പേരും കറ്റാലനിലേക്ക് മാറ്റിയതോടെ ഇവർ തമ്മിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ അഭിപ്രായവ്യത്യാസത്തിന് പ്രാധാന്യം കുറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Ball, Phil. pp. 86-87&quot;/&gt;

[[ലാ ലിഗ|ലാ ലിഗയിൽ]] ഡെർബി ധാരാളം നടന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, മത്സരഫലങ്ങൾ സന്തുലിതമല്ല. മത്സരഫലങ്ങളിൽ ബാർസലോണ മേധാവിത്വം പ്രകടമായിക്കാണാം. ലാ ലിഗയിൽ എഴുപത് വർഷത്തിനിടെ മൂന്ന് തവണ മാത്രമേ എസ്പാൻയോൾ വിജയിച്ചിട്ടുള്ളൂ. അതുപോലെ [[കോപ ഡെൽ റേ]] ഫൈനലിൽ ഒരു വട്ടം നേർക്കുനേർ വന്നപ്പോൾ ജയിച്ചതും ബാർസലോണയാണ്. 1951ൽ എസ്പാൻയോൾ 6-0 എന്ന വൻമാർജിന് ബാഴ്സയെ തോൽപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2008–09 സീസണിൽ എസ്പാൻയോൾ ബാഴ്സയെ [[നൂ കാമ്പ്|നൂ കാമ്പിൽ]] വെച്ച് ആദ്യമായി പരാജയപ്പെടുത്തി. ആദ്യമായി ബാഴ്സ [[ട്രെബിൾ]] നേടിയ ആ സീസണിൽ 2–1നായിരുന്നു എസ്പാൻയോളിന്റെ വിജയം.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_08-09/arxiu_partits/lliga/jornada24/Barcelona_Espanyol/partit.html|title=Matchday 24|publisher=FC Barcelona|date=|accessdate=13 March 2010|archive-date=2012-07-31|archive-url=https://archive.today/20120731081930/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_08-09/arxiu_partits/lliga/jornada24/Barcelona_Espanyol/partit.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ഉടമസ്ഥതയും സാമ്പത്തികവും ==
2010ൽ ബാഴ്സലോണ എഫ്. സിയുടെ മൂല്യം ഏകദേശം 752 ദശലക്ഷം യൂറോ വരുമെന്ന് [[ഫോബ്സ്]] കണക്കാക്കിട്ടുണ്ട്. ഇതു പ്രകാരം 2008–09 സീസണിൽ [[മാഞ്ചസ്റ്റർ യുണൈറ്റഡ്]], [[റയൽ മാഡ്രിഡ്]], [[ആഴ്സനൽ എഫ്.സി.|ആഴ്സനൽ]] എന്നിവയുടെ പിറകിൽ നാലാം സ്ഥാനത്താണ് ബാഴ്സ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.forbes.com/2010/04/21/soccer-value-teams-business-sports-soccer-10-intro.html |title=The Business Of Soccer |publisher=Forbes |date=21 April 2010 |accessdate=7 August 2010 |archive-date=2012-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117160821/http://www.forbes.com/2010/04/21/soccer-value-teams-business-sports-soccer-10-intro.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.forbes.com/lists/2010/34/soccer-10_Soccer-Team-Valuations_Rank.html |title=Soccer Team Valuations |publisher=Forbes |date=30 June 2009 |accessdate=7 August 2010 |archive-date=2017-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729115422/https://www.forbes.com/lists/2010/34/soccer-10_Soccer-Team-Valuations_Rank.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[ഡെലോയിറ്റ്|ഡെലോയിറ്റിന്റെ]] കണക്ക് പ്രകാരം ഇതേ സീസണിൽ ബാഴ്സക്ക് 366 ദശലക്ഷം യൂറോയുടെ വരുമാനമുണ്ട്. ഇക്കാര്യത്തിൽ 401 ദശലക്ഷം വരുമാനമുള്ള റയൽ മാഡ്രിഡിന്റെ പിറകിൽ രണ്ടാമതാണ് ബാഴ്സലോണ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/d039400401a17210VgnVCM100000ba42f00aRCRD.htm |title=Real Madrid becomes the first sports team in the world to generate €400m in revenues as it tops Deloitte Football Money League |publisher=Deloitte |date= |accessdate=7 August 2010 |archive-date=2010-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100805224812/http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/d039400401a17210VgnVCM100000ba42f00aRCRD.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[റയൽ മാഡ്രിഡ്]], [[അത്‌ലെറ്റിക് ബിൽബാവോ]], [[റയൽ ഒസാസുന]] എന്നീ ക്ലബ്ബുകളെ പോലെ ബാർസയും ഒരു സംഘടനയായാണ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്തിട്ടുള്ളത്. അതിനാൽ [[ലിമിറ്റഡ് കമ്പനി|ലിമിറ്റഡ് കമ്പനികളെ]] പോലെ ബാഴ്സയുടെ ഓഹരികൾ പുറത്തു നിന്നുള്ളവർക്ക് വാങ്ങാൻ കഴിയില്ല. പക്ഷേ ബാർസയിൽ അംഗത്വമെടുക്കാം.&lt;ref&gt;Peterson, Marc p. 25.&lt;/ref&gt; ബാർസ ക്ലബ്ബ് അംഗങ്ങളെ ''സോസിസ്'' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു. സോസികൾ യോഗം കൂടി ചർച്ച ചെയ്ത് ഭരണസമിതിയെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Handbook on the economics of sport|first=Wladimir|last=Andreff|first2=Stefan|last2=Szymański|publisher=Edward Elgar Publishing|year=2006|
isbn=1-84376-608-6|page=299}}&lt;/ref&gt; 2010ഓടെ ബാഴ്സയിൽ ഏകദേശം 1,70,000ഓളം സോസികളുണ്ട്.&lt;ref name=socis/&gt;

2010 ജൂലൈയിൽ ഡെലോയിറ്റ് നടത്തിയ കണക്കെടുപ്പ് പ്രകാരം ബാഴ്സലോണയുടെ മൊത്തം കടം 442 ദശലക്ഷം യൂറോയാണ്. ഫോബ്സ് കണക്കാക്കിയ മൂല്യത്തിന്റ 58%ത്തോളം വരും ഇത്. ഘടനാപരമായ പ്രശ്നങ്ങളാണ് ഈ കടങ്ങൾക്ക് കാരണമെന്ന് ബാഴ്സലോണയുടെ പുതിയ മാനേജ്മെന്റ് വ്യക്തമാക്കി.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://af.reuters.com/article/sportsNews/idAFJOE66Q0H720100727 |title=Barcelona audit uncovers big 2009/10 loss |publisher=Reuters |date=27 July 2010 |accessdate=9 August 2010 |archive-date=2012-05-09 |archive-url=https://www.webcitation.org/67WKvbHlU?url=http://af.reuters.com/article/sportsNews/idAFJOE66Q0H720100727 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ലാ ലിഗാ കിരീടം നിലനിർത്തിയെങ്കിലും ആ വർഷം ക്ലബ്ബ് 79 ദശലക്ഷം യൂറോയുടെ നഷ്ടം രേഖപ്പെടുത്തി.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Rosell announces record Barcelona loss, lawsuit against Laporta |first=Duncan |last=Shaw |url=http://www.monstersandcritics.com/news/europe/news/article_1591876.php/Rosell-announces-record-Barcelona-loss-lawsuit-against-Laporta |work=Monsters and Critics |date=10 October 2010 |accessdate=24 October 2011 |archiveurl=https://archive.today/20120904230410/http://news.monstersandcritics.com/europe/news/article_1591876.php/Rosell-announces-record-Barcelona-loss-lawsuit-against-Laporta |archivedate=2012-09-04 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2011ൽ ബാഴ്സയുടെ ആകെ കടം 483 ദശലക്ഷം യൂറോയായും അറ്റക്കടം 364 ദശലക്ഷം യൂറോയായും രേഖപ്പെടുത്തി.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/926957/barcelona-announce-%E2%82%AC45m-transfer-budget?cc=5901 |title=Barca announce €45m budget |publisher=Soccernet.espn.go.com |date=9 June 2011 |accessdate=12 January 2012 |archive-date=2011-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612224004/http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/926957/barcelona-announce-%E2%82%AC45m-transfer-budget?cc=5901 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ശരാശരി ഒരു കളിക്കാരന് നൽകുന്ന ശമ്പളത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ ലോകത്ത് ഒന്നാം സ്ഥാനത്ത് നിൽക്കുന്ന ക്ലബ്ബ് ബാഴ്സയാണ്. ബദ്ധവൈരികളായ റയൽ മാഡ്രിഡ് ഇക്കാര്യത്തിൽ തൊട്ടുപിന്നിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനത്തുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://sports.espn.go.com/espn/news/story?id=6354899 |title=ESPN The Magazine – The Money Issue – 200 Best-Paying Teams in the World – ESPN |publisher=Sports.espn.go.com |date=20 April 2011 |accessdate=28 May 2011 |archive-date=2011-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111031131641/http://sports.espn.go.com/espn/news/story?id=6354899 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== ചിഹ്നവും കുപ്പായവും ==
1910ലാണ് ബാർസ ഇന്നുപയോഗിക്കുന്ന ചിഹ്നം നിലവിൽ വന്നത്. ആദ്യകാലത്തെ ചിഹ്നം വജ്രാകൃതിയിലുള്ളതായിരുന്നു. ഇതിന്റെ മുകൾ ഭാഗത്ത് [[അരഗോൺ കിരീടം|അരഗോൺ കിരീടവും]] ഏറ്റവും മുകളിലായി ജെയിംസ് രാജാവിന്റെ വവ്വാലും ഉണ്ടായിരുന്നു. രണ്ട് വശങ്ങളിലായി ലോറൽ മരത്തിന്റേയും പനയുടേയും ഇലകളുമുണ്ടായിരുന്നു. 1910ൽ പുതിയൊരു ചിഹ്നത്തിനു വേണ്ടി ക്ലബ്ബ് മത്സരം നടത്തി. അക്കാലത്തെ ബാഴ്സാ കളിക്കാരനായിരുന്ന [[കാൾസ് കൊമാമല|കാൾസ് കൊമാമലയായിരുന്നു]] അതിലെ വിജയി.&lt;ref name=crest&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html|title=The crest|accessdate=30 July 2010|publisher=FC Barcelona|archive-date=2012-05-30|archive-url=https://archive.today/20120530060040/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കൊമാമലയുടെ ചിഹ്നമാണ് ബാഴ്സ ഇന്നും ഉപയോഗിക്കുന്നത്. പിന്നീടിതിൽ ചെറിയ ചെറിയ മാറ്റങ്ങളെല്ലാം വരുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ചിഹ്നത്തിൽ സെന്റ് ജോർജിന്റെ കുരിശ് വലതു ഭാഗത്ത് മുകളിലും കറ്റാലൻ പതാക ഇടത്തും അടിയിൽ ബാഴ്സയുടെ ജെഴ്സിയുടെ നിറങ്ങളും കാണാം.&lt;ref name=crest/&gt;

ഇപ്പോൾ ബാഴ്സയുപയോഗിക്കുന്ന ചുവപ്പും നീലയും ഇടകലർന്ന കുപ്പായം ആദ്യമായി ഉപയോഗിക്കപ്പട്ടത് 1900ൽ [[ഹിസ്പാനിയ|ഹിസ്പാനിയക്കെതിരായ]] മത്സരത്തിലായിരുന്നു.&lt;ref&gt;Ball, Phil p. 90.&lt;/ref&gt; ഈ ജെഴ്സിയുടെ ഉപയോഗത്തെ കുറിച്ച പലരും വിവിധ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ മുന്നോട്ട് വെച്ചിട്ടുണ്ട്. ആദ്യത്തെ ക്ലബ്ബ് പ്രസിഡന്റിന്റെ മകനായ [[ആർതർ വിറ്റി|ആർതർ വിറ്റിയുടെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ [[മെർച്ചന്റ് ടെയ്ലേഴ്സ് സ്കൂൾ, ക്രോസ്ബി|ക്രോസ്ബിയിലെ മെർച്ചന്റ് ടെയ്ലേഴ്സ് സ്കൂളിന്റെ]] ഫുട്ബോൾ ടീം ജെഴ്സിയിൽ നിന്നാണ് ഈ നിറങ്ങൾ കടമെടുത്തിട്ടുള്ളത്. എന്നാൽ സാഹിത്യകാരനായ [[ടോണി സ്‌ട്രൂബെൽ|ടോണി സ്‌ട്രൂബെല്ലിന്റെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ റോബസ്പിയറുടെ [[ഒന്നാം ഫ്രഞ്ച് റിപ്പബ്ലിക്ക്|ആദ്യത്തെ ഫ്രഞ്ച് റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ]] പതാകയിൽ നിന്നാണ് ഈ നിറങ്ങൾ ലഭിച്ചിട്ടുള്ളത്. എന്നാൽ ജൊവാൻ കാമ്പറുടെ സ്വന്തം ക്ലബ്ബായ [[എഫ്. സി ബേസൽ|എഫ്. സി ബേസലിന്റെ]] ജെഴ്സിയുടെ നിറങ്ങളാണ് ബാഴ്സാ ജെഴ്സിയുലള്ളതെന്നാണ് കാറ്റലോണിയക്കാർ പൊതുവിൽ വിശ്വസിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;Ball, Phil pp. 90–91.&lt;/ref&gt;

2011-2012 സീസൺ വരെ ബാഴ്സ കുപ്പായം സ്പോൺസർ ചെയ്യാൻ വൻകിട കമ്പനികളെ അനുവദിച്ചിരുന്നില്ല. എന്നാൽ കുപ്പായത്തിൽ [[യൂനിസെഫ്|യൂനിസെഫിന്റെ]] പേര് 2006 മുതൽ തന്നെ ഉണ്ടായിരുന്നു. 2006ൽ പഞ്ചവർഷ കരാറായാണ് യൂനിസെഫിന്റെ പേര് കുപ്പായത്തിൽ ചേർക്കാൻ ബാഴ്സ സമ്മതിച്ചത്. എഫ്. സി ബാഴ്സലോണ ഫൗണ്ടേഷൻ വഴി യൂനിസെഫിന് 1.5 ദശലക്ഷം  പൗണ്ട് ഓരോ വർഷവും നൽകാമെന്ന കരാറിനെ തുടർന്നായിരുന്നു ഇത്. ഇത് യൂനിസെഫിന്റെ വരുമാനത്തിന്റെ 0.7 ശതമാനത്തോളം വരും.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/Fundacio/english/nacions_unides/convenis/unicef/continguts/carta_laporta.html|title=Open letter from Joan Laporta|accessdate=21 February 2010|year=2010|publisher=FC Barcelona|archive-date=2012-07-30|archive-url=https://archive.today/20120730014033/http://www.fcbarcelona.com/web/Fundacio/english/nacions_unides/convenis/unicef/continguts/carta_laporta.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1994ലാണ് എഫ്. സി. ബാഴ്സലോണ ഫൗണ്ടേഷൻ സ്ഥാപിതമാകുന്നത്. അന്നത്തെ സാമ്പത്തിക വിഭാഗം അധ്യക്ഷനായ ജെയിം ഗിൽ അലൂയയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരമാണ് ഈ ഫൗണ്ടേഷൻ സ്ഥാപിതമായത്. സാമ്പത്തിക സ്പോൺസർഷിപ്പ് പ്രതീക്ഷിക്കുന്ന ലാഭേച്ഛയില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന കായിക കമ്പനിയായാണ് ഫൗണ്ടേഷൻ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്.&lt;ref&gt;Desbordes, Michel p. 195.&lt;/ref&gt; 2004ൽ ഈ ഫൗണ്ടേഷനിലേക്ക് 40,000 മുതൽ 60,000 പൗണ്ട വരെ നൽകിയ 25 ബഹുമാന്യരായ വ്യക്തികളുണ്ടായിരുന്നു. വർഷം തോറും 14,000 പൗണ്ട് നൽകുന്ന 48 അനുബന്ധ അംഗങ്ങളും ഉണ്ട്. 4,000 പൗണ്ട് വർഷം തോറും നൽകുന്ന എണ്ണമറ്റ രക്ഷാധികാരികളും ഈ ഫൗണ്ടേഷനിലുണ്ട്. ബഹുമാന്യരായ വ്യക്തികൾക്ക് ക്ലബ്ബിൽ എന്തെങ്കിലും പ്രത്യേകതകളുണ്ടോ എന്ന കാര്യം അവ്യക്തമാണ്. എന്നാൽ രചയിതാവായ അന്തോണി കിംഗിന്റെ അഭിപ്രായപ്രകാരം ബഹുമാന്യരായ വ്യക്തികൾക്ക് ക്ലബ്ബിന്റെ ഏതെങ്കിലും മേഖലകളിൽ എന്തെങ്കിലും സ്വാധീനമുണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യത വിരളമാണ്.&lt;ref&gt;King, Anthony pp. 123–24.&lt;/ref&gt;

കോർപ്പറേറ്റുകൾക്ക് സ്പോൺസർഷിപ്പ നൽകുന്നതിനോടുള്ള എതിർപ്പ് 2011-2012 സീസണിൽ ബാഴ്സ ഉപേക്ഷിച്ചു. 150 ദശലക്ഷം പൗണ്ടിന്റെ അഞ്ചുവർഷകരാർ [[ഖത്തർ ഫൗണ്ടേഷൻ|ഖത്തർ ഫൗണ്ടേഷനുമായി]] ഒപ്പു വെച്ചതോടെയാണ് ഈ നിയമം തിരുത്തപ്പെട്ടത്.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.guardian.co.uk/football/2010/dec/10/barcelona-shirt-sponsor-qatar-foundation Barcelona agree €150m shirt sponsor deal with Qatar Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130227044832/http://www.guardian.co.uk/football/2010/dec/10/barcelona-shirt-sponsor-qatar-foundation |date=2013-02-27 }}&quot;. ''[[The Guardian]]''. 10 December 2010. Retrieved 22 December 2010.&lt;/ref&gt;

=== പ്രായോജകർ ===

[[File:Maillots fc barcelone.jpg|thumb|right| 1998 മുതൽ [[നൈക്കി]]യാണ് ബാർസലോനയുടെ കിറ്റ് നിർമ്മാതാക്കൾ]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|-
!Period
!Kit manufacturer
!Shirt main sponsor
!Shirt sub sponsor
|-
|1899–1982
|''None''
|rowspan=4|''None''
|rowspan=5|''None''
|-
|1982–1992
|മെയ്ബ
|-
|1992–1998
|
കാപ്പ
|-
|1998–2006
|rowspan=6|[[File:Logo NIKE.svg|50x50px]]
&lt;small&gt;[[നൈക്കി]]&lt;/small&gt;
|-
|2006–2011
|[[File:Emblem of the United Nations.svg|50x50px]]
&lt;small&gt;[[യൂനിസെഫ്]]&lt;/small&gt;
|-
|2011–2013
|
[[Qatar Foundation|&lt;small&gt;ഖത്തർ ഫൗണ്ടേഷൻ&lt;/small&gt;]]
|rowspan=&quot;2&quot;|[[File:Emblem of the United Nations.svg|50x50px]]
&lt;small&gt;[[യൂനിസെഫ്]]&lt;/small&gt;
|-
|2013–2014
|rowspan=&quot;2&quot;|
[[Qatar Airways|&lt;small&gt; ഖത്തർ ഏർവേസ്&lt;/small&gt;]]
|-
|2014–2017
|rowspan=&quot;2&quot;|[[File:New Beko logo.svg|50x50px]]   [[File:Emblem of the United Nations.svg|50x50px]]
&lt;small&gt;[[ബെക്കോ]]&lt;/small&gt; &amp; &lt;small&gt;[[യൂനിസെഫ്]]&lt;/small&gt;
|-
|2017–
|[[File:Rakuten Global Brand Logo.svg|100x100px]]
&lt;small&gt;[[റക്കൂട്ടൻ]]&lt;/small&gt;
|}

== മൈതാനങ്ങൾ ==
[[പ്രമാണം:Chelsea on Tour - Barcelona 311006.jpg|right|thumb|ക്യാമ്പ് നൂവിന്റെ ഒരു ആകാശക്കാഴ്ച]]

ബാർസ ആദ്യകാലത്ത് [[കാമ്പ് ഡി ലാ ഇന്റസ്ട്രിയ|കാമ്പ് ഡി ലാ ഇന്റസ്ട്രിയയിലായിരുന്നു]] കളിച്ചിരുന്നത്. 6,000 പേരെ ഉൾകൊള്ളാനുള്ള കഴിവേ ആ മൈതാനത്തിനുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. വളർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു ക്ലബ്ബിന് ഇത് അപര്യാപ്തമാണെന്ന് ക്ലബ്ബ് അധികൃതർക്ക് തോന്നിയതോടെ ഇന്റസ്ട്രിയയിൽ നിന്നും ബാഴ്സ തങ്ങളുടെ മൈതാനം മാറ്റി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/catala/noticies/club/temporada08-09/03/n090314107593.html|publisher=FC Barcelona|title=Cent anys del camp de la Indústria|accessdate=11 September 2010|date=14 March 2009|author=Santacana, Carles|language=Catalan|archive-date=2012-08-04|archive-url=https://archive.today/20120804055554/http://www.fcbarcelona.cat/web/catala/noticies/club/temporada08-09/03/n090314107593.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

1922ൽ ബാർസലോണയിലെ അംഗസംഖ്യ 20,000 കടന്നു. കൂടുതൽ വരുമാനമുണ്ടായി. പുതിയ മൈതാനമായ [[കാമ്പ് ഡി ലേ കോർട്ട്]] നിർമ്മിക്കുന്നത് ഇതോടെയായിരുന്നു. 20,000 പേരെ ഉൾക്കൊള്ളാനുള്ള കഴിവ് മൈതാനം നിർമ്മിച്ച സമയത്തുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. സ്പാനിഷ് ആഭ്യന്തര യുദ്ധശേഷം ക്ലബ്ബിലേക്ക് കൂടുതൽ അംഗങ്ങൾ വന്നു. ഇത് കൂടുതൽ പ്രവർത്തനങ്ങളിലേക്ക് ക്ലബ്ബിനെ കടക്കാൻ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു. 1944ൽ ഗ്രാൻഡ് സ്റ്റാൻഡ്, 1946ൽ സതേൺ സ്റ്റാൻഡ്, 1950ൽ നോർത്തേൺ സ്റ്റാൻഡ് എന്നിവ നിർമ്മിച്ചു. നോർത്തേൺ സ്റ്റാൻഡിന്റെ നിർമ്മാണത്തോടെ 60,000 പേരെ ഉൾക്കൊള്ളാവുന്ന മൈതാനമായി ലേ കോർട്ട് മാറി.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona6&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/club/club_avui/territori_barca/CampNou/intro_historica.html|title=Brief history of Camp Nou|publisher=FC Barcelona|date=|accessdate=30 July 2010|archive-date=2012-08-01|archive-url=https://archive.today/20120801083203/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/club/club_avui/territori_barca/CampNou/intro_historica.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ഈ നിർമ്മാണങ്ങൾക്കു ശേഷം ലേ കോർട്ട് വികസിപ്പിക്കാൻ കഴിയാത്ത ഒന്നായി മാറി. 1948ലെയും 1949ലെയും ലാ ലിഗാ വിജയങ്ങളും, 1950ലെ [[ലാസ്ലോ കുബാല|ലാസ്ലോ കുബാലയുടെ]] വരവും, തുടർന്ന് കുബാല 256 കളികളിൽ നിന്ന് 196 ഗോൾ നേടിയതും ബാർസ മൈതാനത്തേക്ക് കൂടുതൽ കാണികളെ ആകർഷിക്കാൻ കാരണമായി.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona6&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Farred, Grant. p. 124.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Eaude, Michael. p. 104.&lt;/ref&gt; ഇതിനെത്തുടർന്ന് പുതിയൊരു മൈതാനമുണ്ടാക്കാൻ ക്ലബ്ബ് അധികൃതർ പദ്ധതിയിട്ടു.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona6&quot;/&gt; അങ്ങനെ 1954 മാർച്ച് 28ന് 60,000 ആരാധകരെ സാക്ഷി നിർത്തി [[ക്യാമ്പ് നൂ]] മൈതാനത്തിന്റെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. ബാഴ്സലോണാ ആർച്ച് ബിഷപ്പ് ഗ്രിഗോറിയോ മൊണ്ടേഗോയുടെ അനുഗ്രഹങ്ങളോടെ ഗവർണ്ണർ ഫിലിപ്പ് അക്കേഡോ കൊളങ്ഗയായിരുന്നു ക്യാമ്പ് നൂവിന്റെ തറക്കല്ലിട്ടത്. 1957 സെപ്റ്റംബർ 24ന് മൈതാനത്തിന്റെ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയായി. 288 ദശലക്ഷം പെർസീറ്റയായിരുന്നു മൈതാനത്തിന്റെ മൊത്തം ചിലവ്. ഇത് പ്രതീക്ഷിച്ചതിനേക്കാൾ 336% കൂടുതലായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona6&quot;/&gt;

[[പ്രമാണം:Camp Nou més que un club.jpg|right|thumb|ഒരു ക്ലബ്ബിനേക്കാളുപരി എന്നർത്ഥം വരുന്ന ക്ലബ്ബിന്റെ ആപ്തവാക്യം രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്ന ഇരിപ്പിടങ്ങൾ.]]
1980ൽ മൈതാനം യുവേഫ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് നവീകരിക്കാൻ ക്ലബ്ബ് നിർബന്ധിതരായി. ചെറിയൊരു തുക നൽകിയാൽ ഇഷ്ടികകളിൽ സ്വന്തം പേര് രേഖപ്പെടുത്താം എന്ന വാഗ്ദാനം വഴിയായിരുന്നു ക്ലബ്ബ് നവീകരണത്തിന് പണം കണ്ടെത്തിയത്. ഈ വാഗ്ദാനം പെട്ടെന്ന് ജനപ്രിയമായി. ആയിരക്കണക്കിന് ആരാധകർ പണം നൽകി. ഇത് പിന്നീട് മറ്റൊരു വിവാദത്തിനും വഴി വെച്ചു. ഈ പദ്ധതി വഴി പേര് കൊത്തിയതിൽ ഒരു കല്ലിൽ റയൽ മാഡ്രിഡിന്റെ മുൻ പ്രസിഡന്റും [[ജെനറൽ ഫ്രാങ്കോ|ഫ്രാങ്കോയുടെ]] അനുയായിയുമായിരുന്ന [[സാന്റിയാഗോ ബെർണബ്യൂ|സാന്റിയാഗോ ബെർണബ്യൂവിന്റെ]] പേരുണ്ടെന്ന് മാഡ്രിഡിലെ മാധ്യമങ്ങൾ വാർത്ത പ്രസീദ്ധീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;Ball, Phil pp. 20–21.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ball, Phil pp. 121–22.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Murray, Bill; Murray, William J.. p. 102.&lt;/ref&gt; 1992ൽ മൈതാനത്തിന്റെ മേൽക്കൂര നവീകരിച്ചു.&lt;ref&gt;Snyder, John. pp. 81–2.&lt;/ref&gt; നിലവിൽ 99,354 കാണികൾക്കുള്ള ഇരിപ്പിടങ്ങളോടെ നിലവിൽ യൂറോപ്പിലെ ഏറ്റവും വലിയ മൈതാനമാണ് [[ക്യാമ്പ് നൂ]].

മൈതാനത്തിലെ മറ്റു സൗകര്യങ്ങൾ :&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/castellano/noticies/club/temporada09-10/07/n090728107768.html|title=El proyecto Barça Parc, adelante|accessdate=28 July 2009|year=2009|language=Spanish|publisher=FC Barcelona|archive-date=2009-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20090731095844/http://www.fcbarcelona.cat/web/castellano/noticies/club/temporada09-10/07/n090728107768.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* സിറ്റ്വേറ്റ് എസ്പോർട്ടിവ ജൊവാൻ കാമ്പർ - പരിശീലന സ്ഥലം.
* മാഷ്യ-സെന്റർ ഡി ഫോർമേഷ്യേ ഓറിയോൾ ടോർട്ട് - യുവതാരങ്ങളുടെ വിശ്രമ കേന്ദ്രം.
* എസ്റ്റാഡി യൊഹാൻ ക്രൈഫ്- റിസർവ്വ് ടീമിനും വനിത ടീമിനുമുള്ള മൈതാനം.
* പലാവു ബ്ലോഗ്രാന - ഇൻഡോർ കായിക കേന്ദ്രം.
* പലാവു ബ്ലോഗ്രാന 2 - രണ്ടാമത്തെ ഇൻഡോർ കായിക കേന്ദ്രം.
* പിസ്റ്റാ ഡി ജെൽ - ബാഴ്സലോണാ എഫ്. സിയുടെ ഐസ്‌ പ്രതലം.

== ടീം റെക്കോഡുകൾ ==
[[പ്രമാണം:Xavi Hernández - 002 (cropped).jpg|250px|thumb|right|[[സാവി]]. ബാർസക്കുവേണ്ടി ഏറ്റവും കൂടുതൽ തവണ ജെഴ്സിയണിഞ്ഞ കളിക്കാരൻ.]]

ഏറ്റവും കൂടതൽ തവണ ബാഴ്സലോണക്ക് വേണ്ടി കളിച്ച റെക്കോഡും (629) ലാ ലിഗയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ തവണ ബാർസലോണ ജെഴ്സി അണിഞ്ഞ റെക്കോഡും (414) [[സാവി|സാവിയുടെ]] പേരിലാണ്. മുമ്പ് ലാ ലിഗാ റെക്കോഡ് [[മിഗ്വെലി|മിഗ്വെലിയുടെ]] പേരിലായിരുന്നു(391).&lt;ref name=records&gt;{{cite web |url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/club/historia/records/rec_individuals.html |title=FC Barcelona Records (Team &amp; Individual Records) |publisher=FC Barcelona |accessdate=15 March 2010 |archive-date=2010-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101202032539/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/club/historia/records/rec_individuals.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

സൗഹൃദ മത്സരങ്ങൾ പരിഗണിക്കുകയാണെങ്കിൽ ബാഴ്സക്ക് വേണ്ടി ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോൾ നേടിയിട്ടുള്ളത് [[പോളിനോ അൽകന്റേര|പോളിനോ അൽകന്റേരയാണ്]](369).&lt;ref name=records/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/messi-one-goal-away-from-cesar-s-record |title=Messi one goal away from Cesar's record, fcbarcelona.com, 19 March 2012 |access-date=2012-07-29 |archive-date=2012-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120404172511/http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/messi-one-goal-away-from-cesar-s-record |url-status=live }}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ ഔദ്യോഗിക മത്സരങ്ങളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോൾ നേടിയിട്ടുള്ളത് [[ലയണൽ മെസ്സി|ലയണൽ മെസ്സിയാണ്]].(302) യൂറോപ്യൻ - അന്താരാഷ്ട്ര മത്സരങ്ങളിൽ ബാഴ്സക്ക് വേണ്ടി ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോൾ നേടിയതും മെസ്സിയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Lionel Messi Becomes Barcelona's All-time Record Goal Scorer|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/lionel-messi/9157015/Lionel-Messi-becomes-Barcelonas-all-time-record-scorer.html|accessdate=25.5.12|archive-date=2012-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20120412005131/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/lionel-messi/9157015/Lionel-Messi-becomes-Barcelonas-all-time-record-scorer.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ലാ ലിഗയിൽ ബാഴ്സക്ക് വേണ്ടി ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോൾ നേടിയിട്ടുള്ളത് [[സെസാർ ഫാബ്രിഗാസ്|സെസാർ ഫാബ്രിഗാസാണ്]]. 1942-1955 കാലഘട്ടത്തിനിടയിൽ ഫാബ്രിഗാസ് 192 ഗോളുകൾ നേടിയിട്ടുണ്ട്. ലാ ലിഗയിൽ ബാഴ്സക്ക് വേണ്ടി നൂറിൽ കൂടുതൽ ഗോൾ നേടിയ നാല് കളിക്കാരേ ഉള്ളൂ. [[സെസാർ ഫാബ്രിഗാസ്]](192), [[ലയണൽ മെസ്സി]](169), [[ലാസ്ലോ കുബാല]](131), [[സാമുവൽ ഏറ്റൂ]](108) എന്നിവരാണത്.

2009 ഫെബ്രുവരി 2ന് ബാഴ്സലോണ 5000 ലാ ലിഗാ ഗോളുകൾ തികച്ചു. [[റേസിംഗ് സാന്റാഡെർ|റേസിംഗ് സാന്റാഡെറിനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയുടെ ഗോളോട് കൂടിയാണ് അയ്യായിരം തികച്ചത്. മത്സരത്തിൽ ബാഴ്സ 2–1ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=1012195.html |title=Messi propels 5,000-goal Barcelona |publisher=FIFA |date=1 February 2009 |accessdate=13 March 2010 |archive-date=2012-05-09 |archive-url=https://www.webcitation.org/67WKzhnCh?url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=1012195.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; അതേ വർഷം ഡിസംബറിൽ [[എസ്റ്റൂഡിയൻസ്|എസ്റ്റൂഡിയൻസിനെ]] 2–1ന് പരാജയപ്പെടുത്തി ബാഴ്സലോണ സീസണിലെ ആറാം കിരീടം([[സെക്സറ്റപ്പിൾ]]) എന്ന അത്യപൂർവ്വ നേട്ടം കൈവരിക്കുന്ന ലോകത്തെ ആദ്യ ക്ലബ്ബായി മാറി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/news/newsid=1151723.html|title=Kings, queens and a young prince|publisher=FIFA|date=23 December 2009|accessdate=23 March 2010|archive-date=2015-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20150426035544/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/news/newsid=1151723.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ബാർസലോണ മൈതാനത്തെ ഏറ്റവും വലിയ ജനപങ്കാളിത്തം 1986 മാർച്ച് മൂന്നിന് [[യുവന്റസ്|യുവന്റസിനെതിരായ]] മത്സരത്തിലായിരുന്നു. 1,20,000 പേരായിരുന്നു ഈ യൂറോപ്യൻ കപ്പ് ക്വാർട്ടർ ഫൈനൽ മത്സരം വീക്ഷിക്കാനെത്തിയത്. 1990കളിലെ നൂ കാമ്പ് ആധുനികവൽക്കരണം ഇതൊരു തകർക്കാനാവാത്ത റെക്കോഡാക്കി മാറ്റി. കാരണം നവീകരണ ശേഷം [[നൂ കാമ്പ്]] 99,354 കാണികളെ മാത്രം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന മൈതാനമായി മാറി.

== കിരീട നേട്ടങ്ങൾ ==
2021 ഏപ്രിൽ 17ഓടെ ബാഴ്സ 26 [[ലാ ലിഗാ]], 31 [[കോപ്പ ഡെൽ റേ]], 13 [[സൂപ്പർ കോപ്പ ഡി എസ്പാന]], 3 [[കോപ്പ ഡുവാ ഇവാർട്ടേ]],&lt;ref group=&quot;note&quot; &quot;=&quot;&quot;&gt;The [[Copa Eva Duarte]] was only recognized and organized with that name by the RFEF from 1947 until 1953, and therefore Barcelona's &quot;Copa de Oro Argentina&quot; win of 1945 is not included in this count, i.e. only the 1948, 1952 and 1953 trophies are.&lt;/ref&gt; 2 കോപ്പ ഡി ലാ ലിഗാ എന്നിവ നേടിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ ലാ ലിഗയൊഴിച്ച് മറ്റെല്ലാ കിരീടങ്ങളും റെക്കോഡാണ്. യൂറോപ്യൻ തലത്തിൽ അഞ്ച് [[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|യുവേഫാ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]], നാല് [[യുവേഫ കപ്പ് വിന്നേഴ്സ് കപ്പ്|യുവേഫാ കപ്പ് വിന്നേഴ്സ് കപ്പ്]], അഞ്ച് [[യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്|യുവേഫാ സൂപ്പർ കപ്പ്]] എന്നിവ നേടിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ വിന്നേഴ്സ് കപ്പ് കിരീടനേട്ടങ്ങൾ മറ്റൊരു റെക്കോഡാണ്.&lt;ref name=&quot;Football Europe: FC Barcelona&quot;/&gt; മൂന്ന് തവണ [[ഫിഫ ക്ലബ്ബ് വേൾഡ് കപ്പ്|ഫിഫാ ക്ലബ്ബ് വേൾഡ് കപ്പും]] മൂന്ന് തവണ [[ഇന്റർ സിറ്റീസ് ഫെയർ കപ്പ്|ഇന്റർ സിറ്റീസ് ഫെയർ കപ്പും]] നേടിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;But not an official title, as the competition was not organized by [[UEFA]] (for further reference see https://secure.wikimedia.org/wikipedia/en/wiki/List_of_confederation_and_inter-confederation_club_competition_winners{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, in particular reference 8).&lt;/ref&gt;

1955 മുതൽ യൂറോപ്യൻ ലീഗുകളെല്ലാം കളിക്കുന്ന ഒരേയൊരു ടീമാണ് ബാഴ്സലോണ. ലാ ലിഗയിൽ നിന്ന് ഇതു വരെ പുറത്തുപോകാത്ത മൂന്ന് ക്ലബ്ബുകളിൽ ഒന്നാണ് ബാഴ്സ. [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡും]] [[അത്‌ലെറ്റിക്കോ ബിൽബാവോ|അത്‌ലെറ്റിക്കോ ബിൽബാവോയുമാണ്]] മറ്റ് ക്ലബ്ബുകൾ. ഒരു ട്രെബിൾ നേടുന്ന ആദ്യത്തെ സ്പാനിഷ് ടീമാണ് ബാഴ്സ. [[കോപ്പ ഡെൽ റേ]], [[ലാ ലിഗാ]], [[ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]] എന്നിവയായിരുന്നു ബാഴ്സയുടെ ട്രെബിൾ കിരീടങ്ങൾ. ലോകത്ത് ആദ്യമായി ഒരു സെക്സറ്റപ്പിൾ സ്വന്തമാക്കുന്ന ക്ലബ്ബും ബാഴ്സയാണ്. ഈ ട്രബിളും [[സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പ്]], [[യുവേഫാ സൂപ്പർ കപ്പ്]], [[ഫിഫ ക്ലബ്ബ് വേൾഡ് കപ്പ്]] എന്നീ കിരീടങ്ങളും ചേർത്താണ് ബാഴ്സ  ആറു കിരീടങ്ങൾ തികച്ചത്.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona7&quot;/&gt;

=== പ്രാദേശിക മത്സരങ്ങൾ ===
[[പ്രമാണം:The six Barça cups .jpg|thumb|260px|2009ൽ ബാഴ്സ നേടിയ ആറു കിരീടങ്ങൾ]]

* '''[[ലാ ലിഗാ]]'''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lfp.es/Default.aspx?tabid=113&amp;Controltype=EvHist&amp;id=1&amp;tmpd=28&amp;tmph=110&amp;e1=5&amp;e2=&amp;e3=&amp;e4=|title=Evolution 1929–10|publisher=[[Liga de Fútbol Profesional]]|date=|accessdate=6 August 2010|archive-date=2011-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110720042754/http://www.lfp.es/Default.aspx?tabid=113&amp;Controltype=EvHist&amp;id=1&amp;tmpd=28&amp;tmph=110&amp;e1=5&amp;e2=&amp;e3=&amp;e4=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
വിജയികൾ (26 സീസണുകളിൽ) :&lt;br /&gt;
1928–1929, 1944–45, 1947–48, 1948–49, 1951–52, 1952–53, 1958–59&lt;br /&gt;
1959–60, 1973–74, 1984–85, 1990–91, 1991–92, 1992–93, 1993–94&lt;br /&gt;
1997–98, 1998–99, 2004–05, 2005–06, 2008–09, 2009–10, 2010–11,2012-13,2014-15,2015-16,2017-18,2018-19

റണ്ണേഴ്സ് അപ് (26 സീസണുകളിൽ)  :&lt;br /&gt;
1929–30, 1945–46, 1953–54, 1954–55, 1955–56, 1961–62, 1963–64&lt;br /&gt;
1966–67, 1967–68, 1970–71, 1972–73, 1975–76, 1976–77, 1977–78, 1981–82&lt;br /&gt;
1985–86, 1986–87, 1988–89, 1996–97, 1999–00, 2003–04, 2006–07, 2011–12,2013-14,2016-17,2019-20

* '''[[കോപ്പ ഡെൽ റേ]]'''&lt;ref&gt;{{cite web|language=es|url=http://www.marca.com/deporte/futbol/copa–rey/palmares.html |title=Palmarés en |publisher=[[MARCA]] |date= |accessdate=22 June 2010}}&lt;/ref&gt;
വിജയികൾ (31 സീസണുകളിൽ) :&lt;br /&gt;
1909–10, 1911–12, 1912–13, 1919–20, 1921–22, 1924–25, 1925–26, 1927–28&lt;br /&gt;
1941–42, 1950–51, 1951–52, 1952–53, 1956–57, 1958–59, 1962–63, 1967–68&lt;br /&gt;
1970–71, 1977–78, 1980–81, 1982–83, 1987–88, 1989–90, 1996–97, 1997–98, 2008–09, 2011–12,2014-15,2015-16,2016-17,2017-18,2020-21

റണ്ണേഴ്സ് അപ് (11 സീസണുകളിൽ)  :&lt;br /&gt;
1901–02, 1918–19, 1931–32, 1935–36, 1953–54, 1973–74, 1983–84, 1985–86, 1995–96, 2010–11,2018-19

* '''[[സൂപ്പർ കോപ്പ ഡി എസ്പാന]]'''&lt;ref name=&quot;rsssf2&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.rsssf.com/tabless/spansupcuphist.html |author=Carnicero, José; Torre, Raúl; Ferrer, Carles Lozano |title=Spain&amp;nbsp;– List of Super Cup Finals |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]] (RSSSF) |date=28 August 2009 |accessdate=22 June 2010 |archive-date=2018-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181020230857/http://www.rsssf.com/tabless/spansupcuphist.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
വിജയികൾ (13 തവണ) :&lt;br /&gt;
1983, 1991, 1992, 1994, 1996, 2005, 2006, 2009, 2010, 2011,2013,2016,2018

റണ്ണേഴ്സ് അപ് (10 തവണ)  :&lt;br /&gt;
1985, 1988, 1990, 1993, 1997, 1998, 1999, 2012, 2017, 2021

* '''[[കോപ്പ ഇവാ ഡുവാർട്ടേ]]'''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rsssf.com/tabless/spansupcuphist.html |title=List of Super Cup Finals |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|RSSF]] |date= |accessdate=18 March 2011 |archive-date=2018-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181020230857/http://www.rsssf.com/tabless/spansupcuphist.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
വിജയികൾ (3 തവണ) :&lt;br /&gt;
11948, 1952, 1953

റണ്ണേഴ്സ് അപ് (2 തവണ)  :&lt;br /&gt;
1949, 1951

* '''[[കോപ്പ ഡി ലാ ലിഗാ]]'''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rsssf.com/tabless/spanleagcuphist.html |author=Torre, Raúl |title=Spain&amp;nbsp;– List of League Cup Finals |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]] (RSSSF) |date=29 January 2009 |accessdate=22 June 2010 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305152846/http://rsssf.com/tabless/spanleagcuphist.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
വിജയികൾ (2 തവണ) :&lt;br /&gt;
1982–83, 1985–86

=== യൂറോപ്യൻ മത്സരങ്ങൾ ===

* '''[[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|യൂറോപ്യൻ കപ്പ് / യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]]'''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/index.html |title=Champions League history |publisher=[[Union of European Football Associations]] (UEFA) |date= |accessdate=22 June 2010 |archive-date=2017-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170806210813/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/index.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
:വിജയികൾ (5): 1991–92, 2005–06, 2008–09, 2010–11,2014-15
:റണ്ണേഴ്സ് അപ് (3): 1960–61, 1985–86, 1993–94

* '''[[യൂറോപ്യൻ കപ്പ് വിന്നേഴ്സ് കപ്പ്]] / [[യുവേഫ കപ്പ് വിന്നേഴ്സ് കപ്പ്]]'''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://en.archive.uefa.com/competitions/ecwc/index.html |title=UEFA Cup Winners' Cup |publisher=[[UEFA]] |date= |accessdate=22 June 2010 |archive-date=2010-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501123433/http://en.archive.uefa.com/competitions/ecwc/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
:വിജയികൾ (4): 1978–79, 1981–82, 1988–89, 1996–97
:റണ്ണേഴ്സ്  അപ് (2): 1968–69, 1990–91

* '''[[ഇന്റർസിറ്റീസ് ഫെയർ കപ്പ്]]''' (ഇപ്പോൾ '''[[യുവേഫ യൂറോപ ലീഗ്]]''')
:വിജയികൾ (3): 1955–58, 1958–60, 1965–66
:റണ്ണേഴ്സ് അപ് (1): 1961–62

* '''[[യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്|യൂറോപ്യൻ സൂപ്പർ കപ്പ് / യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്]]'''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://en.archive.uefa.com/competitions/supercup/history/index.html |title=UEFA Super Cup |publisher=[[UEFA]] |accessdate=22 June 2010 |archive-date=2010-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100820032123/http://en.archive.uefa.com/competitions/supercup/history/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
:വിജയികൾ (5): 1992, 1997, 2009, 2011,2015
:റണ്ണേഴ്സ് അപ് (4): 1979, 1982, 1989, 2006

=== ലോകവ്യാപക മത്സരങ്ങൾ ===
* '''[[FIFA Club World Cup|ഫിഫ ക്ലബ്ബ് വേൾഡ് കപ്പ്]]'''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=107/index.html |title=Tournaments |publisher=FIFA |accessdate=22 June 2010 |archive-date=2010-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100516160537/http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=107/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
:വിജയികൾ (3): 2009, 2011,2015
:റണ്ണേഴ്സ് അപ് (1): 2006
* '''[[Intercontinental Cup (football)|ഇന്റർകോണ്ടിനെന്റൽ കപ്പ്]]'''
:റണ്ണേഴ്സ് അപ് (1): 1992

== കളിക്കാർ ==
സ്പാനിഷ് ടീമുകളിൽ മൂന്നിൽ കൂടുതൽ യൂറോപ്പിതര കളിക്കാർ അനുവദനീയമല്ല. ഇക്കാരണത്താൽ തന്നെ ധാരാളം കളിക്കാർക്ക് ഇരട്ട പൗരത്വം ഉണ്ട് (ഏതെങ്കിലും യൂറോപ്യൻ രാജ്യത്തായിരിക്കും രണ്ടാം പൗരത്വം.). [[കോടോണൗ സമ്മതപത്രം]] കാരണം [[ഏസിപി രാജ്യങ്ങൾ]] എന്നറിയപ്പെടുന്ന രാജ്യങ്ങളെ ([[ആഫ്രിക്ക]], [[കരീബിയൻ രാജ്യങ്ങൾ|കരീബിയൻ]], പസഫിക്ക്) യൂറോപ്പിന് വെളിയിലായി പരിഗണിക്കില്ല. [[കോൾപാക് നിയമം|കോൾപാക് നിയമപ്രകാരമാണിത്]].

2020 ഒക്ടോബർ 6  വരെയുള്ള കണക്കാണിത്. ഓരോ കളിക്കാരന്റേയും പ്രഥമ പൗരത്വത്തിന്റെ കാര്യമേ ഈ പട്ടികയിലുള്ളൂ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_11-12/plantilla/plantilla.html|title=2011–12 season|publisher=FC Barcelona|accessdate=29 July 2010|archive-date=2011-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20111101232337/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_11-12/plantilla/plantilla.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/catala/noticies/futbol/temporada10-11/09/01/n100901112672.html|title=&lt;nowiki&gt;Bojan lluirà el '9' i Jeffren l''11'&lt;/nowiki&gt;|language=Catalan|publisher=FC Barcelona|date=1 September 2010|accessdate=1 September 2010|archive-date=2011-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110518132105/http://www.fcbarcelona.com/web/catala/noticies/futbol/temporada10-11/09/01/n100901112672.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Sport.es |url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110813/guardiola-thiago-guarda-para-cesc/1116280.shtml |title=Guardiola le da el 11 a Thiago y guarda el 4 para Cesc &amp;#124; barca |publisher=Sport.Es |date=13 August 2011 |accessdate=18 August 2011 |archive-date=2012-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120719031335/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110813/guardiola-thiago-guarda-para-cesc/1116280.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=El Barça renueva a Isaac Cuenca hasta 2015|url=http://www.mundodeportivo.com/20120127/fc-barcelona/cuenca-renueva-barca-2015_54245972666.html|publisher=mundodeportivo.com|accessdate=27 January 2012|archive-date=2012-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20120419062814/http://www.mundodeportivo.com/20120127/fc-barcelona/cuenca-renueva-barca-2015_54245972666.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== ക്യാപ്റ്റന്മാർ ===
* [[ലയണൽ മെസ്സി]] - ക്യാപ്റ്റൻ
* സെർജിയോ ബുസ്ക്കസ്റ്റ് - വൈസ് ക്യാപ്റ്റൻ
* [[ജെറാർഡ് പിക്കെ]] - മൂന്നാം ക്യാപ്റ്റൻ
* സെർജി റോബർട്ടോ - നാലാം ക്യാപ്റ്റൻ

=== നിലവിലെ ടീം ===

{{Fs start}}
{{Fs player|no= 1|pos=GK|nat=GER|name=[[മാർക്ക് ആന്ദ്ര ടെർ സ്റ്റീഗൻ]]}}
{{Fs player|no= 2|pos=DF|nat=USA|name=[[സെർജീഞ്ഞോ ഡെസ്‌റ്റ്]]}}
{{Fs player|no= 3|pos=DF|nat=ESP|name=[[ജെറാർഡ് പിക്കെ]]}}
{{Fs player|no=4|pos=DF|nat=URU|name= [[റൊണാൾഡ് അരൗഹൊ]]}}
{{Fs player|no= 5|pos=MF|nat=ESP|name=[[സെർജിയോ ബുസ്ക്കസ്റ്റ്]]}}
{{Fs player|no= 7|pos=FW|nat=FRA|name=[[ആൻറ്റോയിൻ ഗ്രീസ്സ്മാൻ]]}}
{{Fs player|no=8|pos=MF|nat=BIH|name=[[മിറലെം പ്യാനിച്ച്]]}}
{{Fs player|no=9|pos=FW|nat=DEN|name= [[മാർട്ടിൻ ബ്രയ്ത്വൈറ്റ്]]}}
{{Fs player|no= 10|pos=FW|nat=ARG|name=[[ലയണൽ മെസ്സി]]}}
{{Fs player|no=11|pos=FW|nat=FRA|name=[[ഉസ്മാൻ ഡെംബലെ]]}}
{{Fs player|no=12|pos=MF|nat=ESP|name= [[റിക്കീ പുയ്ജ്]]}}
{{Fs mid}}
{{Fs player|no=13|pos=GK|nat=BRA|name= [[നെറ്റോ]]}}
{{Fs player|no=14|pos=MF|nat=BRA|name=[[ഫിലിപ്പെ കുട്ടിഞ്ഞോ]]}}
{{Fs player|no=
 15|pos=DF|nat=FRA |name=[[ക്ലമൻ്റ് ലൊങ്ലെ]]}}
{{Fs player|no=16|pos=MF|nat=ESP|name=[[പെഡ്രി]]}}
{{Fs player|no=17|pos=FW|nat=POR|name=[[ഫ്രാൻസിസ്ക്കോ ട്രിങ്കാവോ]]}}
{{Fs player|no=18|pos=DF|nat=ESP|name=[[യോർഡി അൽബാ]]}}
{{Fs player|no=19|pos=MF|nat=BRA|name=[[മത്തയസ്സ് ഫെർണ്ണാണ്ടസ്]]}}
{{Fs player|no=20|pos=MF|nat=ESP|name=[[സെർജി റോബർട്ടോ]]}}
{{Fs player|no=21|pos=MF|nat=NED|name= [[ഫ്രെങ്കീ ഡി യോങ്ങ്]]}}
{{Fs player|no=22|pos=FW|nat=ESP|name=[[അൻസു ഫാറ്റി]]}}
{{Fs player|no=23|pos=DF|nat=FRA|name=[[സാമുവൽ ഉംറ്റിറ്റി]]}}
{{Fs player|no=24|pos=DF|nat=ESP|name=[[ജൂനിയർ ഫിർപ്പോ]]}}

{{Fs end}}

=== ബാർസലോന ബി ടീം ===

{{Fs start}}
{{Fs player|no= 26|pos=GK|nat= ESP|name=[[ഇന്യാക്കി പെന്യാ]]}}
{{Fs player|no= 27|pos= MF|nat=ESP|name=[[ഇലൈക്ക്സ്സ് മൊറിബാ]]}}
{{Fs player|no= 28|pos=DF|nat=ESP|name=[[ഓസ്ക്കാർ മിങ്ങ്ഗ്വേസാ]]}}
{{Fs player|no= 29|pos= FW|nat= USA|name= [[കൊണ്റാഡ് ഡെ ലാ ഫുവന്തേ]]}}
{{Fs mid}}
{{Fs player|no= 30|pos= MF|nat= ESP|name= [[അലക്സ് കൊയാഡോ]]}}
{{Fs player|no= 32|pos=DF|nat=ARG|name=[[സാൻറ്റിയാഗോ റമോസ് മിൻഗോ]]}}
{{Fs player|no= 36|pos= GK|nat=ESP|name=[[അർണൊ ടെനസ്സ്]]}}
{{Fs end}}

=== വായ്പ്പക്ക് നൽകിയിരിക്കുന്ന കളിക്കാർ ===
{{fs start}}
{{Fs player|no=—|pos=DF|nat=BRA|name=[[എമർസൺ]]|other= [[Real Betis|ബെറ്റിസ്സ്]]  30 ജൂൺ 2021 വരെ}}
|-
{{Fs player|no=—|pos=DF|nat=SEN|name=[[മൗസ്സാ വാഘേ]]|other= [[PAOK]]  30 ജൂൺ 2021 വരെ}}
{{Fs player|no= -|pos=DF|nat=FRA|name=[[ജീൻ ക്ലയർ റ്റൊഡിബൊ]]|other=[[OGC Nice|നീസ്]] 30 ജൂൺ 2021 വരെ}}
{{Fs player|no= -|pos= MF|nat=ESP|name=[[കാർലസ്സ് അലന്യ]]|other=[[ഗെറ്റാഫെ]] 30 ജൂൺ 2021 വരെ}}
{{fs end}}

== നിലവിലെ പരിശീലക സംഘം ==
[[File:Ronald Koeman (2014).jpg|200px|thumbnail|റൊണാൾഡ്‌ കൂമൻ ആണ് നിലവിലെ മാനേജർ]]

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! സ്ഥാനം !! വ്യക്തി
|-
| മാനേജർ || Xavi Hernandez 
 
|-
| അസിസ്റ്റന്റ് മാനേജർ || ഹെൻറിക്ക് ലാർസൺ &lt;br /&gt;ആൽഫ്രഡ് ഷ്രൂഡർ
|-
| ഫിറ്റ്നസ് കോച്ചുമാർ || ആൽബർട്ട് റോക്ക
|-
| ഗോൾ കീപ്പിംഗ് കോച്ച് || ജോസ് റാമോൺ ഡി ലാ ഫുവെന്റെ
|-
| സ്കൗട്ടിംഗ്സ് || അലെക്സ് ഗാർഷ്യ &lt;br /&gt;ഡൊമിനിക് ടോറെന്റ് &lt;br /&gt;കാൾസ് പ്ലാൻചാർട്ട്
|-
| ഫുട്ബോൾ ഡയറക്ടർ || രമോൺ പ്ലാനസ്സ്
|-
| അക്കാദമി ഡയറക്ടർ || ഗില്ലർമോ അമോർ
|-
| ബി ടീം മാനേജർ || ചാവി ഗാർസിയ പിമിയൻ്റാ
|}

== മാനേജ്മെന്റ് ==
[[File:Joan Laporta - 001.jpg|thumb|upright| ജൊവൻ പോർട്ടയാണ് നിലവിലെ അദ്ധ്യക്ഷൻ]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! കാര്യാലയം !! വ്യക്തി
|-
| അദ്ധ്യക്ഷൻ ||ജൊവൻ ലപോർട്ട
|-
| ഉപാദ്ധ്യക്ഷനും ബാർസ ഫൗണ്ടേഷന്റെ ഡയറക്ടറും || റാഫേൽ യൂസ്റ്റെ ആബെൽ
|-
| സാമ്പത്തിക, ഇക്വിറ്റി ഉപാദ്ധ്യക്ഷനും 'എസ്പായ് ബാർസ'യുടെ ഉത്തരവാദിത്തവും || എഡ്വേർഡ് റോമു ബാർസലോണ
|-
| സ്ഥാപന ഉപാദ്ധ്യക്ഷൻ || എലീന ഫോർട്ട് സിസ്‌നോറോസ്
|-
| വാണിജ്യ മേഖല ഉപാദ്ധ്യക്ഷൻ || ഓറിയോൾ ടോമസ്
|-
| പ്രധമ ഫുട്ബോൾ ടീമിൻ്റെ ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള ഡയറക്ടർ || ജെവിയർ ബോർഡാസ്
|-
| വനിതാ ടീം, ബാർസ ബി, യൂത്ത് ഫുട്ബോൾ എന്നിവയുടെ ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള ബോർഡ് അംഗം	 ||സേവ്യർ വിലജോന 
|-
| ബോർഡ് സെക്രട്ടറി || ജൊസെപ് കുബെൽസ് റിബെ
|-
| ഖജനാവ് സൂക്ഷിപ്പുകാരൻ || ഫെറാൻ ഒലിവ് കനോവാസ്
|-
| ബോർഡ് അംഗം || ജോസെപ് മരിയ ആൽബർട്ട് ടർകോ
|}

== മറ്റു ടീമുകൾ ==
=== ഫുട്ബോൾ ടീമുകൾ ===
* എഫ്.സി. ബാർസലോണ ബി - കരുതൽ ടീം
* എഫ്.സി. ബാർസലോണ ഫുട്സാൽ - ഫുട്സാൽ ടീം
* എഫ്.സി. ബാർസലോണ ഫെമെനിനോ - വനിതാ ടീം

=== മറ്റു കളികൾ ===
* എഫ്.സി. ബാർസലോണ ബാസ്ക്വെറ്റ് - ബാസ്ക്കറ്റ് ബോൾ ടീം
* എഫ്.സി. ബാർസലോണ ഹാൻഡ്ബോൾ - ഹാൻഡ്ബോൾ ടീം
* എഫ്.സി. ബാർസലോണ ഹോക്വീ - ഹോക്കി ടീം
* എഫ്.സി. ബാർസലോണ ഐസ് ഹോക്കി - ഐസ് ഹോക്കി ടീം
* എഫ്.സി. ബാർസലോണ റഗ്ബി - റഗ്ബി രണ്ടാം തരം ടീം
* എഫ്.സി. ബാർസലോണ റഗ്ബി ലീഗ് - റഗ്ബി ലീഗ് ടീം

== ചലച്ചിത്രവൽക്കരണം ==
* ബാർസ, 75 ആനോസ് ഡി ഹിസ്റ്റോറിക്ക ഡെൽ ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബ് ബാഴ്സലോണ - യോർഡി ഫെലിയു - 1974
* ബാർസ - പോൾ ഗ്രീൻ ഗ്രാസ്സ് - 2014

== കുറിപ്പുകൾ ==
* {{കുറിപ്പ്|൧|''ജൊവാൻ കാമ്പർ ആദ്യകാലത്ത് ഹാൻസ് കാമ്പർ എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.''}}

== അവലംബം ==
{{reflist|3}}

== കൂടുതൽ വായനക്ക് ==
* {{Cite book| author=പിയറി അർണാഡ്, ജെയിംസ് റിയോർഡാൻ| title=സ്പോർട്സ് ആൻഡ് ഇന്റർനാഷണൽ പൊളിറ്റിക്സ്|publisher=ടെയ്ലർ ആൻഡ് ഫ്രാൻസിസ്|year=1998|isbn=978-0-419-21440-3}}
* {{Cite book| author=ഫിൽ ബാൾ| title=മോർബോ: ദ സ്റ്റോറി ഓഫ് സ്പാനിഷ് ഫുട്ബോൾ | url=https://archive.org/details/morbostoryofspan0000ball| year=2003|publisher=ഡബ്ല്യു എസ് സി ബുക്ക്സ് ലിമിറ്റഡ്|isbn=0-9540134-6-8}}
* {{Cite book| author=ജിമ്മി ബേൺസ് | title=ബാഴ്സ: എ പീപ്ൾസ് പാഷൻ | publisher=ബ്ലൂംസ്ബെറി | year=1998 | isbn=0-7475-4554-5}}
* {{Cite book|title=ഇന്റർനാഷണൽ കേസസ് ഇൻ ദ ബിസിനസ് ഓഫ് സ്പോർട്ട്|url=https://archive.org/details/internationalcas0000unse|author=സൈമൺ ചാഡ്വിക്ക്, ഡേവ് ആർതർ|publisher=ബട്ടർവർത്ത്-ഹെയിൻമാൻ|year=2007|isbn=0-7506-8543-3}}
* {{Cite book|author=മിക്കായേൽ ഡെസ്ബോർഡസ്|title=മാർക്കെറ്റിംഗ് ആൻഡ് ഫുട്ബോൾ: ആൻ ഇന്റർനാഷണൽ പെർസ്പെക്റ്റീവ്|publisher=ബട്ടർവർത്ത്-ഹെയിൻമാൻ|year=2007|isbn=0-7506-8204-3}}
* {{Cite book|title=ദ ഇക്കോണോമിക്സ് ഓഫ് ഫുട്ബോൾ|url=https://archive.org/details/economicsoffootb0000dobs|author=സ്റ്റീഫെൻ ഡോബ്സൺ, ജോൺ എം ഗൊഡാർഡ്|publisher=കേംബ്രിഡ്ജ് യൂനിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്|year=2001|isbn=0-521-66158-7}}
* {{Cite book|author=മിക്കായേൽ യോഡ്|title=കാറ്റലോണിയ: എ കൾച്ചറൽ ഹിസ്റ്ററി|url=https://archive.org/details/cataloniacultura0000eaud|publisher=ഓക്സ്ഫോർഡ് യൂനിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്|year=2008|isbn=0-19-532797-7}}
* {{Cite book|title=മാർക്കെറ്റിംഗ് ദ സ്പോർട്സ് ഓർഗനൈസേഷൻ: ബിൽഡിംഗ് നെറ്റ്വർക്ക്സ് ആൻഡ് റിലേഷൻഷിപ്പ്സ്|author=അലൈൻ ഫെറാൻഡ്, സ്കോട്ട് മക്കാർത്തി|publisher=ടെയ്ലർ ആൻഡ് ഫ്രാൻസിസ്|year=2008|isbn=0-415-45329-1}}
* {{Cite book|title=ബിസിനസ് ജീനിയസ്: എ മോർ ഇൻസ്പൈർഡ് അപ്രോച്ച് ടു ബിസിനസ് ഗ്രോത്ത്|author=പീറ്റർ ഫിസ്ക്|publisher=ജോൺ വൈലീ അൻഡ് സൺസ്|year=2008|isbn=1-84112-790-6}}
* {{Cite book|author=പങ്കജ് ഗെമാവത്ത്|title=റിഡിഫൈനിംഗ് ഗ്ലോബൽ സ്ട്രാറ്റെജി: ക്രോസിംഗ് ബോർഡേഴ്സ് ഇൻ എ വേൾഡ് വേർ ഡിഫെറെൻസസ് സ്റ്റിൽ മാറ്റർ|page=2|publisher=ഹാർവാഡ് ബിസിനസ് പ്രസ്|year=2007|isbn=1-59139-866-5}}
* {{Cite book|title=ലോംഗ് ഡിസ്റ്റൻസ് ലൗ: എ പാഷൻ ഫോർ ഫുട്ബോൾ|author=ഗ്രാൻഡ് ഫാർഡ്|publisher=ടെംബിൾ യൂനിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്|year=2008|isbn=1-59213-374-6|unused_data=ISBN}}
* {{Cite book|author=അന്തോണി കിംഗ്|publisher=ആഷ്ഗേറ്റ് പബ്ലിഷിംഗ് ലിമിറ്റഡ്|year=2003|title=ദ യൂറോപ്യൻ റിച്വൽ: ഫുട്ബോൾ ഇൻ ദ ന്യൂ യുറോപ്പ്|url=https://archive.org/details/europeanritualfo0000king|isbn=0-7546-3652-6}}
* {{Cite book|title=മൈഗ്രേഷൻ ആൻഡ് ദ കൺസ്ട്രക്ഷൻ ഓഫ് നാഷണൽ ഐഡന്റിറ്റി ഓഫ് സ്പെയിൻ|volume=15|author=ഡിസൈറീ ക്ലീനെർ-ലൈബോ|
publisher=ഇബെറോഅമേരിക്കാന എഡിറ്റോറിയൽ|year=2009|isbn=84-8489-476-2}}
* {{Cite book|author=ബിൽ മുറേ, വില്ല്യം ജെ. മുറേ|title=ദ വേൾഡ്'സ് ഗെയിം: എ ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് സോക്കർ|url=https://archive.org/details/worldsgamehistor0000murr_d5z8|publisher=യൂനിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ഇല്ലിനോയിസ് പ്രസ്|isbn=0-252-06718-5|year=1998}}
* {{Cite book|title=ദ ഇന്റഗ്രിറ്റി ഓഫ് ഗെയിം ആൻഡ് ഷെയർ ഹോൾഡിംഗ്സ് ഇൻ യൂറോപ്യൻ ക്ലബ്ബ്|author=മാർക്ക് പീറ്റേഴ്സൺ|publisher=ഗ്രിൻ വെർലാഗ്|year=2009|isbn=3-640-43109-X}}
* {{Cite book|title=ദ കാത്തോലിക് ചർച്ച് ആൻഡ് സ്പാനിഷ് സിവിൽ വാർ|volume=11|author=ഹിലരി റാഗ്വർ|publisher=റൂട്ട്ൽഎഡ്ജ്|year=2007|isbn=0-415-31889-0}}
* {{Cite book|author=അഡ്രിയാൻ ഷൂബെർട്ട് |title=എ സോഷ്യൽ ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് മോഡേൺ സ്പെയിൻ|publisher=റൂട്ട്ൽഎഡ്ജ്|year=1990|isbn=0-415-09083-0}}
* {{Cite book|title=സോക്കേഴ്സ് മോസ്റ്റ് വാണ്ടഡ്: ദ ടോപ്പ് ടെൻ ബുക്ക് ഓഫ് ക്ലംസി കീപ്പേഴ്സ്, ക്ലെവർ ക്രോസസ്, ആൻഡ് ഔട്ട്ലാൻഡിഷ് ഒഡിറ്റീസ്|url=https://archive.org/details/soccersmostwante00john_0|author=ജോൺ സ്നൈഡർ|publisher=ബ്രാസീ'സ്|year=2001|isbn=1-57488-365-8}}
* {{Cite book|title=അണ്ടർസ്റ്റാൻഡിംഗ് ഫുട്ബോൾ ഹൂളിഗനിസം: എ കംപാഷൻ ഓഫ് സിക്സ് വെസ്റ്റേൺ യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബ്സ്| first=റാമൺ |last=സ്പായിജ് |publisher=ആംസ്റ്റർഡാം യൂനിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്|year=2006|isbn=90-5629-445-8}}
* {{Cite book|title=ദ ഗ്ലോബൽ ആർട്ട് ഓഫ് സോക്കർ|url=https://archive.org/details/globalartofsocce0000witz|first=റിച്ചാർഡ്|last=വിറ്റ്സിഗ്|publisher=കസിബോയ് പബ്ലിഷിംഗ്|year=2006|isbn=0-9776688-0-0}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://www.fcbarcelona.cat ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] {{In lang|ca}} {{In lang|cn}} {{In lang|en}} {{In lang|ja}} {{In lang|es}}
* [http://www.futbolme.com/com/equipo.asp?id_equipo=523 ഫുട്ബോൾ മി ടീം പ്രൊഫൈൽ] {{In lang|es}}
* [http://www.lfp.es/Default.aspx?tabid=78&amp;IDParam=5&amp;language=en-GB ബാർസലോണ ലാ ലിഗയിൽ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602210926/http://www.lfp.es/Default.aspx?tabid=78&amp;IDParam=5&amp;language=en-GB |date=2013-06-02 }} {{In lang|en}} {{In lang|es}}

==കുറിപ്പുകൾ==
&lt;references group=&quot;Note&quot;/&gt;

&lt;references group=&quot;note&quot;/&gt;

[[വർഗ്ഗം:സ്പാനിഷ് ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ലാ ലിഗ ക്ലബ്ബുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:എഫ്.സി. ബാർസലോണ]]</text>
      <sha1>l6om6k0r35lr7miu5dfha49zs43nld4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പുത്തൻചിറ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64975</id>
    <revision>
      <id>4619590</id>
      <parentid>4533275</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T14:38:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41522" sha1="1qrxkbp0nxeuyr1iuuxozbi0fawt9p1" xml:space="preserve">{{prettyurl|Puthenchira}} 
{{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ
|സ്ഥലപ്പേർ= പുത്തൻചിറ
|അപരനാമം = 
|ചിത്രം =
|ചിത്രം വീതി =
|ചിത്രം തലക്കെട്ട് =
|ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം= ഗ്രാമം
|അക്ഷാംശം =  10.2700966
|രേഖാംശം =  76.2280582
|വില്ലേജ് = പുത്തൻചിറ
|താലൂക്ക്‌ = [[മുകുന്ദപുരം താലൂക്ക് | മുകുന്ദപുരം]]
|നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[കൊടുങ്ങല്ലൂർ (നിയമസഭാമണ്ഡലം)|കൊടുങ്ങല്ലൂർ]]
|ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[ചാലക്കുടി ലോകസഭാമണ്ഡലം|ചാലക്കുടി]]
|ജില്ല = തൃശ്ശൂർ
|വിസ്തീർണ്ണം = 22.29 ച.കി.മീ
|ജനസംഖ്യ = 21,416 (2011)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=716630|title=Census of India|access-date=2 June 2018}}&lt;/ref&gt; 
|വാർഡുകൾ = 15
|ജനസാന്ദ്രത = 961
|ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
|ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = പ്രസിഡണ്ട് 
|ഭരണനേതൃത്വം = വി.എ. നദീർ&lt;ref&gt;{{Cite news|date=6 Oct 2017|title=പുത്തൻചിറ പഞ്ചായത്ത് ഭരണം യു.ഡി.എഫിന്‌|url=http://www.mathrubhumi.com/thrissur/malayalam-news/article-1.2289688|work=[[Mathrubhumi]]|access-date=2018-06-02|archive-date=2019-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20191220035106/https://www.mathrubhumi.com/thrissur/malayalam-news/article-1.2289688|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|Pincode/Zipcode = 680 682
|TelephoneCode = 0480
|Time zone = IST (UTC+05:30)
|പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ = [[പുത്തൻചിറ ഫൊറോന പള്ളി]], [[മറിയം ത്രേസ്യ]]യുടെ ജന്മഗൃഹം
|കുറിപ്പുകൾ= 
}}

ഇതേ പേരിലുള്ള ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിനെക്കുറിച്ച് അറിയാൻ, [[പുത്തൻചിറ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] എന്ന താൾ സന്ദർശിക്കുക.

[[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല | തൃശൂർ ജില്ലയിലെ]] [[മാള|മാളക്കടുത്തുള്ള]] [[പുത്തൻചിറ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പുത്തൻചിറ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ]] ആസ്ഥാനമാണ് '''പുത്തൻചിറ''' ഗ്രാമം. [[തൃശ്ശൂർ | തൃശ്ശൂർ പട്ടണത്തിൽ]] നിന്നും ഏകദേശം 33 കി. മി ദൂരത്തിലും, [[കൊച്ചി | കൊച്ചി നഗരത്തിൽ]] നിന്നും ഏകദേശം 40 കി. മി ദൂരത്തിലും, [[ചാലക്കുടി  | ചാലക്കുടി പട്ടണത്തിൽ]] നിന്നും ഏകദേശം 15 കി. മി ദൂരത്തിലും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ഗ്രാമമാണ് പുത്തൻചിറ. തൃശ്ശുർ ജില്ലയിലെ വളരെ കാർഷിക പ്രാധാന്യമുള്ള ഒരു ഗ്രാമമാണ് പുത്തൻചിറ. പുത്തൻചിറ എന്ന പേരിൽ തന്നെയാണ് വില്ലേജും അറിയപ്പെടുന്നത്. [[പുത്തൻചിറ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] മുഴുവനായും പുത്തൻചിറ വില്ലേജിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. പ്രദേശികമായി മറ്റുപേരുകളിലറിയപ്പെടുന്ന എന്നാൽ പുത്തൻചിറയിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന പ്രദേശങ്ങളാണ്, [[കൊമ്പത്തുകടവ്]], [[വെള്ളൂർ (തൃശ്ശൂർ)|വെള്ളൂർ]], [[മാണിയംകാവ്]], കിഴക്കെ പുത്തൻചിറ, മങ്കിടി, [[Karingachira | കരിങ്ങാച്ചിറ]] എന്നിവ.

== ചരിത്രം ==
അയോയുഗത്തിൽ നിന്നുള്ള ചില പുരാവസ്തുക്കൾ പുത്തൻചിറയിൽ നിന്നും കണ്ടെടുത്തിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഇതിന്റെ ചരിത്രപ്രാധാന്യം വിലയിരുത്തപ്പെട്ടിട്ടില്ല.&lt;ref name=&quot;cusat&quot;&gt;{{cite web|url=https://dyuthi.cusat.ac.in/xmlui/bitstream/handle/purl/1843/Dyuthi-T0203.pdf;sequence=4|title=STUDIES ON LATE QUATERNARYSEDIMENTSAND SEA LEVEL CHANGES OF THE CENTRAL KERALA COAST, INDIA|pages=78|quote=&quot;Hundreds of megalithic urn burials (Plate 9) are found in the study area (Fig. 3). Most of the megalithic remains are currently being destroyed by the people as most of the lands are brought under either for cultivation or used for house building. The important sites in the mid land regions are KaJamassery, Alwaye, Aduvassery, Chengamanad, Kurumassery, Kunnukara, Puthenchira and Pullut.&quot;|access-date=8 June 2018|archive-date=2019-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20191220035110/https://dyuthi.cusat.ac.in/xmlui/bitstream/handle/purl/1843/Dyuthi-T0203.pdf;sequence%3D4|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

1984 ൽ ഇവിടെ നിന്നും റോമൻ നാണയങ്ങളും കണ്ടെടുക്കുകയുണ്ടായി.&lt;ref &quot;EssaysOnIndianHistory&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.de/books?id=2jMg8K5dPZUC&amp;pg=PA38&amp;lpg=PA38&amp;dq=megalithic+coins+puthenchira&amp;source=bl&amp;ots=wTbkWTl0lZ&amp;sig=wvT8b3QMDsKVAuG1gFJZ2lm0r-k&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwj23cbat8TbAhXLD8AKHYmICSQQ6AEIKTAA#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Essays on Indian history and culture: Felicitation volume in honour of Professor B. Sheik Ali|last1=Murthy|first1=H. V. Sreenivasa |publisher=Mittal Publications, New Delhi|year=1990|pages=38|accessdate=3 June 2018}}&lt;/ref&gt; എന്നാൽ ഇതൊരു ഹോർഡ്‌ (നിധി പോലെ) പോലെയുള്ള ശേഖരമായതിനാൽ ഇതിന്റെ ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യം വിലയിരുത്താൻ സാധിച്ചിട്ടില്ല.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ces.iisc.ac.in/hpg/ragh/ccs/CCSPublications/GR/Gurukkal%20Jun%202013-EPW.pdf|title=Classical Indo-Roman Trade: A Misnomer in Political Economy|pages=23|quote=&quot;Pollachi, Karur, Vellalur, Kalayamuttur, Madurai, Coimbatore and Pudukkottai in Tamilnadu and Eyyal, Kottayam, Valluvalli and Puthenchira in Kerala are the main sites.&quot;|access-date=8 June 2018}}&lt;/ref&gt;

ഒമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] തകർന്നതിനുശേഷം കൊടുങ്ങല്ലൂർ രാജാക്കന്മാരാണ് പുത്തൻചിറ ഭരിച്ചിരുന്നത്. പിന്നീട് കോഴിക്കോട് [[സാമൂതിരി]] പുത്തൻചിറയും [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]]  തന്റെ സാമ്രാജത്വത്തോട് കൂട്ടിചേർത്തു. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കൊച്ചി രാജാവ് കോഴിക്കോട് രാജ്യത്തിന്റെ തെക്കൻ ഭാഗങ്ങൾ പിടിച്ചെടുത്തതിൽ പുത്തൻചിറയും ഉൾപ്പെടുന്നു.&lt;ref &quot;HistoryZamorins&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.de/books?redir_esc=y&amp;hl=de&amp;id=oUtuAAAAMAAJ&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=puttanchira|title=Zamorins Of Calicut From The Earliest Times Down To A.d. 1806|last1=Iyer|first1=K. V. Krishna|publisher=Publication Division, University of Calicut|year=1938|pages=236|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726152701/https://books.google.de/books?redir_esc=y&amp;hl=de&amp;id=oUtuAAAAMAAJ&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=puttanchira#page/n245/mode/2up/search/Puttanchira|archive-date=2020-07-26|accessdate=3 June 2018|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;note&quot;&gt;Quote from &quot;Zamorins Of Calicut From The Earliest Times Down To A.d. 1806&quot; : &quot;At last a treaty was concluded on March 6, 1758, by which the Zamorin agreed to give up Matilakam, Puttanchira, Chetwai, and Pappiniwattam, and pay Rs 65,000 as war indemnity&quot;. &lt;/ref&gt; [[തിരുവിതാംകൂർ ഭരണാധികാരികൾ | തിരുവിതാംകൂർ രാജാവിന്റെ]] സഹായത്താൽ കൊച്ചി രാജാവ് കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയുടെ ആക്രമത്തെ 1761 ൽ എതിർത്തുതോൽപ്പിച്ചിരുന്നു. യുദ്ധത്തിൽ വിജയിച്ചതിന്റെ സന്തോഷസൂചകമായി കൊച്ചി രാജാവ് തിരുവിതാംകൂർ പട്ടാളത്തിന്റെ കമാണ്ടറായിരുന്ന ദിവാൻ അയ്യപ്പൻ മാർത്താണ്ഡപിള്ളയ്ക്ക് പുത്തൻചിറ ഗ്രാമത്തെ സമ്മാനിച്ചു. തുടർന്ന് ദിവാൻ പുത്തൻചിറയെ തിരുവിതാംകൂർ രാജാവിനും സമ്മാനിച്ചു.&lt;ref name=&quot;psckerala&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.keralapsc.gov.in/index.php?option=com_docman&amp;task=doc_view&amp;gid=29876&amp;Itemid=17|title=പി എസ് സി ബുള്ളറ്റിൻ, സെപ്റ്റംബർ 15, 2016|pages=11|access-date=8 June 2018}}&lt;/ref&gt; 1949 ൽ [[തിരു-കൊച്ചി | കൊച്ചി-തിരുവിതാംകൂർ ലയനം]] നടക്കുന്നതുവരെ കൊച്ചി രാജ്യത്തിനുള്ളിൽ പുത്തൻചിറ തിരുവിതാംകൂർ രാജ്യത്തിന്റേതായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;lsgkerala&quot;&gt;{{cite web|url=http://lsgkerala.in/puthenchirapanchayat/puthenchira/|title=പുത്തൻചിറ|access-date=2 June 2018|archive-date=2019-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221081701/http://lsgkerala.in/puthenchirapanchayat/puthenchira/|url-status=deviated|archivedate=2019-12-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191221081701/http://lsgkerala.in/puthenchirapanchayat/puthenchira/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Shodhganga&quot;&gt;{{cite web|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/36450/11/chapter%201.pdf|title=Puthenchira - the Village of Blessed Mariam Thresia. |access-date=2 June 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref &quot;HistoryTravancore&quot;&gt;{{Cite book|url=http://dspace.wbpublibnet.gov.in:8080/xmlui/handle/10689/2219|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805084533/http://dspace.wbpublibnet.gov.in:8080/xmlui/handle/10689/2219|archive-date=2020-08-05|title=A History Of Travancore|last1=Menon|first1=P. Shungoonny|publisher=Cosmo Publications|year=1878|isbn=978-1165280636|location=New Delhi|pages=191|accessdate=3 June 2018|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;note&quot;&gt;Quote from &quot;A History Of Travancore&quot; : &quot;As the Dalawah had observed every one of the conditions of the Cochin Raja's treaty, and that Rajah was highly pleased with his heroic conduct, he gave him the grant of a village called Puthencheray, but the Dalawah very nobly and honestly annexed the said village to Travancore and made the same a Pro-verthy under the Alangad district&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref &quot;TheCochinStateManual&quot;&gt;{{Cite book|url=http://ipindiaservices.gov.in/GI_DOC/179/179%20-%20GI%20-%20The%20Cochin%20State%20Manual%20%20-%2013-07-2009.pdf|title=The Cochin State Manual|last1=Menon|first1=C. Achyuta |publisher=Publication Division, University of Calicut|year=1911|pages=117|archive-url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.22142?q=puttanchira|archive-date=04 March 2009|accessdate=3 June 2018}}&lt;/ref&gt; തിരുവിതാംകൂറിൽ നെല്ലിന് ക്ഷാമം ഉള്ളതിനാലാണ് നെല്ല് സമൃദ്ധമായി വിളയുന്ന പുത്തൻചിറയെ നൽകിയതെന്നും പറയുന്നുണ്ട്.

=== കൊതിക്കല്ല് ===
{{Main|കൊതിക്കല്ല്}}
[[File:Border_Stone_-_കൊതിക്കല്ല്_-_Kochi-Travencore_Border_in_Puthenchira_02.JPG|left|250 px|thumb|കൊതിക്കല്ല്]]

[[പെരുമ്പടപ്പു സ്വരൂപം|കൊച്ചി]] - [[തിരുവിതാംകൂർ]] നാട്ടുരാജ്യങ്ങളൂടെ അതിർത്തി രേഖപ്പെടുത്തുന്നതിനായി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന കൊതിക്കല്ലുകൾ തിരുവിതാംകൂറിന്റെ ഭാഗമായ പുത്തൻചിറയുടെ അതിർത്തി നിർണ്ണയിക്കുന്നതിനുമായും സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. അതിർത്തിയിലുള്ള ആറടി പാതയുടെ മധ്യത്തിലാണ് കൊതിക്കല്ലുകൾ സ്ഥാപിച്ചത്. ഈ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഭൂമിയളവുകളിൽ പ്രധാന രേഖയായി ഈ കല്ലുകൾ ഇപ്പോഴും കണക്കാക്കുന്നു.


=== പേരിനു പിന്നിൽ ===
[[ബുദ്ധൻ|ബുദ്ധൻചിറയാണ്‌]] പുത്തൻചിറയായത് എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. സമീപത്തെങ്ങും പഴയ ചിറ ഇല്ലാത്തതിനാൽ പുത്തൻ എന്നതിനു കാലഗണനാസൂചകമായ അർത്ഥം എടുക്കുന്നത് യുക്തിസഹമല്ല. മറിച്ച് പുത്തര് അഥവാ ബുദ്ധർ എന്നതിൽ നിന്നുത്ഭവിച്ച പദമാൺ പുത്തൻ. [[ബുദ്ധൻ|ബുദ്ധനേയും]] [[ജൈനമതം|ജൈനതീർത്ഥങ്കരന്മാരേയും]] കേരളത്തിൽ പുത്തൻ, പുത്തരച്ചൻ എന്നൊക്കെ വിളിച്ചിരുന്നു. ചിറ എന്നതിന് [[നീർക്കര]], മതിൽ, സ്ഥലം, പറമ്പ്, [[അണക്കെട്ട്]] എന്നൊക്കെയാണ്‌ അർത്ഥം. ബുദ്ധ-ജൈന ക്ഷേത്രങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്ന ഈ സ്ഥലത്ത് മേൽ പറഞ്ഞവയിലെന്തെങ്കിലും ഉണ്ടായിരിക്കണമെന്നും അതിൽ നിന്നുമാണ്‌ പുത്തൻചിറ എന്ന പേരുവരാൻ കാരണമെന്ന് സ്ഥലനാമ ചരിത്രങ്ങളിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.

മറ്റൊരു വാദം. ആദ്യകാലങ്ങളിൽ പുത്തൻചിറയും പരിസരപ്രദേശങ്ങളും മഹാദേവൻ പട്ടണമെന്ന പേരിലാണറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. കൃഷിയിടങ്ങളിലേക്ക് ഉപ്പുവെള്ളം കയറുന്നത് തടഞ്ഞു നിർത്തുന്നതിനായി രണ്ടോ മൂന്നോ നൂറ്റാണ്ടിൽ പെരുമാക്കൻമാർ ഒരു ചിറ നിർമ്മിച്ചു. ചേരൻ പെരുമാൾ പുത്തൻ (അന്ന് പൈസയെ വിളിച്ചിരുന്ന പേര്) എറിഞ്ഞുകൊണ്ടാണ് ചിറ പണിയാനുള്ള സ്ഥലം അടയാളപ്പെടുത്തിയത്. അതിനുശേഷം പുത്തൻചിറ എന്ന് വിളിച്ചുപോരുന്നു എന്ന് കരുതുന്നു.&lt;ref name=&quot;lsgkerala&quot;/&gt;

==ഭൂപ്രകൃതി ==
[[File:പുത്തൻചിറ നെയ്തക്കുടി തണ്ണീർത്തടം.jpg|left|thumb|പുത്തൻചിറ നെയ്തക്കുടി തണ്ണീർത്തടം]]
പുത്തൻചിറ മുഴുവനായും കേരളത്തിന്റെ ''മിഡ്‌ലാൻഡ്‌സ്'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഇടനാട്ടിൽ കിടക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;KSLUB&quot;&gt;{{cite web|url=http://kslub.kerala.gov.in/images/pdf/natural_resources/8Thrissur.compressed.pdf|title=NATURAL RESOURCES DATA BANK THRISSUR|pages=75|access-date=8 June 2018|archive-date=2019-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20191220035104/http://kslub.kerala.gov.in/images/pdf/natural_resources/8Thrissur.compressed.pdf|url-status=deviated|archivedate=2019-12-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191220035104/http://kslub.kerala.gov.in/images/pdf/natural_resources/8Thrissur.compressed.pdf}}&lt;/ref&gt; കോട്ടയം, ആലപ്പുഴ, എറണാകുളം, തൃശൂർ, മലപ്പുറം എന്നീ ജില്ലകളിലായി പരന്നുകിടക്കുന്ന [[തണ്ണീർത്തടം#റാംസർ പ്രദേശങ്ങൾ | വേമ്പനാട്-കോൾ തണ്ണീർ തടത്തിന്റെ]] ഭാഗമാണ് ഇത്.&lt;ref name=&quot;mangroves&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.mangrovesforthefuture.org/assets/Repository/Documents/Wetlands-International-SGP-Final-report.pdf|title=Conservation and Wise use of Vembanad-Kol An Integrated Management Planning Framework |pages=12|access-date=8 June 2018}}&lt;/ref&gt; ഗ്രാമത്തിന്റെ വടക്കൻ, വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പ്രദേശങ്ങൾ താരതമ്യേന ഉയർന്നതാണ്. പ്രധാനമായും [[ചെങ്കല്ല്| ലാറ്ററൈറ്റ്]] മണ്ണ് ആണ് ഈ ഭാഗങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നത്. തെക്ക്, തെക്കുകിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങൾ താഴ്ന്നതും പ്രധാനമായും ചളി നിറഞ്ഞ മണ്ണുള്ളതുമാണ്.&lt;ref name=&quot;International Journal of Advanced Research&quot;&gt;{{cite journal|last=Jose|first=Subin K.|date=2015|title=POTENTIAL GROUND WATER TARGETING AND WATER MANAGEMENT IN SEMI ARID REGION THROUGH THE APPLICATION OF GEO INFORMATION TECHNOLOGY|volume=3|issue=7|pages=813-821|url=http://www.journalijar.com/uploads/698_IJAR-6480.pdf|archive-date=2017-05-16|access-date=2018-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170516162828/http://www.journalijar.com/uploads/698_IJAR-6480.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഉപ്പുവെള്ളം നിറഞ്ഞ ഈ പ്രദേശങ്ങൾ വേമ്പനാട് കോൾ പ്രദേശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്നതാണ്. ഈ പ്രദേശങ്ങളിൽ ചെമ്മീൻ, മൽസ്യകൃഷി നടത്തിവരുന്നു. പൊക്കാളി നെൽകൃഷിയ്ക്കും ഈ പ്രദേശങ്ങൾ പ്രശസ്തമാണ്.&lt;ref name=&quot;moef&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.moef.gov.in/sites/default/files/Kerala.pdf |title=PROMOTION OF INTEGRATED FARMING SYSTEM OF KAIPAD AND POKKALI IN COASTAL WET LANDS OF KERALA |access-date=22 June 2018 |pages=12 |archive-date=2018-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180712164129/http://www.moef.gov.in/sites/default/files/Kerala.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== എത്തിച്ചേരാനുള്ള വഴി ===

* റോഡ് വഴി - [[തൃശ്ശൂർ]], [[എറണാകുളം]], [[ചാലക്കുടി]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]] [[ഇരിങ്ങാലക്കുട]] എന്നിവടങ്ങളിൽ നിന്നും ബസ്സ് വഴി പുത്തൻചിറയിലെത്താം.
* റെയിൽ വഴി - അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ ചാലക്കുടി, ഇരിഞ്ഞാലക്കുട എന്നിവയാണ്.
* വിമാനം വഴി - ഏറ്റവും അടുത്ത വിമാനത്താവളം [[കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] (നെടുമ്പാശ്ശേരി വിമാനത്താവളം)

=== പുത്തൻചിറയുടെ സമീപ പ്രദേശങ്ങൾ ===

* [[മാള ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]]
* [[ആളൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]]
* [[വേളൂക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]]
* [[വെള്ളാങ്ങല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]]
* [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ നഗരസഭ]]
* [[പൊയ്യ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]]
* [[അഷ്ടമിച്ചിറ]]
* [[കുണ്ടായി]]
* [[കുതിരത്തടം]]
* [[തുമ്പൂർ]]

==വിദ്യാഭ്യാസം ==
[[File:Puthenchira_Govt._L.P_School.JPG|thumb|left|പുത്തൻചിറ വടക്കുംമുറി സർക്കാർ എൽ.പി വിദ്യാലയം]]
[[File:Puthenchira_-_Govt._U.P_School.JPG|thumb|left|പുത്തൻചിറ സർക്കാർ യു.പി വിദ്യാലയം]]
[[File:Puthenchira_Govt._V.H.S.School-1.JPG|thumb|left|പുത്തൻചിറ സർക്കാർ വി.എച്ച്.എസ് വിദ്യാലയം]]
[[File:Puthenchira_(_Velloor)_Thekkumuzhi_High_School-1.JPG|thumb|പുത്തൻചിറ തെക്കുമുറി ഹൈസ്കൂൾ, വെള്ളൂർ]]

2011 സെൻസസ് പ്രകാരം ഗ്രാമത്തിലെ സാക്ഷരതാനിലവാരം 95.30% ആണ്. ഇത് സംസ്ഥാന നിലവാരത്തെക്കാളും അല്പം മുകളിലാണ്. സ്ത്രീകളുടെ സാക്ഷരത 94.05 ശതമാനവും പുരുഷന്മാരുടേത് 96.81 ശതമാനവും ആണ്.&lt;ref name=&quot;census2011&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/village/627910-puthenchira-kerala.html|title=Puthenchira Population - Thrissur, Kerala|access-date=2 June 2018 | quote=&quot;Puthenchira village has higher literacy rate compared to Kerala. In 2011, literacy rate of Puthenchira village was 95.30 % compared to 94.00 % of Kerala. In Puthenchira Male literacy stands at 96.81 % while female literacy rate was 94.05 %.&quot;}}&lt;/ref&gt;

ബിരുദനിലവാരത്തിൽ കോഴ്സുകൾ നടത്തുന്ന കോളേജുകൾ ഒന്നും ഈ ഗ്രാമത്തിൽ ഇല്ല. ഏറ്റവും അടുത്ത ആർട്സ്&amp;സയൻസ് കോളേജുകൾ [[മാള#പ്രധാന വിദ്യഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ | കാർമൽ കോളേജ്-മാള]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ കുഞ്ഞിക്കുട്ടൻ തമ്പുരാൻ#സ്മാരകങ്ങൾ | കുഞ്ഞിക്കുട്ടൻ തമ്പുരാൻ മെമ്മോറിയൽ കോളേജ്-പുല്ലൂറ്റ്]], [[ക്രൈസ്റ്റ് കോളേജ്, ഇരിഞ്ഞാലക്കുട | ക്രൈസ്റ്റ് കോളേജ്-ഇരിഞ്ഞാലക്കുട]], [[സെൻറ് ജോസഫ്സ് കോളേജ്, ഇരിങ്ങാലക്കുട | സെന്റ് ജോസഫ്‌സ് കോളേജ്-ഇരിഞ്ഞാലക്കുട]], [[ചാലക്കുടി#കലാലയങ്ങൾ | സെന്റ് മേരീസ് കോളേജ്-ചാലക്കുടി]] തുടങ്ങിയവയാണ്. മെറ്റ്സ് സ്കൂൾ ഓഫ് എൻജിനീയറിങ്-മാള, ഹോളി ഗ്രെയ്സ് അക്കാദമി ഓഫ് എഞ്ചിനീയറിങ്-മാള തുടങ്ങിയവയാണ് സമീപപ്രദേശങ്ങളിലുള്ള എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജുകൾ.

2011 ലെ കണക്കുകൾ അനുസരിച്ചുള്ള ഗ്രാമത്തിലെ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ വിവരങ്ങൾ താഴെ കൊടുത്തിരിയ്ക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;CensusThrissur2011&quot;&gt;{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3207_PART_A_THRISSUR.pdf|title=DISTRICT CENSUS HANDBOOK, THRISSUR |access-date=3 June 2018 | pages=262}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Study4Sure&quot;&gt;{{cite web |url=https://study4sure.com/institutes/schools/kerala/thrissur/school.php?place=Puthenchira |title=Schools in Puthenchira, Thrissur district of Kerala |access-date=3 June 2018 |archive-date=2020-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726152653/https://study4sure.com/institutes/schools/kerala/thrissur/school.php?place=Puthenchira |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto; text-align:center;float-left;&quot;
|-
!സ്ഥാപനം
!എണ്ണം 
|-
|പ്രീപ്രൈമറി സ്കൂൾ
|1
|-
|പ്രൈമറി സ്കൂൾ
|6
|-
|മിഡിൽ സ്കൂൾ
|2
|-
|സെക്കന്ററി സ്കൂൾ
|2
|-
|സീനിയർ സെക്കന്ററി സ്കൂൾ
|1
|}

===ലോവർ പ്രൈമറി സ്കൂളുകൾ===
പ്രധാന ലോവർ പ്രൈമറി സ്കൂളുകൾ ഇവയാണ്:&lt;ref name=&quot;DDEThrissur&quot;&gt;{{cite web|url=http://ddethrissur.org/showcontent.php?cid=92|title=AEO Mala |access-date=3 June 2018 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Study4Sure&quot;/&gt;
* പുത്തൻചിറ സർക്കാർ എൽ.പി വിദ്യാലയം, വെള്ളൂർ
* പുത്തൻചിറ സർക്കാർ എൽ.പി വിദ്യാലയം, മങ്കിടി
* സെന്റ് ഫ്രാൻസിസ് സേവ്യർസ് ലോവർ പ്രൈമറി സ്കൂൾ, കൊമ്പത്തുകടവ്
* സെന്റ് ജൂഡ് ലോവർ പ്രൈമറി സ്കൂൾ, കരിങ്ങാച്ചിറ
* എ.എൽ.പി.എസ്, കണ്ണികുളങ്ങര
* ഹോളി ഫാമിലി ലോവർ പ്രൈമറി സ്കൂൾ, പുത്തൻചിറ
ഇവയിൽ ആദ്യ രണ്ടെണ്ണം സർക്കാർ വിദ്യാലയങ്ങളും മറ്റു നാലെണ്ണം എയ്ഡഡ് സ്കൂളുകളും ആണ്.

===അപ്പർ പ്രൈമറി സ്കൂളുകൾ:&lt;ref name=&quot;DDEThrissur&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Study4Sure&quot;/&gt;===
* പുത്തൻചിറ സർക്കാർ യു.പി വിദ്യാലയം, മങ്കിടി

===ഹൈസ്കൂളുകൾ:&lt;ref name=&quot;DDEThrissur1&quot;&gt;{{cite web|url=http://ddethrissur.org/showcontent.php?cid=83|title=DEO Irinjalakuda |access-date=3 June 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Study4Sure&quot;/&gt;===
* പുത്തൻചിറ സർക്കാർ വി.എച്ച്.എസ് വിദ്യാലയം
* പുത്തൻചിറ തെക്കുമുറി ഹൈസ്കൂൾ, വെള്ളൂർ

പുത്തൻചിറ സർക്കാർ വൊക്കേഷണൽ ഹയർ സെക്കണ്ടറി സ്കൂളിൽ 12 ആം ക്ലാസ് വരെ പഠിയ്ക്കാവുന്നതാണ്.

==സാമ്പത്തികം==
[[File:Mala_Cooperative_Spinning_Mills_02.JPG|thumb|മാള സഹകരണ സ്പിന്നിംഗ് മിൽ]]
[[File:Puthenchira_Agricultral_Office_-_പുത്തൻചിറ_കൃഷിഭവൻ.JPG|thumb|left|പുത്തൻചിറ കൃഷിഭവൻ]]
2011 ലെ സെൻസസ് അനുസരിച്ച് ഗ്രാമത്തിലെ 31% ആളുകൾ ഏതെങ്കിലും തരത്തിലുള്ള ജോലിയിൽ ഏർപ്പെട്ടിട്ടുള്ളവരാണ്. എന്നാൽ സ്ത്രീകളുടെ ഇടയിൽ തൊഴിൽ ചെയ്യുന്നവരുടെ നിരക്ക് 13% മാത്രമാണ്. തൊഴിൽ ചെയ്യുന്നവരിൽ ഏകദേശം 18 ശതമാനത്തോളം പേർ കാർഷികമേഖലയുമായി നേരിട്ട് ബന്ധപ്പെട്ട് പ്രവർത്തിയ്ക്കുന്നവരാണ്.&lt;ref name=&quot;census2011&quot;/&gt;

ഗ്രാമത്തിൽ ഒരു ഗവണ്മെന്റ് മൃഗാശുപത്രിയും കൃഷിഭവനും ഉണ്ട്.

[[മാള]] സഹകരണ സ്പിന്നിംഗ് മിൽ പുത്തൻചിറ പഞ്ചായത്തിലാണ് സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നത്. 1994 നിർമ്മാണം തുടങ്ങിയ ഈ മില്ലിന്റെ പ്രവർത്തനം 2017 ൽ ആരംഭിച്ചു. 1824 സ്പിൻഡിൽ വീതമുള്ള മൂന്ന് റിങ് ഫ്രെയിംസ് അടക്കം ആധുനിക മിൽ മെഷീനുകൾ ഈ മില്ലിൽ പ്രവർത്തിയ്ക്കുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=27 December 2017|title=Karunakaran memorial mill sends its first load |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/karunakaran-memorial-mill-sends-its-first-load/article22288750.ece |work=[[ദ ഹിന്ദു]]}}&lt;/ref&gt;


== പ്രധാന സ്ഥാപനങ്ങൾ ==

===മറ്റു സ്ഥാപനങ്ങൾ===
* [[തൃപ്പേക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം]]
* [[പുത്തൻചിറ ഫൊറോന പള്ളി]]
[[File:Puthenchira_Forane_Church,_പുത്തൻച്ചിറ_ഫോറോന_പള്ളി.JPG|thumb|പുത്തൻചിറ ഫൊറോന പള്ളി]]
* [[Kombathukadavu Church  | കൊമ്പത്തുകടവ് പള്ളി]]
* [[മറിയം ത്രേസ്യ |മറിയം ത്രേസ്യയുടെ ജന്മഗൃഹം]]&lt;ref name=&quot;lsgkerala&quot;/&gt;
* കരിങ്ങാചിറ ശ്രീ ദുർഗ്ഗാഭഗവതി ക്ഷേത്രം, [[പരശുരാമൻ]] സ്ഥാപിച്ച 108 ദുർഗ്ഗാലയങ്ങളിലൊന്ന്. 
* [[പുത്തൻചിറ കിഴക്കെ പള്ളി]]
* കരിങ്ങാചിറ മസ്ജിദ്
* മാലിക് ബിൻ ദീനാർ ഇസ്ലാമിക് &amp; ആർട്സ് കോളേജ് (വാഫി കോഴ്സ്)
* പുത്തൻചിറ ഗവ. ഹെൽത്ത് സെന്റർ
* പുത്തൻചിറ [[തൃച്ചക്രപുരം ക്ഷേത്രം | ശ്രീ തൃച്ചക്രപുരം ക്ഷേത്രം]]
* പകരപ്പിള്ളി ശ്രീ അയ്യപ്പക്ഷേത്രം
* പുത്തൻചിറ സദനം
* പുത്തൻ‌ചിറ പാറമേൽതൃക്കോവിൽ ശ്രീ കൃഷ്ണ സ്വാമി അമ്പലം
* കൊമ്പത്ത്കടവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം
*വില്ല്വമംഗലത്ത് കളരി വിഷ്ണുമായ ക്ഷേത്രം

==പ്രശസ്ത വ്യക്തികൾ ==
===ഇ. കെ. ദിവാകരൻ പോറ്റി ===
പ്രമുഖ ഹിന്ദി വിദ്വാൻ ആയിരുന്ന ഇദ്ദേഹം ഹിന്ദിയിലെ പല സാഹിത്യകൃതികളും മലയാളത്തിലേയ്ക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;sahithya&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.de/books?id=QA1V7sICaIwC&amp;pg=PA338|title=Who's who of Indian Writers, 1999: A-M|last=Dutt|first=Kartik Chandra |publisher= Sahithya Academi|year=1999|isbn=8126008733|location=New Delhi|pages=338|access-date=22 June 2018}}&lt;/ref&gt;  1918 ൽ പുത്തൻചിറയിൽ ജനിച്ച ഇദ്ദേഹം 2005 ൽ തന്റെ എൺപത്തിയേഴാമത്തെ വയസ്സിൽ അന്തരിച്ചു. ഒരു ഹിന്ദി അധ്യാപകനായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിരുന്നു. പ്രമുഖ ഹിന്ദി എഴുത്തുകാരനായിരുന്നു പ്രേംചന്ദിന്റെ ''ഗോദാനം'', ''രംഗഭൂമി'', ''നിർമ്മല'', രാഹുൽ സംകൃത്യായൻ എഴുതിയ ''[[വോൾഗ മുതൽ ഗംഗ വരെ]]'' തുടങ്ങിയ കൃതികൾ മലയാളത്തിലേയ്ക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്ത അദ്ദേഹത്തിന് വിവർത്തനത്തിനുള്ള സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡ് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഹിന്ദിയ്ക്ക് പുറമെ പല വിദേശഭാഷകളിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം വിവർത്തനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. പുത്തൻചിറയിലെ ഗ്രാമീണ വായനശാല സ്ഥാപിച്ചതിൽ മുൻകൈ എടുത്തത് അദ്ദേഹമാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മരണയ്ക്ക് വായനശാല 2006 മുതൽ മലയാളത്തിലെ മികച്ച വിവർത്തകനുള്ള ''ദിവാകരൻ പോറ്റി അവാർഡ്'' നൽകിപ്പോരുന്നു.&lt;ref name=&quot;mala&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.mala.co.in/article/ek-divakaran-potti-puthenchira|title= E.K. Divakaran Potti, Puthenchira|access-date=22 June 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mathrubhumi&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mathrubhumi.com/thrissur/malayalam-news/thrissur-1.2752373|title=ഇ.കെ. ദിവാകരൻ പോറ്റി പുരസ്‌കാരം കെ. സച്ചിദാനന്ദന്‌|access-date=22 June 2018|archive-date=2019-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20191220082057/https://www.mathrubhumi.com/thrissur/malayalam-news/thrissur-1.2752373|url-status=deviated|archivedate=2019-12-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191220082057/https://www.mathrubhumi.com/thrissur/malayalam-news/thrissur-1.2752373}}&lt;/ref&gt;

===മറിയം ത്രേസ്യ===
{{Main|മറിയം ത്രേസ്യ}}
[[സിറോ മലബാർ സഭ | സിറോ മലബാർ സഭയിലെ]] വിശുദ്ധ ഗണത്തിലുള്ള കന്യാസ്ത്രീയും സാമൂഹ്യസേവികയും ആയിരുന്നു [[മറിയം ത്രേസ്യ]] അഥവ മദർ മറിയം ത്രേസ്യ (1876 ഏപ്രിൽ 26 – 1926 ജൂൺ 8 )&lt;ref name=&quot;Shodhganga&quot;/&gt;. [[പുത്തൻചിറ ഫൊറോന പള്ളി |പുത്തൻചിറ ഫൊറോന പള്ളി ഇടവകയിലെ]] ചിറമ്മൽ മങ്കിടിയാൻ കുടുംബത്തിലാണ് ഇവർ ജനിച്ചത്.&lt;ref name=&quot;vatican&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.vatican.va/news_services/liturgy/saints/ns_lit_doc_20000409_beat-Mankidiyan_en.html|title= MARIAM THRESIA CHIRAMEL MANKIDIYAN (1876-1926)|access-date=22 June 2018}}&lt;/ref&gt; ഇവർ സ്ഥാപിച്ച ഹോളി ഫാമിലി സന്യാസിനിമഠം ഇന്ന് നാല് വ്യത്യസ്ത രാജ്യങ്ങളിലായി പ്രവർത്തിയ്ക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;Tharoor&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.de/books?id=uqvpZutXN7cC&amp;pg=PA223|title=The Elephant, the Tiger, and the Cell Phone: Reflections on India, the Emerging 21st-Century Power|last=Tharoor|first=Shashi|publisher= Arcade Publishing|year=2007|isbn=9781559708616|location=New Delhi|pages=223|access-date=22 June 2018}}&lt;/ref&gt; 2000 -മാണ്ടിൽ [[ജോൺ പോൾ രണ്ടാമൻ | ജോൺ പോൾ രണ്ടാമൻ മാർപാപ്പ]] ഇവരെ വാഴ്‌ത്തപ്പെട്ടവൾ എന്ന് നാമകരണം ചെയ്തു. ഈ പദവിയിലേയ്ക്ക് ഉയർത്തപ്പെടുന്ന ഭാരതത്തിൽ നിന്നുള്ള നാലാമത്തെ ആളാണ് മറിയം ത്രേസ്യ. 2019 ഒക്ടോബർ 13ന് ഫ്രാൻസിസ് പാപ്പ അവരെ വിശുദ്ധയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു .&lt;ref name=&quot;Tharoor&quot;/&gt;

== ചിത്രശാല ==

&lt;gallery widths=&quot;110&quot; heights=&quot;110&quot; align=&quot;center&quot;&gt;
പ്രമാണം:Puthenchira Maniyamkavu - പുത്തൻചിറ മാണിയംകാവ്.jpg|മാണിയംകാവ് കവല
പ്രമാണം:Karingachira Masjid, Puthenchira - കരിങ്ങാച്ചിറ മസ്ജിദ്-002.JPG|കരിങ്ങാചിറ മസ്ജിദ്
പ്രമാണം:Puthenchira - Govt. Social Health Center.JPG|പുത്തൻചിറ സാമൂഹ്യരോഗ്യകേന്ദ്രം
പ്രമാണം:Karingachira Temple-1.JPG|കരിങ്ങാചിറ ശ്രീ ദുർഗ്ഗാഭഗവതി ക്ഷേത്രം
പ്രമാണം:Puthenchira East Church - പുത്തൻചിറ കിഴക്കെ പള്ളി-1.JPG|പുത്തൻചിറ കിഴക്കെ പള്ളി
പ്രമാണം:Puthenchira ( Velloor) Thekkumuzhi High School-2.JPG|പുത്തൻചിറ തെക്കുമുറി ഹൈസ്കൂൾ, വെള്ളൂർ
പ്രമാണം:Puthenchira Govt. V.H.S.School-2.JPG|പുത്തൻചിറ സർക്കാർ വി.എച്ച്.എസ് വിദ്യാലയം
പ്രമാണം:Puthenchira - Govt. Vetenary Dispensary.JPG|പുത്തൻചിറ മൃഗാശുപത്രി
പ്രമാണം:Puthenchira Sadan - പുത്തൻചിറ സദനം.JPG|പുത്തൻചിറ സദനം
പ്രമാണം:Vimelikavu Sri Bhagavati Temple, Puthenchira.jpg|വിമേലിക്കാവ്
&lt;/gallery&gt;

==ചരിത്രഗ്രന്ഥം==

Sunil Villwamangalath: [http://www.geocities.ws/sunilv/ സ്വന്തം പുത്തൻചിറ ചരിത്രവഴികളിലൂടെ], Dec. 2014., &quot;16നൂറ്റാണ്ടുകൾ പിന്നിട്ട പുത്തൻചിറ ഫോറോന ഇടവക&quot;ഡിസംബർ -2015


== കുറിപ്പുകൾ ==
{{reflist|group=note}}

==അവലംബങ്ങൾ==
{{reflist|37em}}
==പുറംകണ്ണികൾ ==
*[http://www.kkmcsm.com/ K. KARUNAKARAN MEMORIAL CO-OPERATIVE SPINNING MILLS LTD.]
* [http://mariamthresia.org മദർ മറിയം ത്രേസ്യയുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ്‌സൈറ്റ്]

{{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}}
{{Thrissur-geo-stub}}

[[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>1qrxkbp0nxeuyr1iuuxozbi0fawt9p1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>അനന്തൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68321</id>
    <revision>
      <id>4619559</id>
      <parentid>4581728</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T13:16:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11680" sha1="7hv4s1dxmvbz3qczxqce3ol2xhyt6sd" xml:space="preserve">{{prettyurl|Ananthan}}
[[File:Anantavishnu.jpg|thumb|''അനന്തശയനം'']] 

[[ഭൂമി]]യെ താങ്ങിക്കൊണ്ടു പാതാളത്തിലും സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ തല്പമായി പാലാഴിയിലും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതായി ഭാരതീയ പുരാണങ്ങളിൽ പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന നാഗ ശ്രേഷ്ഠനാണ് '''അനന്തൻ'''. 

ആദ്യം ഉണ്ടായവനും ഏറ്റവും അവസാനം ശേഷിക്കുന്നവനുമായ ഈ അൽഭുത നാഗം ആദിശേഷൻ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. 

ആദിശേഷന്റെ വിഷ്ണുവിനോടുള്ള ഭക്തി സമാനതകളില്ലാത്തതായിരുന്നു. ഭഗവാനെ സേവിക്കാനും സംരക്ഷിക്കാനുമുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ സന്നദ്ധത വിഷ്ണു തിരിച്ചറിഞ്ഞു, അദ്ദേഹം ആദിശേഷനെ തന്റെ നിത്യസഹചാരിയായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. 

പ്രപഞ്ചം പ്രക്ഷുബ്ധമായി കിടക്കുകയും വിഷ്ണുവിന് വിശ്രമിക്കാൻ സ്ഥിരമായ ഒരു സ്ഥലം ഇല്ലാതിരിക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, ആദിശേഷൻ സ്വമേധയാ ഭഗവാൻ്റെ ഇരിപ്പിടമാകാൻ മുന്നോട്ടുവന്നു  തന്റെ ഭീമാകാരമായ ശരീരം ചുരുട്ടി മൃദുവായതും എന്നാൽ ഉറപ്പുള്ളതുമായ ഒരു കിടക്ക രൂപപ്പെടുത്തി, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആയിരം ഫണങ്ങൾ വികസിച്ച് വിഷ്ണുവിന്റെ തലയ്ക്ക് മുകളിൽ ഒരു സംരക്ഷണ മേലാപ്പ് സൃഷ്ടിച്ചു. പകരമായി മഹാവിഷ്ണു ആദിശേഷനെ അമർത്യത നൽകി അനുഗ്രഹിച്ചു. 

നവനാഗങ്ങളിൽ അത്യുത്തമനായ അനന്തൻ കശ്യപ പ്രജാപതിയ്ക്ക് കദ്രു എന്ന നാഗാംഗനയിൽ ജനിച്ച മൂത്തപുത്രനാണ്. അനന്തന്റെ അഞ്ചു ശിരസ്സുകൾ പഞ്ചഭൂതങ്ങളെയും, നാമം ആദിയും അന്തവുമില്ലാത്ത പ്രപഞ്ചത്തെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.  മൂന്ന് ചുറ്റുകളായി കാണപ്പെടുന്ന അനന്തന്റെ ഉടൽ ത്രിഗുണങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. 
[[വാസുകി]], [[തക്ഷകൻ]], [[കാർക്കോടകൻ]] തുടങ്ങി അനേകം കനിഷ്ഠ സഹോദരന്മാർ അനന്തന് ഉണ്ടായിരുന്നു. 

അന്തമില്ലാത്ത ഗുണങ്ങളുടെ അധിപനാണ് അനന്തൻ. കല്പാന്ത പ്രളയക്കാലത്ത് എല്ലാം നശിക്കുമ്പോഴും ശേഷിക്കുന്നവനാകയാൽ ശേഷനാഗം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. 

കദ്രുവും സപത്നിയായ വിനതയും തമ്മിലുണ്ടായ ഒടുങ്ങാത്ത വൈരം അവരുടെ സന്താനങ്ങളിലേക്കും സംക്രമിച്ചപ്പോൾ അനന്തൻ നിഷ്പക്ഷത പാലിച്ചതേയുള്ളു. വിനാശകരമായ കുടുംബകലഹത്തിൽ നിന്നൊഴിഞ്ഞ് അനന്തൻ ഗന്ധമാദനം, ബദര്യാശ്രമം മുതലായ പുണ്യസ്ഥലങ്ങളിൽ പോയി തപസ്സു ചെയ്തു. ബ്രഹ്മദേവൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് പാതാളത്തിൽ ചെന്ന് ലോകങ്ങളെ ശിരസ്സിൻമേൽ താങ്ങി നിർത്താൻ അനന്തനെ നിയോഗിച്ചു. 

ആയിരം തലയുള്ള അനന്തൻ ഭൂമിയെ ഒരു തലയിൽനിന്ന് മറ്റൊരു തലയിലേക്ക് മാറ്റിവയ്ക്കുമ്പോഴാണ് ഭൂമികുലുക്കം ഉണ്ടാകുന്നതെന്ന് വിശ്വാസികൾ ഒരു കാലത്ത് കരുതിയിരുന്നു.

നാഗദേവതകളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അനന്തൻ്റെ മഹത്വത്തെപ്പറ്റി വിഷ്ണു പുരാണത്തിൽ പറയുന്നത് ഇപ്രകാരമാണ്. പാതാളത്തിൻ്റെ അധോഭാഗത്ത് വിഷ്ണുവിൻ്റെ തമോഗുണ സ്വരൂപമായ ഒരു ശരീരമുണ്ട്. അതിൻ്റെ ഗുണങ്ങളെ വർണ്ണിക്കുവാൻ ആരാലും സാദ്ധ്യമല്ല. ദേവൻമാരും ഋഷിവര്യന്മാരും പൂജിക്കുന്ന ആ ദേവനെ സിദ്ധന്മാർ അനന്തൻ എന്ന് പുകഴ്ത്തി പറയുന്നു.

അനന്തന് ആയിരം ശിരസ്സുകളുണ്ട്. സ്പഷ്ടമായി കാണാവുന്ന സ്വസ്തിക ചിഹ്നം അനന്തൻ്റെ ശിരസ്സിനെ ശോഭിപ്പിക്കുന്നു. ഓരോ ശിരസ്സിലും കാണുന്ന അമൂല്യ രത്നങ്ങൾ നാലു ദിക്കുകളേയും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു. ലോക നന്മയ്ക്കായി അസുരന്മാരെയെല്ലാം അനന്തമൂർത്തി അശക്തന്മാരാക്കി തീർക്കുന്നു.

മദോന്മത്തനും നില വസ്ത്രമണിഞ്ഞവനും വെളുത്ത രത്നഹാരം ധരിച്ചിരിക്കുന്നവനുമായ അനന്തൻ മേഘമാല ചാർത്തിയതും ഗംഗാ പ്രവാഹത്താൽ അലങ്കരിച്ചതുമായ മറ്റൊരു കൈലാസ പർവ്വതത്തെപ്പോലെ ശോഭിക്കുന്നു. ഒരു കൈയിൽ കലപ്പയും മറ്റൊരു കയ്യിൽ ഇരുമ്പുലക്കയും ധരിച്ചിരിക്കുന്ന അനന്തനെ ശ്രീദേവിയും വാരുണീദേവിയും സേവിക്കുന്നു. 

കല്പാന്ത കാലത്ത് സംഘർഷണ മൂർത്തിയായ രുദ്രൻ മറ്റ് രുദ്രന്മാരോടും ത്രിശൂലം മുതലായ ആയുധങ്ങളോടും കൂടി അനന്തൻ്റെ മുഖത്ത് നിന്നും വിഷാഗ്നി ജ്വാലയായി ആവിർഭവിച്ച് മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും സംഹരിക്കുന്നു. 

സകല ദേവന്മാരും പൂജിക്കുന്ന ആ ആദിശേഷൻ ഭൂമണ്ഡലത്തെ ഒരു കിരീടം പോലെ ശിരസ്സിൽ ധരിച്ചു കൊണ്ട് പാതാളലോകത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. അനന്തൻ്റെ ബലം, പ്രതാപം, സ്വരൂപം, ആകൃതി എന്നിവ വർണ്ണിക്കുവാനോ അവ മനസ്സിലാക്കുവാനോ ദേവൻമാർക്കു പോലും സാദ്ധ്യമല്ല.

അനന്തൻ്റെ വാസസ്ഥലമായ പാതാളത്തെപ്പറ്റി ചില വിവരങ്ങൾ ദേവീ ഭാഗവതം അഷ്ടമ സ്കന്ദത്തിൽ കാണുന്നു. പാതാളത്തിൻ്റെ മൂല സ്ഥാനത്ത് അനന്ത എന്ന പേരോടു കൂടിയ ഒരു സ്ഥലമുണ്ട്. ഇതിന് മുപ്പതിനായിരം യോജന വിസ്താരമുണ്ട്. അനന്തന് സംഘർഷണൻ എന്ന് കൂടി പേരുണ്ട്. മറ്റുള്ള സർപ്പനാഥന്മാർ ഭക്തിയോടു കൂടി അനന്തൻ്റെ പാദങ്ങളിൽ സാഷ്ടാംഗ പ്രണാമം ചെയ്തു കൊണ്ട് വർത്തിക്കുന്നു.

== മറ്റു പേരുകൾ ==
* ശേഷനാഗം (Sesha the serpent) 
* ആദിശേഷൻ (the first Sesha) 
* അനന്ത ശേഷൻ (Endless Sesha) 
* അനന്തൻ (endless/infinite). 
* നാഗശയനൻ (വിഷ്ണുവിന്റെ നാമം ആണ്)
* ശേഷ
*പിംഗലൻ

== അവതാരങ്ങൾ ==
* [[ബലരാമൻ]]
* [[ലക്ഷ്മണൻ]]
== പ്രമാണങ്ങൾ ==
&lt;references /&gt;

== മറ്റ് കണ്ണികൾ ==
* [http://vedabase.net/sb/5/25/en1 The Glories of Lord Ananta (from Srimad Bhagavatam)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070716193641/http://vedabase.net/sb/5/25/en1 |date=2007-07-16 }}
* [http://spirituality.indiatimes.com/articleshow/953344.cms Ananta Sesha - The Legendary Serpent] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060422191457/http://spirituality.indiatimes.com/articleshow/953344.cms |date=2006-04-22 }}
* [http://www.krishna.com/main.php?id=619 Maha-Vishnu &amp; Ananta Sesha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060507115745/http://www.krishna.com/main.php?id=619 |date=2006-05-07 }}
* [http://www.art-and-archaeology.com/india/badami/cave305.html Image of ancient Vishnu and Sesha deity form]

{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:അഷ്ടനാഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രാമായണത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ദേവിഭാഗവതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഭാഗവതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:വൈഷ്ണവ മതം]]</text>
      <sha1>7hv4s1dxmvbz3qczxqce3ol2xhyt6sd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619561</id>
      <parentid>4619559</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T13:19:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11627" sha1="2yh2jffuf091a850zrs8w13lvel8yrs" xml:space="preserve">{{prettyurl|Ananthan}}
[[File:Anantavishnu.jpg|thumb|''അനന്തശയനം'']] 

[[ഭൂമി]]യെ താങ്ങിക്കൊണ്ടു പാതാളത്തിലും സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ തല്പമായി പാലാഴിയിലും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതായി ഭാരതീയ പുരാണങ്ങളിൽ പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന നാഗ ശ്രേഷ്ഠനാണ് '''അനന്തൻ'''. 

ആദ്യം ഉണ്ടായവനും ഏറ്റവും അവസാനം ശേഷിക്കുന്നവനുമായ ഈ അൽഭുത നാഗം ആദിശേഷൻ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. 

ആദിശേഷന്റെ വിഷ്ണുവിനോടുള്ള ഭക്തി സമാനതകളില്ലാത്തതായിരുന്നു. ഭഗവാനെ സേവിക്കാനും സംരക്ഷിക്കാനുമുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ സന്നദ്ധത വിഷ്ണു തിരിച്ചറിഞ്ഞു, അദ്ദേഹം ആദിശേഷനെ തന്റെ നിത്യസഹചാരിയായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. 

പ്രപഞ്ചം പ്രക്ഷുബ്ധമായി കിടക്കുകയും വിഷ്ണുവിന് വിശ്രമിക്കാൻ സ്ഥിരമായ ഒരു സ്ഥലം ഇല്ലാതിരിക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, ആദിശേഷൻ സ്വമേധയാ ഭഗവാൻ്റെ ഇരിപ്പിടമാകാൻ മുന്നോട്ടുവന്നു  തന്റെ ഭീമാകാരമായ ശരീരം ചുരുട്ടി മൃദുവായതും എന്നാൽ ഉറപ്പുള്ളതുമായ ഒരു കിടക്ക രൂപപ്പെടുത്തി, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആയിരം ഫണങ്ങൾ വികസിച്ച് വിഷ്ണുവിന്റെ തലയ്ക്ക് മുകളിൽ ഒരു സംരക്ഷണ മേലാപ്പ് സൃഷ്ടിച്ചു. പകരമായി മഹാവിഷ്ണു ആദിശേഷനെ അമർത്യത നൽകി അനുഗ്രഹിച്ചു. 

നവനാഗങ്ങളിൽ അത്യുത്തമനായ അനന്തൻ കശ്യപ പ്രജാപതിയ്ക്ക് കദ്രു എന്ന നാഗാംഗനയിൽ ജനിച്ച മൂത്തപുത്രനാണ്. അനന്തന്റെ അഞ്ചു ശിരസ്സുകൾ പഞ്ചഭൂതങ്ങളെയും, നാമം ആദിയും അന്തവുമില്ലാത്ത പ്രപഞ്ചത്തെയും, മൂന്ന് ചുറ്റുകളായി കാണപ്പെടുന്ന അനന്തന്റെ ഉടൽ ത്രിഗുണങ്ങളെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. 
[[വാസുകി]], [[തക്ഷകൻ]], [[കാർക്കോടകൻ]] തുടങ്ങി അനേകം കനിഷ്ഠ സഹോദരന്മാർ അനന്തന് ഉണ്ടായിരുന്നു. 

അന്തമില്ലാത്ത ഗുണങ്ങളുടെ അധിപനാണ് അനന്തൻ. കല്പാന്ത പ്രളയക്കാലത്ത് എല്ലാം നശിക്കുമ്പോഴും ശേഷിക്കുന്നവനാകയാൽ ശേഷനാഗം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. 

കദ്രുവും സപത്നിയായ വിനതയും തമ്മിലുണ്ടായ ഒടുങ്ങാത്ത വൈരം അവരുടെ സന്താനങ്ങളിലേക്കും സംക്രമിച്ചപ്പോൾ അനന്തൻ നിഷ്പക്ഷത പാലിച്ചതേയുള്ളു. വിനാശകരമായ കുടുംബകലഹത്തിൽ നിന്നൊഴിഞ്ഞ് അനന്തൻ ഗന്ധമാദനം, ബദര്യാശ്രമം മുതലായ പുണ്യസ്ഥലങ്ങളിൽ പോയി തപസ്സു ചെയ്തു. ബ്രഹ്മദേവൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് പാതാളത്തിൽ ചെന്ന് ലോകങ്ങളെ ശിരസ്സിൻമേൽ താങ്ങി നിർത്താൻ അനന്തനെ നിയോഗിച്ചു. 

ആയിരം തലയുള്ള അനന്തൻ ഭൂമിയെ ഒരു തലയിൽനിന്ന് മറ്റൊരു തലയിലേക്ക് മാറ്റിവയ്ക്കുമ്പോഴാണ് ഭൂമികുലുക്കം ഉണ്ടാകുന്നതെന്ന് വിശ്വാസികൾ ഒരു കാലത്ത് കരുതിയിരുന്നു.

നാഗദേവതകളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അനന്തൻ്റെ മഹത്വത്തെപ്പറ്റി വിഷ്ണു പുരാണത്തിൽ പറയുന്നത് ഇപ്രകാരമാണ്. പാതാളത്തിൻ്റെ അധോഭാഗത്ത് വിഷ്ണുവിൻ്റെ തമോഗുണ സ്വരൂപമായ ഒരു ശരീരമുണ്ട്. അതിൻ്റെ ഗുണങ്ങളെ വർണ്ണിക്കുവാൻ ആരാലും സാദ്ധ്യമല്ല. ദേവൻമാരും ഋഷിവര്യന്മാരും പൂജിക്കുന്ന ആ ദേവനെ സിദ്ധന്മാർ അനന്തൻ എന്ന് പുകഴ്ത്തി പറയുന്നു.

അനന്തന് ആയിരം ശിരസ്സുകളുണ്ട്. സ്പഷ്ടമായി കാണാവുന്ന സ്വസ്തിക ചിഹ്നം അനന്തൻ്റെ ശിരസ്സിനെ ശോഭിപ്പിക്കുന്നു. ഓരോ ശിരസ്സിലും കാണുന്ന അമൂല്യ രത്നങ്ങൾ നാലു ദിക്കുകളേയും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു. ലോക നന്മയ്ക്കായി അസുരന്മാരെയെല്ലാം അനന്തമൂർത്തി അശക്തന്മാരാക്കി തീർക്കുന്നു.

മദോന്മത്തനും നില വസ്ത്രമണിഞ്ഞവനും വെളുത്ത രത്നഹാരം ധരിച്ചിരിക്കുന്നവനുമായ അനന്തൻ മേഘമാല ചാർത്തിയതും ഗംഗാ പ്രവാഹത്താൽ അലങ്കരിച്ചതുമായ മറ്റൊരു കൈലാസ പർവ്വതത്തെപ്പോലെ ശോഭിക്കുന്നു. ഒരു കൈയിൽ കലപ്പയും മറ്റൊരു കയ്യിൽ ഇരുമ്പുലക്കയും ധരിച്ചിരിക്കുന്ന അനന്തനെ ശ്രീദേവിയും വാരുണീദേവിയും സേവിക്കുന്നു. 

കല്പാന്ത കാലത്ത് സംഘർഷണ മൂർത്തിയായ രുദ്രൻ മറ്റ് രുദ്രന്മാരോടും ത്രിശൂലം മുതലായ ആയുധങ്ങളോടും കൂടി അനന്തൻ്റെ മുഖത്ത് നിന്നും വിഷാഗ്നി ജ്വാലയായി ആവിർഭവിച്ച് മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും സംഹരിക്കുന്നു. 

സകല ദേവന്മാരും പൂജിക്കുന്ന ആ ആദിശേഷൻ ഭൂമണ്ഡലത്തെ ഒരു കിരീടം പോലെ ശിരസ്സിൽ ധരിച്ചു കൊണ്ട് പാതാളലോകത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. അനന്തൻ്റെ ബലം, പ്രതാപം, സ്വരൂപം, ആകൃതി എന്നിവ വർണ്ണിക്കുവാനോ അവ മനസ്സിലാക്കുവാനോ ദേവൻമാർക്കു പോലും സാദ്ധ്യമല്ല.

അനന്തൻ്റെ വാസസ്ഥലമായ പാതാളത്തെപ്പറ്റി ചില വിവരങ്ങൾ ദേവീ ഭാഗവതം അഷ്ടമ സ്കന്ദത്തിൽ കാണുന്നു. പാതാളത്തിൻ്റെ മൂല സ്ഥാനത്ത് അനന്ത എന്ന പേരോടു കൂടിയ ഒരു സ്ഥലമുണ്ട്. ഇതിന് മുപ്പതിനായിരം യോജന വിസ്താരമുണ്ട്. അനന്തന് സംഘർഷണൻ എന്ന് കൂടി പേരുണ്ട്. മറ്റുള്ള സർപ്പനാഥന്മാർ ഭക്തിയോടു കൂടി അനന്തൻ്റെ പാദങ്ങളിൽ സാഷ്ടാംഗ പ്രണാമം ചെയ്തു കൊണ്ട് വർത്തിക്കുന്നു.

== മറ്റു പേരുകൾ ==
* ശേഷനാഗം (Sesha the serpent) 
* ആദിശേഷൻ (the first Sesha) 
* അനന്ത ശേഷൻ (Endless Sesha) 
* അനന്തൻ (endless/infinite). 
* നാഗശയനൻ (വിഷ്ണുവിന്റെ നാമം ആണ്)
* ശേഷ
*പിംഗലൻ

== അവതാരങ്ങൾ ==
* [[ബലരാമൻ]]
* [[ലക്ഷ്മണൻ]]
== പ്രമാണങ്ങൾ ==
&lt;references /&gt;

== മറ്റ് കണ്ണികൾ ==
* [http://vedabase.net/sb/5/25/en1 The Glories of Lord Ananta (from Srimad Bhagavatam)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070716193641/http://vedabase.net/sb/5/25/en1 |date=2007-07-16 }}
* [http://spirituality.indiatimes.com/articleshow/953344.cms Ananta Sesha - The Legendary Serpent] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060422191457/http://spirituality.indiatimes.com/articleshow/953344.cms |date=2006-04-22 }}
* [http://www.krishna.com/main.php?id=619 Maha-Vishnu &amp; Ananta Sesha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060507115745/http://www.krishna.com/main.php?id=619 |date=2006-05-07 }}
* [http://www.art-and-archaeology.com/india/badami/cave305.html Image of ancient Vishnu and Sesha deity form]

{{HinduMythology}}

[[വർഗ്ഗം:അഷ്ടനാഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:രാമായണത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ദേവിഭാഗവതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഭാഗവതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:വൈഷ്ണവ മതം]]</text>
      <sha1>2yh2jffuf091a850zrs8w13lvel8yrs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മുകേഷ് അംബാനി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69213</id>
    <revision>
      <id>4619792</id>
      <parentid>4110688</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T08:00:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8149" sha1="jmdek7nzh5rqn3uth4xzuo9aq782id4" xml:space="preserve">{{prettyurl|Mukesh Ambani}}
{{വിവക്ഷ|മുകേഷ്|വ്യക്തി}}
{{Infobox Celebrity
| name               = മുകേഷ് ധിരുഭായി അംബാനി
| image              = Mukesh Ambani was Awarded the Asia Society Leadership Award.jpg
| caption            = അംബാനി
| birth_place        = [[Aden]], [[Colony of Aden]] &lt;br&gt;(present-day [[Yemen]])&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1710517/Mukesh-Ambani|title=Mukesh Ambani|last=Nolan|first=Jeannette|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|accessdate=6 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=rediff1998&gt;{{cite web |url=http://www.rediff.com/business/1998/jun/17nandy.htm |title=The Rediff Business Interview/ Mukesh Ambani |publisher=Rediff.com |date=17 June 1998 |accessdate=22 August 2013}}&lt;/ref&gt;
| birth_date         = {{birth date and age|1957|04|19}}
| ethnicity          = [[Gujarati|ഗുജറാത്തി]]
| nationality        = [[India|ഇന്ത്യൻ]]
| residence          = [[മുംബൈ]], [[ഇന്ത്യ]]
| occupation         = [[Reliance Industries Limited|റിലയൻസ് ഇൻഡസ്ട്രീസിന്റെ]]  [[Chairperson|ചെയർമാൻ]], [[Managing Director|മാനേജിംഗ് ഡയറക്ടർ]]
| networth           = {{loss}} US$19.5 billion (2009)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.forbes.com/billionaires/lists/2008/77/indiarichest08_Mukesh-Ambani_JNCE.html |title=India's Richest: #1 Mukesh Ambani  |access-date=2009-02-24 |archive-date=2009-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090224155809/http://www.forbes.com/billionaires/lists/2008/77/indiarichest08_Mukesh-Ambani_JNCE.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| religion           = [[ഹിന്ദു]]
| spouse             = [[നീത അംബാനി]]
| children           = ഇഷ, അനന്ത് , ആകാശ് &lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/slideshow/2008/06/15/business/0615-AMBANI_7.html NY Times pics on Mukesh Ambani]&lt;/ref&gt;
| Education          = [[Bombay University]] Bachelor of Arts/Science [http://www.forbes.com/lists/2009/10/billionaires-2009-richest-people_Mukesh-Ambani_NY3A.html]
| website            = 
| footnotes          = 
}}
[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] ഒരു പ്രധാന വ്യവസായിയാണ് '''മുകേഷ് അംബാനി''' (ജനനം:ഏപ്രിൽ 19, 1957). ധീരുഭായ് അംബാനിയുടേയും കോകിലബെൻ അംബാനിയുടേയും മകനായി ജനിച്ച ഇദ്ദേഹം ആരംഭിച്ച റിലയൻസ് ഇൻഫോകോം ലിമിറ്റഡ് എന്ന സ്ഥാപനമാണ് ഇപ്പോൾ റിലയൻസ് കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ ലിമിറ്റഡ് എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. [[Reliance Industries|റിലയൻസ് ഇൻഡസ്റ്റ്രീസിന്റെ]]  ചെയർമാനും , മാനേജിംഗ് ഡയറക്ടറുമായ ഇദ്ദേഹത്തിനാണ്‌ കമ്പനിയുടെ പ്രധാന ഓഹരിപങ്കാളിത്തവും ഉള്ളത് &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2006/countries/I.html |title=FORTUNE Global 500 2006: Countries&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=2009-05-23 |archive-date=2009-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227102559/http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2006/countries/I.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. കമ്പനിയിൽ തന്റെ വ്യക്തിഗതമായ ഓഹരിവിഹിതം 48 ശതമാനത്തോളമുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.forbes.com/lists/2007/10/07billionaires_Mukesh-Ambani_NY3A.html |title=The World's Billionaires |date=2007-03-08  |accessdate = 2007-03-09|publisher=Forbes|quote=Year 2007 . }}&lt;/ref&gt;
&lt;!--  --&gt;
തന്റെ മൊത്തം വരുമാനം അമേരിക്കൻ ഡോളാർ $19.5 ബില്ല്യൺ ആണ്. ഇത് അംബാനിയെ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ധനികനായ വ്യക്തിയാക്കുന്നു. കൂടാതെ അദ്ദേഹം ഏഷ്യയിലേക്കും വച്ച് ഏറ്റവും ധനികനും ലോകത്തിലെ ധനികരിൽ ഏഴാമതും ആണ്.&lt;ref&gt;{{cite  web |url=http://www.forbes.com/2009/03/11/worlds-richest-people-billionaires-2009-billionaires_land.html |title=The World's Billionaires | publisher = Forbes |date=2009-03-05 |accessdate = 2009-05-14|quote=Year 2009 }}&lt;/ref&gt;  കേന്ദ്ര സർക്കാർ ആദ്യമായി സെഡ്(Z) കാറ്റഗറി സുരക്ഷ അനുവദിച്ച ഇന്ത്യൻ വ്യവസായിയും ഇദ്ദേഹമാണ്. 24 മണിക്കൂറും ആയുധധാരികളായ 28 സെൻട്രൽ റിസർവ് പോലീസ് ഫോഴ്സ് (സിആർപിഎഫ്) കമാൻഡോകൾ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കുന്നു. ഇന്ത്യൻ മുജാഹിദീനിൽ നിന്നുള്ള ഭീഷണി കണക്കിലെടുത്താണ് ഇദ്ദേഹത്തിന് ഇത്ര കനത്ത കാവൽ ഏർപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;zcat&quot;&gt;[https://www.business-standard.com/article/companies/mukesh-ambani-s-24x7-z-security-cover-to-cost-him-rs-15-lakh-a-month-113042200692_1.html  ബിസിനസ് സ്റ്റാൻഡേർഡ് വാർത്ത]&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
{{reflist}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
*[http://www.reliancepower.co.in Reliance Power]
*[http://www.forbes.com/lists/2008/10/billionaires08_Mukesh-Ambani_NY3A.html]
* [http://www.theopenpress.com/index.php?a=press&amp;id=20656] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081219153022/http://www.theopenpress.com/index.php?a=press&amp;id=20656 |date=2008-12-19 }} USIBC Award for Mr. Mukesh Ambani
* [http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/1975892.cms Mukesh Ambani is Economic Times Biz Leader of the Year]
* [http://www.ril.com/html/aboutus/mukesh_ambani.html Mukesh Ambani] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150416033537/http://ril.com/html/aboutus/Mukesh_Ambani.html |date=2015-04-16 }} information at Reliance Industries website.
* [http://www.da-is.org/html/nita_ambani.html Nita Ambani] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140201095555/http://da-is.org/html/nita_ambani.html |date=2014-02-01 }} wife of Sh. Mukesh Ambani.
* [http://www.forbes.com/2007/11/14/india-billionaires-richest-biz-07india-cx_nk_1114india_intro.htm legory:Reliance India's 40 Richest]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.nytimes.com/2008/06/15/business/worldbusiness/15ambani.html?ex=1371268800&amp;en=07987d3b0e619ae1&amp;ei=5124&amp;partner=permalink&amp;exprod=permalink ''New York Times'': Indian to the Core, and an Oligarch]

[[വർഗ്ഗം:സംരംഭകർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ശതകോടീശ്വരന്മാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ വ്യവസായികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:അംബാനി കുടുംബം]]
[[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:1957-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മുംബൈ സർവകലാശാലയിലെ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:സ്റ്റാൻഫോർഡ് സർവ്വകലാശാലയിലെ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികൾ]]</text>
      <sha1>jmdek7nzh5rqn3uth4xzuo9aq782id4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പി.ടി. ഭാസ്കരപ്പണിക്കർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73247</id>
    <revision>
      <id>4619566</id>
      <parentid>4567124</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T13:51:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12840" sha1="fyviicz9g6zfxo243p28vqaytrhli4e" xml:space="preserve">{{prettyurl|P. T. Bhaskara Panicker}}
{{Infobox person
| name               = പി.ടി. ഭാസ്കരപ്പണിക്കർ
| image              = പി.ടി. ഭാസ്കരപ്പണിക്കർ.jpg
| alt                = 
| caption            = 
| birth_name         = 
| birth_date         = &lt;!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} or {{Birth-date and age|Month DD, YYYY}} --&gt; 1921 ഒക്റ്റോബർ 15
| birth_place        = 
| death_date         = &lt;!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) --&gt; 1997 ഡിസംബർ 30
| death_place        = 
| nationality        = [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യൻ]]
| other_names        = 
| known_for          = 
| occupation         = സാമൂഹ്യപ്രവർത്തകൻ, എഴുത്തുകാരൻ
}}
[[കേരളം|കേരള സംസ്ഥാനത്തെ]] ഒരു പ്രമുഖ സാമൂഹികപ്രവർത്തകനും എഴുത്തുകാരനുമായിരുന്നു '''പി.ടി.ഭാസ്കരപ്പണിക്കർ''' ([[ഒക്ടോബർ 15]], [[1922|1921]] - [[ഡിസംബർ 30]], [[1997]]).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ksc.kerala.gov.in/speaker/p-t-bhaskara-panicker/|title=P. T. Bhaskara Panicker – Kerala Science Congress|access-date=2024-12-05|language=en-US}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ashokrchandran.tripod.com/oldsite/spices/ptb.html|title=Ashok R Chandran: About P T Bhaskara Panicker|access-date=2024-12-05|archive-date=2024-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20241208084554/https://ashokrchandran.tripod.com/oldsite/spices/ptb.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ജീവിത രേഖ==
1921 ഒക്ടോബർ 15-ന്‌ [[പാലക്കാട്]] ജില്ലയിലെ [[അടക്കാപുത്തൂർ|അടയ്ക്കാപുത്തൂരി]]ൽ  [[അടക്കാപുത്തൂർ തമ്മെ പുത്തൻമഠം|തമ്മെ പുത്തൻമഠത്തിൽ]] കാവുക്കുട്ടിയമ്മയുടെയും കൊയ്ത്തൊടി മനക്കൽ വിരൂപാക്ഷൻ നമ്പൂതിരിയുടെയും മകനായി ജനിച്ചു.   

വിദ്യാഭ്യാസം [[അടക്കാപുത്തൂർ]], [[ചെർപ്പുളശ്ശേരി]], [[പാലക്കാട്]] എന്നിവിടങ്ങളിലും [[മദ്രാസ്]] പ്രസിഡൻസി കോളേജിലും.  മ‍ദ്രാസ് സൈദാപ്പേട്ട ടീച്ചേഴ്ദ്സ് കോളേജിൽ നിന്ന് ബി.ടി. ബിരുദം.  ബി.എസ്.സി, ബി.ടി ബിരുദധാരിയായ ശേഷം അദ്ദേഹം നാലു കൊല്ലത്തോളം സ്കൂൾ അദ്ധ്യാപകനായി ജോലി നോക്കി. അക്കാലത്ത് [[കാറൽമണ്ണ]] ഹയർ എലിമെന്ററി സ്കൂളിലും [[പെരിഞ്ഞനം]], [[പുറമേരി]], [[ശ്രീകൃഷ്ണപുരം]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഹൈസ്കൂളുകളിലും സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു.  1957-58 കാലത്ത് തന്റെ തന്നെ ശ്രമഫലമായി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട [[അടക്കാപുത്തൂർ]] ഹൈസ്കൂളിൽ പ്രധാനാദ്ധ്യാപകൻ ആയും സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]യുടെ സജീവപ്രവർത്തകനായി മാറിയ പി.ടി.ബി, പാർട്ടി നിരോധിച്ചതിനെതുടർന്ന് ഒളിവിലും ജയിലിലുമായി മൂന്നുവർഷത്തോളം കഴിയുകയും നിരോധനം പിൻവലിച്ചതിനെ തുടർന്ന് രംഗത്തെത്തി വീണ്ടും രണ്ടുവർഷക്കാലം അദ്ധ്യാപകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു.

1997 ഡിസംബർ 30-ആം തിയതി [[പാലക്കാട്|പാലക്കാട്ടു]]വച്ച് അദ്ദേഹം നിര്യാതനായി.

== രാഷ്ട്രീയ സാമൂഹിക പ്രവർത്തനം==
ആധുനിക കേരളത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട സാമൂഹിക പ്രസ്ഥാനങ്ങളായിരുന്ന ഗ്രന്ഥശാലാ പ്രസ്ഥാനം, ശാസ്ത്ര സാഹിത്യ പ്രസ്ഥാനം എന്നിവയുടെ സ്ഥാപക നേതാക്കളിലൊരാളായിരുന്നു പി.ടി.ഭാസ്കര പണിക്കർ.    കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി അംഗമായിരുന്ന അദ്ദേഹം, മൂന്നു കൊല്ലത്തോളം (1948-51) ഒളിവിലും ജയിലിലുമായി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. 1954-ൽ, [[ശ്രീകൃഷ്ണപുരം]] ഹൈസ്കൂളിൽ അദ്ധ്യാപകനായിരിക്കെ പഴയ മദ്രാസ് പ്രവിശ്യയിലെ  [[മലബാർ_ഡിസ്ത്രിക്ട്_ബോർഡ്|മലബാർ ജില്ലാ ബോർഡിലേക്ക്]] തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. തുടർന്ന്, തന്റെ മുപ്പത്തിമൂന്നാമത്തെ വയസ്സിൽ, ബോർഡിന്റെ അദ്ധ്യക്ഷനായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട അദ്ദേഹം ആ സ്ഥാനത്തെത്തിയ ആദ്യത്തെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാവും ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ ആളുമായി. അക്കാലത്തെ [[മലബാർ]] പ്രവിശ്യയിലെ ഭരണം കൊളൊണിയൽ രീതികളിൽ നിന്ന്  മാറ്റി  തികച്ചും ജനകീയമാക്കാൻ അദ്ദേഹം സ്വീകരിച്ച നടപടികൾ എല്ലാവരാലും ശ്ലാഘിക്കപ്പെട്ടു. 1957 - ൽ അദ്ദേഹം മുൻകൈയ്യെടുത്ത് ഒറ്റപ്പാലം ഹൈസ്കൂളിൽ ഏതാനും ശാസ്ത്രസാഹിത്യകാരന്മാരുടെ യോഗം നടത്തുകയും മലയാളത്തിൽ ശാസ്ത്രപ്രചരണത്തിനായി ശാസ്ത്രസാഹിത്യ സമിതി എന്ന സംഘടന രൂപീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. 1958-ൽ [[ഇ.എം.എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാട്|ഇ.എം.എസ്‌.]] മന്ത്രിസഭാകാലത്ത് വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രി ശ്രീ ജോസഫ് മുണ്ടശ്ശേരിയുടെ സെക്രട്ടറിയായി നിയമിതനായി. 1959 മുതൽ 1965 വരെ [[കേരള പബ്ലിക് സർവീസ് കമ്മീഷൻ]] അംഗമായിരുന്നു. [[കേരള ശാസ്ത്രസാഹിത്യ പരിഷത്ത്]] സ്ഥാപകരിൽ ഒരാളാണ് പി.ടി.ബി

[[കേരള പബ്ലിക് സർവീസ് കമ്മീഷൻ|കേരള പബ്ലിക് സർവീസ് കമ്മീഷനിൽ]] നിന്നു വിരമിച്ച അദ്ദേഹം, കേരളസമൂഹത്തിൽ ഗുണപരമായ മാറ്റങ്ങളുണ്ടാക്കിയ ഒട്ടനവധി സാമൂഹിക പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെയും സന്നദ്ധ സംഘടനകളുടെയും ആവിർഭാവത്തിനു നേതൃത്വം നൽകി. 1969 മുതൽ 1971 വരെ [[വിശ്വവിജ്ഞാനകോശം]] (10 വാള്യം) എഡിറ്ററായി പ്രവർത്തിച്ചു.1971 മുതൽ 1974 വരെ [[കേരള ഗ്രന്ഥശാലാ സംഘം|ഗ്രന്ഥശാലാ സംഘം]] അദ്ധ്യക്ഷനായിരുന്നു. 1969 മുതൽ ഏതാണ്ട് കാൽ നൂറ്റാണ്ടോളം തിരുവനന്തപുരം കേന്ദ്രമാക്കി പ്രവർത്തിച്ചു പോന്ന അദ്ദേഹം  ബാലവിജ്ഞാനകോശം, ഭാരതവിജ്ഞാനകോശം, ജീവചരിത്രകോശം, ദ്രാവിഡ വിജ്ഞാനകോശം എന്നീ റഫറൻസ് ഗ്രന്ഥങ്ങളും എഡിറ്റ് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.  വിദ്യാലോകം, [[ശാസ്ത്രഗതി]], [[ശാസ്ത്രകേരളം]], [[പ്രൈമറി ടീച്ചർ]], പുസ്തക സമീക്ഷ എന്നീ മാസികകളുടെയും എഡിറ്ററായിരുന്നു.   [[കാൻഫെഡ്]], ഭരണപരിഷ്കാരവേദി,  സ്ഥലനാമസമിതി, [[ഇന്തൊ-സോവിയറ്റ് സൗഹൃദസമിതി]], [[ലെനിൻ ബാലവാടി]] (തിരുവനന്തപുരം), അഗളി ഗിരിജനകേന്ദ്രം എന്നിവയുമായും ബന്ധപ്പെട്ടു പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു.  ശാസ്ത്രസാഹിത്യ സംബന്ധിയായ നിരവധി പുസ്തകങ്ങളുടെ രചയിതാവുകൂടിയാണ്‌ അദ്ദേഹം.

==പ്രധാന കൃതികൾ==
* ശാസ്ത്ര പരിചയം
* സയൻസിന്റെ കഥകൾ ( 3 ഭാഗങ്ങൾ)
* ജീവന്റെ കഥ
* മനുഷ്യൻ എന്ന യന്ത്രം
* ഗ്രഹാന്തര യാത്ര
* പാർട്ടി ( നോവൽ)
* യന്ത്രങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനം
* സ്പേസിലേക്കുള്ള യാത്ര
* വികസിക്കുന്ന ജീവിതവും ദർശനവും (ലേഖന സമാഹാരം)
* നൂറു ചോദ്യങ്ങൾ
* ചലനം

== ജീവചരിത്രം ==
പി.ടി. ഭാസ്കരപ്പണിയ്ക്കരുടെ (പി.ടി.ബി.) ജീവിതസംഭാവനകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി രചിച്ച കൃതിയാണ് ഡോ. എസ്. രാജേന്ദു രചിച്ച ''പി.ടി.ബി. ജീവചരിത്രകോശം'' (4 വാള്യങ്ങൾ).

==കാണുക==
&lt;li&gt; [[അടക്കാപുത്തൂർ |അടക്കാപുത്തൂർ]]  
&lt;li&gt; [[അടക്കാപുത്തൂർ തമ്മെ പുത്തൻമഠം|തമ്മെ പുത്തൻമഠം]]
&lt;li&gt; [[വെള്ളിനേഴി കലാഗ്രാമം]]
&lt;li&gt; [[മലബാർ ഡിസ്ത്രിക്ട് ബോർഡ്]]

==അവലംബം==
{{RL}}
[[വർഗ്ഗം:1922-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം: 1997-ൽ മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഒക്ടോബർ 15-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഡിസംബർ 30-ന് മരിച്ചവർ]]

[[വർഗ്ഗം:മലയാള ശാസ്ത്രസാഹിത്യകാരന്മാർ]]
[[വർഗ്ഗം:നിരീശ്വരവാദികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരള ശാസ്ത്രസാഹിത്യ പരിഷത്ത് പ്രവർത്തകർ]]</text>
      <sha1>fyviicz9g6zfxo243p28vqaytrhli4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മൈലാഞ്ചി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73427</id>
    <revision>
      <id>4619809</id>
      <parentid>4565598</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T10:38:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5454" sha1="ku3xw24e4kx3unrin6yz25poaaj33zs" xml:space="preserve">{{prettyurl|Henna}} 
{{Taxobox
| name = മൈലാഞ്ചി, ഹെന്ന
| image = Lawsonia inermis Ypey36.jpg
| image_width = 240px
| image_caption = ''Lawsonia inermis''
| regnum = [[Plantae]]
| divisio = [[Flowering plant|Magnoliophyta]]
| classis = [[Magnoliopsida]]
| ordo = [[Myrtales]]
| familia = [[Lythraceae]]
| genus = ''[[Lawsonia (plant genus)|Lawsonia]]''
| species = '''''L. inermis'''''
| binomial = ''Lawsonia inermis''
| binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]]
}}
ഒരു സപുഷ്പിയായ സസ്യമാണ് '''മൈലാഞ്ചി''' അഥവാ '''ഹെന്ന'''.  ഏഷ്യയുടെയും ആഫ്രിക്കയുടെയു ഉഷ്ണമേഖലാ, ഉപോഷ്ണമേഖലാ പ്രദേശങ്ങളിൽ ധാരാളമായി കണ്ടുവരുന്നു. സൗന്ദര്യവർദ്ധക ഔഷധിയായ ഇത് ചില ത്വക്ക് രോഗങ്ങളെ ശമിപ്പിക്കുവാനും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kif.gov.in/ml/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=422&amp;Itemid=29 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-07-08 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305004959/http://kif.gov.in/ml/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=422&amp;Itemid=29 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ശാസ്ത്രനാമം :(''Lawsonia intermis L.'')(''Lowsonia alba Laam.'')
== അപരനാമങ്ങൾ ==
[[ഹിന്ദി|ഹിന്ദിയിൽ]] ഹെന്ന എന്നും मेहेंदी (മേഹേംദി) എന്നും ആറിയപ്പെടുന്നു.  തമിഴിൽ ഇത് மருதாணி (മരുതാണി) மருதோன்றி (മരുതോണ്ടി) എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. [[ഇംഗ്ലീഷ്|ഇംഗ്ലീഷിൽ]] ''Henna tree'' എന്നും  [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിൽ]] രാഗാംഗി, രക്തഗർഭ, മദയന്തികാ, മേന്ധി, എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.

==രസാദി ഗുണങ്ങൾ==
രസം			:കഷയം,  തിക്തം

ഗുണം		:ലഘു, രൂക്ഷം

വീര്യം			:ശീതം

വിപാകം		:കടു
&lt;ref name=&quot;vns1&quot;&gt;ഔഷധ സസ്യങ്ങൾ, ഡോ. നേശമണി, കേരള ഭാഷ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്&lt;/ref&gt;

==ഔഷധയോഗ്യ ഭാഗം==
ഇല, പുഷ്പം, വിത്ത് &lt;ref name=&quot; vns1&quot;/&gt;

== ചിത്രശാല ==
&lt;gallery widths=&quot;110&quot; px=&quot;&quot; heights=&quot;110&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
പ്രമാണം:Henna - Mehendi - മൈലാഞ്ചി-1.JPG|മൈലാഞ്ചി മൊട്ടുകൾ
പ്രമാണം:Henna - Mehendi - മൈലാഞ്ചി-2.JPG|മൈലാഞ്ചിയില
പ്രമാണം:Henna - Mehendi - മൈലാഞ്ചി-3.JPG|മൈലാഞ്ചി മരം
പ്രമാണം:Henna - Mehendi - മൈലാഞ്ചി-4.JPG|മൈലാഞ്ചി പൂവ്
പ്രമാണം:Henna - Mehendi - മൈലാഞ്ചി-5.JPG|മൈലാഞ്ചി മൊട്ടുകൾ
File:Lawsonia inermis henna Egyptian privet Vijayanrajapuram 01.jpg|Henna Flowers
File:Lawsonia inermis henna Egyptian privet Vijayanrajapuram 02.jpg|Henna Flowers
File:Lawsonia inermis henna Egyptian privet Vijayanrajapuram 05.jpg|Henna Flowers- night view
File:Lawsonia inermis henna Egyptian privet Vijayanrajapuram 07.jpg|Henna fruits
പ്രമാണം:Lawsonia inermis (Mehndi) in Hyderabad, AP W IMG 0528.jpg|in [[Hyderabad, India]].
പ്രമാണം:Lawsonia inermis (Mehndi) in Hyderabad, AP W IMG 0527.jpg|in [[Hyderabad, India]].
പ്രമാണം:Lawsonia inermis (Mehndi) in Hyderabad, AP W IMG 0524.jpg|in [[Hyderabad, India]].
പ്രമാണം:Lawsonia inermis (Mehndi) in Hyderabad, AP W2 IMG 0524.jpg|in [[Hyderabad, India]].
പ്രമാണം:Henna seed (3).JPG|മൈലാഞ്ചിയുടെ കായ
പ്രമാണം:മൈലാഞ്ചിയിട്ട കൈ.JPG|മൈലാഞ്ചിയിട്ട കൈ
പ്രമാണം:Mailanchi Kai IMG 7857.jpg|മൈലാഞ്ചികൈ
പ്രമാണം:മൈലാഞ്ചി 4z .jpg|മൈലാഞ്ചി
പ്രമാണം:മൈലാഞ്ചി 3z .jpg|മൈലാഞ്ചി
പ്രമാണം:മൈലാഞ്ചി 1z .jpg|മൈലാഞ്ചി
&lt;/gallery&gt;

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{reflist}}

== ഇവകൂടി കാണുക ==
{{wiktionarypar|henna}}
* [[മൈലാഞ്ചിയിടൽ]]

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://www.hennapage.com The Henna Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201109031902/http://www.hennapage.com/ |date=2020-11-09 }}

[[വർഗ്ഗം:സസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ലൈത്രേസി]]
[[വർഗ്ഗം:ഹോർത്തൂസ് മലബാറിക്കൂസിൽ പരാമർശിച്ചിരിക്കുന്ന സസ്യങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സസ്യജാലം]]</text>
      <sha1>ku3xw24e4kx3unrin6yz25poaaj33zs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90442</id>
    <revision>
      <id>4619714</id>
      <parentid>4595588</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T02:00:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <origin>4619714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47956" sha1="c94ivazxwkwqcwjfzimgju02rzx8tvw" xml:space="preserve">{{prettyurl|States and territories of India}}
{{Infobox subdivision type
| name               = ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും
| alt_name           =   
|map                = {{India States and Territories Labelled Map}}
|category           = ഫെഡറേറ്റഡ് സംസ്ഥാനങ്ങൾ
|territory          = [[റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ]]
|start_date         =
|current_number     =28 സംസ്ഥാനങ്ങൾ&lt;br&gt;8 കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങൾ
|number_date        = 
|population_range   = '''സംസ്ഥാനങ്ങൾ''':&lt;br/&gt; ● ഉത്തർപ്രദേശ് - 199,812,341 (ഏറ്റവും ഉയർന്നത്)  &lt;br/&gt; ● സിക്കിം - 610,577 (ഏറ്റവും കുറവ്) &lt;br/&gt; '''കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങൾ''':  &lt;br/&gt;  ● ഡൽഹി - 16,787,941 (ഏറ്റവും ഉയർന്നത്) &lt;br/&gt; ●  ലക്ഷദ്വീപ് - 64,473 (ഏറ്റവും കുറവ്)
|area_range         = '''സംസ്ഥാനങ്ങൾ''': &lt;br/&gt;● രാജസ്ഥാൻ - 342,269 km2 (132,151 ചതുരശ്ര മൈൽ) (ഏറ്റവും വലുത്)&lt;br/&gt; ● ഗോവ - 3,702 km2 (1,429 ചതുരശ്ര മൈൽ) (ഏറ്റവും ചെറുത്) &lt;br/&gt;  ''''കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ'''': &lt;br/&gt; ● ലഡാക്ക് - 59,146 km2 (22,836 ചതുരശ്ര മൈൽ) (ഏറ്റവും വലുത്)&lt;br/&gt;  ● ലക്ഷദ്വീപ് - 32 km2 (12 ചതുരശ്ര മൈൽ) (ഏറ്റവും ചെറുത്)
|subdivision        = [[List of districts in India|ജില്ല]], [[Administrative divisions of India#Divisions|ഡിവിഷനുകൾ]]
|government1=സംസ്ഥാന സർക്കാരുകൾ &lt;br/&gt;കേന്ദ്ര ഗവൺമെന്റുകൾ &lt;br/&gt;(കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ)}}


ഭരണഘടനയുടെ പട്ടിക 1 രാജ്യത്തിന്റെ ഘടനയെയും സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളുടെയും അതിരുകളെ പറ്റിയും പ്രതിപാദിക്കുന്നു. 28 [[സംസ്ഥാനം|സംസ്ഥാനങ്ങളും]] 8 [[കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശം|കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളുമടങ്ങിയ]] ഒരു ഫെഡറൽ ഐക്യരാഷ്ട്രമാണ് [[ഇന്ത്യ]]&lt;ref name=&quot;official&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.india.gov.in/knowindia/state_uts.php|title=States and union territories|accessdate=2007-09-07 |format=HTML |work= }}&lt;/ref&gt;. ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളേയും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളേയും വീണ്ടും ജില്ലകളായി തിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ജില്ലകളെ വീണ്ടും താലൂക്കുകളായും മറ്റും വിഭജിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ഈ വിഭജനം എല്ലാ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും ഏകരൂപത്തിലല്ല.

[[ജമ്മു-കശ്മീർ|ജമ്മു ആൻഡ് കാശ്മീർ]] 2019 ഒക്‌ടോബർ 31 നു ജമ്മു ആൻഡ് കാശ്മീർ ,ലഡാക്ക് എന്നീ രണ്ട്‌ [[കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശം|കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രേദേശം]] ആയി ശേഷം 28 സംസ്ഥാനങ്ങളും 9 കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രേദേശം വും ആയി എന്നാൽ 2020  ജനുവരി 26 നു 
[[ദാദ്ര, നഗർ ഹവേലി|ദാദ്ര, നഗർ ഹവേലിയും]] [[ദമൻ, ദിയു|ദമൻ, ദിയുവും]] ഒരു ഭരണം ആക്കി 

നിലവിൽ 28 സംസ്ഥാനങ്ങളും 8  കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രേദേശം വും ഉണ്ട് 

സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ പ്രാദേശികമായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട മന്ത്രിസഭ ഭരണം നടത്തുമ്പോൾ കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളിൽ ഇന്ത്യയുടെ [[രാഷ്ട്രപതി]], ഒരു അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റർ വഴി നേരിട്ടാണ് ഭരണം നടത്തുന്നത്. എന്നാൽ ചില കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളിൽ ഈ രീതിയിൽ അല്പം വ്യത്യാസമുണ്ട്.

== ചരിത്രം ==

=== സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു മുമ്പ് ===
ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം അതിന്റെ ചരിത്രത്തിലുടനീളം നിരവധി വ്യത്യസ്ത വംശീയ വിഭാഗങ്ങളാൽ ഭരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഓരോന്നും പ്രദേശത്ത് ഭരണപരമായ വിഭജനത്തിന്റെ സ്വന്തം നയങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു. മുൻകാല മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണ ഘടന ബ്രിട്ടീഷ് രാജ് കൂടുതലും നിലനിർത്തി. ഇന്ത്യയെ ബ്രിട്ടീഷുകാരും നാട്ടുരാജ്യങ്ങളും നേരിട്ട് ഭരിക്കുന്ന പ്രവിശ്യകളായി ''(പ്രസിഡൻസികൾ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു)'' വിഭജിച്ചു. നാട്ടുരാജ്യങ്ങളുടെ മേൽ ''യഥാർത്ഥ'' പരമാധികാരം ( ആധിപത്യം ) കൈവശം വച്ചിരുന്ന ബ്രിട്ടീഷ്, സാമ്രാജ്യത്തോട് വിശ്വസ്തനായ ഒരു പ്രാദേശിക രാജകുമാരനോ രാജാവോ നാമമാത്രമായി നിയന്ത്രിച്ചു .

=== 1947-1950 ===
1947 നും 1950 നും ഇടയിൽ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളുടെ പ്രദേശങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ യൂണിയനിൽ രാഷ്ട്രീയമായി സംയോജിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. ഭൂരിഭാഗവും നിലവിലുള്ള പ്രവിശ്യകളിലേക്ക് ലയിപ്പിച്ചു; മറ്റുള്ളവ [[രാജസ്ഥാൻ]], [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]], മധ്യഭാരതം, വിന്ധ്യ പ്രദേശ് എന്നിങ്ങനെ ഒന്നിലധികം നാട്ടുരാജ്യങ്ങളുടെ പുതിയ പ്രവിശ്യകളായി ക്രമീകരിച്ചു. മൈസൂർ, ഹൈദരാബാദ്, ഭോപ്പാൽ, ബിലാസ്പൂർ എന്നിവയുൾപ്പെടെ ഏതാനും പ്രവിശ്യകൾ പ്രത്യേക പ്രവിശ്യകളായി മാറി. 1950 ജനുവരി 26-ന് നിലവിൽ വന്ന പുതിയ [[ഇന്ത്യയുടെ ഭരണഘടന|ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന]] ഇന്ത്യയെ ഒരു പരമാധികാര ജനാധിപത്യ റിപ്പബ്ലിക്കാക്കി മാറ്റി. പുതിയ റിപ്പബ്ലിക്കിനെ '''&quot;യൂണിയൻ ഓഫ് സ്റ്റേറ്റ്സ്&quot;''' ആയും പ്രഖ്യാപിച്ചു. 

1950-ലെ ഭരണഘടന മൂന്ന് പ്രധാന സംസ്ഥാനങ്ങളെ വേർതിരിച്ചു:

* ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ മുൻ ഗവർണർമാരുടെ പ്രവിശ്യകളായിരുന്ന '''ഭാഗം എ''' സംസ്ഥാനങ്ങൾ. തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഗവർണറും സംസ്ഥാന നിയമസഭയുമാണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്.  '''ഭാഗം A-'''ൽ  9 സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഇവയായിരുന്നു:
*# [[ആസാം|അസം]] (മുമ്പ് അസം പ്രവിശ്യ ),
*# [[ബിഹാർ|ബീഹാർ]] (മുമ്പ് ബീഹാർ പ്രവിശ്യ ),
*# ബോംബെ (മുമ്പ് ബോംബെ പ്രവിശ്യ ),
*# കിഴക്കൻ പഞ്ചാബ് (പഴയ പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യ ),
*# മധ്യപ്രദേശ് (മുമ്പ് സെൻട്രൽ പ്രവിശ്യകളും ബെരാറും )
*# മദ്രാസ് (മുമ്പ് മദ്രാസ് പ്രവിശ്യ )
*# ഒറീസ (മുമ്പ് ഒറീസ്സ പ്രവിശ്യ ),
*# ഉത്തർപ്രദേശ് (മുമ്പ് യുണൈറ്റഡ് പ്രവിശ്യകൾ ), 
*# പശ്ചിമ ബംഗാൾ (മുൻ ബംഗാൾ പ്രവിശ്യ ).
* '''ഭാഗം ബി'''-ൽ 8 സംസ്ഥാനങ്ങൾ, മുൻ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളോ, നാട്ടുരാജ്യങ്ങളുടെ ഗ്രൂപ്പുകളോ ആയിരുന്നു അത്. സാധാരണയായി സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭരണാധികാരിയും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട നിയമനിർമ്മാണ സഭയും ആയിരുന്ന ഒരു രാജ്‌പ്രമുഖ ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രപതിയാണ് രാജപ്രമുഖിനെ നിയമിച്ചത്. പാർട്ട് ബി-ൽ 8  സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഇവയായിരുന്നു:
*# ഹൈദരാബാദ് (മുമ്പ് ഹൈദരാബാദ് പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് ),
*# ജമ്മു കശ്മീർ (മുമ്പ് ജമ്മു കശ്മീർ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് )
*# മധ്യഭാരതം (മുമ്പ് സെൻട്രൽ ഇന്ത്യ ഏജൻസി ),
*# മൈസൂർ (മുമ്പ് മൈസൂർ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് )
*# പട്യാല ആൻഡ് ഈസ്റ്റ് പഞ്ചാബ് സ്റ്റേറ്റ്സ് യൂണിയൻ (PEPSU),
*# രാജസ്ഥാൻ (മുമ്പ് രാജ്പുത്താന ഏജൻസി ),
*# സൗരാഷ്ട്ര (മുമ്പ് ബറോഡ, വെസ്റ്റേൺ ഇന്ത്യ, ഗുജറാത്ത് സ്റ്റേറ്റ്സ് ഏജൻസി ), 
*# തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി (മുമ്പ് തിരുവിതാംകൂർ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് , കൊച്ചിൻ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് ).
* '''പാർട്ട് സി'''-ൽ 10 സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. മുൻ ചീഫ് കമ്മീഷണർമാരുടെ പ്രവിശ്യകളും ചില നാട്ടുരാജ്യങ്ങളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഓരോന്നും ഇന്ത്യയുടെ രാഷ്ട്രപതി നിയമിച്ച ഒരു ചീഫ് കമ്മീഷണറാണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. പാർട്ട് സി ഇപ്രകാരമായിരുന്നു:
*# അജ്മീർ (മുമ്പ് അജ്മീർ-മേർവാര പ്രവിശ്യ ),
*# ഭോപ്പാൽ (മുമ്പ് ഭോപ്പാൽ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് )
*# ബിലാസ്പൂർ (മുമ്പ് ബിലാസ്പൂർ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് )
*# കൂർഗ് സംസ്ഥാനം (മുമ്പ് കൂർഗ് പ്രവിശ്യ ),
*# ഡൽഹി ,
*# ഹിമാചൽ പ്രദേശ് ,
*# കച്ച് (മുമ്പ് കച്ച് പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് ),
*# മണിപ്പൂർ (മുമ്പ് മണിപ്പൂർ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് )
*# ത്രിപുര (മുമ്പ് ത്രിപുര പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് ), 
*# വിന്ധ്യ പ്രദേശ് (മുമ്പ് സെൻട്രൽ ഇന്ത്യ ഏജൻസി ).
* '''പാർട്ട് ഡി''' സംസ്ഥാനം കേന്ദ്ര ഗവൺമെന്റ് നിയമിച്ച ഒരു ലെഫ്റ്റനന്റ് ഗവർണർ ഭരിച്ചിരുന്ന ആൻഡമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ മാത്രമായിരുന്നു.

[[പ്രമാണം:India Administrative Divisions 1951.svg|ലഘുചിത്രം|446x446ബിന്ദു|1951-ൽ ഇന്ത്യയുടെ ഭരണവിഭാഗങ്ങൾ]]

== ഇന്ത്യ സാംസ്‌കാരിക സവിശേഷതകൾ ==
1953 ഒക്ടോബർ 1 ന് മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ തെലുങ്ക് സംസാരിക്കുന്ന വടക്കൻ ജില്ലകളിൽ നിന്നാണ് &quot;ആന്ധ്രാ സംസ്ഥാനം&quot; രൂപീകൃതമായത്. 
1954 - ൽ ചന്ദർനാഗോറിലെ ഫ്രഞ്ച് എൻക്ലേവ് പശ്ചിമ ബംഗാളിലേക്ക് മാറ്റി. അതേ വർഷം തന്നെ പോണ്ടിച്ചേരി, കാരിക്കൽ, യാനോൺ, മാഹി എന്നീ മുൻ ഫ്രഞ്ച് എൻക്ലേവുകൾ ഉൾപ്പെടുന്ന പോണ്ടിച്ചേരി ഇന്ത്യയിലേക്ക് മാറ്റി; 1962-ൽ ഇത് ഒരു കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശമായി മാറി. 

1954-ൽ, ഇന്ത്യാനുകൂല ശക്തികൾ പോർച്ചുഗീസ് അധീനതയിലുള്ള ദാദ്രയിലെയും നഗർ ആവേലിയിലെയും എൻക്ലേവുകൾ മോചിപ്പിച്ചു, സ്വതന്ത്ര ദാദ്ര ആൻഡ് നഗർ ഹവേലി എന്ന ഹ്രസ്വകാല സംസ്ഥാനമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. 1961-ൽ ഇന്ത്യ ഇതിനെ ദാദ്ര-നാഗർ ഹവേലി കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായി കൂട്ടിച്ചേർത്തു . 

സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ പുനഃസംഘടന നിയമം, 1956 ഭാഷാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളെ പുനഃസംഘടിപ്പിച്ചു, അതിന്റെ ഫലമായി പുതിയ സംസ്ഥാനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. 

ഈ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഫലമായി:

* മദ്രാസ് സംസ്ഥാനം അതിന്റെ പേര് നിലനിർത്തി, കന്യാകുമാരി ജില്ല ചേർത്ത് തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി രൂപീകരിച്ചു.
* 1956 -ൽ ഹൈദരാബാദ് സംസ്ഥാനത്തിലെ തെലുങ്ക് സംസാരിക്കുന്ന ജില്ലകളുമായി ആന്ധ്രാ സംസ്ഥാനം ലയിപ്പിച്ചാണ് ആന്ധ്രാപ്രദേശ് രൂപീകരിച്ചത് .
* മലബാർ ജില്ലയും മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തെ തെക്കൻ കാനറ ജില്ലകളിലെ കാസർഗോഡ് താലൂക്കും തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചിയുമായി സംയോജിപ്പിച്ചാണ് കേരളം സൃഷ്ടിച്ചത് .
* ബെല്ലാരി, സൗത്ത് കാനറ ജില്ലകളും ( കാസർഗോഡ് താലൂക്ക് ഒഴികെ ) മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്ത് നിന്ന് കോയമ്പത്തൂർ ജില്ലയിലെ കൊല്ലേഗൽ താലൂക്കും, ബോംബെ സംസ്ഥാനത്ത് നിന്ന് ബെൽഗാം, ബീജാപ്പൂർ, നോർത്ത് കാനറ, ധാർവാഡ് ജില്ലകളും ചേർത്താണ് മൈസൂർ സംസ്ഥാനം പുനഃസംഘടിപ്പിച്ചത്. ഹൈദരാബാദ് സംസ്ഥാനത്തിൽ നിന്നും കൂർഗ് സംസ്ഥാനത്തിൽ നിന്നും ബിദാർ, റായ്ച്ചൂർ, കലബുറഗി എന്നിവയാണ് കന്നഡ ഭൂരിപക്ഷ ജില്ലകൾ .
* മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തെ തെക്കൻ കാനറ, മലബാർ ജില്ലകൾക്കിടയിൽ വിഭജിച്ചിരുന്ന ലക്കാഡീവ് ദ്വീപുകൾ, അമിനിദിവി ദ്വീപുകൾ, മിനിക്കോയ് ദ്വീപുകൾ എന്നിവ ഒന്നിച്ച് [[ലക്ഷദ്വീപ്]] കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായി രൂപീകരിച്ചു .
* സൗരാഷ്ട്ര സംസ്ഥാനവും കച്ച് സംസ്ഥാനവും, മധ്യപ്രദേശിലെ നാഗ്പൂർ ഡിവിഷനിലെ മറാത്തി സംസാരിക്കുന്ന ജില്ലകളും ഹൈദരാബാദ് സ്റ്റേറ്റിലെ മറാത്ത്വാഡ പ്രദേശവും ചേർത്താണ് ബോംബെ സംസ്ഥാനം വിപുലീകരിച്ചത്.
* രാജസ്ഥാനും പഞ്ചാബും യഥാക്രമം അജ്മീർ സംസ്ഥാനത്തിൽ നിന്നും പട്യാലയിൽ നിന്നും ഈസ്റ്റ് പഞ്ചാബ് സ്റ്റേറ്റ് യൂണിയനിൽ നിന്നും പ്രദേശങ്ങൾ നേടിയെടുക്കുകയും ബീഹാറിലെ ചില പ്രദേശങ്ങൾ പശ്ചിമ ബംഗാളിലേക്ക് മാറ്റുകയും ചെയ്തു.


=== 1956-ന് ശേഷം ===
ബോംബെ സംസ്ഥാനം 1960 മെയ് 1 ന് ബോംബെ പുനഃസംഘടന നിയമപ്രകാരം [[ഗുജറാത്ത്]], [[മഹാരാഷ്ട്ര]] എന്നീ ഭാഷാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു.  മുൻ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായ [[നാഗാലാ‌ൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] 1963 ഡിസംബർ 1-ന് സംസ്ഥാന പദവി നേടി.  പഞ്ചാബ് പുനഃസംഘടന നിയമം, 1966 നവംബർ 1-ന് [[ഹരിയാണ|ഹരിയാന]] രൂപീകരിക്കുന്നതിനും [[പഞ്ചാബ്|പഞ്ചാബിന്റെ]] വടക്കൻ ജില്ലകൾ [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലേക്ക്]] മാറ്റുന്നതിനും കാരണമായി.  ഈ നിയമം [[ചണ്ഡീഗഢ്|ചണ്ഡീഗഢിനെ]] ഒരു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായും പഞ്ചാബിന്റെയും ഹരിയാനയുടെയും തലസ്ഥാനമായും നിയോഗിക്കുകയും ചെയ്തു. 

1969-ൽ മദ്രാസ് സംസ്ഥാനം [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാട്]] എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു. വടക്കുകിഴക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങളായ മണിപ്പൂർ, മേഘാലയ, ത്രിപുര എന്നിവ 1972 ജനുവരി 21-ന് രൂപീകരിച്ചു.  മൈസൂർ സംസ്ഥാനം 1973-ൽ [[കർണാടക]] എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു. 1975 മെയ് 16-ന് [[സിക്കിം]] ഇന്ത്യൻ യൂണിയന്റെ 22-ാമത്തെ സംസ്ഥാനമായി മാറുകയും സംസ്ഥാനത്തിന്റെ രാജവാഴ്ച നിർത്തലാക്കുകയും ചെയ്തു. 1987-ൽ, [[അരുണാചൽ പ്രദേശ്|അരുണാചൽ പ്രദേശും]] [[മിസോറം|മിസോറാമും]] ഫെബ്രുവരി 20-ന് സംസ്ഥാനങ്ങളായി മാറി, തുടർന്ന് മെയ് 30-ന് ഗോവയും, മുൻ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായ ഗോവ, ദാമൻ, ദിയുവിന്റെ വടക്കൻ എക്‌സ്‌ക്ലേവുകൾ ഡാമോ കൂടാതെ ദിയു ഒരു പ്രത്യേക കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായി ഡാമൻ ദിയു ആയി മാറി. 

2000 നവംബറിൽ മൂന്ന് പുതിയ സംസ്ഥാനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു, അതായത്:

* [[ഛത്തീസ്‌ഗഢ്|ഛത്തീസ്ഗഡ്,]] കിഴക്കൻ മധ്യപ്രദേശിൽ നിന്ന്
* [[ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഞ്ചൽ]], വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഉത്തർപ്രദേശിൽ നിന്ന് ( 2007-ൽ [[ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു ), കൂടാതെ
* ജാർഖണ്ഡ്, യഥാക്രമം മധ്യപ്രദേശ് പുനഃസംഘടന നിയമം, 2000, ഉത്തർപ്രദേശ് പുനഃസംഘടന നിയമം, 2000, ബീഹാർ പുനഃസംഘടന നിയമം, 2000 എന്നിവയുടെ നടപ്പാക്കലോടെ ബീഹാറിന്റെ തെക്കൻ ജില്ലകളിൽ നിന്ന് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. 

പോണ്ടിച്ചേരിയെ 2007-ൽ പുതുച്ചേരി എന്നും, ഒറീസ്സയെ 2011 -ൽ ഒഡീഷ എന്നും പുനർനാമകരണം ചെയ്തു. വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ആന്ധ്രാപ്രദേശിലെ പത്ത് മുൻ ജില്ലകളിൽ നിന്ന് 2014 ജൂൺ 2-ന് [[തെലംഗാണ|തെലങ്കാന]] സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു . 

2019 ഓഗസ്റ്റിൽ, ജമ്മു കശ്മീർ പുനഃസംഘടന നിയമം, 2019 ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ് പാസാക്കി. അതിൽ ജമ്മു കശ്മീർ സംസ്ഥാനത്തെ രണ്ട് കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളായി പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള വ്യവസ്ഥകൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു; ജമ്മു കാശ്മീരും ലഡാക്കും, 2019 ഒക്ടോബർ 31 മുതൽ പ്രാബല്യത്തിൽ വരും. പിന്നീട് ആ വർഷം നവംബറിൽ, കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളായ ദാമൻ, ദിയു, ദാദ്ര, നാഗർ ഹവേലി എന്നിവയെ ലയിപ്പിച്ച് ഒരൊറ്റ കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശമാക്കി മാറ്റുന്നതിനുള്ള നിയമനിർമ്മാണം ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റ് അവതരിപ്പിച്ചു. ദാദ്ര ആൻഡ് നഗർ ഹവേലിയും ദാമൻ ദിയുവും 2020 ജനുവരി 26 ഒരു ഭരണം ആക്കി.

== സംസ്ഥാനങ്ങൾ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!സംസ്ഥാനം
!ISO 3166-2:IN
!വാഹന
കോഡ്
!മേഖല
!ഭരണ&lt;br /&gt;തലസ്ഥാനം
!ഏറ്റവും വലിയ നഗരം
!സംസ്ഥാന പദവി
!ജനസംഖ്യ (2011 സെൻസസ്) 
!ഏരിയ
(കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; )
!ഔദ്യോഗിക
ഭാഷകൾ 
!അധിക ഔദ്യോഗിക
ഭാഷകൾ 
|-
![[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]]
|IN-AP
|AP
|[[ദക്ഷിണേന്ത്യ|തെക്കൻ]]
|അമരാവതി
|വിശാഖപട്ടണം
|1 നവംബർ 1956
|49,506,799
|160,205
|തെലുങ്ക്
|—
|-
![[അരുണാചൽ പ്രദേശ്]]
|IN-AR
|AR
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
| colspan=&quot;2&quot; |ഇറ്റാനഗർ
|1987 ഫെബ്രുവരി 20
|1,383,727
|83,743
|ഇംഗ്ലീഷ്
|—
|-
![[ആസാം]]
|IN-AS
|AS
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
|ദിസ്പൂർ
|ഗുവാഹത്തി
|26 ജനുവരി 1950
|31,205,576
|78,550
|അസമീസ്
|ബംഗാളി, ബോഡോ
|-
![[ബീഹാർ]]
|IN-BR
|BR
|കിഴക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |പട്ന
|26 ജനുവരി 1950
|104,099,452
|94,163
|ഹിന്ദി
|ഉർദു
|-
![[ഛത്തീസ്ഗഢ്|ഛത്തീസ്ഗഡ്]]
|IN-CT
|CG
|സെൻട്രൽ
| colspan=&quot;2&quot; |റായ്പൂർ 
|1 നവംബർ 2000
|25,545,198
|135,194
|ഛത്തീസ്ഗഢി
|ഹിന്ദി , ഇംഗ്ലീഷ്
|-
![[ഗോവ]]
|IN-GA
|GA
|പാശ്ചാത്യ
|പനാജി
|വാസ്കോ ഡ ഗാമ
|30 മെയ് 1987
|1,458,545
|3,702
|കൊങ്കണി
|മറാത്തി
|-
![[ഗുജറാത്ത്]]
|IN-GJ
|GJ
|പാശ്ചാത്യ
|ഗാന്ധിനഗർ
|അഹമ്മദാബാദ്
|1 മെയ് 1960
|60,439,692
|196,024
|ഗുജറാത്തി
|—
|-
![[ഹരിയാന]]
|IN-HR
|HR
|വടക്കൻ
|ചണ്ഡീഗഡ്
|ഫരീദാബാദ്
|1 നവംബർ 1966
|25,351,462
|44,212
|ഹിന്ദി
|പഞ്ചാബി 
|-
![[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]]
|IN-HP
|HP
|വടക്കൻ
|ഷിംല &lt;small&gt;(വേനൽക്കാലം)&lt;/small&gt;
ധർമ്മശാല &lt;small&gt;(ശീതകാലം)&lt;/small&gt; 
|ഷിംല
|1971 ജനുവരി 25
|6,864,602
|55,673
|ഹിന്ദി
|സംസ്കൃതം 
|-
![[ഝാർഖണ്ഡ്‌|ജാർഖണ്ഡ്]]
|IN-JH
|JH
|കിഴക്കൻ
|റാഞ്ചി
|ജംഷഡ്പൂർ
|15 നവംബർ 2000
|32,988,134
|74,677
|ഹിന്ദി
|അംഗിക, ബംഗാളി, ഭോജ്പുരി, ഭൂമിജ്, ഹോ, ഖരിയ, ഖോർത്ത, കുർമാലി, കുരുഖ്, മഗാഹി, മൈഥിലി, മുണ്ടരി, നാഗ്പുരി, ഒഡിയ, സന്താലി, ഉർദു 
|-
![[കർണാടക]]
|IN-KA
|KA
|തെക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |ബാംഗ്ലൂർ
|1 നവംബർ 1956
|61,095,297
|191,791
|കന്നഡ
|—
|-
![[കേരളം]]
|IN-KL
|KL
|തെക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |തിരുവനന്തപുരം
|1 നവംബർ 1956
|33,406,061
|38,863
|മലയാളം
|ഇംഗ്ലീഷ്, തുളു 
|-
![[മധ്യപ്രദേശ്‌|മധ്യപ്രദേശ്]]
|IN-MP
|MP
|സെൻട്രൽ
|ഭോപ്പാൽ
|ഇൻഡോർ
|26 ജനുവരി 1950
|72,626,809
|308,252
|ഹിന്ദി
|—
|-
![[മഹാരാഷ്ട്ര]]
|IN-MH
|MH
|പാശ്ചാത്യ
|മുംബൈ &lt;small&gt;(വേനൽക്കാലം)&lt;/small&gt;
നാഗ്പൂർ &lt;small&gt;(ശീതകാലം)&lt;/small&gt; 
|മുംബൈ
|1 മെയ് 1960
|112,374,333
|307,713
|മറാത്തി
|—
|-
![[മണിപ്പൂർ]]
|IN-MN
|MN
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
| colspan=&quot;2&quot; |ഇംഫാൽ
|1972 ജനുവരി 21
|2,855,794
|22,347
|മെയ്റ്റി
|ഇംഗ്ലീഷ്
|-
![[മേഘാലയ]]
|IN-ML
|ML
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
| colspan=&quot;2&quot; |ഷില്ലോങ്
|1972 ജനുവരി 21
|2,966,889
|22,720
|ഇംഗ്ലീഷ്
|ഖാസി 
|-
![[മിസോറാം]]
|IN-MZ
|MZ
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
| colspan=&quot;2&quot; |ഐസ്വാൾ
|1987 ഫെബ്രുവരി 20
|1,097,206
|21,081
|ഇംഗ്ലീഷ് , ഹിന്ദി , മിസോ
|—
|-
![[നാഗാലാൻഡ്]]
|IN-NL
|NL
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
|കൊഹിമ
|ദിമാപൂർ
|1 ഡിസംബർ 1963
|1,978,502
|16,579
|ഇംഗ്ലീഷ്
|—
|-
![[ഒഡീഷ]]
|IN-OR
|OD
|കിഴക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |ഭുവനേശ്വർ
|26 ജനുവരി 1950
|41,974,218
|155,820
|ഒഡിയ
|—
|-
![[പഞ്ചാബ്]]
|IN-PB
|PB
|വടക്കൻ
|ചണ്ഡീഗഡ്
|ലുധിയാന
|1 നവംബർ 1966
|27,743,338
|50,362
|പഞ്ചാബി
|—
|-
![[രാജസ്ഥാൻ]]
|IN-RJ
|RJ
|[[വടക്കേ ഇന്ത്യ|വടക്കൻ]]
| colspan=&quot;2&quot; |ജയ്പൂർ
|26 ജനുവരി 1950
|68,548,437
|342,269
|ഹിന്ദി
|ഇംഗ്ലീഷ്
|-
![[സിക്കിം]]
|IN-SK
|SK
|[[വടക്കു കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|വടക്ക്-കിഴക്ക്]]
| colspan=&quot;2&quot; |ഗാങ്ടോക്ക്
|1975 മെയ് 16
|610,577
|7,096
|ഇംഗ്ലീഷ് , നേപ്പാളി
|ബൂട്ടിയ, ഗുരുങ്, ലെപ്ച, ലിംബു, മംഗാർ, മുഖിയ, നെവാരി, റായ്, ഷെർപ്പ, തമാങ്
|-
![[തമിഴ്നാട്]]
|IN-TN
|TN
|[[ദക്ഷിണേന്ത്യ|തെക്കൻ]]
| colspan=&quot;2&quot; |ചെന്നൈ
|1 നവംബർ 1956
|72,147,030
|130,058
|തമിഴ്
|ഇംഗ്ലീഷ്
|-
![[തെലംഗാണ|തെലങ്കാന]]
|IN-TG
|TS
|തെക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |ഹൈദരാബാദ് 
|2 ജൂൺ 2014
|35,193,978 
|114,840 
|തെലുങ്ക്
|ഉർദു 
|-
![[ത്രിപുര]]
|IN-TR
|TR
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
| colspan=&quot;2&quot; |അഗർത്തല
|1972 ജനുവരി 21
|3,673,917
|10,492
|ബംഗാളി , ഇംഗ്ലീഷ് , കോക്‌ബോറോക്ക്
|—
|-
![[ഉത്തർപ്രദേശ്]]
|IN-UP
|UP
|സെൻട്രൽ
| colspan=&quot;2&quot; |ലഖ്‌നൗ
|26 ജനുവരി 1950
|199,812,341
|243,286
|ഹിന്ദി
|ഉർദു
|-
![[ഉത്തരാഖണ്ഡ്]]
|IN-UT
|UK
|സെൻട്രൽ
|ഭരാരിസൈൻ &lt;small&gt;(വേനൽക്കാലം)&lt;/small&gt;
ഡെറാഡൂൺ &lt;small&gt;(ശീതകാലം)&lt;/small&gt; 
|ഡെറാഡൂൺ
|2000 നവംബർ 9
|10,086,292
|53,483
|ഹിന്ദി
|സംസ്കൃതം 
|-
![[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]]
|IN-WB
|WB
|കിഴക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |കൊൽക്കത്ത
|26 ജനുവരി 1950
|91,276,115
|88,752
|ബംഗാളി , നേപ്പാളി 
|ഹിന്ദി, ഒഡിയ, തെലുങ്ക്, പഞ്ചാബി, സന്താലി, ഉറുദു
|}

==കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങൾ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം
!ISO 3166-2:IN
!വാഹന
കോഡ്
!മേഖല
!ഭരണ&lt;br /&gt;തലസ്ഥാനം
!ഏറ്റവും വലിയ നഗരം
!യുടി പദവി
!ജനസംഖ്യ
!ഏരിയ
(കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; )
!ഔദ്യോഗിക
ഭാഷകൾ
!അധിക ഔദ്യോഗിക
ഭാഷകൾ
|-
![[ആന്തമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ|ആൻഡമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ]]
|IN-AN
|AN
|തെക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |ശ്രീവിജയപുരം (മുൻപ് പോർട്ട്‌ ബ്ലെയർ)
|1 നവംബർ 1956
|380,581
|8,249
|ഹിന്ദി
|ഇംഗ്ലീഷ്
|-
!ചണ്ഡീഗഡ്
|IN-CH
|CH
|വടക്കൻ
|ചണ്ഡീഗഡ്
|—
|1 നവംബർ 1966
|1,055,450
|114
|ഇംഗ്ലീഷ്
|—
|-
![[ദാദ്ര നഗർ ഹവേലി, ദാമൻ ദിയു]]
|IN-DH
|DD
|പാശ്ചാത്യ
| colspan=&quot;2&quot; |ദാമൻ
|26 ജനുവരി 2020
|586,956
|603
|ഹിന്ദി , ഗുജറാത്തി , മറാത്തി , ഇംഗ്ലീഷ്
|—
|-
![[ഡെൽഹി|ഡൽഹി]]
|IN-DL
|DL
|വടക്കൻ
|ന്യൂ ഡെൽഹി
|ഡൽഹി
|1 നവംബർ 1956
|16,787,941
|1,490
|ഹിന്ദി , ഇംഗ്ലീഷ്
|പഞ്ചാബി, ഉറുദു 
|-

![[ലക്ഷദ്വീപ്]]
|IN-LD
|LD
|തെക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |കവരത്തി
|1 നവംബർ 1956
|64,473
|32
|മലയാളം , ഇംഗ്ലീഷ്
|—
|-
![[പുതുച്ചേരി]]
|IN-PY
|PY
|തെക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |പുതുച്ചേരി
|16 ഓഗസ്റ്റ് 1962
|1,247,953
|492
|തമിഴ് , ഇംഗ്ലീഷ്
|തെലുങ്ക്, മലയാളം, ഫ്രഞ്ച്
|-
![[ജമ്മു-കശ്മീർ]]
|IN-JK
|JK
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
![[ലഡാക്ക്]]
|IN-
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|}

=== സ്വയംഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ ===
ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ ആറാമത്തെ ഷെഡ്യൂൾ അതത് സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ സ്വയംഭരണാവകാശം നൽകിയിട്ടുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിന് സ്വയംഭരണ കൗൺസിലുകൾ രൂപീകരിക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നു.  ഈ സ്വയംഭരണ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലാണ് .

=== മുൻ സംസ്ഥാനങ്ങൾ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!മാപ്പ്
!സംസ്ഥാനം
!ഭരണ&lt;br /&gt;തലസ്ഥാനം
!വർഷങ്ങൾ
!ഇന്നത്തെ സംസ്ഥാനം(കൾ)
|-
|[[പ്രമാണം:Ajmer in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|292x292ബിന്ദു]]
|അജ്മീർ സംസ്ഥാനം
|അജ്മീർ
|1950–1956
|രാജസ്ഥാൻ
|-
|[[പ്രമാണം:Andhra-India 1953.svg|ചട്ടരഹിതം|292x292ബിന്ദു]]
|ആന്ധ്രാ സംസ്ഥാനം
|കുർണൂൽ
|1953–1956
|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്
|-
|[[പ്രമാണം:Bhopal in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|292x292ബിന്ദു]]
|ഭോപ്പാൽ സംസ്ഥാനം
|ഭോപ്പാൽ
|1949–1956
|മധ്യപ്രദേശ്
|-
|[[പ്രമാണം:Bilaspur in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|295x295ബിന്ദു]]
|ബിലാസ്പൂർ സംസ്ഥാനം
|ബിലാസ്പൂർ
|1950–1954
|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്
|-
|[[പ്രമാണം:Bombay in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|300x300ബിന്ദു]]
|ബോംബെ സംസ്ഥാനം
|ബോംബെ
|1950-1960
|മഹാരാഷ്ട്ര , ഗുജറാത്ത് , ഭാഗികമായി കർണാടക
|-
|[[പ്രമാണം:Coorg in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|300x300ബിന്ദു]]
|കൂർഗ് സംസ്ഥാനം
|മടിക്കേരി
|1950–1956
|കർണാടക
|-
|[[പ്രമാണം:Punjab, India (1956-1966).png|ചട്ടരഹിതം|297x297ബിന്ദു]]
|കിഴക്കൻ പഞ്ചാബ്
|ഷിംല &lt;small&gt;(1947–1953)&lt;/small&gt;
ചണ്ഡീഗഡ് &lt;small&gt;(1953–1966)&lt;/small&gt;
|1947–1966
|പഞ്ചാബ്, ഹരിയാന, ഹിമാചൽ പ്രദേശ്, ചണ്ഡീഗഡ് യു.ടി
|-
|[[പ്രമാണം:Hyderabad in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|296x296ബിന്ദു]]
|ഹൈദരാബാദ് സംസ്ഥാനം
|ഹൈദരാബാദ്
|1948-1956
|തെലങ്കാന, ഭാഗികമായി മഹാരാഷ്ട്ര, കർണാടക
|-
|[[പ്രമാണം:Jammu and Kashmir in India (de-facto) (claims hatched).svg|ചട്ടരഹിതം|265x265ബിന്ദു]]
|ജമ്മു കാശ്മീർ
|ശ്രീനഗർ &lt;small&gt;(വേനൽക്കാലം)&lt;/small&gt;
ജമ്മു &lt;small&gt;(ശീതകാലം)&lt;/small&gt;
|1954–2019
|ജമ്മു കശ്മീർ യുടിയും
ലഡാക്ക് യു.ടി
|-
|[[പ്രമാണം:Kutch in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|291x291ബിന്ദു]]
|കച്ച് സംസ്ഥാനം
|ഭുജ്
|1947–1956
|ഗുജറാത്ത്
|-
|[[പ്രമാണം:Madhya Bharat in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|290x290ബിന്ദു]]
|മധ്യഭാരത്
|ഇൻഡോർ &lt;small&gt;(വേനൽക്കാലം)&lt;/small&gt;
ഗ്വാളിയോർ &lt;small&gt;(ശീതകാലം)&lt;/small&gt;
|1948-1956
|മധ്യപ്രദേശ്
|-
|[[പ്രമാണം:Madras in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|291x291ബിന്ദു]]
|മദ്രാസ് സംസ്ഥാനം
|മദ്രാസ്
|1950–1969
|ആന്ധ്രപ്രദേശ്, തമിഴ്നാട്, ഭാഗികമായി കർണാടക, കേരളം
|-
|[[പ്രമാണം:Mysore in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|290x290ബിന്ദു]]
|മൈസൂർ സംസ്ഥാനം
|ബാംഗ്ലൂർ
|1947–1973
|കർണാടക
|-
|[[പ്രമാണം:PEPSU in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|288x288ബിന്ദു]]
|പട്യാല ആൻഡ് ഈസ്റ്റ് പഞ്ചാബ് സ്റ്റേറ്റ്സ് യൂണിയൻ
|പട്യാല
|1948-1956
|പഞ്ചാബും ഹരിയാനയും _
|-
|[[പ്രമാണം:Saurashtra in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|287x287ബിന്ദു]]
|സൗരാഷ്ട്ര
|രാജ്കോട്ട്
|1948-1956
|ഗുജറാത്ത്
|-
|[[പ്രമാണം:Travancore-Cochin in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|290x290ബിന്ദു]]
|തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി
|തിരുവനന്തപുരം
|1949–1956
|കേരളവും ഭാഗികമായി തമിഴ്‌നാടും
|-
|[[പ്രമാണം:Vindhya Pradesh in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|285x285ബിന്ദു]]
|വിന്ധ്യ പ്രദേശ്
|രേവ
|1948-1956
|മധ്യപ്രദേശ്
|}

=== മുൻ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!മാപ്പ്
!പേര്
!മേഖല
!ഭരണ&lt;br /&gt;തലസ്ഥാനം
!ഏരിയ
!യുടി സ്ഥാപിച്ചു
!യുടി പ്രവർത്തനം  മാറ്റി 
!ഇപ്പോൾ ഭാഗം
|-
|[[പ്രമാണം:IN-AR.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|അരുണാചൽ പ്രദേശ്
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
|ഇറ്റാനഗർ
|83,743 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (32,333 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|1972 ജനുവരി 21
|1987 ഫെബ്രുവരി 20
|ഒരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ
|-
|[[പ്രമാണം:IN-DN.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|ദാദ്ര ആൻഡ് നാഗർ ഹവേലി
|പാശ്ചാത്യ
|സിൽവാസ്സ
|491 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (190 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|1961 ഓഗസ്റ്റ് 11
|26 ജനുവരി 2020
|ദാദ്ര നഗർ ഹവേലി, ദാമൻ ദിയു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം
|-
|[[പ്രമാണം:IN-DD.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|ദാമനും ദിയുവും
|പാശ്ചാത്യ
|ദാമൻ
|112 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (43 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|30 മെയ് 1987
|26 ജനുവരി 2020
|ദാദ്ര നഗർ ഹവേലി, ദാമൻ ദിയു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം
|-
|[[പ്രമാണം:IN-GDD.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|ഗോവ, ദാമൻ, ദിയു
|പാശ്ചാത്യ
|പനാജി
|3,814 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (1,473 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|1961 ഡിസംബർ 19
|30 മെയ് 1987
|ഗോവ സംസ്ഥാനവും ദാദ്ര നഗർ ഹവേലിയും ദാമൻ ദിയു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശവും
|-
|[[പ്രമാണം:IN-HP.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്
|വടക്കൻ
|ഷിംല
|55,673 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (21,495 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|1 നവംബർ 1956
|1971 ജനുവരി 25
|ഒരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ
|-
|[[പ്രമാണം:IN-MN.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|മണിപ്പൂർ
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
|ഇംഫാൽ
|22,327 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (8,621 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|1 നവംബർ 1956
|1972 ജനുവരി 21
|ഒരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ
|-
|[[പ്രമാണം:IN-MZ.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|മിസോറാം
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
|ഐസ്വാൾ
|21,087 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (8,142 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|1972 ജനുവരി 21
|1987 ഫെബ്രുവരി 20
|ഒരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ
|-
|[[പ്രമാണം:IN-NL.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|നാഗാലാൻഡ്
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
|കൊഹിമ
|16,579 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (6,401 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|29 നവംബർ 1957
|1 ഡിസംബർ 1963
|ഒരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ
|-
|[[പ്രമാണം:IN-TR.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|ത്രിപുര
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
|അഗർത്തല
|10,491.65 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (4,050.85 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|1 നവംബർ 1956
|1972 ജനുവരി 21
|ഒരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ
|}

== ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളും അധികാരികളും ==
[[ഇന്ത്യയുടെ ഭരണഘടന|ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന,]] യൂണിയനും സംസ്ഥാനവും തമ്മിലുള്ള ഏതൊരു പ്രദേശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് വിനിയോഗിക്കാവുന്ന പരമാധികാര എക്സിക്യൂട്ടീവ്, ലെജിസ്ലേറ്റീവ് അധികാരങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നു. സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ ഭരന്നങ്ങൾക്കായി സംസ്ഥാനസർക്കാരുകളും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളുടെ ഭരണത്തിനായി കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശ ഭരണകൂടങ്ങളും ഉണ്ട്. ഡൽഹി, പോണ്ടിച്ചേരി എന്നീ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങൾക്ക് ഭാഗിക സംസ്ഥാന പദവി നൽകിയിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന പ്രകാരം [[ഭാരത സർക്കാർ|കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ]] അധികാരങ്ങൾ [[യൂണിയൻ ലിസ്റ്റ്]], സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ അധികാരങ്ങൾ [[സംസ്ഥാന ലിസ്റ്റ്|സ്റ്റേറ്റ് ലിസ്റ്റ്]], കേന്ദ്രത്തിനും-സംസ്ഥാനത്തിനും തുല്യ അധികാരമുള്ള [[കൺകറന്റ് ലിസ്റ്റ്]] എന്നിവയിൽ പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. 


==അവലംബം==
{{reflist}}
{{ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങൾ}}
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും| ]]</text>
      <sha1>c94ivazxwkwqcwjfzimgju02rzx8tvw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619715</id>
      <parentid>4619714</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T02:07:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <origin>4619715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48559" sha1="f8u8o1mwfg2qbytk1v7lsdjzlgk6b0i" xml:space="preserve">{{prettyurl|States and territories of India}}
{{Infobox subdivision type
| name               = ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും
| alt_name           =   
|map                = {{India States and Territories Labelled Map}}
|category           = ഫെഡറേറ്റഡ് സംസ്ഥാനങ്ങൾ
|territory          = [[റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ]]
|start_date         =
|current_number     =28 സംസ്ഥാനങ്ങൾ&lt;br&gt;8 കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങൾ
|number_date        = 
|population_range   = '''സംസ്ഥാനങ്ങൾ''':&lt;br/&gt; ● ഉത്തർപ്രദേശ് - 199,812,341 (ഏറ്റവും ഉയർന്നത്)  &lt;br/&gt; ● സിക്കിം - 610,577 (ഏറ്റവും കുറവ്) &lt;br/&gt; '''കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങൾ''':  &lt;br/&gt;  ● ഡൽഹി - 16,787,941 (ഏറ്റവും ഉയർന്നത്) &lt;br/&gt; ●  ലക്ഷദ്വീപ് - 64,473 (ഏറ്റവും കുറവ്)
|area_range         = '''സംസ്ഥാനങ്ങൾ''': &lt;br/&gt;● രാജസ്ഥാൻ - 342,269 km2 (132,151 ചതുരശ്ര മൈൽ) (ഏറ്റവും വലുത്)&lt;br/&gt; ● ഗോവ - 3,702 km2 (1,429 ചതുരശ്ര മൈൽ) (ഏറ്റവും ചെറുത്) &lt;br/&gt;  ''''കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ'''': &lt;br/&gt; ● ലഡാക്ക് - 59,146 km2 (22,836 ചതുരശ്ര മൈൽ) (ഏറ്റവും വലുത്)&lt;br/&gt;  ● ലക്ഷദ്വീപ് - 32 km2 (12 ചതുരശ്ര മൈൽ) (ഏറ്റവും ചെറുത്)
|subdivision        = [[List of districts in India|ജില്ല]], [[Administrative divisions of India#Divisions|ഡിവിഷനുകൾ]]
|government1=സംസ്ഥാന സർക്കാരുകൾ &lt;br/&gt;കേന്ദ്ര ഗവൺമെന്റുകൾ &lt;br/&gt;(കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ)}}


ഭരണഘടനയുടെ പട്ടിക 1 രാജ്യത്തിന്റെ ഘടനയെയും സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളുടെയും അതിരുകളെ പറ്റിയും പ്രതിപാദിക്കുന്നു. 28 [[സംസ്ഥാനം|സംസ്ഥാനങ്ങളും]] 8 [[കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശം|കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളുമടങ്ങിയ]] ഒരു ഫെഡറൽ ഐക്യരാഷ്ട്രമാണ് [[ഇന്ത്യ]]&lt;ref name=&quot;official&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.india.gov.in/knowindia/state_uts.php|title=States and union territories|accessdate=2007-09-07 |format=HTML |work= }}&lt;/ref&gt;. ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളേയും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളേയും വീണ്ടും ജില്ലകളായി തിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ജില്ലകളെ വീണ്ടും താലൂക്കുകളായും മറ്റും വിഭജിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ഈ വിഭജനം എല്ലാ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും ഏകരൂപത്തിലല്ല.

[[ജമ്മു-കശ്മീർ|ജമ്മു ആൻഡ് കാശ്മീർ]] 2019 ഒക്‌ടോബർ 31 നു ജമ്മു ആൻഡ് കാശ്മീർ ,ലഡാക്ക് എന്നീ രണ്ട്‌ [[കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശം|കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രേദേശം]] ആയി ശേഷം 28 സംസ്ഥാനങ്ങളും 9 കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രേദേശം വും ആയി എന്നാൽ 2020  ജനുവരി 26 നു 
[[ദാദ്ര, നഗർ ഹവേലി|ദാദ്ര, നഗർ ഹവേലിയും]] [[ദമൻ, ദിയു|ദമൻ, ദിയുവും]] ഒരു ഭരണം ആക്കി 

നിലവിൽ 28 സംസ്ഥാനങ്ങളും 8  കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രേദേശം വും ഉണ്ട് 

സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ പ്രാദേശികമായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട മന്ത്രിസഭ ഭരണം നടത്തുമ്പോൾ കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളിൽ ഇന്ത്യയുടെ [[രാഷ്ട്രപതി]], ഒരു അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റർ വഴി നേരിട്ടാണ് ഭരണം നടത്തുന്നത്. എന്നാൽ ചില കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളിൽ ഈ രീതിയിൽ അല്പം വ്യത്യാസമുണ്ട്.

== ചരിത്രം ==

=== സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു മുമ്പ് ===
ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം അതിന്റെ ചരിത്രത്തിലുടനീളം നിരവധി വ്യത്യസ്ത വംശീയ വിഭാഗങ്ങളാൽ ഭരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഓരോന്നും പ്രദേശത്ത് ഭരണപരമായ വിഭജനത്തിന്റെ സ്വന്തം നയങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു. മുൻകാല മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണ ഘടന ബ്രിട്ടീഷ് രാജ് കൂടുതലും നിലനിർത്തി. ഇന്ത്യയെ ബ്രിട്ടീഷുകാരും നാട്ടുരാജ്യങ്ങളും നേരിട്ട് ഭരിക്കുന്ന പ്രവിശ്യകളായി ''(പ്രസിഡൻസികൾ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു)'' വിഭജിച്ചു. നാട്ടുരാജ്യങ്ങളുടെ മേൽ ''യഥാർത്ഥ'' പരമാധികാരം ( ആധിപത്യം ) കൈവശം വച്ചിരുന്ന ബ്രിട്ടീഷ്, സാമ്രാജ്യത്തോട് വിശ്വസ്തനായ ഒരു പ്രാദേശിക രാജകുമാരനോ രാജാവോ നാമമാത്രമായി നിയന്ത്രിച്ചു .

=== 1947-1950 ===
1947 നും 1950 നും ഇടയിൽ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളുടെ പ്രദേശങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ യൂണിയനിൽ രാഷ്ട്രീയമായി സംയോജിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. ഭൂരിഭാഗവും നിലവിലുള്ള പ്രവിശ്യകളിലേക്ക് ലയിപ്പിച്ചു; മറ്റുള്ളവ [[രാജസ്ഥാൻ]], [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]], മധ്യഭാരതം, വിന്ധ്യ പ്രദേശ് എന്നിങ്ങനെ ഒന്നിലധികം നാട്ടുരാജ്യങ്ങളുടെ പുതിയ പ്രവിശ്യകളായി ക്രമീകരിച്ചു. മൈസൂർ, ഹൈദരാബാദ്, ഭോപ്പാൽ, ബിലാസ്പൂർ എന്നിവയുൾപ്പെടെ ഏതാനും പ്രവിശ്യകൾ പ്രത്യേക പ്രവിശ്യകളായി മാറി. 1950 ജനുവരി 26-ന് നിലവിൽ വന്ന പുതിയ [[ഇന്ത്യയുടെ ഭരണഘടന|ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന]] ഇന്ത്യയെ ഒരു പരമാധികാര ജനാധിപത്യ റിപ്പബ്ലിക്കാക്കി മാറ്റി. പുതിയ റിപ്പബ്ലിക്കിനെ '''&quot;യൂണിയൻ ഓഫ് സ്റ്റേറ്റ്സ്&quot;''' ആയും പ്രഖ്യാപിച്ചു. 

1950-ലെ ഭരണഘടന മൂന്ന് പ്രധാന സംസ്ഥാനങ്ങളെ വേർതിരിച്ചു:

* ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ മുൻ ഗവർണർമാരുടെ പ്രവിശ്യകളായിരുന്ന '''ഭാഗം എ''' സംസ്ഥാനങ്ങൾ. തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഗവർണറും സംസ്ഥാന നിയമസഭയുമാണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്.  '''ഭാഗം A-'''ൽ  9 സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഇവയായിരുന്നു:
*# [[ആസാം|അസം]] (മുമ്പ് അസം പ്രവിശ്യ ),
*# [[ബിഹാർ|ബീഹാർ]] (മുമ്പ് ബീഹാർ പ്രവിശ്യ ),
*# ബോംബെ (മുമ്പ് ബോംബെ പ്രവിശ്യ ),
*# കിഴക്കൻ പഞ്ചാബ് (പഴയ പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യ ),
*# മധ്യപ്രദേശ് (മുമ്പ് സെൻട്രൽ പ്രവിശ്യകളും ബെരാറും )
*# മദ്രാസ് (മുമ്പ് മദ്രാസ് പ്രവിശ്യ )
*# ഒറീസ (മുമ്പ് ഒറീസ്സ പ്രവിശ്യ ),
*# ഉത്തർപ്രദേശ് (മുമ്പ് യുണൈറ്റഡ് പ്രവിശ്യകൾ ), 
*# പശ്ചിമ ബംഗാൾ (മുൻ ബംഗാൾ പ്രവിശ്യ ).
* '''ഭാഗം ബി'''-ൽ 8 സംസ്ഥാനങ്ങൾ, മുൻ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളോ, നാട്ടുരാജ്യങ്ങളുടെ ഗ്രൂപ്പുകളോ ആയിരുന്നു അത്. സാധാരണയായി സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭരണാധികാരിയും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട നിയമനിർമ്മാണ സഭയും ആയിരുന്ന ഒരു രാജ്‌പ്രമുഖ ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രപതിയാണ് രാജപ്രമുഖിനെ നിയമിച്ചത്. പാർട്ട് ബി-ൽ 8  സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഇവയായിരുന്നു:
*# ഹൈദരാബാദ് (മുമ്പ് ഹൈദരാബാദ് പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് ),
*# ജമ്മു കശ്മീർ (മുമ്പ് ജമ്മു കശ്മീർ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് )
*# മധ്യഭാരതം (മുമ്പ് സെൻട്രൽ ഇന്ത്യ ഏജൻസി ),
*# മൈസൂർ (മുമ്പ് മൈസൂർ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് )
*# പട്യാല ആൻഡ് ഈസ്റ്റ് പഞ്ചാബ് സ്റ്റേറ്റ്സ് യൂണിയൻ (PEPSU),
*# രാജസ്ഥാൻ (മുമ്പ് രാജ്പുത്താന ഏജൻസി ),
*# സൗരാഷ്ട്ര (മുമ്പ് ബറോഡ, വെസ്റ്റേൺ ഇന്ത്യ, ഗുജറാത്ത് സ്റ്റേറ്റ്സ് ഏജൻസി ), 
*# തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി (മുമ്പ് തിരുവിതാംകൂർ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് , കൊച്ചിൻ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് ).
* '''പാർട്ട് സി'''-ൽ 10 സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. മുൻ ചീഫ് കമ്മീഷണർമാരുടെ പ്രവിശ്യകളും ചില നാട്ടുരാജ്യങ്ങളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഓരോന്നും ഇന്ത്യയുടെ രാഷ്ട്രപതി നിയമിച്ച ഒരു ചീഫ് കമ്മീഷണറാണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. പാർട്ട് സി ഇപ്രകാരമായിരുന്നു:
*# അജ്മീർ (മുമ്പ് അജ്മീർ-മേർവാര പ്രവിശ്യ ),
*# ഭോപ്പാൽ (മുമ്പ് ഭോപ്പാൽ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് )
*# ബിലാസ്പൂർ (മുമ്പ് ബിലാസ്പൂർ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് )
*# കൂർഗ് സംസ്ഥാനം (മുമ്പ് കൂർഗ് പ്രവിശ്യ ),
*# ഡൽഹി ,
*# ഹിമാചൽ പ്രദേശ് ,
*# കച്ച് (മുമ്പ് കച്ച് പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് ),
*# മണിപ്പൂർ (മുമ്പ് മണിപ്പൂർ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് )
*# ത്രിപുര (മുമ്പ് ത്രിപുര പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് ), 
*# വിന്ധ്യ പ്രദേശ് (മുമ്പ് സെൻട്രൽ ഇന്ത്യ ഏജൻസി ).
* '''പാർട്ട് ഡി''' സംസ്ഥാനം കേന്ദ്ര ഗവൺമെന്റ് നിയമിച്ച ഒരു ലെഫ്റ്റനന്റ് ഗവർണർ ഭരിച്ചിരുന്ന ആൻഡമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ മാത്രമായിരുന്നു.

[[പ്രമാണം:India Administrative Divisions 1951.svg|ലഘുചിത്രം|446x446ബിന്ദു|1951-ൽ ഇന്ത്യയുടെ ഭരണവിഭാഗങ്ങൾ]]

== ഇന്ത്യ സാംസ്‌കാരിക സവിശേഷതകൾ ==
1953 ഒക്ടോബർ 1 ന് മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ തെലുങ്ക് സംസാരിക്കുന്ന വടക്കൻ ജില്ലകളിൽ നിന്നാണ് &quot;ആന്ധ്രാ സംസ്ഥാനം&quot; രൂപീകൃതമായത്. 
1954 - ൽ ചന്ദർനാഗോറിലെ ഫ്രഞ്ച് എൻക്ലേവ് പശ്ചിമ ബംഗാളിലേക്ക് മാറ്റി. അതേ വർഷം തന്നെ പോണ്ടിച്ചേരി, കാരിക്കൽ, യാനോൺ, മാഹി എന്നീ മുൻ ഫ്രഞ്ച് എൻക്ലേവുകൾ ഉൾപ്പെടുന്ന പോണ്ടിച്ചേരി ഇന്ത്യയിലേക്ക് മാറ്റി; 1962-ൽ ഇത് ഒരു കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശമായി മാറി. 

1954-ൽ, ഇന്ത്യാനുകൂല ശക്തികൾ പോർച്ചുഗീസ് അധീനതയിലുള്ള ദാദ്രയിലെയും നഗർ ആവേലിയിലെയും എൻക്ലേവുകൾ മോചിപ്പിച്ചു, സ്വതന്ത്ര ദാദ്ര ആൻഡ് നഗർ ഹവേലി എന്ന ഹ്രസ്വകാല സംസ്ഥാനമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. 1961-ൽ ഇന്ത്യ ഇതിനെ ദാദ്ര-നാഗർ ഹവേലി കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായി കൂട്ടിച്ചേർത്തു . 

സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ പുനഃസംഘടന നിയമം, 1956 ഭാഷാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളെ പുനഃസംഘടിപ്പിച്ചു, അതിന്റെ ഫലമായി പുതിയ സംസ്ഥാനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. 

ഈ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഫലമായി:

* മദ്രാസ് സംസ്ഥാനം അതിന്റെ പേര് നിലനിർത്തി, കന്യാകുമാരി ജില്ല ചേർത്ത് തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി രൂപീകരിച്ചു.
* 1956 -ൽ ഹൈദരാബാദ് സംസ്ഥാനത്തിലെ തെലുങ്ക് സംസാരിക്കുന്ന ജില്ലകളുമായി ആന്ധ്രാ സംസ്ഥാനം ലയിപ്പിച്ചാണ് ആന്ധ്രാപ്രദേശ് രൂപീകരിച്ചത് .
* മലബാർ ജില്ലയും മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തെ തെക്കൻ കാനറ ജില്ലകളിലെ കാസർഗോഡ് താലൂക്കും തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചിയുമായി സംയോജിപ്പിച്ചാണ് കേരളം സൃഷ്ടിച്ചത് .
* ബെല്ലാരി, സൗത്ത് കാനറ ജില്ലകളും ( കാസർഗോഡ് താലൂക്ക് ഒഴികെ ) മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്ത് നിന്ന് കോയമ്പത്തൂർ ജില്ലയിലെ കൊല്ലേഗൽ താലൂക്കും, ബോംബെ സംസ്ഥാനത്ത് നിന്ന് ബെൽഗാം, ബീജാപ്പൂർ, നോർത്ത് കാനറ, ധാർവാഡ് ജില്ലകളും ചേർത്താണ് മൈസൂർ സംസ്ഥാനം പുനഃസംഘടിപ്പിച്ചത്. ഹൈദരാബാദ് സംസ്ഥാനത്തിൽ നിന്നും കൂർഗ് സംസ്ഥാനത്തിൽ നിന്നും ബിദാർ, റായ്ച്ചൂർ, കലബുറഗി എന്നിവയാണ് കന്നഡ ഭൂരിപക്ഷ ജില്ലകൾ .
* മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തെ തെക്കൻ കാനറ, മലബാർ ജില്ലകൾക്കിടയിൽ വിഭജിച്ചിരുന്ന ലക്കാഡീവ് ദ്വീപുകൾ, അമിനിദിവി ദ്വീപുകൾ, മിനിക്കോയ് ദ്വീപുകൾ എന്നിവ ഒന്നിച്ച് [[ലക്ഷദ്വീപ്]] കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായി രൂപീകരിച്ചു .
* സൗരാഷ്ട്ര സംസ്ഥാനവും കച്ച് സംസ്ഥാനവും, മധ്യപ്രദേശിലെ നാഗ്പൂർ ഡിവിഷനിലെ മറാത്തി സംസാരിക്കുന്ന ജില്ലകളും ഹൈദരാബാദ് സ്റ്റേറ്റിലെ മറാത്ത്വാഡ പ്രദേശവും ചേർത്താണ് ബോംബെ സംസ്ഥാനം വിപുലീകരിച്ചത്.
* രാജസ്ഥാനും പഞ്ചാബും യഥാക്രമം അജ്മീർ സംസ്ഥാനത്തിൽ നിന്നും പട്യാലയിൽ നിന്നും ഈസ്റ്റ് പഞ്ചാബ് സ്റ്റേറ്റ് യൂണിയനിൽ നിന്നും പ്രദേശങ്ങൾ നേടിയെടുക്കുകയും ബീഹാറിലെ ചില പ്രദേശങ്ങൾ പശ്ചിമ ബംഗാളിലേക്ക് മാറ്റുകയും ചെയ്തു.


=== 1956-ന് ശേഷം ===
ബോംബെ സംസ്ഥാനം 1960 മെയ് 1 ന് ബോംബെ പുനഃസംഘടന നിയമപ്രകാരം [[ഗുജറാത്ത്]], [[മഹാരാഷ്ട്ര]] എന്നീ ഭാഷാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു.  മുൻ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായ [[നാഗാലാ‌ൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] 1963 ഡിസംബർ 1-ന് സംസ്ഥാന പദവി നേടി.  പഞ്ചാബ് പുനഃസംഘടന നിയമം, 1966 നവംബർ 1-ന് [[ഹരിയാണ|ഹരിയാന]] രൂപീകരിക്കുന്നതിനും [[പഞ്ചാബ്|പഞ്ചാബിന്റെ]] വടക്കൻ ജില്ലകൾ [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലേക്ക്]] മാറ്റുന്നതിനും കാരണമായി.  ഈ നിയമം [[ചണ്ഡീഗഢ്|ചണ്ഡീഗഢിനെ]] ഒരു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായും പഞ്ചാബിന്റെയും ഹരിയാനയുടെയും തലസ്ഥാനമായും നിയോഗിക്കുകയും ചെയ്തു. 

1969-ൽ മദ്രാസ് സംസ്ഥാനം [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാട്]] എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു. വടക്കുകിഴക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങളായ മണിപ്പൂർ, മേഘാലയ, ത്രിപുര എന്നിവ 1972 ജനുവരി 21-ന് രൂപീകരിച്ചു.  മൈസൂർ സംസ്ഥാനം 1973-ൽ [[കർണാടക]] എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു. 1975 മെയ് 16-ന് [[സിക്കിം]] ഇന്ത്യൻ യൂണിയന്റെ 22-ാമത്തെ സംസ്ഥാനമായി മാറുകയും സംസ്ഥാനത്തിന്റെ രാജവാഴ്ച നിർത്തലാക്കുകയും ചെയ്തു. 1987-ൽ, [[അരുണാചൽ പ്രദേശ്|അരുണാചൽ പ്രദേശും]] [[മിസോറം|മിസോറാമും]] ഫെബ്രുവരി 20-ന് സംസ്ഥാനങ്ങളായി മാറി, തുടർന്ന് മെയ് 30-ന് ഗോവയും, മുൻ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായ ഗോവ, ദാമൻ, ദിയുവിന്റെ വടക്കൻ എക്‌സ്‌ക്ലേവുകൾ ഡാമോ കൂടാതെ ദിയു ഒരു പ്രത്യേക കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായി ഡാമൻ ദിയു ആയി മാറി. 

2000 നവംബറിൽ മൂന്ന് പുതിയ സംസ്ഥാനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു, അതായത്:

* [[ഛത്തീസ്‌ഗഢ്|ഛത്തീസ്ഗഡ്,]] കിഴക്കൻ മധ്യപ്രദേശിൽ നിന്ന്
* [[ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഞ്ചൽ]], വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഉത്തർപ്രദേശിൽ നിന്ന് ( 2007-ൽ [[ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു ), കൂടാതെ
* ജാർഖണ്ഡ്, യഥാക്രമം മധ്യപ്രദേശ് പുനഃസംഘടന നിയമം, 2000, ഉത്തർപ്രദേശ് പുനഃസംഘടന നിയമം, 2000, ബീഹാർ പുനഃസംഘടന നിയമം, 2000 എന്നിവയുടെ നടപ്പാക്കലോടെ ബീഹാറിന്റെ തെക്കൻ ജില്ലകളിൽ നിന്ന് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. 

പോണ്ടിച്ചേരിയെ 2007-ൽ പുതുച്ചേരി എന്നും, ഒറീസ്സയെ 2011 -ൽ ഒഡീഷ എന്നും പുനർനാമകരണം ചെയ്തു. വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ആന്ധ്രാപ്രദേശിലെ പത്ത് മുൻ ജില്ലകളിൽ നിന്ന് 2014 ജൂൺ 2-ന് [[തെലംഗാണ|തെലങ്കാന]] സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു . 

2019 ഓഗസ്റ്റിൽ, ജമ്മു കശ്മീർ പുനഃസംഘടന നിയമം, 2019 ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ് പാസാക്കി. അതിൽ ജമ്മു കശ്മീർ സംസ്ഥാനത്തെ രണ്ട് കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളായി പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള വ്യവസ്ഥകൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു; ജമ്മു കാശ്മീരും ലഡാക്കും, 2019 ഒക്ടോബർ 31 മുതൽ പ്രാബല്യത്തിൽ വരും. പിന്നീട് ആ വർഷം നവംബറിൽ, കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളായ ദാമൻ, ദിയു, ദാദ്ര, നാഗർ ഹവേലി എന്നിവയെ ലയിപ്പിച്ച് ഒരൊറ്റ കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശമാക്കി മാറ്റുന്നതിനുള്ള നിയമനിർമ്മാണം ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റ് അവതരിപ്പിച്ചു. ദാദ്ര ആൻഡ് നഗർ ഹവേലിയും ദാമൻ ദിയുവും 2020 ജനുവരി 26 ഒരു ഭരണം ആക്കി.

== സംസ്ഥാനങ്ങൾ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!സംസ്ഥാനം
!ISO 3166-2:IN
!വാഹന
കോഡ്
!മേഖല
!ഭരണ&lt;br /&gt;തലസ്ഥാനം
!ഏറ്റവും വലിയ നഗരം
!സംസ്ഥാന പദവി
!ജനസംഖ്യ (2011 സെൻസസ്) 
!ഏരിയ
(കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; )
!ഔദ്യോഗിക
ഭാഷകൾ 
!അധിക ഔദ്യോഗിക
ഭാഷകൾ 
|-
![[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]]
|IN-AP
|AP
|[[ദക്ഷിണേന്ത്യ|തെക്കൻ]]
|അമരാവതി
|വിശാഖപട്ടണം
|1 നവംബർ 1956
|49,506,799
|160,205
|തെലുങ്ക്
|—
|-
![[അരുണാചൽ പ്രദേശ്]]
|IN-AR
|AR
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
| colspan=&quot;2&quot; |ഇറ്റാനഗർ
|1987 ഫെബ്രുവരി 20
|1,383,727
|83,743
|ഇംഗ്ലീഷ്
|—
|-
![[ആസാം]]
|IN-AS
|AS
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
|ദിസ്പൂർ
|ഗുവാഹത്തി
|26 ജനുവരി 1950
|31,205,576
|78,550
|അസമീസ്
|ബംഗാളി, ബോഡോ
|-
![[ബീഹാർ]]
|IN-BR
|BR
|കിഴക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |പട്ന
|26 ജനുവരി 1950
|104,099,452
|94,163
|ഹിന്ദി
|ഉർദു
|-
![[ഛത്തീസ്ഗഢ്|ഛത്തീസ്ഗഡ്]]
|IN-CT
|CG
|സെൻട്രൽ
| colspan=&quot;2&quot; |റായ്പൂർ 
|1 നവംബർ 2000
|25,545,198
|135,194
|ഛത്തീസ്ഗഢി
|ഹിന്ദി , ഇംഗ്ലീഷ്
|-
![[ഗോവ]]
|IN-GA
|GA
|പാശ്ചാത്യ
|പനാജി
|വാസ്കോ ഡ ഗാമ
|30 മെയ് 1987
|1,458,545
|3,702
|കൊങ്കണി
|മറാത്തി
|-
![[ഗുജറാത്ത്]]
|IN-GJ
|GJ
|പാശ്ചാത്യ
|ഗാന്ധിനഗർ
|അഹമ്മദാബാദ്
|1 മെയ് 1960
|60,439,692
|196,024
|ഗുജറാത്തി
|—
|-
![[ഹരിയാന]]
|IN-HR
|HR
|വടക്കൻ
|ചണ്ഡീഗഡ്
|ഫരീദാബാദ്
|1 നവംബർ 1966
|25,351,462
|44,212
|ഹിന്ദി
|പഞ്ചാബി 
|-
![[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]]
|IN-HP
|HP
|വടക്കൻ
|ഷിംല &lt;small&gt;(വേനൽക്കാലം)&lt;/small&gt;
ധർമ്മശാല &lt;small&gt;(ശീതകാലം)&lt;/small&gt; 
|ഷിംല
|1971 ജനുവരി 25
|6,864,602
|55,673
|ഹിന്ദി
|സംസ്കൃതം 
|-
![[ഝാർഖണ്ഡ്‌|ജാർഖണ്ഡ്]]
|IN-JH
|JH
|കിഴക്കൻ
|റാഞ്ചി
|ജംഷഡ്പൂർ
|15 നവംബർ 2000
|32,988,134
|74,677
|ഹിന്ദി
|അംഗിക, ബംഗാളി, ഭോജ്പുരി, ഭൂമിജ്, ഹോ, ഖരിയ, ഖോർത്ത, കുർമാലി, കുരുഖ്, മഗാഹി, മൈഥിലി, മുണ്ടരി, നാഗ്പുരി, ഒഡിയ, സന്താലി, ഉർദു 
|-
![[കർണാടക]]
|IN-KA
|KA
|തെക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |ബാംഗ്ലൂർ
|1 നവംബർ 1956
|61,095,297
|191,791
|കന്നഡ
|—
|-
![[കേരളം]]
|IN-KL
|KL
|തെക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |തിരുവനന്തപുരം
|1 നവംബർ 1956
|33,406,061
|38,863
|മലയാളം
|ഇംഗ്ലീഷ്, തുളു 
|-
![[മധ്യപ്രദേശ്‌|മധ്യപ്രദേശ്]]
|IN-MP
|MP
|സെൻട്രൽ
|ഭോപ്പാൽ
|ഇൻഡോർ
|26 ജനുവരി 1950
|72,626,809
|308,252
|ഹിന്ദി
|—
|-
![[മഹാരാഷ്ട്ര]]
|IN-MH
|MH
|പാശ്ചാത്യ
|മുംബൈ &lt;small&gt;(വേനൽക്കാലം)&lt;/small&gt;
നാഗ്പൂർ &lt;small&gt;(ശീതകാലം)&lt;/small&gt; 
|മുംബൈ
|1 മെയ് 1960
|112,374,333
|307,713
|മറാത്തി
|—
|-
![[മണിപ്പൂർ]]
|IN-MN
|MN
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
| colspan=&quot;2&quot; |ഇംഫാൽ
|1972 ജനുവരി 21
|2,855,794
|22,347
|മെയ്റ്റി
|ഇംഗ്ലീഷ്
|-
![[മേഘാലയ]]
|IN-ML
|ML
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
| colspan=&quot;2&quot; |ഷില്ലോങ്
|1972 ജനുവരി 21
|2,966,889
|22,720
|ഇംഗ്ലീഷ്
|ഖാസി 
|-
![[മിസോറാം]]
|IN-MZ
|MZ
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
| colspan=&quot;2&quot; |ഐസ്വാൾ
|1987 ഫെബ്രുവരി 20
|1,097,206
|21,081
|ഇംഗ്ലീഷ് , ഹിന്ദി , മിസോ
|—
|-
![[നാഗാലാൻഡ്]]
|IN-NL
|NL
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
|കൊഹിമ
|ദിമാപൂർ
|1 ഡിസംബർ 1963
|1,978,502
|16,579
|ഇംഗ്ലീഷ്
|—
|-
![[ഒഡീഷ]]
|IN-OR
|OD
|കിഴക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |ഭുവനേശ്വർ
|26 ജനുവരി 1950
|41,974,218
|155,820
|ഒഡിയ
|—
|-
![[പഞ്ചാബ്]]
|IN-PB
|PB
|വടക്കൻ
|ചണ്ഡീഗഡ്
|ലുധിയാന
|1 നവംബർ 1966
|27,743,338
|50,362
|പഞ്ചാബി
|—
|-
![[രാജസ്ഥാൻ]]
|IN-RJ
|RJ
|[[വടക്കേ ഇന്ത്യ|വടക്കൻ]]
| colspan=&quot;2&quot; |ജയ്പൂർ
|26 ജനുവരി 1950
|68,548,437
|342,269
|ഹിന്ദി
|ഇംഗ്ലീഷ്
|-
![[സിക്കിം]]
|IN-SK
|SK
|[[വടക്കു കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|വടക്ക്-കിഴക്ക്]]
| colspan=&quot;2&quot; |ഗാങ്ടോക്ക്
|1975 മെയ് 16
|610,577
|7,096
|ഇംഗ്ലീഷ് , നേപ്പാളി
|ബൂട്ടിയ, ഗുരുങ്, ലെപ്ച, ലിംബു, മംഗാർ, മുഖിയ, നെവാരി, റായ്, ഷെർപ്പ, തമാങ്
|-
![[തമിഴ്നാട്]]
|IN-TN
|TN
|[[ദക്ഷിണേന്ത്യ|തെക്കൻ]]
| colspan=&quot;2&quot; |ചെന്നൈ
|1 നവംബർ 1956
|72,147,030
|130,058
|തമിഴ്
|ഇംഗ്ലീഷ്
|-
![[തെലംഗാണ|തെലങ്കാന]]
|IN-TG
|TS
|തെക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |ഹൈദരാബാദ് 
|2 ജൂൺ 2014
|35,193,978 
|114,840 
|തെലുങ്ക്
|ഉർദു 
|-
![[ത്രിപുര]]
|IN-TR
|TR
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
| colspan=&quot;2&quot; |അഗർത്തല
|1972 ജനുവരി 21
|3,673,917
|10,492
|ബംഗാളി , ഇംഗ്ലീഷ് , കോക്‌ബോറോക്ക്
|—
|-
![[ഉത്തർപ്രദേശ്]]
|IN-UP
|UP
|സെൻട്രൽ
| colspan=&quot;2&quot; |ലഖ്‌നൗ
|26 ജനുവരി 1950
|199,812,341
|243,286
|ഹിന്ദി
|ഉർദു
|-
![[ഉത്തരാഖണ്ഡ്]]
|IN-UT
|UK
|സെൻട്രൽ
|ഭരാരിസൈൻ &lt;small&gt;(വേനൽക്കാലം)&lt;/small&gt;
ഡെറാഡൂൺ &lt;small&gt;(ശീതകാലം)&lt;/small&gt; 
|ഡെറാഡൂൺ
|2000 നവംബർ 9
|10,086,292
|53,483
|ഹിന്ദി
|സംസ്കൃതം 
|-
![[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]]
|IN-WB
|WB
|കിഴക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |കൊൽക്കത്ത
|26 ജനുവരി 1950
|91,276,115
|88,752
|ബംഗാളി , നേപ്പാളി 
|ഹിന്ദി, ഒഡിയ, തെലുങ്ക്, പഞ്ചാബി, സന്താലി, ഉറുദു
|}

==കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങൾ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം
!ISO 3166-2:IN
!വാഹന
കോഡ്
!മേഖല
!ഭരണ&lt;br /&gt;തലസ്ഥാനം
!ഏറ്റവും വലിയ നഗരം
!യു.ടി. പദവി
!ജനസംഖ്യ
!ഏരിയ
(കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; )
!ഔദ്യോഗിക
ഭാഷകൾ
!അധിക ഔദ്യോഗിക
ഭാഷകൾ
|-
![[ആന്തമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ|ആൻഡമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ]]
|IN-AN
|AN
|തെക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |ശ്രീവിജയപുരം (മുൻപ് പോർട്ട്‌ ബ്ലെയർ)
|1 നവംബർ 1956
|380,581
|8,249
|ഹിന്ദി
|ഇംഗ്ലീഷ്
|-
![[ചണ്ഡീഗഢ്|ചണ്ഡീഗഡ്]]
|IN-CH
|CH
|വടക്കൻ
|ചണ്ഡീഗഡ്
|—
|1 നവംബർ 1966
|1,055,450
|114
|ഇംഗ്ലീഷ്
|—
|-
![[ദാദ്ര നഗർ ഹവേലി, ദാമൻ ദിയു]]
|IN-DH
|DD
|പാശ്ചാത്യ
| colspan=&quot;2&quot; |ദാമൻ
|26 ജനുവരി 2020
|586,956
|603
|ഹിന്ദി , ഗുജറാത്തി , മറാത്തി , ഇംഗ്ലീഷ്
|—
|-
![[ഡെൽഹി|ഡൽഹി]]
|IN-DL
|DL
|വടക്കൻ
|ന്യൂ ഡെൽഹി
|ഡൽഹി
|1 നവംബർ 1956
|16,787,941
|1,490
|ഹിന്ദി , ഇംഗ്ലീഷ്
|പഞ്ചാബി, ഉറുദു 
|-

![[ലക്ഷദ്വീപ്]]
|IN-LD
|LD
|തെക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |കവരത്തി
|1 നവംബർ 1956
|64,473
|32
|മലയാളം , ഇംഗ്ലീഷ്
|—
|-
![[പുതുച്ചേരി]]
|IN-PY
|PY
|തെക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |പുതുച്ചേരി
|16 ഓഗസ്റ്റ് 1962
|1,247,953
|492
|തമിഴ് , ഇംഗ്ലീഷ്
|തെലുങ്ക്, മലയാളം, ഫ്രഞ്ച്
|-
![[ജമ്മു-കശ്മീർ]]
|IN-JK
|JK
|വടക്കൻ
|[[ജമ്മു (നഗരം)|ജമ്മു]] (ശീതകാലം)
[[ശ്രീനഗർ]]
(വേനൽക്കാലം)
|[[ശ്രീനഗർ]]
|31 ഒക്ടോബർ 2019
|12,258,433
|42241
|[[ഡോഗ്രി ഭാഷ|ഡോഗ്രി]], [[ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷ|ഇംഗ്ലീഷ്]], [[ഹിന്ദി]], [[കശ്മീരി ഭാഷ|കശ്മീരി]], [[ഉർദു|ഉറുദു]]
|
|-
![[ലഡാക്ക്]]
|IN-LA
|LA
|വടക്കൻ
|
|
|31 ഒക്ടോബർ 2019
|290,492
|59146
|ഹിന്ദിയും ഇംഗ്ലീഷും 
|
|}

=== സ്വയംഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ ===
ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ ആറാമത്തെ ഷെഡ്യൂൾ അതത് സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ സ്വയംഭരണാവകാശം നൽകിയിട്ടുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിന് സ്വയംഭരണ കൗൺസിലുകൾ രൂപീകരിക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നു.  ഈ സ്വയംഭരണ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലാണ് .

=== മുൻ സംസ്ഥാനങ്ങൾ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!മാപ്പ്
!സംസ്ഥാനം
!ഭരണ&lt;br /&gt;തലസ്ഥാനം
!വർഷങ്ങൾ
!ഇന്നത്തെ സംസ്ഥാനം(കൾ)
|-
|[[പ്രമാണം:Ajmer in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|292x292ബിന്ദു]]
|അജ്മീർ സംസ്ഥാനം
|അജ്മീർ
|1950–1956
|രാജസ്ഥാൻ
|-
|[[പ്രമാണം:Andhra-India 1953.svg|ചട്ടരഹിതം|292x292ബിന്ദു]]
|ആന്ധ്രാ സംസ്ഥാനം
|കുർണൂൽ
|1953–1956
|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്
|-
|[[പ്രമാണം:Bhopal in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|292x292ബിന്ദു]]
|ഭോപ്പാൽ സംസ്ഥാനം
|ഭോപ്പാൽ
|1949–1956
|മധ്യപ്രദേശ്
|-
|[[പ്രമാണം:Bilaspur in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|295x295ബിന്ദു]]
|ബിലാസ്പൂർ സംസ്ഥാനം
|ബിലാസ്പൂർ
|1950–1954
|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്
|-
|[[പ്രമാണം:Bombay in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|300x300ബിന്ദു]]
|ബോംബെ സംസ്ഥാനം
|ബോംബെ
|1950-1960
|മഹാരാഷ്ട്ര , ഗുജറാത്ത് , ഭാഗികമായി കർണാടക
|-
|[[പ്രമാണം:Coorg in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|300x300ബിന്ദു]]
|കൂർഗ് സംസ്ഥാനം
|മടിക്കേരി
|1950–1956
|കർണാടക
|-
|[[പ്രമാണം:Punjab, India (1956-1966).png|ചട്ടരഹിതം|297x297ബിന്ദു]]
|കിഴക്കൻ പഞ്ചാബ്
|ഷിംല &lt;small&gt;(1947–1953)&lt;/small&gt;
ചണ്ഡീഗഡ് &lt;small&gt;(1953–1966)&lt;/small&gt;
|1947–1966
|പഞ്ചാബ്, ഹരിയാന, ഹിമാചൽ പ്രദേശ്, ചണ്ഡീഗഡ് യു.ടി
|-
|[[പ്രമാണം:Hyderabad in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|296x296ബിന്ദു]]
|ഹൈദരാബാദ് സംസ്ഥാനം
|ഹൈദരാബാദ്
|1948-1956
|തെലങ്കാന, ഭാഗികമായി മഹാരാഷ്ട്ര, കർണാടക
|-
|[[പ്രമാണം:Jammu and Kashmir in India (de-facto) (claims hatched).svg|ചട്ടരഹിതം|265x265ബിന്ദു]]
|ജമ്മു കാശ്മീർ
|ശ്രീനഗർ &lt;small&gt;(വേനൽക്കാലം)&lt;/small&gt;
ജമ്മു &lt;small&gt;(ശീതകാലം)&lt;/small&gt;
|1954–2019
|ജമ്മു കശ്മീർ യുടിയും
ലഡാക്ക് യു.ടി
|-
|[[പ്രമാണം:Kutch in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|291x291ബിന്ദു]]
|കച്ച് സംസ്ഥാനം
|ഭുജ്
|1947–1956
|ഗുജറാത്ത്
|-
|[[പ്രമാണം:Madhya Bharat in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|290x290ബിന്ദു]]
|മധ്യഭാരത്
|ഇൻഡോർ &lt;small&gt;(വേനൽക്കാലം)&lt;/small&gt;
ഗ്വാളിയോർ &lt;small&gt;(ശീതകാലം)&lt;/small&gt;
|1948-1956
|മധ്യപ്രദേശ്
|-
|[[പ്രമാണം:Madras in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|291x291ബിന്ദു]]
|മദ്രാസ് സംസ്ഥാനം
|മദ്രാസ്
|1950–1969
|ആന്ധ്രപ്രദേശ്, തമിഴ്നാട്, ഭാഗികമായി കർണാടക, കേരളം
|-
|[[പ്രമാണം:Mysore in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|290x290ബിന്ദു]]
|മൈസൂർ സംസ്ഥാനം
|ബാംഗ്ലൂർ
|1947–1973
|കർണാടക
|-
|[[പ്രമാണം:PEPSU in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|288x288ബിന്ദു]]
|പട്യാല ആൻഡ് ഈസ്റ്റ് പഞ്ചാബ് സ്റ്റേറ്റ്സ് യൂണിയൻ
|പട്യാല
|1948-1956
|പഞ്ചാബും ഹരിയാനയും _
|-
|[[പ്രമാണം:Saurashtra in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|287x287ബിന്ദു]]
|സൗരാഷ്ട്ര
|രാജ്കോട്ട്
|1948-1956
|ഗുജറാത്ത്
|-
|[[പ്രമാണം:Travancore-Cochin in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|290x290ബിന്ദു]]
|തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി
|തിരുവനന്തപുരം
|1949–1956
|കേരളവും ഭാഗികമായി തമിഴ്‌നാടും
|-
|[[പ്രമാണം:Vindhya Pradesh in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|285x285ബിന്ദു]]
|വിന്ധ്യ പ്രദേശ്
|രേവ
|1948-1956
|മധ്യപ്രദേശ്
|}

=== മുൻ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!മാപ്പ്
!പേര്
!മേഖല
!ഭരണ&lt;br /&gt;തലസ്ഥാനം
!ഏരിയ
!യുടി സ്ഥാപിച്ചു
!യുടി പ്രവർത്തനം  മാറ്റി 
!ഇപ്പോൾ ഭാഗം
|-
|[[പ്രമാണം:IN-AR.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|അരുണാചൽ പ്രദേശ്
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
|ഇറ്റാനഗർ
|83,743 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (32,333 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|1972 ജനുവരി 21
|1987 ഫെബ്രുവരി 20
|ഒരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ
|-
|[[പ്രമാണം:IN-DN.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|ദാദ്ര ആൻഡ് നാഗർ ഹവേലി
|പാശ്ചാത്യ
|സിൽവാസ്സ
|491 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (190 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|1961 ഓഗസ്റ്റ് 11
|26 ജനുവരി 2020
|ദാദ്ര നഗർ ഹവേലി, ദാമൻ ദിയു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം
|-
|[[പ്രമാണം:IN-DD.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|ദാമനും ദിയുവും
|പാശ്ചാത്യ
|ദാമൻ
|112 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (43 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|30 മെയ് 1987
|26 ജനുവരി 2020
|ദാദ്ര നഗർ ഹവേലി, ദാമൻ ദിയു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം
|-
|[[പ്രമാണം:IN-GDD.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|ഗോവ, ദാമൻ, ദിയു
|പാശ്ചാത്യ
|പനാജി
|3,814 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (1,473 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|1961 ഡിസംബർ 19
|30 മെയ് 1987
|ഗോവ സംസ്ഥാനവും ദാദ്ര നഗർ ഹവേലിയും ദാമൻ ദിയു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശവും
|-
|[[പ്രമാണം:IN-HP.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്
|വടക്കൻ
|ഷിംല
|55,673 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (21,495 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|1 നവംബർ 1956
|1971 ജനുവരി 25
|ഒരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ
|-
|[[പ്രമാണം:IN-MN.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|മണിപ്പൂർ
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
|ഇംഫാൽ
|22,327 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (8,621 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|1 നവംബർ 1956
|1972 ജനുവരി 21
|ഒരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ
|-
|[[പ്രമാണം:IN-MZ.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|മിസോറാം
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
|ഐസ്വാൾ
|21,087 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (8,142 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|1972 ജനുവരി 21
|1987 ഫെബ്രുവരി 20
|ഒരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ
|-
|[[പ്രമാണം:IN-NL.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|നാഗാലാൻഡ്
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
|കൊഹിമ
|16,579 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (6,401 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|29 നവംബർ 1957
|1 ഡിസംബർ 1963
|ഒരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ
|-
|[[പ്രമാണം:IN-TR.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|ത്രിപുര
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
|അഗർത്തല
|10,491.65 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (4,050.85 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|1 നവംബർ 1956
|1972 ജനുവരി 21
|ഒരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ
|}

== ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളും അധികാരികളും ==
[[ഇന്ത്യയുടെ ഭരണഘടന|ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന,]] യൂണിയനും സംസ്ഥാനവും തമ്മിലുള്ള ഏതൊരു പ്രദേശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് വിനിയോഗിക്കാവുന്ന പരമാധികാര എക്സിക്യൂട്ടീവ്, ലെജിസ്ലേറ്റീവ് അധികാരങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നു. സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ ഭരന്നങ്ങൾക്കായി സംസ്ഥാനസർക്കാരുകളും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളുടെ ഭരണത്തിനായി കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശ ഭരണകൂടങ്ങളും ഉണ്ട്. ഡൽഹി, പോണ്ടിച്ചേരി എന്നീ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങൾക്ക് ഭാഗിക സംസ്ഥാന പദവി നൽകിയിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന പ്രകാരം [[ഭാരത സർക്കാർ|കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ]] അധികാരങ്ങൾ [[യൂണിയൻ ലിസ്റ്റ്]], സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ അധികാരങ്ങൾ [[സംസ്ഥാന ലിസ്റ്റ്|സ്റ്റേറ്റ് ലിസ്റ്റ്]], കേന്ദ്രത്തിനും-സംസ്ഥാനത്തിനും തുല്യ അധികാരമുള്ള [[കൺകറന്റ് ലിസ്റ്റ്]] എന്നിവയിൽ പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. 


==അവലംബം==
{{reflist}}
{{ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങൾ}}
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും| ]]</text>
      <sha1>f8u8o1mwfg2qbytk1v7lsdjzlgk6b0i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619716</id>
      <parentid>4619715</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T02:10:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <origin>4619716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48642" sha1="t6vyvjmix4irpgntivgdfmfnywhv749" xml:space="preserve">{{prettyurl|States and territories of India}}
{{Infobox subdivision type
| name               = ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും
| alt_name           =   
|map                = {{India States and Territories Labelled Map}}
|category           = ഫെഡറേറ്റഡ് സംസ്ഥാനങ്ങൾ
|territory          = [[റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ]]
|start_date         =
|current_number     =28 സംസ്ഥാനങ്ങൾ&lt;br&gt;8 കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങൾ
|number_date        = 
|population_range   = '''സംസ്ഥാനങ്ങൾ''':&lt;br/&gt; ● ഉത്തർപ്രദേശ് - 199,812,341 (ഏറ്റവും ഉയർന്നത്)  &lt;br/&gt; ● സിക്കിം - 610,577 (ഏറ്റവും കുറവ്) &lt;br/&gt; '''കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങൾ''':  &lt;br/&gt;  ● ഡൽഹി - 16,787,941 (ഏറ്റവും ഉയർന്നത്) &lt;br/&gt; ●  ലക്ഷദ്വീപ് - 64,473 (ഏറ്റവും കുറവ്)
|area_range         = '''സംസ്ഥാനങ്ങൾ''': &lt;br/&gt;● രാജസ്ഥാൻ - 342,269 km2 (132,151 ചതുരശ്ര മൈൽ) (ഏറ്റവും വലുത്)&lt;br/&gt; ● ഗോവ - 3,702 km2 (1,429 ചതുരശ്ര മൈൽ) (ഏറ്റവും ചെറുത്) &lt;br/&gt;  ''''കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ'''': &lt;br/&gt; ● ലഡാക്ക് - 59,146 km2 (22,836 ചതുരശ്ര മൈൽ) (ഏറ്റവും വലുത്)&lt;br/&gt;  ● ലക്ഷദ്വീപ് - 32 km2 (12 ചതുരശ്ര മൈൽ) (ഏറ്റവും ചെറുത്)
|subdivision        = [[List of districts in India|ജില്ല]], [[Administrative divisions of India#Divisions|ഡിവിഷനുകൾ]]
|government1=സംസ്ഥാന സർക്കാരുകൾ &lt;br/&gt;കേന്ദ്ര ഗവൺമെന്റുകൾ &lt;br/&gt;(കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ)}}


ഭരണഘടനയുടെ പട്ടിക 1 രാജ്യത്തിന്റെ ഘടനയെയും സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളുടെയും അതിരുകളെ പറ്റിയും പ്രതിപാദിക്കുന്നു. 28 [[സംസ്ഥാനം|സംസ്ഥാനങ്ങളും]] 8 [[കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശം|കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളുമടങ്ങിയ]] ഒരു ഫെഡറൽ ഐക്യരാഷ്ട്രമാണ് [[ഇന്ത്യ]]&lt;ref name=&quot;official&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.india.gov.in/knowindia/state_uts.php|title=States and union territories|accessdate=2007-09-07 |format=HTML |work= }}&lt;/ref&gt;. ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളേയും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളേയും വീണ്ടും ജില്ലകളായി തിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ജില്ലകളെ വീണ്ടും താലൂക്കുകളായും മറ്റും വിഭജിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ഈ വിഭജനം എല്ലാ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും ഏകരൂപത്തിലല്ല.

[[ജമ്മു-കശ്മീർ|ജമ്മു ആൻഡ് കാശ്മീർ]] 2019 ഒക്‌ടോബർ 31 നു ജമ്മു ആൻഡ് കാശ്മീർ ,ലഡാക്ക് എന്നീ രണ്ട്‌ [[കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശം|കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രേദേശം]] ആയി ശേഷം 28 സംസ്ഥാനങ്ങളും 9 കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രേദേശം വും ആയി എന്നാൽ 2020  ജനുവരി 26 നു 
[[ദാദ്ര, നഗർ ഹവേലി|ദാദ്ര, നഗർ ഹവേലിയും]] [[ദമൻ, ദിയു|ദമൻ, ദിയുവും]] ഒരു ഭരണം ആക്കി 

നിലവിൽ 28 സംസ്ഥാനങ്ങളും 8  കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രേദേശം വും ഉണ്ട് 

സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ പ്രാദേശികമായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട മന്ത്രിസഭ ഭരണം നടത്തുമ്പോൾ കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളിൽ ഇന്ത്യയുടെ [[രാഷ്ട്രപതി]], ഒരു അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റർ വഴി നേരിട്ടാണ് ഭരണം നടത്തുന്നത്. എന്നാൽ ചില കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളിൽ ഈ രീതിയിൽ അല്പം വ്യത്യാസമുണ്ട്.

== ചരിത്രം ==

=== സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു മുമ്പ് ===
ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം അതിന്റെ ചരിത്രത്തിലുടനീളം നിരവധി വ്യത്യസ്ത വംശീയ വിഭാഗങ്ങളാൽ ഭരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഓരോന്നും പ്രദേശത്ത് ഭരണപരമായ വിഭജനത്തിന്റെ സ്വന്തം നയങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു. മുൻകാല മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണ ഘടന ബ്രിട്ടീഷ് രാജ് കൂടുതലും നിലനിർത്തി. ഇന്ത്യയെ ബ്രിട്ടീഷുകാരും നാട്ടുരാജ്യങ്ങളും നേരിട്ട് ഭരിക്കുന്ന പ്രവിശ്യകളായി ''(പ്രസിഡൻസികൾ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു)'' വിഭജിച്ചു. നാട്ടുരാജ്യങ്ങളുടെ മേൽ ''യഥാർത്ഥ'' പരമാധികാരം ( ആധിപത്യം ) കൈവശം വച്ചിരുന്ന ബ്രിട്ടീഷ്, സാമ്രാജ്യത്തോട് വിശ്വസ്തനായ ഒരു പ്രാദേശിക രാജകുമാരനോ രാജാവോ നാമമാത്രമായി നിയന്ത്രിച്ചു .

=== 1947-1950 ===
1947 നും 1950 നും ഇടയിൽ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളുടെ പ്രദേശങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ യൂണിയനിൽ രാഷ്ട്രീയമായി സംയോജിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. ഭൂരിഭാഗവും നിലവിലുള്ള പ്രവിശ്യകളിലേക്ക് ലയിപ്പിച്ചു; മറ്റുള്ളവ [[രാജസ്ഥാൻ]], [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]], മധ്യഭാരതം, വിന്ധ്യ പ്രദേശ് എന്നിങ്ങനെ ഒന്നിലധികം നാട്ടുരാജ്യങ്ങളുടെ പുതിയ പ്രവിശ്യകളായി ക്രമീകരിച്ചു. മൈസൂർ, ഹൈദരാബാദ്, ഭോപ്പാൽ, ബിലാസ്പൂർ എന്നിവയുൾപ്പെടെ ഏതാനും പ്രവിശ്യകൾ പ്രത്യേക പ്രവിശ്യകളായി മാറി. 1950 ജനുവരി 26-ന് നിലവിൽ വന്ന പുതിയ [[ഇന്ത്യയുടെ ഭരണഘടന|ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന]] ഇന്ത്യയെ ഒരു പരമാധികാര ജനാധിപത്യ റിപ്പബ്ലിക്കാക്കി മാറ്റി. പുതിയ റിപ്പബ്ലിക്കിനെ '''&quot;യൂണിയൻ ഓഫ് സ്റ്റേറ്റ്സ്&quot;''' ആയും പ്രഖ്യാപിച്ചു. 

1950-ലെ ഭരണഘടന മൂന്ന് പ്രധാന സംസ്ഥാനങ്ങളെ വേർതിരിച്ചു:

* ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ മുൻ ഗവർണർമാരുടെ പ്രവിശ്യകളായിരുന്ന '''ഭാഗം എ''' സംസ്ഥാനങ്ങൾ. തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഗവർണറും സംസ്ഥാന നിയമസഭയുമാണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്.  '''ഭാഗം A-'''ൽ  9 സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഇവയായിരുന്നു:
*# [[ആസാം|അസം]] (മുമ്പ് അസം പ്രവിശ്യ ),
*# [[ബിഹാർ|ബീഹാർ]] (മുമ്പ് ബീഹാർ പ്രവിശ്യ ),
*# ബോംബെ (മുമ്പ് ബോംബെ പ്രവിശ്യ ),
*# കിഴക്കൻ പഞ്ചാബ് (പഴയ പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യ ),
*# മധ്യപ്രദേശ് (മുമ്പ് സെൻട്രൽ പ്രവിശ്യകളും ബെരാറും )
*# മദ്രാസ് (മുമ്പ് മദ്രാസ് പ്രവിശ്യ )
*# ഒറീസ (മുമ്പ് ഒറീസ്സ പ്രവിശ്യ ),
*# ഉത്തർപ്രദേശ് (മുമ്പ് യുണൈറ്റഡ് പ്രവിശ്യകൾ ), 
*# പശ്ചിമ ബംഗാൾ (മുൻ ബംഗാൾ പ്രവിശ്യ ).
* '''ഭാഗം ബി'''-ൽ 8 സംസ്ഥാനങ്ങൾ, മുൻ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളോ, നാട്ടുരാജ്യങ്ങളുടെ ഗ്രൂപ്പുകളോ ആയിരുന്നു അത്. സാധാരണയായി സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭരണാധികാരിയും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട നിയമനിർമ്മാണ സഭയും ആയിരുന്ന ഒരു രാജ്‌പ്രമുഖ ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രപതിയാണ് രാജപ്രമുഖിനെ നിയമിച്ചത്. പാർട്ട് ബി-ൽ 8  സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഇവയായിരുന്നു:
*# ഹൈദരാബാദ് (മുമ്പ് ഹൈദരാബാദ് പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് ),
*# ജമ്മു കശ്മീർ (മുമ്പ് ജമ്മു കശ്മീർ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് )
*# മധ്യഭാരതം (മുമ്പ് സെൻട്രൽ ഇന്ത്യ ഏജൻസി ),
*# മൈസൂർ (മുമ്പ് മൈസൂർ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് )
*# പട്യാല ആൻഡ് ഈസ്റ്റ് പഞ്ചാബ് സ്റ്റേറ്റ്സ് യൂണിയൻ (PEPSU),
*# രാജസ്ഥാൻ (മുമ്പ് രാജ്പുത്താന ഏജൻസി ),
*# സൗരാഷ്ട്ര (മുമ്പ് ബറോഡ, വെസ്റ്റേൺ ഇന്ത്യ, ഗുജറാത്ത് സ്റ്റേറ്റ്സ് ഏജൻസി ), 
*# തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി (മുമ്പ് തിരുവിതാംകൂർ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് , കൊച്ചിൻ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് ).
* '''പാർട്ട് സി'''-ൽ 10 സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. മുൻ ചീഫ് കമ്മീഷണർമാരുടെ പ്രവിശ്യകളും ചില നാട്ടുരാജ്യങ്ങളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഓരോന്നും ഇന്ത്യയുടെ രാഷ്ട്രപതി നിയമിച്ച ഒരു ചീഫ് കമ്മീഷണറാണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. പാർട്ട് സി ഇപ്രകാരമായിരുന്നു:
*# അജ്മീർ (മുമ്പ് അജ്മീർ-മേർവാര പ്രവിശ്യ ),
*# ഭോപ്പാൽ (മുമ്പ് ഭോപ്പാൽ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് )
*# ബിലാസ്പൂർ (മുമ്പ് ബിലാസ്പൂർ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് )
*# കൂർഗ് സംസ്ഥാനം (മുമ്പ് കൂർഗ് പ്രവിശ്യ ),
*# ഡൽഹി ,
*# ഹിമാചൽ പ്രദേശ് ,
*# കച്ച് (മുമ്പ് കച്ച് പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് ),
*# മണിപ്പൂർ (മുമ്പ് മണിപ്പൂർ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് )
*# ത്രിപുര (മുമ്പ് ത്രിപുര പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് ), 
*# വിന്ധ്യ പ്രദേശ് (മുമ്പ് സെൻട്രൽ ഇന്ത്യ ഏജൻസി ).
* '''പാർട്ട് ഡി''' സംസ്ഥാനം കേന്ദ്ര ഗവൺമെന്റ് നിയമിച്ച ഒരു ലെഫ്റ്റനന്റ് ഗവർണർ ഭരിച്ചിരുന്ന ആൻഡമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ മാത്രമായിരുന്നു.

[[പ്രമാണം:India Administrative Divisions 1951.svg|ലഘുചിത്രം|446x446ബിന്ദു|1951-ൽ ഇന്ത്യയുടെ ഭരണവിഭാഗങ്ങൾ]]

== ഇന്ത്യ സാംസ്‌കാരിക സവിശേഷതകൾ ==
1953 ഒക്ടോബർ 1 ന് മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ തെലുങ്ക് സംസാരിക്കുന്ന വടക്കൻ ജില്ലകളിൽ നിന്നാണ് &quot;ആന്ധ്രാ സംസ്ഥാനം&quot; രൂപീകൃതമായത്. 
1954 - ൽ ചന്ദർനാഗോറിലെ ഫ്രഞ്ച് എൻക്ലേവ് പശ്ചിമ ബംഗാളിലേക്ക് മാറ്റി. അതേ വർഷം തന്നെ പോണ്ടിച്ചേരി, കാരിക്കൽ, യാനോൺ, മാഹി എന്നീ മുൻ ഫ്രഞ്ച് എൻക്ലേവുകൾ ഉൾപ്പെടുന്ന പോണ്ടിച്ചേരി ഇന്ത്യയിലേക്ക് മാറ്റി; 1962-ൽ ഇത് ഒരു കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശമായി മാറി. 

1954-ൽ, ഇന്ത്യാനുകൂല ശക്തികൾ പോർച്ചുഗീസ് അധീനതയിലുള്ള ദാദ്രയിലെയും നഗർ ആവേലിയിലെയും എൻക്ലേവുകൾ മോചിപ്പിച്ചു, സ്വതന്ത്ര ദാദ്ര ആൻഡ് നഗർ ഹവേലി എന്ന ഹ്രസ്വകാല സംസ്ഥാനമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. 1961-ൽ ഇന്ത്യ ഇതിനെ ദാദ്ര-നാഗർ ഹവേലി കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായി കൂട്ടിച്ചേർത്തു . 

സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ പുനഃസംഘടന നിയമം, 1956 ഭാഷാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളെ പുനഃസംഘടിപ്പിച്ചു, അതിന്റെ ഫലമായി പുതിയ സംസ്ഥാനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. 

ഈ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഫലമായി:

* മദ്രാസ് സംസ്ഥാനം അതിന്റെ പേര് നിലനിർത്തി, കന്യാകുമാരി ജില്ല ചേർത്ത് തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി രൂപീകരിച്ചു.
* 1956 -ൽ ഹൈദരാബാദ് സംസ്ഥാനത്തിലെ തെലുങ്ക് സംസാരിക്കുന്ന ജില്ലകളുമായി ആന്ധ്രാ സംസ്ഥാനം ലയിപ്പിച്ചാണ് ആന്ധ്രാപ്രദേശ് രൂപീകരിച്ചത് .
* മലബാർ ജില്ലയും മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തെ തെക്കൻ കാനറ ജില്ലകളിലെ കാസർഗോഡ് താലൂക്കും തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചിയുമായി സംയോജിപ്പിച്ചാണ് കേരളം സൃഷ്ടിച്ചത് .
* ബെല്ലാരി, സൗത്ത് കാനറ ജില്ലകളും ( കാസർഗോഡ് താലൂക്ക് ഒഴികെ ) മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്ത് നിന്ന് കോയമ്പത്തൂർ ജില്ലയിലെ കൊല്ലേഗൽ താലൂക്കും, ബോംബെ സംസ്ഥാനത്ത് നിന്ന് ബെൽഗാം, ബീജാപ്പൂർ, നോർത്ത് കാനറ, ധാർവാഡ് ജില്ലകളും ചേർത്താണ് മൈസൂർ സംസ്ഥാനം പുനഃസംഘടിപ്പിച്ചത്. ഹൈദരാബാദ് സംസ്ഥാനത്തിൽ നിന്നും കൂർഗ് സംസ്ഥാനത്തിൽ നിന്നും ബിദാർ, റായ്ച്ചൂർ, കലബുറഗി എന്നിവയാണ് കന്നഡ ഭൂരിപക്ഷ ജില്ലകൾ .
* മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തെ തെക്കൻ കാനറ, മലബാർ ജില്ലകൾക്കിടയിൽ വിഭജിച്ചിരുന്ന ലക്കാഡീവ് ദ്വീപുകൾ, അമിനിദിവി ദ്വീപുകൾ, മിനിക്കോയ് ദ്വീപുകൾ എന്നിവ ഒന്നിച്ച് [[ലക്ഷദ്വീപ്]] കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായി രൂപീകരിച്ചു .
* സൗരാഷ്ട്ര സംസ്ഥാനവും കച്ച് സംസ്ഥാനവും, മധ്യപ്രദേശിലെ നാഗ്പൂർ ഡിവിഷനിലെ മറാത്തി സംസാരിക്കുന്ന ജില്ലകളും ഹൈദരാബാദ് സ്റ്റേറ്റിലെ മറാത്ത്വാഡ പ്രദേശവും ചേർത്താണ് ബോംബെ സംസ്ഥാനം വിപുലീകരിച്ചത്.
* രാജസ്ഥാനും പഞ്ചാബും യഥാക്രമം അജ്മീർ സംസ്ഥാനത്തിൽ നിന്നും പട്യാലയിൽ നിന്നും ഈസ്റ്റ് പഞ്ചാബ് സ്റ്റേറ്റ് യൂണിയനിൽ നിന്നും പ്രദേശങ്ങൾ നേടിയെടുക്കുകയും ബീഹാറിലെ ചില പ്രദേശങ്ങൾ പശ്ചിമ ബംഗാളിലേക്ക് മാറ്റുകയും ചെയ്തു.


=== 1956-ന് ശേഷം ===
ബോംബെ സംസ്ഥാനം 1960 മെയ് 1 ന് ബോംബെ പുനഃസംഘടന നിയമപ്രകാരം [[ഗുജറാത്ത്]], [[മഹാരാഷ്ട്ര]] എന്നീ ഭാഷാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു.  മുൻ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായ [[നാഗാലാ‌ൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] 1963 ഡിസംബർ 1-ന് സംസ്ഥാന പദവി നേടി.  പഞ്ചാബ് പുനഃസംഘടന നിയമം, 1966 നവംബർ 1-ന് [[ഹരിയാണ|ഹരിയാന]] രൂപീകരിക്കുന്നതിനും [[പഞ്ചാബ്|പഞ്ചാബിന്റെ]] വടക്കൻ ജില്ലകൾ [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലേക്ക്]] മാറ്റുന്നതിനും കാരണമായി.  ഈ നിയമം [[ചണ്ഡീഗഢ്|ചണ്ഡീഗഢിനെ]] ഒരു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായും പഞ്ചാബിന്റെയും ഹരിയാനയുടെയും തലസ്ഥാനമായും നിയോഗിക്കുകയും ചെയ്തു. 

1969-ൽ മദ്രാസ് സംസ്ഥാനം [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാട്]] എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു. വടക്കുകിഴക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങളായ മണിപ്പൂർ, മേഘാലയ, ത്രിപുര എന്നിവ 1972 ജനുവരി 21-ന് രൂപീകരിച്ചു.  മൈസൂർ സംസ്ഥാനം 1973-ൽ [[കർണാടക]] എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു. 1975 മെയ് 16-ന് [[സിക്കിം]] ഇന്ത്യൻ യൂണിയന്റെ 22-ാമത്തെ സംസ്ഥാനമായി മാറുകയും സംസ്ഥാനത്തിന്റെ രാജവാഴ്ച നിർത്തലാക്കുകയും ചെയ്തു. 1987-ൽ, [[അരുണാചൽ പ്രദേശ്|അരുണാചൽ പ്രദേശും]] [[മിസോറം|മിസോറാമും]] ഫെബ്രുവരി 20-ന് സംസ്ഥാനങ്ങളായി മാറി, തുടർന്ന് മെയ് 30-ന് ഗോവയും, മുൻ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായ ഗോവ, ദാമൻ, ദിയുവിന്റെ വടക്കൻ എക്‌സ്‌ക്ലേവുകൾ ഡാമോ കൂടാതെ ദിയു ഒരു പ്രത്യേക കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായി ഡാമൻ ദിയു ആയി മാറി. 

2000 നവംബറിൽ മൂന്ന് പുതിയ സംസ്ഥാനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു, അതായത്:

* [[ഛത്തീസ്‌ഗഢ്|ഛത്തീസ്ഗഡ്,]] കിഴക്കൻ മധ്യപ്രദേശിൽ നിന്ന്
* [[ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഞ്ചൽ]], വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഉത്തർപ്രദേശിൽ നിന്ന് ( 2007-ൽ [[ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു ), കൂടാതെ
* ജാർഖണ്ഡ്, യഥാക്രമം മധ്യപ്രദേശ് പുനഃസംഘടന നിയമം, 2000, ഉത്തർപ്രദേശ് പുനഃസംഘടന നിയമം, 2000, ബീഹാർ പുനഃസംഘടന നിയമം, 2000 എന്നിവയുടെ നടപ്പാക്കലോടെ ബീഹാറിന്റെ തെക്കൻ ജില്ലകളിൽ നിന്ന് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. 

പോണ്ടിച്ചേരിയെ 2007-ൽ പുതുച്ചേരി എന്നും, ഒറീസ്സയെ 2011 -ൽ ഒഡീഷ എന്നും പുനർനാമകരണം ചെയ്തു. വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ആന്ധ്രാപ്രദേശിലെ പത്ത് മുൻ ജില്ലകളിൽ നിന്ന് 2014 ജൂൺ 2-ന് [[തെലംഗാണ|തെലങ്കാന]] സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു . 

2019 ഓഗസ്റ്റിൽ, ജമ്മു കശ്മീർ പുനഃസംഘടന നിയമം, 2019 ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ് പാസാക്കി. അതിൽ ജമ്മു കശ്മീർ സംസ്ഥാനത്തെ രണ്ട് കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളായി പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള വ്യവസ്ഥകൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു; ജമ്മു കാശ്മീരും ലഡാക്കും, 2019 ഒക്ടോബർ 31 മുതൽ പ്രാബല്യത്തിൽ വരും. പിന്നീട് ആ വർഷം നവംബറിൽ, കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളായ ദാമൻ, ദിയു, ദാദ്ര, നാഗർ ഹവേലി എന്നിവയെ ലയിപ്പിച്ച് ഒരൊറ്റ കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശമാക്കി മാറ്റുന്നതിനുള്ള നിയമനിർമ്മാണം ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റ് അവതരിപ്പിച്ചു. ദാദ്ര ആൻഡ് നഗർ ഹവേലിയും ദാമൻ ദിയുവും 2020 ജനുവരി 26 ഒരു ഭരണം ആക്കി.

== സംസ്ഥാനങ്ങൾ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!സംസ്ഥാനം
!ISO 3166-2:IN
!വാഹന
കോഡ്
!മേഖല
!ഭരണ&lt;br /&gt;തലസ്ഥാനം
!ഏറ്റവും വലിയ നഗരം
!സംസ്ഥാന പദവി
!ജനസംഖ്യ (2011 സെൻസസ്) 
!ഏരിയ
(കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; )
!ഔദ്യോഗിക
ഭാഷകൾ 
!അധിക ഔദ്യോഗിക
ഭാഷകൾ 
|-
![[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]]
|IN-AP
|AP
|[[ദക്ഷിണേന്ത്യ|തെക്കൻ]]
|അമരാവതി
|വിശാഖപട്ടണം
|1 നവംബർ 1956
|49,506,799
|160,205
|തെലുങ്ക്
|—
|-
![[അരുണാചൽ പ്രദേശ്]]
|IN-AR
|AR
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
| colspan=&quot;2&quot; |ഇറ്റാനഗർ
|1987 ഫെബ്രുവരി 20
|1,383,727
|83,743
|ഇംഗ്ലീഷ്
|—
|-
![[ആസാം]]
|IN-AS
|AS
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
|ദിസ്പൂർ
|ഗുവാഹത്തി
|26 ജനുവരി 1950
|31,205,576
|78,550
|അസമീസ്
|ബംഗാളി, ബോഡോ
|-
![[ബീഹാർ]]
|IN-BR
|BR
|കിഴക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |പട്ന
|26 ജനുവരി 1950
|104,099,452
|94,163
|ഹിന്ദി
|ഉർദു
|-
![[ഛത്തീസ്ഗഢ്|ഛത്തീസ്ഗഡ്]]
|IN-CT
|CG
|സെൻട്രൽ
| colspan=&quot;2&quot; |റായ്പൂർ 
|1 നവംബർ 2000
|25,545,198
|135,194
|ഛത്തീസ്ഗഢി
|ഹിന്ദി , ഇംഗ്ലീഷ്
|-
![[ഗോവ]]
|IN-GA
|GA
|പാശ്ചാത്യ
|പനാജി
|വാസ്കോ ഡ ഗാമ
|30 മെയ് 1987
|1,458,545
|3,702
|കൊങ്കണി
|മറാത്തി
|-
![[ഗുജറാത്ത്]]
|IN-GJ
|GJ
|പാശ്ചാത്യ
|ഗാന്ധിനഗർ
|അഹമ്മദാബാദ്
|1 മെയ് 1960
|60,439,692
|196,024
|ഗുജറാത്തി
|—
|-
![[ഹരിയാന]]
|IN-HR
|HR
|വടക്കൻ
|ചണ്ഡീഗഡ്
|ഫരീദാബാദ്
|1 നവംബർ 1966
|25,351,462
|44,212
|ഹിന്ദി
|പഞ്ചാബി 
|-
![[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]]
|IN-HP
|HP
|വടക്കൻ
|ഷിംല &lt;small&gt;(വേനൽക്കാലം)&lt;/small&gt;
ധർമ്മശാല &lt;small&gt;(ശീതകാലം)&lt;/small&gt; 
|ഷിംല
|1971 ജനുവരി 25
|6,864,602
|55,673
|ഹിന്ദി
|സംസ്കൃതം 
|-
![[ഝാർഖണ്ഡ്‌|ജാർഖണ്ഡ്]]
|IN-JH
|JH
|കിഴക്കൻ
|റാഞ്ചി
|ജംഷഡ്പൂർ
|15 നവംബർ 2000
|32,988,134
|74,677
|ഹിന്ദി
|അംഗിക, ബംഗാളി, ഭോജ്പുരി, ഭൂമിജ്, ഹോ, ഖരിയ, ഖോർത്ത, കുർമാലി, കുരുഖ്, മഗാഹി, മൈഥിലി, മുണ്ടരി, നാഗ്പുരി, ഒഡിയ, സന്താലി, ഉർദു 
|-
![[കർണാടക]]
|IN-KA
|KA
|തെക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |ബാംഗ്ലൂർ
|1 നവംബർ 1956
|61,095,297
|191,791
|കന്നഡ
|—
|-
![[കേരളം]]
|IN-KL
|KL
|തെക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |തിരുവനന്തപുരം
|1 നവംബർ 1956
|33,406,061
|38,863
|മലയാളം
|ഇംഗ്ലീഷ്, തുളു 
|-
![[മധ്യപ്രദേശ്‌|മധ്യപ്രദേശ്]]
|IN-MP
|MP
|സെൻട്രൽ
|ഭോപ്പാൽ
|ഇൻഡോർ
|26 ജനുവരി 1950
|72,626,809
|308,252
|ഹിന്ദി
|—
|-
![[മഹാരാഷ്ട്ര]]
|IN-MH
|MH
|പാശ്ചാത്യ
|മുംബൈ &lt;small&gt;(വേനൽക്കാലം)&lt;/small&gt;
നാഗ്പൂർ &lt;small&gt;(ശീതകാലം)&lt;/small&gt; 
|മുംബൈ
|1 മെയ് 1960
|112,374,333
|307,713
|മറാത്തി
|—
|-
![[മണിപ്പൂർ]]
|IN-MN
|MN
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
| colspan=&quot;2&quot; |ഇംഫാൽ
|1972 ജനുവരി 21
|2,855,794
|22,347
|മെയ്റ്റി
|ഇംഗ്ലീഷ്
|-
![[മേഘാലയ]]
|IN-ML
|ML
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
| colspan=&quot;2&quot; |ഷില്ലോങ്
|1972 ജനുവരി 21
|2,966,889
|22,720
|ഇംഗ്ലീഷ്
|ഖാസി 
|-
![[മിസോറാം]]
|IN-MZ
|MZ
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
| colspan=&quot;2&quot; |ഐസ്വാൾ
|1987 ഫെബ്രുവരി 20
|1,097,206
|21,081
|ഇംഗ്ലീഷ് , ഹിന്ദി , മിസോ
|—
|-
![[നാഗാലാൻഡ്]]
|IN-NL
|NL
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
|കൊഹിമ
|ദിമാപൂർ
|1 ഡിസംബർ 1963
|1,978,502
|16,579
|ഇംഗ്ലീഷ്
|—
|-
![[ഒഡീഷ]]
|IN-OR
|OD
|കിഴക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |ഭുവനേശ്വർ
|26 ജനുവരി 1950
|41,974,218
|155,820
|ഒഡിയ
|—
|-
![[പഞ്ചാബ്]]
|IN-PB
|PB
|വടക്കൻ
|ചണ്ഡീഗഡ്
|ലുധിയാന
|1 നവംബർ 1966
|27,743,338
|50,362
|പഞ്ചാബി
|—
|-
![[രാജസ്ഥാൻ]]
|IN-RJ
|RJ
|[[വടക്കേ ഇന്ത്യ|വടക്കൻ]]
| colspan=&quot;2&quot; |ജയ്പൂർ
|26 ജനുവരി 1950
|68,548,437
|342,269
|ഹിന്ദി
|ഇംഗ്ലീഷ്
|-
![[സിക്കിം]]
|IN-SK
|SK
|[[വടക്കു കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|വടക്ക്-കിഴക്ക്]]
| colspan=&quot;2&quot; |ഗാങ്ടോക്ക്
|1975 മെയ് 16
|610,577
|7,096
|ഇംഗ്ലീഷ് , നേപ്പാളി
|ബൂട്ടിയ, ഗുരുങ്, ലെപ്ച, ലിംബു, മംഗാർ, മുഖിയ, നെവാരി, റായ്, ഷെർപ്പ, തമാങ്
|-
![[തമിഴ്നാട്]]
|IN-TN
|TN
|[[ദക്ഷിണേന്ത്യ|തെക്കൻ]]
| colspan=&quot;2&quot; |ചെന്നൈ
|1 നവംബർ 1956
|72,147,030
|130,058
|തമിഴ്
|ഇംഗ്ലീഷ്
|-
![[തെലംഗാണ|തെലങ്കാന]]
|IN-TG
|TS
|തെക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |ഹൈദരാബാദ് 
|2 ജൂൺ 2014
|35,193,978 
|114,840 
|തെലുങ്ക്
|ഉർദു 
|-
![[ത്രിപുര]]
|IN-TR
|TR
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
| colspan=&quot;2&quot; |അഗർത്തല
|1972 ജനുവരി 21
|3,673,917
|10,492
|ബംഗാളി , ഇംഗ്ലീഷ് , കോക്‌ബോറോക്ക്
|—
|-
![[ഉത്തർപ്രദേശ്]]
|IN-UP
|UP
|സെൻട്രൽ
| colspan=&quot;2&quot; |ലഖ്‌നൗ
|26 ജനുവരി 1950
|199,812,341
|243,286
|ഹിന്ദി
|ഉർദു
|-
![[ഉത്തരാഖണ്ഡ്]]
|IN-UT
|UK
|സെൻട്രൽ
|ഭരാരിസൈൻ &lt;small&gt;(വേനൽക്കാലം)&lt;/small&gt;
ഡെറാഡൂൺ &lt;small&gt;(ശീതകാലം)&lt;/small&gt; 
|ഡെറാഡൂൺ
|2000 നവംബർ 9
|10,086,292
|53,483
|ഹിന്ദി
|സംസ്കൃതം 
|-
![[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]]
|IN-WB
|WB
|കിഴക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |കൊൽക്കത്ത
|26 ജനുവരി 1950
|91,276,115
|88,752
|ബംഗാളി , നേപ്പാളി 
|ഹിന്ദി, ഒഡിയ, തെലുങ്ക്, പഞ്ചാബി, സന്താലി, ഉറുദു
|}

==കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങൾ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം
!ISO 3166-2:IN
!വാഹന
കോഡ്
!മേഖല
!ഭരണ&lt;br /&gt;തലസ്ഥാനം
!ഏറ്റവും വലിയ നഗരം
!യു.ടി. പദവി
!ജനസംഖ്യ
!ഏരിയ
(കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; )
!ഔദ്യോഗിക
ഭാഷകൾ
!അധിക ഔദ്യോഗിക
ഭാഷകൾ
|-
![[ആന്തമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ|ആൻഡമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ]]
|IN-AN
|AN
|തെക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |ശ്രീവിജയപുരം (മുൻപ് പോർട്ട്‌ ബ്ലെയർ)
|1 നവംബർ 1956
|380,581
|8,249
|ഹിന്ദി
|ഇംഗ്ലീഷ്
|-
![[ചണ്ഡീഗഢ്|ചണ്ഡീഗഡ്]]
|IN-CH
|CH
|വടക്കൻ
|ചണ്ഡീഗഡ്
|—
|1 നവംബർ 1966
|1,055,450
|114
|ഇംഗ്ലീഷ്
|—
|-
![[ദാദ്ര നഗർ ഹവേലി, ദാമൻ ദിയു]]
|IN-DH
|DD
|പാശ്ചാത്യ
| colspan=&quot;2&quot; |ദാമൻ
|26 ജനുവരി 2020
|586,956
|603
|ഹിന്ദി , ഗുജറാത്തി , മറാത്തി , ഇംഗ്ലീഷ്
|—
|-
![[ഡെൽഹി|ഡൽഹി]]
|IN-DL
|DL
|വടക്കൻ
|ന്യൂ ഡെൽഹി
|ഡൽഹി
|1 നവംബർ 1956
|16,787,941
|1,490
|ഹിന്ദി , ഇംഗ്ലീഷ്
|പഞ്ചാബി, ഉറുദു 
|-

![[ലക്ഷദ്വീപ്]]
|IN-LD
|LD
|തെക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |കവരത്തി
|1 നവംബർ 1956
|64,473
|32
|മലയാളം , ഇംഗ്ലീഷ്
|—
|-
![[പുതുച്ചേരി]]
|IN-PY
|PY
|തെക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |പുതുച്ചേരി
|16 ഓഗസ്റ്റ് 1962
|1,247,953
|492
|തമിഴ് , ഇംഗ്ലീഷ്
|തെലുങ്ക്, മലയാളം, ഫ്രഞ്ച്
|-
![[ജമ്മു-കശ്മീർ]]
|IN-JK
|JK
|വടക്കൻ
|[[ജമ്മു (നഗരം)|ജമ്മു]] (ശീതകാലം)
[[ശ്രീനഗർ]]
(വേനൽക്കാലം)
|[[ശ്രീനഗർ]]
|31 ഒക്ടോബർ 2019
|12,258,433
|42241
|[[ഡോഗ്രി ഭാഷ|ഡോഗ്രി]], [[ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷ|ഇംഗ്ലീഷ്]], [[ഹിന്ദി]], [[കശ്മീരി ഭാഷ|കശ്മീരി]], [[ഉർദു|ഉറുദു]]
|
|-
![[ലഡാക്ക്]]
|IN-LA
|LA
|വടക്കൻ
| ലേ (വേനൽക്കാലം)
കാർഗിൽ (ശീതകാലം)
|
|31 ഒക്ടോബർ 2019
|290,492
|59146
|ഹിന്ദിയും ഇംഗ്ലീഷും 
|
|}

=== സ്വയംഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ ===
ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ ആറാമത്തെ ഷെഡ്യൂൾ അതത് സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ സ്വയംഭരണാവകാശം നൽകിയിട്ടുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിന് സ്വയംഭരണ കൗൺസിലുകൾ രൂപീകരിക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നു.  ഈ സ്വയംഭരണ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലാണ് .

=== മുൻ സംസ്ഥാനങ്ങൾ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!മാപ്പ്
!സംസ്ഥാനം
!ഭരണ&lt;br /&gt;തലസ്ഥാനം
!വർഷങ്ങൾ
!ഇന്നത്തെ സംസ്ഥാനം(കൾ)
|-
|[[പ്രമാണം:Ajmer in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|292x292ബിന്ദു]]
|അജ്മീർ സംസ്ഥാനം
|അജ്മീർ
|1950–1956
|രാജസ്ഥാൻ
|-
|[[പ്രമാണം:Andhra-India 1953.svg|ചട്ടരഹിതം|292x292ബിന്ദു]]
|ആന്ധ്രാ സംസ്ഥാനം
|കുർണൂൽ
|1953–1956
|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്
|-
|[[പ്രമാണം:Bhopal in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|292x292ബിന്ദു]]
|ഭോപ്പാൽ സംസ്ഥാനം
|ഭോപ്പാൽ
|1949–1956
|മധ്യപ്രദേശ്
|-
|[[പ്രമാണം:Bilaspur in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|295x295ബിന്ദു]]
|ബിലാസ്പൂർ സംസ്ഥാനം
|ബിലാസ്പൂർ
|1950–1954
|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്
|-
|[[പ്രമാണം:Bombay in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|300x300ബിന്ദു]]
|ബോംബെ സംസ്ഥാനം
|ബോംബെ
|1950-1960
|മഹാരാഷ്ട്ര , ഗുജറാത്ത് , ഭാഗികമായി കർണാടക
|-
|[[പ്രമാണം:Coorg in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|300x300ബിന്ദു]]
|കൂർഗ് സംസ്ഥാനം
|മടിക്കേരി
|1950–1956
|കർണാടക
|-
|[[പ്രമാണം:Punjab, India (1956-1966).png|ചട്ടരഹിതം|297x297ബിന്ദു]]
|കിഴക്കൻ പഞ്ചാബ്
|ഷിംല &lt;small&gt;(1947–1953)&lt;/small&gt;
ചണ്ഡീഗഡ് &lt;small&gt;(1953–1966)&lt;/small&gt;
|1947–1966
|പഞ്ചാബ്, ഹരിയാന, ഹിമാചൽ പ്രദേശ്, ചണ്ഡീഗഡ് യു.ടി
|-
|[[പ്രമാണം:Hyderabad in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|296x296ബിന്ദു]]
|ഹൈദരാബാദ് സംസ്ഥാനം
|ഹൈദരാബാദ്
|1948-1956
|തെലങ്കാന, ഭാഗികമായി മഹാരാഷ്ട്ര, കർണാടക
|-
|[[പ്രമാണം:Jammu and Kashmir in India (de-facto) (claims hatched).svg|ചട്ടരഹിതം|265x265ബിന്ദു]]
|ജമ്മു കാശ്മീർ
|ശ്രീനഗർ &lt;small&gt;(വേനൽക്കാലം)&lt;/small&gt;
ജമ്മു &lt;small&gt;(ശീതകാലം)&lt;/small&gt;
|1954–2019
|ജമ്മു കശ്മീർ യുടിയും
ലഡാക്ക് യു.ടി
|-
|[[പ്രമാണം:Kutch in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|291x291ബിന്ദു]]
|കച്ച് സംസ്ഥാനം
|ഭുജ്
|1947–1956
|ഗുജറാത്ത്
|-
|[[പ്രമാണം:Madhya Bharat in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|290x290ബിന്ദു]]
|മധ്യഭാരത്
|ഇൻഡോർ &lt;small&gt;(വേനൽക്കാലം)&lt;/small&gt;
ഗ്വാളിയോർ &lt;small&gt;(ശീതകാലം)&lt;/small&gt;
|1948-1956
|മധ്യപ്രദേശ്
|-
|[[പ്രമാണം:Madras in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|291x291ബിന്ദു]]
|മദ്രാസ് സംസ്ഥാനം
|മദ്രാസ്
|1950–1969
|ആന്ധ്രപ്രദേശ്, തമിഴ്നാട്, ഭാഗികമായി കർണാടക, കേരളം
|-
|[[പ്രമാണം:Mysore in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|290x290ബിന്ദു]]
|മൈസൂർ സംസ്ഥാനം
|ബാംഗ്ലൂർ
|1947–1973
|കർണാടക
|-
|[[പ്രമാണം:PEPSU in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|288x288ബിന്ദു]]
|പട്യാല ആൻഡ് ഈസ്റ്റ് പഞ്ചാബ് സ്റ്റേറ്റ്സ് യൂണിയൻ
|പട്യാല
|1948-1956
|പഞ്ചാബും ഹരിയാനയും _
|-
|[[പ്രമാണം:Saurashtra in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|287x287ബിന്ദു]]
|സൗരാഷ്ട്ര
|രാജ്കോട്ട്
|1948-1956
|ഗുജറാത്ത്
|-
|[[പ്രമാണം:Travancore-Cochin in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|290x290ബിന്ദു]]
|തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി
|തിരുവനന്തപുരം
|1949–1956
|കേരളവും ഭാഗികമായി തമിഴ്‌നാടും
|-
|[[പ്രമാണം:Vindhya Pradesh in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|285x285ബിന്ദു]]
|വിന്ധ്യ പ്രദേശ്
|രേവ
|1948-1956
|മധ്യപ്രദേശ്
|}

=== മുൻ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!മാപ്പ്
!പേര്
!മേഖല
!ഭരണ&lt;br /&gt;തലസ്ഥാനം
!ഏരിയ
!യുടി സ്ഥാപിച്ചു
!യുടി പ്രവർത്തനം  മാറ്റി 
!ഇപ്പോൾ ഭാഗം
|-
|[[പ്രമാണം:IN-AR.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|അരുണാചൽ പ്രദേശ്
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
|ഇറ്റാനഗർ
|83,743 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (32,333 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|1972 ജനുവരി 21
|1987 ഫെബ്രുവരി 20
|ഒരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ
|-
|[[പ്രമാണം:IN-DN.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|ദാദ്ര ആൻഡ് നാഗർ ഹവേലി
|പാശ്ചാത്യ
|സിൽവാസ്സ
|491 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (190 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|1961 ഓഗസ്റ്റ് 11
|26 ജനുവരി 2020
|ദാദ്ര നഗർ ഹവേലി, ദാമൻ ദിയു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം
|-
|[[പ്രമാണം:IN-DD.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|ദാമനും ദിയുവും
|പാശ്ചാത്യ
|ദാമൻ
|112 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (43 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|30 മെയ് 1987
|26 ജനുവരി 2020
|ദാദ്ര നഗർ ഹവേലി, ദാമൻ ദിയു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം
|-
|[[പ്രമാണം:IN-GDD.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|ഗോവ, ദാമൻ, ദിയു
|പാശ്ചാത്യ
|പനാജി
|3,814 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (1,473 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|1961 ഡിസംബർ 19
|30 മെയ് 1987
|ഗോവ സംസ്ഥാനവും ദാദ്ര നഗർ ഹവേലിയും ദാമൻ ദിയു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശവും
|-
|[[പ്രമാണം:IN-HP.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്
|വടക്കൻ
|ഷിംല
|55,673 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (21,495 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|1 നവംബർ 1956
|1971 ജനുവരി 25
|ഒരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ
|-
|[[പ്രമാണം:IN-MN.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|മണിപ്പൂർ
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
|ഇംഫാൽ
|22,327 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (8,621 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|1 നവംബർ 1956
|1972 ജനുവരി 21
|ഒരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ
|-
|[[പ്രമാണം:IN-MZ.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|മിസോറാം
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
|ഐസ്വാൾ
|21,087 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (8,142 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|1972 ജനുവരി 21
|1987 ഫെബ്രുവരി 20
|ഒരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ
|-
|[[പ്രമാണം:IN-NL.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|നാഗാലാൻഡ്
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
|കൊഹിമ
|16,579 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (6,401 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|29 നവംബർ 1957
|1 ഡിസംബർ 1963
|ഒരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ
|-
|[[പ്രമാണം:IN-TR.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|ത്രിപുര
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
|അഗർത്തല
|10,491.65 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (4,050.85 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|1 നവംബർ 1956
|1972 ജനുവരി 21
|ഒരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ
|}

== ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളും അധികാരികളും ==
[[ഇന്ത്യയുടെ ഭരണഘടന|ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന,]] യൂണിയനും സംസ്ഥാനവും തമ്മിലുള്ള ഏതൊരു പ്രദേശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് വിനിയോഗിക്കാവുന്ന പരമാധികാര എക്സിക്യൂട്ടീവ്, ലെജിസ്ലേറ്റീവ് അധികാരങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നു. സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ ഭരന്നങ്ങൾക്കായി സംസ്ഥാനസർക്കാരുകളും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളുടെ ഭരണത്തിനായി കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശ ഭരണകൂടങ്ങളും ഉണ്ട്. ഡൽഹി, പോണ്ടിച്ചേരി എന്നീ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങൾക്ക് ഭാഗിക സംസ്ഥാന പദവി നൽകിയിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന പ്രകാരം [[ഭാരത സർക്കാർ|കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ]] അധികാരങ്ങൾ [[യൂണിയൻ ലിസ്റ്റ്]], സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ അധികാരങ്ങൾ [[സംസ്ഥാന ലിസ്റ്റ്|സ്റ്റേറ്റ് ലിസ്റ്റ്]], കേന്ദ്രത്തിനും-സംസ്ഥാനത്തിനും തുല്യ അധികാരമുള്ള [[കൺകറന്റ് ലിസ്റ്റ്]] എന്നിവയിൽ പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. 


==അവലംബം==
{{reflist}}
{{ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങൾ}}
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും| ]]</text>
      <sha1>t6vyvjmix4irpgntivgdfmfnywhv749</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619717</id>
      <parentid>4619716</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T02:11:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <origin>4619717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48660" sha1="blfz5jcjwyo7r45ncm5q67besek5u4v" xml:space="preserve">{{prettyurl|States and territories of India}}
{{Infobox subdivision type
| name               = ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും
| alt_name           =   
|map                = {{India States and Territories Labelled Map}}
|category           = ഫെഡറേറ്റഡ് സംസ്ഥാനങ്ങൾ
|territory          = [[റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ]]
|start_date         =
|current_number     =28 സംസ്ഥാനങ്ങൾ&lt;br&gt;8 കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങൾ
|number_date        = 
|population_range   = '''സംസ്ഥാനങ്ങൾ''':&lt;br/&gt; ● ഉത്തർപ്രദേശ് - 199,812,341 (ഏറ്റവും ഉയർന്നത്)  &lt;br/&gt; ● സിക്കിം - 610,577 (ഏറ്റവും കുറവ്) &lt;br/&gt; '''കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങൾ''':  &lt;br/&gt;  ● ഡൽഹി - 16,787,941 (ഏറ്റവും ഉയർന്നത്) &lt;br/&gt; ●  ലക്ഷദ്വീപ് - 64,473 (ഏറ്റവും കുറവ്)
|area_range         = '''സംസ്ഥാനങ്ങൾ''': &lt;br/&gt;● രാജസ്ഥാൻ - 342,269 km2 (132,151 ചതുരശ്ര മൈൽ) (ഏറ്റവും വലുത്)&lt;br/&gt; ● ഗോവ - 3,702 km2 (1,429 ചതുരശ്ര മൈൽ) (ഏറ്റവും ചെറുത്) &lt;br/&gt;  ''''കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ'''': &lt;br/&gt; ● ലഡാക്ക് - 59,146 km2 (22,836 ചതുരശ്ര മൈൽ) (ഏറ്റവും വലുത്)&lt;br/&gt;  ● ലക്ഷദ്വീപ് - 32 km2 (12 ചതുരശ്ര മൈൽ) (ഏറ്റവും ചെറുത്)
|subdivision        = [[List of districts in India|ജില്ല]], [[Administrative divisions of India#Divisions|ഡിവിഷനുകൾ]]
|government1=സംസ്ഥാന സർക്കാരുകൾ &lt;br/&gt;കേന്ദ്ര ഗവൺമെന്റുകൾ &lt;br/&gt;(കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ)}}


ഭരണഘടനയുടെ പട്ടിക 1 രാജ്യത്തിന്റെ ഘടനയെയും സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളുടെയും അതിരുകളെ പറ്റിയും പ്രതിപാദിക്കുന്നു. 28 [[സംസ്ഥാനം|സംസ്ഥാനങ്ങളും]] 8 [[കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശം|കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളുമടങ്ങിയ]] ഒരു ഫെഡറൽ ഐക്യരാഷ്ട്രമാണ് [[ഇന്ത്യ]]&lt;ref name=&quot;official&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.india.gov.in/knowindia/state_uts.php|title=States and union territories|accessdate=2007-09-07 |format=HTML |work= }}&lt;/ref&gt;. ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളേയും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളേയും വീണ്ടും ജില്ലകളായി തിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ജില്ലകളെ വീണ്ടും താലൂക്കുകളായും മറ്റും വിഭജിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ഈ വിഭജനം എല്ലാ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും ഏകരൂപത്തിലല്ല.

[[ജമ്മു-കശ്മീർ|ജമ്മു ആൻഡ് കാശ്മീർ]] 2019 ഒക്‌ടോബർ 31 നു ജമ്മു ആൻഡ് കാശ്മീർ ,ലഡാക്ക് എന്നീ രണ്ട്‌ [[കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശം|കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രേദേശം]] ആയി ശേഷം 28 സംസ്ഥാനങ്ങളും 9 കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രേദേശം വും ആയി എന്നാൽ 2020  ജനുവരി 26 നു 
[[ദാദ്ര, നഗർ ഹവേലി|ദാദ്ര, നഗർ ഹവേലിയും]] [[ദമൻ, ദിയു|ദമൻ, ദിയുവും]] ഒരു ഭരണം ആക്കി 

നിലവിൽ 28 സംസ്ഥാനങ്ങളും 8  കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രേദേശം വും ഉണ്ട് 

സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ പ്രാദേശികമായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട മന്ത്രിസഭ ഭരണം നടത്തുമ്പോൾ കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളിൽ ഇന്ത്യയുടെ [[രാഷ്ട്രപതി]], ഒരു അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റർ വഴി നേരിട്ടാണ് ഭരണം നടത്തുന്നത്. എന്നാൽ ചില കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളിൽ ഈ രീതിയിൽ അല്പം വ്യത്യാസമുണ്ട്.

== ചരിത്രം ==

=== സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു മുമ്പ് ===
ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം അതിന്റെ ചരിത്രത്തിലുടനീളം നിരവധി വ്യത്യസ്ത വംശീയ വിഭാഗങ്ങളാൽ ഭരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഓരോന്നും പ്രദേശത്ത് ഭരണപരമായ വിഭജനത്തിന്റെ സ്വന്തം നയങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു. മുൻകാല മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണ ഘടന ബ്രിട്ടീഷ് രാജ് കൂടുതലും നിലനിർത്തി. ഇന്ത്യയെ ബ്രിട്ടീഷുകാരും നാട്ടുരാജ്യങ്ങളും നേരിട്ട് ഭരിക്കുന്ന പ്രവിശ്യകളായി ''(പ്രസിഡൻസികൾ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു)'' വിഭജിച്ചു. നാട്ടുരാജ്യങ്ങളുടെ മേൽ ''യഥാർത്ഥ'' പരമാധികാരം ( ആധിപത്യം ) കൈവശം വച്ചിരുന്ന ബ്രിട്ടീഷ്, സാമ്രാജ്യത്തോട് വിശ്വസ്തനായ ഒരു പ്രാദേശിക രാജകുമാരനോ രാജാവോ നാമമാത്രമായി നിയന്ത്രിച്ചു .

=== 1947-1950 ===
1947 നും 1950 നും ഇടയിൽ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളുടെ പ്രദേശങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ യൂണിയനിൽ രാഷ്ട്രീയമായി സംയോജിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. ഭൂരിഭാഗവും നിലവിലുള്ള പ്രവിശ്യകളിലേക്ക് ലയിപ്പിച്ചു; മറ്റുള്ളവ [[രാജസ്ഥാൻ]], [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]], മധ്യഭാരതം, വിന്ധ്യ പ്രദേശ് എന്നിങ്ങനെ ഒന്നിലധികം നാട്ടുരാജ്യങ്ങളുടെ പുതിയ പ്രവിശ്യകളായി ക്രമീകരിച്ചു. മൈസൂർ, ഹൈദരാബാദ്, ഭോപ്പാൽ, ബിലാസ്പൂർ എന്നിവയുൾപ്പെടെ ഏതാനും പ്രവിശ്യകൾ പ്രത്യേക പ്രവിശ്യകളായി മാറി. 1950 ജനുവരി 26-ന് നിലവിൽ വന്ന പുതിയ [[ഇന്ത്യയുടെ ഭരണഘടന|ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന]] ഇന്ത്യയെ ഒരു പരമാധികാര ജനാധിപത്യ റിപ്പബ്ലിക്കാക്കി മാറ്റി. പുതിയ റിപ്പബ്ലിക്കിനെ '''&quot;യൂണിയൻ ഓഫ് സ്റ്റേറ്റ്സ്&quot;''' ആയും പ്രഖ്യാപിച്ചു. 

1950-ലെ ഭരണഘടന മൂന്ന് പ്രധാന സംസ്ഥാനങ്ങളെ വേർതിരിച്ചു:

* ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ മുൻ ഗവർണർമാരുടെ പ്രവിശ്യകളായിരുന്ന '''ഭാഗം എ''' സംസ്ഥാനങ്ങൾ. തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഗവർണറും സംസ്ഥാന നിയമസഭയുമാണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്.  '''ഭാഗം A-'''ൽ  9 സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഇവയായിരുന്നു:
*# [[ആസാം|അസം]] (മുമ്പ് അസം പ്രവിശ്യ ),
*# [[ബിഹാർ|ബീഹാർ]] (മുമ്പ് ബീഹാർ പ്രവിശ്യ ),
*# ബോംബെ (മുമ്പ് ബോംബെ പ്രവിശ്യ ),
*# കിഴക്കൻ പഞ്ചാബ് (പഴയ പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യ ),
*# മധ്യപ്രദേശ് (മുമ്പ് സെൻട്രൽ പ്രവിശ്യകളും ബെരാറും )
*# മദ്രാസ് (മുമ്പ് മദ്രാസ് പ്രവിശ്യ )
*# ഒറീസ (മുമ്പ് ഒറീസ്സ പ്രവിശ്യ ),
*# ഉത്തർപ്രദേശ് (മുമ്പ് യുണൈറ്റഡ് പ്രവിശ്യകൾ ), 
*# പശ്ചിമ ബംഗാൾ (മുൻ ബംഗാൾ പ്രവിശ്യ ).
* '''ഭാഗം ബി'''-ൽ 8 സംസ്ഥാനങ്ങൾ, മുൻ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളോ, നാട്ടുരാജ്യങ്ങളുടെ ഗ്രൂപ്പുകളോ ആയിരുന്നു അത്. സാധാരണയായി സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭരണാധികാരിയും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട നിയമനിർമ്മാണ സഭയും ആയിരുന്ന ഒരു രാജ്‌പ്രമുഖ ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രപതിയാണ് രാജപ്രമുഖിനെ നിയമിച്ചത്. പാർട്ട് ബി-ൽ 8  സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഇവയായിരുന്നു:
*# ഹൈദരാബാദ് (മുമ്പ് ഹൈദരാബാദ് പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് ),
*# ജമ്മു കശ്മീർ (മുമ്പ് ജമ്മു കശ്മീർ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് )
*# മധ്യഭാരതം (മുമ്പ് സെൻട്രൽ ഇന്ത്യ ഏജൻസി ),
*# മൈസൂർ (മുമ്പ് മൈസൂർ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് )
*# പട്യാല ആൻഡ് ഈസ്റ്റ് പഞ്ചാബ് സ്റ്റേറ്റ്സ് യൂണിയൻ (PEPSU),
*# രാജസ്ഥാൻ (മുമ്പ് രാജ്പുത്താന ഏജൻസി ),
*# സൗരാഷ്ട്ര (മുമ്പ് ബറോഡ, വെസ്റ്റേൺ ഇന്ത്യ, ഗുജറാത്ത് സ്റ്റേറ്റ്സ് ഏജൻസി ), 
*# തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി (മുമ്പ് തിരുവിതാംകൂർ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് , കൊച്ചിൻ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് ).
* '''പാർട്ട് സി'''-ൽ 10 സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. മുൻ ചീഫ് കമ്മീഷണർമാരുടെ പ്രവിശ്യകളും ചില നാട്ടുരാജ്യങ്ങളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഓരോന്നും ഇന്ത്യയുടെ രാഷ്ട്രപതി നിയമിച്ച ഒരു ചീഫ് കമ്മീഷണറാണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. പാർട്ട് സി ഇപ്രകാരമായിരുന്നു:
*# അജ്മീർ (മുമ്പ് അജ്മീർ-മേർവാര പ്രവിശ്യ ),
*# ഭോപ്പാൽ (മുമ്പ് ഭോപ്പാൽ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് )
*# ബിലാസ്പൂർ (മുമ്പ് ബിലാസ്പൂർ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് )
*# കൂർഗ് സംസ്ഥാനം (മുമ്പ് കൂർഗ് പ്രവിശ്യ ),
*# ഡൽഹി ,
*# ഹിമാചൽ പ്രദേശ് ,
*# കച്ച് (മുമ്പ് കച്ച് പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് ),
*# മണിപ്പൂർ (മുമ്പ് മണിപ്പൂർ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് )
*# ത്രിപുര (മുമ്പ് ത്രിപുര പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് ), 
*# വിന്ധ്യ പ്രദേശ് (മുമ്പ് സെൻട്രൽ ഇന്ത്യ ഏജൻസി ).
* '''പാർട്ട് ഡി''' സംസ്ഥാനം കേന്ദ്ര ഗവൺമെന്റ് നിയമിച്ച ഒരു ലെഫ്റ്റനന്റ് ഗവർണർ ഭരിച്ചിരുന്ന ആൻഡമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ മാത്രമായിരുന്നു.

[[പ്രമാണം:India Administrative Divisions 1951.svg|ലഘുചിത്രം|446x446ബിന്ദു|1951-ൽ ഇന്ത്യയുടെ ഭരണവിഭാഗങ്ങൾ]]

== ഇന്ത്യ സാംസ്‌കാരിക സവിശേഷതകൾ ==
1953 ഒക്ടോബർ 1 ന് മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ തെലുങ്ക് സംസാരിക്കുന്ന വടക്കൻ ജില്ലകളിൽ നിന്നാണ് &quot;ആന്ധ്രാ സംസ്ഥാനം&quot; രൂപീകൃതമായത്. 
1954 - ൽ ചന്ദർനാഗോറിലെ ഫ്രഞ്ച് എൻക്ലേവ് പശ്ചിമ ബംഗാളിലേക്ക് മാറ്റി. അതേ വർഷം തന്നെ പോണ്ടിച്ചേരി, കാരിക്കൽ, യാനോൺ, മാഹി എന്നീ മുൻ ഫ്രഞ്ച് എൻക്ലേവുകൾ ഉൾപ്പെടുന്ന പോണ്ടിച്ചേരി ഇന്ത്യയിലേക്ക് മാറ്റി; 1962-ൽ ഇത് ഒരു കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശമായി മാറി. 

1954-ൽ, ഇന്ത്യാനുകൂല ശക്തികൾ പോർച്ചുഗീസ് അധീനതയിലുള്ള ദാദ്രയിലെയും നഗർ ആവേലിയിലെയും എൻക്ലേവുകൾ മോചിപ്പിച്ചു, സ്വതന്ത്ര ദാദ്ര ആൻഡ് നഗർ ഹവേലി എന്ന ഹ്രസ്വകാല സംസ്ഥാനമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. 1961-ൽ ഇന്ത്യ ഇതിനെ ദാദ്ര-നാഗർ ഹവേലി കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായി കൂട്ടിച്ചേർത്തു . 

സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ പുനഃസംഘടന നിയമം, 1956 ഭാഷാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളെ പുനഃസംഘടിപ്പിച്ചു, അതിന്റെ ഫലമായി പുതിയ സംസ്ഥാനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. 

ഈ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഫലമായി:

* മദ്രാസ് സംസ്ഥാനം അതിന്റെ പേര് നിലനിർത്തി, കന്യാകുമാരി ജില്ല ചേർത്ത് തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി രൂപീകരിച്ചു.
* 1956 -ൽ ഹൈദരാബാദ് സംസ്ഥാനത്തിലെ തെലുങ്ക് സംസാരിക്കുന്ന ജില്ലകളുമായി ആന്ധ്രാ സംസ്ഥാനം ലയിപ്പിച്ചാണ് ആന്ധ്രാപ്രദേശ് രൂപീകരിച്ചത് .
* മലബാർ ജില്ലയും മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തെ തെക്കൻ കാനറ ജില്ലകളിലെ കാസർഗോഡ് താലൂക്കും തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചിയുമായി സംയോജിപ്പിച്ചാണ് കേരളം സൃഷ്ടിച്ചത് .
* ബെല്ലാരി, സൗത്ത് കാനറ ജില്ലകളും ( കാസർഗോഡ് താലൂക്ക് ഒഴികെ ) മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്ത് നിന്ന് കോയമ്പത്തൂർ ജില്ലയിലെ കൊല്ലേഗൽ താലൂക്കും, ബോംബെ സംസ്ഥാനത്ത് നിന്ന് ബെൽഗാം, ബീജാപ്പൂർ, നോർത്ത് കാനറ, ധാർവാഡ് ജില്ലകളും ചേർത്താണ് മൈസൂർ സംസ്ഥാനം പുനഃസംഘടിപ്പിച്ചത്. ഹൈദരാബാദ് സംസ്ഥാനത്തിൽ നിന്നും കൂർഗ് സംസ്ഥാനത്തിൽ നിന്നും ബിദാർ, റായ്ച്ചൂർ, കലബുറഗി എന്നിവയാണ് കന്നഡ ഭൂരിപക്ഷ ജില്ലകൾ .
* മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തെ തെക്കൻ കാനറ, മലബാർ ജില്ലകൾക്കിടയിൽ വിഭജിച്ചിരുന്ന ലക്കാഡീവ് ദ്വീപുകൾ, അമിനിദിവി ദ്വീപുകൾ, മിനിക്കോയ് ദ്വീപുകൾ എന്നിവ ഒന്നിച്ച് [[ലക്ഷദ്വീപ്]] കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായി രൂപീകരിച്ചു .
* സൗരാഷ്ട്ര സംസ്ഥാനവും കച്ച് സംസ്ഥാനവും, മധ്യപ്രദേശിലെ നാഗ്പൂർ ഡിവിഷനിലെ മറാത്തി സംസാരിക്കുന്ന ജില്ലകളും ഹൈദരാബാദ് സ്റ്റേറ്റിലെ മറാത്ത്വാഡ പ്രദേശവും ചേർത്താണ് ബോംബെ സംസ്ഥാനം വിപുലീകരിച്ചത്.
* രാജസ്ഥാനും പഞ്ചാബും യഥാക്രമം അജ്മീർ സംസ്ഥാനത്തിൽ നിന്നും പട്യാലയിൽ നിന്നും ഈസ്റ്റ് പഞ്ചാബ് സ്റ്റേറ്റ് യൂണിയനിൽ നിന്നും പ്രദേശങ്ങൾ നേടിയെടുക്കുകയും ബീഹാറിലെ ചില പ്രദേശങ്ങൾ പശ്ചിമ ബംഗാളിലേക്ക് മാറ്റുകയും ചെയ്തു.


=== 1956-ന് ശേഷം ===
ബോംബെ സംസ്ഥാനം 1960 മെയ് 1 ന് ബോംബെ പുനഃസംഘടന നിയമപ്രകാരം [[ഗുജറാത്ത്]], [[മഹാരാഷ്ട്ര]] എന്നീ ഭാഷാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു.  മുൻ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായ [[നാഗാലാ‌ൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] 1963 ഡിസംബർ 1-ന് സംസ്ഥാന പദവി നേടി.  പഞ്ചാബ് പുനഃസംഘടന നിയമം, 1966 നവംബർ 1-ന് [[ഹരിയാണ|ഹരിയാന]] രൂപീകരിക്കുന്നതിനും [[പഞ്ചാബ്|പഞ്ചാബിന്റെ]] വടക്കൻ ജില്ലകൾ [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലേക്ക്]] മാറ്റുന്നതിനും കാരണമായി.  ഈ നിയമം [[ചണ്ഡീഗഢ്|ചണ്ഡീഗഢിനെ]] ഒരു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായും പഞ്ചാബിന്റെയും ഹരിയാനയുടെയും തലസ്ഥാനമായും നിയോഗിക്കുകയും ചെയ്തു. 

1969-ൽ മദ്രാസ് സംസ്ഥാനം [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാട്]] എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു. വടക്കുകിഴക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങളായ മണിപ്പൂർ, മേഘാലയ, ത്രിപുര എന്നിവ 1972 ജനുവരി 21-ന് രൂപീകരിച്ചു.  മൈസൂർ സംസ്ഥാനം 1973-ൽ [[കർണാടക]] എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു. 1975 മെയ് 16-ന് [[സിക്കിം]] ഇന്ത്യൻ യൂണിയന്റെ 22-ാമത്തെ സംസ്ഥാനമായി മാറുകയും സംസ്ഥാനത്തിന്റെ രാജവാഴ്ച നിർത്തലാക്കുകയും ചെയ്തു. 1987-ൽ, [[അരുണാചൽ പ്രദേശ്|അരുണാചൽ പ്രദേശും]] [[മിസോറം|മിസോറാമും]] ഫെബ്രുവരി 20-ന് സംസ്ഥാനങ്ങളായി മാറി, തുടർന്ന് മെയ് 30-ന് ഗോവയും, മുൻ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായ ഗോവ, ദാമൻ, ദിയുവിന്റെ വടക്കൻ എക്‌സ്‌ക്ലേവുകൾ ഡാമോ കൂടാതെ ദിയു ഒരു പ്രത്യേക കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായി ഡാമൻ ദിയു ആയി മാറി. 

2000 നവംബറിൽ മൂന്ന് പുതിയ സംസ്ഥാനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു, അതായത്:

* [[ഛത്തീസ്‌ഗഢ്|ഛത്തീസ്ഗഡ്,]] കിഴക്കൻ മധ്യപ്രദേശിൽ നിന്ന്
* [[ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഞ്ചൽ]], വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഉത്തർപ്രദേശിൽ നിന്ന് ( 2007-ൽ [[ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു ), കൂടാതെ
* ജാർഖണ്ഡ്, യഥാക്രമം മധ്യപ്രദേശ് പുനഃസംഘടന നിയമം, 2000, ഉത്തർപ്രദേശ് പുനഃസംഘടന നിയമം, 2000, ബീഹാർ പുനഃസംഘടന നിയമം, 2000 എന്നിവയുടെ നടപ്പാക്കലോടെ ബീഹാറിന്റെ തെക്കൻ ജില്ലകളിൽ നിന്ന് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. 

പോണ്ടിച്ചേരിയെ 2007-ൽ പുതുച്ചേരി എന്നും, ഒറീസ്സയെ 2011 -ൽ ഒഡീഷ എന്നും പുനർനാമകരണം ചെയ്തു. വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ആന്ധ്രാപ്രദേശിലെ പത്ത് മുൻ ജില്ലകളിൽ നിന്ന് 2014 ജൂൺ 2-ന് [[തെലംഗാണ|തെലങ്കാന]] സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു . 

2019 ഓഗസ്റ്റിൽ, ജമ്മു കശ്മീർ പുനഃസംഘടന നിയമം, 2019 ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ് പാസാക്കി. അതിൽ ജമ്മു കശ്മീർ സംസ്ഥാനത്തെ രണ്ട് കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളായി പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള വ്യവസ്ഥകൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു; ജമ്മു കാശ്മീരും ലഡാക്കും, 2019 ഒക്ടോബർ 31 മുതൽ പ്രാബല്യത്തിൽ വരും. പിന്നീട് ആ വർഷം നവംബറിൽ, കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളായ ദാമൻ, ദിയു, ദാദ്ര, നാഗർ ഹവേലി എന്നിവയെ ലയിപ്പിച്ച് ഒരൊറ്റ കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശമാക്കി മാറ്റുന്നതിനുള്ള നിയമനിർമ്മാണം ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റ് അവതരിപ്പിച്ചു. ദാദ്ര ആൻഡ് നഗർ ഹവേലിയും ദാമൻ ദിയുവും 2020 ജനുവരി 26 ഒരു ഭരണം ആക്കി.

== സംസ്ഥാനങ്ങൾ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!സംസ്ഥാനം
!ISO 3166-2:IN
!വാഹന
കോഡ്
!മേഖല
!ഭരണ&lt;br /&gt;തലസ്ഥാനം
!ഏറ്റവും വലിയ നഗരം
!സംസ്ഥാന പദവി
!ജനസംഖ്യ (2011 സെൻസസ്) 
!ഏരിയ
(കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; )
!ഔദ്യോഗിക
ഭാഷകൾ 
!അധിക ഔദ്യോഗിക
ഭാഷകൾ 
|-
![[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]]
|IN-AP
|AP
|[[ദക്ഷിണേന്ത്യ|തെക്കൻ]]
|അമരാവതി
|വിശാഖപട്ടണം
|1 നവംബർ 1956
|49,506,799
|160,205
|തെലുങ്ക്
|—
|-
![[അരുണാചൽ പ്രദേശ്]]
|IN-AR
|AR
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
| colspan=&quot;2&quot; |ഇറ്റാനഗർ
|1987 ഫെബ്രുവരി 20
|1,383,727
|83,743
|ഇംഗ്ലീഷ്
|—
|-
![[ആസാം]]
|IN-AS
|AS
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
|ദിസ്പൂർ
|ഗുവാഹത്തി
|26 ജനുവരി 1950
|31,205,576
|78,550
|അസമീസ്
|ബംഗാളി, ബോഡോ
|-
![[ബീഹാർ]]
|IN-BR
|BR
|കിഴക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |പട്ന
|26 ജനുവരി 1950
|104,099,452
|94,163
|ഹിന്ദി
|ഉർദു
|-
![[ഛത്തീസ്ഗഢ്|ഛത്തീസ്ഗഡ്]]
|IN-CT
|CG
|സെൻട്രൽ
| colspan=&quot;2&quot; |റായ്പൂർ 
|1 നവംബർ 2000
|25,545,198
|135,194
|ഛത്തീസ്ഗഢി
|ഹിന്ദി , ഇംഗ്ലീഷ്
|-
![[ഗോവ]]
|IN-GA
|GA
|പാശ്ചാത്യ
|പനാജി
|വാസ്കോ ഡ ഗാമ
|30 മെയ് 1987
|1,458,545
|3,702
|കൊങ്കണി
|മറാത്തി
|-
![[ഗുജറാത്ത്]]
|IN-GJ
|GJ
|പാശ്ചാത്യ
|ഗാന്ധിനഗർ
|അഹമ്മദാബാദ്
|1 മെയ് 1960
|60,439,692
|196,024
|ഗുജറാത്തി
|—
|-
![[ഹരിയാന]]
|IN-HR
|HR
|വടക്കൻ
|ചണ്ഡീഗഡ്
|ഫരീദാബാദ്
|1 നവംബർ 1966
|25,351,462
|44,212
|ഹിന്ദി
|പഞ്ചാബി 
|-
![[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]]
|IN-HP
|HP
|വടക്കൻ
|ഷിംല &lt;small&gt;(വേനൽക്കാലം)&lt;/small&gt;
ധർമ്മശാല &lt;small&gt;(ശീതകാലം)&lt;/small&gt; 
|ഷിംല
|1971 ജനുവരി 25
|6,864,602
|55,673
|ഹിന്ദി
|സംസ്കൃതം 
|-
![[ഝാർഖണ്ഡ്‌|ജാർഖണ്ഡ്]]
|IN-JH
|JH
|കിഴക്കൻ
|റാഞ്ചി
|ജംഷഡ്പൂർ
|15 നവംബർ 2000
|32,988,134
|74,677
|ഹിന്ദി
|അംഗിക, ബംഗാളി, ഭോജ്പുരി, ഭൂമിജ്, ഹോ, ഖരിയ, ഖോർത്ത, കുർമാലി, കുരുഖ്, മഗാഹി, മൈഥിലി, മുണ്ടരി, നാഗ്പുരി, ഒഡിയ, സന്താലി, ഉർദു 
|-
![[കർണാടക]]
|IN-KA
|KA
|തെക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |ബാംഗ്ലൂർ
|1 നവംബർ 1956
|61,095,297
|191,791
|കന്നഡ
|—
|-
![[കേരളം]]
|IN-KL
|KL
|തെക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |തിരുവനന്തപുരം
|1 നവംബർ 1956
|33,406,061
|38,863
|മലയാളം
|ഇംഗ്ലീഷ്, തുളു 
|-
![[മധ്യപ്രദേശ്‌|മധ്യപ്രദേശ്]]
|IN-MP
|MP
|സെൻട്രൽ
|ഭോപ്പാൽ
|ഇൻഡോർ
|26 ജനുവരി 1950
|72,626,809
|308,252
|ഹിന്ദി
|—
|-
![[മഹാരാഷ്ട്ര]]
|IN-MH
|MH
|പാശ്ചാത്യ
|മുംബൈ &lt;small&gt;(വേനൽക്കാലം)&lt;/small&gt;
നാഗ്പൂർ &lt;small&gt;(ശീതകാലം)&lt;/small&gt; 
|മുംബൈ
|1 മെയ് 1960
|112,374,333
|307,713
|മറാത്തി
|—
|-
![[മണിപ്പൂർ]]
|IN-MN
|MN
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
| colspan=&quot;2&quot; |ഇംഫാൽ
|1972 ജനുവരി 21
|2,855,794
|22,347
|മെയ്റ്റി
|ഇംഗ്ലീഷ്
|-
![[മേഘാലയ]]
|IN-ML
|ML
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
| colspan=&quot;2&quot; |ഷില്ലോങ്
|1972 ജനുവരി 21
|2,966,889
|22,720
|ഇംഗ്ലീഷ്
|ഖാസി 
|-
![[മിസോറാം]]
|IN-MZ
|MZ
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
| colspan=&quot;2&quot; |ഐസ്വാൾ
|1987 ഫെബ്രുവരി 20
|1,097,206
|21,081
|ഇംഗ്ലീഷ് , ഹിന്ദി , മിസോ
|—
|-
![[നാഗാലാൻഡ്]]
|IN-NL
|NL
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
|കൊഹിമ
|ദിമാപൂർ
|1 ഡിസംബർ 1963
|1,978,502
|16,579
|ഇംഗ്ലീഷ്
|—
|-
![[ഒഡീഷ]]
|IN-OR
|OD
|കിഴക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |ഭുവനേശ്വർ
|26 ജനുവരി 1950
|41,974,218
|155,820
|ഒഡിയ
|—
|-
![[പഞ്ചാബ്]]
|IN-PB
|PB
|വടക്കൻ
|ചണ്ഡീഗഡ്
|ലുധിയാന
|1 നവംബർ 1966
|27,743,338
|50,362
|പഞ്ചാബി
|—
|-
![[രാജസ്ഥാൻ]]
|IN-RJ
|RJ
|[[വടക്കേ ഇന്ത്യ|വടക്കൻ]]
| colspan=&quot;2&quot; |ജയ്പൂർ
|26 ജനുവരി 1950
|68,548,437
|342,269
|ഹിന്ദി
|ഇംഗ്ലീഷ്
|-
![[സിക്കിം]]
|IN-SK
|SK
|[[വടക്കു കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|വടക്ക്-കിഴക്ക്]]
| colspan=&quot;2&quot; |ഗാങ്ടോക്ക്
|1975 മെയ് 16
|610,577
|7,096
|ഇംഗ്ലീഷ് , നേപ്പാളി
|ബൂട്ടിയ, ഗുരുങ്, ലെപ്ച, ലിംബു, മംഗാർ, മുഖിയ, നെവാരി, റായ്, ഷെർപ്പ, തമാങ്
|-
![[തമിഴ്നാട്]]
|IN-TN
|TN
|[[ദക്ഷിണേന്ത്യ|തെക്കൻ]]
| colspan=&quot;2&quot; |ചെന്നൈ
|1 നവംബർ 1956
|72,147,030
|130,058
|തമിഴ്
|ഇംഗ്ലീഷ്
|-
![[തെലംഗാണ|തെലങ്കാന]]
|IN-TG
|TS
|തെക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |ഹൈദരാബാദ് 
|2 ജൂൺ 2014
|35,193,978 
|114,840 
|തെലുങ്ക്
|ഉർദു 
|-
![[ത്രിപുര]]
|IN-TR
|TR
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
| colspan=&quot;2&quot; |അഗർത്തല
|1972 ജനുവരി 21
|3,673,917
|10,492
|ബംഗാളി , ഇംഗ്ലീഷ് , കോക്‌ബോറോക്ക്
|—
|-
![[ഉത്തർപ്രദേശ്]]
|IN-UP
|UP
|സെൻട്രൽ
| colspan=&quot;2&quot; |ലഖ്‌നൗ
|26 ജനുവരി 1950
|199,812,341
|243,286
|ഹിന്ദി
|ഉർദു
|-
![[ഉത്തരാഖണ്ഡ്]]
|IN-UT
|UK
|സെൻട്രൽ
|ഭരാരിസൈൻ &lt;small&gt;(വേനൽക്കാലം)&lt;/small&gt;
ഡെറാഡൂൺ &lt;small&gt;(ശീതകാലം)&lt;/small&gt; 
|ഡെറാഡൂൺ
|2000 നവംബർ 9
|10,086,292
|53,483
|ഹിന്ദി
|സംസ്കൃതം 
|-
![[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]]
|IN-WB
|WB
|കിഴക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |കൊൽക്കത്ത
|26 ജനുവരി 1950
|91,276,115
|88,752
|ബംഗാളി , നേപ്പാളി 
|ഹിന്ദി, ഒഡിയ, തെലുങ്ക്, പഞ്ചാബി, സന്താലി, ഉറുദു
|}

==കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങൾ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം
!ISO 3166-2:IN
!വാഹന
കോഡ്
!മേഖല
!ഭരണ&lt;br /&gt;തലസ്ഥാനം
!ഏറ്റവും വലിയ നഗരം
!യു.ടി. പദവി
!ജനസംഖ്യ
!ഏരിയ
(കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; )
!ഔദ്യോഗിക
ഭാഷകൾ
!അധിക ഔദ്യോഗിക
ഭാഷകൾ
|-
![[ആന്തമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ|ആൻഡമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ]]
|IN-AN
|AN
|തെക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |ശ്രീവിജയപുരം (മുൻപ് പോർട്ട്‌ ബ്ലെയർ)
|1 നവംബർ 1956
|380,581
|8,249
|ഹിന്ദി
|ഇംഗ്ലീഷ്
|-
![[ചണ്ഡീഗഢ്|ചണ്ഡീഗഡ്]]
|IN-CH
|CH
|വടക്കൻ
|ചണ്ഡീഗഡ്
|—
|1 നവംബർ 1966
|1,055,450
|114
|ഇംഗ്ലീഷ്
|—
|-
![[ദാദ്ര നഗർ ഹവേലി, ദാമൻ ദിയു]]
|IN-DH
|DD
|പാശ്ചാത്യ
| colspan=&quot;2&quot; |ദാമൻ
|26 ജനുവരി 2020
|586,956
|603
|ഹിന്ദി , ഗുജറാത്തി , മറാത്തി , ഇംഗ്ലീഷ്
|—
|-
![[ഡെൽഹി|ഡൽഹി]]
|IN-DL
|DL
|വടക്കൻ
|ന്യൂ ഡെൽഹി
|ഡൽഹി
|1 നവംബർ 1956
|16,787,941
|1,490
|ഹിന്ദി , ഇംഗ്ലീഷ്
|പഞ്ചാബി, ഉറുദു 
|-

![[ലക്ഷദ്വീപ്]]
|IN-LD
|LD
|തെക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |കവരത്തി
|1 നവംബർ 1956
|64,473
|32
|മലയാളം , ഇംഗ്ലീഷ്
|—
|-
![[പുതുച്ചേരി]]
|IN-PY
|PY
|തെക്കൻ
| colspan=&quot;2&quot; |പുതുച്ചേരി
|16 ഓഗസ്റ്റ് 1962
|1,247,953
|492
|തമിഴ് , ഇംഗ്ലീഷ്
|തെലുങ്ക്, മലയാളം, ഫ്രഞ്ച്
|-
![[ജമ്മു-കശ്മീർ]]
|IN-JK
|JK
|വടക്കൻ
|[[ജമ്മു (നഗരം)|ജമ്മു]] (ശീതകാലം)
[[ശ്രീനഗർ]]
(വേനൽക്കാലം)
|[[ശ്രീനഗർ]]
|31 ഒക്ടോബർ 2019
|12,258,433
|42241
|[[ഡോഗ്രി ഭാഷ|ഡോഗ്രി]], [[ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷ|ഇംഗ്ലീഷ്]], [[ഹിന്ദി]], [[കശ്മീരി ഭാഷ|കശ്മീരി]], [[ഉർദു|ഉറുദു]]
|
|-
![[ലഡാക്ക്]]
|IN-LA
|LA
|വടക്കൻ
| [[ലേ]] (വേനൽക്കാലം)
[[കാർഗിൽ]] (ശീതകാലം)
|[[ലേ]]
|31 ഒക്ടോബർ 2019
|290,492
|59146
|ഹിന്ദിയും ഇംഗ്ലീഷും 
|
|}

=== സ്വയംഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ ===
ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ ആറാമത്തെ ഷെഡ്യൂൾ അതത് സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ സ്വയംഭരണാവകാശം നൽകിയിട്ടുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിന് സ്വയംഭരണ കൗൺസിലുകൾ രൂപീകരിക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നു.  ഈ സ്വയംഭരണ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലാണ് .

=== മുൻ സംസ്ഥാനങ്ങൾ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!മാപ്പ്
!സംസ്ഥാനം
!ഭരണ&lt;br /&gt;തലസ്ഥാനം
!വർഷങ്ങൾ
!ഇന്നത്തെ സംസ്ഥാനം(കൾ)
|-
|[[പ്രമാണം:Ajmer in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|292x292ബിന്ദു]]
|അജ്മീർ സംസ്ഥാനം
|അജ്മീർ
|1950–1956
|രാജസ്ഥാൻ
|-
|[[പ്രമാണം:Andhra-India 1953.svg|ചട്ടരഹിതം|292x292ബിന്ദു]]
|ആന്ധ്രാ സംസ്ഥാനം
|കുർണൂൽ
|1953–1956
|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്
|-
|[[പ്രമാണം:Bhopal in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|292x292ബിന്ദു]]
|ഭോപ്പാൽ സംസ്ഥാനം
|ഭോപ്പാൽ
|1949–1956
|മധ്യപ്രദേശ്
|-
|[[പ്രമാണം:Bilaspur in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|295x295ബിന്ദു]]
|ബിലാസ്പൂർ സംസ്ഥാനം
|ബിലാസ്പൂർ
|1950–1954
|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്
|-
|[[പ്രമാണം:Bombay in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|300x300ബിന്ദു]]
|ബോംബെ സംസ്ഥാനം
|ബോംബെ
|1950-1960
|മഹാരാഷ്ട്ര , ഗുജറാത്ത് , ഭാഗികമായി കർണാടക
|-
|[[പ്രമാണം:Coorg in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|300x300ബിന്ദു]]
|കൂർഗ് സംസ്ഥാനം
|മടിക്കേരി
|1950–1956
|കർണാടക
|-
|[[പ്രമാണം:Punjab, India (1956-1966).png|ചട്ടരഹിതം|297x297ബിന്ദു]]
|കിഴക്കൻ പഞ്ചാബ്
|ഷിംല &lt;small&gt;(1947–1953)&lt;/small&gt;
ചണ്ഡീഗഡ് &lt;small&gt;(1953–1966)&lt;/small&gt;
|1947–1966
|പഞ്ചാബ്, ഹരിയാന, ഹിമാചൽ പ്രദേശ്, ചണ്ഡീഗഡ് യു.ടി
|-
|[[പ്രമാണം:Hyderabad in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|296x296ബിന്ദു]]
|ഹൈദരാബാദ് സംസ്ഥാനം
|ഹൈദരാബാദ്
|1948-1956
|തെലങ്കാന, ഭാഗികമായി മഹാരാഷ്ട്ര, കർണാടക
|-
|[[പ്രമാണം:Jammu and Kashmir in India (de-facto) (claims hatched).svg|ചട്ടരഹിതം|265x265ബിന്ദു]]
|ജമ്മു കാശ്മീർ
|ശ്രീനഗർ &lt;small&gt;(വേനൽക്കാലം)&lt;/small&gt;
ജമ്മു &lt;small&gt;(ശീതകാലം)&lt;/small&gt;
|1954–2019
|ജമ്മു കശ്മീർ യുടിയും
ലഡാക്ക് യു.ടി
|-
|[[പ്രമാണം:Kutch in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|291x291ബിന്ദു]]
|കച്ച് സംസ്ഥാനം
|ഭുജ്
|1947–1956
|ഗുജറാത്ത്
|-
|[[പ്രമാണം:Madhya Bharat in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|290x290ബിന്ദു]]
|മധ്യഭാരത്
|ഇൻഡോർ &lt;small&gt;(വേനൽക്കാലം)&lt;/small&gt;
ഗ്വാളിയോർ &lt;small&gt;(ശീതകാലം)&lt;/small&gt;
|1948-1956
|മധ്യപ്രദേശ്
|-
|[[പ്രമാണം:Madras in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|291x291ബിന്ദു]]
|മദ്രാസ് സംസ്ഥാനം
|മദ്രാസ്
|1950–1969
|ആന്ധ്രപ്രദേശ്, തമിഴ്നാട്, ഭാഗികമായി കർണാടക, കേരളം
|-
|[[പ്രമാണം:Mysore in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|290x290ബിന്ദു]]
|മൈസൂർ സംസ്ഥാനം
|ബാംഗ്ലൂർ
|1947–1973
|കർണാടക
|-
|[[പ്രമാണം:PEPSU in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|288x288ബിന്ദു]]
|പട്യാല ആൻഡ് ഈസ്റ്റ് പഞ്ചാബ് സ്റ്റേറ്റ്സ് യൂണിയൻ
|പട്യാല
|1948-1956
|പഞ്ചാബും ഹരിയാനയും _
|-
|[[പ്രമാണം:Saurashtra in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|287x287ബിന്ദു]]
|സൗരാഷ്ട്ര
|രാജ്കോട്ട്
|1948-1956
|ഗുജറാത്ത്
|-
|[[പ്രമാണം:Travancore-Cochin in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|290x290ബിന്ദു]]
|തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി
|തിരുവനന്തപുരം
|1949–1956
|കേരളവും ഭാഗികമായി തമിഴ്‌നാടും
|-
|[[പ്രമാണം:Vindhya Pradesh in India (1951).svg|ചട്ടരഹിതം|285x285ബിന്ദു]]
|വിന്ധ്യ പ്രദേശ്
|രേവ
|1948-1956
|മധ്യപ്രദേശ്
|}

=== മുൻ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!മാപ്പ്
!പേര്
!മേഖല
!ഭരണ&lt;br /&gt;തലസ്ഥാനം
!ഏരിയ
!യുടി സ്ഥാപിച്ചു
!യുടി പ്രവർത്തനം  മാറ്റി 
!ഇപ്പോൾ ഭാഗം
|-
|[[പ്രമാണം:IN-AR.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|അരുണാചൽ പ്രദേശ്
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
|ഇറ്റാനഗർ
|83,743 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (32,333 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|1972 ജനുവരി 21
|1987 ഫെബ്രുവരി 20
|ഒരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ
|-
|[[പ്രമാണം:IN-DN.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|ദാദ്ര ആൻഡ് നാഗർ ഹവേലി
|പാശ്ചാത്യ
|സിൽവാസ്സ
|491 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (190 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|1961 ഓഗസ്റ്റ് 11
|26 ജനുവരി 2020
|ദാദ്ര നഗർ ഹവേലി, ദാമൻ ദിയു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം
|-
|[[പ്രമാണം:IN-DD.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|ദാമനും ദിയുവും
|പാശ്ചാത്യ
|ദാമൻ
|112 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (43 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|30 മെയ് 1987
|26 ജനുവരി 2020
|ദാദ്ര നഗർ ഹവേലി, ദാമൻ ദിയു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം
|-
|[[പ്രമാണം:IN-GDD.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|ഗോവ, ദാമൻ, ദിയു
|പാശ്ചാത്യ
|പനാജി
|3,814 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (1,473 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|1961 ഡിസംബർ 19
|30 മെയ് 1987
|ഗോവ സംസ്ഥാനവും ദാദ്ര നഗർ ഹവേലിയും ദാമൻ ദിയു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശവും
|-
|[[പ്രമാണം:IN-HP.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്
|വടക്കൻ
|ഷിംല
|55,673 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (21,495 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|1 നവംബർ 1956
|1971 ജനുവരി 25
|ഒരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ
|-
|[[പ്രമാണം:IN-MN.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|മണിപ്പൂർ
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
|ഇംഫാൽ
|22,327 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (8,621 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|1 നവംബർ 1956
|1972 ജനുവരി 21
|ഒരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ
|-
|[[പ്രമാണം:IN-MZ.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|മിസോറാം
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
|ഐസ്വാൾ
|21,087 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (8,142 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|1972 ജനുവരി 21
|1987 ഫെബ്രുവരി 20
|ഒരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ
|-
|[[പ്രമാണം:IN-NL.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|നാഗാലാൻഡ്
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
|കൊഹിമ
|16,579 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (6,401 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|29 നവംബർ 1957
|1 ഡിസംബർ 1963
|ഒരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ
|-
|[[പ്രമാണം:IN-TR.svg|ചട്ടരഹിതം]]
|ത്രിപുര
|വടക്ക്-കിഴക്ക്
|അഗർത്തല
|10,491.65 കിമീ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (4,050.85 ചതുരശ്ര മൈൽ)
|1 നവംബർ 1956
|1972 ജനുവരി 21
|ഒരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ
|}

== ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളും അധികാരികളും ==
[[ഇന്ത്യയുടെ ഭരണഘടന|ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന,]] യൂണിയനും സംസ്ഥാനവും തമ്മിലുള്ള ഏതൊരു പ്രദേശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് വിനിയോഗിക്കാവുന്ന പരമാധികാര എക്സിക്യൂട്ടീവ്, ലെജിസ്ലേറ്റീവ് അധികാരങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നു. സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ ഭരന്നങ്ങൾക്കായി സംസ്ഥാനസർക്കാരുകളും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളുടെ ഭരണത്തിനായി കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശ ഭരണകൂടങ്ങളും ഉണ്ട്. ഡൽഹി, പോണ്ടിച്ചേരി എന്നീ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങൾക്ക് ഭാഗിക സംസ്ഥാന പദവി നൽകിയിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന പ്രകാരം [[ഭാരത സർക്കാർ|കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ]] അധികാരങ്ങൾ [[യൂണിയൻ ലിസ്റ്റ്]], സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ അധികാരങ്ങൾ [[സംസ്ഥാന ലിസ്റ്റ്|സ്റ്റേറ്റ് ലിസ്റ്റ്]], കേന്ദ്രത്തിനും-സംസ്ഥാനത്തിനും തുല്യ അധികാരമുള്ള [[കൺകറന്റ് ലിസ്റ്റ്]] എന്നിവയിൽ പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. 


==അവലംബം==
{{reflist}}
{{ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങൾ}}
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും| ]]</text>
      <sha1>blfz5jcjwyo7r45ncm5q67besek5u4v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ബാഴ്സലോണ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110537</id>
    <revision>
      <id>4619573</id>
      <parentid>3969491</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T14:14:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29396-45</username>
        <id>217766</id>
      </contributor>
      <origin>4619573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6489" sha1="5o0tclzruktzfh7n2mtjth4gefrgh4b" xml:space="preserve">{{prettyurl|Barcelona}} 
{{ആധികാരികത|date=2010 ഒക്ടോബർ}}
{{for|ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബിനെക്കുറിച്ചറിയാൻ|എഫ്.സി. ബാർസലോണ}}
{{Infobox settlement
| name                            = ബാർസലോണ
| pushpin_map1                    = Spain
| native_name                     = 
| other_name                      = 
| settlement_type                 = നഗരം
| image_flag                      = Flag of Barcelona.svg
| flag_alt                        = 
| image_shield                    = Escut de Barcelona.svg
| shield_alt                      = 
| latd                            = 41
| latm                            = 23
| lats                            = 
| latNS                           = N
| longd                           = 2
| longm                           = 11
| longs                           = 
| longEW                          = E
| coordinates_type                = type:city(1,582,738)_region:ES
| coordinates_display             = inline,title
| coordinates_footnotes           = 
| subdivision_type                = [[List of sovereign states|Country]]
| subdivision_name                = {{flag|Spain}}
| subdivision_type1               = [[Autonomous communities of Spain|Autonomous Community]]
| subdivision_name1               = {{flag|Catalonia}}
| subdivision_type2               = [[Provinces of സ്പെയിൻ‌|Province]]
| subdivision_name2               = [[Province of Barcelona|ബാർസലോണ]]
| subdivision_type3               = [[ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ]]
| subdivision_name3               = [[ബാർസലോണ്ണ്യ]]
| established_title               = 
| established_date                = 
| leader_party                    = 
| leader_title                    = [[മേയര്]]
| leader_name                     = ജോര്ഡി ഹ്ര്യു ഇ ബൊഹര്
| area_footnotes                  = 
| area_total_km2                  = 101.4
| population_footnotes            = 
| population_total                = 1673075
| population_metro                = 4150000
| population_as_of                = 2008
| population_rank                 = 2
| population_density_km2          = auto
| population_demonym              = 
| timezone1                       = [[Central European Time|CET]]
| utc_offset1                     = +1
| timezone1_DST                   = [[Central European Summer Time|CEST]]
| utc_offset1_DST                 = +2
| postal_code_type                = [[പോസ്റ്റ്ൽ കൊഡ്]]
| postal_code                     = 08001–08080
| area_code                       = [[Telephone numbers in Spain|+34]] (Spain) + 93 (Barcelona)
| twin1                           = 
| twin1_country                   = 
| blank_name_sec1                 = Administrative Divisions
| blank_info_sec1                 = 10
| website                         = {{official|http://www.bcn.cat/}}
| footnotes                       = 
}}
[[File:Barcelona collage.JPG|thumb|right|]]
[[സ്പെയിൻ|സ്പെയിനിലെ]] [[കാറ്റലോണിയ]] (Catalonia) പ്രവിശ്യയുടെ തലസ്ഥാനമാണ് '''ബാർസലോണ'''. [[മദ്ധ്യധരണ്യാഴി|മദ്ധ്യധരണ്യാഴിയുടെ]] കരയിലാണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.

[[പ്രമാണം:Barcelona Torre Agbar 01.jpg|250px|thumb|right|Torre Agbar[http://www.torreagbar.com/home.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050829091424/http://www.torreagbar.com/home.asp |date=2005-08-29 }}, Barcelona]]

==ചരിത്രം==
ബാർസലോണ നഗരത്തിന്റെ സ്ഥാപകൻ ഹെർക്കുലീസാണെന്നാണ് ഐതിഹ്യം&lt;ref&gt;Oros. vii. 143; Miñano, ''Diccion.'' vol.&amp;nbsp;i. p.&amp;nbsp;391; Auson. ''Epist.'' xxiv. 68, 69, ''Punica Barcino''.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://books.google.co.in/books?id=KH3MnM_v0_gC&amp;pg=PT15&amp;dq=barcelona+found+hercules&amp;hl=en&amp;ei=sPBoTtf0O8PnrAf78_nZCg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=4&amp;ved=0CDgQ6AEwAw#v=onepage&amp;q=barcelona%20found%20hercules&amp;f=false ഗൂഗിൾ ബുക്സ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
[[File:Casa Batlló - Barcelona.jpg | thumb | 200px | right | ബാർസിലോണയിലെ ഒരു നിർമ്മിതി - കാസ ബാറ്റിലോ ]]

==സ്പോർട്സ്==
1992-ലെ ഒളിമ്പിക്സിന് ബാർസലോണ വേദിയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.olympic.org/barcelona-1992-summer-olympics Barcelona 1992]&lt;/ref&gt;
കൂടാതെ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച ക്ലബുകളിൽ ഒന്ന് ആയ എഫ്.സി.ബാഴ്‌സലോണയുടെ ഹോം സിറ്റിയും ബാഴ്സലോണ ആണ്

==അവലംബം==
{{Reflist}}
==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{Sister project links|voy=Barcelona|Barcelona}}
* [http://www.barcelona.cat/en/ Official website of Barcelona]
* [http://www.spain.info/en/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/barcelona.html Official website of Barcelona in Spain's national tourism portal]

{{Geographic location
|Centre = Barcelona
|N  = [[Montcada i Reixac]]
|NE = [[Santa Coloma de Gramenet]]
|E  = [[Sant Adrià de Besòs]]
|SE = ''[[Balearic Sea]]''
|S  = [[El Prat de Llobregat]]
|SW = [[Esplugues de Llobregat]]&lt;br&gt;[[L'Hospitalet de Llobregat]]
|W  = [[Molins de Rei]]&lt;br&gt;[[Sant Feliu de Llobregat]]&lt;br&gt;[[Sant Just Desvern]]
|NW = [[Cerdanyola del Vallès]]&lt;br&gt;[[Sant Cugat del Vallès]]
}}
&lt;!--Navigation boxes--&gt;
{{Navboxes
|title=Articles related to Barcelona
|list=
{{Barcelona's Districts}}
{{Barcelona landmarks}}
{{Transport in Barcelona}}
{{Barcelonès}}
{{Municipalities in Barcelona}}
{{Cities in Spain}}
{{Capitals of Provinces in Spain}}
{{Autonomous Community capitals of Spain}}
{{Olympic Summer Games Host Cities}}
{{Paralympic Summer Games Host Cities}}
{{Mediterranean Games}}
}}
{{List of European capitals by region}}
{{Authority control}}
[[വർഗ്ഗം:സ്പെയിനിലെ നഗരങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>5o0tclzruktzfh7n2mtjth4gefrgh4b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619574</id>
      <parentid>4619573</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T14:16:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29396-45</username>
        <id>217766</id>
      </contributor>
      <origin>4619574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6480" sha1="o6eh4tgrumo8jxnu3twqucghfhxzpkw" xml:space="preserve">{{prettyurl|Barcelona}} 
{{ആധികാരികത|date=2010 ഒക്ടോബർ}}
{{for|ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബിനെക്കുറിച്ചറിയാൻ|എഫ്.സി. ബാർസലോണ}}
{{Infobox settlement
| name                            = ബാർസലോണ
| pushpin_map1                    = Spain
| native_name                     = 
| other_name                      = 
| settlement_type                 = നഗരം
| image_flag                      = Flag of Barcelona.svg
| flag_alt                        = 
| image_shield                    = Escut de Barcelona.svg
| shield_alt                      = 
| latd                            = 41
| latm                            = 23
| lats                            = 
| latNS                           = N
| longd                           = 2
| longm                           = 11
| longs                           = 
| longEW                          = E
| coordinates_type                = type:city(1,582,738)_region:ES
| coordinates_display             = inline,title
| coordinates_footnotes           = 
| subdivision_type                = [[List of sovereign states|Country]]
| subdivision_name                = {{flag|Spain}}
| subdivision_type1               = [[Autonomous communities of Spain|Autonomous Community]]
| subdivision_name1               = {{flag|Catalonia}}
| subdivision_type2               = [[Provinces of സ്പെയിൻ‌|Province]]
| subdivision_name2               = [[Province of Barcelona|ബാർസലോണ]]
| subdivision_type3               = [[ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ]]
| subdivision_name3               = [[ബാർസലോണ്ണ്യ]]
| established_title               = 
| established_date                = 
| leader_party                    = 
| leader_title                    = [[മേയര്]]
| leader_name                     = ജോര്ഡി ഹ്ര്യു ഇ ബൊഹര്
| area_footnotes                  = 
| area_total_km2                  = 101.4
| population_footnotes            = 
| population_total                = 1673075
| population_metro                = 4150000
| population_as_of                = 2008
| population_rank                 = 2
| population_density_km2          = auto
| population_demonym              = 
| timezone1                       = [[Central European Time|CET]]
| utc_offset1                     = +1
| timezone1_DST                   = [[Central European Summer Time|CEST]]
| utc_offset1_DST                 = +2
| postal_code_type                = [[പോസ്റ്റ്ൽ കൊഡ്]]
| postal_code                     = 08001–08080
| area_code                       = [[Telephone numbers in Spain|+34]] (Spain) + 93 (Barcelona)
| twin1                           = 
| twin1_country                   = 
| blank_name_sec1                 = Administrative Divisions
| blank_info_sec1                 = 10
| website                         = {{official|http://www.bcn.cat/}}
| footnotes                       = 
}}
[[File:Barcelona collage.JPG|thumb|right|]]
[[സ്പെയിൻ|സ്പെയിനിലെ]] [[കാറ്റലോണിയ]] (Catalonia) പ്രവിശ്യയുടെ തലസ്ഥാനമാണ് '''ബാർസലോണ'''. [[മദ്ധ്യധരണ്യാഴി|മദ്ധ്യധരണ്യാഴിയുടെ]] കരയിലാണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.

[[പ്രമാണം:Barcelona Torre Agbar 01.jpg|250px|thumb|right|Torre Agbar[http://www.torreagbar.com/home.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050829091424/http://www.torreagbar.com/home.asp |date=2005-08-29 }}, Barcelona]]

==ചരിത്രം==
ബാർസലോണ നഗരത്തിന്റെ സ്ഥാപകൻ ഹെർക്കുലീസാണെന്നാണ് ഐതിഹ്യം&lt;ref&gt;Oros. vii. 143; Miñano, ''Diccion.'' vol.&amp;nbsp;i. p.&amp;nbsp;391; Auson. ''Epist.'' xxiv. 68, 69, ''Punica Barcino''.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://books.google.co.in/books?id=KH3MnM_v0_gC&amp;pg=PT15&amp;dq=barcelona+found+hercules&amp;hl=en&amp;ei=sPBoTtf0O8PnrAf78_nZCg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=4&amp;ved=0CDgQ6AEwAw#v=onepage&amp;q=barcelona%20found%20hercules&amp;f=false ഗൂഗിൾ ബുക്സ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
[[File:Casa Batlló - Barcelona.jpg | thumb | 200px | right | ബാർസിലോണയിലെ ഒരു നിർമ്മിതി - കാസ ബാറ്റിലോ ]]

==സ്പോർട്സ്==
1992-ലെ ഒളിമ്പിക്സിന് ബാർസലോണ വേദിയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;[http://www.olympic.org/barcelona-1992-summer-olympics Barcelona 1992]&lt;/ref&gt;
കൂടാതെ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച ക്ലബുകളിൽ ഒന്ന് ആയ എഫ്.സി.ബാർസലോണയുടെ ഹോം സിറ്റിയും ബാർസലോണ ആണ്

==അവലംബം==
{{Reflist}}
==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{Sister project links|voy=Barcelona|Barcelona}}
* [http://www.barcelona.cat/en/ Official website of Barcelona]
* [http://www.spain.info/en/que-quieres/ciudades-pueblos/grandes-ciudades/barcelona.html Official website of Barcelona in Spain's national tourism portal]

{{Geographic location
|Centre = Barcelona
|N  = [[Montcada i Reixac]]
|NE = [[Santa Coloma de Gramenet]]
|E  = [[Sant Adrià de Besòs]]
|SE = ''[[Balearic Sea]]''
|S  = [[El Prat de Llobregat]]
|SW = [[Esplugues de Llobregat]]&lt;br&gt;[[L'Hospitalet de Llobregat]]
|W  = [[Molins de Rei]]&lt;br&gt;[[Sant Feliu de Llobregat]]&lt;br&gt;[[Sant Just Desvern]]
|NW = [[Cerdanyola del Vallès]]&lt;br&gt;[[Sant Cugat del Vallès]]
}}
&lt;!--Navigation boxes--&gt;
{{Navboxes
|title=Articles related to Barcelona
|list=
{{Barcelona's Districts}}
{{Barcelona landmarks}}
{{Transport in Barcelona}}
{{Barcelonès}}
{{Municipalities in Barcelona}}
{{Cities in Spain}}
{{Capitals of Provinces in Spain}}
{{Autonomous Community capitals of Spain}}
{{Olympic Summer Games Host Cities}}
{{Paralympic Summer Games Host Cities}}
{{Mediterranean Games}}
}}
{{List of European capitals by region}}
{{Authority control}}
[[വർഗ്ഗം:സ്പെയിനിലെ നഗരങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>o6eh4tgrumo8jxnu3twqucghfhxzpkw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പിരായിരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118649</id>
    <revision>
      <id>4619571</id>
      <parentid>4618154</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T14:07:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9744" sha1="kuwcvlxbi3d1zvmw5ancseu51qrrxh1" xml:space="preserve">{{prettyurl|Pirayiri Gramapanchayath}}
{{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ
|സ്ഥലപ്പേർ= പിരായിരി
|അപരനാമം = 
|ചിത്രം =
|ചിത്രം വീതി =
|ചിത്രം തലക്കെട്ട് =
|ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം = പാലക്കാട്&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;
|നിയമസഭാമണ്ഡലം=
|ലോകസഭാമണ്ഡലം=
|അക്ഷാംശം = 10.76
|രേഖാംശം = 76.62
|ജില്ല = പാലക്കാട്
|ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = 
|ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = പ്രസിഡന്റ്
|ഭരണനേതൃത്വം = 
|വിസ്തീർണ്ണം = 18.69
|ജനസംഖ്യ =  30439
|ജനസാന്ദ്രത =  1629
|Pincode/Zipcode =
|TelephoneCode = 
|പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ =
|കുറിപ്പുകൾ= 
}}
[[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട്  ജില്ലയിലെ]] [[പാലക്കാട് താലൂക്ക്|പാലക്കാട് താലൂക്കിൽ]] [[പാലക്കാട് ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത്|പാലക്കാട് ബ്ളോക്കിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ്‌ '''പിരായിരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്.'''&lt;ref&gt;http://www.trend.kerala.gov.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190902161720/http://www.trend.kerala.gov.in/ |date=2019-09-02&lt;/ref&gt; പിരായിരി പഞ്ചായത്ത് രൂപീകൃതമായത് 1.1.1962ൽ‍ ആണ്. പിരായിരി, കൊടുന്തിരപ്പുള്ളി എന്നീ രണ്ടു പഞ്ചായത്തുകളെ സംയോജിപ്പിച്ചുകൊണ്ടാണ് പിരായിരി പഞ്ചായത്ത് രൂപീകരിച്ചത്. 18.69 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തൃതിയുള്ള പഞ്ചായത്ത് 12 വാർഡുകളായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;http://lsgkerala.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161110011609/http://lsgkerala.in/ |date=2016-11-10&lt;/ref&gt; 

==അതിർത്തികൾ==
*വടക്ക്- [[പറളി]], [[പുതുപ്പരിയാരം]] പഞ്ചായത്തുകളും 
*തെക്ക് [[കണ്ണാടി]], [[മാത്തൂർ]] പഞ്ചായത്തുകളും, 
*കിഴക്ക് [[പുതുപ്പരിയാരം]] പഞ്ചായത്തും, [[പാലക്കാട് നഗരസഭ|പാലക്കാട് മുനിസിപ്പാലിറ്റിയും]] 
*പടിഞ്ഞാറ് [[പറളി]], [[മാത്തൂർ]] പഞ്ചായത്തുകളുമാണ്. പഞ്ചായത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തുകൂടി [[കണ്ണാടിപ്പുഴ]]യും, വടക്കുഭാഗത്തുകൂടി [[കൽപ്പാത്തിപ്പുഴ|കൽപാത്തിപ്പുഴയും]], ഒഴുകുന്നു.

==ഭരണസമിതി 2020&lt;ref&gt;{{cite web|title=[[മുളന്തുരുത്തി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]]|url=https://lsgkerala.gov.in/ml/lbelection/electdmemberdet/2020/670|accessdate=2025-11-15|publisher=തദ്ദേശസ്വയംഭരണവകുപ്പ്|df=dmy-all|archive-date=2025-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20251105053505/https://lsgkerala.gov.in/ml/lbelection/electdmemberdet/2020/670|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ക്ര.നം. !! വാർഡ് !!മെമ്പർ!!പാർട്ടി!!സംവരണം
|-
|1||[[വാരാംമ്പളളം]]  ||	സിത്താര ശശി  || 	ഐ.എൻ.സി	 ||വനിത
|-
|2||[[മണിക്കുറ്റിക്കളം]]  ||സാദിക് ബാഷ.എസ്  ||ഐ.എൻ.സി വൈസ് പ്രസിഡന്റ്‌	  ||ജനറൽ
|-
|3||[[ആന്ത്രാംകുന്ന്]]  ||  	മുഹമ്മദ് ഹബീബുളള||  സ്വതന്ത്രൻ	||ജനറൽ
|-
|4||[[പേഴുങ്കര]]  || 	സഫിയ.വി ||ഐ യു എം.എൽ	||വനിത  
|-
|5||[[മേപ്പറമ്പ്]]  || എ.എഫ്.ഷെറീന ബഷീർ || 	ഐ യു എം.എൽ	പ്രസിഡന്റ്||വനിത 
|-
|6||[[പിരായിരി]]  ||  	ഷമീർ.എച്ച്||ഐ യു എം.എൽ	  ||ജനറൽ
|-
|7||[[മോഴിപുലം]]  || മോഹൻദാസ്	 || സി.പി.ഐ (എം)	 ||ജനറൽ
|-
|8||[[കുന്ദംകുളങ്ങര]]  || 	സുമതി.സി	 || ഐ.എൻ.സി	||വനിത 
|-
|9||[[ഇരുപ്പക്കാട്]]  || 	റഹ്മത്തുന്നീസ ||സ്വതന്ത്രൻ	 ||വനിത 
|-
|10||[[വലിയമ്മക്കാവ്]]  ||	വിനീത  ||  ബി.ജെ.പി	||വനിത
|-
|11||[[കുറിശ്ശാംകുളം]]  ||	സൌജ  || ഐ യു എം.എൽ	 ||വനിത
|-
|12||[[എറയപ്പൊറ്റ]]  ||അഫ്സൽ.എൻ.എ  || സി.പി.ഐ (എം)	||ജനറൽ 
|-
|13||[[മാപ്പിളക്കാട്]]  ||	പ്രവീൺ.എസ്	 ||സി.പി.ഐ (എം)  || 	എസ്‌ സി
|-
|14||[[കുണ്ട്കാട്]]  ||  	രമ  ||ബി.ജെ.പി	||വനിത
|-
|15||[[കൊടുന്തിരപ്പുളളി]]  || 	കെ.ആർ.ശിവപ്രസാദ്	 || ഐ.എൻ.സി||	ജനറൽ 
|-
|16||[[ചേങ്ങോട്]]  || 	ദിനേഷ്.കെ  ||ബി.ജെ.പി	|| ജനറൽ
|-
|17||[[തരുവക്കോട്]]  ||	സുരേഷ്.പി.ആർ    ||സി.പി.ഐ (എം)	||ജനറൽ
|-
|18||[[പാനപ്പറമ്പ്]]  || 	സുജാത കൃഷ്ണദാസ്.എ	 || ഐ.എൻ.സി	||വനിത 
|-
|19||[[നാവക്കോട്]]  ||	സുഹറാബഷീർ   ||ജെ.ഡി (എസ്) ||	വനിത
|-
|20||[[അത്താലൂർ]]  || 	അബദുൾ അസ്സീസ്.കെ   ||സ്വതന്ത്രൻ	||ജനറൽ
|-
|21||[[മേലതി]]  ||	രാജമ്മ എസ്	  ||ഐ.എൻ.സി	 ||എസ്‌ സി വനിത

|}

==അവലംബം==
{{Reflist}}


*Census data 2001

== ഇതും കാണുക ==
*[[കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ പട്ടിക]]
==പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ==
*[http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/  പിരായിരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304195146/http://lsgkerala.in/pirayiripanchayat/ |date=2016-03-04 }}


{{പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}}

{{പാലക്കാട് ജില്ല}}
[[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]]
{{Palakkad-geo-stub}}</text>
      <sha1>kuwcvlxbi3d1zvmw5ancseu51qrrxh1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കുറവിലങ്ങാട് പള്ളി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124125</id>
    <revision>
      <id>4619813</id>
      <parentid>4619521</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T11:49:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anil Jose Mukkathu</username>
        <id>207970</id>
      </contributor>
      <comment>/* ==(൧)കള്ളി== */ കണ്ണികൾ ചേർത്തു</comment>
      <origin>4619813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="153033" sha1="cvqgzlznx8ssghxxvqruldo3aj7ais0" xml:space="preserve">{{PU|Kuravilangad Church}}

{{Infobox church
|name                   = കുറവിലങ്ങാട് പള്ളി
|fullname               = മേജർ ആർക്കിഎപ്പിസ്‌കോപ്പൽ മർത്ത് മറിയം ആർച്ചുഡീക്കൻ തീർത്ഥാടന ദൈവാലയം 
|image                  = Kuravilangad palli.jpg|thumb|Major Archiepiscopal Marth Mariam Archdeacon Pilgrim Church
|imagesize              = 
|imagelink              = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kuravilangad_palli.jpg
|imagealt               = 
|landscape              = 
|caption                = മേജർ ആർക്കിഎപ്പിസ്‌കോപ്പൽ മർത്ത് മറിയം ആർച്ചുഡീക്കൻ തീർത്ഥാടന ദൈവാലയം 
|location               = [[കുറവിലങ്ങാട്]], [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]]
|country                = [[ഇന്ത്യ]]
|former name            = കുറവിലങ്ങാട് മർത്തമറിയം ഫൊറോന പള്ളി
|bull date              = 
|founded date           = എ.ഡി. 105
|founder                = 
|dedication             = 
|dedicated date         = 
|consecrated date       = 
|cult                   = 
|relics                 = 
|events                 = 
|past bishop            = 
|people                 = 
|capacity               = 
|length                 = &lt;!-- {{convert|}} --&gt;
|width                  = &lt;!-- {{convert|}} --&gt;
|width nave             = &lt;!-- {{convert|}} --&gt;
|height                 = &lt;!-- {{convert|}} --&gt;
|diameter               = &lt;!-- {{convert|}} --&gt;
|other dimensions       = 
|floor count            = 
|floor area             = &lt;!-- {{convert|}} --&gt;
|dome quantity          = 
|dome height outer      = &lt;!-- {{convert|}} --&gt;
|dome height inner      = &lt;!-- {{convert|}} --&gt;
|dome dia outer         = &lt;!-- {{convert|}} --&gt;
|dome dia inner         = &lt;!-- {{convert|}} --&gt;
|spire quantity         = 
|spire height           = &lt;!-- {{convert|}} --&gt;
|materials              = 
|bells                  = 
|bells hung             = 
|bell weight            = &lt;!-- {{CwtQtrLb to kg|}} --&gt;
|parish                 = 
|deanery                = 
|archdeaconry           = 
|episcopalarea          = 
|archdiocese            = 
|metropolis             = 
|diocese                = [[പാലാ]]
|province               = 
|presbytery             = 
|synod                  = 
|circuit                = 
|district               = [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]]
|division               = 
|subdivision            =
| coordinates       =  {{coord|9|45|15|N|76|33|49|E|display=title}}
}}
[[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം ജില്ലയിലെ]] പ്രശസ്തമായ ആദിമ മാർ തോമ്മാ നസ്രാണി  തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രമാണ് '''മേജർ ആർക്കിഎപ്പിസ്‌കോപ്പൽ മർത്ത മറിയം ആർച്ചുഡീക്കൻ തീർത്ഥാടന ദൈവാലയം '''. ആഗോള മരിയൻ (കന്യകാ മറിയം) തീർത്ഥാടനത്തിനും, മൂന്ന് നോമ്പിനോട് അനുബന്ധിച്ചുള്ള കപ്പൽ പ്രദക്ഷിണത്തിനും പ്രസിദ്ധമായ  ഈ ദേവാലയം [[പാലാ രൂപത|പാലാ രൂപതയുടെ]] കീഴിലാണ്.

== ചരിത്രം ==
നൂറ്റാണ്ടൂകൾക്കുകൾക്കു മുൻപ് കന്നുകാലികളെ മേയിച്ചു നടന്ന് കാട്ടിലകപ്പെട്ട  ഇടയബാലകർക്ക് പരിശുദ്ധ [[മറിയം|കന്യാമറിയം]] മുത്തിയമ്മയുടെ രൂപത്തിൽ ഇവിടെ വച്ച് ദർശനം നൽകുകയും ദാഹ ജലത്തിനായി നീരുറവ കാണിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഏ.ഡി. 105-ലാണ് ഈ ദേവാലയം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത്&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.manoramaonline.com/Cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=6402168&amp;programId=7940922&amp;channelId=-1073881579&amp;BV_ID=@@@&amp;tabId=9 |title=മനോരമ വെബ്‌സൈറ്റ് |access-date=2013-01-31 |archive-date=2013-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130427002150/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=6402168&amp;programId=7940922&amp;channelId=-1073881579&amp;BV_ID=@@@&amp;tabId=9 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. പള്ളിയുടെ പഴയ മണിമാളികയിൽ സ്ഥാപനകാലം 105 എന്ന് വ്യക്തമായി എഴുതിയിട്ടുണ്ട്.


കുറവിലങ്ങാട് മുത്തിയമ്മയുടെ രൂപം

==ദേവാലയങ്ങൾ==
ഇവിടെ ഒരേ ചുറ്റുവട്ടത്തു തന്നെ മൂന്ന് പള്ളികളുണ്ട്. ഒന്ന് ഇടവക പള്ളിയായ വലിയ പള്ളി. അതിന് തൊട്ട് കിഴക്ക് സെമിത്തേരിയിൽ [[വിശുദ്ധ യൗസേപ്പ്|വിശുദ്ധ ഔസേപ്പിന്റെ]] നാമത്തിൽ ഒരു കപ്പേള. അതിനും തെക്കായി [[സെബസ്ത്യാനോസ്|വിശുദ്ധ സെബസ്ത്യാനോസിന്റെ]] നാമത്തിൽ ചെറിയ പള്ളി.

===വലിയ പള്ളി===
പല പ്രാവശ്യം ഈ പള്ളി പുതുക്കി പണിതു. ഓരോ തവണയും വടക്കോട്ട് വീതിക്കുകയാണ് ചെയ്തത്. ആദ്യ പള്ളിയുടെ മദ്ബഹ പിന്നത്തെ പുതുക്കലോടെ തെക്കേയരികിലായി. തെക്കേ സങ്കീർത്തിയെന്ന് ഇതിന് പേരുമിട്ടു. അവിടെയുള്ള അൾത്താരയിലാണ് മാതാവിന്റെ കരിങ്കൽ പ്രതിമ. ആ അൾത്താരയ്ക്കു നേരേയാണ് കുരിശിൻതൊട്ടിയിലെ കൽക്കുരിശുകൾ. പള്ളിക്ക് വടക്കോട്ട് വീതി കൂട്ടി എന്നതിന് തെളിവ് ഈ കൽക്കുരിശുകൾ തന്നെ. 1960ലാണ് വലിയ പള്ളിയുടെ ഗോപുരങ്ങൾ പണിയുന്നത്, 2018 റവ ഡോ ജോസഫ് തടത്തിൽ വീതി കൂട്ടി അവസാനമായി പുതുക്കി പണിതു

[[File:Topglasswork.jpg|thumb|]] 
മുത്തിയമ്മയുടെ കിരീടധാരണം 

[[File:Muthiyamma kallu.jpg|thumb|]]

സുറിയാനി ലിഖിതങ്ങലുള്ള കൽമണ്ഡപം

[[File:Ceilingkuravilangad.jpg|thumb|]]

വലിയ പള്ളിയുടെ മുകളിലുള്ള സീലിങ് (ഭാവന ചിത്രം)

===ചെറിയ പള്ളി===
[[സെബസ്ത്യാനോസ്|വിശുദ്ധ സെബസ്ത്യാനോസിന്റെ]] നാമത്തിലുള്ള ഈ പള്ളി വളരെ ചേർത്തും. വലിയപള്ളിയ്ക് കിഴക്ക് ഉയർന്ന സ്ഥലത്ത് സ്ഥിതി ചെയുന്നു. ഇ പള്ളിയോടു ചേർന്നാണ് മണിമാളിക സ്ഥിതി ചെയുന്നത്.

===സെമിത്തേരി കപ്പേള===

==കൽക്കുരിശ്==
[[File:Steinkreuz Kuravilangad 1995.jpg|thumb|right|200px|കൽക്കുരിശ്]]
കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ, ഒറ്റക്കല്ലിൽ തീർത്ത കൽക്കുരിശാണിത്. 48 അടി ഉയരമുള്ള കുരിശും അതിന്റെ കരിങ്കൽത്തറയും എ.ഡി.1575ൽ പണികഴിപ്പിച്ചവയാണ്. കരിങ്കൽത്തറയിൽ ഈശോയുടെ ശരീരത്തോടുകൂടിയ കുരിശും പെലിക്കൺ പക്ഷിയും മുന്തിരിക്കുലകളും കൊത്തിവച്ചിരിക്കുന്നു. ഒപ്പം താമരയിലകളും, ഇത് ബുദ്ധമത സ്വാധീനത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ചുറ്റുവിളക്ക് കത്തിക്കുക എന്ന നസ്രാണി പാരമ്പര്യമാണ് ഇവിടുത്തെ നേർച്ച.

== മണിമാളിക ==
ചെറിയ പള്ളിയുടെ തെക്ക് വശത്തായാണ് മണിമാളിക. മൂന്ന് ഭീമൻ മണികളുള്ള ഈ മണിമാളിക [[1910|1910ൽ]] നിർമ്മിച്ചതാണ്. [[1911|1911ൽ]]  [[ജർമ്മനി|ജർമിനിയിലെ]] ഹാമ്പുർഗിൽ നിന്ന് 30000 രൂപ മുടക്കി, നാല് മണികൾ കപ്പൽ മാർഗ്ഗം കൊണ്ടുവന്ന് ഇവിടെ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. യാത്രാമദ്ധ്യേ ഒരെണ്ണം കടലിൽ നഷ്ടപ്പെട്ടു എന്നാണ് ചരിത്രം പറയുന്നത്. പള്ളിയിലെ രേഘകൾ പ്രകാരം മണികൾക്ക് യഥാക്രമം 1666 കി.ഗ്രാം , 1173 കി.ഗ്രാം, 710 കി.ഗ്രാം ഭാരമുണ്ട്. സപ്തസ്വരങ്ങൾ വായിക്കാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന ഈ മണികൾ ഭാരക്കൂടുതൽ മൂലം ചവിട്ടിയാണ് മുഴക്കുന്നത്.

== തിരുനാളുകൾ ==
[[File:Pradhakshanam.jpg|thumb|]]

മൂന്ന് നോമ്പ്, എട്ട് നോമ്പ്, വിശുദ്ധ സെബസ്ത്യാനോസിന്റെ തിരുന്നാൾ എന്നിവയാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന തിരുന്നാളുകൾ .
ഇതിൽ തന്നെ  മൂന്നു നോയമ്പ് തിരുനാൾ ആണ് ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധവും, ആഘോഷ പൂർവ്വം കൊണ്ടാടുന്നതും. അമ്പതു നോയമ്പിനു പതിനെട്ടു ദിവസം മുന്നോടിയായാണ് മൂന്ന് നോയമ്പ് തിരുന്നാൾ കൊണ്ടാടുന്നതു. മൂന്ന് നോയമ്പ് തിരുനാളിലെ രണ്ടാം ദിവസത്തെ കപ്പൽ പ്രദക്ഷിണം വളരെ  പ്രസിദ്ധമാണ്&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stmarykuravilangad.org/Pilgrim.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-02-27 |archive-date=2011-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928120732/http://www.stmarykuravilangad.org/Pilgrim.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 

മാസദ്യവെള്ളിയാഴ്ചകളിൽ (മാസത്തിലെ ആദ്യത്തെ  വെള്ളിയാഴ്ച)  ഒട്ടേറെ തീർഥാടകർ എത്തുന്ന പതിവുള്ളതിനാൽ അന്നേ ദിവസം. ഒട്ടേറെ കുർബാനകളും നേര്ച്ച  വഴിപാടുകളും നടക്കുന്നു. എല്ലാ മാസദ്യവെള്ളിയാഴ്ചകളും തിരുന്നാൾ ദിവസത്തിന് സമാനമായ പ്രതീതി ഉണ്ടാക്കുന്നു.  

പള്ളിയിലെ മൂന്നു നോയമ്പ് തിരുനാളിന് [[ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം|ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്ന് ആനയെ പ്രദക്ഷിണത്തിനയക്കുകയും, ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉത്സവത്തിന് പള്ളിയിൽനിന്നും മുത്തുകുടകൾ കൊടുത്തയക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ചടങ്ങ് ഇപ്പോഴും നടക്കുന്നു.

==കപ്പൽ പ്രദക്ഷിണം==
[[File:Kuravilangadu Kappalottam 2013.JPG|thumb|300px|'''&lt;u&gt;&lt;big&gt;കുറവിലങ്ങാട് കപ്പലോട്ട പ്രദിക്ഷണം&lt;/big&gt;&lt;/u&gt;''' ]]
മൊസോപ്പൊട്ടോമിയ,ഇന്ത്യ,ചൈന എന്നീ ദേശങ്ങളിൽ ക്രിസ്തുവേദം അറിയിച്ച മാർ തോമ്മാ വിശുദ്ധൻ്റെ ശിഷ്യൻമാരിൽ ഒരുവനായ കടൈപ്പൂര്/കടപ്പൂര്  ശിമയോൻ കത്തനാരുടെ/റമ്പാൻ്റെ പിൻമുറകുടുംബക്കാരും,ശിഷ്യകുടുംബക്കാരുമുൾപ്പെടുന്ന കടപ്പൂര് അഞ്ചു വീടര് എന്നറിയപ്പെടുന്ന അഞ്ച് അടിസ്ഥാന ,കുടുംബങ്ങൾക്കാണ് കപ്പൽ എടുക്കുന്നതിനുള്ള അവകാശം. കടപ്പൂര് വലിയവീട്/പെരിയവീട്, കത്തേടം/കത്തേടത്ത്, മഞ്ചേരിൽ/മാച്ചേരിൽ, പുതുശ്ശേരിൽ/പുതുച്ചേരിൽ, ചെമ്പൻകുളം, എന്നീ അഞ്ചു വീട്ടുകാരാണ് മൂന്നു നോമ്പ് തിരുനാളിന് കപ്പൽ വഹിക്കുന്നത്.ഈ അഞ്ചു കുടുംബങ്ങളും ബി.സി 700 ൽ അസീറിയൻ ആക്രമണം മൂലം ചിതറിപ്പോയ/നഷ്ടപ്പെട്ട അഞ്ച് യഹൂദ വംശങ്ങൾ ബിസി 587 ൽ ഇവിടെ എത്തിയതായാണ്  പാരമ്പര്യം.

 ആദിമ കാലം മുതലേ മലഞ്ചരക്കുകളായ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ, തുണിത്തരങ്ങൾ, തുടങ്ങിയവയുടെ  കച്ചവടമായിരുന്നു ഇവരുടെ മുഖ്യ തൊഴിൽ.ഇതിനാൽത്തന്നെ,കടൈ/കട അഥവാ കച്ചവട സ്ഥലം എന്നതിൽ നിന്നാണ് കടൈപ്പുര്/കടപ്പൂര്  എന്ന സ്ഥലനാമം രൂപപ്പെട്ടത്.ഇതിൻ്റെ പടിഞ്ഞാറേ ഭാഗമായ കടൈ തുരുത്താണ് പിന്നീട് കടുത്തുരുത്തിയായി മാറിയത്. പുരാതന കാലം മുതലേ കളത്തൂര് ഉണ്ടായിരുന്ന മൂന്നുപീടിക ഇവരുടെ മുഖ്യ കച്ചവട കൈമാറ്റ സ്ഥലമായിരുന്നു. ആദിമ കാലഘട്ടങ്ങളിൽ ഗലീലി,നിനവേ, ഈജിപ്ത് തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക്  കടുത്തുരുത്തിയിൽ നിന്നും, പുറക്കാട് നിന്നുമൊക്കെ കപ്പൽ/പത്തേമാരി മാർഗ്ഗം കച്ചവടം നടത്തിയിരുന്നു. കടപ്പൂരിലുടെ ഇപ്പോഴുള്ള തോട് പുരാതന കാലത്ത് മീനച്ചിലാറിലേക്ക്  ബന്ധിപ്പിച്ചിരുന്ന ചെറിയ പുഴയായിരുന്നു. കടപ്പൂരിലുള്ള മാളിയേക്കൽ കടവിലൂടെയാണ് ചെറിയ യാനങ്ങൾ മുഖേന കച്ചവട വസ്തുക്കളുടെ കയറ്റിറക്ക് നടത്തിയിരുന്നത്. ആദിമ കാലങ്ങളിലൊരിക്കൽ മൈലാപ്പൂരിലേക്ക്  കച്ചവട ചരക്കുമായി കടൽ മാർഗ്ഗം പോകും വഴി കപ്പൽ കടൽ ക്ഷോഭത്തിൽപ്പെട്ടപ്പോൾ  &quot;സുരക്ഷിതരായി തിരികെ തങ്ങളുടെ ദേശത്ത്  ദൈവമാതാവിന് പള്ളി പണിത്, യൗനാൻ ദീർഘദർശിയെ അനുസ്മരിക്കുവിധം  കപ്പൽ പ്രദക്ഷിണം നടത്തിെക്കൊള്ളാമെന്നുള്ള&quot; നേർച്ചയാണ്, ലോകത്ത് വേറൊരിടത്തുമില്ലാത്ത കുറവിലങ്ങാട്ടു പള്ളിയിലെ കപ്പേലാട്ടവും, കപ്പൽ പ്രദിക്ഷണവും, വെച്ചൂട്ടും, ഉണ്ടാകുവാൻ കാരണം. 

കുറവിലങ്ങാട്ടു പള്ളിയുടെ  വടക്കുപടിഞ്ഞാറായുള്ള പള്ളി വടേക്കടത്ത് പറമ്പിനും, വടക്ക്കിഴക്കായുള്ള കള്ളി പറമ്പിനും, മദ്ധ്യേയുള്ള പറമ്പും, തെക്ക്പടിഞ്ഞാറായുള്ള കാളിക്കാവ് പറമ്പിനും തെക്ക് കിഴക്കായുള്ള ശങ്കരപുരി പറമ്പിനും, മദ്ധ്യേയുള്ള പറമ്പും, കടപ്പൂര് കുടുംബങ്ങളുടേതായിരുന്നു.കൂടാതെ, പള്ളി നടക്കൽ തെക്കേടത്ത് പറമ്പ് കടപ്പൂരഞ്ചുവീടർക്കും പള്ളിയാവശങ്ങൾക്ക് കുറവിലങ്ങാട്ട് വരുമ്പോൾ പ്രത്യേകിച്ച് മൂന്നുേനാമ്പു കാലത്ത് താമസിക്കുവാനുള്ള സ്ഥലമായിരുന്നു. മാനശംഖൂ കേസിൽ കേസ് വാദിച്ച് ജയിച്ചതിന്  പ്രതിഫലമായി മാണിക്കത്തനാർ കടപ്പൂര്കാരുടെ സ്ഥലം പള്ളിയുടെ പേർക്ക് എഴുതി വാങ്ങിച്ചു.

കപ്പലോട്ടം  സംബന്ധിച്ച കുറവിലങ്ങാട്ടെ ഒരു വാമൊഴി ഐതിഹ്യം ഇപ്രകാരമാണ്,  കുറവിലങ്ങാട്ടെ ബ്രാഹ്മണ പാരമ്പര്യ അടിസ്ഥാന കുടുംബങ്ങളിൽ ഒന്നായ കലിംഗൽ/കല്ലിങ്ങൽ/കള്ളി/പള്ളിവീട്ടിൽ കുടുംബത്തിൽ നിന്നും ദത്ത് മാർഗ പിൻമുറയായി കടപ്പൂര് മഞ്ചേരിൽ തറവാട്ടിൽ ജനിച്ച സഹോദരങ്ങളാണ്  കൂറ്റൻ മാപ്പിളമാർ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന, ചാക്കോ തരകനും (1707-1808)മാത്തൂ തരകനും (1712-1756). പോർച്ചുഗീസുകാരുമായും ഡച്ചുകാരുമായും പരമ്പരാഗതമായി ഉണ്ടായിരുന്ന നേരിട്ടുള്ള കച്ചവട ബന്ധവും തരക് പിരിവ് സ്ഥാനവും, പിതാവായ ചാണ്ടി തരകനിൽ നിന്നും കൂറ്റൻ സഹോദരർക്ക്  കൈമാറി കിട്ടിയ ഒന്നായിരുന്നു. കൂടാതെ, മാതൃ പിതാവിൽ നിന്നും കൈമാറിക്കിട്ടിയ വടക്കുംകൂർ  രാജാവിൻ്റെ  സൈനിക മേധാവിത്വ സ്ഥാനവും, പ്രമുഖ ഉപദേശി സ്ഥാനവും  കൂറ്റൻ സഹോദരർക്ക് 1740 മുതൽ 1750 വരെ ഉണ്ടായിരുന്നു. 1735-40 കാലഘട്ടത്തിൽ വിദേശകച്ചവടക്കാർക്ക് തുറമുഖത്ത് ചരക്കെത്തിക്കുകയും  തരകുപിരിക്കുകയും മറ്റും ചെയ്തുവന്നിരുന്ന കൂറ്റൻ സഹോദരൻമാരുമായി  ഡച്ചുകാർ വലിയ സൗഹൃദത്തിലായി. അതിനാൽ ഡച്ചുകാർ ഡെൻമാർക്കിലേക്ക്  യാത്രയ്ക്ക് ക്ഷണിക്കുകയും, മൂത്തയാളായ ചാക്കോ തരകൻ  
ചരക്കുകപ്പലിൽ വിദേശയാത്രക്കു പോകുകയും  തിരികെ  വരുമ്പോൾ കപ്പൽ കടൽക്കാറ്റിപ്പെട്ട് അപകടാവസ്ഥയിലായപ്പോൾ,  തരകൻ നാവികരോട് ഒരു സഹായം അഭ്യർത്ഥിച്ചു. &quot;തങ്ങളുടെ പൂർവ്വികർ പുരാതന കാലത്തെ കച്ചവടനാവികരായിരുന്നെന്നും, ഒരിക്കൽ, മൈലാപ്പൂര് ഭാഗത്തേക്ക് കച്ചവട ചരക്കുസാമഗ്രികളുമായി
പോകും വഴി കപ്പൽ കടൽ ക്ഷോഭത്തിൽപ്പെട്ടപ്പോൾ സുരക്ഷിതരായി തിരികെ എത്തുന്നതിന്, തങ്ങളുടെ ദേശത്ത് ദൈവമാതാവിന് പള്ളി പണിത്, യൗനാൻ ദീർഘദർശിയെ അനുസ്മരിക്കുവിധം കപ്പൽ പ്രദക്ഷിണം നടത്തിെക്കൊള്ളാമെന്നുള്ള നേർച്ച ഉണ്ടായിരുന്നെന്നും, അതിൽ പള്ളി പണിതെങ്കിലും, ഇക്കാലമത്രയും കപ്പൽ ഉണ്ടാക്കി പ്രദിക്ഷണം നടത്തുവാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ലെന്നും, ഞാൻ കുറവിലങ്ങാട് മുത്തിയമ്മയുടെ ഒരു മാതൃഭക്തനാണ്, എനിക്ക്  ആ നേർച്ച വീണ്ടും നേർന്ന് നടത്തുവാൻ ആഗ്രഹമുണ്ട്. നിങ്ങൾ ഒരു കപ്പൽ പണിത് തന്ന് സഹായിക്കുമെങ്കിൽ ഞങ്ങൾക്ക്  ആ നേർച്ച  നിറവേറ്റുവാൻ കഴിയും. ആ നേർച്ച നേർന്ന ശേഷം ഞാൻ മുത്തിയമ്മയെ വിളിച്ചു പ്രാർത്ഥിച്ചാൽ അമ്മ  സഹായിച്ച് ഈ കടൽ ക്ഷോഭം മാറി നമ്മൾ സുരക്ഷിതരായിത്തീരും&quot; എന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ നാവികർ മറുപടിയായി   &quot; നിങ്ങളുടെ വിശ്വാസപ്രകാരം ഇവ സംഭവിക്കുമെന്ന് നിങ്ങൾക്ക് ഉറപ്പാണെങ്കിൽ നേർച്ച നേർന്നുകൊള്ളൂ, ഞങ്ങൾ കപ്പൽ പണിത് സഹായിക്കാം&quot; എന്ന് മറുപടി നൽകിയപ്പോൾ,കൂറ്റൻ മാപ്പിള കപ്പൽ പ്രദക്ഷിണ നേർച്ച നേർന്ന്, മുത്തിയമ്മയെ വിളിച്ചു പ്രാർത്ഥിച്ചതിനാൽ  കടൽ ശാന്തമായെന്നും, സന്തുഷ്ടരായ ഡച്ചു നാവികർ, കടുത്തുരുത്തി തുറമുഖത്ത് എത്തിയപ്പോൾ, ഒരു മരക്കപ്പലുണ്ടാക്കിെയന്നും, ഈ കപ്പൽ നിർമാണത്തിൽ സഹായിക്കുവാൻ,
തരകൻ്റെ വീടായ കടപ്പൂര് കൂറ്റനാൽ മാളികയുടെ സമീപത്തുള്ള ആയോധന കളരി പരിശീലന കേന്ദ്രമായിരുന്ന കൊല്ലൻമാടയിലും ആശാരിമാടയിലും ആയുധ നിർമാണത്തിൽ സഹായക കുടുംബങ്ങളായി കുടിപാർപ്പിച്ച    കൊല്ലക്കൂടി, ആശാരിക്കൂടി, കണിയാൻകുടി, മൂശാരിക്കുടി, തട്ടാൻകുടി തുടങ്ങിയ ജോലിക്കാരെ  
നിയോഗിച്ചു. 

കപ്പൽ നിർമാണം പൂർത്തിയാക്കി, 
കടുത്തുരുത്തി പള്ളിയിൽ കൊണ്ടുവന്നപ്പോൾ  പള്ളിക്കാർ അവകാശ വാദം ഉന്നയിക്കുകയും, അവർ, കപ്പൽ പള്ളിയുടെ ഉള്ളിൽ കടത്തുവാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ, ആനവാതിൽ,ചെറുതായിരുന്നതിനാൽ, ആ ശ്രമം  വിഫലമാകുകയും, പോം വഴി ആലോചിക്കും വരേക്ക്,  പള്ളിമുറ്റത്തു  വച്ചു കപ്പൽ പെയിൻ്റ് ചെയ്യുവാൻ ഏർപ്പാടാക്കുകയും, പെയിന്റിംഗ് ചെയ്യുന്ന വേളയിൽ പെയിൻ്റ്  കണ്ണിൽ തെറിച്ച്,പെയിൻ്റ് ചെയ്തവരുടെ  കണ്ണുകേടായെന്നും, തുടർന്ന്, കടുത്തുരുത്തി പള്ളിക്കോ, കുറവിലങ്ങാട്ടു പള്ളിക്കോ എന്ന് തർക്കമുണ്ടാവുകയും, അന്ന് കൂറ്റൻ മാപ്പിള  മദ്ധ്യസ്ഥം പറഞ്ഞ് കപ്പലും, പെയിന്റിംഗ് ജോലിക്കാരെയും, കുറവിലങ്ങാടിന് കൊണ്ടുവന്നു എന്നും,
കുറവലങ്ങാടു പള്ളിമുറ്റത്തു വച്ചു കപ്പൽ പെയിന്റിംഗ് ചെയ്തപ്പോൾ, അവരുടെ, കണ്ണ് സുഖപ്പെട്ടതായും, കുറവിലങ്ങാട്ടുകാരുടെ ഇടയിൽ ഐതിഹ്യമുണ്ടായിരുന്നതായി പഴമക്കാർ പറഞ്ഞിരുന്നു.

1752 ൽ മാർത്തണ്ഡവർമ്മയുടെ കാലത്ത് വടക്കുംകൂർ രാജ്യം തിരുവതാംകൂറിൽ ലയിപ്പിച്ചതിനേ തുടർന്ന്,കൂറ്റൻ മാപ്പിളക്ക്, നഷ്ടപ്പെട്ട  തരക് പിരിവ് അധികാരവും തരകസ്ഥാനവും,കൂടാതെ, ശിക്ഷാ വിധി അധികാരവും, കുറവിലങ്ങാട്ടു പള്ളി നടത്തിപ്പും രാജകൽപന പ്രകാരം ലഭിച്ച സമയത്ത്, നേരത്തേ,  തൻ്റെ ഇടപെടൽ മൂലം കുറവിലങ്ങാട്ടു പള്ളിക്ക് ലഭിച്ച കപ്പൽ  സൂക്ഷിക്കുവാൻ പള്ളിക്കു വടക്കുഭാഗത്ത് കപ്പൽമുറിയും, പള്ളിക്കുമുൻവശത്തു പടിപ്പുരമാളികയും (മതിേലമാളിക എന്നും പേർ പറയാറുണ്ട്.) വി. സെബസ്ത്യാനോസ്സിൻ്റെ ചെറിയപള്ളിയിൽ കെടാവിളക്കു തൂക്കുവാൻ തൻെറ സ്വന്തം കണങ്കൈ രൂപത്തിലും അളവിലും ഒരു മര കൈയ്യും പണിതുണ്ടാക്കി.  ടി, കണങ്കൈ രൂപത്തിലുള്ള മര ക്കൈയ്യ്,  ഒരു കേടും വരാതെ, ഇപ്പോൾ, വലിയപള്ളിയുടെ,  വടക്കുപടിഞ്ഞാറേ  വശത്ത് മാറ്റിസ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്ന വാദ്യപ്പുരയ്ക്കകത്ത് സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നത് കാണാവുന്നതാണ്. കൂറ്റൻ മാപ്പിളയുടെ പിൻമുറ കുടുംബങ്ങൾ മുക്കം/മുക്കത്ത്, കൂറ്റാരപ്പള്ളി,ഇടത്തൊട്ടി,കൂറ്റനാൽ എന്നീ കുടുംബങ്ങളും, അവയുടെ ശാഖകളുമാണ്.

=='''അടിസ്ഥാന കുടുംബങ്ങൾ'''==
(മാർ തോമ്മാ പാരമ്പര്യ കുടുംബങ്ങൾ)
മാർ തോമ്മാ വിശുദ്ധൻ്റെ ശിഷ്യ പൗരോഹിത്യ കുടുംബങ്ങൾ കള്ളി,കാളികാവ്, കടപ്പൂര്, മാളിയേക്കൽ, ശങ്കരപുരി,പകലോമറ്റം, എന്നിവയായിരുന്നു.

== '''പാലയൂർ നാലു വീടര്:''' ==

=='''==(൧)കള്ളി== '''==

(പുരാതന ഉച്ചാരണം= കല്ലി/കല്ലിങ്കൽ/കല്ലിങ്ങൽ/കലിംഗൽ)

പുരാതന കാലത്ത് 
 കാശ്മീരിലെ ബ്രാഹ്മണരിൽ പണ്ഡിറ്റ് വംശജനായ ദീർഘതമസ് എന്ന അന്ധ മുനി  ചില സാഹചര്യങ്ങളാൽ ദത്ത് മാർഗ്ഗേണ കലിംഗ ദേശത്ത് വന്ന് വസിച്ചതിനാൽ പിൻമുറ കുടുംബങ്ങൾ കലിംഗബ്രാഹ്മണർ എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഈ കുടുംബങ്ങൾ തലമുറകൾ പിന്നിട്ടപ്പോൾ കലിംഗ ദേശം അശോക ചക്രവർത്തിയുടെ ആക്രമണം നേരിട്ടതിനാൽ പിൻമുറ കുടുംബങ്ങൾ ആന്ധ്ര, കർണാടക, തമിഴ്നാട്, സിലോൺ, കേരളം എന്നിവിടങ്ങളിൽ വന്ന് താമസിച്ചു.
പ്രാചീന തമിഴകത്തിലെ പതിമൂന്നു &quot;നാടു'കളിലൊന്നായിരുന്നു കുടൈനാട്‌ /കോടൈനാട് അഥവാ പാലൈചേരം.
പാലേശ്വരത്തെ 
പാലയൂർ ദേശത്ത് വസിച്ചിരുന്നതും,(1906 ലെ ഒരു രേഖ പ്രകാരം:  പാലയൂർ പള്ളിക്ക് തെക്ക് &quot;പാലയൂർ ദേശം സർവ്വേ 56ാം നമ്പർ സബ്ഡിവിഷൻ 2ാം നമ്പർ കള്ളിങ്ങൽ/കള്ളിയിങ്ങൽ/കല്ലിങ്ങൽ പറമ്പ്. ഇവിടെ ഒരു ഓത്തുശാലയുമുണ്ടായിരുന്നു.)ഇന്ത്യയിലെ സാമൂഹികാന്തരീക്ഷത്തിൽ  രാജ ഭരണത്തിന്റെ നട്ടെല്ലും,ഔന്നത്യ തൊഴിലുമായിരുന്ന തരക് പിരിവ്  അഥവാ ചുങ്കം പിരിവ് തൊഴിലായി നടത്തി വന്നിരുന്ന കലിംഗ കുടുംബക്കാർ മാർ തോമ്മാ വിശുദ്ധനിൽ നിന്നും ദിവ്യ സ്നാനം സ്വീകരിക്കുകയും കുടുംബനാഥന് ചുങ്കം പിരിവുകാരനായ മത്തിയാസ് അഥവാ മത്തായി  ശ്ലീഹായുടെ പേര് വിശുദ്ധൻ നൽകുകയും, ഇളമുറക്കാരന് കേപ്പാ  എന്ന പേര് നൽകി മൂപ്പൻ കത്തൈനാർ(മെത്രാൻ) പദവി നൽകുകയും ചെയ്തു. കേപ്പാ മൂപ്പൻ കത്തൈനാർ
ചോഴരാജാവായ പാലിമറ്റം/പാലമറ്റം രാജാവിന്റെ മകളെ വിവാഹം ചെയ്യുകയും പിൻമുറയിൽ അഞ്ചാം തലമുറയോടെ AD 162 ൽ ആദ്യത്തെ പിരിവ് ശാഖ കല്ലിങ്കൽ എന്നറിയപ്പെടുകയും ചെയ്തു. എഡി 161 കാലത്തോടെ അധികാരമേറ്റ റോമൻ ചക്രവർത്തി മാർക്കസ് ഔറേലിയസ് അന്റോണിനസ്  161-180 തങ്ങളുടെ  വ്യവഹാര രാജ്യങ്ങളിൽ ഉള്ള ക്രിസ്ത്യാനികളെ കൊന്നൊടുക്കാൻ തീരുമാനിച്ചതിൻ പ്രകാരം എഡി 169 ൽ കൊടുങ്ങല്ലൂരിലുണ്ടായിരുന്ന റോമൻ സൈനിക ക്യാമ്പിൽ നിന്ന് സൈനികരുടെ ആക്രമണം മൂലം മൂപ്പൻ കത്തൈനാരും, മറ്റു  കത്തൈൻമാരും കൊല്ലപ്പെടുകയും ചെയ്തതോടെ കലിംഗൽ, കാളിയൻകാവ്,പാലമറ്റം,ചന്ദ്രപുരി, വലിയവീട്ടിൽ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശാഖ, എന്നീ കുടുംബക്കാർ അങ്കമാലിയിലേക്ക് താമസം മാറ്റുകയും,15 വർഷ ശേഷം അങ്കമാലിയിലേക്കും ആക്രമണങ്ങൾ ഉണ്ടായതോടെ ജലവാഹനങ്ങൾ എത്താത്ത ദൂരസ്ഥലവും മാളിയേക്കൽ കുടുംബക്കാരുടെ ബന്ധുക്കളുടെ ഇടവുമായ കടപ്പൂര് - കുറവിലങ്ങാട് ദേശത്തേക്ക് അവരെ തിരഞ്ഞു പിടിപ്പാതിരിപ്പാൻ അവരുടെ പേരും, ഗോത്രനാമവും മാറ്റി പറയുകയും ചെയ്ത് താമസിച്ചു വന്നു. ചന്ദ്രപുരി, പാലമറ്റം,വലിയവീട്ടിൽ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശാഖ, എന്നീ കുടുംബങ്ങൾ പിന്നീട് ഏ.ഡി 240 ൽ തിരികെ കൊടുങ്ങല്ലൂർക്ക്  പോയി.

ശാഖാപിരിവുകൾ:
(1)എഡി 162 കേപ്പാ തരകൻ കല്ലിങ്കൽ കൊടുങ്ങല്ലൂർ,

(2)എ.ഡി. 229  ഇട്ടി തരകൻ തേച്ചേരിൽ, പ്രയാറ്, ചെങ്ങന്നൂർ.
ഇടശ്ശേരിയേത്ത്, കിഴുവള്ളിൽ,പുത്തേത്ത്, തുണ്ടിയേത്ത്, കൊച്ചേത്ത്, രാമഞ്ചിറയിൽ,മുളമൂട്ടിൽ, പുല്ലാമ്പള്ളിൽ etc...

(3) എഡി 293 മാത്തൂ തരകൻ, തോപ്പിൽ/തോപ്പിലാൻ നിരണം,അങ്കമാലി, പള്ളിപ്പുറം,

(4)എ.ഡി. 356 തോമ്മാ തരകൻ, കടവിൽ കടുത്തുരുത്തി 
(4a) എഡി 500 കടവിൽ നിരണം ശാഖ
(4d) എഡി 800 കടവിൽ വൈക്കംചെമ്പ് ശാഖ 
(4d 7)എഡി 1400
(4d 8)എഡി 1500 ഔത കോട്ടയ്ക്കുപുറം അയ്‌മനംപറമ്പിൽ
(4d 8a)മാത്തൻ  നാഗപ്പുഴ എ.ഡി 1600 . കടവിൽ, അയ്മനംപറമ്പിൽ, ഏഴാനിക്കാട്ട്, ചെറുകുന്നത്ത്, കല്ലറയ്ക്കൽ, പുന്നക്കോട്ടിൽ, കളപ്പുരയിൽ, പനച്ചിമറ്റത്തിൽ, വലിയപുത്തൻപുരയിൽ, നിരവത്ത്, കൊച്ചുപുത്തൻപുരയിൽ, പൂന്തുരുത്തിൽ, അക്കരപ്പറമ്പിൽ, അരകുന്നേൽ, കിഴക്കാലായിൽ, അടുക്കോലിൽ, കോതവഴിയ്ക്കൽ, പുത്തൻപുരയ്ക്കൽ, അമ്പാട്ട്, ചാരനാൽ, പുയ്ക്കുന്നേൽ, കൊട്ടാരത്തിൽ, പനന്താനത്ത്
(4k)എ.ഡി 1400  കോഴാ, കുര്യനാട് ശാഖ,(4k 1) അരീത്ര  കട്ടയ്ക്കൽ, വട്ടംകുഴി, പാവയ്ക്കൽ, എടത്തിനാൽ, 
(4n)എ.ഡി 1750 ലൂക്കാ (ഒക്കാണ്ട്) നമ്പ്യപറമ്പിൽ വാഴക്കുളം
(4n) നമ്പ്യാപറമ്പിൽ, പൂക്കാട്ട് നമ്പേലിൽ, പുതിയകുളങ്ങര, കൊച്ചുകുടി, പുതുശ്ശേരി, പുത്തൻപുര, ചീങ്കണ്ണിവളവിൽ, കൂറ്റമ്പാടത്ത്, കണിയാംകുടിയിൽ, പള്ളത്ത്, വടക്കേക്കര, പേപ്പതി, തയ്യിൽ, ചങ്ങനാപറമ്പേൽ, കളരിക്കതൊട്ടിയിൽ, തടത്തിൽ, തോട്ടുമാരിയിൽ, 

(5)എഡി 433 കുര്യാത് തരകൻ, അറയ്ക്കൽ,
(5a)AD 522 അങ്കമാലി,വൈക്കം ചെമ്മനത്തുകര, വല്ലകം ,കുലശേഖരമംഗലം,ഉദയംപേരൂർ,കടുത്തുരുത്തി,കോക്കമംഗലം, (5a1)AD600 പയപ്പയർ(അന്ത്യാളം)പാലാ,
(5a1a) കുര്യാത് കരോട്ട് അറയ്ക്കൽ,
(5a1a1) ആഗസ്തി പാമ്പാക്കൽ,(5a1a2)ദേവസ്യ കണ്ടത്തിൽ,(5a1a3) കുര്യാത് പള്ളിക്കുന്നേൽ അറയ്ക്കൽ, (5a1a4)അവിരാകരോട്ട് അറയ്ക്കൽ തറവാട്, 
,(5a1b)അവിരാ താഴത്ത് അറയ്ക്കൽ,
(5a1b1) തൊമ്മൻ ചവണിയാങ്കൽ
(5a1b2)ഉലഹന്നാൻ ചവറനാനിക്കൽ 
(5a1b3)ഉതുപ്പ് കുന്നുംപുറം
 (5a1b4)ഔസേപ്പ് ചെട്ടിപ്പുഴ
(5a1b5)കുഞ്ഞവിരാ താഴത്ത് അറയ്ക്കൽ തറവാട് 
(5a1m)AD1600  കുര്യായ്പ് തൊമ്മൻ ഇലയ്ഞ്ഞിക്കൽ കോതമംഗലം,(5a2)തൃശൂർ.       (5b)AD600 പള്ളിപ്പുറം, 
(5c)AD760  മൈലക്കൊമ്പ്                      (5e)AD 900 കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി. (5e20)AD1630 രാമപുരം                    (5e25) AD1772(1)മാതു മൂലേച്ചാലിൽ x ഏലിയമ്മ ചെമ്പോലയിൽ ചുങ്കം 1752. (1A) എബ്രഹാം പള്ളാട്ട് 1772 ഇടയോടി.   (1Aa)തയ്യിൽ
 (1Ab)കിഴക്കേ പുതിയിടം
 (1Ac)പടിഞ്ഞാരെ പുതിയിടം
 (1Ad) ഇലഞ്ഞിമറ്റം
 (1Ae)വരകുകാല
 (1Af)വാണിയപ്പുരയിൽ
 (1Ag) വെട്ടുകല്ലുംപുറം
 (1Ah)ചെമ്പകശ്ശേരിൽ
 (1Ai)തുളുശേരിൽ
 (1Aj) നെടുംചേരിൽ
 (1Ak)കുഴികൊമ്പിളിൽ
 (1Al)വാഴക്കുന്നേൽ (1B)തൊമ്മൻ മൂലേച്ചാലിൽ കിഴക്കേൽ ----  1774
 (1Ba)ചങ്കപ്പുര
 (1Bb)കൈപ്പള്ളി
 (Bc1) മുളഞ്ഞനാനി
 (1Bd)പഴെട്ടു
 (1ആയിരിക്കുക)ശൗര്യമ്മക്കൽ
 (1Bf)കിഴക്കേത്തൊട്ടി.           (1C)മണ്ഡപത്തിൽ
 (1Ca) മത്തായി മണ്ഡപത്തിൽ ---- 1777
 (1Ca1) മത്തായി (കുട്ടികളില്ല)
 (1Ca2).  സ്കറിയ (താഴത്തു മണ്ഡപത്തിൽ).                              .(1D)പഴൂർ വടക്കേടത്ത്
 (1D) മാതു മൂലേച്ചാലിൽ (അവിവാഹിതൻ) ---- .                   .      (1E) 1780  
 ഔസേഫ് പടിഞ്ഞാറേ മൂലേച്ചാലിൽ (കൊച്ചുപുരക്കൽ)---- 1788
 (1Ea)ഔസേഫ് ---- --
 (1Ea1) ഔസേഫ് കൊച്ചുപുരക്കൽ മറിയം --
 (1Ea1A) വർക്കി (കൊച്ചേട്ടൻ) അന്നമ്മ കരിക്കണ്ടത്തിൽ
 (1Ea1B) ചാക്കോ
 (1Ea1Aa) ത്രേസ്യാമ്മ ചൊവ്വാട്ടുകുന്നേൽ
 (1Ea1Ab) അന്നമ്മ കൊമരത്തകുന്നേൽ
 (1Ea1A1) ജോസഫ് മറിയം കരോട്ടുചിറക്കൽ
 (1Ea1A1A) ജോർജ്ജ് (അപ്പച്ചൻ) മറിയക്കുട്ടി ചെറിയംപുറത്ത്
 (1Ea1A1B) ബേബി
 (1Ea1A1C) ജോയി
 (1Ea1A1D) ജോസ്
 (1EaA1a) അന്ന (സീനിയർ അന്ന,  സിസ്റ്റേഴ്സ് ഓഫ് ചാരിറ്റി കോൺവെൻ്റ്, കൽക്കട്ട)
 (M5A1A1b) മേരി ലൂക്കോസ് വേണാട്ട്
 (1Ea1A1A1) സന്തോഷ്.      .                              .      (1F)കൊച്ചുതൊമ്മൻ കുരുവിനാക്കുന്നേൽ ത്രേസ്യ പള്ളത്ത് 1795
 (1Fa)കോലഭാഗത്ത്.      .                                     (1G) വർക്കി മൂലേച്ചാലിൽ തറവാട് 1800
 (1Ga)മൂലേച്ചാലിൽ
 (1Gb)മുതലക്കുഴി
 (1Gc)വടക്കേ മുതലക്കുഴി
 (1Gd)കടപ്ലാക്കൽ
 (1Ge)മേനപ്പാട്ട്
 (1Gf)വില്ലന്തനാഥ്
 (1Gg)കാപ്പിലിപ്പറമ്പിൽ
 (1Gh)പുരയിടത്തിൽ
 (1Gi) കുന്നപ്പള്ളി
(5M)1750 മരങ്ങാട്ടുപിള്ളി, മണക്കാട്ട് .
(5N)1800 കുറവിലങ്ങാട്,തറവാട്

(6)എഡി 626 കുര്യാത് തരകൻ, ഓരത്തിൽ,
കുറവിലങ്ങാട്, ആരക്കുഴ,

(7) എഡി739 മാത്തൂ തരകൻ, കദളിക്കാട്ടിൽ, കൊടുങ്ങല്ലൂര്,ആരക്കുഴ 

(8)എഡി 850കുണ്ടുകുളം,കുന്നംകുളം
(8a)ആട്ടോക്കാരൻ  തൃശൂർ 
(8b)എഡി 1300 കവലക്കാട്ട്,കൊരട്ടി
(8b1)ചിറപ്പനത്ത് 
(8b2)വട്ടോളിൽ
(8c) തേയ്ക്കാനത്ത്  തൃശൂർ, അങ്കമാലി, ചാലക്കുടി, കിഴക്കമ്പലം, കോതമംഗലം,(8c1)കണ്ണാട്ട്/കണ്ണാടൻ കോതമംഗലം

(9) എഡി 964 തോമ്മാ തരകൻ, കള്ളിക്കാട്ടിൽ/കള്ളിക്കാട്ട്/കള്ളിക്കാടൻ തൃശ്ശൂര്, അങ്കമാലി,കീഴില്ലം, കോലഞ്ചേരി.

(10)എഡി 1109 വർക്കി മാത്തൂ തരകൻ, കല്ലറക്കൽ തരകൻ കുടുംബം, കൂർത്തമല(കുറുപ്പംപടി),
ഉപശാഖകൾ: വൈക്കം,മാവേലിക്കര,ചങ്ങനാശ്ശേരി,കുറുപ്പംപടി, മൂലൻ,പൊയ്ക്കാട്ടിൽ,കൈപ്പനാട്ട്,കരിമ്പിൽ.

(11) എഡി 1144 ഐപ്പ് തരകൻ കടുവെട്ടൂര്,
തേവർതുണ്ടിയിൽ,പുള്ളിപ്പടവിൽ,മൂത്തമ്പാക്കൽ,വലിയ പുതുശ്ശേരിൽ,കാരിശ്ശേരിൽ.

(12)ഏ.ഡി 1161 കുര്യാത് തരകൻ
നെടുംചാലിൽ ചായൽ(നിലയ്ക്കൽ)
(12a)ഏ.ഡി 1199 ഉണ്ണിഐപ്പ് 

(12a1)ഏ.ഡി 1227 കുര്യാത് നെല്ലിമറ്റത്തിൽ,കടാതി
(12a1A)ഏ.ഡി 1265 കുര്യാത് നെല്ലിമറ്റത്തിൽ,കടാതി
(12a1A1) ഏ.ഡി 1293 കുര്യാത്  കുര്യാത്  കട്ടച്ചിറയിൽ, പെരുവംമൂഴി,കടമറ്റം,
(12a1A2) ഏ.ഡി 1298 പുരവത്(പ്രോത്ത്) കുര്യാത്  നെല്ലിമറ്റത്തിൽ,കടാതി.

(12a2)ഏ.ഡി 1232 കോരുള നെടുംചാലിൽ,കോതമംഗലം,
(12a2A)ഏ.ഡി 1270 ഉണ്ണിഐപ്പ് കോരുള ?
(12a2B)ഏ.ഡി 1270 ചുമ്മാര് കോരുള 
(12a2B1) കോരുള ചുമ്മാര്  നെടുംചാലിൽ,കോതമംഗലം,

(12a3)ഏ.ഡി 1237 ഉണ്ണിഐപ്പ്
(12a3A)ഏ.ഡി 1237 ഉണ്ണിഐപ്പ് ഉണ്ണിഐപ്പ്,
(12a3B)ഏ.ഡി 1275 ചെറിയാത് ഉണ്ണിഐപ്പ്
(12a3B1) ചെറിയാത് ഉണ്ണിഐപ്പ് പോത്താനിക്കാട്ട്, മൈലക്കൊമ്പ്, 
ചെട്ടിയാംകുടി, പോത്താനിക്കാട്ട്, കാട്ടാംകോട്ടിൽ,വെട്ടുകല്ലേൽ,തോട്ടുപാട്ട്,മാണിക്കുന്നേൽ.

തലമുറ (41A) ഏ.ഡി 1292 ഐപ്പ് മാത്തൂ തരകൻ,പള്ളിവീട്ടിൽ,
തലമുറ (41C) ഏ.ഡി 1302 തൊമ്മി മാത്തൂ തരകൻ,പള്ളിവീട്ടിൽ,

തലമുറ (42A) മാത്തൂ തൊമ്മി  തരകൻ,പള്ളിവീട്ടിൽ, തേവർവയൽ,ഏ.ഡി 1330-?
തലമുറ (42B) മാത്തൂ മാത്തൂ  തരകൻ,പള്ളിവീട്ടിൽ തറവാട്, ഏ.ഡി 1335-?,

തലമുറ (43A) തൊമ്മി മാത്തൂ തരകൻ,പള്ളിവീട്ടിൽ,മൂക്കൻതോട്ടം, ഏ.ഡി 1363-? കടുത്തുരുത്തി, കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി 
വെട്ടത്ത്,കിഴക്കരക്കാട്ട്,അരീക്കാട്,പനത്താനം,കൊച്ചുപ്ലാക്കൽ,കുഴിമുള്ളിൽ,തെരുവപ്പുഴ,വല്ലേൽ,തട്ടാംപള്ളി,പാലത്തൊടുക,എടമനപടവിൽ,കീരമ്പനാൽ,ചെമ്പനാനിക്കൽ,വരിയ്ക്കമായ്ക്കൽ,
തലമുറ (43B) മാത്തൂ മാത്തൂ തരകൻ പള്ളിവീട്ടിൽതറവാട്,ഏ.ഡി 1368-?

തലമുറ (44A)മാത്തൂ മാത്തൂ തരകൻ, പള്ളിവീട്ടിൽഏ.ഡി 1396-?
തലമുറ (44B)കുര്യാത് മാത്തൂ തരകൻ, പള്ളിവീട്ടിൽതറവാട് ഏ.ഡി 1401-?

തലമുറ (45A)കുര്യാത് കുര്യാത് തരകൻ, പനങ്കുഴയ്ക്കൽ,ഏ.ഡി 1429-?
പിന്മുറ കുടുംബങ്ങൾ:
നാലൊന്നുശ്ശേരിൽ,വെള്ളായിപ്പറമ്പിൽ,ആലാമ്പള്ളിൽ,പൂതുപ്പറമ്പിൽ,നാഴൂരിമറ്റം,പള്ളിക്കുന്നേൽ,കടുപ്പിൽ,പുന്നാപ്പള്ളിൽ,അരഞ്ഞാണിയിൽ,,ഒഴുകയിൽ,പാട്ടുപാറ,പന്തനാപ്പള്ളിൽ,വടക്കൻ്റേടത്ത്,കാളിയാർതോട്ടം,വട്ടക്കുന്നേൽ-വാലുമണ്ണേൽ,താഴമൺ,
തലമുറ (45B) ഇത്താക്ക് കുര്യാത്  തരകൻ,കുടക്കൽച്ചേരി,ഏ.ഡി 1434-?
പിന്മുറ കുടുംബങ്ങൾ:
ഏ.ഡി 1567-? കുടക്കശ്ശേരി അയർക്കുന്നം.
പറമ്പിൽ, പുത്തൻപുരയ്ക്കൽ,
തേവർവേലി,വേലച്ചേരി,കാവാലം.
തലമുറ (45C) മാത്തൂ കുര്യാത്  തരകൻ,പള്ളിവീട്ടിൽ തറവാട്,ഏ.ഡി 1439-?

തലമുറ (46A)കുര്യാത് മാത്തൂ തരകൻ, പള്ളിവീട്ടിൽ തറവാട് ഏ.ഡി 1467-?
തലമുറ (46B)കോരുള മാത്തൂ തരകൻ, പള്ളിവീട്ടിൽ തറവാട് ഏ.ഡി 1467-?

തലമുറ (47A) മാത്തൂ കോരുള തരകൻ പള്ളിവീട്ടിൽ,തറപ്പിൽ,ഏ.ഡി 1500-? ×?പിന്മുറ കുടുംബങ്ങൾ:
 തറപ്പിൽ, വെള്ളിലാംതടം/വള്ളിയാംതടം,  
തലമുറ (47B)കുര്യാത് കോരുള  തരകൻ, പള്ളിവീട്ടിൽ,1505-? ×?

തലമുറ (48A) കോരുള കുര്യാത് തരകൻ, പള്ളിവീട്ടിൽ, കണ്ണൊഴുക്കത്ത് ഏ.ഡി 1555 -? × ?
തലമുറ (48B)കുര്യാത് കുര്യാത് തരകൻ പള്ളിവീട്ടിൽ ഏ.ഡി 1538-? × ?

തലമുറ (49A)മാത്തൂ കുര്യാത് തരകൻ പള്ളിവീട്ടിൽ,വെള്ളറേത്ത്.ഏ.ഡി 1566-? × കുഞ്ഞിക്കാമ്മ ?
തലമുറ (49B)കോരുള കുര്യാത് തരകൻ പള്ളിവീട്ടിൽ ഏ.ഡി1571-? × ഏലമ്മ മാത്തൂ 1580-? ശങ്കൂരി/ശങ്കരപുരി തറവാട്

തലമുറ (50A)കുഞ്ഞേലമ്മ കോരുള തരകൻ പള്ളിവീട്ടിൽ ഏ.ഡി1599-? × തൊമ്മൻ ഗണകച്ചുവട്/ശങ്കരമംഗലം(ശങ്കരപുരി)1590-?
തലമുറ (50B) കുര്യാത് കോരുള തരകൻ പള്ളിവീട്ടിൽ ഏ.ഡി1604-? പിന്മുറ ഉണ്ടായില്ല.
തലമുറ (50C)മാത്തൂ കോരുള തരകൻ പള്ളിവീട്ടിൽ ഏ.ഡി1610-? × ഏലമ്മ ചെറിയാ കുഴിവേലിൽ/തറയിൽ/പാലയ്ക്കൽ 1619-?

തലമുറ (51A)കോരുള മാത്തൂ തരകൻ പള്ളിവീട്ടിൽ ഏ.ഡി1638-? × ? 
പിന്മുറ കുടുംബങ്ങൾ: കൈപ്പുഴക്കുന്നേൽ,പുത്തോട്ടിൽ,ചള്ളാകുഴിയ്ക്കൽ,പാപ്പൻചിറ,മാളികകരോട്ട്,ചൂട്ടുവേലിൽ,നടുവിലേൽ,നെടുമണ്ണിൽ,കുറുന്തോട്ടം, പേരൂർ.
തലമുറ (51B) ചെറിയാ മാത്തൂ തരകൻ പള്ളിവീട്ടിൽ ഏ.ഡി1643-? × ?
പിന്മുറ കുടുംബങ്ങൾ:
വില്ലവത്തേത്, മണ്ണാക്കുഴി, പറപ്പള്ളി, കള്ളിമല,ചേന്ദംകരി,വൈദ്യൻവീട്ടിൽ.
തലമുറ (51C)മാത്തൂ മാത്തൂ തരകൻ മുറിഞ്ഞപ്പള്ളിൽ1648-1747 × Adoptive Marriage  to അന്നാമ്മ ചാണ്ടി പട്ടരുമഠം(ശങ്കരപുരി)1656-1742

തലമുറ (52A)കോരുള മാത്തൂ തരകൻ, മുറിഞ്ഞപ്പള്ളിൽ ഏ.ഡി1676-1685 (ചെറുപ്പത്തിലേ മരണപ്പെട്ടു)
തലമുറ (52B) ചാണ്ടി മാത്തൂ തരകൻ, മുറിഞ്ഞപ്പള്ളിൽ തറവാട് ഏ.ഡി 1681-1777 × Adoptive Marriage  to അന്നാമ്മ കോരുള പണിക്കർ കടപ്പൂര് മഞ്ചേരിൽ തറവാട് ഏ.ഡി1685-1775
തലമുറ (52C) ഏലമ്മ മാത്തൂ തരകൻ ഏ.ഡി1687-1767 × ചാക്കോ കോളൂർ 1678-1764

തലമുറ (53A) ചാക്കോ ചാണ്ടി തരകൻ (കൂറ്റൻ മാപ്പിള) ഏ.ഡി1707-1811 മുറിഞ്ഞപ്പള്ളിൽ തറവാട്ട്മാളിക (1752മുതൽ1795 വരെ തിരുവതാംകൂറിന് കീഴിലുള്ള ഏറ്റുമാനൂർ, കടുത്തുരുത്തി, കുറവിലങ്ങാട് പ്രദേശങ്ങളടങ്ങിയ ലോക്കൽ പ്രൊവിൻസ് നാടുവാഴി/&quot;കോയ്മ&quot;യും കുറവിലങ്ങാട് പള്ളി സർവ്വാധികാരിയുമായിരുന്നു) × മറിയാമ്മ തൊമ്മൻ പട്ടാശ്ശേരിൽ മാന്നാനം ഏ.ഡി1715-1807
തലമുറ (53B)മാത്തൂ ചാണ്ടി തരകൻ 1711-1755  (അവിവാഹിതനായിരിക്കേ രക്തസാക്ഷിത്വം വരിച്ചു മരണപ്പെട്ടു.മാത്തൂ തരകനും 1752 മുതൽ ഭാഗിക കോയ്മ അധികാരം ഉണ്ടായിരുന്നു.മാത്തൂ തരകൻ്റെ മരണത്തോടെ കള്ളിയില്ലം/പള്ളിവീട്  തറവാട്ട് വംശ ശാഖ അന്യം നിന്നു.)

തലമുറ (54A)അന്നമ്മ ചാക്കോ തരകൻ ഏ.ഡി1735-1830 × വർക്കി നെടുമറ്റം(പകലോമറ്റം)ഏ.ഡി1726-1811
തലമുറ(54B)ചാണ്ടി ചാക്കോ തരകൻ  മുക്കം/മുക്കത്ത് ഏ.ഡി 1739-1836 × Adoptive Marriage  to ഏലിയാമ്മ മേത്തിരേട്ട്(പകലോമറ്റം) ഏ.ഡി1748-1827
തലമുറ(54C)തൊമ്മി ചാക്കോ തരകൻ കൂറ്റനാൽ  ഏ.ഡി 1743-1832 × ?
തലമുറ(54D) ചാക്കോ ചാക്കോ തരകൻ കൂറ്റനാൽ(മുറിഞ്ഞപ്പള്ളിൽ തറവാട്ട്മാളിക) ഏ.ഡി 1747-1843 × ?

=='''(൨)കാളികാവ്'''==
 (പുരാതന ഉച്ചാരണം= കാളിയൻകാവ്)

പ്രാചീന തമിഴകത്തിലെ പതിമൂന്നു &quot;നാടു'കളിലൊന്നായ കുടൈനാട്‌ അഥവാ കോടൈനാടിൽ നിന്നും പിരിഞ്ഞ് ചൂർണ്ണിനദിയ്ക്കും(പെരിയാർ), വെള്ളാങ്ങല്ലൂർ, പെരിഞ്ഞനം ഭാഗത്ത് കടലിൽ പതിച്ചിരുന്ന കോടശ്ശേരിപുഴ/ അഥവാ കൂടൈപ്പുഴയ്ക്കും മദ്ധ്യേയായി അതിര് തിരിഞ്ഞുള്ള പ്രദേശമായിരുന്നു   നീളൈചേരം(നെടുംപുറൈനാട്). അറബിക്കടലിനോട്‌ തൊട്ടുകിടന്നിരുന്ന നാലു നാടുകളിൽ വടക്കുനിന്ന്‌ മൂന്നാമത്തേതായിരുന്നു ഇത്‌. അലക്സാണ്ടർ ചക്രവർത്തി സാമ്രാജ്യങ്ങൾ കീഴടക്കി അഖണ്ഡ ഭാരത പ്രദേശമായ പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യയിൽ എത്തിയപ്പോൾ സൂര്യവംശം,ചന്ദ്രവംശം,ശൈവവംശം എന്നീ ബ്രാഹ്മണ കുടുംബങ്ങൾ തെക്കേ ഇന്ത്യയിലേക്ക് പാലായനം ചെയ്യുകയും പിൽക്കാലത്ത്  ദത്ത് മാർഗ്ഗേണ രാജഭരണം കൈയ്യാളുകയും ചെയ്തു.ഇത്തരത്തിൽ ഭരിച്ചുവന്ന
ശൈവ ബ്രഹ്മണ വംശജനായിരുന്ന കാളിയൻകാവ് ഒരു ചേര രാജാവാണ് ഇവിടെ ഭരണം നടത്തിയിരുന്നത്.(1906 ലെ ഒരു രേഖ പ്രകാരം: പാലയൂർ പള്ളിക്ക് പടിഞ്ഞാറ് പ്രധാന കുളത്തിനു വടക്ക് പടിഞ്ഞാറ് &quot;പാലയൂർ ദേശം  സർവ്വേ 50ാം നമ്പർ സബ്ഡിവിഷൻ 20ാം നമ്പർ കാളിയൻ വീട്ടിൽ പറമ്പ്, കാളിയൻകാവ്/കാവതിയാട്ട്) ഇദ്ദേഹം, മാർ തോമ്മാ വിശുദ്ധനിൽ നിന്നും ദിവ്യസ്നാനം സ്വീകരിക്കുകയും അവിരാഹമ്(അബ്രഹം) എന്ന പേര് സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട്, ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻമുറക്കാരനായ യാക്കോവിന് കത്തൈനാർ(റമ്പാൻ) പദവി നൽകുകയും ചെയ്തു. 
(1)പാറ്റാനി
(2)തേനാശ്ശേരി
(3)കിണറ്റുങ്കൽ
(4)ഓടാപന്തിയിൽ
(5)അയ്ക്കരതാഴത്ത്
(6)വടക്കേക്കര
(7)തെക്കേക്കൂറ്റ്
(8)തെക്കേൽ
(9)പനച്ചിക്കൽ
(10)ചാത്തമ്പടത്ത് ഒഴുകയിൽ
(11)തേരകം നിൽക്കുന്നതിൽ
(12)ഇഞ്ചിപ്പറമ്പിൽ
(13)കൊല്ലപ്പള്ളിൽ
(14)കരോട്ടേക്കുന്നേൽ
(15)ഈഴക്കുന്നേൽ
(16)കാവുങ്കൽ
(17)കിഴക്കേടത്ത്
(18)കാണക്കാരിത്തോട്ടം
(19)തോട്ടപ്പള്ളി
(20)വെളിയംകുളം
(21)തെക്കേക്കൂറ്റ്
(22)കൊച്ചുമല
(23)പാറത്തൊട്ടിയിൽ
(24)തട്ടുകപ്പറമ്പിൽ
(25)പെരുമ്പായിൽ
(26)കുടിലിൽ
(27)മാളോലയിൽ
(28)കാടങ്കുഴി
(29)നായ്ക്കൻ മാടം
(30)എടാട്ട്
(31)തോട്ടപ്ര
(32)തോട്ടപ്ലാക്കൽ
(33)കിഴക്കേൽ
(34)തെങ്ങുംപള്ളി,
(35)തെങ്ങുംതറയിൽ,
(36)കളീക്കൽ,
(37)കാവനാൽ,
(38)താഴില്ലത്ത്,
(39)കരക്കാത്ത്,
(40)വടക്കേടത്ത്,
(41)തച്ചിലേത്ത്,
(42)താന്നിക്കാപുറത്തുറ,
(43)പുന്നവേലി,
(44)ചാലുവേലിൽ,
(45)മൂഴിക്കൽ,
(46)പണ്ടാരകാപ്പിൽ,

=='''(൩)ശങ്കരപുരി'''==
 (പുരാതന ഉച്ചാരണം= ശങ്കുരി/ചങ്കുരി/ചന്ദ്രപുരി)

അലക്സാണ്ടർ ചക്രവർത്തി സാമ്രാജ്യങ്ങൾ കീഴടക്കി അഖണ്ഡ ഭാരത പ്രദേശമായ പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യയിൽ എത്തിയപ്പോൾ സൂര്യവംശം,ചന്ദ്രവംശം(ഇന്ദു വംശം),
ശൈവവംശം, വൈഷ്ണവ വംശം എന്നീ ബ്രാഹ്മണ കുടുംബങ്ങൾ തെക്കേ ഇന്ത്യയിലേക്ക് പാലായനം ചെയ്യുകയും പിൽക്കാലത്ത്  ദത്ത് മാർഗ്ഗേണ രാജഭരണം കൈയ്യാളുകയും ചെയ്തു.ഇത്തരത്തിൽ ഭരിച്ചുവന്ന
ചന്ദ്രവംശ(ഇന്ദു  ബ്രഹ്മണ വംശ)ജനായിരുന്ന മൈലാപ്പൂരിലെ  ചന്ദ്രപുരി രാജാക്കന്മാർ മാർ തോമ്മാ വിശുദ്ധനിൽ നിന്നും ദിവ്യസ്നാനം  സ്വീകരിക്കുകയും പൗലോസ്,പത്രോസ്  എന്നീ പേരുകൾ സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട്, ഇവർക്ക് കത്തൈനാർ(റമ്പാൻ) നൽകുകയും ചെയ്തു.മാർ തോമ്മാ വിശുദ്ധൻ്റെ മരണശേഷം എ.ഡി 72 ൽ ഇവർ കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ വന്ന് താമസിക്കുകയും,പിൻമുറകൾ ശാഖകളായി പാലയൂർ,കൊടുങ്ങല്ലൂർ എന്നിവിടങ്ങളിൽ ആയി താമസിച്ചു വരികയും എ.ഡി 500 ഓടെ തറവാട്ട് കുടുംബക്കാർ അങ്കമാലിയിൽ താമസമാക്കുകയും എ.ഡി 825 ഓടെ തറവാട്ട് കുടുംബക്കാർ വീണ്ടും പാലായനം ചെയ്ത് കുറവിലങ്ങാട് വന്ന് താമസമുറപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തതായാണ് കുടുംബ വംശവേരുകളുടെ കണക്കുകളിൽ നിന്നും വ്യക്തമായിട്ടുള്ളത്. 
പാലയൂര്, കൊടുങ്ങല്ലൂര്, പറവൂര്,ആലങ്ങാട്, എന്നീ പ്രദേശങ്ങളിലായുള്ള 1,വാകയിൽ/വാക്കയിൽ കുടുബക്കാരാണ് ശങ്കരപുരി കുടുംബത്തിലെ ആദ്യത്തെ പിരിവ് ശാഖ. 
 
 
തലമുറ(51) 
AD1702 മാത്തൻ തറവാട്(തലമുറ അന്യം നിന്നുപോയ്)

തലമുറ(50) 
AD1659 മാപ്പിളപ്പറമ്പിൽ
AD1664 മാത്തൻ കുറ്റിക്കൽ,
AD1669 പാറേമാക്കൽ
AD1674-തറവാട്,

തലമുറ(49)
AD1631തറവാട്,
AD1626 അറക്കപറമ്പിൽ
AD 1621ഗണകച്ചുവട്
(ശങ്കരമംഗലം)ഇരവിപേരൂർ
AD 1616F

തലമുറ(48)
AD1588തറവാട്,
AD 1580 ഏലിയാമ്മ കോരുള തരകൻ പള്ളിവീട്ടിൽ 

തലമുറ(47)
AD1560തറവാട്,
AD1555 വഴക്കാല ത്രിക്കോതമംഗലം 

തലമുറ(46)
AD1527തറവാട് ,
AD1522  
AD1517

തലമുറ(45)
AD1489തറവാട്,
AD1484 വർക്കി വടക്കുംമുറിയിൽ ചമ്പക്കുളം 

തലമുറ(44)
AD1456തറവാട്,
AD1451മാത്തൻ പുളിങ്കുന്ന് 
AD1446 പൗലോസ് കരിമണ്ണൂർ 
AD1441വറീത് ശങ്കൂരിക്കൽ ഞാറക്കൽ 
തലമുറ(43)
AD1413തറവാട്,
AD1408,
തലമുറ(42)
AD1380തറവാട്
AD1375അടങ്ങാപ്പുറത്ത്
AD1370 
തലമുറ(41)
AD1342തറവാട്,
AD1337,

തലമുറ(40)
AD1309തറവാട്,
AD1304,
തലമുറ(39)
AD1276തറവാട്,
തലമുറ(38)
AD1248തറവാട്,
AD1220,
AD1215,
തലമുറ(37)
AD1210തറവാട്,

തലമുറ(36)
AD1182തറവാട്,
AD1177,
തലമുറ(35)
AD1149തറവാട്,
AD1144,
AD1139,
തലമുറ(34)
AD1111തറവാട്,
AD1106,
തലമുറ(33)
AD1078തറവാട്,

തലമുറ(32)
AD1050തറവാട്,
AD1045,കൈതവന തുമ്പമൺ
തലമുറ(31)
AD1017തറവാട്,
തലമുറ(30)
AD989തറവാട്,
AD984,പുതിയിടം കളത്തൂർ,
തലമുറ(29)
AD956തറവാട്,
AD951,നരിപ്പാറ,
AD946,

തലമുറ(28)
AD918 തറവാട്,
AD913 തറപ്പേൽ
വലിയവീട് വയല,കുരാക്കാർ വലിയവീട്കൊട്ടാരക്കര,
തലമുറ(27)
AD885- തറവാട്,
AD,875 ചെറുകുളം,
870-ആലയ്ക്കൽ/വട്ടത്താനത്ത്,
തലമുറ(26)
AD842തറവാട്,
AD837 തെക്കേടത്ത്
തലമുറ(25) കുറവിലങ്ങാട്
AD809തറവാട്,
AD804  

തലമുറ(24)
AD776തറവാട്,
AD771F,
AD766  തെക്കേക്കര, കുന്നംകുളം,തൃശൂർ,കോതമംഗലം,
തലമുറ(23)
AD738തറവാട്,
AD733F,
തലമുറ(22)
AD705തറവാട്
തലമുറ(21)
AD677തറവാട്,
AD672
AD644F,

തലമുറ(20)
AD616തറവാട്,
AD611 ചിറയ്ക്കൽ
തലമുറ(19)
AD583തറവാട്,
AD578വാച്ചാക്കൽ 
തലമുറ(18)
AD550തറവാട്
തലമുറ(17)
AD522തറവാട്

തലമുറ(16)അങ്കമാലി
AD494തറവാട്,
തലമുറ(15)
AD466തറവാട്,
AD461
തലമുറ(14)
AD433തറവാട്,
തലമുറ(13)
AD405തറവാട്,
AD400

തലമുറ(12)
AD 372-തറവാട്,
AD367- 
തലമുറ(11)
AD339തറവാട്,
തലമുറ(10)
AD311തറവാട്,
തലമുറ(09)
AD283തറവാട്,

തലമുറ(08)
AD255തറവാട്,
AD250
തലമുറ(07)
AD222തറവാട്,
AD217
തലമുറ(06)
AD189തറവാട്,
തലമുറ(05) 
AD 161 തറവാട്,

തലമുറ(04)
AD 133 തറവാട്,
AD 128വാകയിൽ/വാക്കയിൽ 
തലമുറ(03)
AD 100തറവാട്,
തലമുറ(02)
AD 72തറവാട്, 
AD67F,
തലമുറ(01)പാലയൂർ
AD 34 പൗലോസ് റമ്പാൻ, AD 39 പത്രോസ്  (മൈലാപ്പൂർ നിന്നുള്ള  ചന്ദ്രപുരി രാജാക്കന്മാർ എഡി 72 ൽ പാലയൂരിൽ വന്ന് താമസമാക്കി.)

=='''(൪)പകലോമറ്റം''' ==
(പുരാതന ഉച്ചാരണം= പാലമറ്റം/പാലിമറ്റം)

പ്രാചീന തമിഴകത്തിലെ പതിമൂന്നു &quot;നാടു'കളിലൊന്നായ കുടൈനാട്‌ /കോടൈനാട് അഥവാ പാലൈചേരം/പാലേശ്വരം, വടക്ക്‌ പൊന്നാനിപ്പുഴയ്‌ക്കും, തെക്ക്‌ വെള്ളാങ്ങല്ലൂർ, പെരിഞ്ഞനം ഭാഗത്ത് കടലിൽ പതിച്ചിരുന്ന കോടശ്ശേരിപുഴ അഥവാ കൂടൈപ്പുഴയ്ക്കുമിടയ്‌ക്ക് അതിര് തിരിഞ്ഞുള്ള പ്രദേശമായിരുന്നു. അറബിക്കടലിനോട്‌ തൊട്ടുകിടന്നിരുന്ന നാലു നാടുകളിൽ വടക്കുനിന്ന്‌ രണ്ടാമത്തേതായിരുന്നു ഇത്‌.
അലക്സാണ്ടർ ചക്രവർത്തി സാമ്രാജ്യങ്ങൾ കീഴടക്കി അഖണ്ഡ ഭാരത പ്രദേശമായ പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യയിൽ എത്തിയപ്പോൾ സൂര്യവംശം,ചന്ദ്രവംശം,ശൈവവംശം എന്നീ ബ്രാഹ്മണ കുടുംബങ്ങൾ തെക്കേ ഇന്ത്യയിലേക്ക് പാലായനം ചെയ്യുകയും പിൽക്കാലത്ത്  ദത്ത് മാർഗ്ഗേണ രാജഭരണം കൈയ്യാളുകയും ചെയ്തു.(1906 വരെ ഒരു രേഖ പ്രകാരം: പാലയൂർ പള്ളിക്ക് ഒരു ഫർലോങ് പടിഞ്ഞാറ് &quot;പാലയൂർ ദേശം സർവ്വേ 64ാം നമ്പർ സബ്ഡിവിഷൻ 7ാം നമ്പർ പകലോമറ്റം പറമ്പ്, ഈ സന്തതികൾ അവരുടെ കുടുംബനാമം പുലിക്കോട്ടിൽ എന്നും പറയുന്നു.)ഇത്തരത്തിൽ ഭരിച്ചുവന്ന
 ഒരു ചോഴരാജാവ് (പാലിമറ്റം/പാലമറ്റം രാജാവ് )മാർ തോമ്മാ വിശുദ്ധനിൽ നിന്നും ദിവ്യസ്നാനം സ്വീകരിക്കുകയും അന്ത്രയോസ് എന്ന പേര് സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട്, ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻമുറക്കാരനായ ഇട്ടിക്ക്(ഇസഹാക്ക്) കത്തൈനാർ(റമ്പാൻ) പദവി വിശുദ്ധൻ മുഖേന നൽകുകയും ചെയ്തു. ഈ പൗരോഹിത്യ സ്ഥാനം പിൻമുറകളായി എ.ഡി 1500 വരെ തുടർന്നുവന്നു. ഇവരുടെ രാജ അധികാര സ്ഥാനം എ.ഡി 480 വരെ തുടർന്ന ശേഷം യഹൂദ വംശജനായ കാനായി തൊമ്മൻ്റെ പിന്മുറക്കാരായ വില്ലാർവട്ടം കുടുംബത്തിന് കൈമാറി. എ.ഡി. ആറാം നൂറ്റാണ്ടു മുതൽ 15-ാം നൂറ്റാണ്ടുവരെയായിരുന്നു ഇവരുടെ ഭരണം. പാലമറ്റം പല ശാഖകളായി പാലയൂർ,കൊടുങ്ങല്ലൂർ, അങ്കമാലി, എന്നിവിടങ്ങളിൽ ആയി താമസിച്ചു വരികയും എ.ഡി 480 ഓടെ തറവാട്ട് കുടുംബക്കാർ അങ്കമാലിയിൽ താമസമാക്കുകയും എ.ഡി 825 ഓടെ തറവാട്ട് കുടുംബക്കാർ വീണ്ടും പാലായനം ചെയ്ത് കുറവിലങ്ങാട് വന്ന് താമസമുറപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തതായാണ് കുടുംബ വംശവേരുകളുടെ കണക്കുകളിൽ നിന്നും വ്യക്തമായിട്ടുള്ളത്. പാലയൂര്, കൊടുങ്ങല്ലൂര്, പാലാ,   പ്രദേശങ്ങളിലായുള്ള
'''(1)''''''ഏ.ഡി 1:പാലമറ്റം പുലിക്കോട്ടിൽ ''' (1),പുലിക്കോട്ടിൽ,(2)പുലിക്കുന്നേൽ,(3)നീലാങ്കൽ, കുടുബക്കാരാണ് പകലോമറ്റം കുടുംബത്തിലെ ആദ്യത്തെ പിരിവ് ശാഖ, 
ആദ്യ പിരിവ് ശാഖയിലെ തറവാട്ട് കുടുംബക്കാരണവർ ഔസേപ്പിൻ്റെ നേതൃത്വത്തിൽ 1790 ലെ ടിപ്പുവിൻ്റെ ആക്രമണ കാലത്ത് പാലയൂരിൽ നിന്നും ഇളവൂരിൽ കുന്നക്കാല പുരയിടത്തിൽ പാലമറ്റം എന്ന വീട്ടുപേരിൽ തന്നെ താമസമാക്കി. മകൻ ഇട്ടീര,മൂന്നാം തലമുറ ഔസേപ്പ്, നാലാം തലമുറ ഇട്ടീര, അഞ്ചാം തലമുറ  ഔസേപ്പ്,വറീത്, ദേവസ്സി.
1700കളിൽ പാലയൂരിൽ നിന്നും ആലങ്ങാട് വന്ന് താമസിച്ച പാലമറ്റം കുടുംബക്കാർ 1790 ലെ ടിപ്പുവിൻ്റെ ആക്രമണ കാലത്ത് പാലമറ്റം വർക്കി കാരണവരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ കോതമംഗലത്ത് വന്ന് താമസം തുടങ്ങി. പിൽക്കാലത്ത് ചില ശാഖകൾ തിരികെ ആലങ്ങാട് വന്ന് താമസിച്ചു. 

'''(2)''''''ഏ.ഡി 500:അങ്കമാലി  പകലോമറ്റം '''  
അങ്കമാലി പകലോമറ്റത്ത് നിന്നും ഏ.ഡി 800 ൽ കരപ്പുറം കൊറ്റംകുളങ്ങര മിയ്യാത്ത് കോവിലിനടുത്ത് താമസിച്ചു.
പിൻമുറ കുടുംബങ്ങൾ: തോട്ടുങ്കൽ,ചെമ്മേത്ത്,വടക്കേഅറ്റം,വാടക്കുഴി,കണ്ടത്തിൽ,മേപ്രത്ത്,ചേന്നാട്ട്,പറമ്പിൽ,ഉള്ളാടംപറമ്പ്,വാഴക്കൂട്ടം,പൂങ്കാവ്,പറത്തറ വലിയവീട്ടിൽ,തുമ്പോളിതോട്ടുങ്കൽ 
 
ഏ.ഡി 1720:മാത്തൻ കളത്തുകുളങ്ങര ഇലഞ്ഞി.
a)പൈലി തിരുത്തപ്പിള്ളി 1742
a1) കാഞ്ഞിരത്തുങ്കൽ 
a2)കിഴക്കേക്കൂറ്റ്
a3)ഊന്നുകല്ലുംപുറം
a4)പരവൻകുന്നേൽ
a5)തിരുത്തപ്പിള്ളി തറവാട് 
a5a)നരിപ്പാറ
a5b)ചേറ്റാനിയിൽ
a5c)കാവുമ്പുറം
a5d) വട്ടപ്പാറ 
b)വർക്കി നാറാണത്തുപറമ്പ്  1746
b1) പൈലി വയ്മേൽ 
b1a)കുഴിവേലിത്തടം
b1b)നരിക്കുഴി
b1c)നാരംവേലി
b1d)പുലവേലി
b2) ഉലഹന്നാൻ, നാറാണത്തുപറമ്പ് തറവാട്  - ചിറ്റൂർ,തൊടുപുഴ
c)ഐപ്പ് വട്ടംകണ്ടം 1750 ഇലഞ്ഞി
c1) പൈലി നരിക്കുന്നേൽ 
c2)കുര്യൻ പുത്തൂർ 
(c3) യൗസേപ്പ് വട്ടംകണ്ടം തറവാട് 
(c3a) കുഴിക്കാട്ടിൽ,
(c3b) കുഴികൊമ്പിൽ,
(c3c) നരിക്കാട്ടുമറ്റം,
(c3d) വടക്കേകുഴികൊമ്പിൽ,
c3e) വട്ടക്കേരിൽ,
c3f) പുത്തുക്കുടിലിൽ,
c3g) പുത്തുക്കാട്ടിൽ,
c3h) മേലറാ,
(d)മാത്തൻ കുളത്തൂർ 1760 ആരക്കുഴ, 
(d1)നെല്ലിക്കുന്നേൽ,
(d2)ഊരാളിക്കുന്നേൽ,
(d3)ഇളയിടത്ത്,
(d4)തച്ചിൽ,
(d5)കുന്നത്ത്,
(d6)കുളത്തൂർ തറവാട്,
(d6a) തേക്കുംകാട്ടിൽ,
(d6b)പാറയിൽ,(d6c)തെങ്ങുംകുടിയിൽ,(d6d)പക്കരിക്കുന്നേൽ,(d6d)താന്നിക്കൽ,
(e) ഉലഹന്നാൻ കളത്തുകുളങ്ങര തറവാട് 1764 ഇലഞ്ഞി,
(e1) കണ്ണീറ്റുകണ്ടം(e2) അന്തീനാട് കളത്തുകുളങ്ങര,(e2a)ചേനപ്പാടി,കരിനിലം,(e3)കളത്തുകുളങ്ങര തറവാട്
(f) അബ്രഹാം കത്തനാർ(നെടുങ്ങോത്തച്ചൻ)

'''(2)''''''ഏ.ഡി 820: പള്ളിവടക്കേടത്ത് '''   
(a) AD 835 തെക്കേടം,വടക്കേടം അതിരമ്പുഴ 
(b) എഡി 1485 വടക്കേടത്ത് ഓമല്ലൂർ,(b1) തുണ്ടുമൺ,പുത്തൻപറമ്പിൽ,കടപ്ര. (c)കുടപ്പുഴ  ചേനപ്പാടി,
(d)1850 ചാണ്ടി കൊല്ലമ്പറമ്പിൽ,

'''(3)''''''ഏ.ഡി 952: തൊമ്മൻ പകലോമറ്റം, മൈലകൊമ്പ് '''   
'''(3A)''''''ഏ.ഡി 980: പെരുമ്പിള്ളിച്ചിറ  ഇട്ടി പണിക്കർ, മൈലക്കൊമ്പ്''' 
(3Aa) ഏ.ഡി 1014 തൊമ്മൻ പണിക്കർ മീനച്ചിൽ 
(3Aa1) ഇട്ടി അവിര പണിക്കർ പാറയിൽ,ഏ.ഡി 1042, ഉരുളികുന്നം,അയ്മനം,
(3Aa1a)  ചാക്കോ അവിരാ പാറയിൽ,ഏ.ഡി 1075, കുടമാളൂർ മണ്ണൂർകുളങ്ങര,
(3Aa1a1)മുട്ടത്തുപാടം,(3Aa1a1A) ആണ്ടുമാലി,(3Aa1a1B) കൊതവറ,(3Aa1a1C) തട്ടാഴം, (3Aa1a1D)മുട്ടത്തുപാടം തറവാട്
(3Aa1b)  ഉലഹന്നാൻ അവിരാ വട്ടയ്ക്കാട്ട് ഏ.ഡി 1081,അയ്മനം,(3Aa1b1)വട്ടയ്ക്കാട്ട്കണ്ടാമുണ്ടാരി,,(3Aa1b2) പറമ്പിൽ ,(3Aa1b3)കല്ലുങ്കത്ര,(3Aa1b4)കടവുകണ്ടം,,(3Aa1b5)കറുകപ്പടി,,(3Aa1b6)കുന്നത്തുമാലി,
(3Aa1c)  ഇട്ടി അവിരാ പണിക്കർ,പാറയിൽ ഏ.ഡി 1086, അയ്മനം,(3Aa1c1)എറികാട്ട്,(3Aa1c2) പൊന്നാട്ട് ,(3Aa1c3)മറ്റിത്ര,(3Aa1c4)തൊണ്ടുകുഴി,(3Aa1c5)ചാലാശ്ശേരി,(3Aa1c6)പത്തിൽ,(3Aa1c7)കൈപ്പള്ളി,
'''(3B)''''''ഏ.ഡി 985: വട്ടേക്കാട്ട് തൊമ്മൻ പണിക്കർ, മൈലക്കൊമ്പ്''' 

'''(4)''''''ഏ.ഡി 877: തോമാ തരകൻ വലിയവീട്ടിൽ കുടശ്ശനാട്,പന്തളം'''     
(a)വിളയിൽ
(a1) AD 1570 കുരികേശു തരകൻ കിഴക്കേവിളയിൽ, കുണ്ടറ,
(a1A) ഉമ്മൻ തരകൻ
(a1B)യോഹന്നാൻ തരകൻ
(a1B1)ചെറിയാൻ തരകൻ
(a1B2) മാത്തൻ തരകൻ തോണ്ടലിൽ,
ഏഴംകുളത്ത്, ആനാങ്കോട്ട്, തോപ്പിലയ്യത്ത്,മങ്ങാട്,തേക്കുംവിള,ആറുവിലമല,താഴച്ചേരിൽ,അരുവിക്കര
(A2)പടിഞ്ഞാറേവിളയിൽ 
(a2a) ഉമ്മൂമ്മൻതരകൻ മറുദായത്ത് 
A3 വലിയ വീട് ചാത്തന്നൂർ
 
'''(5)''''''ഏ.ഡി 1000: കാനാച്ചേരിൽ പുളിങ്കുന്ന്'''  

'''(6)''''''ഏ.ഡി 1174:  ഔസേപ്പ് തരകൻ പള്ളിവാതുക്കൽ തുമ്പമണ്ണ്.''' 
d2)പനന്തോട്ടത്തിൽ  കീഴ്‌വായ്‌പൂര്,
(d3)എഡി 1793രാമനയ്യത്ത് മാവേലിക്കര 
'''(7)''''''ഏ.ഡി 1200: തന്നിക്കാപ്പുഴ'''
  ഉപശാഖകൾ: നെടുമറ്റം,ഔത മേത്തിരേട്ട്,ദേവസ്യ കണ്ണംകുളം, മത്തായി വലിയകുളത്തിൽ,തേമ്മാങ്കുഴി,
ആറുതൊട്ടിയിൽ,  മുക്കൂട്ടുതറ,

2 എഡി 1500 ഇട്ടി ഐപ്പ് ആലപ്പാട്ട് കുറവിലങ്ങാട്,തൃക്കളത്തൂർ, ഉടുമ്പന്നൂർ, കുറുപ്പംപടി, പുളിയായിൽ, കൊച്ചുവയലിൽ,പള്ളിയമ്പിൽ,പേരിയോർമറ്റം,കോൂട്ടൂർവടക്കേതിൽ,പൈങ്ങോട്ട്,വടക്കേമുറി,പാത്തിക്കൽ, മങ്ങാട്ടിൽ,തുണ്ടിയിൽ, പല്ലാട്ട്, അരീപ്പറമ്പിൽ,കാവുകാട്ട്,
3.കട്ടക്കയം പുത്തൻപുരയ്ക്കൽ കുടുംബയോഗം പൊൻകുന്നം,4.എഡി 1170 വെട്ടിക്കുന്നേൽ മണർകാട്, കൊച്ചുപുര,കീരങ്കേരി, തെക്കേക്കര,കാക്കശ്ശേരി,ചാരം കുളങ്ങര,പാറയിൽ,പുല്ലങ്കണ്ണാപ്പറമ്പിൽ,കുമാരമംഗലത്ത്, കിഴക്കേക്കണ്ടനാട്ടിൽ,ആനിത്തോട്ടത്തിൽ,കീരങ്കേരിപ്പറമ്പിൽ,വാരുതുണ്ടത്തിൽ,മലയിൽ,തട്ടാക്കുളങ്ങര,തലമടയിൽ, തെക്കേചെരുവിൽ, കിഴക്കേചെരുവിൽ.
5.എഡി 1745 പുന്നത്തുറ.കല്ലുക്കുളങ്ങര കുടുംബയോഗം ചിറക്കടവ്, 

ഉപശാഖകൾ:
എഡി 1783 ഔസേപ്പ് കുറിച്ചിത്താനം.
പാലമറ്റം,അരണക്കണ്ടത്തിൽ, തുണ്ടത്തിൽ,മണിക്കൊമ്പേൽ,തൊഴുത്തുങ്കൽ,വെട്ടുവഴിയിൽ,മുളങ്ങാട്ടിൽ,ചായംപ്ലാക്കിൽ,മിടാവള്ളിൽ,വാഴ്ചയിൽ,വെട്ടുകല്ലാംകുഴിഎരുമേലി,തെക്കുംചേരിൽ,ചേർകുഴിയിൽ,കണിച്ചുകുളം,നെടുമ്പിള്ളിൽ,ചിറ്റക്കാട്ട്, പുത്തൻപുര,കുമ്പുളുങ്കൽ,കൂനങ്കിൽ,
കുറിച്ചിത്താനം ശാഖാ കുടുംബയോഗം,7.കിഴക്കേക്കുറ്റ് കുടുംബയോഗം മോനിപ്പള്ളി,
9.എഡി 1665 അമ്പലക്കടവ് കുടുംബയോഗംകുറിച്ചി,

11പുളിയായിൽകുടുംബയോഗം
അരീപ്പറമ്പ്,12കുമ്പന്താനത്തു കുടുംബയോഗം തലവടി,13.1630 വടശ്ശേരി  പുതുപ്പള്ളി,14 1655 പാലാക്കുന്നേൽ  മാമ്മൂട്,15 പാണ്ടിരിക്കൽ കുടുംബയോഗം മുണ്ടിയപ്പള്ളി,16 ചെമ്പോട്ടിക്കൽ കുടുംബയോഗം വലവൂർ,17 എഡി 900 പനന്തോട്ടം കുടുംബയോഗം കോട്ടാങ്ങൽ,17 പന്തളം ശാഖാകുടുംബയോഗം,
18 ഇടനാട് ശാഖാകുടുംബയോഗം,
19 ഊഴിയാമന്നം കുടുംബയോഗം പനയമ്പാല,20കുളത്തിനാപ്രായിൽ കുടുംബയോഗം മറ്റക്കര,
21 കൊല്ലമ്പറമ്പ് കണ്ണമ്പള്ളി കുടുംബയോഗം കുറുമ്പനാടം,
22 പുളിക്കലാത്തു കുടുംബയോഗം മറ്റക്കര,23 വെട്ടിക്കുന്നേൽ കുടുംബയോഗം മണർകാട്,
24 പുത്തൂർ കുടുംബയോഗം പെരുവ,
25 തയ്യിടയിൽ കുടുംബയോഗം പാമ്പാടി,26 കിഴക്കേൽ കുടുംബയോഗം മുത്തോലപുരം,27.അമരക്കാട് കുടുംബയോഗം അമയന്നൂർ,
28 പറമ്പിൽ കുടുംബയോഗം മുട്ടുചിറ,
29 താഴമൺ കുടുംബയോഗം അയിരൂർ,30 മണലോടി കുടുംബയോഗം നസ്രത്തുഹിൽ,

32 പാലത്ര കുടുംബയോഗം ആലപ്പുഴ,
33കളത്തുകുളങ്ങര കുടുംബയോഗം ഇലഞ്ഞി,34 മുക്കാടൻ കുടുംബയോഗം ചങ്ങനാശ്ശേരി,35 തുണ്ടിപ്പറമ്പിൽ കുടുംബയോഗം കുടമാളൂർ,
36 പാറാങ്കൽ കുടുംബയോഗം കുന്നന്താനം,37 പാറയിൽ മാപ്പിള കുടുംബയോഗം അയ്മനം,
38പന്തലുമാക്കീൽ - കമുകുംപിള്ളിൽ കുടുംബയോഗം,39 കുന്നുംപുറത്ത് കുടുംബയോഗം കല്ലൂപ്പാറ,
40 കട്ടക്കയം കുടുംബയോഗം, പാലാ,ചക്കാമ്പുഴ,41 പെരുമ്പനാനി കുടുംബയോഗം വഴിത്തല,
42 പൊട്ടനാട്ട് കുടുംബയോഗം കളത്തൂർ,43 ആലപ്പാട്ട് കുടുംബയോഗം തൃക്കളത്തൂർ,44 കീരങ്കരി കുടുംബയോഗം ആർപ്പൂക്കര,
45 വട്ടമറ്റം കുടുംബയോഗം ചേർപ്പുങ്കൽ,46 വടക്കേടത്തു കുടുംബയോഗം ഓമല്ലൂർ,
47 കട്ടക്കയം കുടുംബയോഗം, 
48 വടക്കേടത്തു കുടുംബയോഗം തുമ്പമൺ,49വേങ്ങശ്ശേരി കുടുംബയോഗം ചീരഞ്ചിറ,
50വെള്ളാട്ടേത്ത് കുഴിയംമണ്ണിൽ കുടുംബയോഗം വയലത്തല,
51വലിയവീട്ടിൽ കുടുംബയോഗം മാവേലിക്കര,52തുമ്പമൺ പള്ളിവാതുക്കൽ കുടുംബയോഗം മണിമല,53ആഞ്ഞിലിമൂട്ടിൽ കുടുംബയോഗം പള്ളിപ്പാട്,
54പൂനാട്ട് കുടുംബയോഗം മൂവാറ്റുപുഴ,
55വല്യചാങ്ങവീട്ടിൽ കുടുംബയോഗം തട്ടയിൽ,56ആലാമ്പള്ളിൽ കുംടുംബയോഗം പാമ്പാടി,57പതാലിൽ കുടുംബയോഗം മൈലപ്ര,
58പള്ളിവാതുക്കൽ കുടുംബയോഗം തുമ്പമൺ,59കുഴിവേലി കുടുംബയോഗം മുട്ടുചിറ,
60കാട്ടുത്തയ്യിൽ കുടുംബയോഗം വാഴൂർ,61ചാമത്തിൽ കുടുംബയോഗം ചെങ്ങരൂർ,62ഐക്കരമേപ്രത്തു കുടുംബയോഗം മല്ലപ്പള്ളി,
63പള്ളിപ്പുറം കുടുംബയോഗം മരങ്ങാട്ടുപിള്ളി,64ചാലയ്ക്കൽ കുടുംബയോഗം ഇത്തിത്താനം,

68,1750 എസ്തപ്പാനോസ് തര്യൻ പതാലിൽ  നെടുംകുന്നം,
691770 തോമാ പായിക്കാട്  കാനം,
71രാമനയ്യത്ത് കുടുംബയോഗം ചെറുകോൽ,
73മണ്ണനാൽ കുടുംബയോഗംളാക്കാട്ടൂർ,
74പവ്വോത്തിക്കുന്നേൽ പാലയ്ക്കാമണ്ണിൽ മല്ലപ്പള്ളി,
75എഡി 1590 കണ്ണാമ്പടം, പുന്നയ്ക്കാപ്പള്ളിൽ,കൊല്ലപ്പള്ളിൽ  അതിരമ്പുഴ,

77താന്നിമൂട്ടിൽ കുടുംബയോഗം വളഞ്ഞവട്ടം,
79പാലമറ്റത്ത് ഫാമിലി ട്രസ്റ്റ് കുടുംബയോഗം എളവൂർ,80കുരമറ്റം കുടുംബയോഗം തോട്ടയ്ക്കാട്,
81കാവാലം കുടുംബയോഗം ചങ്ങനാശ്ശേരി,82മമ്മരപ്പള്ളിൽ കുടുംബയോഗം കുറിയന്നൂർ,
83പാലമറ്റം കുടുംബയോഗം കോതമംഗലം,84തച്ചക്കാലിൽ കുടുംബയോഗം തുരുത്തിക്കാട്,
85വടക്കുംതല കുടുംബയോഗം കവുങ്ങുംപ്രയാർ,86പുത്തുപ്പള്ളിൽ കുടുംബയോഗം നിരണം,
87നടയ്ക്കൽ കുടുംബയോഗം മുട്ടുചിറ,
88സ്രാമ്പിക്കൽ കുടുംബയോഗം മുട്ടാർ,
89കരിങ്ങണാമറ്റം കുടുംബയോഗം പാമ്പാടി,90മാടപ്പുരയ്ക്കൽ കുടുംബയോഗം തായങ്കരി,
91കാണികാട് മേപ്പുറം നാരകത്തറ കുടുംബയോഗം ചമ്പക്കുളം,
92പിട്ടാപ്പിള്ളിൽ കുടുംബയോഗം മൂവാറ്റുപുഴ,93ചാവറ കുടുംബയോഗം ആർപ്പൂക്കര,94കാവിലെവീട്ടിൽ കുടുംബയോഗം തിരുവല്ല,
95മേച്ചേരിക്കുന്നേൽ കുടുംബയോഗം വെമ്പള്ളി,96താഴത്തേടത്ത് മത്തായിൽ കുടുംബയോഗം നാട്ടകം,
97വലിയമുണ്ടാക്കൽ കുടുംബയോഗം പുതുപ്പള്ളി,98കൊന്നയിൽ കുടുംബയോഗം ആയൂർ,
99ഈഴക്കുന്നേൽ കുടുംബയോഗം കോട്ടാങ്ങൽ,101കല്ലോലിൽ കുടുംബയോഗം ഇലയ്ക്കാട്, കുറവിലങ്ങാട്,
102മലയിൽ പടിഞ്ഞാറ്റേതിൽ കുടുംബയോഗം ചന്ദനപ്പള്ളി,
103തോട്ടുങ്കൽ കുടുംബയോഗം ആലപ്പുഴ,104കോട്ടയിൽ കുടുംബയോഗം മേൽപാടം,
105വടക്കേൽ കുടുംബയോഗം തൃക്കൊടിത്താനം ചങ്ങനാശ്ശേരി,
106കണിച്ചേരിൽ കുടുംബയോഗം നിരണം,107പാറക്കടവിൽ കുടുംബയോഗം കവിയൂർ,
108കളത്തൂർ കുടുംബയോഗം മണിമല,
109കുളപ്രത്താഴെ നെച്ചിക്കാട്ടിൽ കുടുംബയോഗം, ചേർപ്പുങ്കൽ,
110പറാട്ട് കുടുംബയോഗം കുറ്റൂർ,
111കയ്യാലകം കുടുംബയോഗം ഇത്തിത്താനം,112പൂവത്തൂർ കുടുംബയോഗം ചെങ്ങന്നൂർ,113മതിലുങ്കൽ കുടുംബയോഗം തിരുവല്ല, 114ഏഴുപറയിൽ കുടുംബയോഗം കോട്ടയം, 115കളിംകൂട്ടിൽ കുടുംബയോഗം വെള്ളൂർ, 116അറവാക്കൽ കുടുംബയോഗം തൃക്കൊടിത്താനം,117കോടിയാപുരയിടം കുടുംബയോഗം മല്ലപ്പള്ളി, 118ചിറയിൽ കുടുംബയോഗം വളമംഗലംതുറവൂർ, 119ഒഴക്കനാട്ട് കൂനാംപുറം കുടുംബയോഗം കാഞ്ഞിരത്താനം, 120പാലക്കുഴിയിൽ കുടുംബയോഗം വാകത്താനം, 121കുഴിനാപ്പുറത്ത് കുടുംബയോഗം ഓമല്ലൂർ,122കടപ്പിലാരിൽ കുടുംബയോഗം നിരണം, 123പയ്യമ്പള്ളിൽ കുടുംബയോഗം മല്ലപ്പള്ളി,124വെട്ടിക്കുന്നേൽ കുടുംബയോഗംപനയമ്പാല,പാമ്പാടി, 125നാഴൂരിമറ്റം കുടുംബയോഗം സൗത്ത് പാമ്പാടി,126,തോണ്ടലിൽ കുടുംബയോഗം അടൂർ,

=='''(൫)കടപ്പൂര്/കടൈപ്പൂര് അഞ്ചു വീടര് :'''==

എഡി 1300 ന് മുമ്പ് മലയാള ദേശത്തെ സംസാരഭാഷയായിരുന്ന ശെന്തമിഴ്/പഴന്തമിഴ് ഭാഷ പ്രകാരം കടപ്പൂര് ദേശം കടൈപ്പൂര് എന്നാണറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.ബിസി 300 ൽ കടൈപ്പൂര്,കടൈതുരുത്ത്, ദേശങ്ങൾ  '''കടൈത്താനം''' എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. പുരാതന കാലത്തെ വിശാല കടൈപ്പൂര് ദേശത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്തുണ്ടായിരുന്ന കടൈതുരുത്താണ് പിൽക്കാലത്ത് കടുത്തുരുത്തിയായി മാറിയത്. കടൈ അഥവാ കട എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം കച്ചവട കേന്ദ്രം എന്നാണ്. ബിസി 700 ൽ അസീറിയൻ ആക്രമണം മൂലം ചിതറിപ്പോയ യഹൂദ ഗോത്രങ്ങളിലെ ഏതാനുമാണ് കടപ്പൂര് അടിസ്ഥാന കുടുംബങ്ങൾ എന്നാണ് ഡി എൻ ഐ ഫലങ്ങൾ. ബിസി 587 ൽ അഖണ്ഡ ഭാരതപ്രദേശമായിരുന്ന പഷ്ത്തൂൺ മേഖലയിൽ നിന്നും ഇവിടെയെത്തിയ അവർ, കടൈയ്ക്കൻമാർ(കച്ചവടക്കാർ) എന്നറിയപ്പെടുകയും, വാസസ്ഥലം എന്നർത്ഥമുള്ള പുരം അഥവാ പൂര് ഉൾപ്പെട്ട കടൈയ്ക്കൻമാരുടെ വാസസ്ഥലം എന്ന അർത്ഥത്തിൽ ഈ കുടുംബങ്ങളുടെ വാസസ്ഥലമായിരുന്ന ഇടത്തിന്/ദേശത്തിന് കടൈപ്പൂര് എന്ന പേരുണ്ടാകുകയും ചെയ്തു.   ചൂർണ്ണിപുറൈയ്ക്കും,ഇളംപുറൈ/വടുതലൈപുറൈയ്ക്കും മദ്ധ്യേ ഉണ്ടായിരുന്ന മലൈയംകരൈ(കാൽകരൈ) നാട് ഭരിച്ചിരുന്ന വൈഷ്ണവ ബ്രാഹ്മണ വംശജനായ മലൈയംകരൈ (മാളിയംകര) രാജാവിന്റെ മരുമകനും ജറുസലേം, ഗലീലി, നിനവേ, ഈജിപ്ത്, എഡെസ്സ, നിസ്സീബീസ്,പാർത്തിയ(തക്ഷശില) എന്നീ ദേശങ്ങളിലേക്ക് കച്ചവട ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്ന ആളും, മാർ തോമ്മാ  വിശുദ്ധനെ തെക്കേ ഇന്ത്യയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്ന ആളുമായ  ഹബാൻ (അബ്ബാൻ) കടപ്പൂര്  കുടുംബക്കാരനായിരുന്നു. ഹബാൻ്റെ മകനായ ശിമയോനെ  മാർ തോമ്മാ വിശുദ്ധൻ പൗരോഹിത്യ പദവി നൽകി പ്രധാന ശിഷ്യരിൽ  ഒരാളായി തിരഞ്ഞെടുക്കുകയും, ശിമയോൻ കത്തൈനാരെ പ്രധാന ആചാര്യർ/അർക്കാദിയോക്കൻ എന്നർത്ഥമുള്ള മഹാ ചേരൈ   എന്ന സ്ഥാനം നൽകുകയും ചെയ്തു.  മാർ തോമ്മാ വിശുദ്ധനിൽ നിന്നും ദിവ്യസ്നാനം സ്വീകരിച്ച് ക്രിസ്തു മതവിശ്വാസിയാകുവാൻ സന്നദ്ധതയുണ്ടായിരുന്ന 40 യഹൂദ ജനങ്ങളിൽ പ്രധാന വ്യക്തികൾ കടപ്പൂര് കുടുംബക്കാരായിരുന്നു. 
മഹാ ചേരൈ പദവിയുണ്ടായിരുന്ന  ശിമയോൻ കത്തൈനാരുടെ/റമ്പാൻ്റെ പിൻമുറക്കാർ പിൽക്കാലത്ത് മഹാ ചേരൈ എന്ന വാക്ക് പിൽക്കാലത്ത് ലോപിച്ച് മാചേരൈ എന്നും പിന്നീട് മാച്ചേരിൽ എന്നറിയപ്പെടുകയും, AD 1300 ൽ മലയാള ഭാഷയുടെ രൂപീകരണത്തോടെ മഞ്ചേരിൽ എന്നറിയപ്പെടുകയും ചെയ്തു.

 പമ്പയാർ മുതൽ ചൂർണ്ണി നദി (പെരിയാർ) വരെ ദേശവ്യാപ്തിയുണ്ടായിരുന്ന തൃപ്പാലേശ്വരം/തിരുപാലൈചേരം(വെൺപാലൈനാട്) എന്ന നാട്ടുരാജ്യത്തിൻ്റെ ഭാഗമായിരുന്നു കടൈപ്പൂര് ദേശം. വളരെയേറെ ഡോൾമെൻ യഹൂദ കല്ലറകൾ ഇവിടങ്ങളിൽ ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും ആധൂനിക കാലത്ത് എല്ലാം നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. വലിയവീട്ടിൽ ഉണ്ണീട്ടൻ കത്തനാരുടെ കൈയ്യെഴുത്ത് പുസ്തകം കടപ്പൂര് കുറവിലങ്ങാട് ചരിത്രപുസ്തകം 1960 വരെ കുറവിലങ്ങാട് പള്ളിയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും അവ എങ്ങനെയോ, നഷ്ടപ്പെട്ടതിനാൽ കടപ്പൂര് കുടംബങ്ങളുടെ പൂർണ്ണ വിവരങ്ങൾ ലഭ്യമല്ല.

=='''കടപ്പൂര് വലിയവീട്'''==
 (പുരാതന ഉച്ചാരണം= പെരിയവീട്) ബി.സി 700 ൽ അസീറിയൻ ആക്രമണം മൂലം ചിതറിപ്പോയ ഇസ്രയേൽ ഗോത്രങ്ങളിലൊന്നായ ശിമെയോൻ  ഗോത്ര വംശക്കാർ ബി.സി 578 ൽ  കടൈപ്പൂര് കരയിൽ വന്ന് താമസമുറപ്പിച്ചു.അവര് കടപ്പൂര് വലിയവീട്ടിൽ കുടുംബക്കാർ എന്നറിയപ്പെട്ടു.
കടപ്പൂര് വലിയവീട്ടിൽ കുടുംബങ്ങൾ*
(1)വലിയവീട്ടിൽ-കടപ്പൂര്, 
(1a)ഈഴപ്പടം, (1b)പുതുക്കുഴി, (1c)വെൺപറമ്പ് (1d)പുന്നക്കാപടവ്, (1e)വാട്ടപ്പള്ളി(1f)അമ്പലത്തൂരുത്തൽ
(1g)പുല്ലംപ്ലാവിൽ, (1h)കുറുപ്പന്തേട്ട്, (1i)കളപ്പുര,(1j)തിരികയിൽ, (1k)കുഴികണ്ണിൽ, (1L)വരിക്കപ്ളാന്തടം, 
(1m)നീറന്താനം,
(2)AD200 കടപ്പൂര് വലിയവീട്ടിൽ കൊടുങ്ങല്ലൂർ
(2a)AD300 വലിയവീട്ടിൽ കൊച്ചി
(2b)AD600 വലിയവീട്ടിൽ/ വലിയങ്കൽ/വള്ളിയങ്കൽ,കോട്ടക്കാവ്-N.പറവൂർ. 
(2b5)AD1300 പുത്തനങ്ങാടി ഞാറക്കൽ,(2b5a)AD1400 പുത്തനങ്ങാടി വൈക്കം.
(2b6)AD1400 വൈപ്പുശ്ശേരി, ഓച്ചുന്തുരുത്ത്.
(2b6e)AD1600 മന്ത്രിക്കൽ,വട്ടവനാൽ, കുറവിലങ്ങാട്
(2b6g)AD1700 തെരുവിൽപറമ്പിൽ.
(2b8)AD1600 വള്ളിയങ്കൽ,മാറിക
(2b610)മാറാട്ടുകളം,ചങ്ങനാശ്ശേരി 
(2c)AD 850 വിതയത്തിൽ,
 (2d)AD 1300 ചൂണ്ടൽ,
42 ൽ അധികം കത്തൈനാർമാരുടെ കുഴിമാടത്തറകളുണ്ടായിരുന്ന ഒരു പ്രധാന പുരയിടമായിരുന്നു കടപ്പൂര് പെരിയവീട് പുരയിടം. 15-16 നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ മധ്യത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ഇട്ടിട്ടൻ കത്തനാരും 17-18 
നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ മധ്യത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ഉണ്ണീട്ടൻ കത്തനാരും കടപ്പൂര് പെരിയവീട്  അംഗങ്ങൾ ആയിരുന്നു.

=='''കത്തേടത്ത്'''==
(പുരാതന ഉച്ചാരണം= കത്തേടം) കടപ്പൂര് ശിമയോൻ കത്തൈനാരെ അടക്കം ചെയ്ത കല്ലറയ്ക്ക് സമീപത്തേക്ക് (കത്തൻ്റെ ഇടത്തേക്ക്) മാറി താമസിച്ച കുടുംബക്കാർ കത്തേടത്തുകാര്  എന്നറിയപ്പെട്ടു.
(1)അച്ചൻമാക്കിൽ,
(2)പന്തനാഴിയേൽ,
(3) വയലാകുഞ്ഞാനായിൽ
(4)വരകുകാലായിൽ,
(5)ചാമക്കാലായിൽ,
(6)ഉപ്പിടികുന്നേൽ,
(7)പുത്തൻപുരയ്ക്കൽ 
(8)കറുത്തേടത്തു അടൂർ,മാവേലിക്കര,കിഴക്കമ്പലം, അങ്കമാലി, തൃശ്ശൂര്.
(9)പനയ്ക്കൽ കുന്നംകുളം

=='''മഞ്ചേരിൽ'''==
(പുരാതന ഉച്ചാരണം= മാച്ചേരിൽ.തമിഴിൽ மகா சேராய் മഹാ ചേരൈ എന്ന വാക്കിൻ്റെ അർത്ഥം   
പ്രധാന ആചാര്യാർ എന്നാണ്. മഹാ ചേരൈ എന്ന വാക്ക് പിൽക്കാലത്ത് ലോപിച്ച് മാചേരൈ അഥവാ മാച്ചേരി എന്നായത്.റമ്പാൻ പാട്ടിൽ മാർ തോമ്മാ വിശുദ്ധൻ്റെ ശിഷ്യരായ കടപ്പൂര് ശിമയോൻ കത്തൈനാരെയും, കലിംഗ കേപ്പാ മെത്രാനേയും രണ്ടായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നതിനാൽ യഹൂദ വംശ പാരമ്പര്യ കുടുംബങ്ങളായ 5 വീട്ടിൽ നിന്നും ഒരു മഹാചേരൈ അഥവാ അർക്കാദിയാക്കോനെയും, ബ്രാഹ്മണ വംശ പാരമ്പര്യ കുടുംബങ്ങളായ 5 വീട്ടിൽ നിന്നും ഒരു മൂപ്പൈൻ കത്തൈനാരെയും നിയോഗിച്ചു  എന്ന് നിരൂപിക്കുകയേ തരമുള്ളൂ,

ബി.സി 700 ൽ അസീറിയൻ ആക്രമണം മൂലം ചിതറിപ്പോയ ഇസ്രയേൽ ഗോത്രങ്ങളിലൊന്നായ എഫ്രായിം  ഗോത്ര വംശക്കാർ ബി.സി 578 ൽ  കടൈപ്പൂര് കരയിൽ വന്ന് താമസമുറപ്പിച്ചു.


BC 400 ൽ വരെ മധുര ഭരിച്ചിരുന്ന പാണ്ഡ്യ രാജകുടുബത്തിൽ BC 400 ഓടെ ദത്ത് മാർഗ്ഗേണ ഒരാൾ പോകുകയും ദ്രാവിഡ ആചാര രീതികൾ പിന്തുടരുകയും ചെയ്തു. അവരുടെ പിൻമുറക്കാർ ഏ.ഡി 800 ൽ ഹിന്ദു സംസ്കൃതിയിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യുകയും, ഇടത്തിൽ എന്ന വീട്ടുപേരിൽ അറിയപ്പെടുകയും വിവിധ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിൽ ഭരണം നടത്തിവരികയും ചെയ്തുവന്നു.

'''(1)''''''മാച്ചേരിൽ/മഞ്ചേരിൽ തറവാട്ട് എഡി 18:'''
(1a)എഡി. 1200 മാച്ചേരിൽ കളത്തൂർ,പാമ്പാടി, 

(1b) കോരുള ചാക്കോ മഞ്ചേരിൽ ഏ.ഡി 1589

(1b1)മാത്തൻ കോരുള മാഞ്ഞൂരാൻ ഏ.ഡി 1617
(1b2) ചാക്കോ കോരുള മഞ്ചേരിൽ ഏ.ഡി 1622
 (1b2a) കോരുള ചാക്കോ മഞ്ഞപ്പിള്ളി ഏ.ഡി 1650
(1b2a1)മാണി കോരുള ഏ.ഡി 1720
(1b2a1A1) കോരുള മാണി ഏ.ഡി 1748
(1b2a1A1a) മാണി കോരുള  ഏ.ഡി 1776
(1b2a1A1aA) കോരുള മാണി  ഏ.ഡി 1804 x ഏലി തെക്കേവിളായിൽ കളത്തൂര്.
(1b2a1A1aAa)  മാണി കോരുള ഏ.ഡി 1827 x ഏലി വല്ലടിയിൽ, വയലാ.
(1b2a1A1aAa1)  വർക്കി മാണി പറമ്പേട്ട്  ഏ.ഡി 1915,
(1b2a1A1aAa2)  മാത്തൻ മാണി പന്നിത്തുരുത്തേൽ  ഏ.ഡി 1918,
(1b2a1A1aAa3)  മാണി മാണി പടികര  ഏ.ഡി 1922,
(1b2a1A1aAa4)  ചാക്കോ മാണി ചാമക്കാലതറപ്പേൽ  ഏ.ഡി 1925,
(1b2a1A1aAa5)  ഉലഹന്നാൻ മാണി മഞ്ഞപ്പള്ളി തറവാട്  ഏ.ഡി 1928,
 

(1b2b)ഐപ്പ് ചാക്കോ മഞ്ചേരിൽ തറവാട് ഏ.ഡി 1656
(1b2b1) ചാക്കോ ഐപ്പ് മഞ്ചേരിൽ തറവാട് ഏ.ഡി 1684
അഞ്ചൽപ്പെട്ടി,മുവാറ്റുപുഴ.
(1b2b1A) ഐപ്പ് ചാക്കോ മഞ്ചേരിൽ  ഏ.ഡി 1712
(1b2b1A1) ചാക്കോ ഐപ്പ്  നെടുംപുറത്ത് തോട്ടക്കര, ഏ.ഡി 1740
(1b2b1A2) വർക്കി ഐപ്പ്  മഞ്ചേരിൽ കാവന, ഏ.ഡി 1744
(1b2b1B) ചാക്കോ ചാക്കോ മഞ്ചേരിൽ തറവാട് ഏ.ഡി 1717

'''(2)അടപ്പൂര്.എഡി 250:'''
(2a)ഏ.ഡി 600:കുന്നേൽ 
(2a1) ഏ.ഡി 700:മാറാച്ചേരിൽ
(2a2)ഏ.ഡി 780:മാത്തൻകുന്നേൽ അതിരമ്പുഴ
 (2a1a) മണ്ണഞ്ചേരിൽ: ആലപ്പുഴ,അതിരമ്പുഴ, കുന്നുക്കുരുടി, കോതമംഗലം,
(2a3)ഏ.ഡി 780:മണ്ണാറുകുന്നേൽ
(2a4)എഡി1400 മുളവിനാക്കുന്നേൽ, (2a4a) പാലോട്ട് (2a4b) കടപ്പൂക്കാരൻ കടുത്തുരുത്തി, തൃശ്ശൂർ,
(2a4c) കടപ്പൂരാൻ/കടപ്പൂർ പാലാ,കാഞ്ഞാർ, ഇടുക്കി, തോപ്രാംകുടി, അടിമാലി, മലബാർ
(2a5)ഏ.ഡി 1640:മണ്ണൂർകുളങ്ങര കുന്നേൽ 
(2a6)കുടക്കച്ചിറക്കുന്നേൽ എഡി 1700 പാലാ 
(2a6) എഡി 1720 ഓടെ കുന്നേൽ തറവാട്ടിൽ വർക്കി എന്ന കാരണവർക്ക് ഒരു മകൾ മാത്രമൊഴികെ ബാക്കി എല്ലാമക്കളും മരണപ്പെട്ടതിനാൽ കുന്നേൽ തറവാട്ട് വംശം നിലച്ചുപോയി.
'''(3) മൂന്നു പീടികയ്ക്കൽ,ചേർപ്പുങ്കൽAD 500'''
(3a) മൂന്നു പീടികയ്ക്കൽ കളത്തൂര്,മുട്ടുച്ചിറ-മലബാർ, (3b) മൂന്നു പീടികയ്ക്കൽ പാലാ എഡി 1600, നെടിയശാല എഡി 1700 ,(3b3a)കൊളമ്പേൽ/പുലക്കുടി, 
*(4) ചെറുവത്തൂർ* പാലയൂര്, കൊടുങ്ങല്ലൂര്, തൃശ്ശൂര്, 
'''(5)നടുപറമ്പിൽ, പ്രവിത്തനം'''
(5a)മറ്റത്തിൽ, ആലുവ, തെക്കേ വാഴക്കുളം,
(5b) നടുപറമ്പിൽ പ്രവിത്താനം, മലയിഞ്ചി,
''' (6)മാഞ്ഞൂരാൻ'''
(6a)മാഞ്ഞൂർ,(6b)ആലുവ, '''(7)പൈനുംമൂട്ടിൽ''' കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി,മാവേലിക്കര,

=='''പുതുശ്ശേരി''' ==
(പുരാതന ഉച്ചാരണം= പുതുച്ചേരൈ അഥവാ പുതിയ ആചാര്യാർ)
ബിസി 1000  മുതൽ നിലനിന്നു പോരുന്ന ദാവീദ് രാജാവിൻറെ സാമ്രാജ്യം ബിസി 957  ആയപ്പോൾ  ശിഥിലമായി പോകുകയും,
ശേഷം ആ സാമ്രാജ്യം  വടക്ക് ഇസ്രയേൽ എന്നും തെക്ക് ജുദായ എന്നും രണ്ടായി പിരിഞ്ഞു. 
ബിസി 587  കാലഘട്ടത്തിൽ ബാബിലോണിയൻസ് ഈ രാജ്യങ്ങളെ ആക്രമിച്ച് ഒന്നാം ദേവാലയവും നശിപ്പിക്കുകയും, ഒട്ടേറെ, ജൂതജനതയെ കൊലപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.ശേഷിച്ച ജൂതന്മാർ ബാബിലോണിൽ നിന്നും തിരിച്ചു വരികയും, ഹെസക്കിയ രാജാവിൻറെ നേതൃത്വത്തിൽ ജെറുസലേം ദേവാലയം രണ്ടാമതും  പുനർസൃഷ്ടിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
ബിസി 332 നോട് അടുപ്പിച്ച് മഹാനായ അലക്സാണ്ടർ  ഇസ്രയേൽ പ്രവിശ്യ പിടിച്ചടക്കി.അലക്സാണ്ടറുടെ മരണത്തെ തുടർന്ന്  ഇസ്രായേൽ സാമ്രാജ്യം, ഈജിപ്റ്റിലെ ടോളമി വംശത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലും തുടർന്ന് സിറിയയിലെ സെല്യൂക്കിഡ് സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ കീഴിലുമായി.സെല്യൂക്കിഡ്  രാജാക്കന്മാരിലൊരാളായ  അന്ത്യോക്കസ് നാലാമൻ എപ്പിഫാനസ് (Antiochus IV Epiphanes)175 മുതൽ 168 വരെ രാജ്യം ഭരിച്ചു. ഇദ്ദേഹത്തിനും ഈജിപ്തുകാരുമായി നിരന്തരം യുദ്ധത്തിലേർപ്പെടേണ്ടിവന്നു (171-168). ഈ യുദ്ധംമൂലം പലസ്തീനും കൊയിലെ-സിറിയയും തിരിച്ചുപിടിക്കാൻ അന്ത്യോക്കസ് IV-ആമന് കഴിഞ്ഞു. അലക്സാൻഡ്രിയ പിടിച്ചെടുക്കാനുള്ള ശ്രമം റോമാക്കാരിടപെട്ട് വിഫലമാക്കി. ജൂതരിൽ ഗ്രീക്കുസംസ്കാരം അടിച്ചേല്പിക്കാൻ ഇദ്ദേഹം തീവ്രയത്നം നടത്തി. ബി.സി.168 -ൽ ജെറുസലേമിൽ അക്ര (Acra) എന്ന കോട്ടത്തളം പണിയുകയും, ഇതുവഴി, കുറേയേറെ യഹൂദരെ സ്വധീനിക്കുകയും,അവർ ഗ്രീക്ക് സംസ്കാരം സ്വീകരിക്കുകയും  ചെയ്തു.ഗ്രീക്ക് സംസ്കാരം സ്വീകരിച്ച ഒരുവിഭാഗം ജൂതൻമാരുടെ സഹായത്തോടെ അന്ത്യോക്കസ് ജെറുസലേം പിടിച്ചെടുക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും ജൂതൻമാരുടെ ജൂതമതവിശ്വാസത്തിൽ ഇടപെടാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്തു. ഇതിനെ യാഥാസ്ഥിതിക ജൂതമത വിശ്വാസത്തിൽ ഉറച്ചു നിന്നവർ എതിർത്തു. ഇതിനെത്തുടർന്നാണ് മക്കാബീസ് പ്രക്ഷോഭം ആരംഭിക്കുന്നത്. ഇസ്രയേലിലെ ഹാസ്മോനിയൻ കുടുംബത്തിൽപ്പെട്ട മക്കാബി എന്ന യൂദാസിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ അവർ സെല്യൂക്കിഡ് സാമ്രാജ്യത്തിനെതിരെ പോരാടാൻ തയ്യാറായി. തുടർന്ന് നടന്ന ഏറ്റുമുട്ടലുകൾക്കൊടുവിൽ അവർ സെല്യൂക്കിഡ് സാമ്രാജ്യത്തെ പരാജയപ്പെടുത്തി. അതോടെ ഹാസ്മോനിയൻ എന്ന പുതിയൊരു രാജവംശത്തിന് തുടക്കമായി.ബി.സി 165 മുതൽ എ.ഡി. 63 വരെ ഹാസ്മോനിയൻ രാജവംശം നിലനിന്നു.ബിസി 63ന്റെ ആരംഭത്തിൽ റോമൻ ഭരണകൂടത്തിലെ  ജനറൽ ആയിരുന്ന  പോംപി ഇസ്രായേൽ നാടുകൾ പിടിച്ചടക്കി, 
ഇതിനെ തുടർന്ന് റോമാസാമ്രാജ്യത്തിന് കീഴിൽ ഹേരോദാ രാജാക്കന്മാർ സാമന്ത  ഭരണാധികാരികളായി തുടർന്നു വന്നു,
എ.ഡി നാലിൽ അവസാന ഹെരോദാ രാജാവിൻ്റെ  മരണത്തോട് കൂടി റോമാ റോമാസാമ്രാജ്യം പൂർണമായും ഇസ്രയേലിൻ്റെ ഭരണം ഏറ്റെടുക്കുകയും, തുടർന്ന്,
റോമാക്കാരുടെ ബഹുദൈവാരാധനയും ജൂതൻമാരുടെ ഏക ദൈവ ആരാധനയും തമ്മിൽ ഏറ്റുമുട്ടുന്ന സാഹചര്യം രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് യേശുവിന്റെ ജീവിതവും രക്തസാക്ഷിത്വവുമുണ്ടായത്.

 എ.ഡി. 66-ൽ, യഹൂദയിലെ റോമൻ പ്രൊക്യുറേറ്ററായ ഗെഷ്യസ് ഫ്ലോറസ്, യഹൂദരുടെ വിശുദ്ധ ക്ഷേത്ര ഭണ്ഡാരത്തിൽ നിന്ന് പണം പിടിച്ചെടുത്തപ്പോൾ, കോപാകുലരായ യഹൂദന്മാർ, അക്കാലത്തെ ഏറ്റവും വലിയ റബ്ബിയായ റബ്ബി അകിവയുടെ പിന്തുണയോടെ, ബാർ കൊച്ച്ബ എന്ന ഷിമോൺ ബാർ കൊസിബ, റോമാക്കാർക്കെതിരെ, സ്വാതന്ത്ര്യം വീണ്ടെടുക്കുന്നതിനും ക്ഷേത്രം പുനർനിർമ്മിക്കുന്നതിനുമായി, ഒരു കലാപത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിക്കൊണ്ട്,  യഹൂദ പോരാളികൾ യെരുശലേമിലേക്ക് ഇരച്ചുകയറി,താമസിയാതെ,  പ്രാദേശിക റോമൻ പട്ടാളത്തെ വധിക്കുകയും റോമിൽ നിന്ന് സ്വാതന്ത്ര്യം പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. കൊടിയ ക്ഷാമവും, പട്ടിണിയും  നിറഞ്ഞ  രക്തരൂക്ഷിതമായ ആ കലാപം നാല് വർഷം നീണ്ടുനിന്നു, 

ശേഷം,ഏകദേശം മൂന്നു മാസത്തിനുശേഷം, പിന്നീട് റോമൻ ചക്രവർത്തിയായി തീർന്ന സൈന്യധിപൻ ടൈറ്റസ് ഫ്ളാവിയസ്സിന്റെ  നേതൃത്വത്തിൽ 30,000-ത്തിലധികം റോമൻ സൈന്യം പെട്ടെന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് അതിക്രമിച്ചു കയറി ജൂതൻമാരുടെ കലാപംഅടിച്ചമർത്തി.ജറുസലേം നഗരവും ദേവാലയവും തകർക്കുകയും ചെയ്തു. ആലയപ്രദേശത്തിൻ്റെ പുറം മതിൽ പൊളിച്ചു.രണ്ടാം ദേവാലയത്തിന്റെ ചുവർ മാത്രമാണ് അവശേഷിച്ചത്.
യഹൂദരെ, വൻതോതിൽ രക്തച്ചൊരിച്ചിലോടെ അടിച്ചമർത്തി.  പിന്നീട്, റോമൻ  സൈന്യം, വ്യക്തമായ കാരണമൊന്നുമില്ലാതെ പിൻവാങ്ങി. യഹൂദ കലാപകാരികൾ സന്തോഷിക്കുകയും ഉടൻ തന്നെ റോമാക്കാരെ, പിന്തുടരുകയും ചെയ്തു. യുദ്ധം ചെയ്യുന്ന കക്ഷികളെ വിട്ടുപോയതോടെ,  ക്രിസ്ത്യാനികൾ യെരുശലേമിൽ നിന്ന് യോർദ്ദാൻ നദിക്കപ്പുറമുള്ള മലകളിലേക്ക് പലായനം ചെയ്‌തു.

രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ റോമൻ ചക്രവർത്തി ഹഡ്രിയൻ ജൂതാരാധനക്ക് വിലക്ക് ഏർപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ സൈമൺ ബാർകോ ഖ്ബയുടെ നേത്യത്വത്തിൽ ജൂതർ കലാപത്തിനൊരുങ്ങി. അഞ്ചു ലക്ഷത്തോളം ജൂതർക്ക് മരണം സംഭവിച്ചു. ജറുസലേമിൽ നിന്ന് ജൂതർ പുറത്താക്കപ്പെടുകയും മതാരാധന നിരോധിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. അതിനുശേഷം റോമാസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തകർച്ചയോടെ ഇസ്രായേൽ പ്രവിശ്യ ബൈസൻ്റിൻ സാമ്രാജ്യത്തിൻ്റേ കീഴിൽ വരികയും ഏഡി 313 മുതൽ 636 വരെ ഇസ്രയേൽ ബൈസൻ്റിൻ സാമ്രാജ്യത്തിൻ്റേ കീഴിലായിരുന്നു, 

അതിനുശേഷം മുസ്ലിം സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഉദയത്തോടെ യഹൂദർ പാലായനം ചെയ്തു.

എഡി 70 ൽ ജെറുസലേം ദേവാലയം നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടതിനേ തുടർന്ന് എഡി 72 ലോ, എഡി 640 ൽ മുസ്ലിം സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഉദയത്തോടെയോ  
കച്ചവടക്കാരായിരുന്ന  കടൈപ്പൂര് കുടുംബക്കാർ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു വന്ന് കടൈപ്പൂര് ദേശത്ത് പാർപ്പിച്ച പുതിയ ചേരിക്കാരെ പുതുചേരിക്കാർ എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടു.  
(1)എഡി1400 നെല്ലാത്തൊട്ടി (2)കീരിത്താനം, (3)കാവുംപറമ്പ്, (4)പുഞ്ചാപറമ്പിൽ (5)ഏറ്റേപള്ളി, (6)കാഞ്ഞിരംതടം, (7)പുളിനിക്കും തടം, (8)മണിയാറടി, (9)മുണ്ടയ്ക്കൽ, (10)നരിക്കുഴി, (11)പാലമറ്റം, (12)കാവുപറമ്പ്, (13)കൊല്ലിത്താനം (14)വലിയപറമ്പിൽ
(15)എഡി 700 ലോ മറ്റോ നിലയ്ക്കലിൽ(ചായൽ) മാറി താമസിച്ച  പുതുച്ചേരി ശാഖക്കാർ എഡി 1400 ൽ   ആലങ്ങാട് വന്ന് താമസിച്ചു.
കരിയാറ്റിൽ,
പടയാട്ടിൽ,
(16)പുതുശ്ശേരി തൊടുപുഴ,കോതമംഗ
ലം,കുറുപ്പംപടി,കോലഞ്ചേരി,അങ്കമാലി, പറവൂര്, എറണാകുളം,
(17)പുതുശ്ശേരി അതിരമ്പുഴ
(18) മുണ്ടയ്ക്കൽ പാല,രാമപുരം, തൊടുപുഴ, കോതമംഗലം,
(19)മുണ്ടയ്ക്കൽ തരകൻ കുടുംബം കോതമംഗലം,(20)മുണ്ടയ്ക്കൽ കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി, ഇരിട്ടി,

=='''ചെമ്പൻകുളം''' ==
(പുരാതന ഉച്ചാരണം= ശെമ്മൻ കുലം)ബി.സി 700 ൽ അസീറിയൻ ആക്രമണം മൂലം ചിതറിപ്പോയ ഇസ്രയേൽ ഗോത്രങ്ങളിലൊന്നായ ശിമെയോൻ  ഗോത്ര വംശക്കാർ ബി.സി 578 ൽ  കടൈപ്പൂര് കരയിൽ വന്ന് താമസമുറപ്പിച്ചു. ശിമെയോൻ ഗോത്ര വംശജരായ കടപ്പൂര് വലിയവീട്ടിൽ നിന്നും ബി.സി 400 ൽ  മൈലാപ്പൂര് രാജകുടുംബത്തിലേക്ക് ദത്ത് മാർഗ്ഗേണ ഒരാൾ പോകുകയും പിന്നീട് മാറി താമസിക്കുകയും ചെയ്തു. അവർ ശെമ്മൻ കുലക്കാർ എന്നറിയപ്പെട്ടു.പിൽക്കാലത്ത് അത് ചെമ്പൻകുലമെന്നും അറിയപ്പെട്ടു.
കുറവിലങ്ങാട് പള്ളിയുടെ നിർമ്മാണ കാലത്ത് മൈലാപ്പൂരിൽ നിന്നും ചെമ്പൻകുലക്കാരിൽ ക്രിസ്തുമതം  സ്വീകരിച്ച ഒരു കൂട്ടർ വന്നു താമസിച്ചു.പിൽക്കാലത്ത്, മലയാളത്തിൽ ഉച്ചാരണ വ്യതിയാനം സംഭവിച്ച് ചെമ്പൻകുളമെന്നും  എന്നറിയപ്പെട്ടു.
(1)ചെമ്പൻകുളം, (2)വാരിയാമറ്റം (3)പാതിരിമല, (4)വള്ളോമ്പ്ര, (5)അഴകംന്ത്ര (6)വടക്കേൽ, (7)പുതുശ്ശേരി തൊട്ടീൽ

==പിൽക്കാല കുടുംബങ്ങൾ==

(1)'''നിധീരിൽ'''AD 1594
നിരണത്തെ പുരാതന കുടുംബമായ &quot;മട്ടയ്ക്കൽ&quot; നിന്ന്, AD 1594 ൽ മണ്ണയ്ക്കനാട് കാഞ്ഞിരക്കാട്ട് മനയിലെ  നാരായണൻ നമ്പൂതിരിയുടെ ക്ഷണമനുസരിച്ച്  ഇട്ടി (എബ്രഹാം) എന്ന യുവാവും അമ്മയും കുറവിലങ്ങാടിനടുത്ത് മണ്ണക്കനാട്ടേക്ക് വന്നു. ഇട്ടി എന്ന കുട്ടി നിധീരിക്കൽ കുടുംബത്തിന്റെ സ്ഥാപകനായി. നിധീരി,മറ്റുപള്ളി,മറ്റപ്പള്ളി,കൈതമറ്റം,ആര്യപ്പള്ളി,പൈനാപ്പള്ളിൽ,മറുകര,വട്ടംകുഴിത്തടത്തിൽ,തുറയ്ക്കൽ,ഞാറക്കുളം,കല്ലിടുക്കിൽ, എന്നിങ്ങനെ ശാഖകൾ.

(2)'''മേനമ്പടം''' AD 1700
വടക്കുംകൂർ രാജഭരണകാലത്തെ ഒരു പ്രമുഖ ഇടപ്രഭുവായിരുന്ന മാമലശ്ശേരി കൈമളുടെ ക്ഷണപ്രകാരം കുറവിലങ്ങാട് വന്ന് താമസിച്ച കുടുംബമാണ് മേനമ്പടം. മൂശാരിപറമ്പിൽ,പൈനപ്പള്ളി, ഇഞ്ചക്കൽ,പറമ്പുതൊട്ടി,വഴുതനപ്പള്ളി,മധുരങ്കൊമ്പ്,കല്ലുവേലി,അപ്പോർമറ്റം, കളങ്കൊമ്പ്, തുകലമ്മാക്കിയിൽ, കടമ്പനാട്ട്, താഴത്തേൽ  എന്നിങ്ങനെ ശാഖകൾ.

(3)'''കോയിക്കൽ''' AD 1800
കുറവിലങ്ങാട്ടു പള്ളിവീട്ടിൽ ശാഖയായ പുത്തൻപുര കുടുംബത്തിൽ 1800 കാലത്ത് ഗർഭവൈദ്യ ശുശ്രൂഷയിൽ അസാധാരണ പാടവവും, ചിരകാല പരിചയവും  ഉണ്ടായിരുന്ന ഒരു വയോധിക ഉണ്ടായിരുന്നു. ചെമ്പകശ്ശേരി രാജകുടുംബത്തിലെ ഒരു കൊച്ചുറാണിയുടെ പ്രസവം സങ്കീർണ്ണമായതിനെ തുടർന്ന്,ആളയ്ക്കുകയും, രാജകുടുംബാംഗങ്ങളുടെ ക്ഷണപ്രകാരം സേവനത്തിനായി കുടമാളൂർക്ക് പോകുകയും,  വിസ്മ‌യാവഹമായി പ്രസവശുശ്രൂഷ നടത്തുകയും ചെയ്തതിനാൽ, വൈദ്യവയോധിക, രാജകുടുംബാംഗങ്ങളുടെ ഭക്ത്യാദരങ്ങൾക്കു വിഷയീഭൂതയായി, വൈദ്യവയോധികയുടെ പ്രവത്തന ങ്ങളിൽ ആകൃഷ്‌ടയായി കോവിലകത്തുണ്ടായിരുന്ന ഒരു കുമാരി അവരോടുകൂടി കുറവിലങ്ങാട്ടു പോരുവാൻ അത്യാധികം ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിച്ചു. കോവിലധികാരികൾ കുമാരിയുടെ ആഗ്രഹസിദ്ധി കൈവരുത്തുവാൻ സന്നദ്ധരാവുകയും ചെയ്തതിനാൽ  കുമാരി കുറവിലങ്ങാട്ടു പുത്തൻപുരയ്ക്കൽ   വന്നു പാർക്കുകയും, പിൽക്കാലം  അമ്മയും മകളും എന്നപോലെ കഴിയുകയും,യഥാകാലം കുമാരിയെ ചക്കളത്തുമ്യാലിൽ കുടുംബാംഗമായ ഒരു യുവാവിനേക്കൊണ്ട് വിവാഹം ചെയ്യിക്കുകയും. അവർക്ക് അധിവസിക്കുവാൻ ഒരു പുരയിടം നൽകുകയും ചെയ്തു.ആ പുരയിടം കോവിക്കൽ പുരയിടം എന്നറിയപ്പെടുകയും,പിൽക്കാലത്ത് കോയിക്കലായി പരിണമിക്കുകയും ചെയ്തു. കോയിക്കൽ, കവളാക്കുന്നേൽ, മൂവാങ്കൽ, വടകനാൽ എന്നിങ്ങനെ ശാഖകൾ.

(4)'''തേവലക്കര-കുന്നേൽ''' AD 1700
AD 1700 അനുബന്ധ കാലഘട്ടത്തിൽ അഷ്ടമുടിക്കായലിനടുത്തുള്ള കരുനാഗപ്പള്ളി തേവലക്കരയിൽ നിന്നും താഴമംഗലത്തു മഠത്തിലെ ക്രിസ്‌തുമതം സ്വീകരിച്ച കൃഷ്‌ണൻ നമ്പൂതിരിയുടെയും ലക്ഷമി അന്തർജനത്തിൻ്റെയും സന്താനപരമ്പരയിൽപ്പെട്ട മദ്ധ്യതിരുവിതാംകൂറിലെ പല ഭാഗങ്ങളിൽ സഞ്ചാര ഭിഷഗ്വരനായി വർത്തിച്ച തേവലക്കര കോരവൈദ്യൻ പുരാതന കടപ്പൂര് ശാഖയായ അടപ്പൂര് കുടുംബാംഗം കളത്തൂർ കരയിൽ താമസിച്ചിരുന്ന കുന്നേൽ വക്കിയുടെ വീട്ടിൽ വന്ന് കുറെ നാളത്തെ ചികിത്സകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഏകസന്താനമായിരുന്ന മകളുടെ (കുഞ്ഞുപെണ്ണ്) അസുഖം ദേദമാക്കി. ഇതിൽ സന്തുഷ്‌ടനായ വർക്കി കുഞ്ഞുപെണ്ണിനെ കോര വൈദ്യനു വിവാഹം ചെയ്തു‌കൊടുത്ത് അവിടെ താമസിപ്പിച്ചു.ഈ ദമ്പതികളുടെ നാലു പുത്രന്മാരിൽ ഒരാൾ വൈദികനാകുകയും, മറ്റുള്ളവർ വിവാഹിതരായി പാറേക്കുന്നേൽ, മേച്ചേരിക്കുന്നേൽ, മുളവിനാക്കുന്നേൽ എന്നീ പുരയിടങ്ങളിൽ പാർക്കുകയും ചെയ്തു.വൈദ്യൻറെ ഒരു പൗത്രൻ ദത്തുവഴിക്കും വിളങ്ങാട്ടു വീട്ടിൽ താമസിക്കുകയുണ്ടായി.
വാക്കയിൽ, കൊന്നയ്ക്കൽ, മൂലയിൽ, വഴനയ്ക്കൽ, പുളിയനാപ്പള്ളി, കൊച്ചുതൊട്ടി, പാലേട്ട്, മണ്ണാനിക്കാട്ട്, കുഴികണ്ടത്തിൽ,തോട്ടിക്കാട്ടുക്കുന്നേൽ,കാശാംകാട്ടിൽ, എന്നിങ്ങനെ ശാഖകൾ.

(5)'''മഠത്തിക്കുന്നേൽ'''  AD 1650
പൂർവ്വിക നാലില്ലക്കാരുടെ ആഗമനാനന്തരം വടക്കൻ പ്രദേശത്തുനിന്നും കുറവിലങ്ങാട്ടു വന്നു അധിവാസമുറപ്പിച്ച ആളായിരുന്നു മഠത്തിക്കുന്നേൽ കുടുംബസ്ഥാപകൻ, ആദ്യഭാര്യയുടെ ചരമാനന്തരം പുനർ വിവാഹം ചെയ്ത ആ കുടുംബനാഥന് ഇരു ഭര്യമാരിലും കൂടി ഇരുപത്തിരണ്ട് പുത്രസന്താനങ്ങൾ  ജാതരായെന്നും, അവരിൽ ഒരാൾ വൈദികവൃത്തി സ്വീകരിച്ചു ഒന്നാമത്തെ മഠത്തിക്കുന്നേൽ കത്തനാരായി പരിലസിച്ചുവെന്നുമാണു ചരിത്രം.കുറവിലങ്ങാട് പള്ളിക്ക് പടിഞ്ഞാറു വശം കാണുന്ന  നെല്പാടത്തിനപ്പുറത്ത് വെള്ളായിപ്പറമ്പിൽ കരോട്ടേവീട്ടിന് തെക്കു വശത്തുള്ള കുന്നിന്മേൽ ആയിരുന്നു പുരാതന മാത്തിക്കുന്നേൽ തറവാടു് സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നതു്. കുട്ടംബസ്ഥാപകൻ്റെ പുത്ര പൗത്രാദികൾ വേറേ പുരയി ടങ്ങളിലേക്കും വിദൂര ഗ്രാമങ്ങളിലേയ്ക്കും മാറിപ്പാർത്തു. മാത്തിക്കുന്നേൽ, കരോട്ടേക്കുന്നേൽ, മടത്തി, വട്ടപ്പാറ, കണ്ണംകുഴ എന്നിങ്ങനെ ശാഖകൾ.

(6)'''കളപ്പുരയ്ക്കൽ,തടിയനാനി''' AD 1800
അതിരമ്പുഴ ചന്തക്കു പടിഞ്ഞാറുവശത്തു നിന്നു സ്വല്പം ദൂരെ ഏതാനും ശതവർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പു് താമസിച്ചിരുന്ന ഒരു ഭട്ടതിരി ക്രിസ്‌തുമതം സ്വീകരിച്ചതിനെ  തുടർന്നു്  പ്രതികൂല സാഹചര്യങ്ങളാൽ സ്വന്ത കുടുംബം പരിത്യജിച്ച് ദേശം മാറി താമസിക്കുവാൻ നിർബ്ബന്ധിതനായി. ആ ക്രൈസ്തവ ബ്രാഹ്‌മണൻ  സൗകര്യപ്രദമായ ഒരു അധിവാസസ്ഥാനം കുറവിലങ്ങാട്ടിനു സമീപം കളത്തൂർ കരയിൽ സമ്പാദിച്ചു അവിടെ താമസമാക്കി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സന്തതിമ്പരകൾ, തടിയനാനി, കളപ്പുരയ്ക്കൽ, ആദിയായ കുടുംബപ്പേരുകളോടുകൂടി കുറവിലങ്ങാടു്, കാളികാവ്, കളത്തൂർ അനുബന്ധ പ്രദേശങ്ങളിലായി അധിവസിക്കുന്നു. 

(7)'''കൊട്ടാരത്തിൽ''' AD 1720
കടപ്പൂര് വലിയവീട്ടിൽ ശാഖയായ കൊടുങ്ങല്ലൂർ വലിയവീട്ടിൽ നിന്നും ഏ.ഡി 800ൽ പിരിഞ്ഞ ഉപ ശാഖയാണ്  വിതയത്തിൽ കുടുംബം. ഈ വിതയത്തിൽ കുടുംബക്കാരനായ ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവിന്റെ ഒരു സേവകനു ഏതോ കാരണവശാൽ കടമാളൂരിൽ നിന്നും മാറി കുറവിലങ്ങാട് പള്ളി പരിസരങ്ങളിൽ അധിവസിക്കണമെന്നും അത്യാശ തോന്നി. രാജാവു് ഔദാര്യപൂർവ്വം സേവകൻറെ ആഗ്രഹത്തെ അനുകൂലിച്ചും പള്ളിക്കു തെക്കുപടിഞ്ഞാറായി പുരയിടം വാങ്ങുന്നതിനുള്ള പണം നൽകുകയും, സേവകൻറെ പാർപ്പിടം കൊട്ടാരത്തിൽ എന്നറിയപ്പെടണമെന്നും ആജ്ഞാപിക്കയും ചെയ്തു. ഇങ്ങനെ കൊട്ടാരത്തിൽ കുടുംബം കുറവിലങ്ങാട്ടു സംജാതമായി. കൊട്ടാരത്തിൽ, പരിയാനിക്കൽ, മലയോലിക്കൽ ഇത്യാദി വീട്ടുപേരുകളോടുകൂടി പ്രസ്തുത കുടുംബാംഗങ്ങൾ കുറവിലങ്ങാട്ടും വിവിധ ദേശങ്ങളിലും കേരളത്തിനു പുറത്തും അധിവാസിക്കുന്നു.

(8)'''മാളിയേക്കൽ''' നിരണം AD 1760
പഴയകാലങ്ങളിൽ മൺപാത്രങ്ങളാണല്ലോ കേരളത്തിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. അന്ന്  മൺപാത്രങ്ങളുടെ വിൽപ്പനയ്ക്കായി നിരണത്ത് നിന്നും കടപ്പൂര്, കുറവിലങ്ങാട് ദേശങ്ങളിൽ വന്നിരുന്ന നിരണം മാളിയേക്കൽ കുടുംബത്തിൽപ്പെട്ട ഒരു വ്യക്തിയെ കടപ്പൂര് കടവിൽ കൂറ്റൻ മാപ്പിള പുരയിടം നൽകി  പാർപ്പിച്ചു. ഇവരുടെ പിൻമുറക്കാർ മാളിയേക്കൽ എന്ന വീട്ടുപേരിൽ അനുബന്ധ ദേശങ്ങളിൽ പാർത്തു വരുന്നു.

(9)'''മന്ത്രിക്കൽ ''' AD 1653-ലെ കൂനൻ കുരിശു സത്യത്തോടനുബന്ധിച്ച് വടക്കൻ പറവൂര് കോട്ടക്കാവ് ഇടവകയിൽ നിന്നും കുറവിലങ്ങാട് വന്ന് താമസിച്ചു. 

(10)'''വട്ടവനാൽ''' AD 1653-ലെ കൂനൻ കുരിശു സത്യത്തോടനുബന്ധിച്ച് വടക്കൻ പറവൂര് കോട്ടക്കാവ് ഇടവകയിൽ നിന്നും കുറവിലങ്ങാട് വന്ന് താമസിച്ചു.

==പ്രധാന വ്യക്തികളും ചരിത്ര വും==
== ഏ.ഡി 1-105, കടൈപ്പൂര് ശിമെയോൻ മാചേരൈ കത്തൈനാര് (അർക്കാദിയോക്കൻ/റമ്പാൻ)==

== ഏ.ഡി 1479-, കലിംഗൽ/കള്ളി/പള്ളിവീട്ടിൽ-പനംങ്കുഴയ്ക്കൽ യാക്കോബ് വലിയ കത്തനാര് ==

== ഏ.ഡി 1485-, കടപ്പൂര് വലിയവീട്ടിൽ ഇട്ടിട്ടൻ കത്തനാര് ==


== ഏ.ഡി 1542-, പാലൈമറ്റം/പാലമറ്റം/ പകലോമറ്റം ഗീവറുഗീസ് കത്തനാർ അർക്കാദിയോക്കൻ ==


== ഏ.ഡി 1616-, കലിംഗൽ/കള്ളി/പള്ളിവീട്ടിൽ-പറമ്പിൽ ചാണ്ടികത്തനാർ മെത്രാപ്പോലീത്താ  ==

== ഏ.ഡി 1622-14/04/1686, കടപ്പൂര് പുതുചേരൈ/പുതുശ്ശേരി നെല്ലാത്തൊട്ടി മാർത്തോമ്മാ രണ്ടാമൻ  ==

== ഏ.ഡി 1633-, കലിംഗൽ/കള്ളി/പള്ളിവീട്ടിൽ മാത്തൻ കത്തനാർ  അർക്കദിയാക്കോൻ  ==

== ഏ.ഡി 1662-1770, കടപ്പൂര് വലിയവീട്ടിൽ ഉണ്ണീട്ടൻ കത്തനാര്  ==

== ഏ.ഡി 1707-1808, അൽമായ പ്രമുഖൻ കടപ്പൂര് മാചേരൈ/മഞ്ചേരിലായ പള്ളിവീട്ടിൽ-മുറിഞ്ഞപ്പള്ളിൽ ചാക്കോ തരകൻ (കൂറ്റൻ മാപ്പിള)  ==

== ഏ.ഡി 1713-1756, അൽമായ പ്രമുഖൻ കടപ്പൂര് മാചേരൈ/മഞ്ചേരിലായ പള്ളിവീട്ടിൽ-മുറിഞ്ഞപ്പള്ളിൽ മാത്തൂ തരകൻ (ഇളയ മാപ്പിള)  ==


== ഏ.ഡി 05/05/1742 – 10/09/1786, കടപ്പൂര് പുതുചേരൈ/പുതുശ്ശേരി ആലങ്ങാട് കരിയാറ്റിൽ മാർ ഔസേപ്പ് മെത്രാപ്പൊലീത്താ  ==

  
==നാൾവഴി== 

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! വർഷം (ക്രി.വ.) !! സംഭവം 
|-
|  ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ട് || കുട്ടികൾക്ക് മാതാവിന്റെ  ദർശനം
|-
|  105 || ഇടവക സ്ഥാപനം 
|- 
| 1550 || തെക്കു വശത്തുള്ള സങ്കീർത്തി ദേവാലയം
|- 
| 1575 || കൽക്കുരിശു സ്ഥാപനം
|- 
| 1668 || ചെറിയ പള്ളി സ്ഥാപനം
|- 
| 1670 || പ്രധാന അൾത്താര സ്ഥാപനം
|- 
| 1680 || വടക്കേ സങ്കീർത്തി സ്ഥാപനം
|- 
| 1690 || സെമിത്തേരി പള്ളി സ്ഥാപനം
|- 
| 1901 || വൈദിക മന്ദിരം സ്ഥാപനം
|- 
| 1960 ||ദൈവാലയ നവീകരണം 
|-
| 2018 || ദൈവാലയ വിപുലീകരണവും മേജർ ആർക്കി എപ്പിസ്‌കോപ്പൽ പദവിയും
| 2019 || ഇടവക വികാരിക്ക് ആർച്ച്പ്രിസ്റ്റ് പദവി

== ചിത്രശാല ==
&lt;gallery&gt;
File:Kuravilangad Church vijayanrajapuram 06.jpg
File:Kuravilangad_Church_-_കുറവിലങ്ങാട്_പള്ളി_16.jpg
File:Kuravilangad_Church_-_കുറവിലങ്ങാട്_പള്ളി_02.jpg
File:Kuravilangad_Church_-_കുറവിലങ്ങാട്_പള്ളി_03.jpg
File:Kuravilangad_Church_-_കുറവിലങ്ങാട്_പള്ളി_08.jpg
File:Kuravilangad_Church_-_കുറവിലങ്ങാട്_പള്ളി_09.jpg
File:Kuravilangad_Church_-_കുറവിലങ്ങാട്_പള്ളി_10.jpg
File:Kuravilangad_Church_-_കുറവിലങ്ങാട്_പള്ളി_11.jpg
File:Kuravilangad_Church_-_കുറവിലങ്ങാട്_പള്ളി_12.jpg
&lt;/gallery&gt;

==അവലംബം==
{{Reflist}}
==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{commons category|St. Mary’s Forane Church, Kuravilangad}}
* [http://www.youtube.com/watch?v=XqD_u6czCKA കപ്പൽ പ്രദക്ഷിണം യു ട്യൂബിൽ]

[[വർഗ്ഗം:കോട്ടയം ജില്ലയിലെ ക്രിസ്ത്യൻ പള്ളികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:സീറോ മലബാർ കത്തോലിക്കാ സഭയിലെ പള്ളികൾ]]</text>
      <sha1>cvqgzlznx8ssghxxvqruldo3aj7ais0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കൊച്ചി കോർപ്പറേഷൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132641</id>
    <revision>
      <id>4619790</id>
      <parentid>4519450</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T07:38:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <origin>4619790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8441" sha1="m2y0cqsachlxdih50tx6wsftdxntj3o" xml:space="preserve">{{prettyurl|Corporation of Cochin}}
{{Otheruses4|'''കൊച്ചി''' എന്ന നഗരസഭയെക്കുറിച്ചുള്ളതാണ്‌|ഇതേ പേരിലുള്ള പട്ടണത്തെക്കുറിച്ചറിയാൻ|കൊച്ചി}}
{{Infobox legislature
|name         = Kochi Municipal Corporation
|logo         = Logo of Corporation of Cochin.jpg
|logo_caption=Logo of Kochi Municipal Corporation
|house_type   = [[Municipal Corporations in India|Municipal Corporation]]
|leader1_type = [[മേയർ]]
|leader1      = അഡ്വ.മിനിമോൾ വി കെ
|party1       = [[ Indian National Congress|കോൺഗ്രസ്]]
|election1    = 
|leader2_type = ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ
|leader2      = ദീപക് ജോയ്
|party2       = [[Indian National Congress|കോൺഗ്രസ് ]]
|election2    = 
|leader3_type = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്
|leader3      = 
|party3       = 
|election3    = 
|leader4_type = കോർപ്പറേഷൻ സെക്രട്ടറി
|leader4      = പി.എസ്.ഷിബു&lt;ref&gt;https://kochicorporation.lsgkerala.gov.in/en/secretary/370&lt;/ref&gt;
|seats        = 76&lt;ref&gt;https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/boundaries-number-of-divisions-in-kochi-corporation-undergo-sweeping-changes-as-per-draft-of-delimitation-of-wards/article68885752.ece&lt;/ref&gt;
|jurisdiction =
|term_limits  = 5 years
|foundation = {{start date and age|df=yes|1967}}
|house1 = 
|structure1 = {{Switcher|[[File:India Kerala Kochi Municipal Corporation Election Partywise 2025.svg|300px]]|By party|[[File:India Kerala Kochi Municipal Corporation Election Alliance Wise 2025.svg|300px]]|By alliance}}
|political_groups1 =
'''ഭരണ പക്ഷം (48)''' &lt;br /&gt;
{{colorbox|#046FFF}} [[United Democratic Front (Kerala)|UDF]] (48)
*{{colorbox|#00BFFF}} [[Indian National Congress|INC]] (42)
*{{colorbox|#228B22}} [[Indian Union Muslim League|IUML]] (3)
*{{colorbox|#CC6600}} [[Kerala Congress|KEC]] (1)
*{{colorbox|#B2B2B2}} [[Independent politician|IND]] (2)
'''ഔദ്യോഗിക പ്രതിപക്ഷം (20)''' &lt;br /&gt;
{{colorbox|#FF0000}} [[Left Democratic Front (Kerala)|LDF]] (20)
*{{colorbox|#CC0D0D}} [[Communist Party of India (Marxist)|CPI(M)]] (17)
*{{colorbox|#F9001B}} [[Communist Party of India|CPI]] (2)
*{{colorbox|#FF7F7F}} [[Congress (Secular)|CON(S)]] (1)
'''മറ്റ് പ്രതിപക്ഷം (9)''' &lt;br /&gt;
*{{colorbox|#FF9933}} [[Bharatiya Janata Party|BJP]] (6)
*{{colorbox|#B2B2B2}} [[Independent politician|IND]] (2)
|committees1    = {{collapsible list|bullets=yes
 | title = 8
 | 1 = Development standing committee
 | 2 = Education &amp; Sports standing committee
 | 3 = Finance standing committee
 | 4 = Health  standing committee
 | 5 = Public works standing committee
 | 6 = Tax appeal standing committee
 | 7 = Town planning standing committee
 | 8 = Welfare standing committee
 }}
|last_election1  = [[2025 Kerala local elections|9 December 2025]]
|next_election1  = December 2030
|session_room    = Kochi Municipal Corporation IMG 20180916 140014.jpg
|session_res     = 250px
|meeting_place   = Old Corporation Office at Park Avenue, [[Ernakulam]]
|website         = {{url|https://kochicorporation.lsgkerala.gov.in}}
}}

{| class=&quot;toccolours&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; style=&quot;float: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 250px; border-collapse: collapse; font-size: 95%;padding:0.1em&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;margin-left: inherit;background:blue; color:white; font-size: 1.4em; text-align:center&quot; | '''Kochi Municipal Corporation''' &lt;br /&gt; ''' കൊച്ചി നഗരസഭ '''
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;margin-left: inherit;background:white;&quot; | [[File:Logo of Corporation of Cochin.jpg|100px|center]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |  {{maplink |frame=yes
|frame-width=360 |frame-height=360 |frame-align=center
|text= '''Kochi Municipal Corporation'''
|type=shape |id=Q5172540 |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=2|title= കൊച്ചി നഗരസഭ}}
|-
|'''[[States of India|സംസ്ഥാനം]]'''
| [[കേരളം]]
|-
|'''[[districts of India|ജില്ല]]'''
|[[എറണാകുളം ]]
|-
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; | '''[[വിസ്തീർണ്ണം]]''' (Last defined in 1967)
| 94.88&amp;nbsp;km²
|-
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; | '''[[ജനസംഖ്യ]]''' (2011 census)
| 677,381 
|-
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; | '''[[ജനസാന്ദ്രത]]''' (2011 census)
| 7139/km²
|-
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; | '''കോഡുകൾ'''&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;• തപാൽ&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;• ടെലിഫോൺ&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;• Vehicle
| &amp;nbsp;&lt;br /&gt;682 0xx&lt;br /&gt;+91-484, &lt;br /&gt;KL-07, KL-39, KL-43
|-
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; | '''[[സമയമേഖല]]'''
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; | [[Indian Standard Time|IST]] ([[Coordinated Universal Time|UTC]]&amp;nbsp;+5:30)
|}
കേരളത്തിലെ ആറ് കോർപ്പറേഷനുകളിൽ ഒന്നാണ് '''കൊച്ചി കോർപ്പറേഷൻ'''. കൊച്ചി കോർപ്പറേഷൻ രൂപീകൃതമാകുന്നത് 1 നവംബർ 1967-ൽ ആണ്&lt;ref&gt;[http://www.mathrubhumi.com/kozhikode/news/1871315-local_news-Kozhikode-%E0%B4%95%E0%B5%8B%E0%B4%B4%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%8B%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E2%80%8C.html  കോഴിക്കോട് കോർപ്പറേഷന് 50 ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. കൊച്ചി കോർപ്പറേഷന്റെ വിസ്തൃതി 94.88 ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ ആണ്.

കേരളത്തിലെ മറ്റ് കോർപ്പറേഷനുകൾ [[തിരുവനന്തപുരം കോർപ്പറേഷൻ|തിരുവനന്തപുരം]], [[കൊല്ലം കോർപ്പറേഷൻ|കൊല്ലം]], [[തൃശൂർ കോർപ്പറേഷൻ|തൃശ്ശൂർ]], [[കോഴിക്കോട് കോർപ്പറേഷൻ|കോഴിക്കോട്]], [[കണ്ണൂർ കോർപ്പറേഷൻ|കണ്ണൂർ]] എന്നിവയാണ്.

[[സിപിഐമ്മിലെ]] [[അനിൽ കുമാറാണ്]] ഇപ്പോഴത്തെ കൊച്ചി മേയർ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/news/kerala/malayalam/article-malayalam-news-1.678667 |title=സൗമിനി ജെയിൻ കൊച്ചി മേയർ: ടി.ജെ വിനോദ് ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ |access-date=2015-12-03 |archive-date=2015-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151202030313/http://www.mathrubhumi.com/news/kerala/malayalam/article-malayalam-news-1.678667 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;


&lt;mapframe width=&quot;500&quot; height=&quot;500&quot; text=&quot;കൊച്ചി കോർപ്പറേഷൻ വാർഡുകൾ&quot; align=&quot;center&quot;&gt;
{
  &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,
  &quot;service&quot;: &quot;geoline&quot;,
  &quot;properties&quot;: {
    &quot;stroke&quot;: &quot;#0000ff&quot;,
    &quot;stroke-width&quot;: 2
  },
  &quot;query&quot;: &quot;\nSELECT ?id ?idLabel (concat('[[', ?idLabel, ']]') as ?title) WHERE\n{\n?id wdt:P361 wd:Q5172540. # ward of Kochi corp\nSERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'ml'.\n?id rdfs:label ?idLabel .\n}\n}&quot;}
&lt;/mapframe&gt;


&lt;!--==ഭൂമിശാസ്ത്രം==

==അതിരുകൾ==

== വാർഡുകൾ==

==സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ ==
--&gt;

==അവലംബം==
*http://www.corporationofcochin.net {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100809114442/http://www.corporationofcochin.net/ |date=2010-08-09 }}
*http://www.trend.kerala.gov.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190902161720/http://www.trend.kerala.gov.in/ |date=2019-09-02 }} 
*http://lsgkerala.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161110011609/http://lsgkerala.in/ |date=2016-11-10 }}
*Census data 2001
&lt;references/&gt;
{{എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}}

[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:എറണാകുളം ജില്ല]]
[[വർഗ്ഗം:കൊച്ചി]]</text>
      <sha1>m2y0cqsachlxdih50tx6wsftdxntj3o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619791</id>
      <parentid>4619790</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T07:41:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4619791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8515" sha1="2zktsjv81uhmipchroi6z6nzz6gpm5w" xml:space="preserve">{{prettyurl|Corporation of Cochin}}
{{Otheruses4|'''കൊച്ചി''' എന്ന നഗരസഭയെക്കുറിച്ചുള്ളതാണ്‌|ഇതേ പേരിലുള്ള പട്ടണത്തെക്കുറിച്ചറിയാൻ|കൊച്ചി}}
{{Infobox legislature
|name         = കൊച്ചി കോർപ്പറേഷൻ
|logo         = Logo of Corporation of Cochin.jpg
|logo_caption=കൊച്ചി നഗരസഭയുടെ ലോഗോ
|house_type   = [[മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ]]
|leader1_type = [[മേയർ]]
|leader1      = അഡ്വ.മിനിമോൾ വി കെ
|party1       = [[ Indian National Congress|കോൺഗ്രസ്]]
|election1    = 
|leader2_type = ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ
|leader2      = ദീപക് ജോയ്
|party2       = [[Indian National Congress|കോൺഗ്രസ് ]]
|election2    = 
|leader3_type = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്
|leader3      = 
|party3       = 
|election3    = 
|leader4_type = കോർപ്പറേഷൻ സെക്രട്ടറി
|leader4      = പി.എസ്.ഷിബു&lt;ref&gt;https://kochicorporation.lsgkerala.gov.in/en/secretary/370&lt;/ref&gt;
|seats        = 76&lt;ref&gt;https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/boundaries-number-of-divisions-in-kochi-corporation-undergo-sweeping-changes-as-per-draft-of-delimitation-of-wards/article68885752.ece&lt;/ref&gt;
|jurisdiction =
|term_limits  = 5 years
|foundation = {{start date and age|df=yes|1967}}
|house1 = 
|structure1 = {{Switcher|[[File:India Kerala Kochi Municipal Corporation Election Partywise 2025.svg|300px]]|By party|[[File:India Kerala Kochi Municipal Corporation Election Alliance Wise 2025.svg|300px]]|By alliance}}
|political_groups1 =
'''ഭരണ പക്ഷം (48)''' &lt;br /&gt;
{{colorbox|#046FFF}} [[United Democratic Front (Kerala)|UDF]] (48)
*{{colorbox|#00BFFF}} [[Indian National Congress|INC]] (42)
*{{colorbox|#228B22}} [[Indian Union Muslim League|IUML]] (3)
*{{colorbox|#CC6600}} [[Kerala Congress|KEC]] (1)
*{{colorbox|#B2B2B2}} [[Independent politician|IND]] (2)
'''ഔദ്യോഗിക പ്രതിപക്ഷം (20)''' &lt;br /&gt;
{{colorbox|#FF0000}} [[Left Democratic Front (Kerala)|LDF]] (20)
*{{colorbox|#CC0D0D}} [[Communist Party of India (Marxist)|CPI(M)]] (17)
*{{colorbox|#F9001B}} [[Communist Party of India|CPI]] (2)
*{{colorbox|#FF7F7F}} [[Congress (Secular)|CON(S)]] (1)
'''മറ്റ് പ്രതിപക്ഷം (9)''' &lt;br /&gt;
*{{colorbox|#FF9933}} [[Bharatiya Janata Party|BJP]] (6)
*{{colorbox|#B2B2B2}} [[Independent politician|IND]] (2)
|committees1    = {{collapsible list|bullets=yes
 | title = 8
 | 1 = Development standing committee
 | 2 = Education &amp; Sports standing committee
 | 3 = Finance standing committee
 | 4 = Health  standing committee
 | 5 = Public works standing committee
 | 6 = Tax appeal standing committee
 | 7 = Town planning standing committee
 | 8 = Welfare standing committee
 }}
|last_election1  = [[2025 Kerala local elections|9 ഡിസംബർ 2025]]
|next_election1  = ഡിസംബർ 2030
|session_room    = Kochi Municipal Corporation IMG 20180916 140014.jpg
|session_res     = 250px
|meeting_place   = Old Corporation Office at Park Avenue, [[Ernakulam]]
|website         = {{url|https://kochicorporation.lsgkerala.gov.in}}
}}

{| class=&quot;toccolours&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; style=&quot;float: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 250px; border-collapse: collapse; font-size: 95%;padding:0.1em&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;margin-left: inherit;background:blue; color:white; font-size: 1.4em; text-align:center&quot; | '''Kochi Municipal Corporation''' &lt;br /&gt; ''' കൊച്ചി നഗരസഭ '''
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;margin-left: inherit;background:white;&quot; | [[File:Logo of Corporation of Cochin.jpg|100px|center]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; |  {{maplink |frame=yes
|frame-width=360 |frame-height=360 |frame-align=center
|text= '''Kochi Municipal Corporation'''
|type=shape |id=Q5172540 |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=2|title= കൊച്ചി നഗരസഭ}}
|-
|'''[[States of India|സംസ്ഥാനം]]'''
| [[കേരളം]]
|-
|'''[[districts of India|ജില്ല]]'''
|[[എറണാകുളം ]]
|-
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; | '''[[വിസ്തീർണ്ണം]]''' (Last defined in 1967)
| 94.88&amp;nbsp;km²
|-
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; | '''[[ജനസംഖ്യ]]''' (2011 census)
| 677,381 
|-
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; | '''[[ജനസാന്ദ്രത]]''' (2011 census)
| 7139/km²
|-
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; | '''കോഡുകൾ'''&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;• തപാൽ&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;• ടെലിഫോൺ&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;• Vehicle
| &amp;nbsp;&lt;br /&gt;682 0xx&lt;br /&gt;+91-484, &lt;br /&gt;KL-07, KL-39, KL-43
|-
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; | '''[[സമയമേഖല]]'''
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; | [[Indian Standard Time|IST]] ([[Coordinated Universal Time|UTC]]&amp;nbsp;+5:30)
|}
കേരളത്തിലെ ആറ് കോർപ്പറേഷനുകളിൽ ഒന്നാണ് '''കൊച്ചി കോർപ്പറേഷൻ'''. കൊച്ചി കോർപ്പറേഷൻ രൂപീകൃതമാകുന്നത് 1 നവംബർ 1967-ൽ ആണ്&lt;ref&gt;[http://www.mathrubhumi.com/kozhikode/news/1871315-local_news-Kozhikode-%E0%B4%95%E0%B5%8B%E0%B4%B4%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%8B%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E2%80%8C.html  കോഴിക്കോട് കോർപ്പറേഷന് 50 ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. കൊച്ചി കോർപ്പറേഷന്റെ വിസ്തൃതി 94.88 ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ ആണ്.

കേരളത്തിലെ മറ്റ് കോർപ്പറേഷനുകൾ [[തിരുവനന്തപുരം കോർപ്പറേഷൻ|തിരുവനന്തപുരം]], [[കൊല്ലം കോർപ്പറേഷൻ|കൊല്ലം]], [[തൃശൂർ കോർപ്പറേഷൻ|തൃശ്ശൂർ]], [[കോഴിക്കോട് കോർപ്പറേഷൻ|കോഴിക്കോട്]], [[കണ്ണൂർ കോർപ്പറേഷൻ|കണ്ണൂർ]] എന്നിവയാണ്.

[[സിപിഐമ്മിലെ]] [[അനിൽ കുമാറാണ്]] ഇപ്പോഴത്തെ കൊച്ചി മേയർ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/news/kerala/malayalam/article-malayalam-news-1.678667 |title=സൗമിനി ജെയിൻ കൊച്ചി മേയർ: ടി.ജെ വിനോദ് ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ |access-date=2015-12-03 |archive-date=2015-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151202030313/http://www.mathrubhumi.com/news/kerala/malayalam/article-malayalam-news-1.678667 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;


&lt;mapframe width=&quot;500&quot; height=&quot;500&quot; text=&quot;കൊച്ചി കോർപ്പറേഷൻ വാർഡുകൾ&quot; align=&quot;center&quot;&gt;
{
  &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,
  &quot;service&quot;: &quot;geoline&quot;,
  &quot;properties&quot;: {
    &quot;stroke&quot;: &quot;#0000ff&quot;,
    &quot;stroke-width&quot;: 2
  },
  &quot;query&quot;: &quot;\nSELECT ?id ?idLabel (concat('[[', ?idLabel, ']]') as ?title) WHERE\n{\n?id wdt:P361 wd:Q5172540. # ward of Kochi corp\nSERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'ml'.\n?id rdfs:label ?idLabel .\n}\n}&quot;}
&lt;/mapframe&gt;


&lt;!--==ഭൂമിശാസ്ത്രം==

==അതിരുകൾ==

== വാർഡുകൾ==

==സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ ==
--&gt;

==അവലംബം==
*http://www.corporationofcochin.net {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100809114442/http://www.corporationofcochin.net/ |date=2010-08-09 }}
*http://www.trend.kerala.gov.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190902161720/http://www.trend.kerala.gov.in/ |date=2019-09-02 }} 
*http://lsgkerala.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161110011609/http://lsgkerala.in/ |date=2016-11-10 }}
*Census data 2001
&lt;references/&gt;
{{എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}}

[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:എറണാകുളം ജില്ല]]
[[വർഗ്ഗം:കൊച്ചി]]</text>
      <sha1>2zktsjv81uhmipchroi6z6nzz6gpm5w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പോരൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133888</id>
    <revision>
      <id>4619626</id>
      <parentid>4609343</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T16:44:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27782" sha1="k05fg687fwqkxjphwfbh0xdwn6kusjc" xml:space="preserve">{{prettyurl|Porur Gramapanchayat}}
{{Infobox settlement
| name                    = പോരൂർ
| native_name             = 
| native_name_lang        = 
| other_name              = 
| nickname                = 
| settlement_type         = ഗ്രാമം
| image_skyline           = 
| image_alt               = 
| image_caption           = 
| pushpin_map             = India Kerala#India
| pushpin_label_position  = rightM
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_map_caption     = Location in Kerala, India
| coordinates             = {{coord|11|10|27|N|76|12|3|E|display=inline,title}}
| subdivision_type        = Country
| subdivision_name        = {{Ind}}
| subdivision_type1       = [[States and territories of India|State]]
| subdivision_name1       = [[കേരളം]]
| subdivision_type2       = [[List of districts of India|District]]
| subdivision_name2       = [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]]
| established_title       = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date        = 
| founder                 = 
| named_for               = 
| government_type         = 
| governing_body          = 
| unit_pref               = Metric
| area_footnotes          = 
| area_rank               = 
| area_total_km2          = 
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 
| population_total        = 22,522
| population_as_of        = 2001
| population_rank         = 
| population_density_km2  = auto
| population_demonym      = 
| population_footnotes    = 
| demographics_type1      = Languages
| demographics1_title1    = Official
| demographics1_info1     = [[മലയാളം]], [[ഇംഗ്ലീഷ്]]
| timezone1               = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1             = +5:30
| postal_code_type        = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code             = 689339
| registration_plate      = [[List of RTO districts in India#KL.E2.80.94Kerala|KL]]-10
| website                 = 
| footnotes               = 
}}
[[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[നിലമ്പൂർ താലൂക്ക്|നിലമ്പൂർ താലൂക്കിൽ]], വണ്ടൂർ ബ്ലോക്കിലാണ് 34.86 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുള്ള പോരൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1961-ലാണ് പോരൂർ പഞ്ചായത്ത് രൂപീകൃതമായത്. വലിയ അങ്ങാടികളോ വ്യവസായ സ്ഥാപനങ്ങളോ ഇല്ലാത്ത ഒരു പഞ്ചായത്താണ് പോരൂർ. തൊടിയപ്പുലം റെയിൽവേസ്റ്റേഷൻ ഈ പഞ്ചായത്തിലാണ്. 2015 മാർച്ച് മുതൽ എൻ സി പി, മുസ്ലിംലീഗ് പിന്തുണയോടെ [[സിപിഐഎം]]ലെ Archana NS ആണ് പഞ്ചായത്ത് ഭരിക്കുന്നത് &lt;ref&gt;http://www.lsg.kerala.gov.in/pages/standingCommittee.php?intID=5&amp;ID=909&amp;ln=ml&lt;/ref&gt;. [[വണ്ടൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|വണ്ടൂർ നിയമസഭാ മണ്ഡല]]ത്തിന്റെയും [[വയനാട് ലോകസഭാമണ്ഡലം|വയനാട് ലോകസഭാ മണ്ഡലത്തിന്റെയും]] ഭാഗമാണീ പഞ്ചായത്ത്. 
&lt;mapframe text=&quot;പോരൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്&quot; width=300 height=300 align=center &gt;{ &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,  &quot;service&quot;: &quot;geoshape&quot;,  &quot;ids&quot;: &quot;Q16136594&quot;}&lt;/mapframe&gt; 
==ചരിത്രം&lt;ref&gt;http://lsgkerala.in/porurpanchayat/history/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;==
പോരൂർ അംശവും ചാത്തങ്ങോട്ടുപുറം അംശവും കൂടിച്ചേർന്നുണ്ടായതാണ് ഇന്നത്തെ പോരൂർ പഞ്ചായത്ത്. പോരൂർ ശിവക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉൽപത്തിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് ഈ പേര് വന്നതെന്നാണ് പഴമക്കാരിൽ നിന്നും കൈമാറിവന്ന ഐതിഹ്യം. കാടു വെട്ടിത്തെളിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ഒരു പണിക്കാരന്റെ ആയുധം തട്ടി കല്ലിൽ നിന്നും ക്രമാതീതമായി പുക ഉയർന്നു എന്നും അങ്ങനെ പുകയൂരായെന്നും, അത് ലോപിച്ച് പോരൂരായെന്നുമാണ് പ്രചരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന വിശ്വാസം. ഒരുകാലത്ത് കാടായികിടന്നിരുന്ന കേരളത്തിൽ ക്ഷേത്രസ്ഥാപനത്തിനായി കാടുവെട്ടിത്തെളിക്കുന്ന ആവശ്യത്തിലേക്കാവാം, ഇതേ ഐതിഹ്യകഥ വ്യാപകമായി പ്രചരിപ്പിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെന്ന് ചരിത്രം പരിശോധിച്ചാൽ മനസ്സിലാക്കാം. രാവണസഹോദരനും മഹാശിവഭക്തനുമായിരുന്ന “ഖരൻ” പ്രതിഷ്ഠിച്ചതാണ് ഇവിടുത്തെ ശിവപ്രതിഷ്ഠയെന്നും ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ചാത്തങ്ങോട്ടുപുറം ശ്രീതിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രവും പ്രസിദ്ധവുമാണ്. വളരെ പുരാതന കാലം മുതലേയുള്ള രണ്ടു മുസ്ളീം ആരാധനാലയങ്ങളാണ് എടപ്പുലം, തൊടികപ്പുലം പള്ളികൾ. എടപ്പുലം പള്ളിക്ക് ഏകദേശം 200 വർഷത്തിലധികം പഴക്കമുണ്ടെന്നാണറിവ്. പ്രസിദ്ധമതപണ്ഡിതനും, ആദരണീയനുമായ പൊറ്റയിൽ മാനുമുസ്ള്യാർ ഇവിടുത്ത ഖാസി(പുരോഹിതൻ) ആയിരുന്നു. ദേശീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന് ഈ ഗ്രാമം അതിന്റേതായ സംഭാവനകൾ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. രാമനാട്ടുകരക്കാരനായ കൃഷ്ണ മേനോനാണ് ഇവിടെ ദേശീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ വിത്തു പാകിയത്. ദേശീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാഗമായി അക്കാലത്ത് പഞ്ചായത്തിലെ വിവിധ സ്ഥലങ്ങളിൽ പൊതുയോഗങ്ങൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. 1921-ലെ മലബാർ ലഹളയോടെ പൊട്ടിത്തെറിച്ച ജന്മി കുടിയാൻ ബന്ധത്തിന്റെ ഒരു ഉപോൽപ്പന്നമാണ് 1929-ലെ മലബാർ കുടിയായ്മ നിയമം. വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ കാര്യത്തിലും ഭൂവുടമാ സമ്പ്രദായത്തിലെ സ്ഫോടനാത്മകമായ മാറ്റങ്ങൾക്കും നാന്ദി കുറിച്ചത് മലബാർ ലഹളയായിരുന്നു എന്നത് തർക്കമറ്റ വസ്തുതയാണ്. അധികാര ദുർവിനിയോഗത്തിനും, അഴിമതിക്കും, താന്തോന്നിത്തത്തിനുമെതിരെ ജനങ്ങൾ അക്കാലത്തു തന്നെ ശക്തിയായി പ്രതികരിച്ചതിന് മറ്റു ധാരാളം തെളിവുകളുമുണ്ട്. 1963-ലാണ് തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഒരു പഞ്ചായത്തുബോർഡ് അധികാരത്തിൽ വന്നത്. പാരമ്പര്യചികിത്സാരംഗത്തും ജ്യോതിഷരംഗത്തും ചാത്തങ്ങോട്ടുപുറം പുറംനാടുകളിലും അറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശമാണ്. ഉണ്ണിക്കുട്ടി വൈദ്യർ പഴയ കാലത്ത് ഈ പ്രദേശത്തെ പ്രധാന ആയുർവദ വൈദ്യനായിരുന്നു. ആ വൈദ്യ പാരമ്പര്യം പ്രസ്തുതകുടുംബം ഇന്നും നിലനിർത്തുന്നു. പ്രസിദ്ധ വേദപണ്ഡിതനായിരുന്ന കാഞ്ഞിരത്ത് മണ്ണഴി കേശവൻ നമ്പൂതിരി കേൾവികേട്ട, പേപ്പട്ടിവിഷ ചികിത്സകൻ കൂടിയായിരുന്നു. പോരൂർഭാഗത്ത് നാട്ടുചികിത്സാരംഗത്ത് പേരെടുത്ത വൈദ്യന്മാരായിരുന്നു മൊടപ്പിലാശ്ശേരി കുഞ്ഞൻവൈദ്യർ, പോരൂർ അയ്യപ്പൻ വൈദ്യർ എന്നിവർ. പരിശുദ്ധ ഖുർ-ആൻ മലയാളത്തിൽ പരിഭാഷപ്പെടുത്തിയ ആദരണീയ വ്യക്തിയായ അമാനത്ത് മുഹമ്മദ് അമാനി മൌലവി ഈ നാട്ടുകാരനാണ്

 {{സമീപസ്ഥാനങ്ങൾ
|Northwest = [[തിരുവാലി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]]
|North     = [[വണ്ടൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]]
|Northeast = [[കാളികാവ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കാളികാവ്]][[വണ്ടൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]]
|West      = [[തൃക്കലങ്ങോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]]
|Center    = പോരൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്
|South     = [[പാണ്ടിക്കാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]]
|Southwest = [[പാണ്ടിക്കാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പാണ്ടിക്കാട്]], [[തൃക്കലങ്ങോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തൃക്കലങ്ങോട്]]
|Southeast = [[പാണ്ടിക്കാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]]
|East      = [[കാളികാവ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]]
|}}

==സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| ജില്ല 
| മലപ്പുറം
|-
| ബ്ലോക്ക് 	
| വണ്ടൂർ
|-
| വിസ്തീര്ണ്ണം  
| 34.86 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ
|-
| ജനസംഖ്യ 
|21,522
|-
| പുരുഷന്മാർ 
|10,550
|-
| സ്ത്രീകൾ 	
|10,972
|-
| ജനസാന്ദ്രത 	
|617
|-
| സ്ത്രീ : പുരുഷ അനുപാതം
|1040
|-
| സാക്ഷരത 
|88.26%
|}
==പ്രസിഡണ്ടുമാർ==
#ശങ്കര വാരിയർ
#വി എം ദാമോദരൻ ഭട്ടതിരിപ്പാട്([[ഐ എൻ സി]])
# ഇ മുഹമ്മദ് കുഞ്ഞി([[ഐ എൻ സി]])
#വി എം ദാമോദരൻ ഭട്ടതിരിപ്പാട്([[ഐ എൻ സി]])
#എൻ എം ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരി ([[ഐ എൻ സി]])
# കെ ടി ജമീല ([[ഐ എൻ സി]])
#ഉണ്ണിച്ചാത്തൻ [[സിപിഎം]]
#സജീഷ്([[ഐ എൻ സി]])
#എൻ എം ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരി ([[ഐ എൻ സി]])
#കെ ടി മുംതാസ് കരിം (NCP)
#അർച്ചന NS [[സിപിഎം]]
#മുഹമ്മദ് ബഷീർ എൻ (കുഞ്ഞാൻ)  ([[ഐ എൻ സി]])

== വാർഡുകൾ, 2015ൽ മെമ്പർമാർ &lt;ref&gt; http://www.lsg.kerala.gov.in/pages/electiondetails.php?intID=5&amp;ID=909&amp;ln=ml&lt;/ref&gt;==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! വാർഡ്  !! പേർ !! മെമ്പർ!!പാർട്ടി
|-
| 1|| പാലക്കോട്|| ഉണ്ണിച്ചാത്തൻ സി പി||  [[സിപിഎം]]
|-
| 2 || രവിമംഗലം ||ശങ്കരനാരായണൻ പി പി||  [[സിപിഎം]]
|-
| 3 ||  മേലണ്ണം  || അബ്ദുൾ ലത്തീഫ് (മാനു) ||  [[ഐ എൻ സി]]
|-
| 4 || ചെറുകോട് || ജുൾഫീന കെ പി ||  [[ഐ എൻ സി]]
|-
| 5 || പുളിയക്കോട് || ഷാഹിദ ചേലേമഠത്തിൽ || എൽ ഡി എഫ്(സ്വ)
|-
| 6 || കോട്ടക്കുന്ന് ||മുജീബ് രഹ്മാൻ (മാനുപ്പ)||  എൽ ഡി എഫ്(സ്വ)
|-
| 7 || പോരുർ  || രമണി പി||  [[സിപിഎം]]
|-
| 8 || പള്ളിക്കുന്ന് || നളിനി ||  എൽ ഡി എഫ്(സ്വ)
|-
| 9 || പൂത്രക്കോവ് || പുഷ്പവല്ലി||  [[ഐ എൻ സി]]
|-
| 10 || തൊടികപ്പുലം || മുഹമ്മദ് ബഷീർ (കുഞ്ഞാൻ)||  [[ഐ എൻ സി]]
|-
| 11 || താളിയംകുണ്ട് ||മഞ്ജുഷ ||  [[ഐ എൻ സി]]
|-
| 12 ||അയനിക്കോട് || എം മുജീബ് മാസ്റ്റർ  ||  [[സിപിഎം]]
|-
| 13 || വീതനശ്ശേരി || കുരിക്കൾ മുഹമ്മദാലി ||  എൽ ഡി എഫ് (സ്വ)
|-
| 14 || പട്ടണം കുണ്ട് || അർച്ചന കെ ||  [[സിപിഎം]] (പ്രസിഡണ്ട്)
|-
| 15 || എരഞ്ഞിക്കുന്ന് || സുനിത ദേവി||  [[ഐ എൻ സി]]
|-
| 16 || നിരന്നപറമ്പ് || ഉമ്മുൾ ഹിന്ദ് ടി||  [[സിപിഎം]]
|-
| 17 || താലപ്പൊലിപറമ്പ്‌  || കണ്ണീയൻ അബ്ദുൾ കരീം||  എൻ സി പി
|}

== വാർഡുകൾ, 2020ൽ മെമ്പർമാർ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/ml/lbelection/electdmemberdet/2020/909 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2025-12-14 |archive-date=2025-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250803122021/https://lsgkerala.gov.in/ml/lbelection/electdmemberdet/2020/909 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! വാ. നം. !! പേർ !! മെമ്പർ!!പാർട്ടി!!ലീഡ്
|-
| 1|| പാലക്കോട്|| ജയ്യിദ ടീച്ചർ|| [[സ്വ]]||40
|-
| 2 || രവിമംഗലം || ഗീത || [[സി.പി.എം]]||295
|-
| 3 ||  മേലണ്ണം  || ഭാഗ്യലക്ഷ്മി മനോജ്‌ || [[ഐ എൻ സി]]|| 450
|-
| 4 || ചെറുകോട് || പി.ശങ്കരനാരായണൻ || [[ഐ എൻ സി]]||219
|-
| 5 || പുളിയക്കോട് || സുലൈഖ ലത്തീഫ് || [[മുസ്ലിം ലീ‍ഗ്]]||81
|-
| 6 || കോട്ടക്കുന്ന് ||കരുവാടൻ സാബിറ || [[ഐ എൻ സി]]||84
|-
| 7 || പോരുർ  || അൻവർ || [[സ്വ]]||30
|-
| 8 || പള്ളിക്കുന്ന് || മുഹമ്മദ് ബഷീർ (കുഞ്ഞാൻ)||  [[ഐ എൻ സി]]||173
|-
| 9 || പൂത്രക്കോവ് || കെ.സി. ശിബികുമാർ || [[ഐ എൻ സി]]||122
|-
| 10 || തൊടികപ്പുലം || കലകപ്പാറ സക്കീന ടീച്ചർ|| [[മുസ്ലിം ലീ‍ഗ്]]||353
|-
| 11 || താളിയംകുണ്ട് || ഹസ്​കർ മഠത്തിൽ|| [[ഐ എൻ സി]]||8
|-
| 12 ||അയനിക്കോട് || സി.രജില || [[സി.പി.എം]]||9
|-
| 13 || വീതനശ്ശേരി ||റംലത്ത്  || [[സ്വ]]||225
|-
| 14 || പട്ടണം കുണ്ട് || ഗിരീഷ് കെ (ബാബു || [[ഐ എൻ സി]]||113
|-
| 15 || എരഞ്ഞിക്കുന്ന് ||  സഫാറംസി || [[ഐ എൻ സി]]||654
|-
| 16 || നിരന്നപറമ്പ് || വി റാഷിദ് മാസ്റ്റർ|| [[സ്വ]]||47
|-
| 17 || താലപ്പൊലിപറമ്പ്‌  || ചന്ദ്രാദേവി|| [[ഐ എൻ സി]]||84
|}

== വാർഡുകൾ, 2025ൽ മെമ്പർമാർ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/ml/lbelection/electdmemberdet/2020/909 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2025-12-14 |archive-date=2025-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250803122021/https://lsgkerala.gov.in/ml/lbelection/electdmemberdet/2020/909 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! വാ. നം. !! വാ.പേർ !! മെമ്പർ!!പാർട്ടി!!വോട്ട്!! എതിരാളി1!!പാർട്ടി!!വോട്ട്!! എതിരാളി2!!പാർട്ടി!!വോട്ട്
|-
| 1|| പാലക്കോട്|| അബ്ദുസലാം (ചെറിയാപ്പു)||സ്വ  ||541|| ആഷിഖ് ചേന്നംകുളത്തിങ്ങൽ|| സ്വ ||495 || രാജേഷ് സിടി|| [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]] ||	96			
|-
| 2 || അലിക്കോട് || സബാന ഖലീൽ|| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]||602||ഫെബിന കാക്കപ്പാറ (ചെറിമ്മു) ||സ്വ  ||530 ||നീതു സിപി || [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]] ||21
|-
| 3 || രവിമംഗലം || ബാലസുബ്രഹ്മണ്യൻ|| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]] ||580|| ബിജേഷ് നെച്ചിക്കോടൻ||[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]  ||450 ||സുകുമാരൻ || [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]] ||29
|-
| 4||  മേലണ്ണം  || സിന്ധു|| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]  || 849 ||രാജേശ്വരി ||[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]  || 280|| ലക്ഷ്മി||   [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]] ||56
|-
| 5|| പുളിയക്കോട് ||സി ടി മുഹമ്മദ് ഷമീം|| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]  || 597 || എം മുരളീധരൻ|| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]] ||580 ||നാരായണൻ ||   [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]] ||21
|-
| 6 || കോട്ടക്കുന്ന് ||	മുഹമ്മദ് ഷാം (നാണിമാൻ)|| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]  || 791	 ||എ കെ ശിഹാബുദ്ധീൻ	 || സ്വ || 512 ||മുരളീധരൻ ||   [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]] ||6
|-
| 7 || പോരുർ  ||പവിത്ര വി	 || [[സ്വ]]  || 	560 || ബേബിമോൾ|| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]] || 513||പ്രീത ||   [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]] ||33
|-	
| 8 || പൂത്രക്കോവ് ||അബ്ബാസ് ഹാജി || [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]  || 579	 || ജംഷീർ (കുഞ്ഞിപ്പ)|| സ്വ ||249 || മോഹൻ ദാസ്||   [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]] ||121
|-
| 9 || പള്ളിക്കുന്ന് ||പുഷ്പവല്ലി  || [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]  || 578 ||  ശ്രീലത	 ||സ്വ ||401 ||സുനിത ||  [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]] ||205
|-
| 10 || തൊടികപ്പുലം || അബ്ദു ഷുക്കൂർ നീലേങ്ങാടൻ || [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]  ||  619	||അലി അംജദ്ഖാൻ (അംജദ് ബാബു) || സ്വ ||469 ||സുധീഷ് ||   [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]] ||15
|-
| 11 || താളിയംകുണ്ട് || പുന്നക്കാടൻ സാജിദ || [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]  || 605	 ||രാധ ടീച്ചർ	 ||സ്വ  || 341||സജിത ||   [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]] ||34
|-
| 12 || ചെറുകോട് ||ജുൽഫീന|| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]  || 523 ||സാലിഹ പൂവത്തി || സ്വ || 324||റം ലത്ത് പാലപ്പറ്റ ||   [[സ്വ]] ||210
|-
|  13||അയനിക്കോട് ||അബ്​ദുൽ നാസർ മാഞ്ചേരി  || [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]] ||627  || ശങ്കരനാരായണൻ|| സ്വ || 570||മോഹൻ ||   [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]] ||8
|-
|  14|| വീതനശ്ശേരി || ഇബ്രാഹിം കുന്നുമ്മൽ ||[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്‌ലിം ലീഗ്|ലീഗ്]]  ||604||റംലത്ത് കുന്നുമ്മൽ || സ്വ || 533|| അജയൻ||   [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]] ||13
|-
| 15 || ചെറുകോട് സൗത്ത്  || സാബിറ||[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]  || 580 || പി സ്മിത||  സ്വ || 307||പങ്കജ||   [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]] ||39
|-
| 16 || പട്ടണം കുണ്ട് || 	പ്രമീള ഗണേഷ്	||[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]]  ||736  ||കമലാവതി	|| സ്വ || - 512|| ||   [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]] ||

|-
| 17 || എരഞ്ഞിക്കുന്ന് || കാമിലമോൾ ||[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്‌ലിം ലീഗ്|ലീഗ്]]  ||793	 || ഉമ്മുൽഹിന്ദ്||സ്വ ||	431 ||ശരണ്യ||   [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]] ||37
|-
|  || നിരന്നപറമ്പ് ||സ്വപ്​ന പി ||[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സിപിഎം]]  ||585	  ||ബിൻസി ടീച്ചർ|| സ്വ ||456 ||നിഷ||   [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]] ||21
|-
| 17 || താലപ്പൊലിപറമ്പ്‌  || അബ്ദുൾകരീം|| [[നാഷണലിസ്റ്റ് കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി|എൻ. സി പി]] || 589	 || ശിവശങ്കരൻ (കുളങ്ങര മാനു)|| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]] ||480 ||പി സി ഗോപാലൻ||   [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപി]] ||64
|}

==ആരാധനാലയങ്ങൾ==
#[[പോരൂർ ശിവക്ഷേത്രം]]
#[[പൂത്രക്കോവ് മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം]]
#[[ഇരവിമംഗലം മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം]]
#[[ചാത്തങ്ങോട്ടുപുറം ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]]
#[[നീലാമ്പ്ര കരിങ്കാളികാവ്]]
#[[തൊടികപ്പുലം പള്ളീ]]
#[[എടപ്പുലം പള്ളി]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.google.com/search?client=ms-android-vivo&amp;output=search&amp;q=EDAPPULAM+Juma+Masjid&amp;ludocid=15833894857062284456&amp;lsig=AB86z5XlJmp1bAk-wKh9V5etsc_1&amp;kgs=1a2324cf73946a24&amp;shndl=-1&amp;source=sh/x/kp/local&amp;entrypoint=sh/x/kp/local|title=EDAPPULAM Juma Masjid - Google Search|access-date=2020-10-11}}&lt;/ref&gt;

==അവലംബം==
{{Reflist}}
*http://www.trend.kerala.gov.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190902161720/http://www.trend.kerala.gov.in/ |date=2019-09-02 }} 
*http://lsgkerala.in/porurpanchayat {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131130094831/http://lsgkerala.in/porurpanchayat/ |date=2013-11-30 }}
*http://trend.kerala.gov.in/trendsite/main/Election2010.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101028023610/http://trend.kerala.gov.in/trendsite/main/Election2010.html |date=2010-10-28 }}
*Census data 2001
{{malappuram-geo-stub}}
{{മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}}
[[വിഭാഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]]
{{മലപ്പുറം ജില്ല}}</text>
      <sha1>k05fg687fwqkxjphwfbh0xdwn6kusjc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ബ്രിക്‌സ്‌</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148071</id>
    <revision>
      <id>4619702</id>
      <parentid>4615084</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T23:51:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14007" sha1="tfxd98tkwakyeo49ylmx5rk15bnkfcq" xml:space="preserve">{{prettyurl|BRICS}} 
{{BRICS}}
{{Infobox organization
| name = ബ്രിക്‌സ്‌
| full name = Brazil, Russia, India, China, and South Africa&lt;hr/&gt;
| image = 2023 BRICS Summit family photographs.jpg
| image_size = 250
| caption = 2023 ലെ സമ്മേളനത്തിനു എത്തിയ ബ്രിക്‌സ് നേതാക്കൾ, ഇടതു നിന്നു വലത്തോട്ടു: [[ലൂയിസ് ഇനാസിയോ ലുല ഡാ സിൽവ|ലുല ഡാ സിൽവ]], [[ഷി ജിൻപിങ്]], [[സിറിൽ   റമഫോസ]], [[നരേന്ദ്ര മോദി]], സെർഗെയ് ലാവ്‌റോവ് ([[വ്ലാദിമിർ പുടിൻ]] ഇന്റെ പ്രതിനിധി).
| logo = BRICS Typography.svg
| logo_size = 250
| logo_alt = 
| logo_caption = BRICS Typography 
| map = Map_of_BRICS_countries.svg
| map_size = 
| map_alt = 
| map_caption = നിലവിലെ അംഗങ്ങളെ  നീല നിറത്തിലും, പുതിയതായി ചേരാൻ പോകുന്നവർ സിയാൻ നിറത്തിലും അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.
| map2 = 
| map2_size = 
| map2_caption = ----
'''[[Member states]] and key leaders:'''
----{{Infobox|subbox=yes
| labelstyle = padding-right:1em;text-align:left
| datastyle  = text-align:left
| label1     = {{flag|Brazil}}
| data1      = [[President of Brazil|President]] [[Luiz Inácio Lula da Silva|Lula da Silva]]
| label2     = {{flag|Russia}}
| data2      = [[President of Russia|President]] [[Vladimir Putin]]
| label3     = {{flag|India}}
| data3      = [[Prime Minister of India|Prime Minister]] [[Narendra Modi]]
| label4     = {{flag|China}} 
| data4      = [[President of the People's Republic of China|President]] [[Xi Jinping]]
| label5     = {{flag|South Africa}} [[15th BRICS summit|(2023 host)]]
| data5      = [[President of South Africa|President]] [[Cyril Ramaphosa]]}}&lt;hr/&gt;
| founding_location = UN [[Headquarters of the United Nations|HQ]], [[NYC]] ([[UNGA]] 61st session)&lt;br/&gt;[[Yekaterinburg]] ([[1st BRIC summit]])
| abbreviation = BRICS
| predecessor =  ബ്രിക്
| named_after = Member states' initials (in English)
| formation = സെപ്റ്റംബർ 2006 ([[ഐക്യരാഷ്ട്ര പൊതുസഭ]] 61 ആം സമ്മേളനം)&lt;br/&gt;ആദ്യ ബ്രിക് സമ്മേളനം: 16 ജൂൺ 2009
| founder = '''[[ഐക്യരാഷ്ട്ര പൊതുസഭ]] 61 ആം സമ്മേളനം:'''&lt;br/&gt;{{ubl|{{flagicon|Brazil}} സെൽസോ അമോരിൻ|{{flagicon|Russia}} സെർഗെയ് ലാവ്‌റോവ്|{{flagicon|India}} [[മൻമോഹൻ സിങ്]]|{{flagicon|People's Republic of China}} ലി ഴയോക്സിങ് |{{flagicon|Russia}} [[വ്ലാദിമിർ പുടിൻ]]|{{flagicon|China}} [[ഹു ജിന്റാവോ]]}}&lt;hr/&gt;'''ആദ്യ ബ്രിക് സമ്മേളനം:'''{{ubl|{{flagicon|Brazil}} ലൂല ദ സിൽവ|{{flagicon|Russia}} [[ദിമിത്രി മെദ്വെദേവ്]]|{{flagicon|India}} [[മൻമോഹൻ സിങ്]]|{{flagicon|China}} [[ഹു ജിന്റാവോ]]}}
| type = [[Intergovernmental organization]]
| purpose = രാഷ്ട്രീയവും സാമ്പത്തികവും 
| fields = [[അന്താരാഷ്ട്ര ബന്ധങ്ങൾ]]
| membership = 5
| membership_year = 2023
| funding = Member states
| formerly = ബ്രിക്
| website = https://brics2023.gov.za/
}}

[[ബ്രസീൽ]], [[റഷ്യ]], [[ഇന്ത്യ]], [[ചൈന]], എന്നീ രാജ്യങ്ങളുടെ കൂട്ടായ്‌മയായി രൂപീകൃതമായതാണ്‌ '''[[ബ്രിക്]]''' ( '''BRIC'''- Brazil, Russia, India, China). 2009-ലാണ്‌ ഈ കൂട്ടായ്‌മ നിലവിൽവന്നത്‌. ലോക രാജ്യങ്ങളുടെ ആകെ വിസ്തൃതിയുടെ നാലിൽ ഒരു ഭാഗവും ലോക ജനസംഖ്യയുടെ 40 ശതമാനവും കൈമുതലായുള്ള രാജ്യങ്ങളെന്ന നിലയിലാണ് ലോക സാമ്പത്തിക ക്രമത്തിൽ വലിയ ഇടപെടൽ നടത്താൻ കഴിയുന്ന വിധത്തിൽ ഇങ്ങനെയൊരു വേദി രൂപീകരിച്ചത്. മുന്നാം ഉച്ചകോടി ചൈനയിലെ കടൽത്തീര നഗരമായ സന്യയിലാണ്‌ നടന്നത്‌ (14 April 2011) . ഈ ഉച്ചകോടിമുതൽ '''[[ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]]''' കൂടി ബ്രിക്‌ രാഷ്ട്രങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ അംഗമായി. ഇതോടെ ബ്രിക്‌ രാഷ്ട്ര കൂട്ടായ്‌മ ഇനി  '''ബ്രിക്‌സ്''' ('''BRICS''') എന്നപേരിലാണ്‌ അറിയപ്പെടുക.അംഗരാഷ്ട്രങ്ങൾക്കിടയിൽ സാമ്പത്തിക സഹകരണം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിന് ലെയ്‌സൺ ഗ്രൂപ് രൂപവത്കരിക്കാൻ ബ്രിക്‌സ് ഉച്ചകോടി മന്ത്രിതലയോഗം തീരുമാനിച്ചു. മുന്നാം  ഉച്ചകോടി ബഹു ധ്രുവത പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളും, ലോക സമാധാനം, സുരക്ഷ, വികസനം ഉറപ്പാക്കൾ ഏന്നീ വിഷയങ്ങളും ചർച്ച ചെയ്തു. പരസ്പര സഹകരണത്തിലൂന്നി മുന്നേറാൻ അംഗ രാജ്യങ്ങൾക്കിടയിൽ ധാരണയായി. ഭീകരതയെ വിമർശിച്ചു, അതോടൊപ്പം ഭീകരതയെ നേരിടുന്നത്  അന്താരാഷ്ട്ര നിയമങ്ങൾക്ക്  അനുസൃതമായി വേണമെന്ന നിലപാട് സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.

2023 ഓഗസ്റ്റിൽ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ [[ജൊഹാനസ്‌ബർഗ്]] വെച്ച് നടന്ന 15 ആമത് ഉച്ചകോടിയിൽ, [[അർജന്റീന]], [[ഈജിപ്റ്റ്]], [[ഇറാൻ]], [[എത്യോപ്യ]], [[സൗദി അറേബ്യ]], [[ഐക്യ അറബ് എമിറേറ്റുകൾ]] എന്നീ ആറ് രാജ്യങ്ങളെ പുതിയ അംഗങ്ങളാകാൻ ക്ഷെണിച്ചതായി സിറിൽ റമഫോസ അറിയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web |title=സൗദി അറേബ്യ, ഇറാൻ ഉൾപ്പെടെ ആറ് രാജ്യങ്ങളെ പുതിയ അംഗങ്ങളാകാൻ ക്ഷണിച്ച് ബ്രിക്സ് |url=https://malayalam.news18.com/news/world/brics-invites-six-countries-including-saudi-arabia-iran-to-become-new-members-ar-gh-621900.html |website=News 18 Malayalam |accessdate=26 ഓഗസ്റ്റ് 2023 |archive-date=2023-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230826102123/https://malayalam.news18.com/news/world/brics-invites-six-countries-including-saudi-arabia-iran-to-become-new-members-ar-gh-621900.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;പൂർണ അംഗത്വം 2024 ജനുവരി 1 മുതൽ പ്രാബല്യത്തിൽ വരും.

==ചരിത്രം==
2006 സപ്തംബറിൽ [[ന്യൂയോർക്ക്|ന്യൂയോർക്കിൽ]] [[ബ്രസീൽ]], [[റഷ്യ]], [[ഇന്ത്യ]], [[ചൈന]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളുടെ വിദേശകാര്യ മന്ത്രിമാർ പങ്കെടുത്ത യോഗം ചേർന്നു.

==പങ്കെടുത്തവർ==
[[റഷ്യ|റഷ്യൻ]] പ്രസിഡന്റ്  [[ദിമിത്രി മെദ്വെദേവ്‎]], [[ബ്രസീൽ|ബ്രസീലിയൻ]] പ്രസിഡന്റ്  [[ദിൽമ റൗസഫ്]], [[ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക|ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ]] പ്രസിഡന്റ്  [[ജേക്കബ് സുമ]], [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യൻ]] പ്രധാനമന്ത്രി [[മൻമോഹൻ സിംഗ്‌]] എന്നിവരാണ്‌ 2011-ലെ ഉച്ചകോടിയിൽ പങ്കെടുത്തത്‌.

=='''ബ്രിക്സ് ബാങ്ക്'''==

{{പ്രധാനലേഖനം|ബ്രിക്സ് ബാങ്ക്}}

[[ബ്രസീൽ]] ,[[റഷ്യ]], [[ഇന്ത്യ]], [[ചൈന]], [[ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]] എന്നീ ബ്രിക്സ് രാജ്യങ്ങളുടെ വികസന പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് സാമ്പത്തിക സഹായം നൽകുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ ഈ രാജ്യങ്ങൾ ചേർന്ന് 2014 ജൂലൈ 15 നു രൂപീകരിച്ച ഒരു ബാങ്കാണ് '''ബ്രിക്സ് വികസന ബാങ്ക്''' അഥവാ '''ന്യൂ ഡെവലപ്മെൻറ് ബാങ്ക്''' (എൻ.ഡി.ബി.).&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt; [http://www.bbc.com/news/business-28317555 &quot;Brics nations to create $100bn development bank&quot;]. BBC.com. 15 July 2014&lt;/ref&gt;.ആഗോള സമ്പദ് വ്യവസ്ഥയിൽ [[അമേരിക്ക]] യുടെയും [[യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ|യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻറെയും]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള [[ലോകബാങ്ക്|ലോകബാങ്കിനും]] [[അന്താരാഷ്ട്ര നാണയനിധി|അന്താരാഷ്ട്ര നാണയനിധിക്കും]] തുല്യമായി ഒരു ബാങ്കാണ് ബ്രിക്സ് രാജ്യങ്ങൾ ഇതിലൂടെ ലക്ഷ്യം വയ്ക്കുന്നത്. 5000 കോടി ഡോളറിൻറെ ($50 ബില്യൺ ) പ്രാരംഭ മൂലധനവുമായി പ്രവർത്തനമാരംഭിക്കുന്ന ബ്രിക്സ് ബാങ്കിൻറെ ആസ്ഥാനം [[ചൈന]]യിലെ [[ഷാങ്ഹായ്]] ആണ്. &lt;ref name=&quot;headq&quot;&gt;[http://indiasnaps.com/brics-bank-to-be-headquartered-in-shanghai-india-to-hold-presidency/ &quot;BRICS Bank to be headquartered in Shanghai, India to hold presidency&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140812062235/http://indiasnaps.com/brics-bank-to-be-headquartered-in-shanghai-india-to-hold-presidency/ |date=2014-08-12 }}. Indiasnaps.com. 16 July 2014&lt;/ref&gt; .ബാങ്കിൻറെ ആദ്യത്തെ അധ്യക്ഷനായി [[കെ. വി. കാമത്ത്]] നിയമിക്കപ്പെട്ടു.അധ്യക്ഷൻറെ കാലാവധി 5 വർഷമാണ്.&lt;ref name=&quot;hindu&quot;&gt; 'Kamath to head BRICS Bank',(Puja Mehra),''The Hindu,Trivandrum'',12 May 2015,page number 14 &lt;/ref&gt;.

==നിലവിലെ നേതാക്കൾ==
{| class=wikitable
|-
! അംഗം
!{{flagcountry|Brazil}} 
!{{flagcountry|Russia}} 
!{{flagcountry|India}}
!{{flagcountry|China}} 
!{{flagcountry|South Africa}}
|-
! ചിത്രം
| [[File:Foto oficial de Luiz Inácio Lula da Silva (rosto).jpg|150px]]
| [[File:Владимир Путин (13-11-2021) (cropped).jpg|150px]]
| [[File:Official Photograph of Prime Minister Narendra Modi Potrait.png|150px]]
| [[File:Xi Jinping at the APEC summit (2022).jpg|150px]]
| [[File:Prime Minister Sunak met with President Ramaphosa of South Africa in Number 10 - 2022 (cropped).jpg|150px]]
|-
! പേര് 
| [[ലൂയിസ് ഇനാസിയോ ലുല ഡാ സിൽവ|ലുല ഡാ സിൽവ]]|| [[വ്ലാദിമിർ പുടിൻ]]|| [[നരേന്ദ്ര മോദി]]
| [[ഷി ജിൻപിങ്]]|| [[സിറിൽ   റമഫോസ]]
|-
! സ്ഥാനം
| [[ബ്രസീലിന്റെ രാഷ്‌ട്രപതി]]|| [[റഷ്യൻ രാഷ്‌ട്രപതി]]|| [[ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി]]
| [[ചൈനയുടെ പ്രസിഡണ്ട്|ചൈനയുടെ രാഷ്‌ട്രപതി]]
| [[ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ പ്രസിഡന്റ്|ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ രാഷ്‌ട്രപതി]]
|}

== സ്രോതസ്സുകൾ ==
* http://www.pravasabhumi.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=688%3A2011-04-12-17-47-57&amp;catid=122%3AInternational&amp;Itemid=1{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* http://www.madhyamam.com/news/68667/110413 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110415130036/http://www.madhyamam.com/news/68667/110413 |date=2011-04-15 }}

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{reflist}}

[[വർഗ്ഗം:അന്താരാഷ്ട്ര സംഘടനകൾ]]</text>
      <sha1>tfxd98tkwakyeo49ylmx5rk15bnkfcq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കെ.പി. മോഹനൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149577</id>
    <revision>
      <id>4619773</id>
      <parentid>4598784</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T06:40:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GV2010</username>
        <id>217548</id>
      </contributor>
      <origin>4619773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5935" sha1="l3l19tizwo6pxlkd34oybkc2hx98tqj" xml:space="preserve">{{prettyurl|K. P. Mohanan}} 

{{PU|K. P. Mohanan}}
{{Infobox Indian politician
|name         = കെ.പി. മോഹനൻ  
|image        = 
|caption      = 
|birth_date   =  
|birth_place  = 
|residence    = 
|nationality  = {{Flag icon|India}} [[ഇന്ത്യൻ]] 
|death_date   =
|death_place  =
|office       =  കേരളത്തിലെ കൃഷി വകുപ്പ് മന്ത്രി
|term_start   = 18 മെയ് 2011
| term_end = 20 മേയ് 2016
|predecessor  = [[മുല്ലക്കര രത്നാകരൻ]]
|successor    = [[വി.എസ്. സുനിൽ കുമാർ]]
|office1       =  കേരള നിയമസഭാംഗം
|constituency1 = [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം]]
|term_start1   = 2011
| term_end1 = 2016
|predecessor1  =
|successor1    = [[കെ.കെ. ശൈലജ]]
|constituency2 = [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം]]
|term_start2    = 2021
| term_end2= 2026
|predecessor2  = [[കെ.കെ. ശൈലജ]]
|successor2    =
|constituency3 = 
|term_start3   = 
| term_end3 =
|predecessor3  =
|successor3    =
|party        =
| religion = 
| mother= 
| father= 
|spouse       = 
|children     = 
|website      = 
|footnotes    = 
|date         = 
|year         =
|source       = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/122%20V%20S%20Sunil%20Kumar.pdf നിയമസഭ
}}


{{For|ഇതേപേരിലുള്ള സാഹിത്യകാരനെക്കുറിച്ചറിയാൻ|കെ.പി. മോഹനൻ (സാഹിത്യകാരൻ‌)|}}
കേരളത്തിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ നേതാവാണ് '''കെ.പി. മോഹനൻ'''. LJD([[ലോക് താന്ത്രിക് ജനതാ ദൾ]]) പാർട്ടിയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ഇദ്ദേഹം 2011-ലേയും 2021-ലേയും കേരള നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡത്തിൽ]] നിന്ന് തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. ഇതിനു മുൻപ് മൂന്നു തവണ നിയമസഭയിലേക്ക് തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.        2011മുതൽ 2016 വരെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിൽ കൃഷി വകുപ്പ് മന്ത്രി ആയിരുന്നു...!

==ജീവിതരേഖ==
മുൻമന്ത്രി പരേതനായ [[പി.ആർ. കുറുപ്പ്|പി.ആർ. കുറുപ്പിന്റെയും]], പരേതയായ കെ.പി. ലീലാവതി അമ്മയുടെയും മകനായി 1950 മാർച്ച് 3-നു് [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] പുത്തൂരിൽ ജനിച്ചു&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/mohanankp.pdf&lt;/ref&gt;. ഭാര്യ ഹേമജ മോഹനൻ. ഒരു മകനും രണ്ടു പെണ്മക്കളുമുണ്ട്. 

== തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-03-24 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111050225/http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-03-24 |archive-date=2021-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510182516/http://www.keralaassembly.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! വർഷം !! മണ്ഡലം || വിജയിച്ച സ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും !! പരാജയപ്പെട്ട മുഖ്യസ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും
|-
| 2016 || [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[കെ.കെ. ശൈലജ]] ||  [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.]] || [[കെ.പി. മോഹനൻ]] || [[ജനതാദൾ (യുനൈറ്റഡ്)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]] 
|-
| 2011 || [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[കെ.പി. മോഹനൻ]] || [[സോഷ്യലിസ്റ്റ് ജനത (ഡെമോക്രാറ്റിക്)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]] || [[സൈയ്ത് അലവി പുതിയവളപ്പിൽ]] || [[ഐ.എൻ.എൽ.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.]] 
|-
|}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:മോഹനൻ}}

[[വർഗ്ഗം:1950-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മാർച്ച് 3-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ കൃഷിവകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>l3l19tizwo6pxlkd34oybkc2hx98tqj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619774</id>
      <parentid>4619773</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T06:41:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GV2010</username>
        <id>217548</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5966" sha1="q9i6elir89gbafzxmra7ljbbpuyexb6" xml:space="preserve">{{prettyurl|K. P. Mohanan}} 

{{PU|K. P. Mohanan}}
{{Infobox Indian politician
|name         = കെ.പി. മോഹനൻ  
|image        = 
|caption      = 
|birth_date   =  
|birth_place  = 
|residence    = 
|nationality  = {{Flag icon|India}} [[ഇന്ത്യൻ]] 
|death_date   =
|death_place  =
|office       =  കേരളത്തിലെ കൃഷി വകുപ്പ് മന്ത്രി
|term_start   = 18 മെയ് 2011
| term_end = 20 മേയ് 2016
|predecessor  = [[മുല്ലക്കര രത്നാകരൻ]]
|successor    = [[വി.എസ്. സുനിൽ കുമാർ]]
|office1       =  കേരള നിയമസഭാംഗം
|constituency1 = [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം]]
|term_start1   = 2011
| term_end1 = 2016
|predecessor1  = [[പി. ജയരാജൻ]]
|successor1    = [[കെ.കെ. ശൈലജ]]
|constituency2 = [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം]]
|term_start2    = 2021
| term_end2= 2026
|predecessor2  = [[കെ.കെ. ശൈലജ]]
|successor2    =
|constituency3 = 
|term_start3   = 
| term_end3 =
|predecessor3  =
|successor3    =
|party        =
| religion = 
| mother= 
| father= 
|spouse       = 
|children     = 
|website      = 
|footnotes    = 
|date         = 
|year         =
|source       = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/122%20V%20S%20Sunil%20Kumar.pdf നിയമസഭ
}}


{{For|ഇതേപേരിലുള്ള സാഹിത്യകാരനെക്കുറിച്ചറിയാൻ|കെ.പി. മോഹനൻ (സാഹിത്യകാരൻ‌)|}}
കേരളത്തിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ നേതാവാണ് '''കെ.പി. മോഹനൻ'''. LJD([[ലോക് താന്ത്രിക് ജനതാ ദൾ]]) പാർട്ടിയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ഇദ്ദേഹം 2011-ലേയും 2021-ലേയും കേരള നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം|കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡത്തിൽ]] നിന്ന് തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. ഇതിനു മുൻപ് മൂന്നു തവണ നിയമസഭയിലേക്ക് തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.        2011മുതൽ 2016 വരെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിൽ കൃഷി വകുപ്പ് മന്ത്രി ആയിരുന്നു...!

==ജീവിതരേഖ==
മുൻമന്ത്രി പരേതനായ [[പി.ആർ. കുറുപ്പ്|പി.ആർ. കുറുപ്പിന്റെയും]], പരേതയായ കെ.പി. ലീലാവതി അമ്മയുടെയും മകനായി 1950 മാർച്ച് 3-നു് [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] പുത്തൂരിൽ ജനിച്ചു&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/mohanankp.pdf&lt;/ref&gt;. ഭാര്യ ഹേമജ മോഹനൻ. ഒരു മകനും രണ്ടു പെണ്മക്കളുമുണ്ട്. 

== തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-03-24 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111050225/http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-03-24 |archive-date=2021-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510182516/http://www.keralaassembly.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! വർഷം !! മണ്ഡലം || വിജയിച്ച സ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും !! പരാജയപ്പെട്ട മുഖ്യസ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും
|-
| 2016 || [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[കെ.കെ. ശൈലജ]] ||  [[സി.പി.ഐ.എം.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.]] || [[കെ.പി. മോഹനൻ]] || [[ജനതാദൾ (യുനൈറ്റഡ്)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]] 
|-
| 2011 || [[കൂത്തുപറമ്പ് നിയമസഭാമണ്ഡലം]] || [[കെ.പി. മോഹനൻ]] || [[സോഷ്യലിസ്റ്റ് ജനത (ഡെമോക്രാറ്റിക്)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]] || [[സൈയ്ത് അലവി പുതിയവളപ്പിൽ]] || [[ഐ.എൻ.എൽ.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.]] 
|-
|}

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;
{{DEFAULTSORT:മോഹനൻ}}

[[വർഗ്ഗം:1950-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മാർച്ച് 3-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ കൃഷിവകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>q9i6elir89gbafzxmra7ljbbpuyexb6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വി.ഡി. സതീശൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150260</id>
    <revision>
      <id>4619533</id>
      <parentid>4619532</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T12:01:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16645" sha1="a8so34ydqid9tw50vxa3stga1mr9hyc" xml:space="preserve">{{prettyurl|V.D. Satheesan}}
{{Infobox_politician
| name                = വി.ഡി. സതീശൻ
| image               = File:Vdsatheesan.jpg
| caption             = വി.ഡി. സതീശൻ
| office              = കേരളത്തിൻ്റെ 
നിയുക്ത [[കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term                = 18 മെയ് 2026 
| predecessor         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor           = 
| office2             = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പതിനഞ്ചാം [[കേരള നിയമസഭ]]
| term_start2         = [[22 മേയ്]] [[2021]]
| term_end2           = [[4]] [[മെയ്]] [[2026]]
| predecessor2        = [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
| successor2          = [[പിണറായി വിജയൻ]] 
| office3             = കേരള [[നിയമസഭാംഗം]]
| constituency3       = [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
| term_start3         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| term_end3           = 
| predecessor3        = [[പി. രാജു]]
| successor3          = 
| salary              = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1964|05|31}}
| birth_place         = [[നെട്ടൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| residence           = [[പറവൂർ]], [[എറണാകുളം ജില്ല]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:Indian National Congress Flag.svg|frameless|25x25px]]
[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| religion            = [[ഹിന്ദു]]
| father              = കെ. ദാമോദര മേനോൻ
| mother              = വി. വിലാസിനി അമ്മ
| spouse              = ആർ. ലക്ഷ്മി പ്രിയ
| children            = ഒരു മകൾ
| website             = {{URL|www.vdsatheesan.in}}
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14 
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/111%20V%20D%20Satheesan.pdf നിയമസഭ
| data1               = 
| 1blankname          = ഗവർണർ
| 1namedata           = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
}}
കേരളത്തിലെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] നേതാക്കളിലൊരാളും
2021 മുതൽ 2026 വരെ 
പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതാവും 2026 മെയ് 18 മുതൽ കേരളത്തിന്റെ പതിമൂന്നാമത് നിയുക്ത മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് ''വടശ്ശേരി ദാമോദരൻ സതീശൻ'' എന്ന '''വി.ഡി.സതീശൻ.(31 മെയ് 1964)'''  
2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നും കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗമാണ്.

==ജീവിതരേഖ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ നെട്ടൂരിൽ (മരട് മുനിസിപ്പാലിറ്റി) വടശ്ശേരി ദാമോദര മേനോന്റെയും വി.വിലാസിനിയമ്മയുടെയും മകനായി ഇടവ മാസത്തിലെ ചതയം
നക്ഷത്രത്തിൽ 1964 മെയ് 31ന്  ജനനം.

നെട്ടൂർ എസ്.വി.യു.പി. സ്ക്കൂളിൽ പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസം,  ഹൈ സ്ക്കൂൾ പനങ്ങാടിൽ ഹൈസ്ക്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. നിയമ ബിരുദധാരിയാണ്. വിദ്യാർഥി പ്രസ്ഥാനത്തിലൂടെയാണ്  ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവേശം.   

തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിലെ ആർട്സ് ക്ലബ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.  എം.ജി, കേരള സർവ്വകലാശാലകളിൽ യൂണിയൻ കൗൺസിലറായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം 1986-87 കാലത്ത് എം.ജി സർവ്വകലാശാലാ യൂണിയൻ ചെയർമാനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/satheesanvd.pdf&lt;/ref&gt; എൻ.എസ്.യു ദേശീയ കമ്മറ്റി സെക്രട്ടറി സ്ഥാനം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട് &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/politics/congress-mla-vd-satheesan-to-be-the-leader-of-opposition-in-kerala-121052201127_1.html&lt;/ref&gt;

പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ് വിപ്പ് സ്ഥാനം വഹിച്ചിരുന്ന ഇദ്ദേഹം അന്യസംസ്ഥാന ലോട്ടറിക്കെതിരായ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടി.&lt;ref name =madhyamam&gt;{{cite web | url =http://www.madhyamam.com/news/64579/110402 | title =സി.പി.ഐ 'തുരന്തോ'ക്കെതിരെ സതീശൻ | date =ഏപ്രിൽ 2, 2011 | accessdate =ഏപ്രിൽ 11, 2012 | publisher =മാതൃഭൂമി | language = }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

പരിസ്ഥിതിക്കുവേണ്ടിയും, ഗാഡ്ഗിൽ കമ്മറ്റി റിപ്പോർട്ടിനനുകൂലമായും പ്രതികരിക്കുന്ന എം എൽ ഏ മാരുടെ രാഷ്ട്രീയെതര സംഘത്തിൽ പ്രമുഖൻ&lt;ref&gt;http://4malayalees.com/index.php?page=newsDetail&amp;id=27830&lt;/ref&gt;. എ.ഐ.സി.സി സെക്രട്ടറിയും 2014 ൽ കെ.പി.സി.സി വൈസ് പ്രസിഡണ്ടായും നിയമിതനായി &lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=16143395&amp;tabId=0&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
1986–1987 കാലഘട്ടത്തിൽ സതീശൻ [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാല]] യൂണിയന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ]] (NSUI) സെക്രട്ടറിയായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Members - Kerala Legislature&quot;&gt;{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/members/v_d_satheesan.htm|access-date=20 May 2021|website=www.niyamasabha.org}}&lt;/ref&gt;

1989-ൽ കെ.എസ്.യു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 1992-ൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 2011-ലെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രിപദം, 2017-ൽ രമേശ് ചെന്നിത്തല സംസ്ഥാന ആഭ്യന്തര വകുപ്പ് മന്ത്രിയായപ്പോൾ ഒഴിവ് വന്ന കെ.പി.സി.സി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് ആദ്യമെ സതീശൻ്റെ പേര് വന്നെങ്കിലും പിന്നീട് ആ സ്ഥാനങ്ങൾ സതീശന് നഷ്‌ടപ്പെടുകയായിരുന്നു.

വി. ഡി. സതീശന്റെ രാഷ്ട്രീയ അരങ്ങേറ്റം 1996-ലായിരുന്നു. അന്ന് [[കേരള നിയമസഭ]] തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂരിൽ]] നിന്ന് മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ]] സ്ഥാനാർഥിയായ [[പി. രാജു]]വിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ കാലത്ത് [[പറവൂർ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. കേരളത്തിലെ മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന ജി.കാർത്തികേയനാണ് സതീശൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരു.

2001-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി [[കേരള നിയമസഭ]]യിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] അഭിഭാഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു.
2006, 2011, 2016, 2021, 2026 
വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പറവൂരിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sushanth|title=ASSEMBLY ELECTIONS 1957 - 2016(Kerala)|url=https://data-analytics.github.io/Election_Data/kerala.html|access-date=20 May 2021|website=data-analytics.GitHub.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kerala Assembly Election Results in 2016|url=https://www.elections.in/kerala/assembly-constituencies/2016-election-results.html|access-date=22 May 2021|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt; 

2006-ലെ 12-ാം കേരള നിയമസഭയിൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ]] [[ചീഫ് വിപ്പ്|ചീഫ് വിപ്പായും]] പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sudhi|first=K. S.|date=19 March 2021|title=Kerala Assembly Elections {{!}} Congress banks yet again on Satheesan in Paravur|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/congress-banks-yet-again-on-satheesan-in-paravur/article34103288.ece|access-date=20 May 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

2021 മേയ് 22-ന് [[കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി]] വി. ഡി. സതീശനെ [[15-ാം കേരള നിയമസഭ]]യിലെ [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി]] തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=തങ്ങൾ|first=ശിഹാബുദ്ദീൻ|title=ഇനി പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ചാട്ടുളി സതീശൻ; തിരിച്ചുവരവിലേക്കുള്ള ആദ്യചുവട്‌|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheeshan-leader-of-opposition-in-kerala-1.5685199|access-date=22 May 2021|website=Mathrubhumi|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheesan-kerala-chief-minister-aicc-announcement-si9j4v1i|title=Suspense ends; VD Satheesan named Kerala Chief Minister|access-date=2026-05-14|last=Desk|first=News|date=2026-05-14|language=en}}&lt;/ref&gt;
2026 മെയ് 14 ന് സതീശനെ ഹൈക്കമാൻഡ് കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. &lt;ref&gt;https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/05/14/vd-satheesan-cm-announcement-high-command-decision&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനം ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[കേരള നിയമസഭ]]
!വർഷം
!നിയോജക മണ്ഡലം
!
!പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!എതിരാളി
!
!എതിരാളി പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!ഭൂരിപക്ഷം
!ഭൂരിപക്ഷം %
!ഫലം
|-
|[[1996 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''1996''']]
| rowspan=&quot;7&quot; |'''[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]'''
|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}}
|'''38,607'''
|'''43.67'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[P. Raju|പി. രാജു]]
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=7}}
|39,723
|44.93
| -1,116
| -1.26%
|style=&quot;background:#FFB6C1;&quot; | '''പരാജയപ്പെട്ടു'''
|-
|[[2001 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2001''']]
|'''48,859'''
|'''50.11%'''
|41,425
|42.48
|7,434
|7.63%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2006 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2006''']]
|'''51,099'''
|'''51.06'''
|കെ. എം. ദിനകരൻ
|43,307
|43.27
|7,792
|7.79%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2011 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2011''']]
|'''74,632'''
|'''51.78'''
|[[Pannian Ravindran|പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ]]
|62,955
|43.91
|11,349
|7.87%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2016 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2016''']]
|'''74,985'''
|'''46.70'''
|ശാരദ മോഹൻ
|54,351
|33.85
|20,364
|12.85%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2021 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2021''']]
|'''82,264'''
|'''51.87'''
|എം. ടി. നിക്സൺ
|60,963
|38.44
|21,301
|13.47%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2026 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2026''']]
|'''78,658'''
|'''49.2'''
|[[E. T. Taison|ഇ. ടി. ടൈസൺ]]
|58,058
|36.3
|20,600
|12.7%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|}
==അവലംബം==
{{Reflist|2}}
{{Fourteenth KLA}}
{{Fifteenth KLA}}

{{DEFAULTSORT:സതീശൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 31-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>a8so34ydqid9tw50vxa3stga1mr9hyc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619536</id>
      <parentid>4619533</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T12:16:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17655" sha1="7fgkfcdzd6alzsh5c9eze0w3gbl3lxy" xml:space="preserve">{{prettyurl|V.D. Satheesan}}
{{Infobox_politician
| name                = വി.ഡി. സതീശൻ
| image               = File:Vdsatheesan.jpg
| caption             = വി.ഡി. സതീശൻ
| office              = കേരളത്തിൻ്റെ 
നിയുക്ത [[കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term                = 18 മെയ് 2026 
| predecessor         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor           = 
| office2             = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പതിനഞ്ചാം [[കേരള നിയമസഭ]]
| term_start2         = [[22 മേയ്]] [[2021]]
| term_end2           = [[4]] [[മെയ്]] [[2026]]
| predecessor2        = [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
| successor2          = [[പിണറായി വിജയൻ]] 
| office3             = കേരള [[നിയമസഭാംഗം]]
| constituency3       = [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
| term_start3         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| term_end3           = 
| predecessor3        = [[പി. രാജു]]
| successor3          = 
| salary              = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1964|05|31}}
| birth_place         = [[നെട്ടൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| residence           = [[പറവൂർ]], [[എറണാകുളം ജില്ല]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:Indian National Congress Flag.svg|frameless|25x25px]]
[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| religion            = [[ഹിന്ദു]]
| father              = കെ. ദാമോദര മേനോൻ
| mother              = വി. വിലാസിനി അമ്മ
| spouse              = ആർ. ലക്ഷ്മി പ്രിയ
| children            = ഒരു മകൾ
| website             = {{URL|www.vdsatheesan.in}}
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14 
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/111%20V%20D%20Satheesan.pdf നിയമസഭ
| data1               = 
| 1blankname          = ഗവർണർ
| 1namedata           = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
}}
കേരളത്തിലെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] നേതാക്കളിലൊരാളും
2021 മുതൽ 2026 വരെ 
പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതാവും 2026 മെയ് 18 മുതൽ കേരളത്തിന്റെ പതിമൂന്നാമത് നിയുക്ത മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് ''വടശ്ശേരി ദാമോദരൻ സതീശൻ'' എന്ന '''വി.ഡി.സതീശൻ.(31 മെയ് 1964)'''  
2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നും കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗമാണ്.
സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭകളിൽ അംഗമാകാതെ
ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലെത്തുന്ന ആറാമത്തെ രാഷ്‌ട്രീയ നേതാവാണ് സതീശൻ. [[കെ. കരുണാകരൻ]]
[[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവർക്ക് ശേഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്
പദവിയിൽ നിന്ന് മുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്ന മൂന്നാമത്തെയാളുമാണ്. 
[[ഇ.എം.എസ്]], [[പട്ടം താണുപിള്ള]], [[എ.കെ. ആൻ്റണി]], [[ഇ.കെ. നായനാർ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവരാണ് സതീശന് മുൻപ് മന്ത്രിയാകാതെ മുഖ്യമന്ത്രിയായവർ.

==ജീവിതരേഖ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ നെട്ടൂരിൽ (മരട് മുനിസിപ്പാലിറ്റി) വടശ്ശേരി ദാമോദര മേനോന്റെയും വി.വിലാസിനിയമ്മയുടെയും മകനായി ഇടവ മാസത്തിലെ ചതയം
നക്ഷത്രത്തിൽ 1964 മെയ് 31ന്  ജനനം.

നെട്ടൂർ എസ്.വി.യു.പി. സ്ക്കൂളിൽ പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസം,  ഹൈ സ്ക്കൂൾ പനങ്ങാടിൽ ഹൈസ്ക്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. നിയമ ബിരുദധാരിയാണ്. വിദ്യാർഥി പ്രസ്ഥാനത്തിലൂടെയാണ്  ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവേശം.   

തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിലെ ആർട്സ് ക്ലബ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.  എം.ജി, കേരള സർവ്വകലാശാലകളിൽ യൂണിയൻ കൗൺസിലറായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം 1986-87 കാലത്ത് എം.ജി സർവ്വകലാശാലാ യൂണിയൻ ചെയർമാനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/satheesanvd.pdf&lt;/ref&gt; എൻ.എസ്.യു ദേശീയ കമ്മറ്റി സെക്രട്ടറി സ്ഥാനം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട് &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/politics/congress-mla-vd-satheesan-to-be-the-leader-of-opposition-in-kerala-121052201127_1.html&lt;/ref&gt;

പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ് വിപ്പ് സ്ഥാനം വഹിച്ചിരുന്ന ഇദ്ദേഹം അന്യസംസ്ഥാന ലോട്ടറിക്കെതിരായ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടി.&lt;ref name =madhyamam&gt;{{cite web | url =http://www.madhyamam.com/news/64579/110402 | title =സി.പി.ഐ 'തുരന്തോ'ക്കെതിരെ സതീശൻ | date =ഏപ്രിൽ 2, 2011 | accessdate =ഏപ്രിൽ 11, 2012 | publisher =മാതൃഭൂമി | language = }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

പരിസ്ഥിതിക്കുവേണ്ടിയും, ഗാഡ്ഗിൽ കമ്മറ്റി റിപ്പോർട്ടിനനുകൂലമായും പ്രതികരിക്കുന്ന എം എൽ ഏ മാരുടെ രാഷ്ട്രീയെതര സംഘത്തിൽ പ്രമുഖൻ&lt;ref&gt;http://4malayalees.com/index.php?page=newsDetail&amp;id=27830&lt;/ref&gt;. എ.ഐ.സി.സി സെക്രട്ടറിയും 2014 ൽ കെ.പി.സി.സി വൈസ് പ്രസിഡണ്ടായും നിയമിതനായി &lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=16143395&amp;tabId=0&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
1986–1987 കാലഘട്ടത്തിൽ സതീശൻ [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാല]] യൂണിയന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ]] (NSUI) സെക്രട്ടറിയായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Members - Kerala Legislature&quot;&gt;{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/members/v_d_satheesan.htm|access-date=20 May 2021|website=www.niyamasabha.org}}&lt;/ref&gt;

1989-ൽ കെ.എസ്.യു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 1992-ൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 2011-ലെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രിപദം, 2017-ൽ രമേശ് ചെന്നിത്തല സംസ്ഥാന ആഭ്യന്തര വകുപ്പ് മന്ത്രിയായപ്പോൾ ഒഴിവ് വന്ന കെ.പി.സി.സി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് ആദ്യമെ സതീശൻ്റെ പേര് വന്നെങ്കിലും പിന്നീട് ആ സ്ഥാനങ്ങൾ സതീശന് നഷ്‌ടപ്പെടുകയായിരുന്നു.

വി. ഡി. സതീശന്റെ രാഷ്ട്രീയ അരങ്ങേറ്റം 1996-ലായിരുന്നു. അന്ന് [[കേരള നിയമസഭ]] തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂരിൽ]] നിന്ന് മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ]] സ്ഥാനാർഥിയായ [[പി. രാജു]]വിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ കാലത്ത് [[പറവൂർ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. കേരളത്തിലെ മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന ജി.കാർത്തികേയനാണ് സതീശൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരു.

2001-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി [[കേരള നിയമസഭ]]യിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] അഭിഭാഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു.
2006, 2011, 2016, 2021, 2026 
വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പറവൂരിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sushanth|title=ASSEMBLY ELECTIONS 1957 - 2016(Kerala)|url=https://data-analytics.github.io/Election_Data/kerala.html|access-date=20 May 2021|website=data-analytics.GitHub.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kerala Assembly Election Results in 2016|url=https://www.elections.in/kerala/assembly-constituencies/2016-election-results.html|access-date=22 May 2021|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt; 

2006-ലെ 12-ാം കേരള നിയമസഭയിൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ]] [[ചീഫ് വിപ്പ്|ചീഫ് വിപ്പായും]] പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sudhi|first=K. S.|date=19 March 2021|title=Kerala Assembly Elections {{!}} Congress banks yet again on Satheesan in Paravur|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/congress-banks-yet-again-on-satheesan-in-paravur/article34103288.ece|access-date=20 May 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

2021 മേയ് 22-ന് [[കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി]] വി. ഡി. സതീശനെ [[15-ാം കേരള നിയമസഭ]]യിലെ [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി]] തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=തങ്ങൾ|first=ശിഹാബുദ്ദീൻ|title=ഇനി പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ചാട്ടുളി സതീശൻ; തിരിച്ചുവരവിലേക്കുള്ള ആദ്യചുവട്‌|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheeshan-leader-of-opposition-in-kerala-1.5685199|access-date=22 May 2021|website=Mathrubhumi|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheesan-kerala-chief-minister-aicc-announcement-si9j4v1i|title=Suspense ends; VD Satheesan named Kerala Chief Minister|access-date=2026-05-14|last=Desk|first=News|date=2026-05-14|language=en}}&lt;/ref&gt;
2026 മെയ് 14 ന് സതീശനെ ഹൈക്കമാൻഡ് കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. &lt;ref&gt;https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/05/14/vd-satheesan-cm-announcement-high-command-decision&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനം ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[കേരള നിയമസഭ]]
!വർഷം
!നിയോജക മണ്ഡലം
!
!പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!എതിരാളി
!
!എതിരാളി പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!ഭൂരിപക്ഷം
!ഭൂരിപക്ഷം %
!ഫലം
|-
|[[1996 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''1996''']]
| rowspan=&quot;7&quot; |'''[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]'''
|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}}
|'''38,607'''
|'''43.67'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[P. Raju|പി. രാജു]]
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=7}}
|39,723
|44.93
| -1,116
| -1.26%
|style=&quot;background:#FFB6C1;&quot; | '''പരാജയപ്പെട്ടു'''
|-
|[[2001 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2001''']]
|'''48,859'''
|'''50.11%'''
|41,425
|42.48
|7,434
|7.63%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2006 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2006''']]
|'''51,099'''
|'''51.06'''
|കെ. എം. ദിനകരൻ
|43,307
|43.27
|7,792
|7.79%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2011 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2011''']]
|'''74,632'''
|'''51.78'''
|[[Pannian Ravindran|പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ]]
|62,955
|43.91
|11,349
|7.87%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2016 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2016''']]
|'''74,985'''
|'''46.70'''
|ശാരദ മോഹൻ
|54,351
|33.85
|20,364
|12.85%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2021 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2021''']]
|'''82,264'''
|'''51.87'''
|എം. ടി. നിക്സൺ
|60,963
|38.44
|21,301
|13.47%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2026 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2026''']]
|'''78,658'''
|'''49.2'''
|[[E. T. Taison|ഇ. ടി. ടൈസൺ]]
|58,058
|36.3
|20,600
|12.7%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|}
==അവലംബം==
{{Reflist|2}}
{{Fourteenth KLA}}
{{Fifteenth KLA}}

{{DEFAULTSORT:സതീശൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 31-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>7fgkfcdzd6alzsh5c9eze0w3gbl3lxy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619537</id>
      <parentid>4619536</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T12:17:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17655" sha1="40htbta0qhyv8gj0mrqmkijo6t4hhc7" xml:space="preserve">{{prettyurl|V.D. Satheesan}}
{{Infobox_politician
| name                = വി.ഡി. സതീശൻ
| image               = File:Vdsatheesan.jpg
| caption             = വി.ഡി. സതീശൻ
| office              = കേരളത്തിൻ്റെ 
നിയുക്ത [[കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term                = 18 മെയ് 2026 
| predecessor         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor           = 
| office2             = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പതിനഞ്ചാം [[കേരള നിയമസഭ]]
| term_start2         = [[22 മേയ്]] [[2021]]
| term_end2           = [[4]] [[മെയ്]] [[2026]]
| predecessor2        = [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
| successor2          = [[പിണറായി വിജയൻ]] 
| office3             = കേരള [[നിയമസഭാംഗം]]
| constituency3       = [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
| term_start3         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| term_end3           = 
| predecessor3        = [[പി. രാജു]]
| successor3          = 
| salary              = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1964|05|31}}
| birth_place         = [[നെട്ടൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| residence           = [[പറവൂർ]], [[എറണാകുളം ജില്ല]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:Indian National Congress Flag.svg|frameless|25x25px]]
[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| religion            = [[ഹിന്ദു]]
| father              = കെ. ദാമോദര മേനോൻ
| mother              = വി. വിലാസിനി അമ്മ
| spouse              = ആർ. ലക്ഷ്മി പ്രിയ
| children            = ഒരു മകൾ
| website             = {{URL|www.vdsatheesan.in}}
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14 
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/111%20V%20D%20Satheesan.pdf നിയമസഭ
| data1               = 
| 1blankname          = ഗവർണർ
| 1namedata           = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
}}
കേരളത്തിലെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] നേതാക്കളിലൊരാളും
2021 മുതൽ 2026 വരെ 
പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതാവും 2026 മെയ് 18 മുതൽ കേരളത്തിന്റെ പതിമൂന്നാമത് നിയുക്ത മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് ''വടശ്ശേരി ദാമോദരൻ സതീശൻ'' എന്ന '''വി.ഡി.സതീശൻ.(31 മെയ് 1964)'''  
2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നും കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗമാണ്.
സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭകളിൽ അംഗമാകാതെ
ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലെത്തുന്ന ആറാമത്തെ രാഷ്‌ട്രീയ നേതാവാണ് സതീശൻ. [[കെ. കരുണാകരൻ]]
[[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവർക്ക് ശേഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്
പദവിയിൽ നിന്ന് മുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്ന മൂന്നാമത്തെയാളുമാണ്. 
[[ഇ.എം.എസ്]], [[പട്ടം താണുപിള്ള]], [[എ.കെ. ആന്റണി]], [[ഇ.കെ. നായനാർ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവരാണ് സതീശന് മുൻപ് മന്ത്രിയാകാതെ മുഖ്യമന്ത്രിയായവർ.

==ജീവിതരേഖ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ നെട്ടൂരിൽ (മരട് മുനിസിപ്പാലിറ്റി) വടശ്ശേരി ദാമോദര മേനോന്റെയും വി.വിലാസിനിയമ്മയുടെയും മകനായി ഇടവ മാസത്തിലെ ചതയം
നക്ഷത്രത്തിൽ 1964 മെയ് 31ന്  ജനനം.

നെട്ടൂർ എസ്.വി.യു.പി. സ്ക്കൂളിൽ പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസം,  ഹൈ സ്ക്കൂൾ പനങ്ങാടിൽ ഹൈസ്ക്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. നിയമ ബിരുദധാരിയാണ്. വിദ്യാർഥി പ്രസ്ഥാനത്തിലൂടെയാണ്  ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവേശം.   

തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിലെ ആർട്സ് ക്ലബ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.  എം.ജി, കേരള സർവ്വകലാശാലകളിൽ യൂണിയൻ കൗൺസിലറായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം 1986-87 കാലത്ത് എം.ജി സർവ്വകലാശാലാ യൂണിയൻ ചെയർമാനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/satheesanvd.pdf&lt;/ref&gt; എൻ.എസ്.യു ദേശീയ കമ്മറ്റി സെക്രട്ടറി സ്ഥാനം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട് &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/politics/congress-mla-vd-satheesan-to-be-the-leader-of-opposition-in-kerala-121052201127_1.html&lt;/ref&gt;

പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ് വിപ്പ് സ്ഥാനം വഹിച്ചിരുന്ന ഇദ്ദേഹം അന്യസംസ്ഥാന ലോട്ടറിക്കെതിരായ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടി.&lt;ref name =madhyamam&gt;{{cite web | url =http://www.madhyamam.com/news/64579/110402 | title =സി.പി.ഐ 'തുരന്തോ'ക്കെതിരെ സതീശൻ | date =ഏപ്രിൽ 2, 2011 | accessdate =ഏപ്രിൽ 11, 2012 | publisher =മാതൃഭൂമി | language = }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

പരിസ്ഥിതിക്കുവേണ്ടിയും, ഗാഡ്ഗിൽ കമ്മറ്റി റിപ്പോർട്ടിനനുകൂലമായും പ്രതികരിക്കുന്ന എം എൽ ഏ മാരുടെ രാഷ്ട്രീയെതര സംഘത്തിൽ പ്രമുഖൻ&lt;ref&gt;http://4malayalees.com/index.php?page=newsDetail&amp;id=27830&lt;/ref&gt;. എ.ഐ.സി.സി സെക്രട്ടറിയും 2014 ൽ കെ.പി.സി.സി വൈസ് പ്രസിഡണ്ടായും നിയമിതനായി &lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=16143395&amp;tabId=0&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
1986–1987 കാലഘട്ടത്തിൽ സതീശൻ [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാല]] യൂണിയന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ]] (NSUI) സെക്രട്ടറിയായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Members - Kerala Legislature&quot;&gt;{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/members/v_d_satheesan.htm|access-date=20 May 2021|website=www.niyamasabha.org}}&lt;/ref&gt;

1989-ൽ കെ.എസ്.യു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 1992-ൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 2011-ലെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രിപദം, 2017-ൽ രമേശ് ചെന്നിത്തല സംസ്ഥാന ആഭ്യന്തര വകുപ്പ് മന്ത്രിയായപ്പോൾ ഒഴിവ് വന്ന കെ.പി.സി.സി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് ആദ്യമെ സതീശൻ്റെ പേര് വന്നെങ്കിലും പിന്നീട് ആ സ്ഥാനങ്ങൾ സതീശന് നഷ്‌ടപ്പെടുകയായിരുന്നു.

വി. ഡി. സതീശന്റെ രാഷ്ട്രീയ അരങ്ങേറ്റം 1996-ലായിരുന്നു. അന്ന് [[കേരള നിയമസഭ]] തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂരിൽ]] നിന്ന് മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ]] സ്ഥാനാർഥിയായ [[പി. രാജു]]വിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ കാലത്ത് [[പറവൂർ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. കേരളത്തിലെ മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന ജി.കാർത്തികേയനാണ് സതീശൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരു.

2001-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി [[കേരള നിയമസഭ]]യിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] അഭിഭാഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു.
2006, 2011, 2016, 2021, 2026 
വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പറവൂരിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sushanth|title=ASSEMBLY ELECTIONS 1957 - 2016(Kerala)|url=https://data-analytics.github.io/Election_Data/kerala.html|access-date=20 May 2021|website=data-analytics.GitHub.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kerala Assembly Election Results in 2016|url=https://www.elections.in/kerala/assembly-constituencies/2016-election-results.html|access-date=22 May 2021|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt; 

2006-ലെ 12-ാം കേരള നിയമസഭയിൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ]] [[ചീഫ് വിപ്പ്|ചീഫ് വിപ്പായും]] പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sudhi|first=K. S.|date=19 March 2021|title=Kerala Assembly Elections {{!}} Congress banks yet again on Satheesan in Paravur|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/congress-banks-yet-again-on-satheesan-in-paravur/article34103288.ece|access-date=20 May 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

2021 മേയ് 22-ന് [[കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി]] വി. ഡി. സതീശനെ [[15-ാം കേരള നിയമസഭ]]യിലെ [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി]] തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=തങ്ങൾ|first=ശിഹാബുദ്ദീൻ|title=ഇനി പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ചാട്ടുളി സതീശൻ; തിരിച്ചുവരവിലേക്കുള്ള ആദ്യചുവട്‌|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheeshan-leader-of-opposition-in-kerala-1.5685199|access-date=22 May 2021|website=Mathrubhumi|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheesan-kerala-chief-minister-aicc-announcement-si9j4v1i|title=Suspense ends; VD Satheesan named Kerala Chief Minister|access-date=2026-05-14|last=Desk|first=News|date=2026-05-14|language=en}}&lt;/ref&gt;
2026 മെയ് 14 ന് സതീശനെ ഹൈക്കമാൻഡ് കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. &lt;ref&gt;https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/05/14/vd-satheesan-cm-announcement-high-command-decision&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനം ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[കേരള നിയമസഭ]]
!വർഷം
!നിയോജക മണ്ഡലം
!
!പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!എതിരാളി
!
!എതിരാളി പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!ഭൂരിപക്ഷം
!ഭൂരിപക്ഷം %
!ഫലം
|-
|[[1996 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''1996''']]
| rowspan=&quot;7&quot; |'''[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]'''
|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}}
|'''38,607'''
|'''43.67'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[P. Raju|പി. രാജു]]
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=7}}
|39,723
|44.93
| -1,116
| -1.26%
|style=&quot;background:#FFB6C1;&quot; | '''പരാജയപ്പെട്ടു'''
|-
|[[2001 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2001''']]
|'''48,859'''
|'''50.11%'''
|41,425
|42.48
|7,434
|7.63%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2006 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2006''']]
|'''51,099'''
|'''51.06'''
|കെ. എം. ദിനകരൻ
|43,307
|43.27
|7,792
|7.79%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2011 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2011''']]
|'''74,632'''
|'''51.78'''
|[[Pannian Ravindran|പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ]]
|62,955
|43.91
|11,349
|7.87%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2016 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2016''']]
|'''74,985'''
|'''46.70'''
|ശാരദ മോഹൻ
|54,351
|33.85
|20,364
|12.85%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2021 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2021''']]
|'''82,264'''
|'''51.87'''
|എം. ടി. നിക്സൺ
|60,963
|38.44
|21,301
|13.47%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2026 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2026''']]
|'''78,658'''
|'''49.2'''
|[[E. T. Taison|ഇ. ടി. ടൈസൺ]]
|58,058
|36.3
|20,600
|12.7%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|}
==അവലംബം==
{{Reflist|2}}
{{Fourteenth KLA}}
{{Fifteenth KLA}}

{{DEFAULTSORT:സതീശൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 31-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>40htbta0qhyv8gj0mrqmkijo6t4hhc7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619538</id>
      <parentid>4619537</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T12:19:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17670" sha1="7hvhv7u91o2xflwt3dop0mf49fuhd3u" xml:space="preserve">{{prettyurl|V.D. Satheesan}}
{{Infobox_politician
| name                = വി.ഡി. സതീശൻ
| image               = File:Vdsatheesan.jpg
| caption             = വി.ഡി. സതീശൻ
| office              = കേരളത്തിൻ്റെ 
നിയുക്ത [[കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term                = 18 മെയ് 2026 
| predecessor         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor           = 
| office2             = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പതിനഞ്ചാം [[കേരള നിയമസഭ]]
| term_start2         = [[22 മേയ്]] [[2021]]
| term_end2           = [[4]] [[മെയ്]] [[2026]]
| predecessor2        = [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
| successor2          = [[പിണറായി വിജയൻ]] 
| office3             = കേരള [[നിയമസഭാംഗം]]
| constituency3       = [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
| term_start3         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| term_end3           = 
| predecessor3        = [[പി. രാജു]]
| successor3          = 
| salary              = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1964|05|31}}
| birth_place         = [[നെട്ടൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| residence           = [[പറവൂർ]], [[എറണാകുളം ജില്ല]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:Indian National Congress Flag.svg|frameless|25x25px]]
[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| religion            = [[ഹിന്ദു]]
| father              = കെ. ദാമോദര മേനോൻ
| mother              = വി. വിലാസിനി അമ്മ
| spouse              = ആർ. ലക്ഷ്മി പ്രിയ
| children            = ഒരു മകൾ
| website             = {{URL|www.vdsatheesan.in}}
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14 
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/111%20V%20D%20Satheesan.pdf നിയമസഭ
| data1               = 
| 1blankname          = ഗവർണർ
| 1namedata           = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
}}
കേരളത്തിലെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] നേതാക്കളിലൊരാളും
2021 മുതൽ 2026 വരെ 
പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതാവും 2026 മെയ് 18 മുതൽ കേരളത്തിന്റെ പതിമൂന്നാമത് നിയുക്ത മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് ''വടശ്ശേരി ദാമോദരൻ സതീശൻ'' എന്ന '''വി.ഡി.സതീശൻ.(31 മെയ് 1964)'''  
2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നും കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗമാണ്.
സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭകളിൽ അംഗമാകാതെ
ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലെത്തുന്ന ആറാമത്തെ രാഷ്‌ട്രീയ നേതാവാണ് വി.ഡി.സതീശൻ. [[കെ. കരുണാകരൻ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവർക്ക് ശേഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് പദവിയിൽ നിന്ന് മുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്ന മൂന്നാമത്തെയാളുമാണ്. 
[[ഇ.എം.എസ്]], [[പട്ടം താണുപിള്ള]], [[എ.കെ. ആന്റണി]], [[ഇ.കെ. നായനാർ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവരാണ് സതീശന് മുൻപ് മന്ത്രിയാകാതെ മുഖ്യമന്ത്രിയായവർ.

==ജീവിതരേഖ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ നെട്ടൂരിൽ (മരട് മുനിസിപ്പാലിറ്റി) വടശ്ശേരി ദാമോദര മേനോന്റെയും വി.വിലാസിനിയമ്മയുടെയും മകനായി ഇടവ മാസത്തിലെ ചതയം
നക്ഷത്രത്തിൽ 1964 മെയ് 31ന്  ജനനം.

നെട്ടൂർ എസ്.വി.യു.പി. സ്ക്കൂളിൽ പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസം,  ഹൈ സ്ക്കൂൾ പനങ്ങാടിൽ ഹൈസ്ക്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. നിയമ ബിരുദധാരിയാണ്. വിദ്യാർഥി പ്രസ്ഥാനത്തിലൂടെയാണ്  ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവേശം.   

തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിലെ ആർട്സ് ക്ലബ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.  എം.ജി, കേരള സർവ്വകലാശാലകളിൽ യൂണിയൻ കൗൺസിലറായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം 1986-87 കാലത്ത് എം.ജി സർവ്വകലാശാലാ യൂണിയൻ ചെയർമാനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/satheesanvd.pdf&lt;/ref&gt; എൻ.എസ്.യു ദേശീയ കമ്മറ്റി സെക്രട്ടറി സ്ഥാനം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട് &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/politics/congress-mla-vd-satheesan-to-be-the-leader-of-opposition-in-kerala-121052201127_1.html&lt;/ref&gt;

പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ് വിപ്പ് സ്ഥാനം വഹിച്ചിരുന്ന ഇദ്ദേഹം അന്യസംസ്ഥാന ലോട്ടറിക്കെതിരായ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടി.&lt;ref name =madhyamam&gt;{{cite web | url =http://www.madhyamam.com/news/64579/110402 | title =സി.പി.ഐ 'തുരന്തോ'ക്കെതിരെ സതീശൻ | date =ഏപ്രിൽ 2, 2011 | accessdate =ഏപ്രിൽ 11, 2012 | publisher =മാതൃഭൂമി | language = }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

പരിസ്ഥിതിക്കുവേണ്ടിയും, ഗാഡ്ഗിൽ കമ്മറ്റി റിപ്പോർട്ടിനനുകൂലമായും പ്രതികരിക്കുന്ന എം എൽ ഏ മാരുടെ രാഷ്ട്രീയെതര സംഘത്തിൽ പ്രമുഖൻ&lt;ref&gt;http://4malayalees.com/index.php?page=newsDetail&amp;id=27830&lt;/ref&gt;. എ.ഐ.സി.സി സെക്രട്ടറിയും 2014 ൽ കെ.പി.സി.സി വൈസ് പ്രസിഡണ്ടായും നിയമിതനായി &lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=16143395&amp;tabId=0&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
1986–1987 കാലഘട്ടത്തിൽ സതീശൻ [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാല]] യൂണിയന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ]] (NSUI) സെക്രട്ടറിയായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Members - Kerala Legislature&quot;&gt;{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/members/v_d_satheesan.htm|access-date=20 May 2021|website=www.niyamasabha.org}}&lt;/ref&gt;

1989-ൽ കെ.എസ്.യു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 1992-ൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 2011-ലെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രിപദം, 2017-ൽ രമേശ് ചെന്നിത്തല സംസ്ഥാന ആഭ്യന്തര വകുപ്പ് മന്ത്രിയായപ്പോൾ ഒഴിവ് വന്ന കെ.പി.സി.സി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് ആദ്യമെ സതീശൻ്റെ പേര് വന്നെങ്കിലും പിന്നീട് ആ സ്ഥാനങ്ങൾ സതീശന് നഷ്‌ടപ്പെടുകയായിരുന്നു.

വി. ഡി. സതീശന്റെ രാഷ്ട്രീയ അരങ്ങേറ്റം 1996-ലായിരുന്നു. അന്ന് [[കേരള നിയമസഭ]] തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂരിൽ]] നിന്ന് മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ]] സ്ഥാനാർഥിയായ [[പി. രാജു]]വിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ കാലത്ത് [[പറവൂർ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. കേരളത്തിലെ മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന ജി.കാർത്തികേയനാണ് സതീശൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരു.

2001-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി [[കേരള നിയമസഭ]]യിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] അഭിഭാഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു.
2006, 2011, 2016, 2021, 2026 
വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പറവൂരിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sushanth|title=ASSEMBLY ELECTIONS 1957 - 2016(Kerala)|url=https://data-analytics.github.io/Election_Data/kerala.html|access-date=20 May 2021|website=data-analytics.GitHub.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kerala Assembly Election Results in 2016|url=https://www.elections.in/kerala/assembly-constituencies/2016-election-results.html|access-date=22 May 2021|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt; 

2006-ലെ 12-ാം കേരള നിയമസഭയിൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ]] [[ചീഫ് വിപ്പ്|ചീഫ് വിപ്പായും]] പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sudhi|first=K. S.|date=19 March 2021|title=Kerala Assembly Elections {{!}} Congress banks yet again on Satheesan in Paravur|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/congress-banks-yet-again-on-satheesan-in-paravur/article34103288.ece|access-date=20 May 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

2021 മേയ് 22-ന് [[കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി]] വി. ഡി. സതീശനെ [[15-ാം കേരള നിയമസഭ]]യിലെ [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി]] തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=തങ്ങൾ|first=ശിഹാബുദ്ദീൻ|title=ഇനി പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ചാട്ടുളി സതീശൻ; തിരിച്ചുവരവിലേക്കുള്ള ആദ്യചുവട്‌|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheeshan-leader-of-opposition-in-kerala-1.5685199|access-date=22 May 2021|website=Mathrubhumi|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheesan-kerala-chief-minister-aicc-announcement-si9j4v1i|title=Suspense ends; VD Satheesan named Kerala Chief Minister|access-date=2026-05-14|last=Desk|first=News|date=2026-05-14|language=en}}&lt;/ref&gt;
2026 മെയ് 14 ന് സതീശനെ ഹൈക്കമാൻഡ് കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. &lt;ref&gt;https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/05/14/vd-satheesan-cm-announcement-high-command-decision&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനം ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[കേരള നിയമസഭ]]
!വർഷം
!നിയോജക മണ്ഡലം
!
!പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!എതിരാളി
!
!എതിരാളി പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!ഭൂരിപക്ഷം
!ഭൂരിപക്ഷം %
!ഫലം
|-
|[[1996 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''1996''']]
| rowspan=&quot;7&quot; |'''[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]'''
|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}}
|'''38,607'''
|'''43.67'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[P. Raju|പി. രാജു]]
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=7}}
|39,723
|44.93
| -1,116
| -1.26%
|style=&quot;background:#FFB6C1;&quot; | '''പരാജയപ്പെട്ടു'''
|-
|[[2001 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2001''']]
|'''48,859'''
|'''50.11%'''
|41,425
|42.48
|7,434
|7.63%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2006 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2006''']]
|'''51,099'''
|'''51.06'''
|കെ. എം. ദിനകരൻ
|43,307
|43.27
|7,792
|7.79%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2011 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2011''']]
|'''74,632'''
|'''51.78'''
|[[Pannian Ravindran|പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ]]
|62,955
|43.91
|11,349
|7.87%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2016 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2016''']]
|'''74,985'''
|'''46.70'''
|ശാരദ മോഹൻ
|54,351
|33.85
|20,364
|12.85%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2021 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2021''']]
|'''82,264'''
|'''51.87'''
|എം. ടി. നിക്സൺ
|60,963
|38.44
|21,301
|13.47%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2026 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2026''']]
|'''78,658'''
|'''49.2'''
|[[E. T. Taison|ഇ. ടി. ടൈസൺ]]
|58,058
|36.3
|20,600
|12.7%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|}
==അവലംബം==
{{Reflist|2}}
{{Fourteenth KLA}}
{{Fifteenth KLA}}

{{DEFAULTSORT:സതീശൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 31-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>7hvhv7u91o2xflwt3dop0mf49fuhd3u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619539</id>
      <parentid>4619538</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T12:20:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17671" sha1="9btkurvp8prx886hs16kmvohrwmg76j" xml:space="preserve">{{prettyurl|V.D. Satheesan}}
{{Infobox_politician
| name                = വി.ഡി. സതീശൻ
| image               = File:Vdsatheesan.jpg
| caption             = വി.ഡി. സതീശൻ
| office              = കേരളത്തിൻ്റെ 
നിയുക്ത [[കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term                = 18 മെയ് 2026 
| predecessor         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor           = 
| office2             = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പതിനഞ്ചാം [[കേരള നിയമസഭ]]
| term_start2         = [[22 മേയ്]] [[2021]]
| term_end2           = [[4]] [[മെയ്]] [[2026]]
| predecessor2        = [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
| successor2          = [[പിണറായി വിജയൻ]] 
| office3             = കേരള [[നിയമസഭാംഗം]]
| constituency3       = [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
| term_start3         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| term_end3           = 
| predecessor3        = [[പി. രാജു]]
| successor3          = 
| salary              = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1964|05|31}}
| birth_place         = [[നെട്ടൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| residence           = [[പറവൂർ]], [[എറണാകുളം ജില്ല]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:Indian National Congress Flag.svg|frameless|25x25px]]
[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| religion            = [[ഹിന്ദു]]
| father              = കെ. ദാമോദര മേനോൻ
| mother              = വി. വിലാസിനി അമ്മ
| spouse              = ആർ. ലക്ഷ്മി പ്രിയ
| children            = ഒരു മകൾ
| website             = {{URL|www.vdsatheesan.in}}
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14 
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/111%20V%20D%20Satheesan.pdf നിയമസഭ
| data1               = 
| 1blankname          = ഗവർണർ
| 1namedata           = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
}}
കേരളത്തിലെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] നേതാക്കളിലൊരാളും
2021 മുതൽ 2026 വരെ 
പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതാവും 2026 മെയ് 18 മുതൽ കേരളത്തിന്റെ പതിമൂന്നാമത് നിയുക്ത മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് ''വടശ്ശേരി ദാമോദരൻ സതീശൻ'' എന്ന '''വി.ഡി.സതീശൻ.(31 മെയ് 1964)'''  
2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നും കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗമാണ്.

സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭകളിൽ അംഗമാകാതെ
ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലെത്തുന്ന ആറാമത്തെ രാഷ്‌ട്രീയ നേതാവാണ് വി.ഡി.സതീശൻ. [[കെ. കരുണാകരൻ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവർക്ക് ശേഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് പദവിയിൽ നിന്ന് മുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്ന മൂന്നാമത്തെയാളുമാണ്. 
[[ഇ.എം.എസ്]], [[പട്ടം താണുപിള്ള]], [[എ.കെ. ആന്റണി]], [[ഇ.കെ. നായനാർ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവരാണ് സതീശന് മുൻപ് മന്ത്രിയാകാതെ മുഖ്യമന്ത്രിയായവർ.

==ജീവിതരേഖ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ നെട്ടൂരിൽ (മരട് മുനിസിപ്പാലിറ്റി) വടശ്ശേരി ദാമോദര മേനോന്റെയും വി.വിലാസിനിയമ്മയുടെയും മകനായി ഇടവ മാസത്തിലെ ചതയം
നക്ഷത്രത്തിൽ 1964 മെയ് 31ന്  ജനനം.

നെട്ടൂർ എസ്.വി.യു.പി. സ്ക്കൂളിൽ പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസം,  ഹൈ സ്ക്കൂൾ പനങ്ങാടിൽ ഹൈസ്ക്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. നിയമ ബിരുദധാരിയാണ്. വിദ്യാർഥി പ്രസ്ഥാനത്തിലൂടെയാണ്  ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവേശം.   

തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിലെ ആർട്സ് ക്ലബ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.  എം.ജി, കേരള സർവ്വകലാശാലകളിൽ യൂണിയൻ കൗൺസിലറായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം 1986-87 കാലത്ത് എം.ജി സർവ്വകലാശാലാ യൂണിയൻ ചെയർമാനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/satheesanvd.pdf&lt;/ref&gt; എൻ.എസ്.യു ദേശീയ കമ്മറ്റി സെക്രട്ടറി സ്ഥാനം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട് &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/politics/congress-mla-vd-satheesan-to-be-the-leader-of-opposition-in-kerala-121052201127_1.html&lt;/ref&gt;

പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ് വിപ്പ് സ്ഥാനം വഹിച്ചിരുന്ന ഇദ്ദേഹം അന്യസംസ്ഥാന ലോട്ടറിക്കെതിരായ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടി.&lt;ref name =madhyamam&gt;{{cite web | url =http://www.madhyamam.com/news/64579/110402 | title =സി.പി.ഐ 'തുരന്തോ'ക്കെതിരെ സതീശൻ | date =ഏപ്രിൽ 2, 2011 | accessdate =ഏപ്രിൽ 11, 2012 | publisher =മാതൃഭൂമി | language = }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

പരിസ്ഥിതിക്കുവേണ്ടിയും, ഗാഡ്ഗിൽ കമ്മറ്റി റിപ്പോർട്ടിനനുകൂലമായും പ്രതികരിക്കുന്ന എം എൽ ഏ മാരുടെ രാഷ്ട്രീയെതര സംഘത്തിൽ പ്രമുഖൻ&lt;ref&gt;http://4malayalees.com/index.php?page=newsDetail&amp;id=27830&lt;/ref&gt;. എ.ഐ.സി.സി സെക്രട്ടറിയും 2014 ൽ കെ.പി.സി.സി വൈസ് പ്രസിഡണ്ടായും നിയമിതനായി &lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=16143395&amp;tabId=0&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
1986–1987 കാലഘട്ടത്തിൽ സതീശൻ [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാല]] യൂണിയന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ]] (NSUI) സെക്രട്ടറിയായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Members - Kerala Legislature&quot;&gt;{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/members/v_d_satheesan.htm|access-date=20 May 2021|website=www.niyamasabha.org}}&lt;/ref&gt;

1989-ൽ കെ.എസ്.യു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 1992-ൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 2011-ലെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രിപദം, 2017-ൽ രമേശ് ചെന്നിത്തല സംസ്ഥാന ആഭ്യന്തര വകുപ്പ് മന്ത്രിയായപ്പോൾ ഒഴിവ് വന്ന കെ.പി.സി.സി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് ആദ്യമെ സതീശൻ്റെ പേര് വന്നെങ്കിലും പിന്നീട് ആ സ്ഥാനങ്ങൾ സതീശന് നഷ്‌ടപ്പെടുകയായിരുന്നു.

വി. ഡി. സതീശന്റെ രാഷ്ട്രീയ അരങ്ങേറ്റം 1996-ലായിരുന്നു. അന്ന് [[കേരള നിയമസഭ]] തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂരിൽ]] നിന്ന് മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ]] സ്ഥാനാർഥിയായ [[പി. രാജു]]വിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ കാലത്ത് [[പറവൂർ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. കേരളത്തിലെ മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന ജി.കാർത്തികേയനാണ് സതീശൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരു.

2001-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി [[കേരള നിയമസഭ]]യിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] അഭിഭാഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു.
2006, 2011, 2016, 2021, 2026 
വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പറവൂരിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sushanth|title=ASSEMBLY ELECTIONS 1957 - 2016(Kerala)|url=https://data-analytics.github.io/Election_Data/kerala.html|access-date=20 May 2021|website=data-analytics.GitHub.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kerala Assembly Election Results in 2016|url=https://www.elections.in/kerala/assembly-constituencies/2016-election-results.html|access-date=22 May 2021|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt; 

2006-ലെ 12-ാം കേരള നിയമസഭയിൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ]] [[ചീഫ് വിപ്പ്|ചീഫ് വിപ്പായും]] പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sudhi|first=K. S.|date=19 March 2021|title=Kerala Assembly Elections {{!}} Congress banks yet again on Satheesan in Paravur|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/congress-banks-yet-again-on-satheesan-in-paravur/article34103288.ece|access-date=20 May 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

2021 മേയ് 22-ന് [[കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി]] വി. ഡി. സതീശനെ [[15-ാം കേരള നിയമസഭ]]യിലെ [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി]] തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=തങ്ങൾ|first=ശിഹാബുദ്ദീൻ|title=ഇനി പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ചാട്ടുളി സതീശൻ; തിരിച്ചുവരവിലേക്കുള്ള ആദ്യചുവട്‌|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheeshan-leader-of-opposition-in-kerala-1.5685199|access-date=22 May 2021|website=Mathrubhumi|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheesan-kerala-chief-minister-aicc-announcement-si9j4v1i|title=Suspense ends; VD Satheesan named Kerala Chief Minister|access-date=2026-05-14|last=Desk|first=News|date=2026-05-14|language=en}}&lt;/ref&gt;
2026 മെയ് 14 ന് സതീശനെ ഹൈക്കമാൻഡ് കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. &lt;ref&gt;https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/05/14/vd-satheesan-cm-announcement-high-command-decision&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനം ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[കേരള നിയമസഭ]]
!വർഷം
!നിയോജക മണ്ഡലം
!
!പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!എതിരാളി
!
!എതിരാളി പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!ഭൂരിപക്ഷം
!ഭൂരിപക്ഷം %
!ഫലം
|-
|[[1996 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''1996''']]
| rowspan=&quot;7&quot; |'''[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]'''
|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}}
|'''38,607'''
|'''43.67'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[P. Raju|പി. രാജു]]
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=7}}
|39,723
|44.93
| -1,116
| -1.26%
|style=&quot;background:#FFB6C1;&quot; | '''പരാജയപ്പെട്ടു'''
|-
|[[2001 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2001''']]
|'''48,859'''
|'''50.11%'''
|41,425
|42.48
|7,434
|7.63%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2006 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2006''']]
|'''51,099'''
|'''51.06'''
|കെ. എം. ദിനകരൻ
|43,307
|43.27
|7,792
|7.79%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2011 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2011''']]
|'''74,632'''
|'''51.78'''
|[[Pannian Ravindran|പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ]]
|62,955
|43.91
|11,349
|7.87%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2016 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2016''']]
|'''74,985'''
|'''46.70'''
|ശാരദ മോഹൻ
|54,351
|33.85
|20,364
|12.85%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2021 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2021''']]
|'''82,264'''
|'''51.87'''
|എം. ടി. നിക്സൺ
|60,963
|38.44
|21,301
|13.47%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2026 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2026''']]
|'''78,658'''
|'''49.2'''
|[[E. T. Taison|ഇ. ടി. ടൈസൺ]]
|58,058
|36.3
|20,600
|12.7%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|}
==അവലംബം==
{{Reflist|2}}
{{Fourteenth KLA}}
{{Fifteenth KLA}}

{{DEFAULTSORT:സതീശൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 31-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>9btkurvp8prx886hs16kmvohrwmg76j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619541</id>
      <parentid>4619539</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T12:32:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17885" sha1="k3kf7tz7vxj1avhmoney3s5o94tm4oe" xml:space="preserve">{{prettyurl|V.D. Satheesan}}
{{Infobox_politician
| name                = വി.ഡി. സതീശൻ
| image               = File:Vdsatheesan.jpg
| caption             = വി.ഡി. സതീശൻ
| office              = കേരളത്തിൻ്റെ 
നിയുക്ത [[കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term                = 18 മെയ് 2026 
| predecessor         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor           = 
| office2             = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പതിനഞ്ചാം [[കേരള നിയമസഭ]]
| term_start2         = [[22 മേയ്]] [[2021]]
| term_end2           = [[4]] [[മെയ്]] [[2026]]
| predecessor2        = [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
| successor2          = [[പിണറായി വിജയൻ]] 
| office3             = കേരള [[നിയമസഭാംഗം]]
| constituency3       = [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
| term_start3         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| term_end3           = 
| predecessor3        = [[പി. രാജു]]
| successor3          = 
| salary              = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1964|05|31}}
| birth_place         = [[നെട്ടൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| residence           = [[പറവൂർ]], [[എറണാകുളം ജില്ല]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:Indian National Congress Flag.svg|frameless|25x25px]]
[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| religion            = [[ഹിന്ദു]]
| father              = കെ. ദാമോദര മേനോൻ
| mother              = വി. വിലാസിനി അമ്മ
| spouse              = ആർ. ലക്ഷ്മി പ്രിയ
| children            = ഒരു മകൾ
| website             = {{URL|www.vdsatheesan.in}}
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14 
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/111%20V%20D%20Satheesan.pdf നിയമസഭ
| data1               = 
| 1blankname          = ഗവർണർ
| 1namedata           = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
}}
കേരളത്തിലെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] നേതാക്കളിലൊരാളും
2021 മുതൽ 2026 വരെ 
പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതാവും 2026 മെയ് 18 മുതൽ കേരളത്തിന്റെ പതിമൂന്നാമത് നിയുക്ത മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് ''വടശ്ശേരി ദാമോദരൻ സതീശൻ'' എന്ന '''വി.ഡി.സതീശൻ.(31 മെയ് 1964)'''
[[എറണാകുളം ജില്ല]]യിൽ നിന്നുള്ള
കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ 
കോൺഗ്രസ് മുഖ്യമന്ത്രിയും
2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നും കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗവുമാണ്.

സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭകളിൽ അംഗമാകാതെ
ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലെത്തുന്ന ആറാമത്തെ രാഷ്‌ട്രീയ നേതാവാണ് വി.ഡി.സതീശൻ. [[കെ. കരുണാകരൻ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവർക്ക് ശേഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് പദവിയിൽ നിന്ന് മുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്ന മൂന്നാമത്തെയാളുമാണ്. 
[[ഇ.എം.എസ്]], [[പട്ടം താണുപിള്ള]], [[എ.കെ. ആന്റണി]], [[ഇ.കെ. നായനാർ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവരാണ് സതീശന് മുൻപ് മന്ത്രിയാകാതെ മുഖ്യമന്ത്രിയായവർ.

==ജീവിതരേഖ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ നെട്ടൂരിൽ (മരട് മുനിസിപ്പാലിറ്റി) വടശ്ശേരി ദാമോദര മേനോന്റെയും വി.വിലാസിനിയമ്മയുടെയും മകനായി ഇടവ മാസത്തിലെ ചതയം
നക്ഷത്രത്തിൽ 1964 മെയ് 31ന്  ജനനം.

നെട്ടൂർ എസ്.വി.യു.പി. സ്ക്കൂളിൽ പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസം,  ഹൈ സ്ക്കൂൾ പനങ്ങാടിൽ ഹൈസ്ക്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. നിയമ ബിരുദധാരിയാണ്. വിദ്യാർഥി പ്രസ്ഥാനത്തിലൂടെയാണ്  ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവേശം.   

തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിലെ ആർട്സ് ക്ലബ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.  എം.ജി, കേരള സർവ്വകലാശാലകളിൽ യൂണിയൻ കൗൺസിലറായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം 1986-87 കാലത്ത് എം.ജി സർവ്വകലാശാലാ യൂണിയൻ ചെയർമാനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/satheesanvd.pdf&lt;/ref&gt; എൻ.എസ്.യു ദേശീയ കമ്മറ്റി സെക്രട്ടറി സ്ഥാനം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട് &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/politics/congress-mla-vd-satheesan-to-be-the-leader-of-opposition-in-kerala-121052201127_1.html&lt;/ref&gt;

പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ് വിപ്പ് സ്ഥാനം വഹിച്ചിരുന്ന ഇദ്ദേഹം അന്യസംസ്ഥാന ലോട്ടറിക്കെതിരായ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടി.&lt;ref name =madhyamam&gt;{{cite web | url =http://www.madhyamam.com/news/64579/110402 | title =സി.പി.ഐ 'തുരന്തോ'ക്കെതിരെ സതീശൻ | date =ഏപ്രിൽ 2, 2011 | accessdate =ഏപ്രിൽ 11, 2012 | publisher =മാതൃഭൂമി | language = }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

പരിസ്ഥിതിക്കുവേണ്ടിയും, ഗാഡ്ഗിൽ കമ്മറ്റി റിപ്പോർട്ടിനനുകൂലമായും പ്രതികരിക്കുന്ന എം എൽ ഏ മാരുടെ രാഷ്ട്രീയെതര സംഘത്തിൽ പ്രമുഖൻ&lt;ref&gt;http://4malayalees.com/index.php?page=newsDetail&amp;id=27830&lt;/ref&gt;. എ.ഐ.സി.സി സെക്രട്ടറിയും 2014 ൽ കെ.പി.സി.സി വൈസ് പ്രസിഡണ്ടായും നിയമിതനായി &lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=16143395&amp;tabId=0&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
1986–1987 കാലഘട്ടത്തിൽ സതീശൻ [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാല]] യൂണിയന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ]] (NSUI) സെക്രട്ടറിയായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Members - Kerala Legislature&quot;&gt;{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/members/v_d_satheesan.htm|access-date=20 May 2021|website=www.niyamasabha.org}}&lt;/ref&gt;

1989-ൽ കെ.എസ്.യു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 1992-ൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 2011-ലെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രിപദം, 2017-ൽ രമേശ് ചെന്നിത്തല സംസ്ഥാന ആഭ്യന്തര വകുപ്പ് മന്ത്രിയായപ്പോൾ ഒഴിവ് വന്ന കെ.പി.സി.സി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് ആദ്യമെ സതീശൻ്റെ പേര് വന്നെങ്കിലും പിന്നീട് ആ സ്ഥാനങ്ങൾ സതീശന് നഷ്‌ടപ്പെടുകയായിരുന്നു.

വി. ഡി. സതീശന്റെ രാഷ്ട്രീയ അരങ്ങേറ്റം 1996-ലായിരുന്നു. അന്ന് [[കേരള നിയമസഭ]] തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂരിൽ]] നിന്ന് മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ]] സ്ഥാനാർഥിയായ [[പി. രാജു]]വിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ കാലത്ത് [[പറവൂർ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. കേരളത്തിലെ മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന ജി.കാർത്തികേയനാണ് സതീശൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരു.

2001-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി [[കേരള നിയമസഭ]]യിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] അഭിഭാഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു.
2006, 2011, 2016, 2021, 2026 
വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പറവൂരിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sushanth|title=ASSEMBLY ELECTIONS 1957 - 2016(Kerala)|url=https://data-analytics.github.io/Election_Data/kerala.html|access-date=20 May 2021|website=data-analytics.GitHub.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kerala Assembly Election Results in 2016|url=https://www.elections.in/kerala/assembly-constituencies/2016-election-results.html|access-date=22 May 2021|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt; 

2006-ലെ 12-ാം കേരള നിയമസഭയിൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ]] [[ചീഫ് വിപ്പ്|ചീഫ് വിപ്പായും]] പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sudhi|first=K. S.|date=19 March 2021|title=Kerala Assembly Elections {{!}} Congress banks yet again on Satheesan in Paravur|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/congress-banks-yet-again-on-satheesan-in-paravur/article34103288.ece|access-date=20 May 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

2021 മേയ് 22-ന് [[കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി]] വി. ഡി. സതീശനെ [[15-ാം കേരള നിയമസഭ]]യിലെ [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി]] തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=തങ്ങൾ|first=ശിഹാബുദ്ദീൻ|title=ഇനി പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ചാട്ടുളി സതീശൻ; തിരിച്ചുവരവിലേക്കുള്ള ആദ്യചുവട്‌|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheeshan-leader-of-opposition-in-kerala-1.5685199|access-date=22 May 2021|website=Mathrubhumi|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheesan-kerala-chief-minister-aicc-announcement-si9j4v1i|title=Suspense ends; VD Satheesan named Kerala Chief Minister|access-date=2026-05-14|last=Desk|first=News|date=2026-05-14|language=en}}&lt;/ref&gt;
2026 മെയ് 14 ന് സതീശനെ ഹൈക്കമാൻഡ് കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. &lt;ref&gt;https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/05/14/vd-satheesan-cm-announcement-high-command-decision&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനം ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[കേരള നിയമസഭ]]
!വർഷം
!നിയോജക മണ്ഡലം
!
!പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!എതിരാളി
!
!എതിരാളി പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!ഭൂരിപക്ഷം
!ഭൂരിപക്ഷം %
!ഫലം
|-
|[[1996 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''1996''']]
| rowspan=&quot;7&quot; |'''[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]'''
|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}}
|'''38,607'''
|'''43.67'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[P. Raju|പി. രാജു]]
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=7}}
|39,723
|44.93
| -1,116
| -1.26%
|style=&quot;background:#FFB6C1;&quot; | '''പരാജയപ്പെട്ടു'''
|-
|[[2001 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2001''']]
|'''48,859'''
|'''50.11%'''
|41,425
|42.48
|7,434
|7.63%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2006 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2006''']]
|'''51,099'''
|'''51.06'''
|കെ. എം. ദിനകരൻ
|43,307
|43.27
|7,792
|7.79%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2011 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2011''']]
|'''74,632'''
|'''51.78'''
|[[Pannian Ravindran|പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ]]
|62,955
|43.91
|11,349
|7.87%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2016 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2016''']]
|'''74,985'''
|'''46.70'''
|ശാരദ മോഹൻ
|54,351
|33.85
|20,364
|12.85%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2021 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2021''']]
|'''82,264'''
|'''51.87'''
|എം. ടി. നിക്സൺ
|60,963
|38.44
|21,301
|13.47%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2026 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2026''']]
|'''78,658'''
|'''49.2'''
|[[E. T. Taison|ഇ. ടി. ടൈസൺ]]
|58,058
|36.3
|20,600
|12.7%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|}
==അവലംബം==
{{Reflist|2}}
{{Fourteenth KLA}}
{{Fifteenth KLA}}

{{DEFAULTSORT:സതീശൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 31-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>k3kf7tz7vxj1avhmoney3s5o94tm4oe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619542</id>
      <parentid>4619541</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T12:37:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം */</comment>
      <origin>4619542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18356" sha1="1yt43c4eq6me7xr5m1q5alhv3zmd7dv" xml:space="preserve">{{prettyurl|V.D. Satheesan}}
{{Infobox_politician
| name                = വി.ഡി. സതീശൻ
| image               = File:Vdsatheesan.jpg
| caption             = വി.ഡി. സതീശൻ
| office              = കേരളത്തിൻ്റെ 
നിയുക്ത [[കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term                = 18 മെയ് 2026 
| predecessor         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor           = 
| office2             = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പതിനഞ്ചാം [[കേരള നിയമസഭ]]
| term_start2         = [[22 മേയ്]] [[2021]]
| term_end2           = [[4]] [[മെയ്]] [[2026]]
| predecessor2        = [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
| successor2          = [[പിണറായി വിജയൻ]] 
| office3             = കേരള [[നിയമസഭാംഗം]]
| constituency3       = [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
| term_start3         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| term_end3           = 
| predecessor3        = [[പി. രാജു]]
| successor3          = 
| salary              = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1964|05|31}}
| birth_place         = [[നെട്ടൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| residence           = [[പറവൂർ]], [[എറണാകുളം ജില്ല]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:Indian National Congress Flag.svg|frameless|25x25px]]
[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| religion            = [[ഹിന്ദു]]
| father              = കെ. ദാമോദര മേനോൻ
| mother              = വി. വിലാസിനി അമ്മ
| spouse              = ആർ. ലക്ഷ്മി പ്രിയ
| children            = ഒരു മകൾ
| website             = {{URL|www.vdsatheesan.in}}
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14 
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/111%20V%20D%20Satheesan.pdf നിയമസഭ
| data1               = 
| 1blankname          = ഗവർണർ
| 1namedata           = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
}}
കേരളത്തിലെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] നേതാക്കളിലൊരാളും
2021 മുതൽ 2026 വരെ 
പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതാവും 2026 മെയ് 18 മുതൽ കേരളത്തിന്റെ പതിമൂന്നാമത് നിയുക്ത മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് ''വടശ്ശേരി ദാമോദരൻ സതീശൻ'' എന്ന '''വി.ഡി.സതീശൻ.(31 മെയ് 1964)'''
[[എറണാകുളം ജില്ല]]യിൽ നിന്നുള്ള
കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ 
കോൺഗ്രസ് മുഖ്യമന്ത്രിയും
2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നും കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗവുമാണ്.

സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭകളിൽ അംഗമാകാതെ
ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലെത്തുന്ന ആറാമത്തെ രാഷ്‌ട്രീയ നേതാവാണ് വി.ഡി.സതീശൻ. [[കെ. കരുണാകരൻ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവർക്ക് ശേഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് പദവിയിൽ നിന്ന് മുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്ന മൂന്നാമത്തെയാളുമാണ്. 
[[ഇ.എം.എസ്]], [[പട്ടം താണുപിള്ള]], [[എ.കെ. ആന്റണി]], [[ഇ.കെ. നായനാർ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവരാണ് സതീശന് മുൻപ് മന്ത്രിയാകാതെ മുഖ്യമന്ത്രിയായവർ.

==ജീവിതരേഖ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ നെട്ടൂരിൽ (മരട് മുനിസിപ്പാലിറ്റി) വടശ്ശേരി ദാമോദര മേനോന്റെയും വി.വിലാസിനിയമ്മയുടെയും മകനായി ഇടവ മാസത്തിലെ ചതയം
നക്ഷത്രത്തിൽ 1964 മെയ് 31ന്  ജനനം.

നെട്ടൂർ എസ്.വി.യു.പി. സ്ക്കൂളിൽ പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസം,  ഹൈ സ്ക്കൂൾ പനങ്ങാടിൽ ഹൈസ്ക്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. നിയമ ബിരുദധാരിയാണ്. വിദ്യാർഥി പ്രസ്ഥാനത്തിലൂടെയാണ്  ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവേശം.   

തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിലെ ആർട്സ് ക്ലബ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.  എം.ജി, കേരള സർവ്വകലാശാലകളിൽ യൂണിയൻ കൗൺസിലറായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം 1986-87 കാലത്ത് എം.ജി സർവ്വകലാശാലാ യൂണിയൻ ചെയർമാനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/satheesanvd.pdf&lt;/ref&gt; എൻ.എസ്.യു ദേശീയ കമ്മറ്റി സെക്രട്ടറി സ്ഥാനം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട് &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/politics/congress-mla-vd-satheesan-to-be-the-leader-of-opposition-in-kerala-121052201127_1.html&lt;/ref&gt;

പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ് വിപ്പ് സ്ഥാനം വഹിച്ചിരുന്ന ഇദ്ദേഹം അന്യസംസ്ഥാന ലോട്ടറിക്കെതിരായ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടി.&lt;ref name =madhyamam&gt;{{cite web | url =http://www.madhyamam.com/news/64579/110402 | title =സി.പി.ഐ 'തുരന്തോ'ക്കെതിരെ സതീശൻ | date =ഏപ്രിൽ 2, 2011 | accessdate =ഏപ്രിൽ 11, 2012 | publisher =മാതൃഭൂമി | language = }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

പരിസ്ഥിതിക്കുവേണ്ടിയും, ഗാഡ്ഗിൽ കമ്മറ്റി റിപ്പോർട്ടിനനുകൂലമായും പ്രതികരിക്കുന്ന എം എൽ ഏ മാരുടെ രാഷ്ട്രീയെതര സംഘത്തിൽ പ്രമുഖൻ&lt;ref&gt;http://4malayalees.com/index.php?page=newsDetail&amp;id=27830&lt;/ref&gt;. എ.ഐ.സി.സി സെക്രട്ടറിയും 2014 ൽ കെ.പി.സി.സി വൈസ് പ്രസിഡണ്ടായും നിയമിതനായി &lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=16143395&amp;tabId=0&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
1986–1987 കാലഘട്ടത്തിൽ സതീശൻ [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാല]] യൂണിയന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെയും]] (NSUI)
എറണാകുളം ഡി.സി.സിയുടേയും
സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Members - Kerala Legislature&quot;&gt;{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/members/v_d_satheesan.htm|access-date=20 May 2021|website=www.niyamasabha.org}}&lt;/ref&gt;

1989-ൽ കെ.എസ്.യു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 1992-ൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 2011-ലെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രിപദം, 2017-ൽ രമേശ് ചെന്നിത്തല സംസ്ഥാന ആഭ്യന്തര വകുപ്പ് മന്ത്രിയായപ്പോൾ ഒഴിവ് വന്ന കെ.പി.സി.സി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് ആദ്യമെ സതീശൻ്റെ പേര് വന്നെങ്കിലും പിന്നീട് ആ സ്ഥാനങ്ങൾ സതീശന് നഷ്‌ടപ്പെടുകയായിരുന്നു.

വി. ഡി. സതീശന്റെ രാഷ്ട്രീയ അരങ്ങേറ്റം 1996-ലായിരുന്നു. അന്ന് [[കേരള നിയമസഭ]] തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂരിൽ]] നിന്ന് മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ]] സ്ഥാനാർഥിയായ [[പി. രാജു]]വിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ കാലത്ത് [[പറവൂർ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 
1996-ലെ തോൽവിക്ക് ശേഷം അഭിഭാഷക 
ജോലിയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ സതീശനെ
തിരിച്ച് വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമാക്കിയ കേരളത്തിലെ മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന ജി.കാർത്തികേയനാണ് സതീശൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരു.

2001-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ
[[കേരള നിയമസഭ]]യിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] അഭിഭാഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു.
പിന്നീട് 2006, 2011, 2016, 2021, 2026 
വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പറവൂരിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sushanth|title=ASSEMBLY ELECTIONS 1957 - 2016(Kerala)|url=https://data-analytics.github.io/Election_Data/kerala.html|access-date=20 May 2021|website=data-analytics.GitHub.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kerala Assembly Election Results in 2016|url=https://www.elections.in/kerala/assembly-constituencies/2016-election-results.html|access-date=22 May 2021|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt; 

2006-ലെ 12-ാം കേരള നിയമസഭയിൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ]] [[ചീഫ് വിപ്പ്|ചീഫ് വിപ്പായും]] പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sudhi|first=K. S.|date=19 March 2021|title=Kerala Assembly Elections {{!}} Congress banks yet again on Satheesan in Paravur|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/congress-banks-yet-again-on-satheesan-in-paravur/article34103288.ece|access-date=20 May 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

2021 മേയ് 22-ന് [[കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി]] വി. ഡി. സതീശനെ [[15-ാം കേരള നിയമസഭ]]യിലെ [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി]] തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=തങ്ങൾ|first=ശിഹാബുദ്ദീൻ|title=ഇനി പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ചാട്ടുളി സതീശൻ; തിരിച്ചുവരവിലേക്കുള്ള ആദ്യചുവട്‌|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheeshan-leader-of-opposition-in-kerala-1.5685199|access-date=22 May 2021|website=Mathrubhumi|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheesan-kerala-chief-minister-aicc-announcement-si9j4v1i|title=Suspense ends; VD Satheesan named Kerala Chief Minister|access-date=2026-05-14|last=Desk|first=News|date=2026-05-14|language=en}}&lt;/ref&gt;
2026 മെയ് 14 ന് സതീശനെ ഹൈക്കമാൻഡ് കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. &lt;ref&gt;https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/05/14/vd-satheesan-cm-announcement-high-command-decision&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനം ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[കേരള നിയമസഭ]]
!വർഷം
!നിയോജക മണ്ഡലം
!
!പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!എതിരാളി
!
!എതിരാളി പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!ഭൂരിപക്ഷം
!ഭൂരിപക്ഷം %
!ഫലം
|-
|[[1996 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''1996''']]
| rowspan=&quot;7&quot; |'''[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]'''
|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}}
|'''38,607'''
|'''43.67'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[P. Raju|പി. രാജു]]
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=7}}
|39,723
|44.93
| -1,116
| -1.26%
|style=&quot;background:#FFB6C1;&quot; | '''പരാജയപ്പെട്ടു'''
|-
|[[2001 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2001''']]
|'''48,859'''
|'''50.11%'''
|41,425
|42.48
|7,434
|7.63%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2006 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2006''']]
|'''51,099'''
|'''51.06'''
|കെ. എം. ദിനകരൻ
|43,307
|43.27
|7,792
|7.79%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2011 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2011''']]
|'''74,632'''
|'''51.78'''
|[[Pannian Ravindran|പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ]]
|62,955
|43.91
|11,349
|7.87%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2016 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2016''']]
|'''74,985'''
|'''46.70'''
|ശാരദ മോഹൻ
|54,351
|33.85
|20,364
|12.85%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2021 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2021''']]
|'''82,264'''
|'''51.87'''
|എം. ടി. നിക്സൺ
|60,963
|38.44
|21,301
|13.47%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2026 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2026''']]
|'''78,658'''
|'''49.2'''
|[[E. T. Taison|ഇ. ടി. ടൈസൺ]]
|58,058
|36.3
|20,600
|12.7%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|}
==അവലംബം==
{{Reflist|2}}
{{Fourteenth KLA}}
{{Fifteenth KLA}}

{{DEFAULTSORT:സതീശൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 31-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>1yt43c4eq6me7xr5m1q5alhv3zmd7dv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619543</id>
      <parentid>4619542</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T12:37:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം */</comment>
      <origin>4619543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18357" sha1="d4ey9j8ykmkwm6bcmtvjnlz7mkn6trc" xml:space="preserve">{{prettyurl|V.D. Satheesan}}
{{Infobox_politician
| name                = വി.ഡി. സതീശൻ
| image               = File:Vdsatheesan.jpg
| caption             = വി.ഡി. സതീശൻ
| office              = കേരളത്തിൻ്റെ 
നിയുക്ത [[കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term                = 18 മെയ് 2026 
| predecessor         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor           = 
| office2             = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പതിനഞ്ചാം [[കേരള നിയമസഭ]]
| term_start2         = [[22 മേയ്]] [[2021]]
| term_end2           = [[4]] [[മെയ്]] [[2026]]
| predecessor2        = [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
| successor2          = [[പിണറായി വിജയൻ]] 
| office3             = കേരള [[നിയമസഭാംഗം]]
| constituency3       = [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
| term_start3         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| term_end3           = 
| predecessor3        = [[പി. രാജു]]
| successor3          = 
| salary              = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1964|05|31}}
| birth_place         = [[നെട്ടൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| residence           = [[പറവൂർ]], [[എറണാകുളം ജില്ല]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:Indian National Congress Flag.svg|frameless|25x25px]]
[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| religion            = [[ഹിന്ദു]]
| father              = കെ. ദാമോദര മേനോൻ
| mother              = വി. വിലാസിനി അമ്മ
| spouse              = ആർ. ലക്ഷ്മി പ്രിയ
| children            = ഒരു മകൾ
| website             = {{URL|www.vdsatheesan.in}}
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14 
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/111%20V%20D%20Satheesan.pdf നിയമസഭ
| data1               = 
| 1blankname          = ഗവർണർ
| 1namedata           = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
}}
കേരളത്തിലെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] നേതാക്കളിലൊരാളും
2021 മുതൽ 2026 വരെ 
പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതാവും 2026 മെയ് 18 മുതൽ കേരളത്തിന്റെ പതിമൂന്നാമത് നിയുക്ത മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് ''വടശ്ശേരി ദാമോദരൻ സതീശൻ'' എന്ന '''വി.ഡി.സതീശൻ.(31 മെയ് 1964)'''
[[എറണാകുളം ജില്ല]]യിൽ നിന്നുള്ള
കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ 
കോൺഗ്രസ് മുഖ്യമന്ത്രിയും
2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നും കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗവുമാണ്.

സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭകളിൽ അംഗമാകാതെ
ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലെത്തുന്ന ആറാമത്തെ രാഷ്‌ട്രീയ നേതാവാണ് വി.ഡി.സതീശൻ. [[കെ. കരുണാകരൻ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവർക്ക് ശേഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് പദവിയിൽ നിന്ന് മുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്ന മൂന്നാമത്തെയാളുമാണ്. 
[[ഇ.എം.എസ്]], [[പട്ടം താണുപിള്ള]], [[എ.കെ. ആന്റണി]], [[ഇ.കെ. നായനാർ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവരാണ് സതീശന് മുൻപ് മന്ത്രിയാകാതെ മുഖ്യമന്ത്രിയായവർ.

==ജീവിതരേഖ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ നെട്ടൂരിൽ (മരട് മുനിസിപ്പാലിറ്റി) വടശ്ശേരി ദാമോദര മേനോന്റെയും വി.വിലാസിനിയമ്മയുടെയും മകനായി ഇടവ മാസത്തിലെ ചതയം
നക്ഷത്രത്തിൽ 1964 മെയ് 31ന്  ജനനം.

നെട്ടൂർ എസ്.വി.യു.പി. സ്ക്കൂളിൽ പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസം,  ഹൈ സ്ക്കൂൾ പനങ്ങാടിൽ ഹൈസ്ക്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. നിയമ ബിരുദധാരിയാണ്. വിദ്യാർഥി പ്രസ്ഥാനത്തിലൂടെയാണ്  ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവേശം.   

തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിലെ ആർട്സ് ക്ലബ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.  എം.ജി, കേരള സർവ്വകലാശാലകളിൽ യൂണിയൻ കൗൺസിലറായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം 1986-87 കാലത്ത് എം.ജി സർവ്വകലാശാലാ യൂണിയൻ ചെയർമാനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/satheesanvd.pdf&lt;/ref&gt; എൻ.എസ്.യു ദേശീയ കമ്മറ്റി സെക്രട്ടറി സ്ഥാനം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട് &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/politics/congress-mla-vd-satheesan-to-be-the-leader-of-opposition-in-kerala-121052201127_1.html&lt;/ref&gt;

പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ് വിപ്പ് സ്ഥാനം വഹിച്ചിരുന്ന ഇദ്ദേഹം അന്യസംസ്ഥാന ലോട്ടറിക്കെതിരായ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടി.&lt;ref name =madhyamam&gt;{{cite web | url =http://www.madhyamam.com/news/64579/110402 | title =സി.പി.ഐ 'തുരന്തോ'ക്കെതിരെ സതീശൻ | date =ഏപ്രിൽ 2, 2011 | accessdate =ഏപ്രിൽ 11, 2012 | publisher =മാതൃഭൂമി | language = }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

പരിസ്ഥിതിക്കുവേണ്ടിയും, ഗാഡ്ഗിൽ കമ്മറ്റി റിപ്പോർട്ടിനനുകൂലമായും പ്രതികരിക്കുന്ന എം എൽ ഏ മാരുടെ രാഷ്ട്രീയെതര സംഘത്തിൽ പ്രമുഖൻ&lt;ref&gt;http://4malayalees.com/index.php?page=newsDetail&amp;id=27830&lt;/ref&gt;. എ.ഐ.സി.സി സെക്രട്ടറിയും 2014 ൽ കെ.പി.സി.സി വൈസ് പ്രസിഡണ്ടായും നിയമിതനായി &lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=16143395&amp;tabId=0&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
1986–1987 കാലഘട്ടത്തിൽ സതീശൻ [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാല]] യൂണിയന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെയും]] (NSUI)
എറണാകുളം ഡി.സി.സിയുടേയും
സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Members - Kerala Legislature&quot;&gt;{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/members/v_d_satheesan.htm|access-date=20 May 2021|website=www.niyamasabha.org}}&lt;/ref&gt;

1989-ൽ കെ.എസ്.യു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 1992-ൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 2011-ലെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രിപദം, 2017-ൽ രമേശ് ചെന്നിത്തല സംസ്ഥാന ആഭ്യന്തര വകുപ്പ് മന്ത്രിയായപ്പോൾ ഒഴിവ് വന്ന കെ.പി.സി.സി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് ആദ്യമെ സതീശൻ്റെ പേര് വന്നെങ്കിലും പിന്നീട് ആ സ്ഥാനങ്ങൾ സതീശന് നഷ്‌ടപ്പെടുകയായിരുന്നു.

വി. ഡി. സതീശന്റെ രാഷ്ട്രീയ അരങ്ങേറ്റം 1996-ലായിരുന്നു. അന്ന് [[കേരള നിയമസഭ]] തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂരിൽ]] നിന്ന് മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ]] സ്ഥാനാർഥിയായ [[പി. രാജു]]വിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ കാലത്ത് [[പറവൂർ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 

1996-ലെ തോൽവിക്ക് ശേഷം അഭിഭാഷക 
ജോലിയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ സതീശനെ
തിരിച്ച് വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമാക്കിയ കേരളത്തിലെ മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന ജി.കാർത്തികേയനാണ് സതീശൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരു.

2001-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ
[[കേരള നിയമസഭ]]യിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] അഭിഭാഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു.
പിന്നീട് 2006, 2011, 2016, 2021, 2026 
വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പറവൂരിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sushanth|title=ASSEMBLY ELECTIONS 1957 - 2016(Kerala)|url=https://data-analytics.github.io/Election_Data/kerala.html|access-date=20 May 2021|website=data-analytics.GitHub.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kerala Assembly Election Results in 2016|url=https://www.elections.in/kerala/assembly-constituencies/2016-election-results.html|access-date=22 May 2021|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt; 

2006-ലെ 12-ാം കേരള നിയമസഭയിൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ]] [[ചീഫ് വിപ്പ്|ചീഫ് വിപ്പായും]] പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sudhi|first=K. S.|date=19 March 2021|title=Kerala Assembly Elections {{!}} Congress banks yet again on Satheesan in Paravur|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/congress-banks-yet-again-on-satheesan-in-paravur/article34103288.ece|access-date=20 May 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

2021 മേയ് 22-ന് [[കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി]] വി. ഡി. സതീശനെ [[15-ാം കേരള നിയമസഭ]]യിലെ [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി]] തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=തങ്ങൾ|first=ശിഹാബുദ്ദീൻ|title=ഇനി പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ചാട്ടുളി സതീശൻ; തിരിച്ചുവരവിലേക്കുള്ള ആദ്യചുവട്‌|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheeshan-leader-of-opposition-in-kerala-1.5685199|access-date=22 May 2021|website=Mathrubhumi|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheesan-kerala-chief-minister-aicc-announcement-si9j4v1i|title=Suspense ends; VD Satheesan named Kerala Chief Minister|access-date=2026-05-14|last=Desk|first=News|date=2026-05-14|language=en}}&lt;/ref&gt;
2026 മെയ് 14 ന് സതീശനെ ഹൈക്കമാൻഡ് കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. &lt;ref&gt;https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/05/14/vd-satheesan-cm-announcement-high-command-decision&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനം ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[കേരള നിയമസഭ]]
!വർഷം
!നിയോജക മണ്ഡലം
!
!പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!എതിരാളി
!
!എതിരാളി പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!ഭൂരിപക്ഷം
!ഭൂരിപക്ഷം %
!ഫലം
|-
|[[1996 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''1996''']]
| rowspan=&quot;7&quot; |'''[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]'''
|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}}
|'''38,607'''
|'''43.67'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[P. Raju|പി. രാജു]]
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=7}}
|39,723
|44.93
| -1,116
| -1.26%
|style=&quot;background:#FFB6C1;&quot; | '''പരാജയപ്പെട്ടു'''
|-
|[[2001 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2001''']]
|'''48,859'''
|'''50.11%'''
|41,425
|42.48
|7,434
|7.63%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2006 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2006''']]
|'''51,099'''
|'''51.06'''
|കെ. എം. ദിനകരൻ
|43,307
|43.27
|7,792
|7.79%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2011 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2011''']]
|'''74,632'''
|'''51.78'''
|[[Pannian Ravindran|പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ]]
|62,955
|43.91
|11,349
|7.87%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2016 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2016''']]
|'''74,985'''
|'''46.70'''
|ശാരദ മോഹൻ
|54,351
|33.85
|20,364
|12.85%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2021 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2021''']]
|'''82,264'''
|'''51.87'''
|എം. ടി. നിക്സൺ
|60,963
|38.44
|21,301
|13.47%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2026 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2026''']]
|'''78,658'''
|'''49.2'''
|[[E. T. Taison|ഇ. ടി. ടൈസൺ]]
|58,058
|36.3
|20,600
|12.7%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|}
==അവലംബം==
{{Reflist|2}}
{{Fourteenth KLA}}
{{Fifteenth KLA}}

{{DEFAULTSORT:സതീശൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 31-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>d4ey9j8ykmkwm6bcmtvjnlz7mkn6trc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619544</id>
      <parentid>4619543</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T12:38:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം */</comment>
      <origin>4619544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18357" sha1="2qze6vwjfgyn8uqb5mmvy4s9p7oxj7e" xml:space="preserve">{{prettyurl|V.D. Satheesan}}
{{Infobox_politician
| name                = വി.ഡി. സതീശൻ
| image               = File:Vdsatheesan.jpg
| caption             = വി.ഡി. സതീശൻ
| office              = കേരളത്തിൻ്റെ 
നിയുക്ത [[കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term                = 18 മെയ് 2026 
| predecessor         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor           = 
| office2             = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പതിനഞ്ചാം [[കേരള നിയമസഭ]]
| term_start2         = [[22 മേയ്]] [[2021]]
| term_end2           = [[4]] [[മെയ്]] [[2026]]
| predecessor2        = [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
| successor2          = [[പിണറായി വിജയൻ]] 
| office3             = കേരള [[നിയമസഭാംഗം]]
| constituency3       = [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
| term_start3         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| term_end3           = 
| predecessor3        = [[പി. രാജു]]
| successor3          = 
| salary              = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1964|05|31}}
| birth_place         = [[നെട്ടൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| residence           = [[പറവൂർ]], [[എറണാകുളം ജില്ല]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:Indian National Congress Flag.svg|frameless|25x25px]]
[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| religion            = [[ഹിന്ദു]]
| father              = കെ. ദാമോദര മേനോൻ
| mother              = വി. വിലാസിനി അമ്മ
| spouse              = ആർ. ലക്ഷ്മി പ്രിയ
| children            = ഒരു മകൾ
| website             = {{URL|www.vdsatheesan.in}}
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14 
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/111%20V%20D%20Satheesan.pdf നിയമസഭ
| data1               = 
| 1blankname          = ഗവർണർ
| 1namedata           = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
}}
കേരളത്തിലെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] നേതാക്കളിലൊരാളും
2021 മുതൽ 2026 വരെ 
പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതാവും 2026 മെയ് 18 മുതൽ കേരളത്തിന്റെ പതിമൂന്നാമത് നിയുക്ത മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് ''വടശ്ശേരി ദാമോദരൻ സതീശൻ'' എന്ന '''വി.ഡി.സതീശൻ.(31 മെയ് 1964)'''
[[എറണാകുളം ജില്ല]]യിൽ നിന്നുള്ള
കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ 
കോൺഗ്രസ് മുഖ്യമന്ത്രിയും
2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നും കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗവുമാണ്.

സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭകളിൽ അംഗമാകാതെ
ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലെത്തുന്ന ആറാമത്തെ രാഷ്‌ട്രീയ നേതാവാണ് വി.ഡി.സതീശൻ. [[കെ. കരുണാകരൻ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവർക്ക് ശേഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് പദവിയിൽ നിന്ന് മുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്ന മൂന്നാമത്തെയാളുമാണ്. 
[[ഇ.എം.എസ്]], [[പട്ടം താണുപിള്ള]], [[എ.കെ. ആന്റണി]], [[ഇ.കെ. നായനാർ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവരാണ് സതീശന് മുൻപ് മന്ത്രിയാകാതെ മുഖ്യമന്ത്രിയായവർ.

==ജീവിതരേഖ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ നെട്ടൂരിൽ (മരട് മുനിസിപ്പാലിറ്റി) വടശ്ശേരി ദാമോദര മേനോന്റെയും വി.വിലാസിനിയമ്മയുടെയും മകനായി ഇടവ മാസത്തിലെ ചതയം
നക്ഷത്രത്തിൽ 1964 മെയ് 31ന്  ജനനം.

നെട്ടൂർ എസ്.വി.യു.പി. സ്ക്കൂളിൽ പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസം,  ഹൈ സ്ക്കൂൾ പനങ്ങാടിൽ ഹൈസ്ക്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. നിയമ ബിരുദധാരിയാണ്. വിദ്യാർഥി പ്രസ്ഥാനത്തിലൂടെയാണ്  ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവേശം.   

തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിലെ ആർട്സ് ക്ലബ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.  എം.ജി, കേരള സർവ്വകലാശാലകളിൽ യൂണിയൻ കൗൺസിലറായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം 1986-87 കാലത്ത് എം.ജി സർവ്വകലാശാലാ യൂണിയൻ ചെയർമാനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/satheesanvd.pdf&lt;/ref&gt; എൻ.എസ്.യു ദേശീയ കമ്മറ്റി സെക്രട്ടറി സ്ഥാനം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട് &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/politics/congress-mla-vd-satheesan-to-be-the-leader-of-opposition-in-kerala-121052201127_1.html&lt;/ref&gt;

പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ് വിപ്പ് സ്ഥാനം വഹിച്ചിരുന്ന ഇദ്ദേഹം അന്യസംസ്ഥാന ലോട്ടറിക്കെതിരായ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടി.&lt;ref name =madhyamam&gt;{{cite web | url =http://www.madhyamam.com/news/64579/110402 | title =സി.പി.ഐ 'തുരന്തോ'ക്കെതിരെ സതീശൻ | date =ഏപ്രിൽ 2, 2011 | accessdate =ഏപ്രിൽ 11, 2012 | publisher =മാതൃഭൂമി | language = }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

പരിസ്ഥിതിക്കുവേണ്ടിയും, ഗാഡ്ഗിൽ കമ്മറ്റി റിപ്പോർട്ടിനനുകൂലമായും പ്രതികരിക്കുന്ന എം എൽ ഏ മാരുടെ രാഷ്ട്രീയെതര സംഘത്തിൽ പ്രമുഖൻ&lt;ref&gt;http://4malayalees.com/index.php?page=newsDetail&amp;id=27830&lt;/ref&gt;. എ.ഐ.സി.സി സെക്രട്ടറിയും 2014 ൽ കെ.പി.സി.സി വൈസ് പ്രസിഡണ്ടായും നിയമിതനായി &lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=16143395&amp;tabId=0&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
1986–1987 കാലഘട്ടത്തിൽ സതീശൻ [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാല]] യൂണിയന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെയും]] (NSUI)
എറണാകുളം ഡി.സി.സിയുടേയും
സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Members - Kerala Legislature&quot;&gt;{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/members/v_d_satheesan.htm|access-date=20 May 2021|website=www.niyamasabha.org}}&lt;/ref&gt;

1989-ൽ കെ.എസ്.യു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 1998-ൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 2011-ലെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രിപദം, 2017-ൽ രമേശ് ചെന്നിത്തല സംസ്ഥാന ആഭ്യന്തര വകുപ്പ് മന്ത്രിയായപ്പോൾ ഒഴിവ് വന്ന കെ.പി.സി.സി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് ആദ്യമെ സതീശൻ്റെ പേര് വന്നെങ്കിലും പിന്നീട് ആ സ്ഥാനങ്ങൾ സതീശന് നഷ്‌ടപ്പെടുകയായിരുന്നു.

വി. ഡി. സതീശന്റെ രാഷ്ട്രീയ അരങ്ങേറ്റം 1996-ലായിരുന്നു. അന്ന് [[കേരള നിയമസഭ]] തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂരിൽ]] നിന്ന് മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ]] സ്ഥാനാർഥിയായ [[പി. രാജു]]വിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ കാലത്ത് [[പറവൂർ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 

1996-ലെ തോൽവിക്ക് ശേഷം അഭിഭാഷക 
ജോലിയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ സതീശനെ
തിരിച്ച് വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമാക്കിയ കേരളത്തിലെ മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന ജി.കാർത്തികേയനാണ് സതീശൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരു.

2001-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ
[[കേരള നിയമസഭ]]യിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] അഭിഭാഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു.
പിന്നീട് 2006, 2011, 2016, 2021, 2026 
വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പറവൂരിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sushanth|title=ASSEMBLY ELECTIONS 1957 - 2016(Kerala)|url=https://data-analytics.github.io/Election_Data/kerala.html|access-date=20 May 2021|website=data-analytics.GitHub.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kerala Assembly Election Results in 2016|url=https://www.elections.in/kerala/assembly-constituencies/2016-election-results.html|access-date=22 May 2021|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt; 

2006-ലെ 12-ാം കേരള നിയമസഭയിൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ]] [[ചീഫ് വിപ്പ്|ചീഫ് വിപ്പായും]] പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sudhi|first=K. S.|date=19 March 2021|title=Kerala Assembly Elections {{!}} Congress banks yet again on Satheesan in Paravur|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/congress-banks-yet-again-on-satheesan-in-paravur/article34103288.ece|access-date=20 May 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

2021 മേയ് 22-ന് [[കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി]] വി. ഡി. സതീശനെ [[15-ാം കേരള നിയമസഭ]]യിലെ [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി]] തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=തങ്ങൾ|first=ശിഹാബുദ്ദീൻ|title=ഇനി പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ചാട്ടുളി സതീശൻ; തിരിച്ചുവരവിലേക്കുള്ള ആദ്യചുവട്‌|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheeshan-leader-of-opposition-in-kerala-1.5685199|access-date=22 May 2021|website=Mathrubhumi|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheesan-kerala-chief-minister-aicc-announcement-si9j4v1i|title=Suspense ends; VD Satheesan named Kerala Chief Minister|access-date=2026-05-14|last=Desk|first=News|date=2026-05-14|language=en}}&lt;/ref&gt;
2026 മെയ് 14 ന് സതീശനെ ഹൈക്കമാൻഡ് കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. &lt;ref&gt;https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/05/14/vd-satheesan-cm-announcement-high-command-decision&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനം ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[കേരള നിയമസഭ]]
!വർഷം
!നിയോജക മണ്ഡലം
!
!പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!എതിരാളി
!
!എതിരാളി പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!ഭൂരിപക്ഷം
!ഭൂരിപക്ഷം %
!ഫലം
|-
|[[1996 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''1996''']]
| rowspan=&quot;7&quot; |'''[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]'''
|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}}
|'''38,607'''
|'''43.67'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[P. Raju|പി. രാജു]]
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=7}}
|39,723
|44.93
| -1,116
| -1.26%
|style=&quot;background:#FFB6C1;&quot; | '''പരാജയപ്പെട്ടു'''
|-
|[[2001 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2001''']]
|'''48,859'''
|'''50.11%'''
|41,425
|42.48
|7,434
|7.63%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2006 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2006''']]
|'''51,099'''
|'''51.06'''
|കെ. എം. ദിനകരൻ
|43,307
|43.27
|7,792
|7.79%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2011 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2011''']]
|'''74,632'''
|'''51.78'''
|[[Pannian Ravindran|പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ]]
|62,955
|43.91
|11,349
|7.87%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2016 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2016''']]
|'''74,985'''
|'''46.70'''
|ശാരദ മോഹൻ
|54,351
|33.85
|20,364
|12.85%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2021 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2021''']]
|'''82,264'''
|'''51.87'''
|എം. ടി. നിക്സൺ
|60,963
|38.44
|21,301
|13.47%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2026 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2026''']]
|'''78,658'''
|'''49.2'''
|[[E. T. Taison|ഇ. ടി. ടൈസൺ]]
|58,058
|36.3
|20,600
|12.7%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|}
==അവലംബം==
{{Reflist|2}}
{{Fourteenth KLA}}
{{Fifteenth KLA}}

{{DEFAULTSORT:സതീശൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 31-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>2qze6vwjfgyn8uqb5mmvy4s9p7oxj7e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619545</id>
      <parentid>4619544</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T12:39:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം */</comment>
      <origin>4619545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18358" sha1="ka0vkb1l28m7ypo7f6dxca1sf5mwzfp" xml:space="preserve">{{prettyurl|V.D. Satheesan}}
{{Infobox_politician
| name                = വി.ഡി. സതീശൻ
| image               = File:Vdsatheesan.jpg
| caption             = വി.ഡി. സതീശൻ
| office              = കേരളത്തിൻ്റെ 
നിയുക്ത [[കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term                = 18 മെയ് 2026 
| predecessor         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor           = 
| office2             = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പതിനഞ്ചാം [[കേരള നിയമസഭ]]
| term_start2         = [[22 മേയ്]] [[2021]]
| term_end2           = [[4]] [[മെയ്]] [[2026]]
| predecessor2        = [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
| successor2          = [[പിണറായി വിജയൻ]] 
| office3             = കേരള [[നിയമസഭാംഗം]]
| constituency3       = [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
| term_start3         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| term_end3           = 
| predecessor3        = [[പി. രാജു]]
| successor3          = 
| salary              = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1964|05|31}}
| birth_place         = [[നെട്ടൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| residence           = [[പറവൂർ]], [[എറണാകുളം ജില്ല]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:Indian National Congress Flag.svg|frameless|25x25px]]
[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| religion            = [[ഹിന്ദു]]
| father              = കെ. ദാമോദര മേനോൻ
| mother              = വി. വിലാസിനി അമ്മ
| spouse              = ആർ. ലക്ഷ്മി പ്രിയ
| children            = ഒരു മകൾ
| website             = {{URL|www.vdsatheesan.in}}
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14 
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/111%20V%20D%20Satheesan.pdf നിയമസഭ
| data1               = 
| 1blankname          = ഗവർണർ
| 1namedata           = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
}}
കേരളത്തിലെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] നേതാക്കളിലൊരാളും
2021 മുതൽ 2026 വരെ 
പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതാവും 2026 മെയ് 18 മുതൽ കേരളത്തിന്റെ പതിമൂന്നാമത് നിയുക്ത മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് ''വടശ്ശേരി ദാമോദരൻ സതീശൻ'' എന്ന '''വി.ഡി.സതീശൻ.(31 മെയ് 1964)'''
[[എറണാകുളം ജില്ല]]യിൽ നിന്നുള്ള
കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ 
കോൺഗ്രസ് മുഖ്യമന്ത്രിയും
2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നും കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗവുമാണ്.

സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭകളിൽ അംഗമാകാതെ
ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലെത്തുന്ന ആറാമത്തെ രാഷ്‌ട്രീയ നേതാവാണ് വി.ഡി.സതീശൻ. [[കെ. കരുണാകരൻ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവർക്ക് ശേഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് പദവിയിൽ നിന്ന് മുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്ന മൂന്നാമത്തെയാളുമാണ്. 
[[ഇ.എം.എസ്]], [[പട്ടം താണുപിള്ള]], [[എ.കെ. ആന്റണി]], [[ഇ.കെ. നായനാർ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവരാണ് സതീശന് മുൻപ് മന്ത്രിയാകാതെ മുഖ്യമന്ത്രിയായവർ.

==ജീവിതരേഖ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ നെട്ടൂരിൽ (മരട് മുനിസിപ്പാലിറ്റി) വടശ്ശേരി ദാമോദര മേനോന്റെയും വി.വിലാസിനിയമ്മയുടെയും മകനായി ഇടവ മാസത്തിലെ ചതയം
നക്ഷത്രത്തിൽ 1964 മെയ് 31ന്  ജനനം.

നെട്ടൂർ എസ്.വി.യു.പി. സ്ക്കൂളിൽ പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസം,  ഹൈ സ്ക്കൂൾ പനങ്ങാടിൽ ഹൈസ്ക്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. നിയമ ബിരുദധാരിയാണ്. വിദ്യാർഥി പ്രസ്ഥാനത്തിലൂടെയാണ്  ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവേശം.   

തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിലെ ആർട്സ് ക്ലബ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.  എം.ജി, കേരള സർവ്വകലാശാലകളിൽ യൂണിയൻ കൗൺസിലറായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം 1986-87 കാലത്ത് എം.ജി സർവ്വകലാശാലാ യൂണിയൻ ചെയർമാനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/satheesanvd.pdf&lt;/ref&gt; എൻ.എസ്.യു ദേശീയ കമ്മറ്റി സെക്രട്ടറി സ്ഥാനം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട് &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/politics/congress-mla-vd-satheesan-to-be-the-leader-of-opposition-in-kerala-121052201127_1.html&lt;/ref&gt;

പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ് വിപ്പ് സ്ഥാനം വഹിച്ചിരുന്ന ഇദ്ദേഹം അന്യസംസ്ഥാന ലോട്ടറിക്കെതിരായ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടി.&lt;ref name =madhyamam&gt;{{cite web | url =http://www.madhyamam.com/news/64579/110402 | title =സി.പി.ഐ 'തുരന്തോ'ക്കെതിരെ സതീശൻ | date =ഏപ്രിൽ 2, 2011 | accessdate =ഏപ്രിൽ 11, 2012 | publisher =മാതൃഭൂമി | language = }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

പരിസ്ഥിതിക്കുവേണ്ടിയും, ഗാഡ്ഗിൽ കമ്മറ്റി റിപ്പോർട്ടിനനുകൂലമായും പ്രതികരിക്കുന്ന എം എൽ ഏ മാരുടെ രാഷ്ട്രീയെതര സംഘത്തിൽ പ്രമുഖൻ&lt;ref&gt;http://4malayalees.com/index.php?page=newsDetail&amp;id=27830&lt;/ref&gt;. എ.ഐ.സി.സി സെക്രട്ടറിയും 2014 ൽ കെ.പി.സി.സി വൈസ് പ്രസിഡണ്ടായും നിയമിതനായി &lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=16143395&amp;tabId=0&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
1986–1987 കാലഘട്ടത്തിൽ സതീശൻ [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാല]] യൂണിയന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെയും]] (NSUI)
എറണാകുളം ഡി.സി.സിയുടേയും
സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Members - Kerala Legislature&quot;&gt;{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/members/v_d_satheesan.htm|access-date=20 May 2021|website=www.niyamasabha.org}}&lt;/ref&gt;

1989-ൽ കെ.എസ്.യു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 1998-ൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 2011-ലെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രിപദം, 2017-ൽ രമേശ് ചെന്നിത്തല സംസ്ഥാന ആഭ്യന്തര വകുപ്പ് മന്ത്രിയായപ്പോൾ ഒഴിവ് വന്ന കെ.പി.സി.സി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് ആദ്യമെ സതീശൻ്റെ പേര് വന്നെങ്കിലും പിന്നീട് ആ സ്ഥാനങ്ങൾ സതീശന് നഷ്‌ടപ്പെടുകയായിരുന്നു.

വി. ഡി. സതീശന്റെ രാഷ്ട്രീയ അരങ്ങേറ്റം 1996-ലായിരുന്നു. അന്ന് [[കേരള നിയമസഭ]] തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂരിൽ]] നിന്ന് മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ]] സ്ഥാനാർഥിയായ [[പി. രാജു]]വിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ കാലത്ത് [[പറവൂർ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 

1996-ലെ തോൽവിക്ക് ശേഷം അഭിഭാഷക 
ജോലിയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ സതീശനെ
തിരിച്ച് വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമാക്കിയ കേരളത്തിലെ മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന ജി.കാർത്തികേയനാണ് സതീശൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരു.

2001-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ
[[കേരള നിയമസഭ]]യിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] അഭിഭാഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു.

പിന്നീട് 2006, 2011, 2016, 2021, 2026 
വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പറവൂരിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sushanth|title=ASSEMBLY ELECTIONS 1957 - 2016(Kerala)|url=https://data-analytics.github.io/Election_Data/kerala.html|access-date=20 May 2021|website=data-analytics.GitHub.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kerala Assembly Election Results in 2016|url=https://www.elections.in/kerala/assembly-constituencies/2016-election-results.html|access-date=22 May 2021|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt; 

2006-ലെ 12-ാം കേരള നിയമസഭയിൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ]] [[ചീഫ് വിപ്പ്|ചീഫ് വിപ്പായും]] പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sudhi|first=K. S.|date=19 March 2021|title=Kerala Assembly Elections {{!}} Congress banks yet again on Satheesan in Paravur|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/congress-banks-yet-again-on-satheesan-in-paravur/article34103288.ece|access-date=20 May 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

2021 മേയ് 22-ന് [[കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി]] വി. ഡി. സതീശനെ [[15-ാം കേരള നിയമസഭ]]യിലെ [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി]] തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=തങ്ങൾ|first=ശിഹാബുദ്ദീൻ|title=ഇനി പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ചാട്ടുളി സതീശൻ; തിരിച്ചുവരവിലേക്കുള്ള ആദ്യചുവട്‌|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheeshan-leader-of-opposition-in-kerala-1.5685199|access-date=22 May 2021|website=Mathrubhumi|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheesan-kerala-chief-minister-aicc-announcement-si9j4v1i|title=Suspense ends; VD Satheesan named Kerala Chief Minister|access-date=2026-05-14|last=Desk|first=News|date=2026-05-14|language=en}}&lt;/ref&gt;
2026 മെയ് 14 ന് സതീശനെ ഹൈക്കമാൻഡ് കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. &lt;ref&gt;https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/05/14/vd-satheesan-cm-announcement-high-command-decision&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനം ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[കേരള നിയമസഭ]]
!വർഷം
!നിയോജക മണ്ഡലം
!
!പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!എതിരാളി
!
!എതിരാളി പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!ഭൂരിപക്ഷം
!ഭൂരിപക്ഷം %
!ഫലം
|-
|[[1996 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''1996''']]
| rowspan=&quot;7&quot; |'''[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]'''
|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}}
|'''38,607'''
|'''43.67'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[P. Raju|പി. രാജു]]
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=7}}
|39,723
|44.93
| -1,116
| -1.26%
|style=&quot;background:#FFB6C1;&quot; | '''പരാജയപ്പെട്ടു'''
|-
|[[2001 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2001''']]
|'''48,859'''
|'''50.11%'''
|41,425
|42.48
|7,434
|7.63%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2006 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2006''']]
|'''51,099'''
|'''51.06'''
|കെ. എം. ദിനകരൻ
|43,307
|43.27
|7,792
|7.79%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2011 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2011''']]
|'''74,632'''
|'''51.78'''
|[[Pannian Ravindran|പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ]]
|62,955
|43.91
|11,349
|7.87%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2016 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2016''']]
|'''74,985'''
|'''46.70'''
|ശാരദ മോഹൻ
|54,351
|33.85
|20,364
|12.85%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2021 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2021''']]
|'''82,264'''
|'''51.87'''
|എം. ടി. നിക്സൺ
|60,963
|38.44
|21,301
|13.47%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2026 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2026''']]
|'''78,658'''
|'''49.2'''
|[[E. T. Taison|ഇ. ടി. ടൈസൺ]]
|58,058
|36.3
|20,600
|12.7%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|}
==അവലംബം==
{{Reflist|2}}
{{Fourteenth KLA}}
{{Fifteenth KLA}}

{{DEFAULTSORT:സതീശൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 31-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>ka0vkb1l28m7ypo7f6dxca1sf5mwzfp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619546</id>
      <parentid>4619545</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T12:39:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം */</comment>
      <origin>4619546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18359" sha1="b77yq3b1xj44cw04zh0mt01czvil4zi" xml:space="preserve">{{prettyurl|V.D. Satheesan}}
{{Infobox_politician
| name                = വി.ഡി. സതീശൻ
| image               = File:Vdsatheesan.jpg
| caption             = വി.ഡി. സതീശൻ
| office              = കേരളത്തിൻ്റെ 
നിയുക്ത [[കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term                = 18 മെയ് 2026 
| predecessor         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor           = 
| office2             = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പതിനഞ്ചാം [[കേരള നിയമസഭ]]
| term_start2         = [[22 മേയ്]] [[2021]]
| term_end2           = [[4]] [[മെയ്]] [[2026]]
| predecessor2        = [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
| successor2          = [[പിണറായി വിജയൻ]] 
| office3             = കേരള [[നിയമസഭാംഗം]]
| constituency3       = [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
| term_start3         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| term_end3           = 
| predecessor3        = [[പി. രാജു]]
| successor3          = 
| salary              = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1964|05|31}}
| birth_place         = [[നെട്ടൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| residence           = [[പറവൂർ]], [[എറണാകുളം ജില്ല]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:Indian National Congress Flag.svg|frameless|25x25px]]
[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| religion            = [[ഹിന്ദു]]
| father              = കെ. ദാമോദര മേനോൻ
| mother              = വി. വിലാസിനി അമ്മ
| spouse              = ആർ. ലക്ഷ്മി പ്രിയ
| children            = ഒരു മകൾ
| website             = {{URL|www.vdsatheesan.in}}
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14 
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/111%20V%20D%20Satheesan.pdf നിയമസഭ
| data1               = 
| 1blankname          = ഗവർണർ
| 1namedata           = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
}}
കേരളത്തിലെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] നേതാക്കളിലൊരാളും
2021 മുതൽ 2026 വരെ 
പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതാവും 2026 മെയ് 18 മുതൽ കേരളത്തിന്റെ പതിമൂന്നാമത് നിയുക്ത മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് ''വടശ്ശേരി ദാമോദരൻ സതീശൻ'' എന്ന '''വി.ഡി.സതീശൻ.(31 മെയ് 1964)'''
[[എറണാകുളം ജില്ല]]യിൽ നിന്നുള്ള
കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ 
കോൺഗ്രസ് മുഖ്യമന്ത്രിയും
2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നും കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗവുമാണ്.

സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭകളിൽ അംഗമാകാതെ
ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലെത്തുന്ന ആറാമത്തെ രാഷ്‌ട്രീയ നേതാവാണ് വി.ഡി.സതീശൻ. [[കെ. കരുണാകരൻ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവർക്ക് ശേഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് പദവിയിൽ നിന്ന് മുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്ന മൂന്നാമത്തെയാളുമാണ്. 
[[ഇ.എം.എസ്]], [[പട്ടം താണുപിള്ള]], [[എ.കെ. ആന്റണി]], [[ഇ.കെ. നായനാർ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവരാണ് സതീശന് മുൻപ് മന്ത്രിയാകാതെ മുഖ്യമന്ത്രിയായവർ.

==ജീവിതരേഖ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ നെട്ടൂരിൽ (മരട് മുനിസിപ്പാലിറ്റി) വടശ്ശേരി ദാമോദര മേനോന്റെയും വി.വിലാസിനിയമ്മയുടെയും മകനായി ഇടവ മാസത്തിലെ ചതയം
നക്ഷത്രത്തിൽ 1964 മെയ് 31ന്  ജനനം.

നെട്ടൂർ എസ്.വി.യു.പി. സ്ക്കൂളിൽ പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസം,  ഹൈ സ്ക്കൂൾ പനങ്ങാടിൽ ഹൈസ്ക്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. നിയമ ബിരുദധാരിയാണ്. വിദ്യാർഥി പ്രസ്ഥാനത്തിലൂടെയാണ്  ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവേശം.   

തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിലെ ആർട്സ് ക്ലബ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.  എം.ജി, കേരള സർവ്വകലാശാലകളിൽ യൂണിയൻ കൗൺസിലറായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം 1986-87 കാലത്ത് എം.ജി സർവ്വകലാശാലാ യൂണിയൻ ചെയർമാനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/satheesanvd.pdf&lt;/ref&gt; എൻ.എസ്.യു ദേശീയ കമ്മറ്റി സെക്രട്ടറി സ്ഥാനം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട് &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/politics/congress-mla-vd-satheesan-to-be-the-leader-of-opposition-in-kerala-121052201127_1.html&lt;/ref&gt;

പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ് വിപ്പ് സ്ഥാനം വഹിച്ചിരുന്ന ഇദ്ദേഹം അന്യസംസ്ഥാന ലോട്ടറിക്കെതിരായ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടി.&lt;ref name =madhyamam&gt;{{cite web | url =http://www.madhyamam.com/news/64579/110402 | title =സി.പി.ഐ 'തുരന്തോ'ക്കെതിരെ സതീശൻ | date =ഏപ്രിൽ 2, 2011 | accessdate =ഏപ്രിൽ 11, 2012 | publisher =മാതൃഭൂമി | language = }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

പരിസ്ഥിതിക്കുവേണ്ടിയും, ഗാഡ്ഗിൽ കമ്മറ്റി റിപ്പോർട്ടിനനുകൂലമായും പ്രതികരിക്കുന്ന എം എൽ ഏ മാരുടെ രാഷ്ട്രീയെതര സംഘത്തിൽ പ്രമുഖൻ&lt;ref&gt;http://4malayalees.com/index.php?page=newsDetail&amp;id=27830&lt;/ref&gt;. എ.ഐ.സി.സി സെക്രട്ടറിയും 2014 ൽ കെ.പി.സി.സി വൈസ് പ്രസിഡണ്ടായും നിയമിതനായി &lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=16143395&amp;tabId=0&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
1986–1987 കാലഘട്ടത്തിൽ സതീശൻ [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാല]] യൂണിയന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെയും]] (NSUI)
എറണാകുളം ഡി.സി.സിയുടേയും
സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Members - Kerala Legislature&quot;&gt;{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/members/v_d_satheesan.htm|access-date=20 May 2021|website=www.niyamasabha.org}}&lt;/ref&gt;

1989-ൽ കെ.എസ്.യു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 1998-ൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 2011-ലെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രിപദം, 2017-ൽ രമേശ് ചെന്നിത്തല സംസ്ഥാന ആഭ്യന്തര വകുപ്പ് മന്ത്രിയായപ്പോൾ ഒഴിവ് വന്ന കെ.പി.സി.സി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് ആദ്യമെ സതീശൻ്റെ പേര് വന്നെങ്കിലും പിന്നീട് ആ സ്ഥാനങ്ങൾ സതീശന് നഷ്‌ടപ്പെടുകയായിരുന്നു.

വി. ഡി. സതീശന്റെ രാഷ്ട്രീയ അരങ്ങേറ്റം 1996-ലായിരുന്നു. അന്ന് [[കേരള നിയമസഭ]] തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂരിൽ]] നിന്ന് മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ]] സ്ഥാനാർഥിയായ [[പി. രാജു]]വിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ കാലത്ത് [[പറവൂർ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 

1996-ലെ തോൽവിക്ക് ശേഷം അഭിഭാഷക 
ജോലിയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ സതീശനെ
തിരിച്ച് വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമാക്കിയ കേരളത്തിലെ മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന ജി.കാർത്തികേയനാണ് സതീശൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരു.

2001-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ
[[കേരള നിയമസഭ]]യിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] അഭിഭാഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു.

പിന്നീട് 2006, 2011, 2016, 2021, 2026 
വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പറവൂരിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sushanth|title=ASSEMBLY ELECTIONS 1957 - 2016(Kerala)|url=https://data-analytics.github.io/Election_Data/kerala.html|access-date=20 May 2021|website=data-analytics.GitHub.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kerala Assembly Election Results in 2016|url=https://www.elections.in/kerala/assembly-constituencies/2016-election-results.html|access-date=22 May 2021|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt; 

2006-ലെ 12-ാം കേരള നിയമസഭയിൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ]] [[ചീഫ് വിപ്പ്|ചീഫ് വിപ്പായും]] പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sudhi|first=K. S.|date=19 March 2021|title=Kerala Assembly Elections {{!}} Congress banks yet again on Satheesan in Paravur|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/congress-banks-yet-again-on-satheesan-in-paravur/article34103288.ece|access-date=20 May 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

2021 മേയ് 22-ന് [[കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി]] വി. ഡി. സതീശനെ [[15-ാം കേരള നിയമസഭ]]യിലെ [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി]] തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=തങ്ങൾ|first=ശിഹാബുദ്ദീൻ|title=ഇനി പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ചാട്ടുളി സതീശൻ; തിരിച്ചുവരവിലേക്കുള്ള ആദ്യചുവട്‌|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheeshan-leader-of-opposition-in-kerala-1.5685199|access-date=22 May 2021|website=Mathrubhumi|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheesan-kerala-chief-minister-aicc-announcement-si9j4v1i|title=Suspense ends; VD Satheesan named Kerala Chief Minister|access-date=2026-05-14|last=Desk|first=News|date=2026-05-14|language=en}}&lt;/ref&gt;

2026 മെയ് 14 ന് സതീശനെ ഹൈക്കമാൻഡ് കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. &lt;ref&gt;https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/05/14/vd-satheesan-cm-announcement-high-command-decision&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനം ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[കേരള നിയമസഭ]]
!വർഷം
!നിയോജക മണ്ഡലം
!
!പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!എതിരാളി
!
!എതിരാളി പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!ഭൂരിപക്ഷം
!ഭൂരിപക്ഷം %
!ഫലം
|-
|[[1996 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''1996''']]
| rowspan=&quot;7&quot; |'''[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]'''
|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}}
|'''38,607'''
|'''43.67'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[P. Raju|പി. രാജു]]
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=7}}
|39,723
|44.93
| -1,116
| -1.26%
|style=&quot;background:#FFB6C1;&quot; | '''പരാജയപ്പെട്ടു'''
|-
|[[2001 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2001''']]
|'''48,859'''
|'''50.11%'''
|41,425
|42.48
|7,434
|7.63%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2006 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2006''']]
|'''51,099'''
|'''51.06'''
|കെ. എം. ദിനകരൻ
|43,307
|43.27
|7,792
|7.79%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2011 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2011''']]
|'''74,632'''
|'''51.78'''
|[[Pannian Ravindran|പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ]]
|62,955
|43.91
|11,349
|7.87%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2016 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2016''']]
|'''74,985'''
|'''46.70'''
|ശാരദ മോഹൻ
|54,351
|33.85
|20,364
|12.85%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2021 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2021''']]
|'''82,264'''
|'''51.87'''
|എം. ടി. നിക്സൺ
|60,963
|38.44
|21,301
|13.47%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2026 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2026''']]
|'''78,658'''
|'''49.2'''
|[[E. T. Taison|ഇ. ടി. ടൈസൺ]]
|58,058
|36.3
|20,600
|12.7%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|}
==അവലംബം==
{{Reflist|2}}
{{Fourteenth KLA}}
{{Fifteenth KLA}}

{{DEFAULTSORT:സതീശൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 31-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>b77yq3b1xj44cw04zh0mt01czvil4zi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619549</id>
      <parentid>4619546</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T12:50:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* ജീവിതരേഖ */</comment>
      <origin>4619549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18534" sha1="4qfl8rywgxq9va181cot9cj5yicr4iv" xml:space="preserve">{{prettyurl|V.D. Satheesan}}
{{Infobox_politician
| name                = വി.ഡി. സതീശൻ
| image               = File:Vdsatheesan.jpg
| caption             = വി.ഡി. സതീശൻ
| office              = കേരളത്തിൻ്റെ 
നിയുക്ത [[കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term                = 18 മെയ് 2026 
| predecessor         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor           = 
| office2             = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പതിനഞ്ചാം [[കേരള നിയമസഭ]]
| term_start2         = [[22 മേയ്]] [[2021]]
| term_end2           = [[4]] [[മെയ്]] [[2026]]
| predecessor2        = [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
| successor2          = [[പിണറായി വിജയൻ]] 
| office3             = കേരള [[നിയമസഭാംഗം]]
| constituency3       = [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
| term_start3         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| term_end3           = 
| predecessor3        = [[പി. രാജു]]
| successor3          = 
| salary              = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1964|05|31}}
| birth_place         = [[നെട്ടൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| residence           = [[പറവൂർ]], [[എറണാകുളം ജില്ല]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:Indian National Congress Flag.svg|frameless|25x25px]]
[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| religion            = [[ഹിന്ദു]]
| father              = കെ. ദാമോദര മേനോൻ
| mother              = വി. വിലാസിനി അമ്മ
| spouse              = ആർ. ലക്ഷ്മി പ്രിയ
| children            = ഒരു മകൾ
| website             = {{URL|www.vdsatheesan.in}}
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14 
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/111%20V%20D%20Satheesan.pdf നിയമസഭ
| data1               = 
| 1blankname          = ഗവർണർ
| 1namedata           = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
}}
കേരളത്തിലെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] നേതാക്കളിലൊരാളും
2021 മുതൽ 2026 വരെ 
പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതാവും 2026 മെയ് 18 മുതൽ കേരളത്തിന്റെ പതിമൂന്നാമത് നിയുക്ത മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് ''വടശ്ശേരി ദാമോദരൻ സതീശൻ'' എന്ന '''വി.ഡി.സതീശൻ.(31 മെയ് 1964)'''
[[എറണാകുളം ജില്ല]]യിൽ നിന്നുള്ള
കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ 
കോൺഗ്രസ് മുഖ്യമന്ത്രിയും
2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നും കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗവുമാണ്.

സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭകളിൽ അംഗമാകാതെ
ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലെത്തുന്ന ആറാമത്തെ രാഷ്‌ട്രീയ നേതാവാണ് വി.ഡി.സതീശൻ. [[കെ. കരുണാകരൻ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവർക്ക് ശേഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് പദവിയിൽ നിന്ന് മുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്ന മൂന്നാമത്തെയാളുമാണ്. 
[[ഇ.എം.എസ്]], [[പട്ടം താണുപിള്ള]], [[എ.കെ. ആന്റണി]], [[ഇ.കെ. നായനാർ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവരാണ് സതീശന് മുൻപ് മന്ത്രിയാകാതെ മുഖ്യമന്ത്രിയായവർ.

==ജീവിതരേഖ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ നെട്ടൂരിൽ (മരട് മുനിസിപ്പാലിറ്റി) വടശ്ശേരി ദാമോദര മേനോന്റെയും വി.വിലാസിനിയമ്മയുടെയും മകനായി ഇടവ മാസത്തിലെ ചതയം
നക്ഷത്രത്തിൽ 1964 മെയ് 31ന്  ജനനം.
ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ, മനോഹരൻ, രാജശേഖരൻ, അജയകുമാർ, ആശ 
എന്നിവർ സഹോദരങ്ങളാണ്.

നെട്ടൂർ എസ്.വി.യു.പി. സ്ക്കൂളിൽ പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസം,  ഹൈ സ്ക്കൂൾ പനങ്ങാടിൽ ഹൈസ്ക്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. നിയമ ബിരുദധാരിയാണ്. വിദ്യാർഥി പ്രസ്ഥാനത്തിലൂടെയാണ്  ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവേശം.   

തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിലെ ആർട്സ് ക്ലബ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.  എം.ജി, കേരള സർവ്വകലാശാലകളിൽ യൂണിയൻ കൗൺസിലറായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം 1986-87 കാലത്ത് എം.ജി സർവ്വകലാശാലാ യൂണിയൻ ചെയർമാനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/satheesanvd.pdf&lt;/ref&gt; എൻ.എസ്.യു ദേശീയ കമ്മറ്റി സെക്രട്ടറി സ്ഥാനം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട് &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/politics/congress-mla-vd-satheesan-to-be-the-leader-of-opposition-in-kerala-121052201127_1.html&lt;/ref&gt;

പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ് വിപ്പ് സ്ഥാനം വഹിച്ചിരുന്ന ഇദ്ദേഹം അന്യസംസ്ഥാന ലോട്ടറിക്കെതിരായ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടി.&lt;ref name =madhyamam&gt;{{cite web | url =http://www.madhyamam.com/news/64579/110402 | title =സി.പി.ഐ 'തുരന്തോ'ക്കെതിരെ സതീശൻ | date =ഏപ്രിൽ 2, 2011 | accessdate =ഏപ്രിൽ 11, 2012 | publisher =മാതൃഭൂമി | language = }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

പരിസ്ഥിതിക്കുവേണ്ടിയും, ഗാഡ്ഗിൽ കമ്മറ്റി റിപ്പോർട്ടിനനുകൂലമായും പ്രതികരിക്കുന്ന എം എൽ ഏ മാരുടെ രാഷ്ട്രീയെതര സംഘത്തിൽ പ്രമുഖൻ&lt;ref&gt;http://4malayalees.com/index.php?page=newsDetail&amp;id=27830&lt;/ref&gt;. എ.ഐ.സി.സി സെക്രട്ടറിയും 2014 ൽ കെ.പി.സി.സി വൈസ് പ്രസിഡണ്ടായും നിയമിതനായി &lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=16143395&amp;tabId=0&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
1986–1987 കാലഘട്ടത്തിൽ സതീശൻ [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാല]] യൂണിയന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെയും]] (NSUI)
എറണാകുളം ഡി.സി.സിയുടേയും
സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Members - Kerala Legislature&quot;&gt;{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/members/v_d_satheesan.htm|access-date=20 May 2021|website=www.niyamasabha.org}}&lt;/ref&gt;

1989-ൽ കെ.എസ്.യു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 1998-ൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 2011-ലെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രിപദം, 2017-ൽ രമേശ് ചെന്നിത്തല സംസ്ഥാന ആഭ്യന്തര വകുപ്പ് മന്ത്രിയായപ്പോൾ ഒഴിവ് വന്ന കെ.പി.സി.സി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് ആദ്യമെ സതീശൻ്റെ പേര് വന്നെങ്കിലും പിന്നീട് ആ സ്ഥാനങ്ങൾ സതീശന് നഷ്‌ടപ്പെടുകയായിരുന്നു.

വി. ഡി. സതീശന്റെ രാഷ്ട്രീയ അരങ്ങേറ്റം 1996-ലായിരുന്നു. അന്ന് [[കേരള നിയമസഭ]] തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂരിൽ]] നിന്ന് മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ]] സ്ഥാനാർഥിയായ [[പി. രാജു]]വിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ കാലത്ത് [[പറവൂർ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 

1996-ലെ തോൽവിക്ക് ശേഷം അഭിഭാഷക 
ജോലിയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ സതീശനെ
തിരിച്ച് വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമാക്കിയ കേരളത്തിലെ മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന ജി.കാർത്തികേയനാണ് സതീശൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരു.

2001-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ
[[കേരള നിയമസഭ]]യിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] അഭിഭാഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു.

പിന്നീട് 2006, 2011, 2016, 2021, 2026 
വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പറവൂരിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sushanth|title=ASSEMBLY ELECTIONS 1957 - 2016(Kerala)|url=https://data-analytics.github.io/Election_Data/kerala.html|access-date=20 May 2021|website=data-analytics.GitHub.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kerala Assembly Election Results in 2016|url=https://www.elections.in/kerala/assembly-constituencies/2016-election-results.html|access-date=22 May 2021|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt; 

2006-ലെ 12-ാം കേരള നിയമസഭയിൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ]] [[ചീഫ് വിപ്പ്|ചീഫ് വിപ്പായും]] പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sudhi|first=K. S.|date=19 March 2021|title=Kerala Assembly Elections {{!}} Congress banks yet again on Satheesan in Paravur|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/congress-banks-yet-again-on-satheesan-in-paravur/article34103288.ece|access-date=20 May 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

2021 മേയ് 22-ന് [[കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി]] വി. ഡി. സതീശനെ [[15-ാം കേരള നിയമസഭ]]യിലെ [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി]] തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=തങ്ങൾ|first=ശിഹാബുദ്ദീൻ|title=ഇനി പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ചാട്ടുളി സതീശൻ; തിരിച്ചുവരവിലേക്കുള്ള ആദ്യചുവട്‌|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheeshan-leader-of-opposition-in-kerala-1.5685199|access-date=22 May 2021|website=Mathrubhumi|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheesan-kerala-chief-minister-aicc-announcement-si9j4v1i|title=Suspense ends; VD Satheesan named Kerala Chief Minister|access-date=2026-05-14|last=Desk|first=News|date=2026-05-14|language=en}}&lt;/ref&gt;

2026 മെയ് 14 ന് സതീശനെ ഹൈക്കമാൻഡ് കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. &lt;ref&gt;https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/05/14/vd-satheesan-cm-announcement-high-command-decision&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനം ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[കേരള നിയമസഭ]]
!വർഷം
!നിയോജക മണ്ഡലം
!
!പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!എതിരാളി
!
!എതിരാളി പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!ഭൂരിപക്ഷം
!ഭൂരിപക്ഷം %
!ഫലം
|-
|[[1996 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''1996''']]
| rowspan=&quot;7&quot; |'''[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]'''
|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}}
|'''38,607'''
|'''43.67'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[P. Raju|പി. രാജു]]
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=7}}
|39,723
|44.93
| -1,116
| -1.26%
|style=&quot;background:#FFB6C1;&quot; | '''പരാജയപ്പെട്ടു'''
|-
|[[2001 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2001''']]
|'''48,859'''
|'''50.11%'''
|41,425
|42.48
|7,434
|7.63%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2006 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2006''']]
|'''51,099'''
|'''51.06'''
|കെ. എം. ദിനകരൻ
|43,307
|43.27
|7,792
|7.79%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2011 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2011''']]
|'''74,632'''
|'''51.78'''
|[[Pannian Ravindran|പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ]]
|62,955
|43.91
|11,349
|7.87%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2016 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2016''']]
|'''74,985'''
|'''46.70'''
|ശാരദ മോഹൻ
|54,351
|33.85
|20,364
|12.85%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2021 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2021''']]
|'''82,264'''
|'''51.87'''
|എം. ടി. നിക്സൺ
|60,963
|38.44
|21,301
|13.47%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2026 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2026''']]
|'''78,658'''
|'''49.2'''
|[[E. T. Taison|ഇ. ടി. ടൈസൺ]]
|58,058
|36.3
|20,600
|12.7%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|}
==അവലംബം==
{{Reflist|2}}
{{Fourteenth KLA}}
{{Fifteenth KLA}}

{{DEFAULTSORT:സതീശൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 31-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>4qfl8rywgxq9va181cot9cj5yicr4iv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619552</id>
      <parentid>4619549</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T13:00:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18666" sha1="7a3bj5l6gsimul1j65bkq1jkvfh7hud" xml:space="preserve">{{prettyurl|V.D. Satheesan}}
{{Infobox_politician
| name                = വി.ഡി. സതീശൻ
| image               = File:Vdsatheesan.jpg
| caption             = വി.ഡി. സതീശൻ
| office              = കേരളത്തിൻ്റെ 
നിയുക്ത [[കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term                = 18 മെയ് 2026 
| predecessor         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor           = 
| office2             = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പതിനഞ്ചാം [[കേരള നിയമസഭ]]
| term_start2         = [[22 മേയ്]] [[2021]]
| term_end2           = [[4]] [[മെയ്]] [[2026]]
| predecessor2        = [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
| successor2          = [[പിണറായി വിജയൻ]] 
| office3             = കേരള [[നിയമസഭാംഗം]]
| constituency3       = [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
| term_start3         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| term_end3           = 
| predecessor3        = [[പി. രാജു]]
| successor3          = 
| salary              = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1964|05|31}}
| birth_place         = [[നെട്ടൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| residence           = [[പറവൂർ]], [[എറണാകുളം ജില്ല]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:Indian National Congress Flag.svg|frameless|25x25px]]
[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| religion            = [[ഹിന്ദു]]
| father              = കെ. ദാമോദര മേനോൻ
| mother              = വി. വിലാസിനി അമ്മ
| spouse              = ആർ. ലക്ഷ്മി പ്രിയ
| children            = ഒരു മകൾ
| website             = {{URL|www.vdsatheesan.in}}
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14 
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/111%20V%20D%20Satheesan.pdf നിയമസഭ
| data1               = 
| 1blankname          = ഗവർണർ
| 1namedata           = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
}}
കേരളത്തിലെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] നേതാക്കളിലൊരാളും
2021 മുതൽ 2026 വരെ 
പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതാവും 2026 മെയ് 18 മുതൽ കേരളത്തിന്റെ പതിമൂന്നാമത് നിയുക്ത മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് ''വടശ്ശേരി ദാമോദരൻ സതീശൻ'' എന്ന '''വി.ഡി.സതീശൻ.(31 മെയ് 1964)'''
[[എറണാകുളം ജില്ല]]യിൽ നിന്നുള്ള
കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ 
കോൺഗ്രസ് മുഖ്യമന്ത്രിയും
2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നും കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗവുമാണ്.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-from-student-leader-to-kerala-chief-minister.html&lt;/ref&gt;

സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭകളിൽ അംഗമാകാതെ
ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലെത്തുന്ന ആറാമത്തെ രാഷ്‌ട്രീയ നേതാവാണ് വി.ഡി.സതീശൻ. [[കെ. കരുണാകരൻ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവർക്ക് ശേഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് പദവിയിൽ നിന്ന് മുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്ന മൂന്നാമത്തെയാളുമാണ്. 
[[ഇ.എം.എസ്]], [[പട്ടം താണുപിള്ള]], [[എ.കെ. ആന്റണി]], [[ഇ.കെ. നായനാർ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവരാണ് സതീശന് മുൻപ് മന്ത്രിയാകാതെ മുഖ്യമന്ത്രിയായവർ.

==ജീവിതരേഖ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ നെട്ടൂരിൽ (മരട് മുനിസിപ്പാലിറ്റി) വടശ്ശേരി ദാമോദര മേനോന്റെയും വി.വിലാസിനിയമ്മയുടെയും മകനായി ഇടവ മാസത്തിലെ ചതയം
നക്ഷത്രത്തിൽ 1964 മെയ് 31ന്  ജനനം.
ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ, മനോഹരൻ, രാജശേഖരൻ, അജയകുമാർ, ആശ 
എന്നിവർ സഹോദരങ്ങളാണ്.

നെട്ടൂർ എസ്.വി.യു.പി. സ്ക്കൂളിൽ പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസം,  ഹൈ സ്ക്കൂൾ പനങ്ങാടിൽ ഹൈസ്ക്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. നിയമ ബിരുദധാരിയാണ്. വിദ്യാർഥി പ്രസ്ഥാനത്തിലൂടെയാണ്  ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവേശം.   

തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിലെ ആർട്സ് ക്ലബ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.  എം.ജി, കേരള സർവ്വകലാശാലകളിൽ യൂണിയൻ കൗൺസിലറായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം 1986-87 കാലത്ത് എം.ജി സർവ്വകലാശാലാ യൂണിയൻ ചെയർമാനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/satheesanvd.pdf&lt;/ref&gt; എൻ.എസ്.യു ദേശീയ കമ്മറ്റി സെക്രട്ടറി സ്ഥാനം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട് &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/politics/congress-mla-vd-satheesan-to-be-the-leader-of-opposition-in-kerala-121052201127_1.html&lt;/ref&gt;

പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ് വിപ്പ് സ്ഥാനം വഹിച്ചിരുന്ന ഇദ്ദേഹം അന്യസംസ്ഥാന ലോട്ടറിക്കെതിരായ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടി.&lt;ref name =madhyamam&gt;{{cite web | url =http://www.madhyamam.com/news/64579/110402 | title =സി.പി.ഐ 'തുരന്തോ'ക്കെതിരെ സതീശൻ | date =ഏപ്രിൽ 2, 2011 | accessdate =ഏപ്രിൽ 11, 2012 | publisher =മാതൃഭൂമി | language = }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

പരിസ്ഥിതിക്കുവേണ്ടിയും, ഗാഡ്ഗിൽ കമ്മറ്റി റിപ്പോർട്ടിനനുകൂലമായും പ്രതികരിക്കുന്ന എം എൽ ഏ മാരുടെ രാഷ്ട്രീയെതര സംഘത്തിൽ പ്രമുഖൻ&lt;ref&gt;http://4malayalees.com/index.php?page=newsDetail&amp;id=27830&lt;/ref&gt;. എ.ഐ.സി.സി സെക്രട്ടറിയും 2014 ൽ കെ.പി.സി.സി വൈസ് പ്രസിഡണ്ടായും നിയമിതനായി &lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=16143395&amp;tabId=0&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
1986–1987 കാലഘട്ടത്തിൽ സതീശൻ [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാല]] യൂണിയന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെയും]] (NSUI)
എറണാകുളം ഡി.സി.സിയുടേയും
സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Members - Kerala Legislature&quot;&gt;{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/members/v_d_satheesan.htm|access-date=20 May 2021|website=www.niyamasabha.org}}&lt;/ref&gt;

1989-ൽ കെ.എസ്.യു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 1998-ൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 2011-ലെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രിപദം, 2017-ൽ രമേശ് ചെന്നിത്തല സംസ്ഥാന ആഭ്യന്തര വകുപ്പ് മന്ത്രിയായപ്പോൾ ഒഴിവ് വന്ന കെ.പി.സി.സി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് ആദ്യമെ സതീശൻ്റെ പേര് വന്നെങ്കിലും പിന്നീട് ആ സ്ഥാനങ്ങൾ സതീശന് നഷ്‌ടപ്പെടുകയായിരുന്നു.

വി. ഡി. സതീശന്റെ രാഷ്ട്രീയ അരങ്ങേറ്റം 1996-ലായിരുന്നു. അന്ന് [[കേരള നിയമസഭ]] തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂരിൽ]] നിന്ന് മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ]] സ്ഥാനാർഥിയായ [[പി. രാജു]]വിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ കാലത്ത് [[പറവൂർ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 

1996-ലെ തോൽവിക്ക് ശേഷം അഭിഭാഷക 
ജോലിയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ സതീശനെ
തിരിച്ച് വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമാക്കിയ കേരളത്തിലെ മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന ജി.കാർത്തികേയനാണ് സതീശൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരു.

2001-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ
[[കേരള നിയമസഭ]]യിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] അഭിഭാഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു.

പിന്നീട് 2006, 2011, 2016, 2021, 2026 
വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പറവൂരിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sushanth|title=ASSEMBLY ELECTIONS 1957 - 2016(Kerala)|url=https://data-analytics.github.io/Election_Data/kerala.html|access-date=20 May 2021|website=data-analytics.GitHub.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kerala Assembly Election Results in 2016|url=https://www.elections.in/kerala/assembly-constituencies/2016-election-results.html|access-date=22 May 2021|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt; 

2006-ലെ 12-ാം കേരള നിയമസഭയിൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ]] [[ചീഫ് വിപ്പ്|ചീഫ് വിപ്പായും]] പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sudhi|first=K. S.|date=19 March 2021|title=Kerala Assembly Elections {{!}} Congress banks yet again on Satheesan in Paravur|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/congress-banks-yet-again-on-satheesan-in-paravur/article34103288.ece|access-date=20 May 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

2021 മേയ് 22-ന് [[കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി]] വി. ഡി. സതീശനെ [[15-ാം കേരള നിയമസഭ]]യിലെ [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി]] തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=തങ്ങൾ|first=ശിഹാബുദ്ദീൻ|title=ഇനി പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ചാട്ടുളി സതീശൻ; തിരിച്ചുവരവിലേക്കുള്ള ആദ്യചുവട്‌|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheeshan-leader-of-opposition-in-kerala-1.5685199|access-date=22 May 2021|website=Mathrubhumi|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheesan-kerala-chief-minister-aicc-announcement-si9j4v1i|title=Suspense ends; VD Satheesan named Kerala Chief Minister|access-date=2026-05-14|last=Desk|first=News|date=2026-05-14|language=en}}&lt;/ref&gt;

2026 മെയ് 14 ന് സതീശനെ ഹൈക്കമാൻഡ് കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. &lt;ref&gt;https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/05/14/vd-satheesan-cm-announcement-high-command-decision&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനം ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[കേരള നിയമസഭ]]
!വർഷം
!നിയോജക മണ്ഡലം
!
!പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!എതിരാളി
!
!എതിരാളി പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!ഭൂരിപക്ഷം
!ഭൂരിപക്ഷം %
!ഫലം
|-
|[[1996 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''1996''']]
| rowspan=&quot;7&quot; |'''[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]'''
|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}}
|'''38,607'''
|'''43.67'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[P. Raju|പി. രാജു]]
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=7}}
|39,723
|44.93
| -1,116
| -1.26%
|style=&quot;background:#FFB6C1;&quot; | '''പരാജയപ്പെട്ടു'''
|-
|[[2001 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2001''']]
|'''48,859'''
|'''50.11%'''
|41,425
|42.48
|7,434
|7.63%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2006 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2006''']]
|'''51,099'''
|'''51.06'''
|കെ. എം. ദിനകരൻ
|43,307
|43.27
|7,792
|7.79%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2011 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2011''']]
|'''74,632'''
|'''51.78'''
|[[Pannian Ravindran|പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ]]
|62,955
|43.91
|11,349
|7.87%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2016 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2016''']]
|'''74,985'''
|'''46.70'''
|ശാരദ മോഹൻ
|54,351
|33.85
|20,364
|12.85%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2021 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2021''']]
|'''82,264'''
|'''51.87'''
|എം. ടി. നിക്സൺ
|60,963
|38.44
|21,301
|13.47%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2026 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2026''']]
|'''78,658'''
|'''49.2'''
|[[E. T. Taison|ഇ. ടി. ടൈസൺ]]
|58,058
|36.3
|20,600
|12.7%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|}
==അവലംബം==
{{Reflist|2}}
{{Fourteenth KLA}}
{{Fifteenth KLA}}

{{DEFAULTSORT:സതീശൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 31-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>7a3bj5l6gsimul1j65bkq1jkvfh7hud</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619553</id>
      <parentid>4619552</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T13:03:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18847" sha1="rplkra16rqixx8s3m7mcimvqvpu33to" xml:space="preserve">{{prettyurl|V.D. Satheesan}}
{{Infobox_politician
| name                = വി.ഡി. സതീശൻ
| image               = File:Vdsatheesan.jpg
| caption             = വി.ഡി. സതീശൻ
| office              = കേരളത്തിൻ്റെ 
നിയുക്ത [[കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term                = 18 മെയ് 2026 
| predecessor         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor           = 
| office2             = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പതിനഞ്ചാം [[കേരള നിയമസഭ]]
| term_start2         = [[22 മേയ്]] [[2021]]
| term_end2           = [[4]] [[മെയ്]] [[2026]]
| predecessor2        = [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
| successor2          = [[പിണറായി വിജയൻ]] 
| office3             = കേരള [[നിയമസഭാംഗം]]
| constituency3       = [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
| term_start3         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| term_end3           = 
| predecessor3        = [[പി. രാജു]]
| successor3          = 
| salary              = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1964|05|31}}
| birth_place         = [[നെട്ടൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| residence           = [[പറവൂർ]], [[എറണാകുളം ജില്ല]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:Indian National Congress Flag.svg|frameless|25x25px]]
[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| religion            = [[ഹിന്ദു]]
| father              = കെ. ദാമോദര മേനോൻ
| mother              = വി. വിലാസിനി അമ്മ
| spouse              = ആർ. ലക്ഷ്മി പ്രിയ
| children            = ഒരു മകൾ
| website             = {{URL|www.vdsatheesan.in}}
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14 
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/111%20V%20D%20Satheesan.pdf നിയമസഭ
| data1               = 
| 1blankname          = ഗവർണർ
| 1namedata           = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
}}
കേരളത്തിലെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] നേതാക്കളിലൊരാളും
2021 മുതൽ 2026 വരെ 
പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതാവും 2026 മെയ് 18 മുതൽ കേരളത്തിന്റെ പതിമൂന്നാമത് നിയുക്ത മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് ''വടശ്ശേരി ദാമോദരൻ സതീശൻ'' എന്ന '''വി.ഡി.സതീശൻ.(31 മെയ് 1964)'''
[[എറണാകുളം ജില്ല]]യിൽ നിന്നുള്ള
കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ 
കോൺഗ്രസ് മുഖ്യമന്ത്രിയും
2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നും കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗവുമാണ്.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-from-student-leader-to-kerala-chief-minister.html&lt;/ref&gt;

സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭകളിൽ അംഗമാകാതെ
ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലെത്തുന്ന ആറാമത്തെ രാഷ്‌ട്രീയ നേതാവാണ് വി.ഡി.സതീശൻ. [[കെ. കരുണാകരൻ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവർക്ക് ശേഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് പദവിയിൽ നിന്ന് മുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്ന മൂന്നാമത്തെയാളുമാണ്. 
[[ഇ.എം.എസ്]], [[പട്ടം താണുപിള്ള]], [[എ.കെ. ആന്റണി]], [[ഇ.കെ. നായനാർ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവരാണ് സതീശന് മുൻപ് മന്ത്രിയാകാതെ മുഖ്യമന്ത്രിയായവർ.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-green-mla-commitment-environmental-protection-forest-conservation-gadgil-report-nelliyampathi.html&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ നെട്ടൂരിൽ (മരട് മുനിസിപ്പാലിറ്റി) വടശ്ശേരി ദാമോദര മേനോന്റെയും വി.വിലാസിനിയമ്മയുടെയും മകനായി ഇടവ മാസത്തിലെ ചതയം
നക്ഷത്രത്തിൽ 1964 മെയ് 31ന്  ജനനം.
ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ, മനോഹരൻ, രാജശേഖരൻ, അജയകുമാർ, ആശ 
എന്നിവർ സഹോദരങ്ങളാണ്.

നെട്ടൂർ എസ്.വി.യു.പി. സ്ക്കൂളിൽ പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസം,  ഹൈ സ്ക്കൂൾ പനങ്ങാടിൽ ഹൈസ്ക്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. നിയമ ബിരുദധാരിയാണ്. വിദ്യാർഥി പ്രസ്ഥാനത്തിലൂടെയാണ്  ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവേശം.   

തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിലെ ആർട്സ് ക്ലബ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.  എം.ജി, കേരള സർവ്വകലാശാലകളിൽ യൂണിയൻ കൗൺസിലറായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം 1986-87 കാലത്ത് എം.ജി സർവ്വകലാശാലാ യൂണിയൻ ചെയർമാനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/satheesanvd.pdf&lt;/ref&gt; എൻ.എസ്.യു ദേശീയ കമ്മറ്റി സെക്രട്ടറി സ്ഥാനം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട് &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/politics/congress-mla-vd-satheesan-to-be-the-leader-of-opposition-in-kerala-121052201127_1.html&lt;/ref&gt;

പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ് വിപ്പ് സ്ഥാനം വഹിച്ചിരുന്ന ഇദ്ദേഹം അന്യസംസ്ഥാന ലോട്ടറിക്കെതിരായ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടി.&lt;ref name =madhyamam&gt;{{cite web | url =http://www.madhyamam.com/news/64579/110402 | title =സി.പി.ഐ 'തുരന്തോ'ക്കെതിരെ സതീശൻ | date =ഏപ്രിൽ 2, 2011 | accessdate =ഏപ്രിൽ 11, 2012 | publisher =മാതൃഭൂമി | language = }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

പരിസ്ഥിതിക്കുവേണ്ടിയും, ഗാഡ്ഗിൽ കമ്മറ്റി റിപ്പോർട്ടിനനുകൂലമായും പ്രതികരിക്കുന്ന എം എൽ ഏ മാരുടെ രാഷ്ട്രീയെതര സംഘത്തിൽ പ്രമുഖൻ&lt;ref&gt;http://4malayalees.com/index.php?page=newsDetail&amp;id=27830&lt;/ref&gt;. എ.ഐ.സി.സി സെക്രട്ടറിയും 2014 ൽ കെ.പി.സി.സി വൈസ് പ്രസിഡണ്ടായും നിയമിതനായി &lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=16143395&amp;tabId=0&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
1986–1987 കാലഘട്ടത്തിൽ സതീശൻ [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാല]] യൂണിയന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെയും]] (NSUI)
എറണാകുളം ഡി.സി.സിയുടേയും
സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Members - Kerala Legislature&quot;&gt;{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/members/v_d_satheesan.htm|access-date=20 May 2021|website=www.niyamasabha.org}}&lt;/ref&gt;

1989-ൽ കെ.എസ്.യു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 1998-ൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 2011-ലെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രിപദം, 2017-ൽ രമേശ് ചെന്നിത്തല സംസ്ഥാന ആഭ്യന്തര വകുപ്പ് മന്ത്രിയായപ്പോൾ ഒഴിവ് വന്ന കെ.പി.സി.സി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് ആദ്യമെ സതീശൻ്റെ പേര് വന്നെങ്കിലും പിന്നീട് ആ സ്ഥാനങ്ങൾ സതീശന് നഷ്‌ടപ്പെടുകയായിരുന്നു.

വി. ഡി. സതീശന്റെ രാഷ്ട്രീയ അരങ്ങേറ്റം 1996-ലായിരുന്നു. അന്ന് [[കേരള നിയമസഭ]] തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂരിൽ]] നിന്ന് മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ]] സ്ഥാനാർഥിയായ [[പി. രാജു]]വിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ കാലത്ത് [[പറവൂർ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 

1996-ലെ തോൽവിക്ക് ശേഷം അഭിഭാഷക 
ജോലിയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ സതീശനെ
തിരിച്ച് വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമാക്കിയ കേരളത്തിലെ മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന ജി.കാർത്തികേയനാണ് സതീശൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരു.

2001-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ
[[കേരള നിയമസഭ]]യിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] അഭിഭാഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു.

പിന്നീട് 2006, 2011, 2016, 2021, 2026 
വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പറവൂരിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sushanth|title=ASSEMBLY ELECTIONS 1957 - 2016(Kerala)|url=https://data-analytics.github.io/Election_Data/kerala.html|access-date=20 May 2021|website=data-analytics.GitHub.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kerala Assembly Election Results in 2016|url=https://www.elections.in/kerala/assembly-constituencies/2016-election-results.html|access-date=22 May 2021|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt; 

2006-ലെ 12-ാം കേരള നിയമസഭയിൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ]] [[ചീഫ് വിപ്പ്|ചീഫ് വിപ്പായും]] പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sudhi|first=K. S.|date=19 March 2021|title=Kerala Assembly Elections {{!}} Congress banks yet again on Satheesan in Paravur|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/congress-banks-yet-again-on-satheesan-in-paravur/article34103288.ece|access-date=20 May 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

2021 മേയ് 22-ന് [[കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി]] വി. ഡി. സതീശനെ [[15-ാം കേരള നിയമസഭ]]യിലെ [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി]] തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=തങ്ങൾ|first=ശിഹാബുദ്ദീൻ|title=ഇനി പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ചാട്ടുളി സതീശൻ; തിരിച്ചുവരവിലേക്കുള്ള ആദ്യചുവട്‌|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheeshan-leader-of-opposition-in-kerala-1.5685199|access-date=22 May 2021|website=Mathrubhumi|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheesan-kerala-chief-minister-aicc-announcement-si9j4v1i|title=Suspense ends; VD Satheesan named Kerala Chief Minister|access-date=2026-05-14|last=Desk|first=News|date=2026-05-14|language=en}}&lt;/ref&gt;

2026 മെയ് 14 ന് സതീശനെ ഹൈക്കമാൻഡ് കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. &lt;ref&gt;https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/05/14/vd-satheesan-cm-announcement-high-command-decision&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനം ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[കേരള നിയമസഭ]]
!വർഷം
!നിയോജക മണ്ഡലം
!
!പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!എതിരാളി
!
!എതിരാളി പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!ഭൂരിപക്ഷം
!ഭൂരിപക്ഷം %
!ഫലം
|-
|[[1996 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''1996''']]
| rowspan=&quot;7&quot; |'''[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]'''
|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}}
|'''38,607'''
|'''43.67'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[P. Raju|പി. രാജു]]
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=7}}
|39,723
|44.93
| -1,116
| -1.26%
|style=&quot;background:#FFB6C1;&quot; | '''പരാജയപ്പെട്ടു'''
|-
|[[2001 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2001''']]
|'''48,859'''
|'''50.11%'''
|41,425
|42.48
|7,434
|7.63%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2006 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2006''']]
|'''51,099'''
|'''51.06'''
|കെ. എം. ദിനകരൻ
|43,307
|43.27
|7,792
|7.79%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2011 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2011''']]
|'''74,632'''
|'''51.78'''
|[[Pannian Ravindran|പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ]]
|62,955
|43.91
|11,349
|7.87%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2016 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2016''']]
|'''74,985'''
|'''46.70'''
|ശാരദ മോഹൻ
|54,351
|33.85
|20,364
|12.85%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2021 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2021''']]
|'''82,264'''
|'''51.87'''
|എം. ടി. നിക്സൺ
|60,963
|38.44
|21,301
|13.47%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2026 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2026''']]
|'''78,658'''
|'''49.2'''
|[[E. T. Taison|ഇ. ടി. ടൈസൺ]]
|58,058
|36.3
|20,600
|12.7%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|}
==അവലംബം==
{{Reflist|2}}
{{Fourteenth KLA}}
{{Fifteenth KLA}}

{{DEFAULTSORT:സതീശൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 31-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>rplkra16rqixx8s3m7mcimvqvpu33to</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619554</id>
      <parentid>4619553</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T13:05:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18968" sha1="tmigncalp1rtvel4mizkslsnn0k3285" xml:space="preserve">{{prettyurl|V.D. Satheesan}}
{{Infobox_politician
| name                = വി.ഡി. സതീശൻ
| image               = File:Vdsatheesan.jpg
| caption             = വി.ഡി. സതീശൻ
| office              = കേരളത്തിൻ്റെ 
നിയുക്ത [[കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term                = 18 മെയ് 2026 
| predecessor         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor           = 
| office2             = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പതിനഞ്ചാം [[കേരള നിയമസഭ]]
| term_start2         = [[22 മേയ്]] [[2021]]
| term_end2           = [[4]] [[മെയ്]] [[2026]]
| predecessor2        = [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
| successor2          = [[പിണറായി വിജയൻ]] 
| office3             = കേരള [[നിയമസഭാംഗം]]
| constituency3       = [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
| term_start3         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| term_end3           = 
| predecessor3        = [[പി. രാജു]]
| successor3          = 
| salary              = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1964|05|31}}
| birth_place         = [[നെട്ടൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| residence           = [[പറവൂർ]], [[എറണാകുളം ജില്ല]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:Indian National Congress Flag.svg|frameless|25x25px]]
[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| religion            = [[ഹിന്ദു]]
| father              = കെ. ദാമോദര മേനോൻ
| mother              = വി. വിലാസിനി അമ്മ
| spouse              = ആർ. ലക്ഷ്മി പ്രിയ
| children            = ഒരു മകൾ
| website             = {{URL|www.vdsatheesan.in}}
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14 
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/111%20V%20D%20Satheesan.pdf നിയമസഭ
| data1               = 
| 1blankname          = ഗവർണർ
| 1namedata           = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
}}
കേരളത്തിലെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] നേതാക്കളിലൊരാളും
2021 മുതൽ 2026 വരെ 
പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതാവും 2026 മെയ് 18 മുതൽ കേരളത്തിന്റെ പതിമൂന്നാമത് നിയുക്ത മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് ''വടശ്ശേരി ദാമോദരൻ സതീശൻ'' എന്ന '''വി.ഡി.സതീശൻ.(31 മെയ് 1964)'''
[[എറണാകുളം ജില്ല]]യിൽ നിന്നുള്ള
കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ 
കോൺഗ്രസ് മുഖ്യമന്ത്രിയും
2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നും കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗവുമാണ്.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-from-student-leader-to-kerala-chief-minister.html&lt;/ref&gt;

സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭകളിൽ അംഗമാകാതെ
ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലെത്തുന്ന ആറാമത്തെ രാഷ്‌ട്രീയ നേതാവാണ് വി.ഡി.സതീശൻ. [[കെ. കരുണാകരൻ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവർക്ക് ശേഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് പദവിയിൽ നിന്ന് മുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്ന മൂന്നാമത്തെയാളുമാണ്. 
[[ഇ.എം.എസ്]], [[പട്ടം താണുപിള്ള]], [[എ.കെ. ആന്റണി]], [[ഇ.കെ. നായനാർ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവരാണ് സതീശന് മുൻപ് മന്ത്രിയാകാതെ മുഖ്യമന്ത്രിയായവർ.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-green-mla-commitment-environmental-protection-forest-conservation-gadgil-report-nelliyampathi.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/vd-satheesan-university-election-strategy-1986.html&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ നെട്ടൂരിൽ (മരട് മുനിസിപ്പാലിറ്റി) വടശ്ശേരി ദാമോദര മേനോന്റെയും വി.വിലാസിനിയമ്മയുടെയും മകനായി ഇടവ മാസത്തിലെ ചതയം
നക്ഷത്രത്തിൽ 1964 മെയ് 31ന്  ജനനം.
ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ, മനോഹരൻ, രാജശേഖരൻ, അജയകുമാർ, ആശ 
എന്നിവർ സഹോദരങ്ങളാണ്.

നെട്ടൂർ എസ്.വി.യു.പി. സ്ക്കൂളിൽ പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസം,  ഹൈ സ്ക്കൂൾ പനങ്ങാടിൽ ഹൈസ്ക്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. നിയമ ബിരുദധാരിയാണ്. വിദ്യാർഥി പ്രസ്ഥാനത്തിലൂടെയാണ്  ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവേശം.   

തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിലെ ആർട്സ് ക്ലബ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.  എം.ജി, കേരള സർവ്വകലാശാലകളിൽ യൂണിയൻ കൗൺസിലറായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം 1986-87 കാലത്ത് എം.ജി സർവ്വകലാശാലാ യൂണിയൻ ചെയർമാനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/satheesanvd.pdf&lt;/ref&gt; എൻ.എസ്.യു ദേശീയ കമ്മറ്റി സെക്രട്ടറി സ്ഥാനം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട് &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/politics/congress-mla-vd-satheesan-to-be-the-leader-of-opposition-in-kerala-121052201127_1.html&lt;/ref&gt;

പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ് വിപ്പ് സ്ഥാനം വഹിച്ചിരുന്ന ഇദ്ദേഹം അന്യസംസ്ഥാന ലോട്ടറിക്കെതിരായ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടി.&lt;ref name =madhyamam&gt;{{cite web | url =http://www.madhyamam.com/news/64579/110402 | title =സി.പി.ഐ 'തുരന്തോ'ക്കെതിരെ സതീശൻ | date =ഏപ്രിൽ 2, 2011 | accessdate =ഏപ്രിൽ 11, 2012 | publisher =മാതൃഭൂമി | language = }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

പരിസ്ഥിതിക്കുവേണ്ടിയും, ഗാഡ്ഗിൽ കമ്മറ്റി റിപ്പോർട്ടിനനുകൂലമായും പ്രതികരിക്കുന്ന എം എൽ ഏ മാരുടെ രാഷ്ട്രീയെതര സംഘത്തിൽ പ്രമുഖൻ&lt;ref&gt;http://4malayalees.com/index.php?page=newsDetail&amp;id=27830&lt;/ref&gt;. എ.ഐ.സി.സി സെക്രട്ടറിയും 2014 ൽ കെ.പി.സി.സി വൈസ് പ്രസിഡണ്ടായും നിയമിതനായി &lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=16143395&amp;tabId=0&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
1986–1987 കാലഘട്ടത്തിൽ സതീശൻ [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാല]] യൂണിയന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെയും]] (NSUI)
എറണാകുളം ഡി.സി.സിയുടേയും
സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Members - Kerala Legislature&quot;&gt;{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/members/v_d_satheesan.htm|access-date=20 May 2021|website=www.niyamasabha.org}}&lt;/ref&gt;

1989-ൽ കെ.എസ്.യു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 1998-ൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 2011-ലെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രിപദം, 2017-ൽ രമേശ് ചെന്നിത്തല സംസ്ഥാന ആഭ്യന്തര വകുപ്പ് മന്ത്രിയായപ്പോൾ ഒഴിവ് വന്ന കെ.പി.സി.സി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് ആദ്യമെ സതീശൻ്റെ പേര് വന്നെങ്കിലും പിന്നീട് ആ സ്ഥാനങ്ങൾ സതീശന് നഷ്‌ടപ്പെടുകയായിരുന്നു.

വി. ഡി. സതീശന്റെ രാഷ്ട്രീയ അരങ്ങേറ്റം 1996-ലായിരുന്നു. അന്ന് [[കേരള നിയമസഭ]] തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂരിൽ]] നിന്ന് മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ]] സ്ഥാനാർഥിയായ [[പി. രാജു]]വിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ കാലത്ത് [[പറവൂർ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 

1996-ലെ തോൽവിക്ക് ശേഷം അഭിഭാഷക 
ജോലിയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ സതീശനെ
തിരിച്ച് വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമാക്കിയ കേരളത്തിലെ മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന ജി.കാർത്തികേയനാണ് സതീശൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരു.

2001-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ
[[കേരള നിയമസഭ]]യിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] അഭിഭാഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു.

പിന്നീട് 2006, 2011, 2016, 2021, 2026 
വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പറവൂരിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sushanth|title=ASSEMBLY ELECTIONS 1957 - 2016(Kerala)|url=https://data-analytics.github.io/Election_Data/kerala.html|access-date=20 May 2021|website=data-analytics.GitHub.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kerala Assembly Election Results in 2016|url=https://www.elections.in/kerala/assembly-constituencies/2016-election-results.html|access-date=22 May 2021|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt; 

2006-ലെ 12-ാം കേരള നിയമസഭയിൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ]] [[ചീഫ് വിപ്പ്|ചീഫ് വിപ്പായും]] പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sudhi|first=K. S.|date=19 March 2021|title=Kerala Assembly Elections {{!}} Congress banks yet again on Satheesan in Paravur|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/congress-banks-yet-again-on-satheesan-in-paravur/article34103288.ece|access-date=20 May 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

2021 മേയ് 22-ന് [[കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി]] വി. ഡി. സതീശനെ [[15-ാം കേരള നിയമസഭ]]യിലെ [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി]] തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=തങ്ങൾ|first=ശിഹാബുദ്ദീൻ|title=ഇനി പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ചാട്ടുളി സതീശൻ; തിരിച്ചുവരവിലേക്കുള്ള ആദ്യചുവട്‌|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheeshan-leader-of-opposition-in-kerala-1.5685199|access-date=22 May 2021|website=Mathrubhumi|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheesan-kerala-chief-minister-aicc-announcement-si9j4v1i|title=Suspense ends; VD Satheesan named Kerala Chief Minister|access-date=2026-05-14|last=Desk|first=News|date=2026-05-14|language=en}}&lt;/ref&gt;

2026 മെയ് 14 ന് സതീശനെ ഹൈക്കമാൻഡ് കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. &lt;ref&gt;https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/05/14/vd-satheesan-cm-announcement-high-command-decision&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനം ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[കേരള നിയമസഭ]]
!വർഷം
!നിയോജക മണ്ഡലം
!
!പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!എതിരാളി
!
!എതിരാളി പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!ഭൂരിപക്ഷം
!ഭൂരിപക്ഷം %
!ഫലം
|-
|[[1996 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''1996''']]
| rowspan=&quot;7&quot; |'''[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]'''
|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}}
|'''38,607'''
|'''43.67'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[P. Raju|പി. രാജു]]
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=7}}
|39,723
|44.93
| -1,116
| -1.26%
|style=&quot;background:#FFB6C1;&quot; | '''പരാജയപ്പെട്ടു'''
|-
|[[2001 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2001''']]
|'''48,859'''
|'''50.11%'''
|41,425
|42.48
|7,434
|7.63%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2006 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2006''']]
|'''51,099'''
|'''51.06'''
|കെ. എം. ദിനകരൻ
|43,307
|43.27
|7,792
|7.79%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2011 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2011''']]
|'''74,632'''
|'''51.78'''
|[[Pannian Ravindran|പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ]]
|62,955
|43.91
|11,349
|7.87%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2016 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2016''']]
|'''74,985'''
|'''46.70'''
|ശാരദ മോഹൻ
|54,351
|33.85
|20,364
|12.85%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2021 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2021''']]
|'''82,264'''
|'''51.87'''
|എം. ടി. നിക്സൺ
|60,963
|38.44
|21,301
|13.47%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2026 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2026''']]
|'''78,658'''
|'''49.2'''
|[[E. T. Taison|ഇ. ടി. ടൈസൺ]]
|58,058
|36.3
|20,600
|12.7%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|}
==അവലംബം==
{{Reflist|2}}
{{Fourteenth KLA}}
{{Fifteenth KLA}}

{{DEFAULTSORT:സതീശൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 31-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>tmigncalp1rtvel4mizkslsnn0k3285</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619556</id>
      <parentid>4619554</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T13:10:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19087" sha1="q7zov7tag1zb33flm4e2yv4iu0qukgi" xml:space="preserve">{{prettyurl|V.D. Satheesan}}
{{Infobox_politician
| name                = വി.ഡി. സതീശൻ
| image               = File:Vdsatheesan.jpg
| caption             = വി.ഡി. സതീശൻ
| office              = കേരളത്തിൻ്റെ 
നിയുക്ത [[കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term                = 18 മെയ് 2026 
| predecessor         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor           = 
| office2             = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പതിനഞ്ചാം [[കേരള നിയമസഭ]]
| term_start2         = [[22 മേയ്]] [[2021]]
| term_end2           = [[4]] [[മെയ്]] [[2026]]
| predecessor2        = [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
| successor2          = [[പിണറായി വിജയൻ]] 
| office3             = കേരള [[നിയമസഭാംഗം]]
| constituency3       = [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
| term_start3         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| term_end3           = 
| predecessor3        = [[പി. രാജു]]
| successor3          = 
| salary              = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1964|05|31}}
| birth_place         = [[നെട്ടൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| residence           = [[പറവൂർ]], [[എറണാകുളം ജില്ല]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:Indian National Congress Flag.svg|frameless|25x25px]]
[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| religion            = [[ഹിന്ദു]]
| father              = കെ. ദാമോദര മേനോൻ
| mother              = വി. വിലാസിനി അമ്മ
| spouse              = ആർ. ലക്ഷ്മി പ്രിയ
| children            = ഒരു മകൾ
| website             = {{URL|www.vdsatheesan.in}}
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14 
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/111%20V%20D%20Satheesan.pdf നിയമസഭ
| data1               = 
| 1blankname          = ഗവർണർ
| 1namedata           = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
}}
കേരളത്തിലെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] നേതാക്കളിലൊരാളും
2021 മുതൽ 2026 വരെ 
പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതാവും 2026 മെയ് 18 മുതൽ കേരളത്തിന്റെ പതിമൂന്നാമത് നിയുക്ത മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് ''വടശ്ശേരി ദാമോദരൻ സതീശൻ'' എന്ന '''വി.ഡി.സതീശൻ.(31 മെയ് 1964)'''
[[എറണാകുളം ജില്ല]]യിൽ നിന്നുള്ള
കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ 
കോൺഗ്രസ് മുഖ്യമന്ത്രിയും
2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നും കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗവുമാണ്.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-from-student-leader-to-kerala-chief-minister.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/habits-will-change-when-vd-satheesan-arrives.html&lt;/ref&gt;

സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭകളിൽ അംഗമാകാതെ
ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലെത്തുന്ന ആറാമത്തെ രാഷ്‌ട്രീയ നേതാവാണ് വി.ഡി.സതീശൻ. [[കെ. കരുണാകരൻ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവർക്ക് ശേഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് പദവിയിൽ നിന്ന് മുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്ന മൂന്നാമത്തെയാളുമാണ്. 
[[ഇ.എം.എസ്]], [[പട്ടം താണുപിള്ള]], [[എ.കെ. ആന്റണി]], [[ഇ.കെ. നായനാർ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവരാണ് സതീശന് മുൻപ് മന്ത്രിയാകാതെ മുഖ്യമന്ത്രിയായവർ.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-green-mla-commitment-environmental-protection-forest-conservation-gadgil-report-nelliyampathi.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/vd-satheesan-university-election-strategy-1986.html&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ നെട്ടൂരിൽ (മരട് മുനിസിപ്പാലിറ്റി) വടശ്ശേരി ദാമോദര മേനോന്റെയും വി.വിലാസിനിയമ്മയുടെയും മകനായി ഇടവ മാസത്തിലെ ചതയം
നക്ഷത്രത്തിൽ 1964 മെയ് 31ന്  ജനനം.
ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ, മനോഹരൻ, രാജശേഖരൻ, അജയകുമാർ, ആശ 
എന്നിവർ സഹോദരങ്ങളാണ്.

നെട്ടൂർ എസ്.വി.യു.പി. സ്ക്കൂളിൽ പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസം,  ഹൈ സ്ക്കൂൾ പനങ്ങാടിൽ ഹൈസ്ക്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. നിയമ ബിരുദധാരിയാണ്. വിദ്യാർഥി പ്രസ്ഥാനത്തിലൂടെയാണ്  ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവേശം.   

തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിലെ ആർട്സ് ക്ലബ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.  എം.ജി, കേരള സർവ്വകലാശാലകളിൽ യൂണിയൻ കൗൺസിലറായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം 1986-87 കാലത്ത് എം.ജി സർവ്വകലാശാലാ യൂണിയൻ ചെയർമാനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/satheesanvd.pdf&lt;/ref&gt; എൻ.എസ്.യു ദേശീയ കമ്മറ്റി സെക്രട്ടറി സ്ഥാനം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട് &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/politics/congress-mla-vd-satheesan-to-be-the-leader-of-opposition-in-kerala-121052201127_1.html&lt;/ref&gt;

പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ് വിപ്പ് സ്ഥാനം വഹിച്ചിരുന്ന ഇദ്ദേഹം അന്യസംസ്ഥാന ലോട്ടറിക്കെതിരായ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടി.&lt;ref name =madhyamam&gt;{{cite web | url =http://www.madhyamam.com/news/64579/110402 | title =സി.പി.ഐ 'തുരന്തോ'ക്കെതിരെ സതീശൻ | date =ഏപ്രിൽ 2, 2011 | accessdate =ഏപ്രിൽ 11, 2012 | publisher =മാതൃഭൂമി | language = }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

പരിസ്ഥിതിക്കുവേണ്ടിയും, ഗാഡ്ഗിൽ കമ്മറ്റി റിപ്പോർട്ടിനനുകൂലമായും പ്രതികരിക്കുന്ന എം എൽ ഏ മാരുടെ രാഷ്ട്രീയെതര സംഘത്തിൽ പ്രമുഖൻ&lt;ref&gt;http://4malayalees.com/index.php?page=newsDetail&amp;id=27830&lt;/ref&gt;. എ.ഐ.സി.സി സെക്രട്ടറിയും 2014 ൽ കെ.പി.സി.സി വൈസ് പ്രസിഡണ്ടായും നിയമിതനായി &lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=16143395&amp;tabId=0&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
1986–1987 കാലഘട്ടത്തിൽ സതീശൻ [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാല]] യൂണിയന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെയും]] (NSUI)
എറണാകുളം ഡി.സി.സിയുടേയും
സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Members - Kerala Legislature&quot;&gt;{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/members/v_d_satheesan.htm|access-date=20 May 2021|website=www.niyamasabha.org}}&lt;/ref&gt;

1989-ൽ കെ.എസ്.യു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 1998-ൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 2011-ലെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രിപദം, 2017-ൽ രമേശ് ചെന്നിത്തല സംസ്ഥാന ആഭ്യന്തര വകുപ്പ് മന്ത്രിയായപ്പോൾ ഒഴിവ് വന്ന കെ.പി.സി.സി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് ആദ്യമെ സതീശൻ്റെ പേര് വന്നെങ്കിലും പിന്നീട് ആ സ്ഥാനങ്ങൾ സതീശന് നഷ്‌ടപ്പെടുകയായിരുന്നു.

വി. ഡി. സതീശന്റെ രാഷ്ട്രീയ അരങ്ങേറ്റം 1996-ലായിരുന്നു. അന്ന് [[കേരള നിയമസഭ]] തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂരിൽ]] നിന്ന് മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ]] സ്ഥാനാർഥിയായ [[പി. രാജു]]വിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ കാലത്ത് [[പറവൂർ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 

1996-ലെ തോൽവിക്ക് ശേഷം അഭിഭാഷക 
ജോലിയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ സതീശനെ
തിരിച്ച് വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമാക്കിയ കേരളത്തിലെ മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന ജി.കാർത്തികേയനാണ് സതീശൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരു.

2001-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ
[[കേരള നിയമസഭ]]യിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] അഭിഭാഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു.

പിന്നീട് 2006, 2011, 2016, 2021, 2026 
വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പറവൂരിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sushanth|title=ASSEMBLY ELECTIONS 1957 - 2016(Kerala)|url=https://data-analytics.github.io/Election_Data/kerala.html|access-date=20 May 2021|website=data-analytics.GitHub.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kerala Assembly Election Results in 2016|url=https://www.elections.in/kerala/assembly-constituencies/2016-election-results.html|access-date=22 May 2021|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt; 

2006-ലെ 12-ാം കേരള നിയമസഭയിൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ]] [[ചീഫ് വിപ്പ്|ചീഫ് വിപ്പായും]] പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sudhi|first=K. S.|date=19 March 2021|title=Kerala Assembly Elections {{!}} Congress banks yet again on Satheesan in Paravur|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/congress-banks-yet-again-on-satheesan-in-paravur/article34103288.ece|access-date=20 May 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

2021 മേയ് 22-ന് [[കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി]] വി. ഡി. സതീശനെ [[15-ാം കേരള നിയമസഭ]]യിലെ [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി]] തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=തങ്ങൾ|first=ശിഹാബുദ്ദീൻ|title=ഇനി പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ചാട്ടുളി സതീശൻ; തിരിച്ചുവരവിലേക്കുള്ള ആദ്യചുവട്‌|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheeshan-leader-of-opposition-in-kerala-1.5685199|access-date=22 May 2021|website=Mathrubhumi|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheesan-kerala-chief-minister-aicc-announcement-si9j4v1i|title=Suspense ends; VD Satheesan named Kerala Chief Minister|access-date=2026-05-14|last=Desk|first=News|date=2026-05-14|language=en}}&lt;/ref&gt;

2026 മെയ് 14 ന് സതീശനെ ഹൈക്കമാൻഡ് കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. &lt;ref&gt;https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/05/14/vd-satheesan-cm-announcement-high-command-decision&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനം ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[കേരള നിയമസഭ]]
!വർഷം
!നിയോജക മണ്ഡലം
!
!പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!എതിരാളി
!
!എതിരാളി പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!ഭൂരിപക്ഷം
!ഭൂരിപക്ഷം %
!ഫലം
|-
|[[1996 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''1996''']]
| rowspan=&quot;7&quot; |'''[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]'''
|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}}
|'''38,607'''
|'''43.67'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[P. Raju|പി. രാജു]]
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=7}}
|39,723
|44.93
| -1,116
| -1.26%
|style=&quot;background:#FFB6C1;&quot; | '''പരാജയപ്പെട്ടു'''
|-
|[[2001 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2001''']]
|'''48,859'''
|'''50.11%'''
|41,425
|42.48
|7,434
|7.63%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2006 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2006''']]
|'''51,099'''
|'''51.06'''
|കെ. എം. ദിനകരൻ
|43,307
|43.27
|7,792
|7.79%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2011 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2011''']]
|'''74,632'''
|'''51.78'''
|[[Pannian Ravindran|പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ]]
|62,955
|43.91
|11,349
|7.87%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2016 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2016''']]
|'''74,985'''
|'''46.70'''
|ശാരദ മോഹൻ
|54,351
|33.85
|20,364
|12.85%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2021 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2021''']]
|'''82,264'''
|'''51.87'''
|എം. ടി. നിക്സൺ
|60,963
|38.44
|21,301
|13.47%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2026 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2026''']]
|'''78,658'''
|'''49.2'''
|[[E. T. Taison|ഇ. ടി. ടൈസൺ]]
|58,058
|36.3
|20,600
|12.7%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|}
==അവലംബം==
{{Reflist|2}}
{{Fourteenth KLA}}
{{Fifteenth KLA}}

{{DEFAULTSORT:സതീശൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 31-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>q7zov7tag1zb33flm4e2yv4iu0qukgi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619557</id>
      <parentid>4619556</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T13:12:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19199" sha1="56tf103mk9aeij3el9jgswszyxrpakn" xml:space="preserve">{{prettyurl|V.D. Satheesan}}
{{Infobox_politician
| name                = വി.ഡി. സതീശൻ
| image               = File:Vdsatheesan.jpg
| caption             = വി.ഡി. സതീശൻ
| office              = കേരളത്തിൻ്റെ 
നിയുക്ത [[കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term                = 18 മെയ് 2026 
| predecessor         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor           = 
| office2             = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പതിനഞ്ചാം [[കേരള നിയമസഭ]]
| term_start2         = [[22 മേയ്]] [[2021]]
| term_end2           = [[4]] [[മെയ്]] [[2026]]
| predecessor2        = [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
| successor2          = [[പിണറായി വിജയൻ]] 
| office3             = കേരള [[നിയമസഭാംഗം]]
| constituency3       = [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
| term_start3         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| term_end3           = 
| predecessor3        = [[പി. രാജു]]
| successor3          = 
| salary              = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1964|05|31}}
| birth_place         = [[നെട്ടൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| residence           = [[പറവൂർ]], [[എറണാകുളം ജില്ല]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:Indian National Congress Flag.svg|frameless|25x25px]]
[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| religion            = [[ഹിന്ദു]]
| father              = കെ. ദാമോദര മേനോൻ
| mother              = വി. വിലാസിനി അമ്മ
| spouse              = ആർ. ലക്ഷ്മി പ്രിയ
| children            = ഒരു മകൾ
| website             = {{URL|www.vdsatheesan.in}}
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14 
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/111%20V%20D%20Satheesan.pdf നിയമസഭ
| data1               = 
| 1blankname          = ഗവർണർ
| 1namedata           = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
}}
കേരളത്തിലെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] നേതാക്കളിലൊരാളും
2021 മുതൽ 2026 വരെ 
പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതാവും 2026 മെയ് 18 മുതൽ കേരളത്തിന്റെ പതിമൂന്നാമത് നിയുക്ത മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് ''വടശ്ശേരി ദാമോദരൻ സതീശൻ'' എന്ന '''വി.ഡി.സതീശൻ.(31 മെയ് 1964)'''
[[എറണാകുളം ജില്ല]]യിൽ നിന്നുള്ള
കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ 
കോൺഗ്രസ് മുഖ്യമന്ത്രിയും
2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നും കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗവുമാണ്.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-from-student-leader-to-kerala-chief-minister.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/habits-will-change-when-vd-satheesan-arrives.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/district-news/ernakulam/2026/05/15/vd-satheesan-political-insight.html&lt;/ref&gt;

സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭകളിൽ അംഗമാകാതെ
ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലെത്തുന്ന ആറാമത്തെ രാഷ്‌ട്രീയ നേതാവാണ് വി.ഡി.സതീശൻ. [[കെ. കരുണാകരൻ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവർക്ക് ശേഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് പദവിയിൽ നിന്ന് മുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്ന മൂന്നാമത്തെയാളുമാണ്. 
[[ഇ.എം.എസ്]], [[പട്ടം താണുപിള്ള]], [[എ.കെ. ആന്റണി]], [[ഇ.കെ. നായനാർ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവരാണ് സതീശന് മുൻപ് മന്ത്രിയാകാതെ മുഖ്യമന്ത്രിയായവർ.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-green-mla-commitment-environmental-protection-forest-conservation-gadgil-report-nelliyampathi.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/vd-satheesan-university-election-strategy-1986.html&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ നെട്ടൂരിൽ (മരട് മുനിസിപ്പാലിറ്റി) വടശ്ശേരി ദാമോദര മേനോന്റെയും വി.വിലാസിനിയമ്മയുടെയും മകനായി ഇടവ മാസത്തിലെ ചതയം
നക്ഷത്രത്തിൽ 1964 മെയ് 31ന്  ജനനം.
ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ, മനോഹരൻ, രാജശേഖരൻ, അജയകുമാർ, ആശ 
എന്നിവർ സഹോദരങ്ങളാണ്.

നെട്ടൂർ എസ്.വി.യു.പി. സ്ക്കൂളിൽ പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസം,  ഹൈ സ്ക്കൂൾ പനങ്ങാടിൽ ഹൈസ്ക്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. നിയമ ബിരുദധാരിയാണ്. വിദ്യാർഥി പ്രസ്ഥാനത്തിലൂടെയാണ്  ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവേശം.   

തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിലെ ആർട്സ് ക്ലബ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.  എം.ജി, കേരള സർവ്വകലാശാലകളിൽ യൂണിയൻ കൗൺസിലറായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം 1986-87 കാലത്ത് എം.ജി സർവ്വകലാശാലാ യൂണിയൻ ചെയർമാനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/satheesanvd.pdf&lt;/ref&gt; എൻ.എസ്.യു ദേശീയ കമ്മറ്റി സെക്രട്ടറി സ്ഥാനം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട് &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/politics/congress-mla-vd-satheesan-to-be-the-leader-of-opposition-in-kerala-121052201127_1.html&lt;/ref&gt;

പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ് വിപ്പ് സ്ഥാനം വഹിച്ചിരുന്ന ഇദ്ദേഹം അന്യസംസ്ഥാന ലോട്ടറിക്കെതിരായ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടി.&lt;ref name =madhyamam&gt;{{cite web | url =http://www.madhyamam.com/news/64579/110402 | title =സി.പി.ഐ 'തുരന്തോ'ക്കെതിരെ സതീശൻ | date =ഏപ്രിൽ 2, 2011 | accessdate =ഏപ്രിൽ 11, 2012 | publisher =മാതൃഭൂമി | language = }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

പരിസ്ഥിതിക്കുവേണ്ടിയും, ഗാഡ്ഗിൽ കമ്മറ്റി റിപ്പോർട്ടിനനുകൂലമായും പ്രതികരിക്കുന്ന എം എൽ ഏ മാരുടെ രാഷ്ട്രീയെതര സംഘത്തിൽ പ്രമുഖൻ&lt;ref&gt;http://4malayalees.com/index.php?page=newsDetail&amp;id=27830&lt;/ref&gt;. എ.ഐ.സി.സി സെക്രട്ടറിയും 2014 ൽ കെ.പി.സി.സി വൈസ് പ്രസിഡണ്ടായും നിയമിതനായി &lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=16143395&amp;tabId=0&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
1986–1987 കാലഘട്ടത്തിൽ സതീശൻ [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാല]] യൂണിയന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെയും]] (NSUI)
എറണാകുളം ഡി.സി.സിയുടേയും
സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Members - Kerala Legislature&quot;&gt;{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/members/v_d_satheesan.htm|access-date=20 May 2021|website=www.niyamasabha.org}}&lt;/ref&gt;

1989-ൽ കെ.എസ്.യു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 1998-ൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 2011-ലെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രിപദം, 2017-ൽ രമേശ് ചെന്നിത്തല സംസ്ഥാന ആഭ്യന്തര വകുപ്പ് മന്ത്രിയായപ്പോൾ ഒഴിവ് വന്ന കെ.പി.സി.സി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് ആദ്യമെ സതീശൻ്റെ പേര് വന്നെങ്കിലും പിന്നീട് ആ സ്ഥാനങ്ങൾ സതീശന് നഷ്‌ടപ്പെടുകയായിരുന്നു.

വി. ഡി. സതീശന്റെ രാഷ്ട്രീയ അരങ്ങേറ്റം 1996-ലായിരുന്നു. അന്ന് [[കേരള നിയമസഭ]] തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂരിൽ]] നിന്ന് മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ]] സ്ഥാനാർഥിയായ [[പി. രാജു]]വിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ കാലത്ത് [[പറവൂർ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 

1996-ലെ തോൽവിക്ക് ശേഷം അഭിഭാഷക 
ജോലിയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ സതീശനെ
തിരിച്ച് വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമാക്കിയ കേരളത്തിലെ മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന ജി.കാർത്തികേയനാണ് സതീശൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരു.

2001-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ
[[കേരള നിയമസഭ]]യിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] അഭിഭാഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു.

പിന്നീട് 2006, 2011, 2016, 2021, 2026 
വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പറവൂരിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sushanth|title=ASSEMBLY ELECTIONS 1957 - 2016(Kerala)|url=https://data-analytics.github.io/Election_Data/kerala.html|access-date=20 May 2021|website=data-analytics.GitHub.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kerala Assembly Election Results in 2016|url=https://www.elections.in/kerala/assembly-constituencies/2016-election-results.html|access-date=22 May 2021|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt; 

2006-ലെ 12-ാം കേരള നിയമസഭയിൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ]] [[ചീഫ് വിപ്പ്|ചീഫ് വിപ്പായും]] പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sudhi|first=K. S.|date=19 March 2021|title=Kerala Assembly Elections {{!}} Congress banks yet again on Satheesan in Paravur|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/congress-banks-yet-again-on-satheesan-in-paravur/article34103288.ece|access-date=20 May 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

2021 മേയ് 22-ന് [[കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി]] വി. ഡി. സതീശനെ [[15-ാം കേരള നിയമസഭ]]യിലെ [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി]] തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=തങ്ങൾ|first=ശിഹാബുദ്ദീൻ|title=ഇനി പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ചാട്ടുളി സതീശൻ; തിരിച്ചുവരവിലേക്കുള്ള ആദ്യചുവട്‌|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheeshan-leader-of-opposition-in-kerala-1.5685199|access-date=22 May 2021|website=Mathrubhumi|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheesan-kerala-chief-minister-aicc-announcement-si9j4v1i|title=Suspense ends; VD Satheesan named Kerala Chief Minister|access-date=2026-05-14|last=Desk|first=News|date=2026-05-14|language=en}}&lt;/ref&gt;

2026 മെയ് 14 ന് സതീശനെ ഹൈക്കമാൻഡ് കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. &lt;ref&gt;https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/05/14/vd-satheesan-cm-announcement-high-command-decision&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനം ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[കേരള നിയമസഭ]]
!വർഷം
!നിയോജക മണ്ഡലം
!
!പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!എതിരാളി
!
!എതിരാളി പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!ഭൂരിപക്ഷം
!ഭൂരിപക്ഷം %
!ഫലം
|-
|[[1996 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''1996''']]
| rowspan=&quot;7&quot; |'''[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]'''
|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}}
|'''38,607'''
|'''43.67'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[P. Raju|പി. രാജു]]
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=7}}
|39,723
|44.93
| -1,116
| -1.26%
|style=&quot;background:#FFB6C1;&quot; | '''പരാജയപ്പെട്ടു'''
|-
|[[2001 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2001''']]
|'''48,859'''
|'''50.11%'''
|41,425
|42.48
|7,434
|7.63%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2006 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2006''']]
|'''51,099'''
|'''51.06'''
|കെ. എം. ദിനകരൻ
|43,307
|43.27
|7,792
|7.79%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2011 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2011''']]
|'''74,632'''
|'''51.78'''
|[[Pannian Ravindran|പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ]]
|62,955
|43.91
|11,349
|7.87%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2016 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2016''']]
|'''74,985'''
|'''46.70'''
|ശാരദ മോഹൻ
|54,351
|33.85
|20,364
|12.85%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2021 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2021''']]
|'''82,264'''
|'''51.87'''
|എം. ടി. നിക്സൺ
|60,963
|38.44
|21,301
|13.47%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2026 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2026''']]
|'''78,658'''
|'''49.2'''
|[[E. T. Taison|ഇ. ടി. ടൈസൺ]]
|58,058
|36.3
|20,600
|12.7%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|}
==അവലംബം==
{{Reflist|2}}
{{Fourteenth KLA}}
{{Fifteenth KLA}}

{{DEFAULTSORT:സതീശൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 31-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>56tf103mk9aeij3el9jgswszyxrpakn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619739</id>
      <parentid>4619557</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T04:23:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം */</comment>
      <origin>4619739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20835" sha1="0bsv15fnhyl236nxn2ug8rro3kgsfoq" xml:space="preserve">{{prettyurl|V.D. Satheesan}}
{{Infobox_politician
| name                = വി.ഡി. സതീശൻ
| image               = File:Vdsatheesan.jpg
| caption             = വി.ഡി. സതീശൻ
| office              = കേരളത്തിൻ്റെ 
നിയുക്ത [[കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term                = 18 മെയ് 2026 
| predecessor         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor           = 
| office2             = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പതിനഞ്ചാം [[കേരള നിയമസഭ]]
| term_start2         = [[22 മേയ്]] [[2021]]
| term_end2           = [[4]] [[മെയ്]] [[2026]]
| predecessor2        = [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
| successor2          = [[പിണറായി വിജയൻ]] 
| office3             = കേരള [[നിയമസഭാംഗം]]
| constituency3       = [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
| term_start3         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| term_end3           = 
| predecessor3        = [[പി. രാജു]]
| successor3          = 
| salary              = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1964|05|31}}
| birth_place         = [[നെട്ടൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| residence           = [[പറവൂർ]], [[എറണാകുളം ജില്ല]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:Indian National Congress Flag.svg|frameless|25x25px]]
[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| religion            = [[ഹിന്ദു]]
| father              = കെ. ദാമോദര മേനോൻ
| mother              = വി. വിലാസിനി അമ്മ
| spouse              = ആർ. ലക്ഷ്മി പ്രിയ
| children            = ഒരു മകൾ
| website             = {{URL|www.vdsatheesan.in}}
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14 
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/111%20V%20D%20Satheesan.pdf നിയമസഭ
| data1               = 
| 1blankname          = ഗവർണർ
| 1namedata           = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
}}
കേരളത്തിലെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] നേതാക്കളിലൊരാളും
2021 മുതൽ 2026 വരെ 
പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതാവും 2026 മെയ് 18 മുതൽ കേരളത്തിന്റെ പതിമൂന്നാമത് നിയുക്ത മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് ''വടശ്ശേരി ദാമോദരൻ സതീശൻ'' എന്ന '''വി.ഡി.സതീശൻ.(31 മെയ് 1964)'''
[[എറണാകുളം ജില്ല]]യിൽ നിന്നുള്ള
കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ 
കോൺഗ്രസ് മുഖ്യമന്ത്രിയും
2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നും കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗവുമാണ്.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-from-student-leader-to-kerala-chief-minister.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/habits-will-change-when-vd-satheesan-arrives.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/district-news/ernakulam/2026/05/15/vd-satheesan-political-insight.html&lt;/ref&gt;

സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭകളിൽ അംഗമാകാതെ
ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലെത്തുന്ന ആറാമത്തെ രാഷ്‌ട്രീയ നേതാവാണ് വി.ഡി.സതീശൻ. [[കെ. കരുണാകരൻ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവർക്ക് ശേഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് പദവിയിൽ നിന്ന് മുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്ന മൂന്നാമത്തെയാളുമാണ്. 
[[ഇ.എം.എസ്]], [[പട്ടം താണുപിള്ള]], [[എ.കെ. ആന്റണി]], [[ഇ.കെ. നായനാർ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവരാണ് സതീശന് മുൻപ് മന്ത്രിയാകാതെ മുഖ്യമന്ത്രിയായവർ.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-green-mla-commitment-environmental-protection-forest-conservation-gadgil-report-nelliyampathi.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/vd-satheesan-university-election-strategy-1986.html&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ നെട്ടൂരിൽ (മരട് മുനിസിപ്പാലിറ്റി) വടശ്ശേരി ദാമോദര മേനോന്റെയും വി.വിലാസിനിയമ്മയുടെയും മകനായി ഇടവ മാസത്തിലെ ചതയം
നക്ഷത്രത്തിൽ 1964 മെയ് 31ന്  ജനനം.
ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ, മനോഹരൻ, രാജശേഖരൻ, അജയകുമാർ, ആശ 
എന്നിവർ സഹോദരങ്ങളാണ്.

നെട്ടൂർ എസ്.വി.യു.പി. സ്ക്കൂളിൽ പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസം,  ഹൈ സ്ക്കൂൾ പനങ്ങാടിൽ ഹൈസ്ക്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. നിയമ ബിരുദധാരിയാണ്. വിദ്യാർഥി പ്രസ്ഥാനത്തിലൂടെയാണ്  ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവേശം.   

തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിലെ ആർട്സ് ക്ലബ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.  എം.ജി, കേരള സർവ്വകലാശാലകളിൽ യൂണിയൻ കൗൺസിലറായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം 1986-87 കാലത്ത് എം.ജി സർവ്വകലാശാലാ യൂണിയൻ ചെയർമാനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/satheesanvd.pdf&lt;/ref&gt; എൻ.എസ്.യു ദേശീയ കമ്മറ്റി സെക്രട്ടറി സ്ഥാനം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട് &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/politics/congress-mla-vd-satheesan-to-be-the-leader-of-opposition-in-kerala-121052201127_1.html&lt;/ref&gt;

പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ് വിപ്പ് സ്ഥാനം വഹിച്ചിരുന്ന ഇദ്ദേഹം അന്യസംസ്ഥാന ലോട്ടറിക്കെതിരായ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടി.&lt;ref name =madhyamam&gt;{{cite web | url =http://www.madhyamam.com/news/64579/110402 | title =സി.പി.ഐ 'തുരന്തോ'ക്കെതിരെ സതീശൻ | date =ഏപ്രിൽ 2, 2011 | accessdate =ഏപ്രിൽ 11, 2012 | publisher =മാതൃഭൂമി | language = }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

പരിസ്ഥിതിക്കുവേണ്ടിയും, ഗാഡ്ഗിൽ കമ്മറ്റി റിപ്പോർട്ടിനനുകൂലമായും പ്രതികരിക്കുന്ന എം എൽ ഏ മാരുടെ രാഷ്ട്രീയെതര സംഘത്തിൽ പ്രമുഖൻ&lt;ref&gt;http://4malayalees.com/index.php?page=newsDetail&amp;id=27830&lt;/ref&gt;. എ.ഐ.സി.സി സെക്രട്ടറിയും 2014 ൽ കെ.പി.സി.സി വൈസ് പ്രസിഡണ്ടായും നിയമിതനായി &lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=16143395&amp;tabId=0&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
1986–1987 കാലഘട്ടത്തിൽ സതീശൻ [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാല]] യൂണിയന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെയും]] (NSUI)
എറണാകുളം ഡി.സി.സിയുടേയും
സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Members - Kerala Legislature&quot;&gt;{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/members/v_d_satheesan.htm|access-date=20 May 2021|website=www.niyamasabha.org}}&lt;/ref&gt;

1989-ൽ കെ.എസ്.യു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 1998-ൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 2011-ലെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രിപദം, 2017-ൽ രമേശ് ചെന്നിത്തല സംസ്ഥാന ആഭ്യന്തര വകുപ്പ് മന്ത്രിയായപ്പോൾ ഒഴിവ് വന്ന കെ.പി.സി.സി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് ആദ്യമെ സതീശൻ്റെ പേര് വന്നെങ്കിലും പിന്നീട് ആ സ്ഥാനങ്ങൾ സതീശന് നഷ്‌ടപ്പെടുകയായിരുന്നു.

വി. ഡി. സതീശന്റെ രാഷ്ട്രീയ അരങ്ങേറ്റം 1996-ലായിരുന്നു. അന്ന് [[കേരള നിയമസഭ]] തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂരിൽ]] നിന്ന് മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ]] സ്ഥാനാർഥിയായ [[പി. രാജു]]വിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ കാലത്ത് [[പറവൂർ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 

1996-ലെ തോൽവിക്ക് ശേഷം അഭിഭാഷക 
ജോലിയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ സതീശനെ
തിരിച്ച് വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമാക്കിയ കേരളത്തിലെ മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന ജി.കാർത്തികേയനാണ് സതീശൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരു.

2001-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ
[[കേരള നിയമസഭ]]യിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] അഭിഭാഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു.

പിന്നീട് 2006, 2011, 2016, 2021, 2026 
വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പറവൂരിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sushanth|title=ASSEMBLY ELECTIONS 1957 - 2016(Kerala)|url=https://data-analytics.github.io/Election_Data/kerala.html|access-date=20 May 2021|website=data-analytics.GitHub.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kerala Assembly Election Results in 2016|url=https://www.elections.in/kerala/assembly-constituencies/2016-election-results.html|access-date=22 May 2021|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt; 

2006-ലെ 12-ാം കേരള നിയമസഭയിൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ]] [[ചീഫ് വിപ്പ്|ചീഫ് വിപ്പായും]] പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sudhi|first=K. S.|date=19 March 2021|title=Kerala Assembly Elections {{!}} Congress banks yet again on Satheesan in Paravur|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/congress-banks-yet-again-on-satheesan-in-paravur/article34103288.ece|access-date=20 May 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

2016, 2021 നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ യു.ഡി.എഫ് പരാജയപ്പെട്ടതോടെ 2016-ലെ പതിനാലാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന രമേശ് ചെന്നിത്തലക്ക് പകരം 2021 മേയ് 22-ന് [[കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി]] വി. ഡി. സതീശനെ [[15-ാം കേരള നിയമസഭ]]യിലെ [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി]] തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=തങ്ങൾ|first=ശിഹാബുദ്ദീൻ|title=ഇനി പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ചാട്ടുളി സതീശൻ; തിരിച്ചുവരവിലേക്കുള്ള ആദ്യചുവട്‌|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheeshan-leader-of-opposition-in-kerala-1.5685199|access-date=22 May 2021|website=Mathrubhumi|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheesan-kerala-chief-minister-aicc-announcement-si9j4v1i|title=Suspense ends; VD Satheesan named Kerala Chief Minister|access-date=2026-05-14|last=Desk|first=News|date=2026-05-14|language=en}}&lt;/ref&gt;

2021-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ
തുടർച്ചയായ തോൽവിയോടെ വെറും 22 സീറ്റിലേക്ക് ഒതുങ്ങി പോയ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയെ പ്രതിപക്ഷ നേതൃ സ്ഥാനമേറ്റ ശേഷം അഞ്ച് വർഷത്തെ 
പ്രവർത്തന മികവിൽ 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 63 സീറ്റിലേക്ക് ഉയർത്തിയ
സതീശൻ നേതൃത്വം നൽകിയ ഐക്യ ജനാധിപത്യമുന്നണി 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 102 സീറ്റിൽ വൻ വിജയം നേടി പതിനാറാം കേരള നിയമസഭയിൽ 
ഭരണമുറപ്പിച്ചു. 

പത്ത് ദിവസം നീണ്ടു നിന്ന അനിശ്ചിതത്തിന് ഒടുവിൽ
2026 മെയ് 14-ന് പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന വി.ഡി.സതീശനെ കോൺഗ്രസ്  ഹൈക്കമാൻഡ് കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref&gt;https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/05/14/vd-satheesan-cm-announcement-high-command-decision&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനം ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[കേരള നിയമസഭ]]
!വർഷം
!നിയോജക മണ്ഡലം
!
!പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!എതിരാളി
!
!എതിരാളി പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!ഭൂരിപക്ഷം
!ഭൂരിപക്ഷം %
!ഫലം
|-
|[[1996 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''1996''']]
| rowspan=&quot;7&quot; |'''[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]'''
|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}}
|'''38,607'''
|'''43.67'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[P. Raju|പി. രാജു]]
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=7}}
|39,723
|44.93
| -1,116
| -1.26%
|style=&quot;background:#FFB6C1;&quot; | '''പരാജയപ്പെട്ടു'''
|-
|[[2001 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2001''']]
|'''48,859'''
|'''50.11%'''
|41,425
|42.48
|7,434
|7.63%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2006 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2006''']]
|'''51,099'''
|'''51.06'''
|കെ. എം. ദിനകരൻ
|43,307
|43.27
|7,792
|7.79%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2011 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2011''']]
|'''74,632'''
|'''51.78'''
|[[Pannian Ravindran|പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ]]
|62,955
|43.91
|11,349
|7.87%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2016 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2016''']]
|'''74,985'''
|'''46.70'''
|ശാരദ മോഹൻ
|54,351
|33.85
|20,364
|12.85%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2021 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2021''']]
|'''82,264'''
|'''51.87'''
|എം. ടി. നിക്സൺ
|60,963
|38.44
|21,301
|13.47%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2026 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2026''']]
|'''78,658'''
|'''49.2'''
|[[E. T. Taison|ഇ. ടി. ടൈസൺ]]
|58,058
|36.3
|20,600
|12.7%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|}
==അവലംബം==
{{Reflist|2}}
{{Fourteenth KLA}}
{{Fifteenth KLA}}

{{DEFAULTSORT:സതീശൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 31-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>0bsv15fnhyl236nxn2ug8rro3kgsfoq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619740</id>
      <parentid>4619739</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T04:24:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം */</comment>
      <origin>4619740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20857" sha1="dwxx0emrjb2x8vmw65fd3euefiggaly" xml:space="preserve">{{prettyurl|V.D. Satheesan}}
{{Infobox_politician
| name                = വി.ഡി. സതീശൻ
| image               = File:Vdsatheesan.jpg
| caption             = വി.ഡി. സതീശൻ
| office              = കേരളത്തിൻ്റെ 
നിയുക്ത [[കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term                = 18 മെയ് 2026 
| predecessor         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor           = 
| office2             = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പതിനഞ്ചാം [[കേരള നിയമസഭ]]
| term_start2         = [[22 മേയ്]] [[2021]]
| term_end2           = [[4]] [[മെയ്]] [[2026]]
| predecessor2        = [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
| successor2          = [[പിണറായി വിജയൻ]] 
| office3             = കേരള [[നിയമസഭാംഗം]]
| constituency3       = [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
| term_start3         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| term_end3           = 
| predecessor3        = [[പി. രാജു]]
| successor3          = 
| salary              = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1964|05|31}}
| birth_place         = [[നെട്ടൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| residence           = [[പറവൂർ]], [[എറണാകുളം ജില്ല]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:Indian National Congress Flag.svg|frameless|25x25px]]
[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| religion            = [[ഹിന്ദു]]
| father              = കെ. ദാമോദര മേനോൻ
| mother              = വി. വിലാസിനി അമ്മ
| spouse              = ആർ. ലക്ഷ്മി പ്രിയ
| children            = ഒരു മകൾ
| website             = {{URL|www.vdsatheesan.in}}
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14 
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/111%20V%20D%20Satheesan.pdf നിയമസഭ
| data1               = 
| 1blankname          = ഗവർണർ
| 1namedata           = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
}}
കേരളത്തിലെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] നേതാക്കളിലൊരാളും
2021 മുതൽ 2026 വരെ 
പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതാവും 2026 മെയ് 18 മുതൽ കേരളത്തിന്റെ പതിമൂന്നാമത് നിയുക്ത മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് ''വടശ്ശേരി ദാമോദരൻ സതീശൻ'' എന്ന '''വി.ഡി.സതീശൻ.(31 മെയ് 1964)'''
[[എറണാകുളം ജില്ല]]യിൽ നിന്നുള്ള
കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ 
കോൺഗ്രസ് മുഖ്യമന്ത്രിയും
2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നും കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗവുമാണ്.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-from-student-leader-to-kerala-chief-minister.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/habits-will-change-when-vd-satheesan-arrives.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/district-news/ernakulam/2026/05/15/vd-satheesan-political-insight.html&lt;/ref&gt;

സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭകളിൽ അംഗമാകാതെ
ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലെത്തുന്ന ആറാമത്തെ രാഷ്‌ട്രീയ നേതാവാണ് വി.ഡി.സതീശൻ. [[കെ. കരുണാകരൻ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവർക്ക് ശേഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് പദവിയിൽ നിന്ന് മുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്ന മൂന്നാമത്തെയാളുമാണ്. 
[[ഇ.എം.എസ്]], [[പട്ടം താണുപിള്ള]], [[എ.കെ. ആന്റണി]], [[ഇ.കെ. നായനാർ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവരാണ് സതീശന് മുൻപ് മന്ത്രിയാകാതെ മുഖ്യമന്ത്രിയായവർ.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-green-mla-commitment-environmental-protection-forest-conservation-gadgil-report-nelliyampathi.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/vd-satheesan-university-election-strategy-1986.html&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ നെട്ടൂരിൽ (മരട് മുനിസിപ്പാലിറ്റി) വടശ്ശേരി ദാമോദര മേനോന്റെയും വി.വിലാസിനിയമ്മയുടെയും മകനായി ഇടവ മാസത്തിലെ ചതയം
നക്ഷത്രത്തിൽ 1964 മെയ് 31ന്  ജനനം.
ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ, മനോഹരൻ, രാജശേഖരൻ, അജയകുമാർ, ആശ 
എന്നിവർ സഹോദരങ്ങളാണ്.

നെട്ടൂർ എസ്.വി.യു.പി. സ്ക്കൂളിൽ പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസം,  ഹൈ സ്ക്കൂൾ പനങ്ങാടിൽ ഹൈസ്ക്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. നിയമ ബിരുദധാരിയാണ്. വിദ്യാർഥി പ്രസ്ഥാനത്തിലൂടെയാണ്  ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവേശം.   

തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിലെ ആർട്സ് ക്ലബ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.  എം.ജി, കേരള സർവ്വകലാശാലകളിൽ യൂണിയൻ കൗൺസിലറായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം 1986-87 കാലത്ത് എം.ജി സർവ്വകലാശാലാ യൂണിയൻ ചെയർമാനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/satheesanvd.pdf&lt;/ref&gt; എൻ.എസ്.യു ദേശീയ കമ്മറ്റി സെക്രട്ടറി സ്ഥാനം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട് &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/politics/congress-mla-vd-satheesan-to-be-the-leader-of-opposition-in-kerala-121052201127_1.html&lt;/ref&gt;

പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ് വിപ്പ് സ്ഥാനം വഹിച്ചിരുന്ന ഇദ്ദേഹം അന്യസംസ്ഥാന ലോട്ടറിക്കെതിരായ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടി.&lt;ref name =madhyamam&gt;{{cite web | url =http://www.madhyamam.com/news/64579/110402 | title =സി.പി.ഐ 'തുരന്തോ'ക്കെതിരെ സതീശൻ | date =ഏപ്രിൽ 2, 2011 | accessdate =ഏപ്രിൽ 11, 2012 | publisher =മാതൃഭൂമി | language = }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

പരിസ്ഥിതിക്കുവേണ്ടിയും, ഗാഡ്ഗിൽ കമ്മറ്റി റിപ്പോർട്ടിനനുകൂലമായും പ്രതികരിക്കുന്ന എം എൽ ഏ മാരുടെ രാഷ്ട്രീയെതര സംഘത്തിൽ പ്രമുഖൻ&lt;ref&gt;http://4malayalees.com/index.php?page=newsDetail&amp;id=27830&lt;/ref&gt;. എ.ഐ.സി.സി സെക്രട്ടറിയും 2014 ൽ കെ.പി.സി.സി വൈസ് പ്രസിഡണ്ടായും നിയമിതനായി &lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=16143395&amp;tabId=0&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
1986–1987 കാലഘട്ടത്തിൽ സതീശൻ [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാല]] യൂണിയന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെയും]] (NSUI)
എറണാകുളം ഡി.സി.സിയുടേയും
സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Members - Kerala Legislature&quot;&gt;{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/members/v_d_satheesan.htm|access-date=20 May 2021|website=www.niyamasabha.org}}&lt;/ref&gt;

1989-ൽ കെ.എസ്.യു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 1998-ൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 2011-ലെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രിപദം, 2017-ൽ രമേശ് ചെന്നിത്തല സംസ്ഥാന ആഭ്യന്തര വകുപ്പ് മന്ത്രിയായപ്പോൾ ഒഴിവ് വന്ന കെ.പി.സി.സി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് ആദ്യമെ സതീശൻ്റെ പേര് വന്നെങ്കിലും പിന്നീട് ആ സ്ഥാനങ്ങൾ സതീശന് നഷ്‌ടപ്പെടുകയായിരുന്നു.

വി. ഡി. സതീശന്റെ രാഷ്ട്രീയ അരങ്ങേറ്റം 1996-ലായിരുന്നു. അന്ന് [[കേരള നിയമസഭ]] തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂരിൽ]] നിന്ന് മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ]] സ്ഥാനാർഥിയായ [[പി. രാജു]]വിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ കാലത്ത് [[പറവൂർ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 

1996-ലെ തോൽവിക്ക് ശേഷം അഭിഭാഷക 
ജോലിയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ സതീശനെ
തിരിച്ച് വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമാക്കിയ കേരളത്തിലെ മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന ജി.കാർത്തികേയനാണ് സതീശൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരു.

2001-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ
[[കേരള നിയമസഭ]]യിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] അഭിഭാഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു.

പിന്നീട് 2006, 2011, 2016, 2021, 2026 
വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പറവൂരിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sushanth|title=ASSEMBLY ELECTIONS 1957 - 2016(Kerala)|url=https://data-analytics.github.io/Election_Data/kerala.html|access-date=20 May 2021|website=data-analytics.GitHub.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kerala Assembly Election Results in 2016|url=https://www.elections.in/kerala/assembly-constituencies/2016-election-results.html|access-date=22 May 2021|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt; 

2006-ലെ 12-ാം കേരള നിയമസഭയിൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ]] [[ചീഫ് വിപ്പ്|ചീഫ് വിപ്പായും]] പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sudhi|first=K. S.|date=19 March 2021|title=Kerala Assembly Elections {{!}} Congress banks yet again on Satheesan in Paravur|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/congress-banks-yet-again-on-satheesan-in-paravur/article34103288.ece|access-date=20 May 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

2016, 2021 നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ യു.ഡി.എഫ് പരാജയപ്പെട്ടതോടെ 2016-ലെ പതിനാലാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന രമേശ് ചെന്നിത്തലക്ക് പകരം 2021 മേയ് 22-ന് 
അഖിലേന്ത്യ കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി വി.ഡി.സതീശനെ 15-ാം കേരള നിയമസഭയിലെ [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി]] തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=തങ്ങൾ|first=ശിഹാബുദ്ദീൻ|title=ഇനി പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ചാട്ടുളി സതീശൻ; തിരിച്ചുവരവിലേക്കുള്ള ആദ്യചുവട്‌|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheeshan-leader-of-opposition-in-kerala-1.5685199|access-date=22 May 2021|website=Mathrubhumi|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheesan-kerala-chief-minister-aicc-announcement-si9j4v1i|title=Suspense ends; VD Satheesan named Kerala Chief Minister|access-date=2026-05-14|last=Desk|first=News|date=2026-05-14|language=en}}&lt;/ref&gt;

2021-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ
തുടർച്ചയായ തോൽവിയോടെ വെറും 22 സീറ്റിലേക്ക് ഒതുങ്ങി പോയ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയെ പ്രതിപക്ഷ നേതൃ സ്ഥാനമേറ്റ ശേഷം അഞ്ച് വർഷത്തെ 
പ്രവർത്തന മികവിൽ 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 63 സീറ്റിലേക്ക് ഉയർത്തിയ
സതീശൻ നേതൃത്വം നൽകിയ ഐക്യ ജനാധിപത്യമുന്നണി 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 102 സീറ്റിൽ വൻ വിജയം നേടി പതിനാറാം കേരള നിയമസഭയിൽ 
ഭരണമുറപ്പിച്ചു. 

പത്ത് ദിവസം നീണ്ടു നിന്ന അനിശ്ചിതത്തിന് ഒടുവിൽ
2026 മെയ് 14-ന് പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന വി.ഡി.സതീശനെ കോൺഗ്രസ്  ഹൈക്കമാൻഡ് കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref&gt;https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/05/14/vd-satheesan-cm-announcement-high-command-decision&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനം ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[കേരള നിയമസഭ]]
!വർഷം
!നിയോജക മണ്ഡലം
!
!പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!എതിരാളി
!
!എതിരാളി പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!ഭൂരിപക്ഷം
!ഭൂരിപക്ഷം %
!ഫലം
|-
|[[1996 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''1996''']]
| rowspan=&quot;7&quot; |'''[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]'''
|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}}
|'''38,607'''
|'''43.67'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[P. Raju|പി. രാജു]]
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=7}}
|39,723
|44.93
| -1,116
| -1.26%
|style=&quot;background:#FFB6C1;&quot; | '''പരാജയപ്പെട്ടു'''
|-
|[[2001 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2001''']]
|'''48,859'''
|'''50.11%'''
|41,425
|42.48
|7,434
|7.63%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2006 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2006''']]
|'''51,099'''
|'''51.06'''
|കെ. എം. ദിനകരൻ
|43,307
|43.27
|7,792
|7.79%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2011 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2011''']]
|'''74,632'''
|'''51.78'''
|[[Pannian Ravindran|പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ]]
|62,955
|43.91
|11,349
|7.87%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2016 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2016''']]
|'''74,985'''
|'''46.70'''
|ശാരദ മോഹൻ
|54,351
|33.85
|20,364
|12.85%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2021 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2021''']]
|'''82,264'''
|'''51.87'''
|എം. ടി. നിക്സൺ
|60,963
|38.44
|21,301
|13.47%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2026 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2026''']]
|'''78,658'''
|'''49.2'''
|[[E. T. Taison|ഇ. ടി. ടൈസൺ]]
|58,058
|36.3
|20,600
|12.7%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|}
==അവലംബം==
{{Reflist|2}}
{{Fourteenth KLA}}
{{Fifteenth KLA}}

{{DEFAULTSORT:സതീശൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 31-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>dwxx0emrjb2x8vmw65fd3euefiggaly</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619743</id>
      <parentid>4619740</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T04:32:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം */</comment>
      <origin>4619743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20937" sha1="66jiq38ndq7je4wsyr9q3p5yej8kkf7" xml:space="preserve">{{prettyurl|V.D. Satheesan}}
{{Infobox_politician
| name                = വി.ഡി. സതീശൻ
| image               = File:Vdsatheesan.jpg
| caption             = വി.ഡി. സതീശൻ
| office              = കേരളത്തിൻ്റെ 
നിയുക്ത [[കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term                = 18 മെയ് 2026 
| predecessor         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor           = 
| office2             = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പതിനഞ്ചാം [[കേരള നിയമസഭ]]
| term_start2         = [[22 മേയ്]] [[2021]]
| term_end2           = [[4]] [[മെയ്]] [[2026]]
| predecessor2        = [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
| successor2          = [[പിണറായി വിജയൻ]] 
| office3             = കേരള [[നിയമസഭാംഗം]]
| constituency3       = [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
| term_start3         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| term_end3           = 
| predecessor3        = [[പി. രാജു]]
| successor3          = 
| salary              = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1964|05|31}}
| birth_place         = [[നെട്ടൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| residence           = [[പറവൂർ]], [[എറണാകുളം ജില്ല]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:Indian National Congress Flag.svg|frameless|25x25px]]
[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| religion            = [[ഹിന്ദു]]
| father              = കെ. ദാമോദര മേനോൻ
| mother              = വി. വിലാസിനി അമ്മ
| spouse              = ആർ. ലക്ഷ്മി പ്രിയ
| children            = ഒരു മകൾ
| website             = {{URL|www.vdsatheesan.in}}
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14 
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/111%20V%20D%20Satheesan.pdf നിയമസഭ
| data1               = 
| 1blankname          = ഗവർണർ
| 1namedata           = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
}}
കേരളത്തിലെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] നേതാക്കളിലൊരാളും
2021 മുതൽ 2026 വരെ 
പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതാവും 2026 മെയ് 18 മുതൽ കേരളത്തിന്റെ പതിമൂന്നാമത് നിയുക്ത മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് ''വടശ്ശേരി ദാമോദരൻ സതീശൻ'' എന്ന '''വി.ഡി.സതീശൻ.(31 മെയ് 1964)'''
[[എറണാകുളം ജില്ല]]യിൽ നിന്നുള്ള
കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ 
കോൺഗ്രസ് മുഖ്യമന്ത്രിയും
2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നും കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗവുമാണ്.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-from-student-leader-to-kerala-chief-minister.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/habits-will-change-when-vd-satheesan-arrives.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/district-news/ernakulam/2026/05/15/vd-satheesan-political-insight.html&lt;/ref&gt;

സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭകളിൽ അംഗമാകാതെ
ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലെത്തുന്ന ആറാമത്തെ രാഷ്‌ട്രീയ നേതാവാണ് വി.ഡി.സതീശൻ. [[കെ. കരുണാകരൻ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവർക്ക് ശേഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് പദവിയിൽ നിന്ന് മുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്ന മൂന്നാമത്തെയാളുമാണ്. 
[[ഇ.എം.എസ്]], [[പട്ടം താണുപിള്ള]], [[എ.കെ. ആന്റണി]], [[ഇ.കെ. നായനാർ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവരാണ് സതീശന് മുൻപ് മന്ത്രിയാകാതെ മുഖ്യമന്ത്രിയായവർ.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-green-mla-commitment-environmental-protection-forest-conservation-gadgil-report-nelliyampathi.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/vd-satheesan-university-election-strategy-1986.html&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ നെട്ടൂരിൽ (മരട് മുനിസിപ്പാലിറ്റി) വടശ്ശേരി ദാമോദര മേനോന്റെയും വി.വിലാസിനിയമ്മയുടെയും മകനായി ഇടവ മാസത്തിലെ ചതയം
നക്ഷത്രത്തിൽ 1964 മെയ് 31ന്  ജനനം.
ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ, മനോഹരൻ, രാജശേഖരൻ, അജയകുമാർ, ആശ 
എന്നിവർ സഹോദരങ്ങളാണ്.

നെട്ടൂർ എസ്.വി.യു.പി. സ്ക്കൂളിൽ പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസം,  ഹൈ സ്ക്കൂൾ പനങ്ങാടിൽ ഹൈസ്ക്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം. നിയമ ബിരുദധാരിയാണ്. വിദ്യാർഥി പ്രസ്ഥാനത്തിലൂടെയാണ്  ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവേശം.   

തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിലെ ആർട്സ് ക്ലബ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.  എം.ജി, കേരള സർവ്വകലാശാലകളിൽ യൂണിയൻ കൗൺസിലറായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം 1986-87 കാലത്ത് എം.ജി സർവ്വകലാശാലാ യൂണിയൻ ചെയർമാനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/satheesanvd.pdf&lt;/ref&gt; എൻ.എസ്.യു ദേശീയ കമ്മറ്റി സെക്രട്ടറി സ്ഥാനം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട് &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/politics/congress-mla-vd-satheesan-to-be-the-leader-of-opposition-in-kerala-121052201127_1.html&lt;/ref&gt;

പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ് വിപ്പ് സ്ഥാനം വഹിച്ചിരുന്ന ഇദ്ദേഹം അന്യസംസ്ഥാന ലോട്ടറിക്കെതിരായ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടി.&lt;ref name =madhyamam&gt;{{cite web | url =http://www.madhyamam.com/news/64579/110402 | title =സി.പി.ഐ 'തുരന്തോ'ക്കെതിരെ സതീശൻ | date =ഏപ്രിൽ 2, 2011 | accessdate =ഏപ്രിൽ 11, 2012 | publisher =മാതൃഭൂമി | language = }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

പരിസ്ഥിതിക്കുവേണ്ടിയും, ഗാഡ്ഗിൽ കമ്മറ്റി റിപ്പോർട്ടിനനുകൂലമായും പ്രതികരിക്കുന്ന എം എൽ ഏ മാരുടെ രാഷ്ട്രീയെതര സംഘത്തിൽ പ്രമുഖൻ&lt;ref&gt;http://4malayalees.com/index.php?page=newsDetail&amp;id=27830&lt;/ref&gt;. എ.ഐ.സി.സി സെക്രട്ടറിയും 2014 ൽ കെ.പി.സി.സി വൈസ് പ്രസിഡണ്ടായും നിയമിതനായി &lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=16143395&amp;tabId=0&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
1986–1987 കാലഘട്ടത്തിൽ സതീശൻ [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാല]] യൂണിയന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെയും]] (NSUI)
എറണാകുളം ഡി.സി.സിയുടേയും
സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Members - Kerala Legislature&quot;&gt;{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/members/v_d_satheesan.htm|access-date=20 May 2021|website=www.niyamasabha.org}}&lt;/ref&gt;

1989-ൽ കെ.എസ്.യു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 1998-ൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 2011-ലെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രിപദം, 2017-ൽ രമേശ് ചെന്നിത്തല സംസ്ഥാന ആഭ്യന്തര വകുപ്പ് മന്ത്രിയായപ്പോൾ ഒഴിവ് വന്ന കെ.പി.സി.സി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് ആദ്യമെ സതീശൻ്റെ പേര് വന്നെങ്കിലും പിന്നീട് ആ സ്ഥാനങ്ങൾ സതീശന് നഷ്‌ടപ്പെടുകയായിരുന്നു.

വി. ഡി. സതീശന്റെ രാഷ്ട്രീയ അരങ്ങേറ്റം 1996-ലായിരുന്നു. അന്ന് [[കേരള നിയമസഭ]] തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂരിൽ]] നിന്ന് മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ]] സ്ഥാനാർഥിയായ [[പി. രാജു]]വിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ കാലത്ത് [[പറവൂർ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 

1996-ലെ തോൽവിക്ക് ശേഷം അഭിഭാഷക 
ജോലിയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ സതീശനെ
തിരിച്ച് വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമാക്കിയ കേരളത്തിലെ മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന ജി.കാർത്തികേയനാണ് സതീശൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരു.

2001-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ
[[കേരള നിയമസഭ]]യിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] അഭിഭാഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു.

പിന്നീട് 2006, 2011, 2016, 2021, 2026 
വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പറവൂരിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sushanth|title=ASSEMBLY ELECTIONS 1957 - 2016(Kerala)|url=https://data-analytics.github.io/Election_Data/kerala.html|access-date=20 May 2021|website=data-analytics.GitHub.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kerala Assembly Election Results in 2016|url=https://www.elections.in/kerala/assembly-constituencies/2016-election-results.html|access-date=22 May 2021|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt; 

2006-ലെ 12-ാം കേരള നിയമസഭയിൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ]] [[ചീഫ് വിപ്പ്|ചീഫ് വിപ്പായും]] പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sudhi|first=K. S.|date=19 March 2021|title=Kerala Assembly Elections {{!}} Congress banks yet again on Satheesan in Paravur|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/congress-banks-yet-again-on-satheesan-in-paravur/article34103288.ece|access-date=20 May 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

2016, 2021 നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ യു.ഡി.എഫ് പരാജയപ്പെട്ടതോടെ 2016-ലെ പതിനാലാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന രമേശ് ചെന്നിത്തലക്ക് പകരം 2021 മേയ് 22-ന് 
അഖിലേന്ത്യ കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി വി.ഡി.സതീശനെ 15-ാം കേരള നിയമസഭയിലെ [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി]] തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=തങ്ങൾ|first=ശിഹാബുദ്ദീൻ|title=ഇനി പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ചാട്ടുളി സതീശൻ; തിരിച്ചുവരവിലേക്കുള്ള ആദ്യചുവട്‌|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheeshan-leader-of-opposition-in-kerala-1.5685199|access-date=22 May 2021|website=Mathrubhumi|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheesan-kerala-chief-minister-aicc-announcement-si9j4v1i|title=Suspense ends; VD Satheesan named Kerala Chief Minister|access-date=2026-05-14|last=Desk|first=News|date=2026-05-14|language=en}}&lt;/ref&gt;

2021-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ
തുടർച്ചയായ തോൽവിയോടെ വെറും 22 സീറ്റിലേക്ക് ഒതുങ്ങി പോയ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയെ പ്രതിപക്ഷ നേതൃ സ്ഥാനമേറ്റ ശേഷം അഞ്ച് വർഷത്തെ 
പ്രവർത്തന മികവിൽ 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 63 സീറ്റിലേക്ക് ഉയർത്തിയ
സതീശൻ നേതൃത്വം നൽകിയ ഐക്യ ജനാധിപത്യമുന്നണി 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 102 സീറ്റിൽ വൻ വിജയം നേടി പതിനാറാം കേരള നിയമസഭയിൽ 
ഭരണമുറപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt;https://www.madhyamam.com/kerala/vd-satheesan-visits-ak-antony-1519907&lt;/ref&gt;

പത്ത് ദിവസം നീണ്ടു നിന്ന അനിശ്ചിതത്തിന് ഒടുവിൽ
2026 മെയ് 14-ന് പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന വി.ഡി.സതീശനെ കോൺഗ്രസ്  ഹൈക്കമാൻഡ് കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref&gt;https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/05/14/vd-satheesan-cm-announcement-high-command-decision&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനം ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[കേരള നിയമസഭ]]
!വർഷം
!നിയോജക മണ്ഡലം
!
!പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!എതിരാളി
!
!എതിരാളി പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!ഭൂരിപക്ഷം
!ഭൂരിപക്ഷം %
!ഫലം
|-
|[[1996 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''1996''']]
| rowspan=&quot;7&quot; |'''[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]'''
|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}}
|'''38,607'''
|'''43.67'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[P. Raju|പി. രാജു]]
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=7}}
|39,723
|44.93
| -1,116
| -1.26%
|style=&quot;background:#FFB6C1;&quot; | '''പരാജയപ്പെട്ടു'''
|-
|[[2001 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2001''']]
|'''48,859'''
|'''50.11%'''
|41,425
|42.48
|7,434
|7.63%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2006 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2006''']]
|'''51,099'''
|'''51.06'''
|കെ. എം. ദിനകരൻ
|43,307
|43.27
|7,792
|7.79%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2011 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2011''']]
|'''74,632'''
|'''51.78'''
|[[Pannian Ravindran|പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ]]
|62,955
|43.91
|11,349
|7.87%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2016 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2016''']]
|'''74,985'''
|'''46.70'''
|ശാരദ മോഹൻ
|54,351
|33.85
|20,364
|12.85%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2021 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2021''']]
|'''82,264'''
|'''51.87'''
|എം. ടി. നിക്സൺ
|60,963
|38.44
|21,301
|13.47%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2026 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2026''']]
|'''78,658'''
|'''49.2'''
|[[E. T. Taison|ഇ. ടി. ടൈസൺ]]
|58,058
|36.3
|20,600
|12.7%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|}
==അവലംബം==
{{Reflist|2}}
{{Fourteenth KLA}}
{{Fifteenth KLA}}

{{DEFAULTSORT:സതീശൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 31-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>66jiq38ndq7je4wsyr9q3p5yej8kkf7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619748</id>
      <parentid>4619743</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T04:52:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* ജീവിതരേഖ */</comment>
      <origin>4619748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21597" sha1="0jm2w22rnign8h6rm7sn0zgrsu7dgr1" xml:space="preserve">{{prettyurl|V.D. Satheesan}}
{{Infobox_politician
| name                = വി.ഡി. സതീശൻ
| image               = File:Vdsatheesan.jpg
| caption             = വി.ഡി. സതീശൻ
| office              = കേരളത്തിൻ്റെ 
നിയുക്ത [[കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term                = 18 മെയ് 2026 
| predecessor         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor           = 
| office2             = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പതിനഞ്ചാം [[കേരള നിയമസഭ]]
| term_start2         = [[22 മേയ്]] [[2021]]
| term_end2           = [[4]] [[മെയ്]] [[2026]]
| predecessor2        = [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
| successor2          = [[പിണറായി വിജയൻ]] 
| office3             = കേരള [[നിയമസഭാംഗം]]
| constituency3       = [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
| term_start3         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| term_end3           = 
| predecessor3        = [[പി. രാജു]]
| successor3          = 
| salary              = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1964|05|31}}
| birth_place         = [[നെട്ടൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| residence           = [[പറവൂർ]], [[എറണാകുളം ജില്ല]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:Indian National Congress Flag.svg|frameless|25x25px]]
[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| religion            = [[ഹിന്ദു]]
| father              = കെ. ദാമോദര മേനോൻ
| mother              = വി. വിലാസിനി അമ്മ
| spouse              = ആർ. ലക്ഷ്മി പ്രിയ
| children            = ഒരു മകൾ
| website             = {{URL|www.vdsatheesan.in}}
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14 
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/111%20V%20D%20Satheesan.pdf നിയമസഭ
| data1               = 
| 1blankname          = ഗവർണർ
| 1namedata           = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
}}
കേരളത്തിലെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] നേതാക്കളിലൊരാളും
2021 മുതൽ 2026 വരെ 
പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതാവും 2026 മെയ് 18 മുതൽ കേരളത്തിന്റെ പതിമൂന്നാമത് നിയുക്ത മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് ''വടശ്ശേരി ദാമോദരൻ സതീശൻ'' എന്ന '''വി.ഡി.സതീശൻ.(31 മെയ് 1964)'''
[[എറണാകുളം ജില്ല]]യിൽ നിന്നുള്ള
കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ 
കോൺഗ്രസ് മുഖ്യമന്ത്രിയും
2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നും കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗവുമാണ്.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-from-student-leader-to-kerala-chief-minister.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/habits-will-change-when-vd-satheesan-arrives.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/district-news/ernakulam/2026/05/15/vd-satheesan-political-insight.html&lt;/ref&gt;

സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭകളിൽ അംഗമാകാതെ
ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലെത്തുന്ന ആറാമത്തെ രാഷ്‌ട്രീയ നേതാവാണ് വി.ഡി.സതീശൻ. [[കെ. കരുണാകരൻ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവർക്ക് ശേഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് പദവിയിൽ നിന്ന് മുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്ന മൂന്നാമത്തെയാളുമാണ്. 
[[ഇ.എം.എസ്]], [[പട്ടം താണുപിള്ള]], [[എ.കെ. ആന്റണി]], [[ഇ.കെ. നായനാർ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവരാണ് സതീശന് മുൻപ് മന്ത്രിയാകാതെ മുഖ്യമന്ത്രിയായവർ.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-green-mla-commitment-environmental-protection-forest-conservation-gadgil-report-nelliyampathi.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/vd-satheesan-university-election-strategy-1986.html&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ നെട്ടൂരിൽ (മരട് മുനിസിപ്പാലിറ്റി) വടശ്ശേരി ദാമോദര മേനോന്റെയും വി.വിലാസിനിയമ്മയുടെയും
നാലാമത്തെ മകനായി ഇടവ മാസത്തിലെ ചതയം നക്ഷത്രത്തിൽ 1964 മെയ് 31ന്  ജനനം. ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ, മനോഹരൻ, രാജശേഖരൻ, അജയകുമാർ, ആശ 
എന്നിവർ സഹോദരങ്ങളാണ്.

നെട്ടൂർ എസ്.വി.യു.പി. സ്ക്കൂളിൽ പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ശേഷം  പനങ്ങാട് ഹൈസ്ക്കൂളിൽ നിന്ന് പത്താം ക്ലാസ് പാസായ സതീശൻ പ്രീഡിഗ്രിയും ഡിഗ്രിയും തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിൽ നിന്ന് പൂർത്തിയാക്കി. കളമശേരി രാജഗിരി കോളേജിൽ നിന്ന് എം.എസ്.ഡബ്യു പാസായ ശേഷം തിരുവനന്തപുരം ലോ അക്കാദമിയിൽ നിന്നും എൽ.എൽ.ബിയും
ഗവ ലോ കോളേജിൽ നിന്ന് നിയമത്തിൽ മാസ്റ്റർ ബിരുദവും നേടി. വിദ്യാർഥി പ്രസ്ഥാനത്തിലൂടെയാണ്  ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവേശം.   

തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിലെ ആർട്സ് ക്ലബ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.  എം.ജി, കേരള സർവ്വകലാശാലകളിൽ യൂണിയൻ കൗൺസിലറായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം 1986-87 കാലത്ത് എം.ജി സർവ്വകലാശാലാ യൂണിയൻ ചെയർമാനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/satheesanvd.pdf&lt;/ref&gt; എൻ.എസ്.യു ദേശീയ കമ്മറ്റി സെക്രട്ടറി സ്ഥാനം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട് &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/politics/congress-mla-vd-satheesan-to-be-the-leader-of-opposition-in-kerala-121052201127_1.html&lt;/ref&gt;

പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ് വിപ്പ് സ്ഥാനം വഹിച്ചിരുന്ന ഇദ്ദേഹം അന്യസംസ്ഥാന ലോട്ടറിക്കെതിരായ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടി.&lt;ref name =madhyamam&gt;{{cite web | url =http://www.madhyamam.com/news/64579/110402 | title =സി.പി.ഐ 'തുരന്തോ'ക്കെതിരെ സതീശൻ | date =ഏപ്രിൽ 2, 2011 | accessdate =ഏപ്രിൽ 11, 2012 | publisher =മാതൃഭൂമി | language = }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

പരിസ്ഥിതിക്കുവേണ്ടിയും, ഗാഡ്ഗിൽ കമ്മറ്റി റിപ്പോർട്ടിനനുകൂലമായും പ്രതികരിക്കുന്ന എം എൽ ഏ മാരുടെ രാഷ്ട്രീയെതര സംഘത്തിൽ പ്രമുഖൻ&lt;ref&gt;http://4malayalees.com/index.php?page=newsDetail&amp;id=27830&lt;/ref&gt;. എ.ഐ.സി.സി സെക്രട്ടറിയും 2014 ൽ കെ.പി.സി.സി വൈസ് പ്രസിഡണ്ടായും നിയമിതനായി &lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=16143395&amp;tabId=0&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
1986–1987 കാലഘട്ടത്തിൽ സതീശൻ [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാല]] യൂണിയന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെയും]] (NSUI)
എറണാകുളം ഡി.സി.സിയുടേയും
സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Members - Kerala Legislature&quot;&gt;{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/members/v_d_satheesan.htm|access-date=20 May 2021|website=www.niyamasabha.org}}&lt;/ref&gt;

1989-ൽ കെ.എസ്.യു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 1998-ൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 2011-ലെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രിപദം, 2017-ൽ രമേശ് ചെന്നിത്തല സംസ്ഥാന ആഭ്യന്തര വകുപ്പ് മന്ത്രിയായപ്പോൾ ഒഴിവ് വന്ന കെ.പി.സി.സി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് ആദ്യമെ സതീശൻ്റെ പേര് വന്നെങ്കിലും പിന്നീട് ആ സ്ഥാനങ്ങൾ സതീശന് നഷ്‌ടപ്പെടുകയായിരുന്നു.

വി. ഡി. സതീശന്റെ രാഷ്ട്രീയ അരങ്ങേറ്റം 1996-ലായിരുന്നു. അന്ന് [[കേരള നിയമസഭ]] തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂരിൽ]] നിന്ന് മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ]] സ്ഥാനാർഥിയായ [[പി. രാജു]]വിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ കാലത്ത് [[പറവൂർ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 

1996-ലെ തോൽവിക്ക് ശേഷം അഭിഭാഷക 
ജോലിയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ സതീശനെ
തിരിച്ച് വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമാക്കിയ കേരളത്തിലെ മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന ജി.കാർത്തികേയനാണ് സതീശൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരു.

2001-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ
[[കേരള നിയമസഭ]]യിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] അഭിഭാഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു.

പിന്നീട് 2006, 2011, 2016, 2021, 2026 
വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പറവൂരിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sushanth|title=ASSEMBLY ELECTIONS 1957 - 2016(Kerala)|url=https://data-analytics.github.io/Election_Data/kerala.html|access-date=20 May 2021|website=data-analytics.GitHub.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kerala Assembly Election Results in 2016|url=https://www.elections.in/kerala/assembly-constituencies/2016-election-results.html|access-date=22 May 2021|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt; 

2006-ലെ 12-ാം കേരള നിയമസഭയിൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ]] [[ചീഫ് വിപ്പ്|ചീഫ് വിപ്പായും]] പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sudhi|first=K. S.|date=19 March 2021|title=Kerala Assembly Elections {{!}} Congress banks yet again on Satheesan in Paravur|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/congress-banks-yet-again-on-satheesan-in-paravur/article34103288.ece|access-date=20 May 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

2016, 2021 നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ യു.ഡി.എഫ് പരാജയപ്പെട്ടതോടെ 2016-ലെ പതിനാലാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന രമേശ് ചെന്നിത്തലക്ക് പകരം 2021 മേയ് 22-ന് 
അഖിലേന്ത്യ കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി വി.ഡി.സതീശനെ 15-ാം കേരള നിയമസഭയിലെ [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി]] തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=തങ്ങൾ|first=ശിഹാബുദ്ദീൻ|title=ഇനി പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ചാട്ടുളി സതീശൻ; തിരിച്ചുവരവിലേക്കുള്ള ആദ്യചുവട്‌|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheeshan-leader-of-opposition-in-kerala-1.5685199|access-date=22 May 2021|website=Mathrubhumi|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheesan-kerala-chief-minister-aicc-announcement-si9j4v1i|title=Suspense ends; VD Satheesan named Kerala Chief Minister|access-date=2026-05-14|last=Desk|first=News|date=2026-05-14|language=en}}&lt;/ref&gt;

2021-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ
തുടർച്ചയായ തോൽവിയോടെ വെറും 22 സീറ്റിലേക്ക് ഒതുങ്ങി പോയ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയെ പ്രതിപക്ഷ നേതൃ സ്ഥാനമേറ്റ ശേഷം അഞ്ച് വർഷത്തെ 
പ്രവർത്തന മികവിൽ 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 63 സീറ്റിലേക്ക് ഉയർത്തിയ
സതീശൻ നേതൃത്വം നൽകിയ ഐക്യ ജനാധിപത്യമുന്നണി 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 102 സീറ്റിൽ വൻ വിജയം നേടി പതിനാറാം കേരള നിയമസഭയിൽ 
ഭരണമുറപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt;https://www.madhyamam.com/kerala/vd-satheesan-visits-ak-antony-1519907&lt;/ref&gt;

പത്ത് ദിവസം നീണ്ടു നിന്ന അനിശ്ചിതത്തിന് ഒടുവിൽ
2026 മെയ് 14-ന് പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന വി.ഡി.സതീശനെ കോൺഗ്രസ്  ഹൈക്കമാൻഡ് കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref&gt;https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/05/14/vd-satheesan-cm-announcement-high-command-decision&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനം ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[കേരള നിയമസഭ]]
!വർഷം
!നിയോജക മണ്ഡലം
!
!പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!എതിരാളി
!
!എതിരാളി പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!ഭൂരിപക്ഷം
!ഭൂരിപക്ഷം %
!ഫലം
|-
|[[1996 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''1996''']]
| rowspan=&quot;7&quot; |'''[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]'''
|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}}
|'''38,607'''
|'''43.67'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[P. Raju|പി. രാജു]]
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=7}}
|39,723
|44.93
| -1,116
| -1.26%
|style=&quot;background:#FFB6C1;&quot; | '''പരാജയപ്പെട്ടു'''
|-
|[[2001 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2001''']]
|'''48,859'''
|'''50.11%'''
|41,425
|42.48
|7,434
|7.63%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2006 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2006''']]
|'''51,099'''
|'''51.06'''
|കെ. എം. ദിനകരൻ
|43,307
|43.27
|7,792
|7.79%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2011 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2011''']]
|'''74,632'''
|'''51.78'''
|[[Pannian Ravindran|പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ]]
|62,955
|43.91
|11,349
|7.87%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2016 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2016''']]
|'''74,985'''
|'''46.70'''
|ശാരദ മോഹൻ
|54,351
|33.85
|20,364
|12.85%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2021 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2021''']]
|'''82,264'''
|'''51.87'''
|എം. ടി. നിക്സൺ
|60,963
|38.44
|21,301
|13.47%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2026 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2026''']]
|'''78,658'''
|'''49.2'''
|[[E. T. Taison|ഇ. ടി. ടൈസൺ]]
|58,058
|36.3
|20,600
|12.7%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|}
==അവലംബം==
{{Reflist|2}}
{{Fourteenth KLA}}
{{Fifteenth KLA}}

{{DEFAULTSORT:സതീശൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 31-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>0jm2w22rnign8h6rm7sn0zgrsu7dgr1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619751</id>
      <parentid>4619748</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T05:05:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* ജീവിതരേഖ */</comment>
      <origin>4619751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22925" sha1="fr8izmrzxpj8jik81inq7d4hfft5zy8" xml:space="preserve">{{prettyurl|V.D. Satheesan}}
{{Infobox_politician
| name                = വി.ഡി. സതീശൻ
| image               = File:Vdsatheesan.jpg
| caption             = വി.ഡി. സതീശൻ
| office              = കേരളത്തിൻ്റെ 
നിയുക്ത [[കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term                = 18 മെയ് 2026 
| predecessor         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor           = 
| office2             = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പതിനഞ്ചാം [[കേരള നിയമസഭ]]
| term_start2         = [[22 മേയ്]] [[2021]]
| term_end2           = [[4]] [[മെയ്]] [[2026]]
| predecessor2        = [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
| successor2          = [[പിണറായി വിജയൻ]] 
| office3             = കേരള [[നിയമസഭാംഗം]]
| constituency3       = [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
| term_start3         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| term_end3           = 
| predecessor3        = [[പി. രാജു]]
| successor3          = 
| salary              = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1964|05|31}}
| birth_place         = [[നെട്ടൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| residence           = [[പറവൂർ]], [[എറണാകുളം ജില്ല]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:Indian National Congress Flag.svg|frameless|25x25px]]
[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| religion            = [[ഹിന്ദു]]
| father              = കെ. ദാമോദര മേനോൻ
| mother              = വി. വിലാസിനി അമ്മ
| spouse              = ആർ. ലക്ഷ്മി പ്രിയ
| children            = ഒരു മകൾ
| website             = {{URL|www.vdsatheesan.in}}
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14 
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/111%20V%20D%20Satheesan.pdf നിയമസഭ
| data1               = 
| 1blankname          = ഗവർണർ
| 1namedata           = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
}}
കേരളത്തിലെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] നേതാക്കളിലൊരാളും
2021 മുതൽ 2026 വരെ 
പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതാവും 2026 മെയ് 18 മുതൽ കേരളത്തിന്റെ പതിമൂന്നാമത് നിയുക്ത മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് ''വടശ്ശേരി ദാമോദരൻ സതീശൻ'' എന്ന '''വി.ഡി.സതീശൻ.(31 മെയ് 1964)'''
[[എറണാകുളം ജില്ല]]യിൽ നിന്നുള്ള
കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ 
കോൺഗ്രസ് മുഖ്യമന്ത്രിയും
2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നും കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗവുമാണ്.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-from-student-leader-to-kerala-chief-minister.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/habits-will-change-when-vd-satheesan-arrives.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/district-news/ernakulam/2026/05/15/vd-satheesan-political-insight.html&lt;/ref&gt;

സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭകളിൽ അംഗമാകാതെ
ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലെത്തുന്ന ആറാമത്തെ രാഷ്‌ട്രീയ നേതാവാണ് വി.ഡി.സതീശൻ. [[കെ. കരുണാകരൻ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവർക്ക് ശേഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് പദവിയിൽ നിന്ന് മുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്ന മൂന്നാമത്തെയാളുമാണ്. 
[[ഇ.എം.എസ്]], [[പട്ടം താണുപിള്ള]], [[എ.കെ. ആന്റണി]], [[ഇ.കെ. നായനാർ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവരാണ് സതീശന് മുൻപ് മന്ത്രിയാകാതെ മുഖ്യമന്ത്രിയായവർ.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-green-mla-commitment-environmental-protection-forest-conservation-gadgil-report-nelliyampathi.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/vd-satheesan-university-election-strategy-1986.html&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ നെട്ടൂരിൽ (മരട് മുനിസിപ്പാലിറ്റി) വടശ്ശേരി ദാമോദര മേനോന്റെയും വി.വിലാസിനിയമ്മയുടെയും
നാലാമത്തെ മകനായി ഇടവ മാസത്തിലെ ചതയം നക്ഷത്രത്തിൽ 1964 മെയ് 31ന്  ജനനം. ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ, മനോഹരൻ, രാജശേഖരൻ, അജയകുമാർ, ആശ 
എന്നിവർ സഹോദരങ്ങളാണ്.

നെട്ടൂർ എസ്.വി.യു.പി. സ്ക്കൂളിൽ പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ശേഷം  പനങ്ങാട് ഹൈസ്ക്കൂളിൽ നിന്ന് പത്താം ക്ലാസ് പാസായ സതീശൻ പ്രീഡിഗ്രിയും ഡിഗ്രിയും തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിൽ നിന്ന് പൂർത്തിയാക്കി. 

കളമശേരി രാജഗിരി കോളേജിൽ നിന്ന് എം.എസ്.ഡബ്യു പാസായ ശേഷം തിരുവനന്തപുരം ലോ അക്കാദമിയിൽ നിന്നും എൽ.എൽ.ബിയും
ഗവ ലോ കോളേജിൽ നിന്ന് നിയമത്തിൽ മാസ്റ്റർ ബിരുദവും നേടി.
 
തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ കോൺഗ്രസിൻ്റെ
വിദ്യാർഥി പ്രസ്ഥാനമായ 
കെ.എസ്.യുവിൽ പ്രവർത്തിച്ചാണ് 
ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവേശം.

കെ.എസ്.യു വഴി വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്‌ട്രീയത്തിൻ്റെ നേതൃ നിരയിലെത്തിയ സതീശൻ പിന്നീട് കളമശേരി രാജഗിരി കോളേജിലെ യൂണിവേഴ്സിറ്റി യൂണിയൻ കൗൺസിലറും എം.ജി സർവകലാശാല യൂണിയൻ ചെയർമാനുമായി.

1986-ൽ എറണാകുളത്ത് വച്ച് നടന്ന 
എം.ജി സർവകലാശാല യുവജനോത്സവമായ
ഉത്സവ് 86 സ്തീശൻ്റെ സംഘാടക മികവിന് 
തെളിവായിരുന്നു. 

പത്ത് വർഷം കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ അഭിഭാഷകനായി ജീവിതമാരംഭിച്ച സതീശൻ നിരവധി ട്രേഡ് യൂണിയനുകളുടെ ഭാരവാഹിയായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.  

തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിലെ ആർട്സ് ക്ലബ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.  എം.ജി, കേരള സർവ്വകലാശാലകളിൽ യൂണിയൻ കൗൺസിലറായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം 1986-87 കാലത്ത് എം.ജി സർവ്വകലാശാലാ യൂണിയൻ ചെയർമാനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/satheesanvd.pdf&lt;/ref&gt; എൻ.എസ്.യു ദേശീയ കമ്മറ്റി സെക്രട്ടറി സ്ഥാനം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട് &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/politics/congress-mla-vd-satheesan-to-be-the-leader-of-opposition-in-kerala-121052201127_1.html&lt;/ref&gt;

പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ് വിപ്പ് സ്ഥാനം വഹിച്ചിരുന്ന ഇദ്ദേഹം അന്യസംസ്ഥാന ലോട്ടറിക്കെതിരായ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടി.&lt;ref name =madhyamam&gt;{{cite web | url =http://www.madhyamam.com/news/64579/110402 | title =സി.പി.ഐ 'തുരന്തോ'ക്കെതിരെ സതീശൻ | date =ഏപ്രിൽ 2, 2011 | accessdate =ഏപ്രിൽ 11, 2012 | publisher =മാതൃഭൂമി | language = }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

പരിസ്ഥിതിക്കുവേണ്ടിയും, ഗാഡ്ഗിൽ കമ്മറ്റി റിപ്പോർട്ടിനനുകൂലമായും പ്രതികരിക്കുന്ന എം എൽ ഏ മാരുടെ രാഷ്ട്രീയെതര സംഘത്തിൽ പ്രമുഖൻ&lt;ref&gt;http://4malayalees.com/index.php?page=newsDetail&amp;id=27830&lt;/ref&gt;. എ.ഐ.സി.സി സെക്രട്ടറിയും 2014 ൽ കെ.പി.സി.സി വൈസ് പ്രസിഡണ്ടായും നിയമിതനായി &lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=16143395&amp;tabId=0&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
1986–1987 കാലഘട്ടത്തിൽ സതീശൻ [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാല]] യൂണിയന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെയും]] (NSUI)
എറണാകുളം ഡി.സി.സിയുടേയും
സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Members - Kerala Legislature&quot;&gt;{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/members/v_d_satheesan.htm|access-date=20 May 2021|website=www.niyamasabha.org}}&lt;/ref&gt;

1989-ൽ കെ.എസ്.യു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 1998-ൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 2011-ലെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രിപദം, 2017-ൽ രമേശ് ചെന്നിത്തല സംസ്ഥാന ആഭ്യന്തര വകുപ്പ് മന്ത്രിയായപ്പോൾ ഒഴിവ് വന്ന കെ.പി.സി.സി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് ആദ്യമെ സതീശൻ്റെ പേര് വന്നെങ്കിലും പിന്നീട് ആ സ്ഥാനങ്ങൾ സതീശന് നഷ്‌ടപ്പെടുകയായിരുന്നു.

വി. ഡി. സതീശന്റെ രാഷ്ട്രീയ അരങ്ങേറ്റം 1996-ലായിരുന്നു. അന്ന് [[കേരള നിയമസഭ]] തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂരിൽ]] നിന്ന് മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ]] സ്ഥാനാർഥിയായ [[പി. രാജു]]വിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ കാലത്ത് [[പറവൂർ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 

1996-ലെ തോൽവിക്ക് ശേഷം അഭിഭാഷക 
ജോലിയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ സതീശനെ
തിരിച്ച് വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമാക്കിയ കേരളത്തിലെ മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന ജി.കാർത്തികേയനാണ് സതീശൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരു.

2001-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ
[[കേരള നിയമസഭ]]യിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] അഭിഭാഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു.

പിന്നീട് 2006, 2011, 2016, 2021, 2026 
വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പറവൂരിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sushanth|title=ASSEMBLY ELECTIONS 1957 - 2016(Kerala)|url=https://data-analytics.github.io/Election_Data/kerala.html|access-date=20 May 2021|website=data-analytics.GitHub.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kerala Assembly Election Results in 2016|url=https://www.elections.in/kerala/assembly-constituencies/2016-election-results.html|access-date=22 May 2021|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt; 

2006-ലെ 12-ാം കേരള നിയമസഭയിൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ]] [[ചീഫ് വിപ്പ്|ചീഫ് വിപ്പായും]] പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sudhi|first=K. S.|date=19 March 2021|title=Kerala Assembly Elections {{!}} Congress banks yet again on Satheesan in Paravur|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/congress-banks-yet-again-on-satheesan-in-paravur/article34103288.ece|access-date=20 May 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

2016, 2021 നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ യു.ഡി.എഫ് പരാജയപ്പെട്ടതോടെ 2016-ലെ പതിനാലാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന രമേശ് ചെന്നിത്തലക്ക് പകരം 2021 മേയ് 22-ന് 
അഖിലേന്ത്യ കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി വി.ഡി.സതീശനെ 15-ാം കേരള നിയമസഭയിലെ [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി]] തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=തങ്ങൾ|first=ശിഹാബുദ്ദീൻ|title=ഇനി പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ചാട്ടുളി സതീശൻ; തിരിച്ചുവരവിലേക്കുള്ള ആദ്യചുവട്‌|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheeshan-leader-of-opposition-in-kerala-1.5685199|access-date=22 May 2021|website=Mathrubhumi|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheesan-kerala-chief-minister-aicc-announcement-si9j4v1i|title=Suspense ends; VD Satheesan named Kerala Chief Minister|access-date=2026-05-14|last=Desk|first=News|date=2026-05-14|language=en}}&lt;/ref&gt;

2021-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ
തുടർച്ചയായ തോൽവിയോടെ വെറും 22 സീറ്റിലേക്ക് ഒതുങ്ങി പോയ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയെ പ്രതിപക്ഷ നേതൃ സ്ഥാനമേറ്റ ശേഷം അഞ്ച് വർഷത്തെ 
പ്രവർത്തന മികവിൽ 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 63 സീറ്റിലേക്ക് ഉയർത്തിയ
സതീശൻ നേതൃത്വം നൽകിയ ഐക്യ ജനാധിപത്യമുന്നണി 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 102 സീറ്റിൽ വൻ വിജയം നേടി പതിനാറാം കേരള നിയമസഭയിൽ 
ഭരണമുറപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt;https://www.madhyamam.com/kerala/vd-satheesan-visits-ak-antony-1519907&lt;/ref&gt;

പത്ത് ദിവസം നീണ്ടു നിന്ന അനിശ്ചിതത്തിന് ഒടുവിൽ
2026 മെയ് 14-ന് പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന വി.ഡി.സതീശനെ കോൺഗ്രസ്  ഹൈക്കമാൻഡ് കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref&gt;https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/05/14/vd-satheesan-cm-announcement-high-command-decision&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനം ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[കേരള നിയമസഭ]]
!വർഷം
!നിയോജക മണ്ഡലം
!
!പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!എതിരാളി
!
!എതിരാളി പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!ഭൂരിപക്ഷം
!ഭൂരിപക്ഷം %
!ഫലം
|-
|[[1996 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''1996''']]
| rowspan=&quot;7&quot; |'''[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]'''
|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}}
|'''38,607'''
|'''43.67'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[P. Raju|പി. രാജു]]
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=7}}
|39,723
|44.93
| -1,116
| -1.26%
|style=&quot;background:#FFB6C1;&quot; | '''പരാജയപ്പെട്ടു'''
|-
|[[2001 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2001''']]
|'''48,859'''
|'''50.11%'''
|41,425
|42.48
|7,434
|7.63%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2006 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2006''']]
|'''51,099'''
|'''51.06'''
|കെ. എം. ദിനകരൻ
|43,307
|43.27
|7,792
|7.79%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2011 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2011''']]
|'''74,632'''
|'''51.78'''
|[[Pannian Ravindran|പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ]]
|62,955
|43.91
|11,349
|7.87%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2016 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2016''']]
|'''74,985'''
|'''46.70'''
|ശാരദ മോഹൻ
|54,351
|33.85
|20,364
|12.85%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2021 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2021''']]
|'''82,264'''
|'''51.87'''
|എം. ടി. നിക്സൺ
|60,963
|38.44
|21,301
|13.47%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2026 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2026''']]
|'''78,658'''
|'''49.2'''
|[[E. T. Taison|ഇ. ടി. ടൈസൺ]]
|58,058
|36.3
|20,600
|12.7%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|}
==അവലംബം==
{{Reflist|2}}
{{Fourteenth KLA}}
{{Fifteenth KLA}}

{{DEFAULTSORT:സതീശൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 31-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>fr8izmrzxpj8jik81inq7d4hfft5zy8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619753</id>
      <parentid>4619751</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T05:15:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* ജീവിതരേഖ */</comment>
      <origin>4619753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22703" sha1="nqxrsl67z7f9be01cdcgl4sc2qu8pja" xml:space="preserve">{{prettyurl|V.D. Satheesan}}
{{Infobox_politician
| name                = വി.ഡി. സതീശൻ
| image               = File:Vdsatheesan.jpg
| caption             = വി.ഡി. സതീശൻ
| office              = കേരളത്തിൻ്റെ 
നിയുക്ത [[കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term                = 18 മെയ് 2026 
| predecessor         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor           = 
| office2             = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പതിനഞ്ചാം [[കേരള നിയമസഭ]]
| term_start2         = [[22 മേയ്]] [[2021]]
| term_end2           = [[4]] [[മെയ്]] [[2026]]
| predecessor2        = [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
| successor2          = [[പിണറായി വിജയൻ]] 
| office3             = കേരള [[നിയമസഭാംഗം]]
| constituency3       = [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
| term_start3         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| term_end3           = 
| predecessor3        = [[പി. രാജു]]
| successor3          = 
| salary              = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1964|05|31}}
| birth_place         = [[നെട്ടൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| residence           = [[പറവൂർ]], [[എറണാകുളം ജില്ല]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:Indian National Congress Flag.svg|frameless|25x25px]]
[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| religion            = [[ഹിന്ദു]]
| father              = കെ. ദാമോദര മേനോൻ
| mother              = വി. വിലാസിനി അമ്മ
| spouse              = ആർ. ലക്ഷ്മി പ്രിയ
| children            = ഒരു മകൾ
| website             = {{URL|www.vdsatheesan.in}}
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14 
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/111%20V%20D%20Satheesan.pdf നിയമസഭ
| data1               = 
| 1blankname          = ഗവർണർ
| 1namedata           = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
}}
കേരളത്തിലെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] നേതാക്കളിലൊരാളും
2021 മുതൽ 2026 വരെ 
പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതാവും 2026 മെയ് 18 മുതൽ കേരളത്തിന്റെ പതിമൂന്നാമത് നിയുക്ത മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് ''വടശ്ശേരി ദാമോദരൻ സതീശൻ'' എന്ന '''വി.ഡി.സതീശൻ.(31 മെയ് 1964)'''
[[എറണാകുളം ജില്ല]]യിൽ നിന്നുള്ള
കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ 
കോൺഗ്രസ് മുഖ്യമന്ത്രിയും
2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നും കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗവുമാണ്.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-from-student-leader-to-kerala-chief-minister.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/habits-will-change-when-vd-satheesan-arrives.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/district-news/ernakulam/2026/05/15/vd-satheesan-political-insight.html&lt;/ref&gt;

സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭകളിൽ അംഗമാകാതെ
ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലെത്തുന്ന ആറാമത്തെ രാഷ്‌ട്രീയ നേതാവാണ് വി.ഡി.സതീശൻ. [[കെ. കരുണാകരൻ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവർക്ക് ശേഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് പദവിയിൽ നിന്ന് മുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്ന മൂന്നാമത്തെയാളുമാണ്. 
[[ഇ.എം.എസ്]], [[പട്ടം താണുപിള്ള]], [[എ.കെ. ആന്റണി]], [[ഇ.കെ. നായനാർ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവരാണ് സതീശന് മുൻപ് മന്ത്രിയാകാതെ മുഖ്യമന്ത്രിയായവർ.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-green-mla-commitment-environmental-protection-forest-conservation-gadgil-report-nelliyampathi.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/vd-satheesan-university-election-strategy-1986.html&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ നെട്ടൂരിൽ (മരട് മുനിസിപ്പാലിറ്റി) വടശ്ശേരി ദാമോദര മേനോന്റെയും വി.വിലാസിനിയമ്മയുടെയും
നാലാമത്തെ മകനായി ഇടവ മാസത്തിലെ ചതയം നക്ഷത്രത്തിൽ 1964 മെയ് 31ന്  ജനനം. ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ, മനോഹരൻ, രാജശേഖരൻ, അജയകുമാർ, ആശ 
എന്നിവർ സഹോദരങ്ങളാണ്.

നെട്ടൂർ എസ്.വി.യു.പി. സ്ക്കൂളിൽ പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ശേഷം  പനങ്ങാട് ഹൈസ്ക്കൂളിൽ നിന്ന് പത്താം ക്ലാസ് പാസായ സതീശൻ പ്രീഡിഗ്രിയും ഡിഗ്രിയും തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിൽ നിന്ന് പൂർത്തിയാക്കി. 

കളമശേരി രാജഗിരി കോളേജിൽ നിന്ന് എം.എസ്.ഡബ്യു പാസായ ശേഷം തിരുവനന്തപുരം ലോ അക്കാദമിയിൽ നിന്നും എൽ.എൽ.ബിയും
ഗവ ലോ കോളേജിൽ നിന്ന് നിയമത്തിൽ മാസ്റ്റർ ബിരുദവും നേടി.
 
തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ കോൺഗ്രസിൻ്റെ
വിദ്യാർഥി പ്രസ്ഥാനമായ 
കെ.എസ്.യുവിൽ പ്രവർത്തിച്ചാണ് 
ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവേശം.

കെ.എസ്.യു വഴി വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്‌ട്രീയത്തിൻ്റെ നേതൃ നിരയിലെത്തിയ സതീശൻ പിന്നീട് കളമശേരി രാജഗിരി കോളേജിലെ യൂണിവേഴ്സിറ്റി യൂണിയൻ കൗൺസിലറും എം.ജി സർവകലാശാല യൂണിയൻ ചെയർമാനുമായി.

1986-ൽ എറണാകുളത്ത് വച്ച് നടന്ന 
എം.ജി സർവകലാശാല യുവജനോത്സവമായ
ഉത്സവ് 86 സ്തീശൻ്റെ സംഘാടക മികവിന് 
തെളിവായിരുന്നു. 

പത്ത് വർഷം കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ അഭിഭാഷകനായി ജീവിതമാരംഭിച്ച സതീശൻ
ഐ.എൻ.ടി.യു.സിയുടെ കീഴിലുള്ള 
നിരവധി ട്രേഡ് യൂണിയനുകളുടെ ഭാരവാഹിയായിരുന്നു.  

തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിലെ ആർട്സ് ക്ലബ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.  എം.ജി, കേരള സർവ്വകലാശാലകളിൽ യൂണിയൻ കൗൺസിലറായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/satheesanvd.pdf&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/politics/congress-mla-vd-satheesan-to-be-the-leader-of-opposition-in-kerala-121052201127_1.html&lt;/ref&gt;

പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ് വിപ്പ് സ്ഥാനം വഹിച്ചിരുന്ന ഇദ്ദേഹം അന്യസംസ്ഥാന ലോട്ടറിക്കെതിരായ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടി.&lt;ref name =madhyamam&gt;{{cite web | url =http://www.madhyamam.com/news/64579/110402 | title =സി.പി.ഐ 'തുരന്തോ'ക്കെതിരെ സതീശൻ | date =ഏപ്രിൽ 2, 2011 | accessdate =ഏപ്രിൽ 11, 2012 | publisher =മാതൃഭൂമി | language = }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2013-ൽ പരിസ്ഥിതിക്കുവേണ്ടിയും, ഗാഡ്ഗിൽ കമ്മറ്റി റിപ്പോർട്ടിനനുകൂലമായും പ്രതികരിക്കുന്ന എംഎൽഎമാരുടെ രാഷ്ട്രീയെതര സംഘത്തിൽ പ്രമുഖനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://4malayalees.com/index.php?page=newsDetail&amp;id=27830&lt;/ref&gt;. എ.ഐ.സി.സി സെക്രട്ടറിയും 2014 ൽ കെ.പി.സി.സി വൈസ് പ്രസിഡണ്ടായും നിയമിതനായി.&lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=16143395&amp;tabId=0&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
1986–1987 കാലഘട്ടത്തിൽ സതീശൻ [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാല]] യൂണിയന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെയും]] (NSUI)
എറണാകുളം ഡി.സി.സിയുടേയും
സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Members - Kerala Legislature&quot;&gt;{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/members/v_d_satheesan.htm|access-date=20 May 2021|website=www.niyamasabha.org}}&lt;/ref&gt;

1989-ൽ കെ.എസ്.യു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 1998-ൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 2011-ലെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രിപദം, 2017-ൽ രമേശ് ചെന്നിത്തല സംസ്ഥാന ആഭ്യന്തര വകുപ്പ് മന്ത്രിയായപ്പോൾ ഒഴിവ് വന്ന കെ.പി.സി.സി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് ആദ്യമെ സതീശൻ്റെ പേര് വന്നെങ്കിലും പിന്നീട് ആ സ്ഥാനങ്ങൾ സതീശന് നഷ്‌ടപ്പെടുകയായിരുന്നു.

വി. ഡി. സതീശന്റെ രാഷ്ട്രീയ അരങ്ങേറ്റം 1996-ലായിരുന്നു. അന്ന് [[കേരള നിയമസഭ]] തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂരിൽ]] നിന്ന് മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ]] സ്ഥാനാർഥിയായ [[പി. രാജു]]വിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ കാലത്ത് [[പറവൂർ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 

1996-ലെ തോൽവിക്ക് ശേഷം അഭിഭാഷക 
ജോലിയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ സതീശനെ
തിരിച്ച് വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമാക്കിയ കേരളത്തിലെ മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന ജി.കാർത്തികേയനാണ് സതീശൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരു.

2001-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ
[[കേരള നിയമസഭ]]യിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] അഭിഭാഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു.

പിന്നീട് 2006, 2011, 2016, 2021, 2026 
വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പറവൂരിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sushanth|title=ASSEMBLY ELECTIONS 1957 - 2016(Kerala)|url=https://data-analytics.github.io/Election_Data/kerala.html|access-date=20 May 2021|website=data-analytics.GitHub.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kerala Assembly Election Results in 2016|url=https://www.elections.in/kerala/assembly-constituencies/2016-election-results.html|access-date=22 May 2021|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt; 

2006-ലെ 12-ാം കേരള നിയമസഭയിൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ]] [[ചീഫ് വിപ്പ്|ചീഫ് വിപ്പായും]] പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sudhi|first=K. S.|date=19 March 2021|title=Kerala Assembly Elections {{!}} Congress banks yet again on Satheesan in Paravur|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/congress-banks-yet-again-on-satheesan-in-paravur/article34103288.ece|access-date=20 May 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

2016, 2021 നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ യു.ഡി.എഫ് പരാജയപ്പെട്ടതോടെ 2016-ലെ പതിനാലാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന രമേശ് ചെന്നിത്തലക്ക് പകരം 2021 മേയ് 22-ന് 
അഖിലേന്ത്യ കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി വി.ഡി.സതീശനെ 15-ാം കേരള നിയമസഭയിലെ [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി]] തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=തങ്ങൾ|first=ശിഹാബുദ്ദീൻ|title=ഇനി പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ചാട്ടുളി സതീശൻ; തിരിച്ചുവരവിലേക്കുള്ള ആദ്യചുവട്‌|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheeshan-leader-of-opposition-in-kerala-1.5685199|access-date=22 May 2021|website=Mathrubhumi|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheesan-kerala-chief-minister-aicc-announcement-si9j4v1i|title=Suspense ends; VD Satheesan named Kerala Chief Minister|access-date=2026-05-14|last=Desk|first=News|date=2026-05-14|language=en}}&lt;/ref&gt;

2021-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ
തുടർച്ചയായ തോൽവിയോടെ വെറും 22 സീറ്റിലേക്ക് ഒതുങ്ങി പോയ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയെ പ്രതിപക്ഷ നേതൃ സ്ഥാനമേറ്റ ശേഷം അഞ്ച് വർഷത്തെ 
പ്രവർത്തന മികവിൽ 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 63 സീറ്റിലേക്ക് ഉയർത്തിയ
സതീശൻ നേതൃത്വം നൽകിയ ഐക്യ ജനാധിപത്യമുന്നണി 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 102 സീറ്റിൽ വൻ വിജയം നേടി പതിനാറാം കേരള നിയമസഭയിൽ 
ഭരണമുറപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt;https://www.madhyamam.com/kerala/vd-satheesan-visits-ak-antony-1519907&lt;/ref&gt;

പത്ത് ദിവസം നീണ്ടു നിന്ന അനിശ്ചിതത്തിന് ഒടുവിൽ
2026 മെയ് 14-ന് പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന വി.ഡി.സതീശനെ കോൺഗ്രസ്  ഹൈക്കമാൻഡ് കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref&gt;https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/05/14/vd-satheesan-cm-announcement-high-command-decision&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനം ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[കേരള നിയമസഭ]]
!വർഷം
!നിയോജക മണ്ഡലം
!
!പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!എതിരാളി
!
!എതിരാളി പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!ഭൂരിപക്ഷം
!ഭൂരിപക്ഷം %
!ഫലം
|-
|[[1996 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''1996''']]
| rowspan=&quot;7&quot; |'''[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]'''
|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}}
|'''38,607'''
|'''43.67'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[P. Raju|പി. രാജു]]
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=7}}
|39,723
|44.93
| -1,116
| -1.26%
|style=&quot;background:#FFB6C1;&quot; | '''പരാജയപ്പെട്ടു'''
|-
|[[2001 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2001''']]
|'''48,859'''
|'''50.11%'''
|41,425
|42.48
|7,434
|7.63%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2006 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2006''']]
|'''51,099'''
|'''51.06'''
|കെ. എം. ദിനകരൻ
|43,307
|43.27
|7,792
|7.79%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2011 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2011''']]
|'''74,632'''
|'''51.78'''
|[[Pannian Ravindran|പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ]]
|62,955
|43.91
|11,349
|7.87%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2016 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2016''']]
|'''74,985'''
|'''46.70'''
|ശാരദ മോഹൻ
|54,351
|33.85
|20,364
|12.85%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2021 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2021''']]
|'''82,264'''
|'''51.87'''
|എം. ടി. നിക്സൺ
|60,963
|38.44
|21,301
|13.47%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2026 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2026''']]
|'''78,658'''
|'''49.2'''
|[[E. T. Taison|ഇ. ടി. ടൈസൺ]]
|58,058
|36.3
|20,600
|12.7%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|}
==അവലംബം==
{{Reflist|2}}
{{Fourteenth KLA}}
{{Fifteenth KLA}}

{{DEFAULTSORT:സതീശൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 31-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>nqxrsl67z7f9be01cdcgl4sc2qu8pja</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619754</id>
      <parentid>4619753</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T05:16:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* ജീവിതരേഖ */</comment>
      <origin>4619754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22706" sha1="eg6nhn0r99p2tcrk68d7o5rgj5v94y4" xml:space="preserve">{{prettyurl|V.D. Satheesan}}
{{Infobox_politician
| name                = വി.ഡി. സതീശൻ
| image               = File:Vdsatheesan.jpg
| caption             = വി.ഡി. സതീശൻ
| office              = കേരളത്തിൻ്റെ 
നിയുക്ത [[കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term                = 18 മെയ് 2026 
| predecessor         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor           = 
| office2             = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പതിനഞ്ചാം [[കേരള നിയമസഭ]]
| term_start2         = [[22 മേയ്]] [[2021]]
| term_end2           = [[4]] [[മെയ്]] [[2026]]
| predecessor2        = [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
| successor2          = [[പിണറായി വിജയൻ]] 
| office3             = കേരള [[നിയമസഭാംഗം]]
| constituency3       = [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
| term_start3         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| term_end3           = 
| predecessor3        = [[പി. രാജു]]
| successor3          = 
| salary              = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1964|05|31}}
| birth_place         = [[നെട്ടൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| residence           = [[പറവൂർ]], [[എറണാകുളം ജില്ല]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:Indian National Congress Flag.svg|frameless|25x25px]]
[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| religion            = [[ഹിന്ദു]]
| father              = കെ. ദാമോദര മേനോൻ
| mother              = വി. വിലാസിനി അമ്മ
| spouse              = ആർ. ലക്ഷ്മി പ്രിയ
| children            = ഒരു മകൾ
| website             = {{URL|www.vdsatheesan.in}}
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14 
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/111%20V%20D%20Satheesan.pdf നിയമസഭ
| data1               = 
| 1blankname          = ഗവർണർ
| 1namedata           = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
}}
കേരളത്തിലെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] നേതാക്കളിലൊരാളും
2021 മുതൽ 2026 വരെ 
പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതാവും 2026 മെയ് 18 മുതൽ കേരളത്തിന്റെ പതിമൂന്നാമത് നിയുക്ത മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് ''വടശ്ശേരി ദാമോദരൻ സതീശൻ'' എന്ന '''വി.ഡി.സതീശൻ.(31 മെയ് 1964)'''
[[എറണാകുളം ജില്ല]]യിൽ നിന്നുള്ള
കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ 
കോൺഗ്രസ് മുഖ്യമന്ത്രിയും
2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നും കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗവുമാണ്.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-from-student-leader-to-kerala-chief-minister.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/habits-will-change-when-vd-satheesan-arrives.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/district-news/ernakulam/2026/05/15/vd-satheesan-political-insight.html&lt;/ref&gt;

സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭകളിൽ അംഗമാകാതെ
ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലെത്തുന്ന ആറാമത്തെ രാഷ്‌ട്രീയ നേതാവാണ് വി.ഡി.സതീശൻ. [[കെ. കരുണാകരൻ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവർക്ക് ശേഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് പദവിയിൽ നിന്ന് മുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്ന മൂന്നാമത്തെയാളുമാണ്. 
[[ഇ.എം.എസ്]], [[പട്ടം താണുപിള്ള]], [[എ.കെ. ആന്റണി]], [[ഇ.കെ. നായനാർ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവരാണ് സതീശന് മുൻപ് മന്ത്രിയാകാതെ മുഖ്യമന്ത്രിയായവർ.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-green-mla-commitment-environmental-protection-forest-conservation-gadgil-report-nelliyampathi.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/vd-satheesan-university-election-strategy-1986.html&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ നെട്ടൂരിൽ (മരട് മുനിസിപ്പാലിറ്റി) വടശ്ശേരി ദാമോദര മേനോന്റെയും വി.വിലാസിനിയമ്മയുടെയും
നാലാമത്തെ മകനായി ഇടവ മാസത്തിലെ ചതയം നക്ഷത്രത്തിൽ 1964 മെയ് 31ന്  ജനനം. ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ, മനോഹരൻ, രാജശേഖരൻ, അജയകുമാർ, ആശ 
എന്നിവർ സഹോദരങ്ങളാണ്.

നെട്ടൂർ എസ്.വി.യു.പി. സ്ക്കൂളിൽ പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ശേഷം  പനങ്ങാട് ഹൈസ്ക്കൂളിൽ നിന്ന് പത്താം ക്ലാസ് പാസായ സതീശൻ പ്രീഡിഗ്രിയും ഡിഗ്രിയും തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിൽ നിന്ന് പൂർത്തിയാക്കി. 

കളമശേരി രാജഗിരി കോളേജിൽ നിന്ന് എം.എസ്.ഡബ്യു പാസായ ശേഷം തിരുവനന്തപുരം ലോ അക്കാദമിയിൽ നിന്നും എൽ.എൽ.ബിയും
ഗവ ലോ കോളേജിൽ നിന്ന് നിയമത്തിൽ മാസ്റ്റർ ബിരുദവും നേടി.
 
തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ കോൺഗ്രസിൻ്റെ
വിദ്യാർഥി പ്രസ്ഥാനമായ 
കെ.എസ്.യുവിൽ പ്രവർത്തിച്ചാണ് 
ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവേശം.

കെ.എസ്.യു വഴി വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്‌ട്രീയത്തിൻ്റെ നേതൃ നിരയിലെത്തിയ സതീശൻ പിന്നീട് കളമശേരി രാജഗിരി കോളേജിലെ യൂണിവേഴ്സിറ്റി യൂണിയൻ കൗൺസിലറും എം.ജി സർവകലാശാല യൂണിയൻ ചെയർമാനുമായി.

1986-ൽ എറണാകുളത്ത് വച്ച് നടന്ന 
എം.ജി സർവകലാശാല യുവജനോത്സവമായ ''ഉത്സവ് 86'' സ്തീശൻ്റെ സംഘാടക മികവിന് തെളിവായിരുന്നു. 

പത്ത് വർഷം കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ അഭിഭാഷകനായി ജീവിതമാരംഭിച്ച സതീശൻ
ഐ.എൻ.ടി.യു.സിയുടെ കീഴിലുള്ള 
നിരവധി ട്രേഡ് യൂണിയനുകളുടെ ഭാരവാഹിയായിരുന്നു.  

തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിലെ ആർട്സ് ക്ലബ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.  എം.ജി, കേരള സർവ്വകലാശാലകളിൽ യൂണിയൻ കൗൺസിലറായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/satheesanvd.pdf&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/politics/congress-mla-vd-satheesan-to-be-the-leader-of-opposition-in-kerala-121052201127_1.html&lt;/ref&gt;

പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ് വിപ്പ് സ്ഥാനം വഹിച്ചിരുന്ന ഇദ്ദേഹം അന്യസംസ്ഥാന ലോട്ടറിക്കെതിരായ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടി.&lt;ref name =madhyamam&gt;{{cite web | url =http://www.madhyamam.com/news/64579/110402 | title =സി.പി.ഐ 'തുരന്തോ'ക്കെതിരെ സതീശൻ | date =ഏപ്രിൽ 2, 2011 | accessdate =ഏപ്രിൽ 11, 2012 | publisher =മാതൃഭൂമി | language = }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2013-ൽ പരിസ്ഥിതിക്കുവേണ്ടിയും, ഗാഡ്ഗിൽ കമ്മറ്റി റിപ്പോർട്ടിനനുകൂലമായും പ്രതികരിക്കുന്ന എംഎൽഎമാരുടെ രാഷ്ട്രീയെതര സംഘത്തിൽ പ്രമുഖനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://4malayalees.com/index.php?page=newsDetail&amp;id=27830&lt;/ref&gt;. എ.ഐ.സി.സി സെക്രട്ടറിയും 2014 ൽ കെ.പി.സി.സി വൈസ് പ്രസിഡണ്ടായും നിയമിതനായി.&lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=16143395&amp;tabId=0&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
1986–1987 കാലഘട്ടത്തിൽ സതീശൻ [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാല]] യൂണിയന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെയും]] (NSUI)
എറണാകുളം ഡി.സി.സിയുടേയും
സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Members - Kerala Legislature&quot;&gt;{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/members/v_d_satheesan.htm|access-date=20 May 2021|website=www.niyamasabha.org}}&lt;/ref&gt;

1989-ൽ കെ.എസ്.യു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 1998-ൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 2011-ലെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രിപദം, 2017-ൽ രമേശ് ചെന്നിത്തല സംസ്ഥാന ആഭ്യന്തര വകുപ്പ് മന്ത്രിയായപ്പോൾ ഒഴിവ് വന്ന കെ.പി.സി.സി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് ആദ്യമെ സതീശൻ്റെ പേര് വന്നെങ്കിലും പിന്നീട് ആ സ്ഥാനങ്ങൾ സതീശന് നഷ്‌ടപ്പെടുകയായിരുന്നു.

വി. ഡി. സതീശന്റെ രാഷ്ട്രീയ അരങ്ങേറ്റം 1996-ലായിരുന്നു. അന്ന് [[കേരള നിയമസഭ]] തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂരിൽ]] നിന്ന് മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ]] സ്ഥാനാർഥിയായ [[പി. രാജു]]വിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ കാലത്ത് [[പറവൂർ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 

1996-ലെ തോൽവിക്ക് ശേഷം അഭിഭാഷക 
ജോലിയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ സതീശനെ
തിരിച്ച് വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമാക്കിയ കേരളത്തിലെ മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന ജി.കാർത്തികേയനാണ് സതീശൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരു.

2001-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ
[[കേരള നിയമസഭ]]യിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] അഭിഭാഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു.

പിന്നീട് 2006, 2011, 2016, 2021, 2026 
വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പറവൂരിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sushanth|title=ASSEMBLY ELECTIONS 1957 - 2016(Kerala)|url=https://data-analytics.github.io/Election_Data/kerala.html|access-date=20 May 2021|website=data-analytics.GitHub.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kerala Assembly Election Results in 2016|url=https://www.elections.in/kerala/assembly-constituencies/2016-election-results.html|access-date=22 May 2021|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt; 

2006-ലെ 12-ാം കേരള നിയമസഭയിൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ]] [[ചീഫ് വിപ്പ്|ചീഫ് വിപ്പായും]] പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sudhi|first=K. S.|date=19 March 2021|title=Kerala Assembly Elections {{!}} Congress banks yet again on Satheesan in Paravur|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/congress-banks-yet-again-on-satheesan-in-paravur/article34103288.ece|access-date=20 May 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

2016, 2021 നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ യു.ഡി.എഫ് പരാജയപ്പെട്ടതോടെ 2016-ലെ പതിനാലാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന രമേശ് ചെന്നിത്തലക്ക് പകരം 2021 മേയ് 22-ന് 
അഖിലേന്ത്യ കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി വി.ഡി.സതീശനെ 15-ാം കേരള നിയമസഭയിലെ [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി]] തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=തങ്ങൾ|first=ശിഹാബുദ്ദീൻ|title=ഇനി പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ചാട്ടുളി സതീശൻ; തിരിച്ചുവരവിലേക്കുള്ള ആദ്യചുവട്‌|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheeshan-leader-of-opposition-in-kerala-1.5685199|access-date=22 May 2021|website=Mathrubhumi|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheesan-kerala-chief-minister-aicc-announcement-si9j4v1i|title=Suspense ends; VD Satheesan named Kerala Chief Minister|access-date=2026-05-14|last=Desk|first=News|date=2026-05-14|language=en}}&lt;/ref&gt;

2021-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ
തുടർച്ചയായ തോൽവിയോടെ വെറും 22 സീറ്റിലേക്ക് ഒതുങ്ങി പോയ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയെ പ്രതിപക്ഷ നേതൃ സ്ഥാനമേറ്റ ശേഷം അഞ്ച് വർഷത്തെ 
പ്രവർത്തന മികവിൽ 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 63 സീറ്റിലേക്ക് ഉയർത്തിയ
സതീശൻ നേതൃത്വം നൽകിയ ഐക്യ ജനാധിപത്യമുന്നണി 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 102 സീറ്റിൽ വൻ വിജയം നേടി പതിനാറാം കേരള നിയമസഭയിൽ 
ഭരണമുറപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt;https://www.madhyamam.com/kerala/vd-satheesan-visits-ak-antony-1519907&lt;/ref&gt;

പത്ത് ദിവസം നീണ്ടു നിന്ന അനിശ്ചിതത്തിന് ഒടുവിൽ
2026 മെയ് 14-ന് പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന വി.ഡി.സതീശനെ കോൺഗ്രസ്  ഹൈക്കമാൻഡ് കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref&gt;https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/05/14/vd-satheesan-cm-announcement-high-command-decision&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനം ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[കേരള നിയമസഭ]]
!വർഷം
!നിയോജക മണ്ഡലം
!
!പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!എതിരാളി
!
!എതിരാളി പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!ഭൂരിപക്ഷം
!ഭൂരിപക്ഷം %
!ഫലം
|-
|[[1996 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''1996''']]
| rowspan=&quot;7&quot; |'''[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]'''
|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}}
|'''38,607'''
|'''43.67'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[P. Raju|പി. രാജു]]
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=7}}
|39,723
|44.93
| -1,116
| -1.26%
|style=&quot;background:#FFB6C1;&quot; | '''പരാജയപ്പെട്ടു'''
|-
|[[2001 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2001''']]
|'''48,859'''
|'''50.11%'''
|41,425
|42.48
|7,434
|7.63%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2006 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2006''']]
|'''51,099'''
|'''51.06'''
|കെ. എം. ദിനകരൻ
|43,307
|43.27
|7,792
|7.79%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2011 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2011''']]
|'''74,632'''
|'''51.78'''
|[[Pannian Ravindran|പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ]]
|62,955
|43.91
|11,349
|7.87%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2016 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2016''']]
|'''74,985'''
|'''46.70'''
|ശാരദ മോഹൻ
|54,351
|33.85
|20,364
|12.85%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2021 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2021''']]
|'''82,264'''
|'''51.87'''
|എം. ടി. നിക്സൺ
|60,963
|38.44
|21,301
|13.47%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2026 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2026''']]
|'''78,658'''
|'''49.2'''
|[[E. T. Taison|ഇ. ടി. ടൈസൺ]]
|58,058
|36.3
|20,600
|12.7%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|}
==അവലംബം==
{{Reflist|2}}
{{Fourteenth KLA}}
{{Fifteenth KLA}}

{{DEFAULTSORT:സതീശൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 31-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>eg6nhn0r99p2tcrk68d7o5rgj5v94y4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619755</id>
      <parentid>4619754</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T05:40:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* ജീവിതരേഖ */</comment>
      <origin>4619755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20890" sha1="kmz2lz6uw5f3z43jphy2id6o0v8kykq" xml:space="preserve">{{prettyurl|V.D. Satheesan}}
{{Infobox_politician
| name                = വി.ഡി. സതീശൻ
| image               = File:Vdsatheesan.jpg
| caption             = വി.ഡി. സതീശൻ
| office              = കേരളത്തിൻ്റെ 
നിയുക്ത [[കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term                = 18 മെയ് 2026 
| predecessor         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor           = 
| office2             = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പതിനഞ്ചാം [[കേരള നിയമസഭ]]
| term_start2         = [[22 മേയ്]] [[2021]]
| term_end2           = [[4]] [[മെയ്]] [[2026]]
| predecessor2        = [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
| successor2          = [[പിണറായി വിജയൻ]] 
| office3             = കേരള [[നിയമസഭാംഗം]]
| constituency3       = [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
| term_start3         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| term_end3           = 
| predecessor3        = [[പി. രാജു]]
| successor3          = 
| salary              = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1964|05|31}}
| birth_place         = [[നെട്ടൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| residence           = [[പറവൂർ]], [[എറണാകുളം ജില്ല]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:Indian National Congress Flag.svg|frameless|25x25px]]
[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| religion            = [[ഹിന്ദു]]
| father              = കെ. ദാമോദര മേനോൻ
| mother              = വി. വിലാസിനി അമ്മ
| spouse              = ആർ. ലക്ഷ്മി പ്രിയ
| children            = ഒരു മകൾ
| website             = {{URL|www.vdsatheesan.in}}
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14 
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/111%20V%20D%20Satheesan.pdf നിയമസഭ
| data1               = 
| 1blankname          = ഗവർണർ
| 1namedata           = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
}}
കേരളത്തിലെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] നേതാക്കളിലൊരാളും
2021 മുതൽ 2026 വരെ 
പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതാവും 2026 മെയ് 18 മുതൽ കേരളത്തിന്റെ പതിമൂന്നാമത് നിയുക്ത മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് ''വടശ്ശേരി ദാമോദരൻ സതീശൻ'' എന്ന '''വി.ഡി.സതീശൻ.(31 മെയ് 1964)'''
[[എറണാകുളം ജില്ല]]യിൽ നിന്നുള്ള
കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ 
കോൺഗ്രസ് മുഖ്യമന്ത്രിയും
2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നും കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗവുമാണ്.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-from-student-leader-to-kerala-chief-minister.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/habits-will-change-when-vd-satheesan-arrives.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/district-news/ernakulam/2026/05/15/vd-satheesan-political-insight.html&lt;/ref&gt;

സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭകളിൽ അംഗമാകാതെ
ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലെത്തുന്ന ആറാമത്തെ രാഷ്‌ട്രീയ നേതാവാണ് വി.ഡി.സതീശൻ. [[കെ. കരുണാകരൻ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവർക്ക് ശേഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് പദവിയിൽ നിന്ന് മുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്ന മൂന്നാമത്തെയാളുമാണ്. 
[[ഇ.എം.എസ്]], [[പട്ടം താണുപിള്ള]], [[എ.കെ. ആന്റണി]], [[ഇ.കെ. നായനാർ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവരാണ് സതീശന് മുൻപ് മന്ത്രിയാകാതെ മുഖ്യമന്ത്രിയായവർ.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-green-mla-commitment-environmental-protection-forest-conservation-gadgil-report-nelliyampathi.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/vd-satheesan-university-election-strategy-1986.html&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ നെട്ടൂരിൽ (മരട് മുനിസിപ്പാലിറ്റി) വടശ്ശേരി ദാമോദര മേനോന്റെയും വി.വിലാസിനിയമ്മയുടെയും
നാലാമത്തെ മകനായി ഇടവ മാസത്തിലെ ചതയം നക്ഷത്രത്തിൽ 1964 മെയ് 31ന്  ജനനം. ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ, മനോഹരൻ, രാജശേഖരൻ, അജയകുമാർ, ആശ 
എന്നിവർ സഹോദരങ്ങളാണ്.

നെട്ടൂർ എസ്.വി.യു.പി. സ്ക്കൂളിൽ പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ശേഷം  പനങ്ങാട് ഹൈസ്ക്കൂളിൽ നിന്ന് പത്താം ക്ലാസ് പാസായ സതീശൻ പ്രീഡിഗ്രിയും ഡിഗ്രിയും തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിൽ നിന്ന് പൂർത്തിയാക്കി. 

കളമശേരി രാജഗിരി കോളേജിൽ നിന്ന് എം.എസ്.ഡബ്യു പാസായ ശേഷം തിരുവനന്തപുരം ലോ അക്കാദമിയിൽ നിന്നും എൽ.എൽ.ബിയും
ഗവ ലോ കോളേജിൽ നിന്ന് നിയമത്തിൽ മാസ്റ്റർ ബിരുദവും നേടി.
 
തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ കോൺഗ്രസിൻ്റെ
വിദ്യാർഥി പ്രസ്ഥാനമായ 
കെ.എസ്.യുവിൽ പ്രവർത്തിച്ചാണ് 
ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവേശം.

കെ.എസ്.യു വഴി വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്‌ട്രീയത്തിൻ്റെ നേതൃ നിരയിലെത്തിയ സതീശൻ പിന്നീട് കളമശേരി രാജഗിരി കോളേജിലെ യൂണിവേഴ്സിറ്റി യൂണിയൻ കൗൺസിലറും എം.ജി സർവകലാശാല യൂണിയൻ ചെയർമാനുമായി.

1986-ൽ എറണാകുളത്ത് വച്ച് നടന്ന 
എം.ജി സർവകലാശാല യുവജനോത്സവമായ ''ഉത്സവ് 86'' സ്തീശൻ്റെ സംഘാടക മികവിന് തെളിവായിരുന്നു. 

പത്ത് വർഷം കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ അഭിഭാഷകനായി ജീവിതമാരംഭിച്ച സതീശൻ
ഐ.എൻ.ടി.യു.സിയുടെ കീഴിലുള്ള 
നിരവധി ട്രേഡ് യൂണിയനുകളുടെ ഭാരവാഹിയായിരുന്നു.  

തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിലെ ആർട്സ് ക്ലബ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.  എം.ജി, കേരള സർവ്വകലാശാലകളിൽ യൂണിയൻ കൗൺസിലറായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/satheesanvd.pdf&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/politics/congress-mla-vd-satheesan-to-be-the-leader-of-opposition-in-kerala-121052201127_1.html&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
1986–1987 കാലഘട്ടത്തിൽ സതീശൻ [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാല]] യൂണിയന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെയും]] (NSUI)
എറണാകുളം ഡി.സി.സിയുടേയും
സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Members - Kerala Legislature&quot;&gt;{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/members/v_d_satheesan.htm|access-date=20 May 2021|website=www.niyamasabha.org}}&lt;/ref&gt;

1989-ൽ കെ.എസ്.യു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 1998-ൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 2011-ലെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രിപദം, 2017-ൽ രമേശ് ചെന്നിത്തല സംസ്ഥാന ആഭ്യന്തര വകുപ്പ് മന്ത്രിയായപ്പോൾ ഒഴിവ് വന്ന കെ.പി.സി.സി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് ആദ്യമെ സതീശൻ്റെ പേര് വന്നെങ്കിലും പിന്നീട് ആ സ്ഥാനങ്ങൾ സതീശന് നഷ്‌ടപ്പെടുകയായിരുന്നു.

വി. ഡി. സതീശന്റെ രാഷ്ട്രീയ അരങ്ങേറ്റം 1996-ലായിരുന്നു. അന്ന് [[കേരള നിയമസഭ]] തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂരിൽ]] നിന്ന് മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ]] സ്ഥാനാർഥിയായ [[പി. രാജു]]വിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ കാലത്ത് [[പറവൂർ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 

1996-ലെ തോൽവിക്ക് ശേഷം അഭിഭാഷക 
ജോലിയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ സതീശനെ
തിരിച്ച് വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമാക്കിയ കേരളത്തിലെ മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന ജി.കാർത്തികേയനാണ് സതീശൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരു.

2001-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ
[[കേരള നിയമസഭ]]യിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] അഭിഭാഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു.

പിന്നീട് 2006, 2011, 2016, 2021, 2026 
വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പറവൂരിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sushanth|title=ASSEMBLY ELECTIONS 1957 - 2016(Kerala)|url=https://data-analytics.github.io/Election_Data/kerala.html|access-date=20 May 2021|website=data-analytics.GitHub.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kerala Assembly Election Results in 2016|url=https://www.elections.in/kerala/assembly-constituencies/2016-election-results.html|access-date=22 May 2021|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt; 

2006-ലെ 12-ാം കേരള നിയമസഭയിൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ]] [[ചീഫ് വിപ്പ്|ചീഫ് വിപ്പായും]] പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sudhi|first=K. S.|date=19 March 2021|title=Kerala Assembly Elections {{!}} Congress banks yet again on Satheesan in Paravur|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/congress-banks-yet-again-on-satheesan-in-paravur/article34103288.ece|access-date=20 May 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

2016, 2021 നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ യു.ഡി.എഫ് പരാജയപ്പെട്ടതോടെ 2016-ലെ പതിനാലാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന രമേശ് ചെന്നിത്തലക്ക് പകരം 2021 മേയ് 22-ന് 
അഖിലേന്ത്യ കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി വി.ഡി.സതീശനെ 15-ാം കേരള നിയമസഭയിലെ [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി]] തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=തങ്ങൾ|first=ശിഹാബുദ്ദീൻ|title=ഇനി പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ചാട്ടുളി സതീശൻ; തിരിച്ചുവരവിലേക്കുള്ള ആദ്യചുവട്‌|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheeshan-leader-of-opposition-in-kerala-1.5685199|access-date=22 May 2021|website=Mathrubhumi|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheesan-kerala-chief-minister-aicc-announcement-si9j4v1i|title=Suspense ends; VD Satheesan named Kerala Chief Minister|access-date=2026-05-14|last=Desk|first=News|date=2026-05-14|language=en}}&lt;/ref&gt;

2021-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ
തുടർച്ചയായ തോൽവിയോടെ വെറും 22 സീറ്റിലേക്ക് ഒതുങ്ങി പോയ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയെ പ്രതിപക്ഷ നേതൃ സ്ഥാനമേറ്റ ശേഷം അഞ്ച് വർഷത്തെ 
പ്രവർത്തന മികവിൽ 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 63 സീറ്റിലേക്ക് ഉയർത്തിയ
സതീശൻ നേതൃത്വം നൽകിയ ഐക്യ ജനാധിപത്യമുന്നണി 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 102 സീറ്റിൽ വൻ വിജയം നേടി പതിനാറാം കേരള നിയമസഭയിൽ 
ഭരണമുറപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt;https://www.madhyamam.com/kerala/vd-satheesan-visits-ak-antony-1519907&lt;/ref&gt;

പത്ത് ദിവസം നീണ്ടു നിന്ന അനിശ്ചിതത്തിന് ഒടുവിൽ
2026 മെയ് 14-ന് പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന വി.ഡി.സതീശനെ കോൺഗ്രസ്  ഹൈക്കമാൻഡ് കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref&gt;https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/05/14/vd-satheesan-cm-announcement-high-command-decision&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനം ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[കേരള നിയമസഭ]]
!വർഷം
!നിയോജക മണ്ഡലം
!
!പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!എതിരാളി
!
!എതിരാളി പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!ഭൂരിപക്ഷം
!ഭൂരിപക്ഷം %
!ഫലം
|-
|[[1996 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''1996''']]
| rowspan=&quot;7&quot; |'''[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]'''
|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}}
|'''38,607'''
|'''43.67'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[P. Raju|പി. രാജു]]
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=7}}
|39,723
|44.93
| -1,116
| -1.26%
|style=&quot;background:#FFB6C1;&quot; | '''പരാജയപ്പെട്ടു'''
|-
|[[2001 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2001''']]
|'''48,859'''
|'''50.11%'''
|41,425
|42.48
|7,434
|7.63%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2006 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2006''']]
|'''51,099'''
|'''51.06'''
|കെ. എം. ദിനകരൻ
|43,307
|43.27
|7,792
|7.79%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2011 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2011''']]
|'''74,632'''
|'''51.78'''
|[[Pannian Ravindran|പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ]]
|62,955
|43.91
|11,349
|7.87%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2016 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2016''']]
|'''74,985'''
|'''46.70'''
|ശാരദ മോഹൻ
|54,351
|33.85
|20,364
|12.85%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2021 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2021''']]
|'''82,264'''
|'''51.87'''
|എം. ടി. നിക്സൺ
|60,963
|38.44
|21,301
|13.47%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2026 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2026''']]
|'''78,658'''
|'''49.2'''
|[[E. T. Taison|ഇ. ടി. ടൈസൺ]]
|58,058
|36.3
|20,600
|12.7%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|}
==അവലംബം==
{{Reflist|2}}
{{Fourteenth KLA}}
{{Fifteenth KLA}}

{{DEFAULTSORT:സതീശൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 31-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>kmz2lz6uw5f3z43jphy2id6o0v8kykq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619756</id>
      <parentid>4619755</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T05:41:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം */</comment>
      <origin>4619756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22792" sha1="rg84livc9slyi2ifmlo0olzavffhani" xml:space="preserve">{{prettyurl|V.D. Satheesan}}
{{Infobox_politician
| name                = വി.ഡി. സതീശൻ
| image               = File:Vdsatheesan.jpg
| caption             = വി.ഡി. സതീശൻ
| office              = കേരളത്തിൻ്റെ 
നിയുക്ത [[കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term                = 18 മെയ് 2026 
| predecessor         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor           = 
| office2             = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പതിനഞ്ചാം [[കേരള നിയമസഭ]]
| term_start2         = [[22 മേയ്]] [[2021]]
| term_end2           = [[4]] [[മെയ്]] [[2026]]
| predecessor2        = [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
| successor2          = [[പിണറായി വിജയൻ]] 
| office3             = കേരള [[നിയമസഭാംഗം]]
| constituency3       = [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
| term_start3         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| term_end3           = 
| predecessor3        = [[പി. രാജു]]
| successor3          = 
| salary              = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1964|05|31}}
| birth_place         = [[നെട്ടൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| residence           = [[പറവൂർ]], [[എറണാകുളം ജില്ല]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:Indian National Congress Flag.svg|frameless|25x25px]]
[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| religion            = [[ഹിന്ദു]]
| father              = കെ. ദാമോദര മേനോൻ
| mother              = വി. വിലാസിനി അമ്മ
| spouse              = ആർ. ലക്ഷ്മി പ്രിയ
| children            = ഒരു മകൾ
| website             = {{URL|www.vdsatheesan.in}}
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14 
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/111%20V%20D%20Satheesan.pdf നിയമസഭ
| data1               = 
| 1blankname          = ഗവർണർ
| 1namedata           = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
}}
കേരളത്തിലെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] നേതാക്കളിലൊരാളും
2021 മുതൽ 2026 വരെ 
പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതാവും 2026 മെയ് 18 മുതൽ കേരളത്തിന്റെ പതിമൂന്നാമത് നിയുക്ത മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് ''വടശ്ശേരി ദാമോദരൻ സതീശൻ'' എന്ന '''വി.ഡി.സതീശൻ.(31 മെയ് 1964)'''
[[എറണാകുളം ജില്ല]]യിൽ നിന്നുള്ള
കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ 
കോൺഗ്രസ് മുഖ്യമന്ത്രിയും
2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നും കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗവുമാണ്.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-from-student-leader-to-kerala-chief-minister.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/habits-will-change-when-vd-satheesan-arrives.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/district-news/ernakulam/2026/05/15/vd-satheesan-political-insight.html&lt;/ref&gt;

സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭകളിൽ അംഗമാകാതെ
ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലെത്തുന്ന ആറാമത്തെ രാഷ്‌ട്രീയ നേതാവാണ് വി.ഡി.സതീശൻ. [[കെ. കരുണാകരൻ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവർക്ക് ശേഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് പദവിയിൽ നിന്ന് മുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്ന മൂന്നാമത്തെയാളുമാണ്. 
[[ഇ.എം.എസ്]], [[പട്ടം താണുപിള്ള]], [[എ.കെ. ആന്റണി]], [[ഇ.കെ. നായനാർ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവരാണ് സതീശന് മുൻപ് മന്ത്രിയാകാതെ മുഖ്യമന്ത്രിയായവർ.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-green-mla-commitment-environmental-protection-forest-conservation-gadgil-report-nelliyampathi.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/vd-satheesan-university-election-strategy-1986.html&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ നെട്ടൂരിൽ (മരട് മുനിസിപ്പാലിറ്റി) വടശ്ശേരി ദാമോദര മേനോന്റെയും വി.വിലാസിനിയമ്മയുടെയും
നാലാമത്തെ മകനായി ഇടവ മാസത്തിലെ ചതയം നക്ഷത്രത്തിൽ 1964 മെയ് 31ന്  ജനനം. ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ, മനോഹരൻ, രാജശേഖരൻ, അജയകുമാർ, ആശ 
എന്നിവർ സഹോദരങ്ങളാണ്.

നെട്ടൂർ എസ്.വി.യു.പി. സ്ക്കൂളിൽ പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ശേഷം  പനങ്ങാട് ഹൈസ്ക്കൂളിൽ നിന്ന് പത്താം ക്ലാസ് പാസായ സതീശൻ പ്രീഡിഗ്രിയും ഡിഗ്രിയും തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിൽ നിന്ന് പൂർത്തിയാക്കി. 

കളമശേരി രാജഗിരി കോളേജിൽ നിന്ന് എം.എസ്.ഡബ്യു പാസായ ശേഷം തിരുവനന്തപുരം ലോ അക്കാദമിയിൽ നിന്നും എൽ.എൽ.ബിയും
ഗവ ലോ കോളേജിൽ നിന്ന് നിയമത്തിൽ മാസ്റ്റർ ബിരുദവും നേടി.
 
തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ കോൺഗ്രസിൻ്റെ
വിദ്യാർഥി പ്രസ്ഥാനമായ 
കെ.എസ്.യുവിൽ പ്രവർത്തിച്ചാണ് 
ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവേശം.

കെ.എസ്.യു വഴി വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്‌ട്രീയത്തിൻ്റെ നേതൃ നിരയിലെത്തിയ സതീശൻ പിന്നീട് കളമശേരി രാജഗിരി കോളേജിലെ യൂണിവേഴ്സിറ്റി യൂണിയൻ കൗൺസിലറും എം.ജി സർവകലാശാല യൂണിയൻ ചെയർമാനുമായി.

1986-ൽ എറണാകുളത്ത് വച്ച് നടന്ന 
എം.ജി സർവകലാശാല യുവജനോത്സവമായ ''ഉത്സവ് 86'' സ്തീശൻ്റെ സംഘാടക മികവിന് തെളിവായിരുന്നു. 

പത്ത് വർഷം കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ അഭിഭാഷകനായി ജീവിതമാരംഭിച്ച സതീശൻ
ഐ.എൻ.ടി.യു.സിയുടെ കീഴിലുള്ള 
നിരവധി ട്രേഡ് യൂണിയനുകളുടെ ഭാരവാഹിയായിരുന്നു.  

തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിലെ ആർട്സ് ക്ലബ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.  എം.ജി, കേരള സർവ്വകലാശാലകളിൽ യൂണിയൻ കൗൺസിലറായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/satheesanvd.pdf&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/politics/congress-mla-vd-satheesan-to-be-the-leader-of-opposition-in-kerala-121052201127_1.html&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
1986–1987 കാലഘട്ടത്തിൽ സതീശൻ [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാല]] യൂണിയന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെയും]] (NSUI)
എറണാകുളം ഡി.സി.സിയുടേയും
സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Members - Kerala Legislature&quot;&gt;{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/members/v_d_satheesan.htm|access-date=20 May 2021|website=www.niyamasabha.org}}&lt;/ref&gt;

1989-ൽ കെ.എസ്.യു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 1998-ൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 2011-ലെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രിപദം, 2017-ൽ രമേശ് ചെന്നിത്തല സംസ്ഥാന ആഭ്യന്തര വകുപ്പ് മന്ത്രിയായപ്പോൾ ഒഴിവ് വന്ന കെ.പി.സി.സി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് ആദ്യമെ സതീശൻ്റെ പേര് വന്നെങ്കിലും പിന്നീട് ആ സ്ഥാനങ്ങൾ സതീശന് നഷ്‌ടപ്പെടുകയായിരുന്നു.

വി. ഡി. സതീശന്റെ രാഷ്ട്രീയ അരങ്ങേറ്റം 1996-ലായിരുന്നു. അന്ന് [[കേരള നിയമസഭ]] തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂരിൽ]] നിന്ന് മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ]] സ്ഥാനാർഥിയായ [[പി. രാജു]]വിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ കാലത്ത് [[പറവൂർ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 

1996-ലെ തോൽവിക്ക് ശേഷം അഭിഭാഷക 
ജോലിയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ സതീശനെ
തിരിച്ച് വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമാക്കിയ കേരളത്തിലെ മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന ജി.കാർത്തികേയനാണ് സതീശൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരു.

2001-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ
[[കേരള നിയമസഭ]]യിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] അഭിഭാഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു.

പിന്നീട് 2006, 2011, 2016, 2021, 2026 
വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പറവൂരിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sushanth|title=ASSEMBLY ELECTIONS 1957 - 2016(Kerala)|url=https://data-analytics.github.io/Election_Data/kerala.html|access-date=20 May 2021|website=data-analytics.GitHub.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kerala Assembly Election Results in 2016|url=https://www.elections.in/kerala/assembly-constituencies/2016-election-results.html|access-date=22 May 2021|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt; 

2006-ലെ 12-ാം കേരള നിയമസഭയിൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ]] [[ചീഫ് വിപ്പ്|ചീഫ് വിപ്പായും]] പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sudhi|first=K. S.|date=19 March 2021|title=Kerala Assembly Elections {{!}} Congress banks yet again on Satheesan in Paravur|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/congress-banks-yet-again-on-satheesan-in-paravur/article34103288.ece|access-date=20 May 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ് വിപ്പ് സ്ഥാനം വഹിച്ചിരുന്ന ഇദ്ദേഹം അന്യസംസ്ഥാന ലോട്ടറിക്കെതിരായ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടി.&lt;ref name =madhyamam&gt;{{cite web | url =http://www.madhyamam.com/news/64579/110402 | title =സി.പി.ഐ 'തുരന്തോ'ക്കെതിരെ സതീശൻ | date =ഏപ്രിൽ 2, 2011 | accessdate =ഏപ്രിൽ 11, 2012 | publisher =മാതൃഭൂമി | language = }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2013-ൽ പരിസ്ഥിതിക്കുവേണ്ടിയും, ഗാഡ്ഗിൽ കമ്മറ്റി റിപ്പോർട്ടിനനുകൂലമായും പ്രതികരിക്കുന്ന എംഎൽഎമാരുടെ രാഷ്ട്രീയെതര സംഘത്തിൽ പ്രമുഖനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://4malayalees.com/index.php?page=newsDetail&amp;id=27830&lt;/ref&gt;
2013-ൽ തമിഴ്നാടിൻ്റെ ചുമതലയുള്ള എ.ഐ.സി.സി സെക്രട്ടറിയായും 
2014-ൽ കെ.പി.സി.സി വൈസ് പ്രസിഡണ്ടായും നിയമിതനായി.&lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=16143395&amp;tabId=0&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2016, 2021 നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ യു.ഡി.എഫ് പരാജയപ്പെട്ടതോടെ 2016-ലെ പതിനാലാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന രമേശ് ചെന്നിത്തലക്ക് പകരം 2021 മേയ് 22-ന് 
അഖിലേന്ത്യ കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി വി.ഡി.സതീശനെ 15-ാം കേരള നിയമസഭയിലെ [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി]] തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=തങ്ങൾ|first=ശിഹാബുദ്ദീൻ|title=ഇനി പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ചാട്ടുളി സതീശൻ; തിരിച്ചുവരവിലേക്കുള്ള ആദ്യചുവട്‌|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheeshan-leader-of-opposition-in-kerala-1.5685199|access-date=22 May 2021|website=Mathrubhumi|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheesan-kerala-chief-minister-aicc-announcement-si9j4v1i|title=Suspense ends; VD Satheesan named Kerala Chief Minister|access-date=2026-05-14|last=Desk|first=News|date=2026-05-14|language=en}}&lt;/ref&gt;

2021-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ
തുടർച്ചയായ തോൽവിയോടെ വെറും 22 സീറ്റിലേക്ക് ഒതുങ്ങി പോയ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയെ പ്രതിപക്ഷ നേതൃ സ്ഥാനമേറ്റ ശേഷം അഞ്ച് വർഷത്തെ 
പ്രവർത്തന മികവിൽ 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 63 സീറ്റിലേക്ക് ഉയർത്തിയ
സതീശൻ നേതൃത്വം നൽകിയ ഐക്യ ജനാധിപത്യമുന്നണി 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 102 സീറ്റിൽ വൻ വിജയം നേടി പതിനാറാം കേരള നിയമസഭയിൽ 
ഭരണമുറപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt;https://www.madhyamam.com/kerala/vd-satheesan-visits-ak-antony-1519907&lt;/ref&gt;

പത്ത് ദിവസം നീണ്ടു നിന്ന അനിശ്ചിതത്തിന് ഒടുവിൽ
2026 മെയ് 14-ന് പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന വി.ഡി.സതീശനെ കോൺഗ്രസ്  ഹൈക്കമാൻഡ് കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref&gt;https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/05/14/vd-satheesan-cm-announcement-high-command-decision&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനം ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[കേരള നിയമസഭ]]
!വർഷം
!നിയോജക മണ്ഡലം
!
!പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!എതിരാളി
!
!എതിരാളി പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!ഭൂരിപക്ഷം
!ഭൂരിപക്ഷം %
!ഫലം
|-
|[[1996 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''1996''']]
| rowspan=&quot;7&quot; |'''[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]'''
|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}}
|'''38,607'''
|'''43.67'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[P. Raju|പി. രാജു]]
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=7}}
|39,723
|44.93
| -1,116
| -1.26%
|style=&quot;background:#FFB6C1;&quot; | '''പരാജയപ്പെട്ടു'''
|-
|[[2001 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2001''']]
|'''48,859'''
|'''50.11%'''
|41,425
|42.48
|7,434
|7.63%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2006 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2006''']]
|'''51,099'''
|'''51.06'''
|കെ. എം. ദിനകരൻ
|43,307
|43.27
|7,792
|7.79%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2011 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2011''']]
|'''74,632'''
|'''51.78'''
|[[Pannian Ravindran|പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ]]
|62,955
|43.91
|11,349
|7.87%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2016 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2016''']]
|'''74,985'''
|'''46.70'''
|ശാരദ മോഹൻ
|54,351
|33.85
|20,364
|12.85%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2021 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2021''']]
|'''82,264'''
|'''51.87'''
|എം. ടി. നിക്സൺ
|60,963
|38.44
|21,301
|13.47%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2026 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2026''']]
|'''78,658'''
|'''49.2'''
|[[E. T. Taison|ഇ. ടി. ടൈസൺ]]
|58,058
|36.3
|20,600
|12.7%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|}
==അവലംബം==
{{Reflist|2}}
{{Fourteenth KLA}}
{{Fifteenth KLA}}

{{DEFAULTSORT:സതീശൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 31-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>rg84livc9slyi2ifmlo0olzavffhani</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619760</id>
      <parentid>4619756</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T05:58:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം */</comment>
      <origin>4619760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23343" sha1="nj7kwrrngd64nmkk59kwcs743779zyt" xml:space="preserve">{{prettyurl|V.D. Satheesan}}
{{Infobox_politician
| name                = വി.ഡി. സതീശൻ
| image               = File:Vdsatheesan.jpg
| caption             = വി.ഡി. സതീശൻ
| office              = കേരളത്തിൻ്റെ 
നിയുക്ത [[കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term                = 18 മെയ് 2026 
| predecessor         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor           = 
| office2             = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പതിനഞ്ചാം [[കേരള നിയമസഭ]]
| term_start2         = [[22 മേയ്]] [[2021]]
| term_end2           = [[4]] [[മെയ്]] [[2026]]
| predecessor2        = [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
| successor2          = [[പിണറായി വിജയൻ]] 
| office3             = കേരള [[നിയമസഭാംഗം]]
| constituency3       = [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
| term_start3         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| term_end3           = 
| predecessor3        = [[പി. രാജു]]
| successor3          = 
| salary              = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1964|05|31}}
| birth_place         = [[നെട്ടൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| residence           = [[പറവൂർ]], [[എറണാകുളം ജില്ല]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:Indian National Congress Flag.svg|frameless|25x25px]]
[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| religion            = [[ഹിന്ദു]]
| father              = കെ. ദാമോദര മേനോൻ
| mother              = വി. വിലാസിനി അമ്മ
| spouse              = ആർ. ലക്ഷ്മി പ്രിയ
| children            = ഒരു മകൾ
| website             = {{URL|www.vdsatheesan.in}}
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14 
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/111%20V%20D%20Satheesan.pdf നിയമസഭ
| data1               = 
| 1blankname          = ഗവർണർ
| 1namedata           = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
}}
കേരളത്തിലെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] നേതാക്കളിലൊരാളും
2021 മുതൽ 2026 വരെ 
പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതാവും 2026 മെയ് 18 മുതൽ കേരളത്തിന്റെ പതിമൂന്നാമത് നിയുക്ത മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് ''വടശ്ശേരി ദാമോദരൻ സതീശൻ'' എന്ന '''വി.ഡി.സതീശൻ.(31 മെയ് 1964)'''
[[എറണാകുളം ജില്ല]]യിൽ നിന്നുള്ള
കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ 
കോൺഗ്രസ് മുഖ്യമന്ത്രിയും
2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നും കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗവുമാണ്.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-from-student-leader-to-kerala-chief-minister.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/habits-will-change-when-vd-satheesan-arrives.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/district-news/ernakulam/2026/05/15/vd-satheesan-political-insight.html&lt;/ref&gt;

സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭകളിൽ അംഗമാകാതെ
ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലെത്തുന്ന ആറാമത്തെ രാഷ്‌ട്രീയ നേതാവാണ് വി.ഡി.സതീശൻ. [[കെ. കരുണാകരൻ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവർക്ക് ശേഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് പദവിയിൽ നിന്ന് മുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്ന മൂന്നാമത്തെയാളുമാണ്. 
[[ഇ.എം.എസ്]], [[പട്ടം താണുപിള്ള]], [[എ.കെ. ആന്റണി]], [[ഇ.കെ. നായനാർ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവരാണ് സതീശന് മുൻപ് മന്ത്രിയാകാതെ മുഖ്യമന്ത്രിയായവർ.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-green-mla-commitment-environmental-protection-forest-conservation-gadgil-report-nelliyampathi.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/vd-satheesan-university-election-strategy-1986.html&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ നെട്ടൂരിൽ (മരട് മുനിസിപ്പാലിറ്റി) വടശ്ശേരി ദാമോദര മേനോന്റെയും വി.വിലാസിനിയമ്മയുടെയും
നാലാമത്തെ മകനായി ഇടവ മാസത്തിലെ ചതയം നക്ഷത്രത്തിൽ 1964 മെയ് 31ന്  ജനനം. ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ, മനോഹരൻ, രാജശേഖരൻ, അജയകുമാർ, ആശ 
എന്നിവർ സഹോദരങ്ങളാണ്.

നെട്ടൂർ എസ്.വി.യു.പി. സ്ക്കൂളിൽ പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ശേഷം  പനങ്ങാട് ഹൈസ്ക്കൂളിൽ നിന്ന് പത്താം ക്ലാസ് പാസായ സതീശൻ പ്രീഡിഗ്രിയും ഡിഗ്രിയും തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിൽ നിന്ന് പൂർത്തിയാക്കി. 

കളമശേരി രാജഗിരി കോളേജിൽ നിന്ന് എം.എസ്.ഡബ്യു പാസായ ശേഷം തിരുവനന്തപുരം ലോ അക്കാദമിയിൽ നിന്നും എൽ.എൽ.ബിയും
ഗവ ലോ കോളേജിൽ നിന്ന് നിയമത്തിൽ മാസ്റ്റർ ബിരുദവും നേടി.
 
തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ കോൺഗ്രസിൻ്റെ
വിദ്യാർഥി പ്രസ്ഥാനമായ 
കെ.എസ്.യുവിൽ പ്രവർത്തിച്ചാണ് 
ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവേശം.

കെ.എസ്.യു വഴി വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്‌ട്രീയത്തിൻ്റെ നേതൃ നിരയിലെത്തിയ സതീശൻ പിന്നീട് കളമശേരി രാജഗിരി കോളേജിലെ യൂണിവേഴ്സിറ്റി യൂണിയൻ കൗൺസിലറും എം.ജി സർവകലാശാല യൂണിയൻ ചെയർമാനുമായി.

1986-ൽ എറണാകുളത്ത് വച്ച് നടന്ന 
എം.ജി സർവകലാശാല യുവജനോത്സവമായ ''ഉത്സവ് 86'' സ്തീശൻ്റെ സംഘാടക മികവിന് തെളിവായിരുന്നു. 

പത്ത് വർഷം കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ അഭിഭാഷകനായി ജീവിതമാരംഭിച്ച സതീശൻ
ഐ.എൻ.ടി.യു.സിയുടെ കീഴിലുള്ള 
നിരവധി ട്രേഡ് യൂണിയനുകളുടെ ഭാരവാഹിയായിരുന്നു.  

തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിലെ ആർട്സ് ക്ലബ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.  എം.ജി, കേരള സർവ്വകലാശാലകളിൽ യൂണിയൻ കൗൺസിലറായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/satheesanvd.pdf&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/politics/congress-mla-vd-satheesan-to-be-the-leader-of-opposition-in-kerala-121052201127_1.html&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
1986–1987 കാലഘട്ടത്തിൽ സതീശൻ [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാല]] യൂണിയന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെയും]] (NSUI)
എറണാകുളം ഡി.സി.സിയുടേയും
സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Members - Kerala Legislature&quot;&gt;{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/members/v_d_satheesan.htm|access-date=20 May 2021|website=www.niyamasabha.org}}&lt;/ref&gt;

1989-ൽ കെ.എസ്.യു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 1998-ൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 2011-ലെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രിപദം, 2017-ൽ രമേശ് ചെന്നിത്തല സംസ്ഥാന ആഭ്യന്തര വകുപ്പ് മന്ത്രിയായപ്പോൾ ഒഴിവ് വന്ന കെ.പി.സി.സി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് ആദ്യമെ സതീശൻ്റെ പേര് വന്നെങ്കിലും പിന്നീട് ആ സ്ഥാനങ്ങൾ സതീശന് നഷ്‌ടപ്പെടുകയായിരുന്നു.

വി. ഡി. സതീശന്റെ രാഷ്ട്രീയ അരങ്ങേറ്റം 1996-ലായിരുന്നു. അന്ന് [[കേരള നിയമസഭ]] തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂരിൽ]] നിന്ന് മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ]] സ്ഥാനാർഥിയായ [[പി. രാജു]]വിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ കാലത്ത് [[പറവൂർ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 

1996-ലെ തോൽവിക്ക് ശേഷം അഭിഭാഷക 
ജോലിയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ സതീശനെ
തിരിച്ച് വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമാക്കിയ കേരളത്തിലെ മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന ജി.കാർത്തികേയനാണ് സതീശൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരു.

2001-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ
[[കേരള നിയമസഭ]]യിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] അഭിഭാഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു.

പിന്നീട് 2006, 2011, 2016, 2021, 2026 
വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പറവൂരിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sushanth|title=ASSEMBLY ELECTIONS 1957 - 2016(Kerala)|url=https://data-analytics.github.io/Election_Data/kerala.html|access-date=20 May 2021|website=data-analytics.GitHub.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kerala Assembly Election Results in 2016|url=https://www.elections.in/kerala/assembly-constituencies/2016-election-results.html|access-date=22 May 2021|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt; 

2006-ലെ 12-ാം കേരള നിയമസഭയിൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ]] [[ചീഫ് വിപ്പ്|ചീഫ് വിപ്പായും]] പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sudhi|first=K. S.|date=19 March 2021|title=Kerala Assembly Elections {{!}} Congress banks yet again on Satheesan in Paravur|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/congress-banks-yet-again-on-satheesan-in-paravur/article34103288.ece|access-date=20 May 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ് വിപ്പ് സ്ഥാനം വഹിച്ചിരുന്ന ഇദ്ദേഹം അന്യസംസ്ഥാന ലോട്ടറിക്കെതിരായ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടി.&lt;ref name =madhyamam&gt;{{cite web | url =http://www.madhyamam.com/news/64579/110402 | title =സി.പി.ഐ 'തുരന്തോ'ക്കെതിരെ സതീശൻ | date =ഏപ്രിൽ 2, 2011 | accessdate =ഏപ്രിൽ 11, 2012 | publisher =മാതൃഭൂമി | language = }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2013-ൽ പരിസ്ഥിതിക്കുവേണ്ടിയും, ഗാഡ്ഗിൽ കമ്മറ്റി റിപ്പോർട്ടിനനുകൂലമായും പ്രതികരിക്കുന്ന എംഎൽഎമാരുടെ രാഷ്ട്രീയെതര സംഘത്തിൽ പ്രമുഖനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://4malayalees.com/index.php?page=newsDetail&amp;id=27830&lt;/ref&gt;
2013-ൽ തമിഴ്നാടിൻ്റെ ചുമതലയുള്ള എ.ഐ.സി.സി സെക്രട്ടറിയായും 
2014-ൽ കെ.പി.സി.സി വൈസ് പ്രസിഡണ്ടായും നിയമിതനായി.&lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=16143395&amp;tabId=0&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2016, 2021 നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ യു.ഡി.എഫ് പരാജയപ്പെട്ടതോടെ 2016-ലെ പതിനാലാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന രമേശ് ചെന്നിത്തലക്ക് പകരം 2021 മേയ് 22-ന് 
അഖിലേന്ത്യ കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി വി.ഡി.സതീശനെ 15-ാം കേരള നിയമസഭയിലെ [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി]] തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=തങ്ങൾ|first=ശിഹാബുദ്ദീൻ|title=ഇനി പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ചാട്ടുളി സതീശൻ; തിരിച്ചുവരവിലേക്കുള്ള ആദ്യചുവട്‌|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheeshan-leader-of-opposition-in-kerala-1.5685199|access-date=22 May 2021|website=Mathrubhumi|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheesan-kerala-chief-minister-aicc-announcement-si9j4v1i|title=Suspense ends; VD Satheesan named Kerala Chief Minister|access-date=2026-05-14|last=Desk|first=News|date=2026-05-14|language=en}}&lt;/ref&gt;

2021-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ
തുടർച്ചയായ തോൽവിയോടെ വെറും 22 സീറ്റിലേക്ക് ഒതുങ്ങി പോയ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയെ പ്രതിപക്ഷ നേതൃ സ്ഥാനമേറ്റ ശേഷം അഞ്ച് വർഷത്തെ 
പ്രവർത്തന മികവിൽ 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 63 സീറ്റിലേക്ക് ഉയർത്തിയ
സതീശൻ നേതൃത്വം നൽകിയ ഐക്യ ജനാധിപത്യമുന്നണി 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 102 സീറ്റിൽ വൻ വിജയം നേടി പതിനാറാം കേരള നിയമസഭയിൽ 
ഭരണമുറപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt;https://www.madhyamam.com/kerala/vd-satheesan-visits-ak-antony-1519907&lt;/ref&gt;

പത്ത് ദിവസം നീണ്ടു നിന്ന അനിശ്ചിതത്തിന് ഒടുവിൽ
2026 മെയ് 14-ന് പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന വി.ഡി.സതീശനെ കോൺഗ്രസ്  ഹൈക്കമാൻഡ് കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref&gt;https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/05/14/vd-satheesan-cm-announcement-high-command-decision&lt;/ref&gt;

കേരളത്തിലെ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ 
എ ഐ ഗ്രൂപ്പുകളുടെ പിന്തുണ ഇല്ലാതെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതൃ പദവിയിലെത്തുകയും പിന്നീട് ഗ്രൂപ്പ് രാഷ്ട്രീയമില്ലാതെ തന്നെ നിയമസഭകക്ഷി നേതാവാകുകയും ചെയ്ത ആദ്യത്തെയാളാണ് വി.ഡി.സതീശൻ.

== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനം ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[കേരള നിയമസഭ]]
!വർഷം
!നിയോജക മണ്ഡലം
!
!പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!എതിരാളി
!
!എതിരാളി പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!ഭൂരിപക്ഷം
!ഭൂരിപക്ഷം %
!ഫലം
|-
|[[1996 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''1996''']]
| rowspan=&quot;7&quot; |'''[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]'''
|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}}
|'''38,607'''
|'''43.67'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[P. Raju|പി. രാജു]]
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=7}}
|39,723
|44.93
| -1,116
| -1.26%
|style=&quot;background:#FFB6C1;&quot; | '''പരാജയപ്പെട്ടു'''
|-
|[[2001 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2001''']]
|'''48,859'''
|'''50.11%'''
|41,425
|42.48
|7,434
|7.63%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2006 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2006''']]
|'''51,099'''
|'''51.06'''
|കെ. എം. ദിനകരൻ
|43,307
|43.27
|7,792
|7.79%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2011 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2011''']]
|'''74,632'''
|'''51.78'''
|[[Pannian Ravindran|പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ]]
|62,955
|43.91
|11,349
|7.87%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2016 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2016''']]
|'''74,985'''
|'''46.70'''
|ശാരദ മോഹൻ
|54,351
|33.85
|20,364
|12.85%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2021 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2021''']]
|'''82,264'''
|'''51.87'''
|എം. ടി. നിക്സൺ
|60,963
|38.44
|21,301
|13.47%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2026 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2026''']]
|'''78,658'''
|'''49.2'''
|[[E. T. Taison|ഇ. ടി. ടൈസൺ]]
|58,058
|36.3
|20,600
|12.7%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|}
==അവലംബം==
{{Reflist|2}}
{{Fourteenth KLA}}
{{Fifteenth KLA}}

{{DEFAULTSORT:സതീശൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 31-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>nj7kwrrngd64nmkk59kwcs743779zyt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619761</id>
      <parentid>4619760</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T05:59:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം */</comment>
      <origin>4619761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23497" sha1="mf4vurtwcbvvfgivzircb40pm5ux4kh" xml:space="preserve">{{prettyurl|V.D. Satheesan}}
{{Infobox_politician
| name                = വി.ഡി. സതീശൻ
| image               = File:Vdsatheesan.jpg
| caption             = വി.ഡി. സതീശൻ
| office              = കേരളത്തിൻ്റെ 
നിയുക്ത [[കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term                = 18 മെയ് 2026 
| predecessor         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor           = 
| office2             = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പതിനഞ്ചാം [[കേരള നിയമസഭ]]
| term_start2         = [[22 മേയ്]] [[2021]]
| term_end2           = [[4]] [[മെയ്]] [[2026]]
| predecessor2        = [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
| successor2          = [[പിണറായി വിജയൻ]] 
| office3             = കേരള [[നിയമസഭാംഗം]]
| constituency3       = [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
| term_start3         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| term_end3           = 
| predecessor3        = [[പി. രാജു]]
| successor3          = 
| salary              = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1964|05|31}}
| birth_place         = [[നെട്ടൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| residence           = [[പറവൂർ]], [[എറണാകുളം ജില്ല]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:Indian National Congress Flag.svg|frameless|25x25px]]
[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| religion            = [[ഹിന്ദു]]
| father              = കെ. ദാമോദര മേനോൻ
| mother              = വി. വിലാസിനി അമ്മ
| spouse              = ആർ. ലക്ഷ്മി പ്രിയ
| children            = ഒരു മകൾ
| website             = {{URL|www.vdsatheesan.in}}
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14 
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/111%20V%20D%20Satheesan.pdf നിയമസഭ
| data1               = 
| 1blankname          = ഗവർണർ
| 1namedata           = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
}}
കേരളത്തിലെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] നേതാക്കളിലൊരാളും
2021 മുതൽ 2026 വരെ 
പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതാവും 2026 മെയ് 18 മുതൽ കേരളത്തിന്റെ പതിമൂന്നാമത് നിയുക്ത മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് ''വടശ്ശേരി ദാമോദരൻ സതീശൻ'' എന്ന '''വി.ഡി.സതീശൻ.(31 മെയ് 1964)'''
[[എറണാകുളം ജില്ല]]യിൽ നിന്നുള്ള
കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ 
കോൺഗ്രസ് മുഖ്യമന്ത്രിയും
2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നും കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗവുമാണ്.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-from-student-leader-to-kerala-chief-minister.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/habits-will-change-when-vd-satheesan-arrives.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/district-news/ernakulam/2026/05/15/vd-satheesan-political-insight.html&lt;/ref&gt;

സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭകളിൽ അംഗമാകാതെ
ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലെത്തുന്ന ആറാമത്തെ രാഷ്‌ട്രീയ നേതാവാണ് വി.ഡി.സതീശൻ. [[കെ. കരുണാകരൻ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവർക്ക് ശേഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് പദവിയിൽ നിന്ന് മുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്ന മൂന്നാമത്തെയാളുമാണ്. 
[[ഇ.എം.എസ്]], [[പട്ടം താണുപിള്ള]], [[എ.കെ. ആന്റണി]], [[ഇ.കെ. നായനാർ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവരാണ് സതീശന് മുൻപ് മന്ത്രിയാകാതെ മുഖ്യമന്ത്രിയായവർ.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-green-mla-commitment-environmental-protection-forest-conservation-gadgil-report-nelliyampathi.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/vd-satheesan-university-election-strategy-1986.html&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ നെട്ടൂരിൽ (മരട് മുനിസിപ്പാലിറ്റി) വടശ്ശേരി ദാമോദര മേനോന്റെയും വി.വിലാസിനിയമ്മയുടെയും
നാലാമത്തെ മകനായി ഇടവ മാസത്തിലെ ചതയം നക്ഷത്രത്തിൽ 1964 മെയ് 31ന്  ജനനം. ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ, മനോഹരൻ, രാജശേഖരൻ, അജയകുമാർ, ആശ 
എന്നിവർ സഹോദരങ്ങളാണ്.

നെട്ടൂർ എസ്.വി.യു.പി. സ്ക്കൂളിൽ പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ശേഷം  പനങ്ങാട് ഹൈസ്ക്കൂളിൽ നിന്ന് പത്താം ക്ലാസ് പാസായ സതീശൻ പ്രീഡിഗ്രിയും ഡിഗ്രിയും തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിൽ നിന്ന് പൂർത്തിയാക്കി. 

കളമശേരി രാജഗിരി കോളേജിൽ നിന്ന് എം.എസ്.ഡബ്യു പാസായ ശേഷം തിരുവനന്തപുരം ലോ അക്കാദമിയിൽ നിന്നും എൽ.എൽ.ബിയും
ഗവ ലോ കോളേജിൽ നിന്ന് നിയമത്തിൽ മാസ്റ്റർ ബിരുദവും നേടി.
 
തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ കോൺഗ്രസിൻ്റെ
വിദ്യാർഥി പ്രസ്ഥാനമായ 
കെ.എസ്.യുവിൽ പ്രവർത്തിച്ചാണ് 
ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവേശം.

കെ.എസ്.യു വഴി വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്‌ട്രീയത്തിൻ്റെ നേതൃ നിരയിലെത്തിയ സതീശൻ പിന്നീട് കളമശേരി രാജഗിരി കോളേജിലെ യൂണിവേഴ്സിറ്റി യൂണിയൻ കൗൺസിലറും എം.ജി സർവകലാശാല യൂണിയൻ ചെയർമാനുമായി.

1986-ൽ എറണാകുളത്ത് വച്ച് നടന്ന 
എം.ജി സർവകലാശാല യുവജനോത്സവമായ ''ഉത്സവ് 86'' സ്തീശൻ്റെ സംഘാടക മികവിന് തെളിവായിരുന്നു. 

പത്ത് വർഷം കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ അഭിഭാഷകനായി ജീവിതമാരംഭിച്ച സതീശൻ
ഐ.എൻ.ടി.യു.സിയുടെ കീഴിലുള്ള 
നിരവധി ട്രേഡ് യൂണിയനുകളുടെ ഭാരവാഹിയായിരുന്നു.  

തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിലെ ആർട്സ് ക്ലബ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.  എം.ജി, കേരള സർവ്വകലാശാലകളിൽ യൂണിയൻ കൗൺസിലറായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/satheesanvd.pdf&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/politics/congress-mla-vd-satheesan-to-be-the-leader-of-opposition-in-kerala-121052201127_1.html&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
1986–1987 കാലഘട്ടത്തിൽ സതീശൻ [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാല]] യൂണിയന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെയും]] (NSUI)
എറണാകുളം ഡി.സി.സിയുടേയും
സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Members - Kerala Legislature&quot;&gt;{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/members/v_d_satheesan.htm|access-date=20 May 2021|website=www.niyamasabha.org}}&lt;/ref&gt;

1989-ൽ കെ.എസ്.യു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 1998-ൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 2011-ലെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രിപദം, 2017-ൽ രമേശ് ചെന്നിത്തല സംസ്ഥാന ആഭ്യന്തര വകുപ്പ് മന്ത്രിയായപ്പോൾ ഒഴിവ് വന്ന കെ.പി.സി.സി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് ആദ്യമെ സതീശൻ്റെ പേര് വന്നെങ്കിലും പിന്നീട് ആ സ്ഥാനങ്ങൾ സതീശന് നഷ്‌ടപ്പെടുകയായിരുന്നു.

വി. ഡി. സതീശന്റെ രാഷ്ട്രീയ അരങ്ങേറ്റം 1996-ലായിരുന്നു. അന്ന് [[കേരള നിയമസഭ]] തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂരിൽ]] നിന്ന് മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ]] സ്ഥാനാർഥിയായ [[പി. രാജു]]വിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ കാലത്ത് [[പറവൂർ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 

1996-ലെ തോൽവിക്ക് ശേഷം അഭിഭാഷക 
ജോലിയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ സതീശനെ
തിരിച്ച് വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമാക്കിയ കേരളത്തിലെ മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന ജി.കാർത്തികേയനാണ് സതീശൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരു.

2001-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ
[[കേരള നിയമസഭ]]യിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] അഭിഭാഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു.

പിന്നീട് 2006, 2011, 2016, 2021, 2026 
വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പറവൂരിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sushanth|title=ASSEMBLY ELECTIONS 1957 - 2016(Kerala)|url=https://data-analytics.github.io/Election_Data/kerala.html|access-date=20 May 2021|website=data-analytics.GitHub.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kerala Assembly Election Results in 2016|url=https://www.elections.in/kerala/assembly-constituencies/2016-election-results.html|access-date=22 May 2021|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt; 

2006-ലെ 12-ാം കേരള നിയമസഭയിൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ]] [[ചീഫ് വിപ്പ്|ചീഫ് വിപ്പായും]] പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sudhi|first=K. S.|date=19 March 2021|title=Kerala Assembly Elections {{!}} Congress banks yet again on Satheesan in Paravur|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/congress-banks-yet-again-on-satheesan-in-paravur/article34103288.ece|access-date=20 May 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ് വിപ്പ് സ്ഥാനം വഹിച്ചിരുന്ന ഇദ്ദേഹം അന്യസംസ്ഥാന ലോട്ടറിക്കെതിരായ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടി.&lt;ref name =madhyamam&gt;{{cite web | url =http://www.madhyamam.com/news/64579/110402 | title =സി.പി.ഐ 'തുരന്തോ'ക്കെതിരെ സതീശൻ | date =ഏപ്രിൽ 2, 2011 | accessdate =ഏപ്രിൽ 11, 2012 | publisher =മാതൃഭൂമി | language = }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2013-ൽ പരിസ്ഥിതിക്കുവേണ്ടിയും, ഗാഡ്ഗിൽ കമ്മറ്റി റിപ്പോർട്ടിനനുകൂലമായും പ്രതികരിക്കുന്ന എംഎൽഎമാരുടെ രാഷ്ട്രീയെതര സംഘത്തിൽ പ്രമുഖനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://4malayalees.com/index.php?page=newsDetail&amp;id=27830&lt;/ref&gt;
2013-ൽ തമിഴ്നാടിൻ്റെ ചുമതലയുള്ള എ.ഐ.സി.സി സെക്രട്ടറിയായും 
2014-ൽ കെ.പി.സി.സി വൈസ് പ്രസിഡണ്ടായും നിയമിതനായി.&lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=16143395&amp;tabId=0&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2016, 2021 നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ യു.ഡി.എഫ് പരാജയപ്പെട്ടതോടെ 2016-ലെ പതിനാലാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന രമേശ് ചെന്നിത്തലക്ക് പകരം 2021 മേയ് 22-ന് 
അഖിലേന്ത്യ കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി വി.ഡി.സതീശനെ 15-ാം കേരള നിയമസഭയിലെ [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി]] തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=തങ്ങൾ|first=ശിഹാബുദ്ദീൻ|title=ഇനി പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ചാട്ടുളി സതീശൻ; തിരിച്ചുവരവിലേക്കുള്ള ആദ്യചുവട്‌|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheeshan-leader-of-opposition-in-kerala-1.5685199|access-date=22 May 2021|website=Mathrubhumi|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheesan-kerala-chief-minister-aicc-announcement-si9j4v1i|title=Suspense ends; VD Satheesan named Kerala Chief Minister|access-date=2026-05-14|last=Desk|first=News|date=2026-05-14|language=en}}&lt;/ref&gt;

2021-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ
തുടർച്ചയായ തോൽവിയോടെ വെറും 22 സീറ്റിലേക്ക് ഒതുങ്ങി പോയ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയെ പ്രതിപക്ഷ നേതൃ സ്ഥാനമേറ്റ ശേഷം അഞ്ച് വർഷത്തെ 
പ്രവർത്തന മികവിൽ 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 63 സീറ്റിലേക്ക് ഉയർത്തിയ
സതീശൻ നേതൃത്വം നൽകിയ ഐക്യ ജനാധിപത്യമുന്നണി 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 102 സീറ്റിൽ വൻ വിജയം നേടി പതിനാറാം കേരള നിയമസഭയിൽ 
ഭരണമുറപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt;https://www.madhyamam.com/kerala/vd-satheesan-visits-ak-antony-1519907&lt;/ref&gt;

പത്ത് ദിവസം നീണ്ടു നിന്ന അനിശ്ചിതത്തിന് ഒടുവിൽ
2026 മെയ് 14-ന് പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന വി.ഡി.സതീശനെ കോൺഗ്രസ്  ഹൈക്കമാൻഡ് കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref&gt;https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/05/14/vd-satheesan-cm-announcement-high-command-decision&lt;/ref&gt;

കേരളത്തിലെ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ 
എ ഐ ഗ്രൂപ്പുകളുടെ പിന്തുണ ഇല്ലാതെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതൃ പദവിയിലെത്തുകയും പിന്നീട് ഗ്രൂപ്പ് രാഷ്ട്രീയമില്ലാതെ തന്നെ നിയമസഭകക്ഷി നേതാവാകുകയും ചെയ്ത ആദ്യത്തെയാളാണ് വി.ഡി.സതീശൻ.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/premium/opinion-and-analysis/2026/05/15/v-d-satheesan-s-rise-as-cm-and-kerala-s-new-political-landscape-prm.html&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനം ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[കേരള നിയമസഭ]]
!വർഷം
!നിയോജക മണ്ഡലം
!
!പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!എതിരാളി
!
!എതിരാളി പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!ഭൂരിപക്ഷം
!ഭൂരിപക്ഷം %
!ഫലം
|-
|[[1996 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''1996''']]
| rowspan=&quot;7&quot; |'''[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]'''
|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}}
|'''38,607'''
|'''43.67'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[P. Raju|പി. രാജു]]
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=7}}
|39,723
|44.93
| -1,116
| -1.26%
|style=&quot;background:#FFB6C1;&quot; | '''പരാജയപ്പെട്ടു'''
|-
|[[2001 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2001''']]
|'''48,859'''
|'''50.11%'''
|41,425
|42.48
|7,434
|7.63%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2006 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2006''']]
|'''51,099'''
|'''51.06'''
|കെ. എം. ദിനകരൻ
|43,307
|43.27
|7,792
|7.79%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2011 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2011''']]
|'''74,632'''
|'''51.78'''
|[[Pannian Ravindran|പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ]]
|62,955
|43.91
|11,349
|7.87%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2016 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2016''']]
|'''74,985'''
|'''46.70'''
|ശാരദ മോഹൻ
|54,351
|33.85
|20,364
|12.85%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2021 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2021''']]
|'''82,264'''
|'''51.87'''
|എം. ടി. നിക്സൺ
|60,963
|38.44
|21,301
|13.47%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2026 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2026''']]
|'''78,658'''
|'''49.2'''
|[[E. T. Taison|ഇ. ടി. ടൈസൺ]]
|58,058
|36.3
|20,600
|12.7%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|}
==അവലംബം==
{{Reflist|2}}
{{Fourteenth KLA}}
{{Fifteenth KLA}}

{{DEFAULTSORT:സതീശൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 31-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>mf4vurtwcbvvfgivzircb40pm5ux4kh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619762</id>
      <parentid>4619761</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T06:01:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം */</comment>
      <origin>4619762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23636" sha1="l02limlyun4cgdrg4xy43hex771kh4h" xml:space="preserve">{{prettyurl|V.D. Satheesan}}
{{Infobox_politician
| name                = വി.ഡി. സതീശൻ
| image               = File:Vdsatheesan.jpg
| caption             = വി.ഡി. സതീശൻ
| office              = കേരളത്തിൻ്റെ 
നിയുക്ത [[കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term                = 18 മെയ് 2026 
| predecessor         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor           = 
| office2             = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പതിനഞ്ചാം [[കേരള നിയമസഭ]]
| term_start2         = [[22 മേയ്]] [[2021]]
| term_end2           = [[4]] [[മെയ്]] [[2026]]
| predecessor2        = [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
| successor2          = [[പിണറായി വിജയൻ]] 
| office3             = കേരള [[നിയമസഭാംഗം]]
| constituency3       = [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
| term_start3         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| term_end3           = 
| predecessor3        = [[പി. രാജു]]
| successor3          = 
| salary              = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1964|05|31}}
| birth_place         = [[നെട്ടൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| residence           = [[പറവൂർ]], [[എറണാകുളം ജില്ല]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:Indian National Congress Flag.svg|frameless|25x25px]]
[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| religion            = [[ഹിന്ദു]]
| father              = കെ. ദാമോദര മേനോൻ
| mother              = വി. വിലാസിനി അമ്മ
| spouse              = ആർ. ലക്ഷ്മി പ്രിയ
| children            = ഒരു മകൾ
| website             = {{URL|www.vdsatheesan.in}}
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14 
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/111%20V%20D%20Satheesan.pdf നിയമസഭ
| data1               = 
| 1blankname          = ഗവർണർ
| 1namedata           = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
}}
കേരളത്തിലെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] നേതാക്കളിലൊരാളും
2021 മുതൽ 2026 വരെ 
പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതാവും 2026 മെയ് 18 മുതൽ കേരളത്തിന്റെ പതിമൂന്നാമത് നിയുക്ത മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് ''വടശ്ശേരി ദാമോദരൻ സതീശൻ'' എന്ന '''വി.ഡി.സതീശൻ.(31 മെയ് 1964)'''
[[എറണാകുളം ജില്ല]]യിൽ നിന്നുള്ള
കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ 
കോൺഗ്രസ് മുഖ്യമന്ത്രിയും
2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നും കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗവുമാണ്.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-from-student-leader-to-kerala-chief-minister.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/habits-will-change-when-vd-satheesan-arrives.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/district-news/ernakulam/2026/05/15/vd-satheesan-political-insight.html&lt;/ref&gt;

സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭകളിൽ അംഗമാകാതെ
ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലെത്തുന്ന ആറാമത്തെ രാഷ്‌ട്രീയ നേതാവാണ് വി.ഡി.സതീശൻ. [[കെ. കരുണാകരൻ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവർക്ക് ശേഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് പദവിയിൽ നിന്ന് മുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്ന മൂന്നാമത്തെയാളുമാണ്. 
[[ഇ.എം.എസ്]], [[പട്ടം താണുപിള്ള]], [[എ.കെ. ആന്റണി]], [[ഇ.കെ. നായനാർ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവരാണ് സതീശന് മുൻപ് മന്ത്രിയാകാതെ മുഖ്യമന്ത്രിയായവർ.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-green-mla-commitment-environmental-protection-forest-conservation-gadgil-report-nelliyampathi.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/vd-satheesan-university-election-strategy-1986.html&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ നെട്ടൂരിൽ (മരട് മുനിസിപ്പാലിറ്റി) വടശ്ശേരി ദാമോദര മേനോന്റെയും വി.വിലാസിനിയമ്മയുടെയും
നാലാമത്തെ മകനായി ഇടവ മാസത്തിലെ ചതയം നക്ഷത്രത്തിൽ 1964 മെയ് 31ന്  ജനനം. ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ, മനോഹരൻ, രാജശേഖരൻ, അജയകുമാർ, ആശ 
എന്നിവർ സഹോദരങ്ങളാണ്.

നെട്ടൂർ എസ്.വി.യു.പി. സ്ക്കൂളിൽ പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ശേഷം  പനങ്ങാട് ഹൈസ്ക്കൂളിൽ നിന്ന് പത്താം ക്ലാസ് പാസായ സതീശൻ പ്രീഡിഗ്രിയും ഡിഗ്രിയും തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിൽ നിന്ന് പൂർത്തിയാക്കി. 

കളമശേരി രാജഗിരി കോളേജിൽ നിന്ന് എം.എസ്.ഡബ്യു പാസായ ശേഷം തിരുവനന്തപുരം ലോ അക്കാദമിയിൽ നിന്നും എൽ.എൽ.ബിയും
ഗവ ലോ കോളേജിൽ നിന്ന് നിയമത്തിൽ മാസ്റ്റർ ബിരുദവും നേടി.
 
തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ കോൺഗ്രസിൻ്റെ
വിദ്യാർഥി പ്രസ്ഥാനമായ 
കെ.എസ്.യുവിൽ പ്രവർത്തിച്ചാണ് 
ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവേശം.

കെ.എസ്.യു വഴി വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്‌ട്രീയത്തിൻ്റെ നേതൃ നിരയിലെത്തിയ സതീശൻ പിന്നീട് കളമശേരി രാജഗിരി കോളേജിലെ യൂണിവേഴ്സിറ്റി യൂണിയൻ കൗൺസിലറും എം.ജി സർവകലാശാല യൂണിയൻ ചെയർമാനുമായി.

1986-ൽ എറണാകുളത്ത് വച്ച് നടന്ന 
എം.ജി സർവകലാശാല യുവജനോത്സവമായ ''ഉത്സവ് 86'' സ്തീശൻ്റെ സംഘാടക മികവിന് തെളിവായിരുന്നു. 

പത്ത് വർഷം കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ അഭിഭാഷകനായി ജീവിതമാരംഭിച്ച സതീശൻ
ഐ.എൻ.ടി.യു.സിയുടെ കീഴിലുള്ള 
നിരവധി ട്രേഡ് യൂണിയനുകളുടെ ഭാരവാഹിയായിരുന്നു.  

തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിലെ ആർട്സ് ക്ലബ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.  എം.ജി, കേരള സർവ്വകലാശാലകളിൽ യൂണിയൻ കൗൺസിലറായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/satheesanvd.pdf&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/politics/congress-mla-vd-satheesan-to-be-the-leader-of-opposition-in-kerala-121052201127_1.html&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
1986–1987 കാലഘട്ടത്തിൽ സതീശൻ [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാല]] യൂണിയന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെയും]] (NSUI)
എറണാകുളം ഡി.സി.സിയുടേയും
സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Members - Kerala Legislature&quot;&gt;{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/members/v_d_satheesan.htm|access-date=20 May 2021|website=www.niyamasabha.org}}&lt;/ref&gt;

1989-ൽ കെ.എസ്.യു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 1998-ൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 2011-ലെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രിപദം, 2017-ൽ രമേശ് ചെന്നിത്തല സംസ്ഥാന ആഭ്യന്തര വകുപ്പ് മന്ത്രിയായപ്പോൾ ഒഴിവ് വന്ന കെ.പി.സി.സി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് ആദ്യമെ സതീശൻ്റെ പേര് വന്നെങ്കിലും പിന്നീട് ആ സ്ഥാനങ്ങൾ സതീശന് നഷ്‌ടപ്പെടുകയായിരുന്നു.

വി. ഡി. സതീശന്റെ രാഷ്ട്രീയ അരങ്ങേറ്റം 1996-ലായിരുന്നു. അന്ന് [[കേരള നിയമസഭ]] തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂരിൽ]] നിന്ന് മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ]] സ്ഥാനാർഥിയായ [[പി. രാജു]]വിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ കാലത്ത് [[പറവൂർ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 

1996-ലെ തോൽവിക്ക് ശേഷം അഭിഭാഷക 
ജോലിയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ സതീശനെ
തിരിച്ച് വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമാക്കിയ കേരളത്തിലെ മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന ജി.കാർത്തികേയനാണ് സതീശൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരു.

2001-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ
[[കേരള നിയമസഭ]]യിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] അഭിഭാഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു.

പിന്നീട് 2006, 2011, 2016, 2021, 2026 
വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പറവൂരിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sushanth|title=ASSEMBLY ELECTIONS 1957 - 2016(Kerala)|url=https://data-analytics.github.io/Election_Data/kerala.html|access-date=20 May 2021|website=data-analytics.GitHub.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kerala Assembly Election Results in 2016|url=https://www.elections.in/kerala/assembly-constituencies/2016-election-results.html|access-date=22 May 2021|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt; 

2006-ലെ 12-ാം കേരള നിയമസഭയിൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ]] [[ചീഫ് വിപ്പ്|ചീഫ് വിപ്പായും]] പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sudhi|first=K. S.|date=19 March 2021|title=Kerala Assembly Elections {{!}} Congress banks yet again on Satheesan in Paravur|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/congress-banks-yet-again-on-satheesan-in-paravur/article34103288.ece|access-date=20 May 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ് വിപ്പ് സ്ഥാനം വഹിച്ചിരുന്ന ഇദ്ദേഹം അന്യസംസ്ഥാന ലോട്ടറിക്കെതിരായ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടി.&lt;ref name =madhyamam&gt;{{cite web | url =http://www.madhyamam.com/news/64579/110402 | title =സി.പി.ഐ 'തുരന്തോ'ക്കെതിരെ സതീശൻ | date =ഏപ്രിൽ 2, 2011 | accessdate =ഏപ്രിൽ 11, 2012 | publisher =മാതൃഭൂമി | language = }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2013-ൽ പരിസ്ഥിതിക്കുവേണ്ടിയും, ഗാഡ്ഗിൽ കമ്മറ്റി റിപ്പോർട്ടിനനുകൂലമായും പ്രതികരിക്കുന്ന എംഎൽഎമാരുടെ രാഷ്ട്രീയെതര സംഘത്തിൽ പ്രമുഖനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://4malayalees.com/index.php?page=newsDetail&amp;id=27830&lt;/ref&gt;
2013-ൽ തമിഴ്നാടിൻ്റെ ചുമതലയുള്ള എ.ഐ.സി.സി സെക്രട്ടറിയായും 
2014-ൽ കെ.പി.സി.സി വൈസ് പ്രസിഡണ്ടായും നിയമിതനായി.&lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=16143395&amp;tabId=0&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2016, 2021 നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ യു.ഡി.എഫ് പരാജയപ്പെട്ടതോടെ 2016-ലെ പതിനാലാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന രമേശ് ചെന്നിത്തലക്ക് പകരം 2021 മേയ് 22-ന് 
അഖിലേന്ത്യ കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി വി.ഡി.സതീശനെ 15-ാം കേരള നിയമസഭയിലെ [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി]] തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=തങ്ങൾ|first=ശിഹാബുദ്ദീൻ|title=ഇനി പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ചാട്ടുളി സതീശൻ; തിരിച്ചുവരവിലേക്കുള്ള ആദ്യചുവട്‌|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheeshan-leader-of-opposition-in-kerala-1.5685199|access-date=22 May 2021|website=Mathrubhumi|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheesan-kerala-chief-minister-aicc-announcement-si9j4v1i|title=Suspense ends; VD Satheesan named Kerala Chief Minister|access-date=2026-05-14|last=Desk|first=News|date=2026-05-14|language=en}}&lt;/ref&gt;

2021-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ
തുടർച്ചയായ തോൽവിയോടെ വെറും 22 സീറ്റിലേക്ക് ഒതുങ്ങി പോയ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയെ പ്രതിപക്ഷ നേതൃ സ്ഥാനമേറ്റ ശേഷം അഞ്ച് വർഷത്തെ 
പ്രവർത്തന മികവിൽ 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 63 സീറ്റിലേക്ക് ഉയർത്തിയ
സതീശൻ നേതൃത്വം നൽകിയ ഐക്യ ജനാധിപത്യമുന്നണി 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 102 സീറ്റിൽ വൻ വിജയം നേടി പതിനാറാം കേരള നിയമസഭയിൽ 
ഭരണമുറപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt;https://www.madhyamam.com/kerala/vd-satheesan-visits-ak-antony-1519907&lt;/ref&gt;

പത്ത് ദിവസം നീണ്ടു നിന്ന അനിശ്ചിതത്തിന് ഒടുവിൽ
2026 മെയ് 14-ന് പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന വി.ഡി.സതീശനെ കോൺഗ്രസ്  ഹൈക്കമാൻഡ് കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref&gt;https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/05/14/vd-satheesan-cm-announcement-high-command-decision&lt;/ref&gt;

കേരളത്തിലെ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ 
എ ഐ ഗ്രൂപ്പുകളുടെ പിന്തുണ ഇല്ലാതെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതൃ പദവിയിലെത്തുകയും പിന്നീട് ഗ്രൂപ്പ് രാഷ്ട്രീയമില്ലാതെ തന്നെ നിയമസഭകക്ഷി നേതാവാകുകയും ചെയ്ത ആദ്യത്തെയാളാണ് വി.ഡി.സതീശൻ.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/premium/opinion-and-analysis/2026/05/15/v-d-satheesan-s-rise-as-cm-and-kerala-s-new-political-landscape-prm.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.madhyamam.com/entertainment/celebrities/vd-satheesan-fully-understood-tmessage-of-sandesham-sathyan-anthikad-1520137&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനം ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[കേരള നിയമസഭ]]
!വർഷം
!നിയോജക മണ്ഡലം
!
!പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!എതിരാളി
!
!എതിരാളി പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!ഭൂരിപക്ഷം
!ഭൂരിപക്ഷം %
!ഫലം
|-
|[[1996 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''1996''']]
| rowspan=&quot;7&quot; |'''[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]'''
|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}}
|'''38,607'''
|'''43.67'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[P. Raju|പി. രാജു]]
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=7}}
|39,723
|44.93
| -1,116
| -1.26%
|style=&quot;background:#FFB6C1;&quot; | '''പരാജയപ്പെട്ടു'''
|-
|[[2001 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2001''']]
|'''48,859'''
|'''50.11%'''
|41,425
|42.48
|7,434
|7.63%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2006 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2006''']]
|'''51,099'''
|'''51.06'''
|കെ. എം. ദിനകരൻ
|43,307
|43.27
|7,792
|7.79%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2011 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2011''']]
|'''74,632'''
|'''51.78'''
|[[Pannian Ravindran|പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ]]
|62,955
|43.91
|11,349
|7.87%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2016 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2016''']]
|'''74,985'''
|'''46.70'''
|ശാരദ മോഹൻ
|54,351
|33.85
|20,364
|12.85%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2021 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2021''']]
|'''82,264'''
|'''51.87'''
|എം. ടി. നിക്സൺ
|60,963
|38.44
|21,301
|13.47%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2026 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2026''']]
|'''78,658'''
|'''49.2'''
|[[E. T. Taison|ഇ. ടി. ടൈസൺ]]
|58,058
|36.3
|20,600
|12.7%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|}
==അവലംബം==
{{Reflist|2}}
{{Fourteenth KLA}}
{{Fifteenth KLA}}

{{DEFAULTSORT:സതീശൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 31-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>l02limlyun4cgdrg4xy43hex771kh4h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619763</id>
      <parentid>4619762</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T06:03:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* അവലംബം */</comment>
      <origin>4619763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23736" sha1="4xmta5sw0mrgdnn6qjm5o5fdyshpbhr" xml:space="preserve">{{prettyurl|V.D. Satheesan}}
{{Infobox_politician
| name                = വി.ഡി. സതീശൻ
| image               = File:Vdsatheesan.jpg
| caption             = വി.ഡി. സതീശൻ
| office              = കേരളത്തിൻ്റെ 
നിയുക്ത [[കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term                = 18 മെയ് 2026 
| predecessor         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor           = 
| office2             = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പതിനഞ്ചാം [[കേരള നിയമസഭ]]
| term_start2         = [[22 മേയ്]] [[2021]]
| term_end2           = [[4]] [[മെയ്]] [[2026]]
| predecessor2        = [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
| successor2          = [[പിണറായി വിജയൻ]] 
| office3             = കേരള [[നിയമസഭാംഗം]]
| constituency3       = [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
| term_start3         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| term_end3           = 
| predecessor3        = [[പി. രാജു]]
| successor3          = 
| salary              = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1964|05|31}}
| birth_place         = [[നെട്ടൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| residence           = [[പറവൂർ]], [[എറണാകുളം ജില്ല]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:Indian National Congress Flag.svg|frameless|25x25px]]
[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| religion            = [[ഹിന്ദു]]
| father              = കെ. ദാമോദര മേനോൻ
| mother              = വി. വിലാസിനി അമ്മ
| spouse              = ആർ. ലക്ഷ്മി പ്രിയ
| children            = ഒരു മകൾ
| website             = {{URL|www.vdsatheesan.in}}
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14 
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/111%20V%20D%20Satheesan.pdf നിയമസഭ
| data1               = 
| 1blankname          = ഗവർണർ
| 1namedata           = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
}}
കേരളത്തിലെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] നേതാക്കളിലൊരാളും
2021 മുതൽ 2026 വരെ 
പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതാവും 2026 മെയ് 18 മുതൽ കേരളത്തിന്റെ പതിമൂന്നാമത് നിയുക്ത മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് ''വടശ്ശേരി ദാമോദരൻ സതീശൻ'' എന്ന '''വി.ഡി.സതീശൻ.(31 മെയ് 1964)'''
[[എറണാകുളം ജില്ല]]യിൽ നിന്നുള്ള
കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ 
കോൺഗ്രസ് മുഖ്യമന്ത്രിയും
2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നും കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗവുമാണ്.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-from-student-leader-to-kerala-chief-minister.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/habits-will-change-when-vd-satheesan-arrives.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/district-news/ernakulam/2026/05/15/vd-satheesan-political-insight.html&lt;/ref&gt;

സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭകളിൽ അംഗമാകാതെ
ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലെത്തുന്ന ആറാമത്തെ രാഷ്‌ട്രീയ നേതാവാണ് വി.ഡി.സതീശൻ. [[കെ. കരുണാകരൻ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവർക്ക് ശേഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് പദവിയിൽ നിന്ന് മുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്ന മൂന്നാമത്തെയാളുമാണ്. 
[[ഇ.എം.എസ്]], [[പട്ടം താണുപിള്ള]], [[എ.കെ. ആന്റണി]], [[ഇ.കെ. നായനാർ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവരാണ് സതീശന് മുൻപ് മന്ത്രിയാകാതെ മുഖ്യമന്ത്രിയായവർ.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-green-mla-commitment-environmental-protection-forest-conservation-gadgil-report-nelliyampathi.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/vd-satheesan-university-election-strategy-1986.html&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ നെട്ടൂരിൽ (മരട് മുനിസിപ്പാലിറ്റി) വടശ്ശേരി ദാമോദര മേനോന്റെയും വി.വിലാസിനിയമ്മയുടെയും
നാലാമത്തെ മകനായി ഇടവ മാസത്തിലെ ചതയം നക്ഷത്രത്തിൽ 1964 മെയ് 31ന്  ജനനം. ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ, മനോഹരൻ, രാജശേഖരൻ, അജയകുമാർ, ആശ 
എന്നിവർ സഹോദരങ്ങളാണ്.

നെട്ടൂർ എസ്.വി.യു.പി. സ്ക്കൂളിൽ പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ശേഷം  പനങ്ങാട് ഹൈസ്ക്കൂളിൽ നിന്ന് പത്താം ക്ലാസ് പാസായ സതീശൻ പ്രീഡിഗ്രിയും ഡിഗ്രിയും തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിൽ നിന്ന് പൂർത്തിയാക്കി. 

കളമശേരി രാജഗിരി കോളേജിൽ നിന്ന് എം.എസ്.ഡബ്യു പാസായ ശേഷം തിരുവനന്തപുരം ലോ അക്കാദമിയിൽ നിന്നും എൽ.എൽ.ബിയും
ഗവ ലോ കോളേജിൽ നിന്ന് നിയമത്തിൽ മാസ്റ്റർ ബിരുദവും നേടി.
 
തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ കോൺഗ്രസിൻ്റെ
വിദ്യാർഥി പ്രസ്ഥാനമായ 
കെ.എസ്.യുവിൽ പ്രവർത്തിച്ചാണ് 
ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവേശം.

കെ.എസ്.യു വഴി വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്‌ട്രീയത്തിൻ്റെ നേതൃ നിരയിലെത്തിയ സതീശൻ പിന്നീട് കളമശേരി രാജഗിരി കോളേജിലെ യൂണിവേഴ്സിറ്റി യൂണിയൻ കൗൺസിലറും എം.ജി സർവകലാശാല യൂണിയൻ ചെയർമാനുമായി.

1986-ൽ എറണാകുളത്ത് വച്ച് നടന്ന 
എം.ജി സർവകലാശാല യുവജനോത്സവമായ ''ഉത്സവ് 86'' സ്തീശൻ്റെ സംഘാടക മികവിന് തെളിവായിരുന്നു. 

പത്ത് വർഷം കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ അഭിഭാഷകനായി ജീവിതമാരംഭിച്ച സതീശൻ
ഐ.എൻ.ടി.യു.സിയുടെ കീഴിലുള്ള 
നിരവധി ട്രേഡ് യൂണിയനുകളുടെ ഭാരവാഹിയായിരുന്നു.  

തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിലെ ആർട്സ് ക്ലബ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.  എം.ജി, കേരള സർവ്വകലാശാലകളിൽ യൂണിയൻ കൗൺസിലറായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/satheesanvd.pdf&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/politics/congress-mla-vd-satheesan-to-be-the-leader-of-opposition-in-kerala-121052201127_1.html&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
1986–1987 കാലഘട്ടത്തിൽ സതീശൻ [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാല]] യൂണിയന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെയും]] (NSUI)
എറണാകുളം ഡി.സി.സിയുടേയും
സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Members - Kerala Legislature&quot;&gt;{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/members/v_d_satheesan.htm|access-date=20 May 2021|website=www.niyamasabha.org}}&lt;/ref&gt;

1989-ൽ കെ.എസ്.യു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 1998-ൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 2011-ലെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രിപദം, 2017-ൽ രമേശ് ചെന്നിത്തല സംസ്ഥാന ആഭ്യന്തര വകുപ്പ് മന്ത്രിയായപ്പോൾ ഒഴിവ് വന്ന കെ.പി.സി.സി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് ആദ്യമെ സതീശൻ്റെ പേര് വന്നെങ്കിലും പിന്നീട് ആ സ്ഥാനങ്ങൾ സതീശന് നഷ്‌ടപ്പെടുകയായിരുന്നു.

വി. ഡി. സതീശന്റെ രാഷ്ട്രീയ അരങ്ങേറ്റം 1996-ലായിരുന്നു. അന്ന് [[കേരള നിയമസഭ]] തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂരിൽ]] നിന്ന് മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ]] സ്ഥാനാർഥിയായ [[പി. രാജു]]വിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ കാലത്ത് [[പറവൂർ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 

1996-ലെ തോൽവിക്ക് ശേഷം അഭിഭാഷക 
ജോലിയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ സതീശനെ
തിരിച്ച് വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമാക്കിയ കേരളത്തിലെ മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന ജി.കാർത്തികേയനാണ് സതീശൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരു.

2001-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ
[[കേരള നിയമസഭ]]യിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] അഭിഭാഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു.

പിന്നീട് 2006, 2011, 2016, 2021, 2026 
വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പറവൂരിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sushanth|title=ASSEMBLY ELECTIONS 1957 - 2016(Kerala)|url=https://data-analytics.github.io/Election_Data/kerala.html|access-date=20 May 2021|website=data-analytics.GitHub.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kerala Assembly Election Results in 2016|url=https://www.elections.in/kerala/assembly-constituencies/2016-election-results.html|access-date=22 May 2021|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt; 

2006-ലെ 12-ാം കേരള നിയമസഭയിൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ]] [[ചീഫ് വിപ്പ്|ചീഫ് വിപ്പായും]] പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sudhi|first=K. S.|date=19 March 2021|title=Kerala Assembly Elections {{!}} Congress banks yet again on Satheesan in Paravur|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/congress-banks-yet-again-on-satheesan-in-paravur/article34103288.ece|access-date=20 May 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ് വിപ്പ് സ്ഥാനം വഹിച്ചിരുന്ന ഇദ്ദേഹം അന്യസംസ്ഥാന ലോട്ടറിക്കെതിരായ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടി.&lt;ref name =madhyamam&gt;{{cite web | url =http://www.madhyamam.com/news/64579/110402 | title =സി.പി.ഐ 'തുരന്തോ'ക്കെതിരെ സതീശൻ | date =ഏപ്രിൽ 2, 2011 | accessdate =ഏപ്രിൽ 11, 2012 | publisher =മാതൃഭൂമി | language = }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2013-ൽ പരിസ്ഥിതിക്കുവേണ്ടിയും, ഗാഡ്ഗിൽ കമ്മറ്റി റിപ്പോർട്ടിനനുകൂലമായും പ്രതികരിക്കുന്ന എംഎൽഎമാരുടെ രാഷ്ട്രീയെതര സംഘത്തിൽ പ്രമുഖനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://4malayalees.com/index.php?page=newsDetail&amp;id=27830&lt;/ref&gt;
2013-ൽ തമിഴ്നാടിൻ്റെ ചുമതലയുള്ള എ.ഐ.സി.സി സെക്രട്ടറിയായും 
2014-ൽ കെ.പി.സി.സി വൈസ് പ്രസിഡണ്ടായും നിയമിതനായി.&lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=16143395&amp;tabId=0&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2016, 2021 നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ യു.ഡി.എഫ് പരാജയപ്പെട്ടതോടെ 2016-ലെ പതിനാലാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന രമേശ് ചെന്നിത്തലക്ക് പകരം 2021 മേയ് 22-ന് 
അഖിലേന്ത്യ കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി വി.ഡി.സതീശനെ 15-ാം കേരള നിയമസഭയിലെ [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി]] തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=തങ്ങൾ|first=ശിഹാബുദ്ദീൻ|title=ഇനി പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ചാട്ടുളി സതീശൻ; തിരിച്ചുവരവിലേക്കുള്ള ആദ്യചുവട്‌|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheeshan-leader-of-opposition-in-kerala-1.5685199|access-date=22 May 2021|website=Mathrubhumi|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheesan-kerala-chief-minister-aicc-announcement-si9j4v1i|title=Suspense ends; VD Satheesan named Kerala Chief Minister|access-date=2026-05-14|last=Desk|first=News|date=2026-05-14|language=en}}&lt;/ref&gt;

2021-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ
തുടർച്ചയായ തോൽവിയോടെ വെറും 22 സീറ്റിലേക്ക് ഒതുങ്ങി പോയ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയെ പ്രതിപക്ഷ നേതൃ സ്ഥാനമേറ്റ ശേഷം അഞ്ച് വർഷത്തെ 
പ്രവർത്തന മികവിൽ 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 63 സീറ്റിലേക്ക് ഉയർത്തിയ
സതീശൻ നേതൃത്വം നൽകിയ ഐക്യ ജനാധിപത്യമുന്നണി 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 102 സീറ്റിൽ വൻ വിജയം നേടി പതിനാറാം കേരള നിയമസഭയിൽ 
ഭരണമുറപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt;https://www.madhyamam.com/kerala/vd-satheesan-visits-ak-antony-1519907&lt;/ref&gt;

പത്ത് ദിവസം നീണ്ടു നിന്ന അനിശ്ചിതത്തിന് ഒടുവിൽ
2026 മെയ് 14-ന് പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന വി.ഡി.സതീശനെ കോൺഗ്രസ്  ഹൈക്കമാൻഡ് കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref&gt;https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/05/14/vd-satheesan-cm-announcement-high-command-decision&lt;/ref&gt;

കേരളത്തിലെ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ 
എ ഐ ഗ്രൂപ്പുകളുടെ പിന്തുണ ഇല്ലാതെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതൃ പദവിയിലെത്തുകയും പിന്നീട് ഗ്രൂപ്പ് രാഷ്ട്രീയമില്ലാതെ തന്നെ നിയമസഭകക്ഷി നേതാവാകുകയും ചെയ്ത ആദ്യത്തെയാളാണ് വി.ഡി.സതീശൻ.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/premium/opinion-and-analysis/2026/05/15/v-d-satheesan-s-rise-as-cm-and-kerala-s-new-political-landscape-prm.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.madhyamam.com/entertainment/celebrities/vd-satheesan-fully-understood-tmessage-of-sandesham-sathyan-anthikad-1520137&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനം ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[കേരള നിയമസഭ]]
!വർഷം
!നിയോജക മണ്ഡലം
!
!പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!എതിരാളി
!
!എതിരാളി പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!ഭൂരിപക്ഷം
!ഭൂരിപക്ഷം %
!ഫലം
|-
|[[1996 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''1996''']]
| rowspan=&quot;7&quot; |'''[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]'''
|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}}
|'''38,607'''
|'''43.67'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[P. Raju|പി. രാജു]]
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=7}}
|39,723
|44.93
| -1,116
| -1.26%
|style=&quot;background:#FFB6C1;&quot; | '''പരാജയപ്പെട്ടു'''
|-
|[[2001 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2001''']]
|'''48,859'''
|'''50.11%'''
|41,425
|42.48
|7,434
|7.63%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2006 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2006''']]
|'''51,099'''
|'''51.06'''
|കെ. എം. ദിനകരൻ
|43,307
|43.27
|7,792
|7.79%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2011 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2011''']]
|'''74,632'''
|'''51.78'''
|[[Pannian Ravindran|പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ]]
|62,955
|43.91
|11,349
|7.87%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2016 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2016''']]
|'''74,985'''
|'''46.70'''
|ശാരദ മോഹൻ
|54,351
|33.85
|20,364
|12.85%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2021 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2021''']]
|'''82,264'''
|'''51.87'''
|എം. ടി. നിക്സൺ
|60,963
|38.44
|21,301
|13.47%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2026 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2026''']]
|'''78,658'''
|'''49.2'''
|[[E. T. Taison|ഇ. ടി. ടൈസൺ]]
|58,058
|36.3
|20,600
|12.7%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|}
==അവലംബം==
{{Reflist|2}}
{{Fourteenth KLA}}
{{Fifteenth KLA}}

{{DEFAULTSORT:സതീശൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 31-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>4xmta5sw0mrgdnn6qjm5o5fdyshpbhr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619798</id>
      <parentid>4619763</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T08:38:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23700" sha1="ifyidzt3qiqn8vdo6lqkg75ek873k2z" xml:space="preserve">{{prettyurl|V.D. Satheesan}}
{{Infobox_politician
| name                = വി.ഡി. സതീശൻ
| image               = File:Vdsatheesan.jpg
| caption             = വി.ഡി. സതീശൻ
| office              = കേരളത്തിൻ്റെ 
നിയുക്ത [[കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term                = 18 മെയ് 2026 
| predecessor         = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| successor           = 
| office2             = പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, പതിനഞ്ചാം [[കേരള നിയമസഭ]]
| term_start2         = [[22 മേയ്]] [[2021]]
| term_end2           = [[4]] [[മെയ്]] [[2026]]
| predecessor2        = [[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
| successor2          = [[പിണറായി വിജയൻ]] 
| office3             = കേരള [[നിയമസഭാംഗം]]
| constituency3       = [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]
| term_start3         = [[മേയ് 16]] [[2001]]
| term_end3           = 
| predecessor3        = [[പി. രാജു]]
| successor3          = 
| salary              = 
| birth_date          = {{Birth date and age|1964|05|31}}
| birth_place         = [[നെട്ടൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]]
| residence           = [[ദേശം]], [[ആലുവ]], [[എറണാകുളം ജില്ല]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[File:Indian National Congress Flag.svg|frameless|25x25px]]
[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| religion            = [[ഹിന്ദു]]
| father              = കെ. ദാമോദര മേനോൻ
| mother              = വി. വിലാസിനി അമ്മ
| spouse              = ആർ. ലക്ഷ്മി പ്രിയ
| children            = ഒരു മകൾ
| footnotes           = 
| date                = മെയ് 14 
| year                = 2026
| source              = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/111%20V%20D%20Satheesan.pdf നിയമസഭ
| data1               = 
| 1blankname          = ഗവർണർ
| 1namedata           = [[രാജേന്ദ്ര അർലേക്കർ]]
}}
കേരളത്തിലെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] നേതാക്കളിലൊരാളും
2021 മുതൽ 2026 വരെ 
പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതാവും 2026 മെയ് 18 മുതൽ കേരളത്തിന്റെ പതിമൂന്നാമത് നിയുക്ത മുഖ്യമന്ത്രിയുമാണ് ''വടശ്ശേരി ദാമോദരൻ സതീശൻ'' എന്ന '''വി.ഡി.സതീശൻ.(31 മെയ് 1964)'''
[[എറണാകുളം ജില്ല]]യിൽ നിന്നുള്ള
കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ 
കോൺഗ്രസ് മുഖ്യമന്ത്രിയും
2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നും കേരള നിയമസഭയിൽ അംഗവുമാണ്.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-from-student-leader-to-kerala-chief-minister.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/habits-will-change-when-vd-satheesan-arrives.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/district-news/ernakulam/2026/05/15/vd-satheesan-political-insight.html&lt;/ref&gt;

സംസ്ഥാന മന്ത്രിസഭകളിൽ അംഗമാകാതെ
ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലെത്തുന്ന ആറാമത്തെ രാഷ്‌ട്രീയ നേതാവാണ് വി.ഡി.സതീശൻ. [[കെ. കരുണാകരൻ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവർക്ക് ശേഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് പദവിയിൽ നിന്ന് മുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്ന മൂന്നാമത്തെയാളുമാണ്. 
[[ഇ.എം.എസ്]], [[പട്ടം താണുപിള്ള]], [[എ.കെ. ആന്റണി]], [[ഇ.കെ. നായനാർ]], [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] എന്നിവരാണ് സതീശന് മുൻപ് മന്ത്രിയാകാതെ മുഖ്യമന്ത്രിയായവർ.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/14/vd-satheesan-green-mla-commitment-environmental-protection-forest-conservation-gadgil-report-nelliyampathi.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/05/15/vd-satheesan-university-election-strategy-1986.html&lt;/ref&gt;

==ജീവിതരേഖ==
എറണാകുളം ജില്ലയിലെ നെട്ടൂരിൽ (മരട് മുനിസിപ്പാലിറ്റി) വടശ്ശേരി ദാമോദര മേനോന്റെയും വി.വിലാസിനിയമ്മയുടെയും
നാലാമത്തെ മകനായി ഇടവ മാസത്തിലെ ചതയം നക്ഷത്രത്തിൽ 1964 മെയ് 31ന്  ജനനം. ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ, മനോഹരൻ, രാജശേഖരൻ, അജയകുമാർ, ആശ 
എന്നിവർ സഹോദരങ്ങളാണ്.

നെട്ടൂർ എസ്.വി.യു.പി. സ്ക്കൂളിൽ പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ശേഷം  പനങ്ങാട് ഹൈസ്ക്കൂളിൽ നിന്ന് പത്താം ക്ലാസ് പാസായ സതീശൻ പ്രീഡിഗ്രിയും ഡിഗ്രിയും തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിൽ നിന്ന് പൂർത്തിയാക്കി. 

കളമശേരി രാജഗിരി കോളേജിൽ നിന്ന് എം.എസ്.ഡബ്യു പാസായ ശേഷം തിരുവനന്തപുരം ലോ അക്കാദമിയിൽ നിന്നും എൽ.എൽ.ബിയും
ഗവ ലോ കോളേജിൽ നിന്ന് നിയമത്തിൽ മാസ്റ്റർ ബിരുദവും നേടി.
 
തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ കോൺഗ്രസിൻ്റെ
വിദ്യാർഥി പ്രസ്ഥാനമായ 
കെ.എസ്.യുവിൽ പ്രവർത്തിച്ചാണ് 
ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവേശം.

കെ.എസ്.യു വഴി വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്‌ട്രീയത്തിൻ്റെ നേതൃ നിരയിലെത്തിയ സതീശൻ പിന്നീട് കളമശേരി രാജഗിരി കോളേജിലെ യൂണിവേഴ്സിറ്റി യൂണിയൻ കൗൺസിലറും എം.ജി സർവകലാശാല യൂണിയൻ ചെയർമാനുമായി.

1986-ൽ എറണാകുളത്ത് വച്ച് നടന്ന 
എം.ജി സർവകലാശാല യുവജനോത്സവമായ ''ഉത്സവ് 86'' സ്തീശൻ്റെ സംഘാടക മികവിന് തെളിവായിരുന്നു. 

പത്ത് വർഷം കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ അഭിഭാഷകനായി ജീവിതമാരംഭിച്ച സതീശൻ
ഐ.എൻ.ടി.യു.സിയുടെ കീഴിലുള്ള 
നിരവധി ട്രേഡ് യൂണിയനുകളുടെ ഭാരവാഹിയായിരുന്നു.  

തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജിലെ ആർട്സ് ക്ലബ് സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു.  എം.ജി, കേരള സർവ്വകലാശാലകളിൽ യൂണിയൻ കൗൺസിലറായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;http://www.niyamasabha.org/codes/members/satheesanvd.pdf&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/politics/congress-mla-vd-satheesan-to-be-the-leader-of-opposition-in-kerala-121052201127_1.html&lt;/ref&gt;

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==
1986–1987 കാലഘട്ടത്തിൽ സതീശൻ [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാല]] യൂണിയന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെയും]] (NSUI)
എറണാകുളം ഡി.സി.സിയുടേയും
സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Members - Kerala Legislature&quot;&gt;{{Cite web|title=Members - Kerala Legislature|url=http://www.niyamasabha.org/codes/13kla/members/v_d_satheesan.htm|access-date=20 May 2021|website=www.niyamasabha.org}}&lt;/ref&gt;

1989-ൽ കെ.എസ്.യു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 1998-ൽ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ് പദവി, 2011-ലെ ഉമ്മൻ ചാണ്ടി മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രിപദം, 2017-ൽ രമേശ് ചെന്നിത്തല സംസ്ഥാന ആഭ്യന്തര വകുപ്പ് മന്ത്രിയായപ്പോൾ ഒഴിവ് വന്ന കെ.പി.സി.സി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം എന്നീ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് ആദ്യമെ സതീശൻ്റെ പേര് വന്നെങ്കിലും പിന്നീട് ആ സ്ഥാനങ്ങൾ സതീശന് നഷ്‌ടപ്പെടുകയായിരുന്നു.

വി. ഡി. സതീശന്റെ രാഷ്ട്രീയ അരങ്ങേറ്റം 1996-ലായിരുന്നു. അന്ന് [[കേരള നിയമസഭ]] തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂരിൽ]] നിന്ന് മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ]] സ്ഥാനാർഥിയായ [[പി. രാജു]]വിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ കാലത്ത് [[പറവൂർ]] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 

1996-ലെ തോൽവിക്ക് ശേഷം അഭിഭാഷക 
ജോലിയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ സതീശനെ
തിരിച്ച് വീണ്ടും രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമാക്കിയ കേരളത്തിലെ മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന ജി.കാർത്തികേയനാണ് സതീശൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരു.

2001-ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ
[[കേരള നിയമസഭ]]യിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] അഭിഭാഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു.

പിന്നീട് 2006, 2011, 2016, 2021, 2026 
വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പറവൂരിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sushanth|title=ASSEMBLY ELECTIONS 1957 - 2016(Kerala)|url=https://data-analytics.github.io/Election_Data/kerala.html|access-date=20 May 2021|website=data-analytics.GitHub.io}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kerala Assembly Election Results in 2016|url=https://www.elections.in/kerala/assembly-constituencies/2016-election-results.html|access-date=22 May 2021|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt; 

2006-ലെ 12-ാം കേരള നിയമസഭയിൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ]] [[ചീഫ് വിപ്പ്|ചീഫ് വിപ്പായും]] പ്രവർത്തിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Sudhi|first=K. S.|date=19 March 2021|title=Kerala Assembly Elections {{!}} Congress banks yet again on Satheesan in Paravur|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/elections/kerala-assembly/congress-banks-yet-again-on-satheesan-in-paravur/article34103288.ece|access-date=20 May 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ് വിപ്പ് സ്ഥാനം വഹിച്ചിരുന്ന ഇദ്ദേഹം അന്യസംസ്ഥാന ലോട്ടറിക്കെതിരായ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടി.&lt;ref name =madhyamam&gt;{{cite web | url =http://www.madhyamam.com/news/64579/110402 | title =സി.പി.ഐ 'തുരന്തോ'ക്കെതിരെ സതീശൻ | date =ഏപ്രിൽ 2, 2011 | accessdate =ഏപ്രിൽ 11, 2012 | publisher =മാതൃഭൂമി | language = }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2013-ൽ പരിസ്ഥിതിക്കുവേണ്ടിയും, ഗാഡ്ഗിൽ കമ്മറ്റി റിപ്പോർട്ടിനനുകൂലമായും പ്രതികരിക്കുന്ന എംഎൽഎമാരുടെ രാഷ്ട്രീയെതര സംഘത്തിൽ പ്രമുഖനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;http://4malayalees.com/index.php?page=newsDetail&amp;id=27830&lt;/ref&gt;
2013-ൽ തമിഴ്നാടിൻ്റെ ചുമതലയുള്ള എ.ഐ.സി.സി സെക്രട്ടറിയായും 
2014-ൽ കെ.പി.സി.സി വൈസ് പ്രസിഡണ്ടായും നിയമിതനായി.&lt;ref&gt;http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=16143395&amp;tabId=0&amp;contentType=EDITORIAL&amp;BV_ID=@@@{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2016, 2021 നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ യു.ഡി.എഫ് പരാജയപ്പെട്ടതോടെ 2016-ലെ പതിനാലാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന രമേശ് ചെന്നിത്തലക്ക് പകരം 2021 മേയ് 22-ന് 
അഖിലേന്ത്യ കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി വി.ഡി.സതീശനെ 15-ാം കേരള നിയമസഭയിലെ [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി]] തിരഞ്ഞെടുത്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=തങ്ങൾ|first=ശിഹാബുദ്ദീൻ|title=ഇനി പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ചാട്ടുളി സതീശൻ; തിരിച്ചുവരവിലേക്കുള്ള ആദ്യചുവട്‌|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheeshan-leader-of-opposition-in-kerala-1.5685199|access-date=22 May 2021|website=Mathrubhumi|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/vd-satheesan-kerala-chief-minister-aicc-announcement-si9j4v1i|title=Suspense ends; VD Satheesan named Kerala Chief Minister|access-date=2026-05-14|last=Desk|first=News|date=2026-05-14|language=en}}&lt;/ref&gt;

2021-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ
തുടർച്ചയായ തോൽവിയോടെ വെറും 22 സീറ്റിലേക്ക് ഒതുങ്ങി പോയ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയെ പ്രതിപക്ഷ നേതൃ സ്ഥാനമേറ്റ ശേഷം അഞ്ച് വർഷത്തെ 
പ്രവർത്തന മികവിൽ 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 63 സീറ്റിലേക്ക് ഉയർത്തിയ
സതീശൻ നേതൃത്വം നൽകിയ ഐക്യ ജനാധിപത്യമുന്നണി 2026-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 102 സീറ്റിൽ വൻ വിജയം നേടി പതിനാറാം കേരള നിയമസഭയിൽ 
ഭരണമുറപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt;https://www.madhyamam.com/kerala/vd-satheesan-visits-ak-antony-1519907&lt;/ref&gt;

പത്ത് ദിവസം നീണ്ടു നിന്ന അനിശ്ചിതത്തിന് ഒടുവിൽ
2026 മെയ് 14-ന് പതിനഞ്ചാം കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന വി.ഡി.സതീശനെ കോൺഗ്രസ്  ഹൈക്കമാൻഡ് കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref&gt;https://www.reporterlive.com/topnews/kerala/2026/05/14/vd-satheesan-cm-announcement-high-command-decision&lt;/ref&gt;

കേരളത്തിലെ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ 
എ ഐ ഗ്രൂപ്പുകളുടെ പിന്തുണ ഇല്ലാതെ 
പ്രതിപക്ഷ നേതൃ പദവിയിലെത്തുകയും പിന്നീട് ഗ്രൂപ്പ് രാഷ്ട്രീയമില്ലാതെ തന്നെ നിയമസഭകക്ഷി നേതാവാകുകയും ചെയ്ത ആദ്യത്തെയാളാണ് വി.ഡി.സതീശൻ.&lt;ref&gt;https://www.manoramaonline.com/premium/opinion-and-analysis/2026/05/15/v-d-satheesan-s-rise-as-cm-and-kerala-s-new-political-landscape-prm.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.madhyamam.com/entertainment/celebrities/vd-satheesan-fully-understood-tmessage-of-sandesham-sathyan-anthikad-1520137&lt;/ref&gt;

== തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനം ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[കേരള നിയമസഭ]]
!വർഷം
!നിയോജക മണ്ഡലം
!
!പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!എതിരാളി
!
!എതിരാളി പാർട്ടി
!വോട്ടുകൾ
!%
!ഭൂരിപക്ഷം
!ഭൂരിപക്ഷം %
!ഫലം
|-
|[[1996 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''1996''']]
| rowspan=&quot;7&quot; |'''[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|പറവൂർ]]'''
|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}}
|'''38,607'''
|'''43.67'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[P. Raju|പി. രാജു]]
|{{Party name with color|Communist Party of India|rowspan=7}}
|39,723
|44.93
| -1,116
| -1.26%
|style=&quot;background:#FFB6C1;&quot; | '''പരാജയപ്പെട്ടു'''
|-
|[[2001 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2001''']]
|'''48,859'''
|'''50.11%'''
|41,425
|42.48
|7,434
|7.63%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2006 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2006''']]
|'''51,099'''
|'''51.06'''
|കെ. എം. ദിനകരൻ
|43,307
|43.27
|7,792
|7.79%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2011 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2011''']]
|'''74,632'''
|'''51.78'''
|[[Pannian Ravindran|പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ]]
|62,955
|43.91
|11,349
|7.87%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2016 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2016''']]
|'''74,985'''
|'''46.70'''
|ശാരദ മോഹൻ
|54,351
|33.85
|20,364
|12.85%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2021 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2021''']]
|'''82,264'''
|'''51.87'''
|എം. ടി. നിക്സൺ
|60,963
|38.44
|21,301
|13.47%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|-
|[[2026 കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|'''2026''']]
|'''78,658'''
|'''49.2'''
|[[E. T. Taison|ഇ. ടി. ടൈസൺ]]
|58,058
|36.3
|20,600
|12.7%
| style=&quot;background:#90EE90;&quot; | '''വിജയിച്ചു'''
|}
==അവലംബം==
{{Reflist|2}}
{{Fourteenth KLA}}
{{Fifteenth KLA}}

{{DEFAULTSORT:സതീശൻ}}
[[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:മേയ് 31-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]]</text>
      <sha1>ifyidzt3qiqn8vdo6lqkg75ek873k2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കുംഭാവുരുട്ടി വെള്ളച്ചാട്ടം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153835</id>
    <revision>
      <id>4619705</id>
      <parentid>3941691</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T00:45:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YiFeiBot</username>
        <id>62774</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>1 ഇന്റര്വിക്കി കണ്ണികളെ [[d:|വിക്കിഡാറ്റയിലെ]] [[d:q16135798]] എന്ന താളിലേക്ക്  മാറ്റിപ്പാര്പ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.</comment>
      <origin>4619705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5471" sha1="j14wtrib415jgwzv0t1si1c3prlj0mt" xml:space="preserve">[[Image:Kumbavuruty water falls2.jpg|thumb|350px|കുംഭാവുരുട്ടി വെള്ളച്ചാട്ടം ]]
ചെങ്കോട്ട-അച്ചൻകോവിൽ പാതയിൽ നിന്നും നാല് കിലോമീറ്റർ ഉൾവനത്തിലാണ് '''കുംഭാവുരുട്ടി വെള്ളച്ചാട്ടം'''. [[അച്ചൻകോവിൽ]] ആറിന്റെ കൈവഴിയാറും, പുലിക്കവല, കാനയാർ എന്നീ പ്രദേശങ്ങളിലെ നദികളിലൂടെ ഒഴുകിയെത്തുന്ന അരുവികളും സംഗമിച്ചാണ് കുംഭാവുരുട്ടി ജലപാതത്തിൽ എത്തുന്നത്. കാൽനടയായി നാല് കിലോമീറ്റർ താണ്ടിയെത്തുന്ന വിനോദസഞ്ചാരികളെ ഏറെ ആകർഷിക്കുന്നവയാണ് ജലപാതം. 250 അടി ഉയരത്തിൽ നിന്നും ശക്തമായി എത്തുന്ന വെള്ളച്ചാട്ടത്തിന് കീഴെ കുളിച്ച് നിർവൃതിയടഞ്ഞ് സ്ത്രീകൾ അടക്കം നൂറുകണക്കിന് ആളുകളാണ് കുംഭാവുരുട്ടിയിൽ നിന്നുമടങ്ങുന്നത്. ഏറെ സാഹസികമായി മാത്രമേ ജലപാതത്തിനരികിൽ എത്താൻ കഴിയൂ. അപകടം പതിയിരിക്കുന്ന ഈ പാറകളിൽ അതീവശ്രദ്ധയോടെ നീങ്ങിയില്ലെങ്കിൽ അപകടം ഉറപ്പാണ്. 250 അടി ഉയരത്തിൽ നിന്നും എത്തുന്ന വെള്ളച്ചാട്ടം പാറമടക്കുകളിൽ പതിച്ചശേഷം നിരവധി ചുഴികളിലൂടെ ഒഴുകിയ ശേഷമാണ് അരുവിയായിത്തീരുന്നത്. വഴുവഴുപ്പൻ പാറകളിൽ ശ്രദ്ധയോടെ ചവുട്ടി നീങ്ങിയില്ലെങ്കിൽ ചുഴിയിൽ അകപ്പെടാം.

വനസംരക്ഷണസമിതിയുടെ പൂർണ്ണനിയന്ത്രണത്തിലാണ് കുംഭാവുരുട്ടി ജലപാതം. ഇവിടെയെത്തുന്ന ടൂറിസ്റ്റുകൾക്ക് അപകടം സംഭവിക്കാതിരിക്കാൻ പ്രത്യേക പരിശീലനം സിദ്ധിച്ച ഗൈഡുകളെ അധികൃതർ നിയമിച്ചിട്ടുണ്ട്. ജലപാതത്തിൽ എത്താൻ ഒരാൾക്ക് 10 രൂപയാണ് ടിക്കറ്റ് ചാർജ്ജ്.

ജില്ലയുടെ കിഴക്കൻമലയോരമേഖലയായ അച്ചൻകോവിൽ വനത്തിൽ നിന്നും ഒഴുകിഎത്തുന്ന വെള്ളച്ചാട്ടത്തിൽ കുളിച്ച് ഉല്ലസിക്കാൻ എത്തുന്ന വിനോദസഞ്ചാരികളിൽ ഏറെയും തമിഴ്‌നാട്ടുകാരാണ്. പ്രകൃതി കനിഞ്ഞ് ഒഴുകിയെത്തുന്ന ഔഷധഗുണമുള്ള വെള്ളച്ചാട്ടത്തിൽ കുളിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ തീരാവ്യാധി അടക്കമുള്ള അസുഖങ്ങൾ മാറിക്കിട്ടുമെന്നാണ് തമിഴ്‌നാട്ടിൽ നിന്നെത്തുന്നവരുടെ വിശ്വാസം.
&lt;gallery&gt;
പ്രമാണം:Kumbavuruty water falls1.jpg|കുംഭാവുരുട്ടി ജലപാതത്തിലേക്കുള്ള വഴി
പ്രമാണം:Kumbavuruty water falls3.jpg|കുംഭാവുരുട്ടി വെള്ളച്ചാട്ടം
File:Adventourous journey to kumbavurutty.jpg|കുംഭാവുരുട്ടി ജലപാതത്തിലേക്കുള്ള വഴി
File:Kumbavuruty vana samrakshana samithy office.jpg|കുംഭാവുരുട്ടി വന സംരക്ഷണ സമിതി ഓഫീസ്
&lt;/gallery&gt;
{{commons category|Kumbhavurutty Falls}}

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;

{{കൊല്ലം - സ്ഥലങ്ങൾ}}
{{Kollam-geo-stub}}
{{ഫലകം:WaterFallsinKerala}}

[[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കൊല്ലം ജില്ലയിലെ വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കൃത്യമായ ഭൂതലനിർദ്ദേശാങ്കങ്ങൾ ചേർക്കേണ്ട താളുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കൊല്ലം ജില്ലയിലെ വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ]]


{{WaterFallsinKerala}}

{{കൊല്ലം ജില്ല}}</text>
      <sha1>j14wtrib415jgwzv0t1si1c3prlj0mt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ജീവിത നൗക</title>
    <ns>0</ns>
    <id>167453</id>
    <revision>
      <id>4619709</id>
      <parentid>3799720</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T01:41:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jose Arukatty</username>
        <id>37011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* അഭിനേതാക്കൾ */</comment>
      <origin>4619709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8001" sha1="o6bx1ead67w0q8bt17momha6wfzqto8" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Jeevitha Nouka}}
{{Infobox Film
| name           = ജീവിത നൗക
| image          = Jeevitha Nouka.jpg
| image_size     = 
| caption        = ചലച്ചിത്രത്തിന്റെ പോസ്റ്റർ
| director       = [[കെ. വേമ്പു]]
| producer       = കെ.വി. കോശി&lt;br/&gt;[[കുഞ്ചാക്കോ]]
| writer         = [[മുതുകുളം രാഘവൻ പിള്ള]]
| starring       = [[തിക്കുറിശ്ശി സുകുമാരൻ നായർ|തിക്കുറിശ്ശി]]&lt;br/&gt;ബി.എസ്. സരോജ&lt;br/&gt;ആദിമൂലം&lt;br/&gt;[[പങ്കജവല്ലി]]&lt;br/&gt;[[എസ്.പി. പിള്ള]]&lt;br/&gt;നാണുക്കുട്ടൻ
| music          = [[വി. ദക്ഷിണാമൂർത്തി]]
| cinematography = പി.ബി. മണി
| editing        = എസ്. വില്ല്യംസ്
| studio         = [[Udaya Studios|കെ&amp;കെ കമ്പൈൻസ്]]&lt;br/&gt;(ഉദയാ സ്റ്റുഡിയോ)
| distributor    = 
| released       = [[മാർച്ച്]] 15, 1951
| runtime        = 170 മിനിറ്റ്
| country        = [[ഇന്ത്യ]]
| language       = [[മലയാളം]]
| budget         = {{INR}} 5 ലക്ഷം&lt;ref name=&quot;economy&quot;&gt;{{cite book|last= M. A. Oommen, Kumbattu Varkey Joseph|first=|title= Economics of Indian cinema|edition= |series= |year=1991 |publisher= Oxford &amp; IBH Publications|location= India|language=|isbn= 8120405757|page=50|chapter=}}&lt;/ref&gt;
| gross          = 
}}
1951 മാർച്ചിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ഒരു മലയാളചലച്ചിത്രമാണു് '''ജീവിത നൗക'''.  കെ ആന്റ് കെ പ്രൊഡക്ഷൻസ് എന്ന ബാനറിൽ [[കുഞ്ചാക്കോ|എം കുഞ്ചാക്കോയും]], കെ വി കോശിയും ചേർന്ന് നിർമ്മിച്ച ഈ ചിത്രം സംവിധാനം ചെയ്തത്  [[കെ. വേമ്പു]] ആണ്. കെ വി കോശിയുടെ കഥയ്ക്ക്  തിരക്കഥയുംസംഭാഷണവും രചിച്ചത് [[മുതുകുളം രാഘവൻപിള്ള|മുതുകുളം രാഘവൻപിള്ളയായിരുന്നു]] .ഗാനരചന [[അഭയദേവ്|അഭയദേവും]] സംഗീതസംവിധാനം [[വി. ദക്ഷിണാമൂർത്തി|വി. ദക്ഷിണാമൂർത്തിയും]] ആയിരുന്നു. തിരുച്ചി ലോകനാഥൻ , പി ലീല, കവിയൂർ രേവമ്മ, മെഹബൂബ്, ചന്ദ്രിക, സുന്ദരം എന്നിവരായിരുന്നു ഗായകർ. ഛായാഗ്രാഹണം ബാലസുബ്രഹ്മണ്യവും എഡിറ്റിംഗ്  കെ.ഡി. ജോർജും നിർവ്വഹിച്ചു.

മലയാളത്തിലെ 12-ആമത്തെ ചിത്രമായ &quot;ജീവിതനൗക&quot; അതുവരെ മലയാള സിനിമയിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന റെക്കോഡുകൾ ഭേദിച്ചു.&lt;ref name =desha&gt;{{cite web | url =http://www.deshabhimani.com/periodicalContent4.php?id=419 | title =ജീവിതനൗകയിലെ നായിക | date = | accessdate =മേയ് 12, 2012 | publisher =ദേശാഭിമാനി | language = }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  തിരുവനന്തപുരത്ത് മാത്രമായി 284 ദിവസം തുടർച്ചയായി പ്രദർശിപ്പിച്ചു. പിന്നീട് തമിഴ്, തെലുങ്ക്, കന്നഡ ഭാഷകളിലായി ഡബ്ബ് ചെയ്തു. അന്യഭാഷകളിൽ മൊഴിമാറ്റപ്പെടുന്ന ആദ്യ മലയാളചിത്രവും &quot;ജീവിതനൗക&quot;തന്നെ.

==ഇതിവൃത്തം== 
സോമന്റെയും ലക്ഷ്മിയുടെയും പ്രണയവും വിരഹവും പുനഃസമാഗമവുമാണ് ''ജീവിതനൗക''യുടെ പ്രമേയം . പണക്കാരായ സഹോദരങ്ങളിലെ  ഇളയവനായ സോമൻ താരതമ്യേനെ ദരിദ്രയായ ലക്ഷ്മിയെ ജീവിതസഖിയാക്കുന്നു. ജ്യേഷ്ഠന്റെ ഭാര്യയുടെ ദുഷ്പ്രവൃത്തികൾ കാരണം സോമൻ ജോലി തേടി വീട്ടിൽ നിന്നിറങ്ങുന്നു. ജ്യേഷ്ഠത്തിയുടെ മർദ്ദനം കാരണം ലക്ഷ്മി കുട്ടികളുമൊത്തു് തറവാടു വിട്ടിറങ്ങുന്നു. ജോലിക്കായി അലഞ്ഞുതിരിയുന്ന സോമന് ഒരു കാറപകടമുണ്ടാകുകയും അതുവഴി സമ്പന്നരായ കാറുടമകൾ അയാൾക്കു് ജോലികൊടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.  ജോലിയിൽ നിന്നു് കിട്ടുന്ന വരുമാനം തറവാട്ടിലേക്കയക്കുമ്പോൾ അതു് കള്ളത്തരത്തിൽ ജ്യേഷ്ഠന്റെ ഭാര്യ കരസ്തമാക്കുന്നു. നാളുകൾക്കു ശേഷം തിരിച്ചെത്തുന്ന സോമൻ ഭാര്യയെയും മക്കളെയും തേടിയലയുകയും കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

==അഭിനേതാക്കൾ==
*[[തിക്കുറിശ്ശി സുകുമാരൻ നായർ]] - സോമൻ 
*[[സെബാസ്റ്റ്യൻ കുഞ്ഞുകുഞ്ഞു ഭാഗവതർ|സെബാസ്റ്റ്യൻ കുഞ്ഞുകുഞ്ഞുഭാഗവതർ]] - സോമന്റെ സഹോദരൻ
*[[ബി.എസ്. സരോജ]] - ലക്ഷ്മി
*മുതുകുളം രാഘവൻപിള്ള 
*[[എസ്.പി. പിള്ള]] - ശങ്കു
*[[പൊന്നപ്പൻ ആറുകാട്ടി]] - പോലീസ് സബ്ഇൻസ്പെക്ടർ
*നാണുക്കുട്ടൻ - സമീന്ദാർ 
*മാത്തപ്പൻ
*[[പങ്കജവല്ലി]] - ജാനു
*ചെങ്ങൂർ ജാനകി
*ഗുരുഗോപിനാഥ്
*ബേബിഗിരിജ
*ആദിമൂലം - കണിയാൻ

==ഗാനങ്ങൾ==
*''വരൂ നായികേ''
*''ആനത്തലയോളം വെണ്ണ''
*''തോർന്നീടുമോ കണ്ണീർ''
*അകാല ആരും കൈ വിടും നീ താനെ നിൻ സഹായം (മെഹ്ബൂബ് ബായി യുടെ ആദ്യ സിനിമ ഗാനം ) 

==അവലംബം==
{{Reflist}}

[[വർഗ്ഗം:1951-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ‎]]
[[വർഗ്ഗം:കെ.ഡി. ജോർജ്ജ് ചിത്രസംയോജനം ചെയ്ത ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പി.ബി. മണി ഛായാഗ്രഹണം ചെയ്ത ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>o6bx1ead67w0q8bt17momha6wfzqto8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>തിരുവനന്തപുരം കോർപ്പറേഷൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169779</id>
    <revision>
      <id>4619785</id>
      <parentid>4601859</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T07:24:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4619785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27771" sha1="6thnaogpqr9soqfmuyam3lp7ogt34tv" xml:space="preserve">{{prettyurl|Corporation of Thiruvananthapuram}}
{{Infobox legislature
| name = തിരുവനന്തപുരം മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ
| coa_pic = Seal of Thiruvananthapuram.png
| coa_res = 150px
| coa-pic = Thiruvananthapuram Ward Map.png
| coa-res = 200px
| house_type = Municipal Corporation
| body = 
| leader1_type = [[മേയർ]]
| leader1 = [[വി. വി. രാജേഷ്]]
| party1 = [[Bharatiya Janata Party|ബി.ജെ.പി.]]
| election1 = 26 ഡിസംബർ 2025
| leader2_type = [[ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ]]
| leader2 = ആശാ നാഥ് ജി. എസ്.
| party2 = [[Bharatiya Janata Party|ബി.ജെ.പി.]]
| election2 = 26 ഡിസംബർ 2025
| leader3 = ജഹാംഗീർ എസ്.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://tmc.lsgkerala.gov.in/en/secretary | title=Secretary &amp;#124; City of Thiruvananthapuram | access-date=2025-12-30 | archive-date=2025-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250904201232/https://tmc.lsgkerala.gov.in/en/secretary | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| leader3_type = [[Municipal Commissioner (India)|മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ സെക്രട്ടറി]]
| structure1 = {{Switcher|[[File:India Kerala Thiruvananthapuram Municipal Corporation Partywise 2025.svg|300px]]|By party|[[File:India Kerala Thiruvananthapuram Municipal Corporation Alliance Wise 2025.svg|300px]]|By alliance}}
| structure1_res = 300px
| members = 101
| last_election1 = [[2025 Thiruvananthapuram Municipal Corporation election|9 December 2025]]
| next_election1 = ഡിസംബർ 2030
| political_groups1 = '''[[Government]] (51)''' &lt;br /&gt;
{{colorbox|#F98C1F}} [[National Democratic Alliance|NDA]] (51) 
*{{colorbox|#FF9933}} [[Bharatiya Janata Party|BJP]] (50)
*{{colorbox|#B2B2B2}} [[Independent politician|IND]] (1)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2025/12/25/independent-councillor-bjp-support-tvm.html|title=Independent councillor Patoor Radhakrishnan backs BJP in TVM Corporation|work=Onmanorama|accessdate=25 December 2025}}&lt;/ref&gt;{{efn|Independent councillor M. Radhakrishnan extended support to BJP.}}
'''Official Opposition (29)''' &lt;br /&gt;
{{colorbox|#FF0000}} [[Left Democratic Front (Kerala)|LDF]] (29)
*{{colorbox|#CC0D0D}} [[Communist Party of India (Marxist)|CPI(M)]] (26)
*{{colorbox|#F9001B}} [[Communist Party of India|CPI]] (3)
'''Other Opposition (20)''' &lt;br /&gt;
{{colorbox|#046FFF}} [[United Democratic Front (Kerala)|UDF]] (19)
*{{colorbox|#00BFFF}} [[Indian National Congress|INC]] (16)
*{{colorbox|#228B22}} [[Indian Union Muslim League|IUML]] (2)
*{{colorbox|#D84C4C}} [[Revolutionary Socialist Party (India)|RSP]] (1)
*{{colorbox|#B2B2B2}} [[Independent politician|IND]] (1)
'''Vacant (1)'''
*{{colorbox|#FFFFFF}} Vacant (1){{efn|Election to Ward 66 was postponed due to the death of an independent candidate.}}
| website = {{url|https://tmc.lsgkerala.gov.in/en}}
| native_name_lang = തിരുവനന്തപുരം നഗരസഭ
| foundation = 3 ഒക്ടോബർ 1940
}}

കേരളത്തിലെ ആറ് കോർപ്പറേഷനുകളിൽ ഒന്നാണ് '''തിരുവനന്തപുരം കോർപ്പറേഷൻ'''. തിരുവനന്തപുരം കോർപ്പറേഷന്റെ വിസ്തൃതി 214.86 ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ വിസ്തൃതിയിൽ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഈ നഗര കോർപ്പറേഷനിൽ 101 വാർഡുകളും 957,730 ജനസംഖ്യയുമുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tmc.lsgkerala.gov.in/en/general-information|title=General Information|access-date=2023-08-20|website=Kerala Local Self-Government|publisher=Thiruvananthapuram Municipal Corporation|archive-date=2024-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240305031456/https://tmc.lsgkerala.gov.in/en/general-information|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കേരളത്തിൽ ആദ്യമായി രൂപീകരിച്ച കോർപ്പറേഷനാണ് തിരുവനന്തപുരത്തേത്. സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുമുമ്പ് രൂപം കൊണ്ട് ഏക കോർപ്പറേഷനും ഇതാണ്.

1940-ൽ രൂപീകരിച്ച തിരുവനന്തപുരം സിറ്റി മുനിസിപ്പൽ ആക്റ്റിലെ നാലാം വകുപ്പ് പ്രകാരം രൂപം കൊണ്ടതാണ് തിരുവനന്തപുരം കോർപ്പറേഷൻ. ഇത് രൂപം കൊണ്ടത് 1940 ഒക്ടോബർ 30-നാണ്&lt;ref&gt;[http://www.mathrubhumi.com/kozhikode/news/1871315-local_news-Kozhikode-%E0%B4%95%E0%B5%8B%E0%B4%B4%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%8B%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E2%80%8C.html  കോഴിക്കോട് കോർപ്പറേഷന് 50 ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

തിരുവനന്തപുരം താലൂക്കും നെയ്യാറ്റിൻകര താലൂക്കും ഭാഗികമായും തിരുവനന്തപുരം കോർപ്പറേഷനിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ തിരുവനന്തപുരം, നേമം, വട്ടിയൂർക്കാവ്, കഴക്കൂട്ടം, കോവളം (ഭാഗീകം, നിയോജകമണ്ഡലത്തിലെ 5 വാർഡുകൾ) എന്നീ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങളും തിരുവനന്തപുരം കോർപ്പറേഷനിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

തിരുവനന്തപുരം കോർപ്പറേഷനിൽ 23 റവന്യൂ വില്ലേജുകൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അവ പാങ്ങപ്പാറ, ഉളിയാഴ്ത്തുറ, കഴക്കൂട്ടം, അയിരൂപ്പാറ, വിഴിഞ്ഞം, തൈക്കാട്, മണക്കാട്, തിരുമല, ചെറുവയ്ക്കൽ, ഉള്ളൂർ, പട്ടം, കുടപ്പനക്കുന്ന്, പേരൂർക്കട, കവടിയാർ,  വട്ടിയൂർക്കാവ്, ശാസ്തമംഗലം, പേട്ട, വഞ്ചിയൂർ, കടകമ്പള്ളി, മുട്ടത്തറ, ആറ്റിപ്ര, തിരുവല്ലം, നേമം. 

കേരളത്തിലെ മറ്റ് കോർപ്പറേഷനുകൾ [[തൃശ്ശൂർ കോർപ്പറേഷൻ|തൃശ്ശൂർ]], [[കൊല്ലം കോർപ്പറേഷൻ|കൊല്ലം]], [[കൊച്ചി കോർപ്പറേഷൻ|കൊച്ചി]], [[കോഴിക്കോട് കോർപ്പറേഷൻ|കോഴിക്കോട്]] [[കണ്ണൂർ നഗരസഭ|കണ്ണൂർ]] എന്നിവയാണ്. ബിജെപി പ്രതിനിധി ആയ വി. വി. രാജേഷ് ആണ് ഇപ്പോഴത്തെ തിരുവനന്തപുരം കോർപ്പറേഷൻ മേയർ.(ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ മേയറാണ്)

== ചരിത്രം ==
[[തിരുവിതാംകൂർ]] രാജ്യത്തെ രാജാവായിരുന്ന [[ആയില്യം തിരുനാൾ ബാലരാമ വർമ്മ|ആയില്യം തിരുനാളിന്റെ]] ഭരണകാലത്ത് 1877-ൽ തിരുവനന്തപുരത്ത് കൺസർവൻസി വകുപ്പ് ആരംഭിച്ചു. ഈ ക്രമീകരണ പ്രകാരം, നഗരത്തെ കോട്ടയ്ക്കകം (കോട്ടയ്ക്കുള്ളിലെ പ്രദേശങ്ങൾ), ചാല, ശ്രീവരാഹം, മണക്കാട്, പേട്ട എന്നിങ്ങനെ 5 ഡിവിഷനുകളായി വിഭജിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tmc.lsgkerala.gov.in/en/general-information|title=General Information|access-date=2023-08-20|website=Kerala Local Self-Government|publisher=Thiruvananthapuram Municipal Corporation|archive-date=2024-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240305031456/https://tmc.lsgkerala.gov.in/en/general-information|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

കൺസർവൻസി കമ്മിറ്റിയുടെ ആദ്യ പ്രസിഡന്റ് ദിവാൻ പേഷ്കാർ ഇരവിപേരൂർ പിള്ള ആയിരുന്നു. കമ്മിറ്റിയിൽ ആകെ 19 അംഗങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു. 1920 ൽ തിരുവനന്തപുരം മുനിസിപ്പാലിറ്റി നിലവിൽ വന്നു. രണ്ട് പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് ശേഷം, ശ്രീ ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമ വർമ്മയുടെ ഭരണകാലത്ത്, 1940 ഒക്ടോബർ 30 ന് തിരുവനന്തപുരം മുനിസിപ്പാലിറ്റി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനായി മാറി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tmc.lsgkerala.gov.in/en/general-information|title=General Information|access-date=2023-08-20|website=Kerala Local Self-Government|publisher=Thiruvananthapuram Municipal Corporation|archive-date=2024-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240305031456/https://tmc.lsgkerala.gov.in/en/general-information|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ഭരണനിർവ്വഹണം ==
നഗര കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണം മേയറുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള 100 അംഗങ്ങളുള്ള ഒരു കൗൺസിലാണ് നടത്തുന്നത്. കൗൺസിലിലെ അംഗങ്ങളെ ഓരോ അഞ്ച് വർഷത്തിലും തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു, ഏറ്റവും പുതിയ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് 2025-ൽ ആയിരുന്നു. കേരള മുനിസിപ്പാലിറ്റീസ് ആക്ടിൽ വ്യവസ്ഥ ചെയ്തിട്ടുള്ള അധികാരങ്ങൾ വിനിയോഗിക്കുന്നതിനും, അത്തരം ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നതിനും അല്ലെങ്കിൽ അത്തരം പ്രവർത്തനങ്ങൾ നിർവഹിക്കുന്നതിനുമായി ഇത് സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റികൾ രൂപീകരിക്കുന്നു.

മേയറെ കൗൺസിലർമാർക്കിടയിൽ നിന്ന് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. കൗൺസിൽ യോഗങ്ങൾക്ക് അധ്യക്ഷത വഹിക്കുന്ന മേയർ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണപരമായ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ മൊത്തത്തിലുള്ള മേൽനോട്ടത്തിനും നിയന്ത്രണത്തിനും ഉത്തരവാദിയാണ്.

ധനകാര്യ സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റി ചെയർമാൻ കൂടിയായ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ, മേയറുടെ അസാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ കൗൺസിൽ യോഗങ്ങളിൽ അധ്യക്ഷത വഹിക്കുന്നു. ടിഎംസിയുടെ സെക്രട്ടറി കേരള സർക്കാർ നേരിട്ട് നിയമിക്കുന്ന ഒരു സിവിൽ സർവ്വീസുകാരനാണ്. നഗരത്തിലെ ക്രമസമാധാനപാലനം [[തിരുവനന്തപുരം സിറ്റി പോലിസ്|തിരുവനന്തപുരം സിറ്റി പോലീസ് കമ്മീഷണറാണ്]] കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത്. നന്ദാവനത്തിലെ ആംഡ് റിസർവ് ക്യാമ്പും പേരൂർക്കടയിലെ എസ്എപി ക്യാമ്പും ഉൾപ്പെടെ നഗരത്തിലെ പോലീസ് സേനയുടെ ആകെ ശേഷി ഏകദേശം 4,500 ആണ്.

1940-ൽ  30.66 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തൃതിയുണ്ടായിരുന്ന കോർപ്പറേഷൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ 24 വാർഡുകളായിട്ടാണ് വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്. കാലക്രമേണ,  100 വാർഡുകളായി വളർന്ന നഗര കോർപ്പറേഷൻ, ഇപ്പോൾ തിരുവനന്തപുരം കോർപ്പറേഷൻ കൗൺസിൽ നിയമസഭ കഴിഞ്ഞാൽ കേരളത്തിലെ രണ്ടാമത്തെ വലിയ ജനാധിപത്യപരമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട സ്ഥാപനമാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tmc.lsgkerala.gov.in/en/general-information|title=General Information|access-date=2023-08-20|website=Kerala Local Self-Government|publisher=Thiruvananthapuram Municipal Corporation|archive-date=2024-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240305031456/https://tmc.lsgkerala.gov.in/en/general-information|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== മേയർമാരുടെ പട്ടിക ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!#
!പേര്
! colspan=&quot;3&quot; |കാലാവധി
! colspan=&quot;2&quot; |പാർട്ടി
|-
|1
|സി. ഒ. മാധവൻ
|30 ഒക്ടോബർ 1940
|28 സെപ്റ്റംബർ 1942
|1 വർഷം, 333 ദിവസം
|rowspan=&quot;7&quot; |സ്വത.
|rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Independent politician}}&quot; |
|-
|2
|എം. ഗോവിന്ദ പിള്ള
|28 സെപ്റ്റംബർ 1942
|17 ഏപ്രിൽ 1943
|201 ദിവസം
|-
|3
|കെ. ജോർജ്ജ്
|17 ഏപ്രിൽ 1943
|22 ഏപ്രിൽ 1944
|1 വർഷം, 5 ദിവസം
|-
|4
|പി. എസ്. നടരാജപിള്ള
|22 ഏപ്രിൽ 1944
|8 ആഗസ്റ്റ് 1944
|108 ദിവസം
|-
|5
|സി. ലക്ഷ്മണ ശാസ്ത്രി
|8 ആഗസ്റ്റ് 1944
|24 ഏപ്രിൽ 1945
|259 ദിവസം
|-
|6
|പി. സുബ്രഹ്മണ്യൻ
|24 ഏപ്രിൽ 1945
|22 ഏപ്രിൽl 1947
|1 വർഷം, 363 ദിവസം
|-
|7
|കെ. ഗോപാല പിള്ള
|22 ഏപ്രിൽ 1947
|8 ഡസംബർ 1947
|230 ദിവസം
|-
|8
|എസ്. വരദരാജൻ നായർ
|17 ഡിസംബർ 1947
|21 ഏപ്രിൽl 1949
|1 വർഷം, 125 ദിവസം
|rowspan=&quot;6&quot;|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് 
|rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|-
|9
|ടി. എസ്. കൃഷ്ണമൂർത്തി അയ്യർ
|21 ഏപ്രിൽ 1949
|22 ഏപ്രിൽ 1950
|1 വർഷം, 1 ദിവസം
|-
|10
|പി. ഗോവിന്ദൻ കുട്ടി നായർ
|22 ഏപ്രിൽl 1950
|15 ഏപ്രിൽ 1951
|358 ദിവസം
|-
|11
|ജെ. ഇ. ഫെർണാണ്ടസ്
|16 ഏപ്രിൽ 1951
|20 ഫെബ്രുവരി 1953
|1 വർഷം, 310 days
|-
|12
|ആർ. ബാലകൃഷ്ണൻ നായർ
|20 ഫെബ്രുവരി 1953
|12 ജനുവരി 1954
|326 ദിവസം
|-
|13
|ടി. കൃഷ്ണപിള്ള
|12 ജനുവരി 1954
|11 ജനുവരി 1955
|364 ദിവസം
|-
|14
|എൻ. കെ. കൃഷ്ണപിള്ള
|11 ജനുവരി 1955
|4 ജൂൺ 1955
|144 ദിവസം
|സ്വത.
|style=&quot;background-color: {{party color|Independent politician}}&quot; |
|-
|15
|ആർ. പരമേശ്വരൻ പിള്ള (നടൻ മധുവിന്റെ പിതാവ്)
|10 ജൂൺ 1955
|15 മാർച്ച് 1956
|279 ദിവസം
|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് 
|style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|-
|16
|പൊന്നറ ശ്രീധർ
|20 മാർച്ച് 1956
|21 ഫെബ്രുവരി 1957
|338 ദിവസം
|പ്രജാ സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി
|style=&quot;background-color: {{party color|Praja Socialist Party}}&quot; |
|-
|17
|പി. ഗോവിന്ദൻ കുട്ടി നായർ
|21 ഫെബ്രുവരി 1957
|1 നവംബർ 1960
|3 വർഷം, 254 ദിവസം
|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് 
|style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|-
|18
|ഇ. പി. ഈപ്പൻ
|5 നവംബർ 1960
|6 ജനുവരി 1962
|1 വർഷം, 62 ദിവസം
|പ്രജാ സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി
|style=&quot;background-color: {{party color|Praja Socialist Party}}&quot; |
|-
|19
|സി. ആർ. ദാസ്
|6 ജനുവരി 1962
|8 ജനുവരി 1963
|1 വർഷം, 2 ദിവസം
|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് 
|style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|-
|20
|സി. എസ്. നീലകണ്ഠൻ നായർ
|8 ജനുവരി 1963
|2 ജൂലൈ 1964
|1 വർഷം, 176 ദിവസം
|സംയുക്ത സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി
|style=&quot;background-color: {{party color|Samyukta Socialist Party}}&quot; |
|-
|21
|വി. കൃഷ്ണ മുരാരി
|13 ജൂലൈ 1964
|8 നവംബർ 1965
|1 വർഷം, 118 ദിവസം
|rowspan=2|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് 
|rowspan=2 style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|-
|22
|എസ്. സത്യകാമൻ നായർ
|9 നവംബർ 1965
|6 നവംബർ 1966
|362 ദിവസം
|-
|23
|കോസല രാമദാസ്
|7 നവംബർ 1966
|2 നവംബർ 1967
|360 ദിവസം
|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)
|style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|-
|24
|ജി. കുട്ടപ്പൻ
|3 നവംബർ 1967
|10 നവംബർ 1968
|1 വർഷം, 7 ദിവസം
|പ്രജാ സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി
|style=&quot;background-color: {{party color|Praja Socialist Party}}&quot; |
|-
|25
|കെ. സി. വാമദേവൻ
|11 നവംബർ 1968
|1 നവംബർ 1970
|1 വർഷം, 355 ദിവസം
|റെവല്യൂഷണറി സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി
|style=&quot;background-color: {{party color|Revolutionary Socialist Party (India)}}&quot; |
|-
|26
|എ. കുഞ്ഞുരാമൻ
|3 നവംബർ 1970
|8 നവംബർ 1971
|1 വർഷം, 5 ദിവസം
|rowspan=3|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് 
|rowspan=3 style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|-
|27
|എ. മുഹമ്മദ് കാസിം
|9 നവംബർ 1971
|12 നവംബർ 1972
|1 വർഷം, 3 ദിവസം
|-
|28
|കെ. കരുണാകരൻ
|13 നവംബർ 1972
|11 നവംബർ 1973
|363 ദിവസം
|-
|29
|എം. എൻ. ഗോപിനാഥൻ നായർ
|12 നവംബർ 1973
|10 നവംബർ 1974
|363 ദിവസം
|rowspan=18 |
|rowspan=18 style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|-
|30
|എം. പി. പത്മനാഭൻ
|11 നവംബർ 1974
|11 ഡസംബർ 1975
|1 വർഷം, 30 ദിവസം
|-
|31
|എം. പി. പത്മനാഭൻ
|3 ഒക്ടോബർ 1979
|5 ഒക്ടോബർ 1981
|2 വർഷം, 2 ദിവസം
|-
|32
|എസ്. ഫ്രെഡി പെരേര
|6 ഒക്ടോബർ 1981
|4 ഒക്ടോബർ 1982
|363 ദിവസം
|-
|33
|കെ. പ്രഭാകരൻ നായർ
|5 ഒക്ടോബർ 1982
|3 ഒക്ടോബർ 1983
|363 ദിവസം
|-
|34
|എം. അബൂബക്കർ
|4 ഒക്ടോബർ 1983
|30 സെപ്റ്റംബർ 1984
|362 ദിവസം
|-
|35
|സി. ജയൻ ബാബു
|4 ഫെബ്രുവരി 1988
|3 ഫെബ്രുവരി 1989
|365 days
|-
|36
|പി. മാക്സ്വെൽ
|7 ഫെബ്രുവരി 1989
|4 ഫെബ്രുവരി 1990
|362 ദിവസം
|-
|37
|സ്റ്റാൻലി സത്യനേശൻ
|5 ഫെബ്രുവരി 1990
|5 ഫെബ്രുവരി 1991
|1 വർഷം, 0 ദിവസം
|-
|38
|വി. കരുണാകരൻ നായർ
|5 ഫെബ്രുവരി 1991
|5 ഫെബ്രുവരി 1992
|1 വർഷം, 0 ദിവസം
|-
|39
|എം. പി. പത്മനാഭൻ
|5 ഫെബ്രുവരി 1992
|31 ജനുവരി 1994
|1 വർഷം, 360 ദിവസം
|-
|40
|വി. ശിവൻകുട്ടി
|4 ഒക്ടോബർ 1995
|4 ഒക്ടോബർ 2000
|5 വർഷം, 0 ദിവസം
|-
|41
|ജെ. ചന്ദ്ര
|5 ഒക്ടോബർ 2000
|30 സെപ്റ്റംബർ 2005
|4 വർഷം, 360 ദിവസം
|-
|42
|സി. ജയൻ ബാബു
|6 ഒക്ടോബർ 2005
|1 ഒക്ടോബർ 2010
|4 വർഷം, 360 ദിവസം
|-
|43
|കെ. ചന്ദ്രിക
|9 നവംബർ 2010
|31 ഒക്ടോബർ 2015
|4 വർഷം, 356 ദിവസം
|-
|44
|വി. കെ. പ്രശാന്ത്
|18 നവംബർ 2015
|26 ഒക്ടോബർ 2019
|3 വർഷം, 342 ദിവസം
|-
|45
|കെ. ശ്രീകുമാർ
|12 നവംബർ 2019
|11 നവംബർ 2020
|365 ദിവസം
|-
|46
|എസ്. ആര്യ രാജേന്ദ്രൻ
|28 ഡിസംബർ 2020
|20 ഡസംബർ 2025
|4 വർഷം, 357 ദിവസം
|-
|47
|വി. വി. രാജേഷ്
|26 ഡിസംബർ 2025
|''Incumbent''
|
|ഭാരതീയ ജനതാപാർട്ടി
|style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
|-
|}


&lt;mapframe width=&quot;500&quot; height=&quot;500&quot; text=&quot;തിരുവനന്തപുരം കോർപ്പറേഷൻ വാർഡുകൾ&quot; align=&quot;center&quot;&gt;
{
  &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,
  &quot;service&quot;: &quot;geoline&quot;,
  &quot;properties&quot;: {
    &quot;stroke&quot;: &quot;#0000ff&quot;,
    &quot;stroke-width&quot;: 2
  },
  &quot;query&quot;: &quot;\nSELECT ?id ?idLabel (concat('[[', ?idLabel, ']]') as ?title) WHERE\n{\n?id wdt:P361 wd:Q7785507 . # ward of TVM corp\nSERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'ml'.\n?id rdfs:label ?idLabel .\n}\n}&quot;}
&lt;/mapframe&gt;

==വാർഡുകൾ==
[[പ്രമാണം:Thiruvananthapuram Corporation Office 2021 January.jpg|ലഘുചിത്രം|കോർപ്പറേഷൻ ഓഫീസ്]]
# കഴക്കൂട്ടം
# ചന്തവിള
# കാട്ടായിക്കോണം
# ശ്രീകാര്യം
# ചെറുവയ്ക്കൽ
# ഉള്ളൂർ
# ഇടവക്കോട്
# ചെല്ലമംഗലം
# ചെമ്പഴന്തി
# പൗഡികോണം
# ഞാണ്ടൂർക്കോണം
# കിണവൂർ
# മണ്ണന്തല
# നാലാഞ്ചിറ
# കേശവദാസപുരം
# മെഡിക്കൽ കോളേജ്
# പട്ടം
# മുട്ടട
# കുടപ്പനക്കുന്ന്
# പാതിരിപ്പള്ളി
# ചെട്ടിവിളാകം
# ശാസ്തമംഗലം
# കവടിയാർ
# കുറവൻകോണം
# നന്തൻകോട്
# കുന്നുകുഴി
# പാളയം
# തൈക്കാട്
# വഴുതയ്ക്കാട്
# കാഞ്ഞിരംപാറ
# പേരൂർക്കട
# തുരുത്തുംമല
# നെട്ടയം
# കാച്ചാണി
# വാഴോട്ടുകോണം
# വട്ടിയൂർക്കാവ്
# കൊടുങ്ങാനൂർ
# പി.ടി.പി. നഗർ
# പാങ്ങോട്
# തിരുമല
# വലിയവിള
# പൂജപ്പുര
# വലിയശാല
# ജഗതി
# കരമന
# ആറന്നൂർ
# മുടവൻമുകൾ
# തൃക്കണ്ണാപുരം.
# നേമം
# പൊന്നുമംഗലം
# പുന്നയ്ക്കാമുകൾ
# പാപ്പനംകോട്
# എസ്റ്റേറ്റ്
# നെടുങ്കാട്
# കാലടി
# മേലാങ്കോട്
# പുഞ്ചക്കരി
# പൂങ്കുളം
# വേങ്ങാനൂർ
# മുല്ലൂർ
# കോട്ടപ്പുറം
# വിഴിഞ്ഞം
# ഹാർബർ
# വെള്ളാർ
# തിരുവല്ലം
# പൂന്തുറ
# അമ്പലത്തറ
# കമലേശ്വരം
# കളിപ്പാൻകുളം
# ആറ്റുകാൽ
# ചാല
# മണക്കാട്
# കുര്യാത്തി
# പുത്തൻപള്ളി
# മാണിക്യവിളാകം
# ബീമാപ്പള്ളി ഈസ്റ്റ്
# ബീമാപ്പള്ളി
# മുട്ടത്തറ
# ശ്രീവരാഹം
# ഫോർട്ട്
# തമ്പാനൂർ
# വഞ്ചിയൂർ
# ശ്രീകണ്ഠേശ്വരം
# പെരുന്താന്നി
# പാൽക്കുളങ്ങര
# ചാക്ക
# വലിയതുറ
# വള്ളക്കടവ്
# ശംഖുമുഖം
# വെട്ടുകാട്
# കരിയ്ക്കകം
# കടകംപള്ളി
# പേട്ട
# കണ്ണമ്മൂല
# അണമുഖം
# ആക്കുളം
# കുളത്തൂർ
# ആറ്റിപ്ര
# പൗണ്ട്കടവ്
# പള്ളിത്തുറ

==അവലംബം==
{{RL}}
*http://www.corporationoftrivandrum.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111115095559/http://www.corporationoftrivandrum.in/ |date=2011-11-15 }}
*http://www.trend.kerala.gov.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190902161720/http://www.trend.kerala.gov.in/ |date=2019-09-02 }} 
*http://lsgkerala.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161110011609/http://lsgkerala.in/ |date=2016-11-10 }}
{{തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}}

[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:തിരുവനന്തപുരം ജില്ല]]</text>
      <sha1>6thnaogpqr9soqfmuyam3lp7ogt34tv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619788</id>
      <parentid>4619785</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T07:31:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <origin>4619788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28261" sha1="42530sdf7m4skih64o1vz9ju9t97ox1" xml:space="preserve">{{prettyurl|Corporation of Thiruvananthapuram}}
{{Infobox legislature
| name = തിരുവനന്തപുരം മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ
| coa_pic = Seal of Thiruvananthapuram.png
| coa_res = 150px
| coa-pic = Thiruvananthapuram Ward Map.png
| coa-res = 200px
| house_type = Municipal Corporation
| body = 
| leader1_type = [[മേയർ]]
| leader1 = [[വി. വി. രാജേഷ്]]
| party1 = [[Bharatiya Janata Party|ബി.ജെ.പി.]]
| election1 = 26 ഡിസംബർ 2025
| leader2_type = ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ
| leader2 = ആശാ നാഥ് ജി. എസ്.
| party2 = [[Bharatiya Janata Party|ബി.ജെ.പി.]]
| election2 = 26 ഡിസംബർ 2025
| leader3 = ജഹാംഗീർ എസ്.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://tmc.lsgkerala.gov.in/en/secretary | title=Secretary &amp;#124; City of Thiruvananthapuram | access-date=2025-12-30 | archive-date=2025-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250904201232/https://tmc.lsgkerala.gov.in/en/secretary | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| leader3_type = മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ സെക്രട്ടറി
| structure1 = {{Switcher|[[File:India Kerala Thiruvananthapuram Municipal Corporation Partywise 2025.svg|300px]]|By party|[[File:India Kerala Thiruvananthapuram Municipal Corporation Alliance Wise 2025.svg|300px]]|By alliance}}
| structure1_res = 300px
| members = 101
| last_election1 = [[2025 Thiruvananthapuram Municipal Corporation election|9 December 2025]]
| next_election1 = ഡിസംബർ 2030
| political_groups1 = '''ഭരണ പക്ഷം (51)''' &lt;br /&gt;
{{colorbox|#F98C1F}} [[National Democratic Alliance|എൻ.ഡി.എ]] (51) 
*{{colorbox|#FF9933}} [[Bharatiya Janata Party|ബി.ജെ.പി]] (50)
*{{colorbox|#B2B2B2}} [[Independent politician|സ്വതന്ത്രൻ]] (1)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2025/12/25/independent-councillor-bjp-support-tvm.html|title=Independent councillor Patoor Radhakrishnan backs BJP in TVM Corporation|work=Onmanorama|accessdate=25 December 2025}}&lt;/ref&gt;{{efn|Independent councillor M. Radhakrishnan extended support to BJP.}}
'''ഔദ്യോഗിക പ്രതിപക്ഷം (29)''' &lt;br /&gt;
{{colorbox|#FF0000}} [[Left Democratic Front (Kerala)|എൽ.ഡി.എഫ്]] (29)
*{{colorbox|#CC0D0D}} [[Communist Party of India (Marxist)|സി.പി.ഐ.(എം)]] (26)
*{{colorbox|#F9001B}} [[Communist Party of India|സി.പി.ഐ]] (3)
'''മറ്റ് പ്രതിപക്ഷം (20)''' &lt;br /&gt;
{{colorbox|#046FFF}} [[United Democratic Front (Kerala)|യു.ഡി.എഫ്]] (19)
*{{colorbox|#00BFFF}} [[Indian National Congress|കോൺഗ്രസ്]] (16)
*{{colorbox|#228B22}} [[Indian Union Muslim League|മുസ്ലിം ലീഗ്]] (2)
*{{colorbox|#D84C4C}} [[Revolutionary Socialist Party (India)|ആർ.എസ്.പി]] (1)
*{{colorbox|#B2B2B2}} [[Independent politician|സ്വതന്ത്രൻ]] (1)
'''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു (1)'''
*{{colorbox|#FFFFFF}} Vacant (1){{efn|സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥിയുടെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് 66-ാം വാർഡിലേക്കുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പ് മാറ്റിവച്ചു.}}
| website = {{url|https://tmc.lsgkerala.gov.in/en}}
| native_name_lang = തിരുവനന്തപുരം നഗരസഭ
| foundation = 3 ഒക്ടോബർ 1940
}}

കേരളത്തിലെ ആറ് കോർപ്പറേഷനുകളിൽ ഒന്നാണ് '''തിരുവനന്തപുരം കോർപ്പറേഷൻ'''. തിരുവനന്തപുരം കോർപ്പറേഷന്റെ വിസ്തൃതി 214.86 ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ വിസ്തൃതിയിൽ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഈ നഗര കോർപ്പറേഷനിൽ 101 വാർഡുകളും 957,730 ജനസംഖ്യയുമുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tmc.lsgkerala.gov.in/en/general-information|title=General Information|access-date=2023-08-20|website=Kerala Local Self-Government|publisher=Thiruvananthapuram Municipal Corporation|archive-date=2024-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240305031456/https://tmc.lsgkerala.gov.in/en/general-information|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; കേരളത്തിൽ ആദ്യമായി രൂപീകരിച്ച കോർപ്പറേഷനാണ് തിരുവനന്തപുരത്തേത്. സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുമുമ്പ് രൂപം കൊണ്ട് ഏക കോർപ്പറേഷനും ഇതാണ്.

1940-ൽ രൂപീകരിച്ച തിരുവനന്തപുരം സിറ്റി മുനിസിപ്പൽ ആക്റ്റിലെ നാലാം വകുപ്പ് പ്രകാരം രൂപം കൊണ്ടതാണ് തിരുവനന്തപുരം കോർപ്പറേഷൻ. ഇത് രൂപം കൊണ്ടത് 1940 ഒക്ടോബർ 30-നാണ്&lt;ref&gt;[http://www.mathrubhumi.com/kozhikode/news/1871315-local_news-Kozhikode-%E0%B4%95%E0%B5%8B%E0%B4%B4%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%8B%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E2%80%8C.html  കോഴിക്കോട് കോർപ്പറേഷന് 50 ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

തിരുവനന്തപുരം താലൂക്കും നെയ്യാറ്റിൻകര താലൂക്കും ഭാഗികമായും തിരുവനന്തപുരം കോർപ്പറേഷനിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ തിരുവനന്തപുരം, നേമം, വട്ടിയൂർക്കാവ്, കഴക്കൂട്ടം, കോവളം (ഭാഗീകം, നിയോജകമണ്ഡലത്തിലെ 5 വാർഡുകൾ) എന്നീ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങളും തിരുവനന്തപുരം കോർപ്പറേഷനിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

തിരുവനന്തപുരം കോർപ്പറേഷനിൽ 23 റവന്യൂ വില്ലേജുകൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അവ പാങ്ങപ്പാറ, ഉളിയാഴ്ത്തുറ, കഴക്കൂട്ടം, അയിരൂപ്പാറ, വിഴിഞ്ഞം, തൈക്കാട്, മണക്കാട്, തിരുമല, ചെറുവയ്ക്കൽ, ഉള്ളൂർ, പട്ടം, കുടപ്പനക്കുന്ന്, പേരൂർക്കട, കവടിയാർ,  വട്ടിയൂർക്കാവ്, ശാസ്തമംഗലം, പേട്ട, വഞ്ചിയൂർ, കടകമ്പള്ളി, മുട്ടത്തറ, ആറ്റിപ്ര, തിരുവല്ലം, നേമം. 

കേരളത്തിലെ മറ്റ് കോർപ്പറേഷനുകൾ [[തൃശ്ശൂർ കോർപ്പറേഷൻ|തൃശ്ശൂർ]], [[കൊല്ലം കോർപ്പറേഷൻ|കൊല്ലം]], [[കൊച്ചി കോർപ്പറേഷൻ|കൊച്ചി]], [[കോഴിക്കോട് കോർപ്പറേഷൻ|കോഴിക്കോട്]] [[കണ്ണൂർ നഗരസഭ|കണ്ണൂർ]] എന്നിവയാണ്. ബിജെപി പ്രതിനിധി ആയ വി. വി. രാജേഷ് ആണ് ഇപ്പോഴത്തെ തിരുവനന്തപുരം കോർപ്പറേഷൻ മേയർ.(ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ മേയറാണ്)

== ചരിത്രം ==
[[തിരുവിതാംകൂർ]] രാജ്യത്തെ രാജാവായിരുന്ന [[ആയില്യം തിരുനാൾ ബാലരാമ വർമ്മ|ആയില്യം തിരുനാളിന്റെ]] ഭരണകാലത്ത് 1877-ൽ തിരുവനന്തപുരത്ത് കൺസർവൻസി വകുപ്പ് ആരംഭിച്ചു. ഈ ക്രമീകരണ പ്രകാരം, നഗരത്തെ കോട്ടയ്ക്കകം (കോട്ടയ്ക്കുള്ളിലെ പ്രദേശങ്ങൾ), ചാല, ശ്രീവരാഹം, മണക്കാട്, പേട്ട എന്നിങ്ങനെ 5 ഡിവിഷനുകളായി വിഭജിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tmc.lsgkerala.gov.in/en/general-information|title=General Information|access-date=2023-08-20|website=Kerala Local Self-Government|publisher=Thiruvananthapuram Municipal Corporation|archive-date=2024-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240305031456/https://tmc.lsgkerala.gov.in/en/general-information|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

കൺസർവൻസി കമ്മിറ്റിയുടെ ആദ്യ പ്രസിഡന്റ് ദിവാൻ പേഷ്കാർ ഇരവിപേരൂർ പിള്ള ആയിരുന്നു. കമ്മിറ്റിയിൽ ആകെ 19 അംഗങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു. 1920 ൽ തിരുവനന്തപുരം മുനിസിപ്പാലിറ്റി നിലവിൽ വന്നു. രണ്ട് പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് ശേഷം, ശ്രീ ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമ വർമ്മയുടെ ഭരണകാലത്ത്, 1940 ഒക്ടോബർ 30 ന് തിരുവനന്തപുരം മുനിസിപ്പാലിറ്റി മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനായി മാറി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tmc.lsgkerala.gov.in/en/general-information|title=General Information|access-date=2023-08-20|website=Kerala Local Self-Government|publisher=Thiruvananthapuram Municipal Corporation|archive-date=2024-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240305031456/https://tmc.lsgkerala.gov.in/en/general-information|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ഭരണനിർവ്വഹണം ==
നഗര കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണം മേയറുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള 100 അംഗങ്ങളുള്ള ഒരു കൗൺസിലാണ് നടത്തുന്നത്. കൗൺസിലിലെ അംഗങ്ങളെ ഓരോ അഞ്ച് വർഷത്തിലും തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു, ഏറ്റവും പുതിയ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് 2025-ൽ ആയിരുന്നു. കേരള മുനിസിപ്പാലിറ്റീസ് ആക്ടിൽ വ്യവസ്ഥ ചെയ്തിട്ടുള്ള അധികാരങ്ങൾ വിനിയോഗിക്കുന്നതിനും, അത്തരം ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നതിനും അല്ലെങ്കിൽ അത്തരം പ്രവർത്തനങ്ങൾ നിർവഹിക്കുന്നതിനുമായി ഇത് സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റികൾ രൂപീകരിക്കുന്നു.

മേയറെ കൗൺസിലർമാർക്കിടയിൽ നിന്ന് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. കൗൺസിൽ യോഗങ്ങൾക്ക് അധ്യക്ഷത വഹിക്കുന്ന മേയർ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷന്റെ ഭരണപരമായ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ മൊത്തത്തിലുള്ള മേൽനോട്ടത്തിനും നിയന്ത്രണത്തിനും ഉത്തരവാദിയാണ്.

ധനകാര്യ സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റി ചെയർമാൻ കൂടിയായ ഡെപ്യൂട്ടി മേയർ, മേയറുടെ അസാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ കൗൺസിൽ യോഗങ്ങളിൽ അധ്യക്ഷത വഹിക്കുന്നു. ടിഎംസിയുടെ സെക്രട്ടറി കേരള സർക്കാർ നേരിട്ട് നിയമിക്കുന്ന ഒരു സിവിൽ സർവ്വീസുകാരനാണ്. നഗരത്തിലെ ക്രമസമാധാനപാലനം [[തിരുവനന്തപുരം സിറ്റി പോലിസ്|തിരുവനന്തപുരം സിറ്റി പോലീസ് കമ്മീഷണറാണ്]] കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത്. നന്ദാവനത്തിലെ ആംഡ് റിസർവ് ക്യാമ്പും പേരൂർക്കടയിലെ എസ്എപി ക്യാമ്പും ഉൾപ്പെടെ നഗരത്തിലെ പോലീസ് സേനയുടെ ആകെ ശേഷി ഏകദേശം 4,500 ആണ്.

1940-ൽ  30.66 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തൃതിയുണ്ടായിരുന്ന കോർപ്പറേഷൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ 24 വാർഡുകളായിട്ടാണ് വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്. കാലക്രമേണ,  100 വാർഡുകളായി വളർന്ന നഗര കോർപ്പറേഷൻ, ഇപ്പോൾ തിരുവനന്തപുരം കോർപ്പറേഷൻ കൗൺസിൽ നിയമസഭ കഴിഞ്ഞാൽ കേരളത്തിലെ രണ്ടാമത്തെ വലിയ ജനാധിപത്യപരമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട സ്ഥാപനമാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tmc.lsgkerala.gov.in/en/general-information|title=General Information|access-date=2023-08-20|website=Kerala Local Self-Government|publisher=Thiruvananthapuram Municipal Corporation|archive-date=2024-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240305031456/https://tmc.lsgkerala.gov.in/en/general-information|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== മേയർമാരുടെ പട്ടിക ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!#
!പേര്
! colspan=&quot;3&quot; |കാലാവധി
! colspan=&quot;2&quot; |പാർട്ടി
|-
|1
|സി. ഒ. മാധവൻ
|30 ഒക്ടോബർ 1940
|28 സെപ്റ്റംബർ 1942
|1 വർഷം, 333 ദിവസം
|rowspan=&quot;7&quot; |സ്വത.
|rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Independent politician}}&quot; |
|-
|2
|എം. ഗോവിന്ദ പിള്ള
|28 സെപ്റ്റംബർ 1942
|17 ഏപ്രിൽ 1943
|201 ദിവസം
|-
|3
|കെ. ജോർജ്ജ്
|17 ഏപ്രിൽ 1943
|22 ഏപ്രിൽ 1944
|1 വർഷം, 5 ദിവസം
|-
|4
|പി. എസ്. നടരാജപിള്ള
|22 ഏപ്രിൽ 1944
|8 ആഗസ്റ്റ് 1944
|108 ദിവസം
|-
|5
|സി. ലക്ഷ്മണ ശാസ്ത്രി
|8 ആഗസ്റ്റ് 1944
|24 ഏപ്രിൽ 1945
|259 ദിവസം
|-
|6
|പി. സുബ്രഹ്മണ്യൻ
|24 ഏപ്രിൽ 1945
|22 ഏപ്രിൽl 1947
|1 വർഷം, 363 ദിവസം
|-
|7
|കെ. ഗോപാല പിള്ള
|22 ഏപ്രിൽ 1947
|8 ഡസംബർ 1947
|230 ദിവസം
|-
|8
|എസ്. വരദരാജൻ നായർ
|17 ഡിസംബർ 1947
|21 ഏപ്രിൽl 1949
|1 വർഷം, 125 ദിവസം
|rowspan=&quot;6&quot;|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് 
|rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|-
|9
|ടി. എസ്. കൃഷ്ണമൂർത്തി അയ്യർ
|21 ഏപ്രിൽ 1949
|22 ഏപ്രിൽ 1950
|1 വർഷം, 1 ദിവസം
|-
|10
|പി. ഗോവിന്ദൻ കുട്ടി നായർ
|22 ഏപ്രിൽl 1950
|15 ഏപ്രിൽ 1951
|358 ദിവസം
|-
|11
|ജെ. ഇ. ഫെർണാണ്ടസ്
|16 ഏപ്രിൽ 1951
|20 ഫെബ്രുവരി 1953
|1 വർഷം, 310 days
|-
|12
|ആർ. ബാലകൃഷ്ണൻ നായർ
|20 ഫെബ്രുവരി 1953
|12 ജനുവരി 1954
|326 ദിവസം
|-
|13
|ടി. കൃഷ്ണപിള്ള
|12 ജനുവരി 1954
|11 ജനുവരി 1955
|364 ദിവസം
|-
|14
|എൻ. കെ. കൃഷ്ണപിള്ള
|11 ജനുവരി 1955
|4 ജൂൺ 1955
|144 ദിവസം
|സ്വത.
|style=&quot;background-color: {{party color|Independent politician}}&quot; |
|-
|15
|ആർ. പരമേശ്വരൻ പിള്ള (നടൻ മധുവിന്റെ പിതാവ്)
|10 ജൂൺ 1955
|15 മാർച്ച് 1956
|279 ദിവസം
|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് 
|style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|-
|16
|പൊന്നറ ശ്രീധർ
|20 മാർച്ച് 1956
|21 ഫെബ്രുവരി 1957
|338 ദിവസം
|പ്രജാ സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി
|style=&quot;background-color: {{party color|Praja Socialist Party}}&quot; |
|-
|17
|പി. ഗോവിന്ദൻ കുട്ടി നായർ
|21 ഫെബ്രുവരി 1957
|1 നവംബർ 1960
|3 വർഷം, 254 ദിവസം
|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് 
|style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|-
|18
|ഇ. പി. ഈപ്പൻ
|5 നവംബർ 1960
|6 ജനുവരി 1962
|1 വർഷം, 62 ദിവസം
|പ്രജാ സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി
|style=&quot;background-color: {{party color|Praja Socialist Party}}&quot; |
|-
|19
|സി. ആർ. ദാസ്
|6 ജനുവരി 1962
|8 ജനുവരി 1963
|1 വർഷം, 2 ദിവസം
|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് 
|style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|-
|20
|സി. എസ്. നീലകണ്ഠൻ നായർ
|8 ജനുവരി 1963
|2 ജൂലൈ 1964
|1 വർഷം, 176 ദിവസം
|സംയുക്ത സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി
|style=&quot;background-color: {{party color|Samyukta Socialist Party}}&quot; |
|-
|21
|വി. കൃഷ്ണ മുരാരി
|13 ജൂലൈ 1964
|8 നവംബർ 1965
|1 വർഷം, 118 ദിവസം
|rowspan=2|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് 
|rowspan=2 style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|-
|22
|എസ്. സത്യകാമൻ നായർ
|9 നവംബർ 1965
|6 നവംബർ 1966
|362 ദിവസം
|-
|23
|കോസല രാമദാസ്
|7 നവംബർ 1966
|2 നവംബർ 1967
|360 ദിവസം
|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)
|style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|-
|24
|ജി. കുട്ടപ്പൻ
|3 നവംബർ 1967
|10 നവംബർ 1968
|1 വർഷം, 7 ദിവസം
|പ്രജാ സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി
|style=&quot;background-color: {{party color|Praja Socialist Party}}&quot; |
|-
|25
|കെ. സി. വാമദേവൻ
|11 നവംബർ 1968
|1 നവംബർ 1970
|1 വർഷം, 355 ദിവസം
|റെവല്യൂഷണറി സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി
|style=&quot;background-color: {{party color|Revolutionary Socialist Party (India)}}&quot; |
|-
|26
|എ. കുഞ്ഞുരാമൻ
|3 നവംബർ 1970
|8 നവംബർ 1971
|1 വർഷം, 5 ദിവസം
|rowspan=3|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് 
|rowspan=3 style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|-
|27
|എ. മുഹമ്മദ് കാസിം
|9 നവംബർ 1971
|12 നവംബർ 1972
|1 വർഷം, 3 ദിവസം
|-
|28
|കെ. കരുണാകരൻ
|13 നവംബർ 1972
|11 നവംബർ 1973
|363 ദിവസം
|-
|29
|എം. എൻ. ഗോപിനാഥൻ നായർ
|12 നവംബർ 1973
|10 നവംബർ 1974
|363 ദിവസം
|rowspan=18 |
|rowspan=18 style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|-
|30
|എം. പി. പത്മനാഭൻ
|11 നവംബർ 1974
|11 ഡസംബർ 1975
|1 വർഷം, 30 ദിവസം
|-
|31
|എം. പി. പത്മനാഭൻ
|3 ഒക്ടോബർ 1979
|5 ഒക്ടോബർ 1981
|2 വർഷം, 2 ദിവസം
|-
|32
|എസ്. ഫ്രെഡി പെരേര
|6 ഒക്ടോബർ 1981
|4 ഒക്ടോബർ 1982
|363 ദിവസം
|-
|33
|കെ. പ്രഭാകരൻ നായർ
|5 ഒക്ടോബർ 1982
|3 ഒക്ടോബർ 1983
|363 ദിവസം
|-
|34
|എം. അബൂബക്കർ
|4 ഒക്ടോബർ 1983
|30 സെപ്റ്റംബർ 1984
|362 ദിവസം
|-
|35
|സി. ജയൻ ബാബു
|4 ഫെബ്രുവരി 1988
|3 ഫെബ്രുവരി 1989
|365 days
|-
|36
|പി. മാക്സ്വെൽ
|7 ഫെബ്രുവരി 1989
|4 ഫെബ്രുവരി 1990
|362 ദിവസം
|-
|37
|സ്റ്റാൻലി സത്യനേശൻ
|5 ഫെബ്രുവരി 1990
|5 ഫെബ്രുവരി 1991
|1 വർഷം, 0 ദിവസം
|-
|38
|വി. കരുണാകരൻ നായർ
|5 ഫെബ്രുവരി 1991
|5 ഫെബ്രുവരി 1992
|1 വർഷം, 0 ദിവസം
|-
|39
|എം. പി. പത്മനാഭൻ
|5 ഫെബ്രുവരി 1992
|31 ജനുവരി 1994
|1 വർഷം, 360 ദിവസം
|-
|40
|വി. ശിവൻകുട്ടി
|4 ഒക്ടോബർ 1995
|4 ഒക്ടോബർ 2000
|5 വർഷം, 0 ദിവസം
|-
|41
|ജെ. ചന്ദ്ര
|5 ഒക്ടോബർ 2000
|30 സെപ്റ്റംബർ 2005
|4 വർഷം, 360 ദിവസം
|-
|42
|സി. ജയൻ ബാബു
|6 ഒക്ടോബർ 2005
|1 ഒക്ടോബർ 2010
|4 വർഷം, 360 ദിവസം
|-
|43
|കെ. ചന്ദ്രിക
|9 നവംബർ 2010
|31 ഒക്ടോബർ 2015
|4 വർഷം, 356 ദിവസം
|-
|44
|വി. കെ. പ്രശാന്ത്
|18 നവംബർ 2015
|26 ഒക്ടോബർ 2019
|3 വർഷം, 342 ദിവസം
|-
|45
|കെ. ശ്രീകുമാർ
|12 നവംബർ 2019
|11 നവംബർ 2020
|365 ദിവസം
|-
|46
|എസ്. ആര്യ രാജേന്ദ്രൻ
|28 ഡിസംബർ 2020
|20 ഡസംബർ 2025
|4 വർഷം, 357 ദിവസം
|-
|47
|വി. വി. രാജേഷ്
|26 ഡിസംബർ 2025
|''Incumbent''
|
|ഭാരതീയ ജനതാപാർട്ടി
|style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
|-
|}


&lt;mapframe width=&quot;500&quot; height=&quot;500&quot; text=&quot;തിരുവനന്തപുരം കോർപ്പറേഷൻ വാർഡുകൾ&quot; align=&quot;center&quot;&gt;
{
  &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,
  &quot;service&quot;: &quot;geoline&quot;,
  &quot;properties&quot;: {
    &quot;stroke&quot;: &quot;#0000ff&quot;,
    &quot;stroke-width&quot;: 2
  },
  &quot;query&quot;: &quot;\nSELECT ?id ?idLabel (concat('[[', ?idLabel, ']]') as ?title) WHERE\n{\n?id wdt:P361 wd:Q7785507 . # ward of TVM corp\nSERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'ml'.\n?id rdfs:label ?idLabel .\n}\n}&quot;}
&lt;/mapframe&gt;

==വാർഡുകൾ==
[[പ്രമാണം:Thiruvananthapuram Corporation Office 2021 January.jpg|ലഘുചിത്രം|കോർപ്പറേഷൻ ഓഫീസ്]]
# കഴക്കൂട്ടം
# ചന്തവിള
# കാട്ടായിക്കോണം
# ശ്രീകാര്യം
# ചെറുവയ്ക്കൽ
# ഉള്ളൂർ
# ഇടവക്കോട്
# ചെല്ലമംഗലം
# ചെമ്പഴന്തി
# പൗഡികോണം
# ഞാണ്ടൂർക്കോണം
# കിണവൂർ
# മണ്ണന്തല
# നാലാഞ്ചിറ
# കേശവദാസപുരം
# മെഡിക്കൽ കോളേജ്
# പട്ടം
# മുട്ടട
# കുടപ്പനക്കുന്ന്
# പാതിരിപ്പള്ളി
# ചെട്ടിവിളാകം
# ശാസ്തമംഗലം
# കവടിയാർ
# കുറവൻകോണം
# നന്തൻകോട്
# കുന്നുകുഴി
# പാളയം
# തൈക്കാട്
# വഴുതയ്ക്കാട്
# കാഞ്ഞിരംപാറ
# പേരൂർക്കട
# തുരുത്തുംമല
# നെട്ടയം
# കാച്ചാണി
# വാഴോട്ടുകോണം
# വട്ടിയൂർക്കാവ്
# കൊടുങ്ങാനൂർ
# പി.ടി.പി. നഗർ
# പാങ്ങോട്
# തിരുമല
# വലിയവിള
# പൂജപ്പുര
# വലിയശാല
# ജഗതി
# കരമന
# ആറന്നൂർ
# മുടവൻമുകൾ
# തൃക്കണ്ണാപുരം.
# നേമം
# പൊന്നുമംഗലം
# പുന്നയ്ക്കാമുകൾ
# പാപ്പനംകോട്
# എസ്റ്റേറ്റ്
# നെടുങ്കാട്
# കാലടി
# മേലാങ്കോട്
# പുഞ്ചക്കരി
# പൂങ്കുളം
# വേങ്ങാനൂർ
# മുല്ലൂർ
# കോട്ടപ്പുറം
# വിഴിഞ്ഞം
# ഹാർബർ
# വെള്ളാർ
# തിരുവല്ലം
# പൂന്തുറ
# അമ്പലത്തറ
# കമലേശ്വരം
# കളിപ്പാൻകുളം
# ആറ്റുകാൽ
# ചാല
# മണക്കാട്
# കുര്യാത്തി
# പുത്തൻപള്ളി
# മാണിക്യവിളാകം
# ബീമാപ്പള്ളി ഈസ്റ്റ്
# ബീമാപ്പള്ളി
# മുട്ടത്തറ
# ശ്രീവരാഹം
# ഫോർട്ട്
# തമ്പാനൂർ
# വഞ്ചിയൂർ
# ശ്രീകണ്ഠേശ്വരം
# പെരുന്താന്നി
# പാൽക്കുളങ്ങര
# ചാക്ക
# വലിയതുറ
# വള്ളക്കടവ്
# ശംഖുമുഖം
# വെട്ടുകാട്
# കരിയ്ക്കകം
# കടകംപള്ളി
# പേട്ട
# കണ്ണമ്മൂല
# അണമുഖം
# ആക്കുളം
# കുളത്തൂർ
# ആറ്റിപ്ര
# പൗണ്ട്കടവ്
# പള്ളിത്തുറ

==അവലംബം==
{{RL}}
*http://www.corporationoftrivandrum.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111115095559/http://www.corporationoftrivandrum.in/ |date=2011-11-15 }}
*http://www.trend.kerala.gov.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190902161720/http://www.trend.kerala.gov.in/ |date=2019-09-02 }} 
*http://lsgkerala.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161110011609/http://lsgkerala.in/ |date=2016-11-10 }}
{{തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}}

[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:തിരുവനന്തപുരം ജില്ല]]</text>
      <sha1>42530sdf7m4skih64o1vz9ju9t97ox1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മൂന്നാം ആംഗ്ലോ-മറാത്ത യുദ്ധം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182167</id>
    <revision>
      <id>4619799</id>
      <parentid>3970429</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T09:15:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8157" sha1="dmdus9npfmpl7reebwv9l5g7xbew440" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Third Anglo-Maratha War }}
{{Infobox military conflict
| conflict    = മൂന്നാം ആംഗ്ലോ-മറാത്ത യുദ്ധം
| image       =
| caption     =
| date        = November 1817&amp;nbsp;– February 1818
| place       = The modern state of [[Maharashtra]] and neighbouring areas
| result      = Formal end of the Maratha empire and firm establishment of the British East India Company in India
| combatant1  = [[File:Flag of the Maratha Empire.svg|23px]] [[Maratha Empire]]&lt;br&gt;
* [[Baji Rao II|Peshwa Baji Rao II]]
* [[Holkar|Malharrao Holkar III]]
* [[Mudhoji II Bhonsle]]
* [[Daulat Scindia|Daulatrao Shinde]]
* [[Pindari|Various Pindaris]]
| combatant2  = [[File:Flag of the British East India Company (1801).svg|23px]] [[British East India Company]]
| commander1  =&lt;br&gt;
* [[Bapu Gokhale]] (Peshwa Baji Rao II)
* Appa Saheb Bhonsle
* Malharrao Holkar III
| commander2  =&lt;br&gt;
* [[Francis Rawdon-Hastings]]
* [[John Malcolm]]
* [[Sir Thomas Hislop, 1st Baronet|Thomas Hislop]]
| strength1   = more than the British
| strength2   = more than 10,000
| casualties1 =
| casualties2 =
}}

[[ഇംഗ്ലീഷ്]] ഈസ്റ്റിന്ത്യാക്കമ്പനിയും മഹാരാഷ്ട്രരും തമ്മിൽ നടന്ന മൂന്നു [[യുദ്ധം|യുദ്ധങ്ങളിൽ]] അവസാനത്തേതാണ് '''മൂന്നാം ആംഗ്ലോ-മറാത്ത യുദ്ധം'''.

==കാരണം== 

ഗവർണർ ജനറൽ ഹേസ്റ്റിംഗ്സ് പ്രഭു ഗവൺമെന്റിന്റെ മുൻ നിഷ്പക്ഷതാനയം മാറ്റിയതിന്റെ ഫലമായിട്ടാണ് മൂന്നാം യുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടത്. ഹേസ്റ്റിംഗ്സ് പ്രഭു ബ്രിട്ടീഷ് സൈനികസഹായവ്യവസ്ഥ സ്വീകരിക്കുവാൻ മഹാരാഷ്ട്രനേതാക്കളെ നിർബന്ധിച്ചു. നാഗ്പൂരിലെ റീജന്റായ [[മൗണ്ട്സ്റ്റുവർട്ട് എൽഫിൻസ്റ്റൺ]], ഹേസ്റ്റിംഗ്സിന്റെ നിർദ്ദേശാനുസരണം 1817 മേയ് 10-ന് ബാജിറാവു II-നെക്കൊണ്ട് പൂനാക്കരാറിൽ ഒപ്പുവയ്പിച്ചു.

==മൂന്നാം യുദ്ധം== 

മറാഠാപ്രഭുക്കൻമാരുടെ നേതൃത്വം പേഷ്വയിൽനിന്നും എടുത്തുമാറ്റി. കൊങ്കൺ തുടങ്ങിയ പ്രധാന പ്രദേശങ്ങൾ [[ഇംഗ്ലീഷ്|ഇംഗ്ലീഷുകാർക്കു]] ലഭിക്കുകയും ചെയ്തു. ദൗലത്ത് റാവു സിന്ധ്യയുമായി 1817 [[നവംബർ]] 5-ന് ഗ്വാളിയോർ സന്ധിയിൽ ഒപ്പുവയ്പിച്ചു. [[നാഗ്പൂർ|നാഗ്പൂരിലെ]] ആഭ്യന്തരക്കുഴപ്പം ഇംഗ്ലീഷുകാർക്ക് അനുകൂലമായി. 1816 [[മാർച്ച്]] 22-ന് രഘൂജി ഭോൺ​സ്ലേ II അന്തരിച്ചപ്പോൾ പർസോജി ഭരണാധികാരിയായി. അപ്പാസാഹിബായിരുന്നു യഥാർഥഭരണം കൈയടക്കിയിരുന്നത്. അദ്ദേഹം ഇംഗ്ലീഷുകാരുമായി 1816 മേയ് 27-ന് സബ്സിഡിയറി സഖ്യത്തിൽ ഒപ്പുവച്ചു. പേഷ്വ ഇംഗ്ലീഷുകാർക്കു കീഴ്പ്പെട്ടു ജീവിക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെട്ടില്ല. സിന്ധ്യയുമായി സബ്സിഡിയറി വ്യവസ്ഥയിൽ ഇംഗ്ലീഷുകാർ ഒപ്പിട്ട ദിവസം (1817 നവംബർ 5) പേഷ്വ പൂണെയിലെ ബ്രിട്ടീഷ് റസിഡൻസി ആക്രമിച്ച് അഗ്നിക്കിരയാക്കി. എന്നാൽ കേണൽ ബറി(Col.Burr)ന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഇംഗ്ലീഷ് സൈന്യം ഖിർക്കി(Khirki)യിൽവച്ച് പേഷ്വയെ പരാജയപ്പെടുത്തി. അതിനെത്തുടർന്ന് നാഗ്പൂരിലെ അപ്പാസാഹിബും മൽഫർറാവുഹോൾക്കർ II-ഉം ഇംഗ്ലീഷുകാർ​ക്കെതിരായി യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ചു. 1817 നവംബർ 21-ന് അപ്പാസാഹിബിന്റെ സൈന്യം സിതാബാൾഡിയിൽവച്ചും ഹോൾക്കറുടെ സൈന്യം മഹിദ്പൂരിൽ (1817 ഡി. 21) വച്ചും പരാജയപ്പെട്ടു. യുദ്ധത്തിൽനിന്നും രക്ഷപ്പെട്ട അപ്പാസാഹിബ് ജോഡ്പൂരിൽവച്ച് 1840-ൽ അന്തരിച്ചു. നർമദാനദിക്ക് വടക്കുള്ള ജില്ലകൾ ബ്രിട്ടീഷിന്ത്യയോട് ചേർത്തു. 1818 [[ജനുവരി]] 6-ന് മാൻഡസോർ സന്ധിയിൽ ഹോൾക്കറും ഒപ്പുവച്ചു. ഖിർക്കിയിൽ പരാജയപ്പെട്ട പേഷ്വ ഇംഗ്ലീഷുകാരുമായി രണ്ടു യുദ്ധങ്ങൾകൂടി നടത്തി-1818 ജനുവരി 1-ന് കോറിഗോൺ യുദ്ധവും, 1818 [[ഫെബ്രുവരി]] 20-ന് അഷ്ടിയുദ്ധവും. രണ്ടു യുദ്ധങ്ങളിലും തോറ്റ ബാജിറാവു II 1818 [[ജൂൺ]] 3-നു സർ ജോൺ മാൽക്കോമിനു കീഴടങ്ങി. അതോടെ പേഷ്വ (പ്രധാനമന്ത്രി) സ്ഥാനം നിർത്തലാക്കി. ബിത്തുരിൽ ഇംഗ്ലീഷുകാർ നൽകിയ വാർഷിക അടുത്തൂണായ 8 ലക്ഷം രൂപകൊണ്ട് ബാജിറാവു കാലം കഴിച്ചു. 1850-ൽ ഇദ്ദേഹം നിര്യാതനായി.

==പുറംകണ്ണികൾ==
*http://www.historytuition.com/anglo_maratha_wars/war_with_marathas/third_anglo_maratha_war%281817-1818%29.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130808124620/http://www.historytuition.com/anglo_maratha_wars/war_with_marathas/third_anglo_maratha_war(1817-1818).html |date=2013-08-08 }}
*https://archive.today/20121206045537/www.facebook.com/pages/Third-Anglo-Maratha-War/120066018040036
*http://www.preservearticles.com/2011101915816/what-was-the-result-of-third-anglo-maratha-war.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120728091852/http://www.preservearticles.com/2011101915816/what-was-the-result-of-third-anglo-maratha-war.html |date=2012-07-28 }}
*http://www.indianetzone.com/34/third_maratha_war_1816-1817_british_india.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121218081553/http://www.indianetzone.com/34/third_maratha_war_1816-1817_british_india.htm |date=2012-12-18 }}

{{സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം|ആംഗ്ലോ-മറാഠായുദ്ധങ്ങ{{ൾ}}|ആംഗ്ലോ-മറാഠായുദ്ധങ്ങൾ}}

[[വർഗ്ഗം:മറാഠ സാമ്രാജ്യം ഉൾപ്പെട്ട യുദ്ധങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>dmdus9npfmpl7reebwv9l5g7xbew440</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ബിഎസ്ഡി അനുമതിപത്രം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197861</id>
    <revision>
      <id>4619691</id>
      <parentid>4140816</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T21:47:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12533" sha1="jd6hxc53xxk4oqugul27yktw0pfxc13" xml:space="preserve">{{PU|BSD licences}}
{{Infobox software license
 | name            = പഴയ ബിഎസ്ഡി അനുമതിപത്രം
 | author          = [[Regents of the University of California]]
 | copyright       = [[Public Domain]]
 | date            = 1988&lt;ref&gt;The year given is the year 4.3BSD-Tahoe was released.  Whether this is the first use of the license is not known.&lt;/ref&gt;{{Citation needed|date=October 2010}}
 | OSI approved    = അല്ല
 | Debian approved = അതെ
 | Free Software   = അതെ
 | GPL compatible  = അല്ല
 | copyleft        = അല്ല
 | copyfree        = അല്ല
 | linking         = അതെ
}}
{{Infobox software license
 | name            = ബിഎസ്ഡി അനുമതിപത്രം
 | author          = [[Regents of the University of California]]
 | copyright       = [[Public Domain]]
 | date            = 1990&lt;ref&gt;The year given is the year 4.3BSD-Reno was released.  Whether this is the first use of the license is not known.&lt;/ref&gt;{{Citation needed|date=October 2010}}
 | OSI approved    = അല്ല
 | Debian approved = അതെ&lt;ref name=&quot;DFSG-licences&quot;&gt;{{cite web
   |url=http://www.debian.org/legal/licenses/
   |title=Debian -- License information
   |publisher=Debian
   |accessdate=18 February 2010
  }}&lt;/ref&gt;
 | Free Software   = അതെ
 | GPL compatible  = അല്ല
 | copyleft        = അല്ല
 | copyfree        = അല്ല
 | linking         = അതെ
}}
{{Infobox software license
 | name            = പുതിയ ബിഎസ്ഡി അനുമതിപത്രം
 | author          = [[Regents of the University of California]]
 | copyright       = [[Public Domain]]
 | date            = {{dts|1999-07-22}}&lt;ref name=&quot;update&quot;&gt;{{cite web
   |url=ftp://ftp.cs.berkeley.edu/pub/4bsd/README.Impt.License.Change
   |title=To All Licensees, Distributors of Any Version of BSD
   |publisher=University of California, Berkeley
   |date=1999-07-22
   |accessdate=2006-11-15
   }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
 | OSI approved    = അതെ&lt;ref name=&quot;osi&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.opensource.org/licenses/bsd-license.php
 |title=Open Source Initiative OSI - The BSD License:Licensing
 |publisher=Open Source Initiative
 |accessdate=06 December 2009
}}&lt;/ref&gt;
 | Debian approved = അതെ
 | Free Software   = അതെ&lt;ref name=&quot;FSF-ModifiedBSD&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.gnu.org/licenses/license-list.html#ModifiedBSD
 |title=Various Licenses and Comments about Them - GNU Project - Free Software Foundation (FSF): Modified BSD license
 |publisher=Free Software Foundation
 |accessdate=02 October 2010
}}&lt;/ref&gt;
 | GPL compatible  = അതെ
 | copyleft        = അല്ല
 | copyfree        = അതെ
 | linking         = അതെ
}}
{{Infobox software license
 | name            = ലഘൂകരിച്ച ബിഎസ്ഡി അനുമതിപത്രം
 | author          = The [[FreeBSD]] Project
 | copyright       = [[Public Domain]]
 | date            = ?
 | OSI approved    = അതെ
 | Debian approved = അതെ
 | Free Software   = അതെ&lt;ref name=&quot;FSF-FreeBSD&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.gnu.org/licenses/license-list.html#FreeBSD
 |title=Various Licenses and Comments about Them - GNU Project - Free Software Foundation (FSF): FreeBSD license
 |publisher=Free Software Foundation
 |accessdate=02 October 2010
}}&lt;/ref&gt;
 | GPL compatible  = അതെ
 | copyleft        = അല്ല
 | copyfree        = അതെ
 | linking         = അതെ
}}
[[കാലിഫോർണിയ]] യൂണിവേഴ്സിറ്റി അധികൃതർ എഴുതിയുണ്ടാക്കിയ അനുമതിപത്രങ്ങളെയാണ് ബിഎസ്ഡി അനുമതിപത്രങ്ങൾ എന്നു പറയുന്നത്. പുതിയ ബിഎസ്ഡി അനുമതിപത്രവും (നവീകരിച്ച ബിഎസ്ഡി അനുമതിപത്രം) ലളിതവൽക്കരിച്ച ബിഎസ്ഡി അനുമതിപത്രവും (സ്വതന്ത്ര ബിഎസ്ഡി അനുമതിപത്രം) [[സ്വതന്ത്ര സോഫ്‌റ്റ്‌വെയർ സമിതി|സ്വതന്ത്ര സോഫ്‌റ്റ്‌വെയർ സമിതിയും]] [[ഓപ്പൺ സോഴ്സ് സംരംഭം|ഓപ്പൺ സോഴ്സ് സംരംഭവും]] അംഗീകരിച്ച അനുമതിപത്രങ്ങളാണ്. എന്നാൽ ബിഎസ്ഡി അനുമതിപത്രത്തിന്റെ മൂലരൂപം [[സ്വതന്ത്ര സോഫ്‌റ്റ്‌വെയർ സമിതി|സ്വതന്ത്ര സോഫ്‌റ്റ്‌വെയർ സമിതിയോ]] [[ഓപ്പൺ സോഴ്സ് സംരംഭം|ഓപ്പൺ സോഴ്സ് സംരംഭമോ]] അംഗീകരിച്ചിട്ടില്ല.

== വശങ്ങൾ ==
യഥാർത്ഥ ബിഎസ്ഡി അനുമതിപത്രത്തിനു പുറമേ, മറ്റു രൂപങ്ങളും ബിഎസ്ഡി അനുമതിപത്രം എന്നാണറിയപ്പെടുന്നത്. യഥാർത്ഥ ബിഎസ്ഡി അനുമതിപത്രം മൂന്ന് ക്ലോസ് പതിപ്പാണ്. ഇത് നാല് ക്ലോസ് പതിപ്പിൽ നിന്നാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്.

=== പഴയ ബിഎസ്ഡി അനുമതിപത്രം ===
നാല് ഉപവകുപ്പ് ബിഎസ്ഡി അനുമതിപത്രത്തിന്റെ മുൻഗാമിയാണീ അനുമതിപത്രം. 4.3ബിഎസ്ഡി-ടഹോ(1988), നെറ്റ്/1 എന്നിവ ഈ അനുമതിപത്രം ആയിരുന്നു ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. പിന്നീട് ഏറെക്കുറെ പതിപ്പുകളെല്ലാം നാല് ഉപവകുപ്പ് അനുമതിപത്രത്തിലേക്ക് മാറിയെങ്കിലും 4.3ബിഎസ്ഡി-റെനോ, നെറ്റ്/2, 4.4ബിഎസ്ഡി ആൽഫാ2 എന്നിവയിൽ ഈ അനുമതിപത്രം തന്നെയാണ് ഉപയോഗിച്ചത്.

=== നാല് ഉപവകുപ്പ് അനുമതിപത്രം ===
നാല് ഉപവകുപ്പുകൾ ഉള്ളതുകൊണ്ടാണ് ഇത് നാല് ഉപവകുപ്പ് അനുമതിപത്രം എന്നറിയപ്പെട്ടത്. മറ്റു അനുമതിപത്രങ്ങളിൽ ഇല്ലാത്ത പരസ്യത്തെ സംബന്ധിച്ച ഉപവകുപ്പ് ആണ് നാല് ഉപവകുപ്പ് അനുമതിപത്രത്തിന്റെ പ്രത്യേകത. എന്നാൽ ഇത് പിന്നീട് അനുമതിപത്രത്തിന്റെ ലക്ഷ്യത്തിന് വിരുദ്ധമായിത്തീർന്നു. ഈ ഉപവകുപ്പ് മൂന്നാമതായാണ് അനുമതിപത്രത്തിൽ വിശദീകരിച്ചിരുന്നത്.&lt;ref name=&quot;update&quot;/&gt; ഓരോ ഭാഗത്തും ഓരോ സമ്മതകുറിപ്പ് വെക്കണം എന്നതായിരുന്നു ഇതിന്റെ പ്രധാന പ്രശ്നം. ഇതിനെതിരെയുള്ള വാദത്തിൽ [[റിച്ചാർഡ് സ്റ്റാൾമാൻ]] താൻ [[നെറ്റ്ബിഎസ്ഡി|നെറ്റ്ബിഎസ്ഡിയിൽ]] ഇത്തരത്തിലുള്ള എഴുതപത്തഞ്ചോളം സമ്മതക്കുറിപ്പ് കണ്ടെന്ന് വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;GNU&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.gnu.org/philosophy/bsd.html
 |title=The BSD License Problem
 |author=Richard Stallman
 |publisher=Free Software Foundation
 |accessdate=2006-11-15
 |archive-date=2012-02-04
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120204145241/http://www.gnu.org/philosophy/bsd.html
 |url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt; മാത്രമല്ല ഈ അനുതിപത്രം ജിപഎല്ലുമായി ഒത്തുപോകുന്നതായിരുന്നില്ല.

ഇപ്പോൾ ഈ അനുമതിപത്രം '''പഴയ ബിഎസ്ഡി അനുമതിപത്രം''', '''നാല് ഉപവകുപ്പ് അനുമതി പത്രം''' എന്നെല്ലാം അറിയപ്പെടുന്നു.

=== മൂന്ന് ഉപവകുപ്പ് അനുമതിപത്രം ===
നാല് ഉപവകുപ്പ് അനുമതിപത്രത്തിലെ പരസ്യത്തെ സംബന്ധിച്ച ഉപവകുപ്പ് നീക്കി, മറ്റു മാറ്റങ്ങളൊന്നും വരുത്താതെ നിർമ്മിച്ച അനുമതിപത്രമാണ് മൂന്ന് ഉപവകുപ്പ് അനുമതിപത്രം. ഇതാണ് ഇപ്പോഴത്തെ ബിഎസ്ഡി അനുമതിപത്രം. ഇത് നവീകരിച്ച ബിഎസ്ഡി അനുമതിപത്രമെന്നും പുതിയ ബിഎസ്ഡി അനുമതിപത്രമെന്നും അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. ഇത് [[ജിപിഎൽ|ജിപിഎല്ലുമായി]] ഒത്തുപോകുന്നതും [[ഓപ്പൺ സോഴ്സ് സംരംഭം]] അംഗീകരിച്ചതുമാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ അനുമതിപത്രം ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ അവയുടെ പേര് മുഴുവനായി ഉപയോഗിക്കണമെന്ന് [[സ്വതന്ത്ര  സോഫ്റ്റ്‌വെയർ പ്രസ്ഥാനം]] നിർദ്ദേശിക്കുന്നുണ്ട്.

=== രണ്ട് ഉപവകുപ്പ് അനുമതിപത്രം ===
വെറും രണ്ട് ഉപവകുപ്പ് മാത്രമുള്ള അനുമതിപത്രമാണ് രണ്ട് ഉപവകുപ്പ് അനുമതിപത്രം. ഇത് ലഘൂകരിച്ച അനുമതിപത്രം എന്നും ഫ്രീബിഎസ്ഡി അനുമതിപത്രം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. മൂന്ന് ഉപവകുപ്പ് അനുമതിപത്രത്തിലെ അനംഗീകാര ഉപവകുപ്പ് കൂടി ഒഴിവാക്കിയാണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഈ അനുമതിപത്രവും എഫ്എസ്എഫ് അംഗീകരിച്ചതാണ്.

== സ്വകാര്യ  സോഫ്റ്റ്‌വെയർ==
ബിഎസ്ഡി അനുമതിപത്രം സ്വകാര്യ സോഫ്റ്റ്‌വെയറുകളോടൊപ്പമുള്ള ഉപയോഗം അനുവദിക്കുന്നുണ്ട്.

== ഇതും കാണുക ==
* [[ബെർക്കീലി സോഫ്‌റ്റ്‌വെയർ വിതരണം]]

== അവലംബം ==
{{Reflist|2}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
* [http://www.oreilly.com/catalog/opensources/book/kirkmck.html O'Reilly 1999]
*[http://www.linfo.org/bsdlicense.html ലിൻഫോയുടെ ബിഎസ്ഡി അനുമതിപത്രം നിർവചനം]

[[വർഗ്ഗം:സ്വതന്ത്ര സോഫ്റ്റ്‌വെയർ അനുവാദപത്രം]]</text>
      <sha1>jd6hxc53xxk4oqugul27yktw0pfxc13</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:GyapjúGereblye</title>
    <ns>3</ns>
    <id>213569</id>
    <revision>
      <id>4619614</id>
      <parentid>1459509</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T16:24:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ternarius</username>
        <id>29989</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ternarius എന്ന ഉപയോക്താവ് [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Milei.vencel]] എന്ന താൾ [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:GyapjúGereblye]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു: &quot;[[Special:CentralAuth/Milei.vencel|Milei.vencel]]&quot; എന്ന ഉപയോക്താവിനെ &quot;[[Special:CentralAuth/GyapjúGereblye|GyapjúGereblye]]&quot; എന്നു പേരുമാറ്റിയപ്പോൾ താൾ കൂടെ സ്വയം മാറിയിട്ടുണ്ട്.</comment>
      <origin>1459509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6643" sha1="fmykkv8soiguorzpjquxl47a6e7p0tw" xml:space="preserve">'''നമസ്കാരം  {{#if: Milei.vencel | Milei.vencel | {{BASEPAGENAME}} }} !''', 

[[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു.
[[ചിത്രം:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]]
* [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]]
* [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]]
* [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]]
* [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]]
* [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]]
* [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]]
* [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]]

താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു.

[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് &quot;ടിൽഡ&quot; (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു.

വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും.

ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്.

-- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 17:04, 25 ഒക്ടോബർ 2012 (UTC)</text>
      <sha1>fmykkv8soiguorzpjquxl47a6e7p0tw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>സിദ്ധരാമയ്യ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>243359</id>
    <revision>
      <id>4619744</id>
      <parentid>4617758</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T04:35:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16219" sha1="gheseeol5qez7fvyyu04j1jcyp0izx0" xml:space="preserve">{{infobox politician
| name = കെ.സിദ്ധരാമയ്യ
| image = File:The Chief Minister of Karnataka Siddaramaiah visits PMO.jpg
| caption =
| birth_date = {{birth date and age|1948|08|12|df=yes}}
| birth_place = മൈസൂർ, കർണാടക
| death_date =
| death_place =
| office =[[ കർണാടക മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term = 2023-തുടരുന്നു, 2013-2018
| predecessor = [[ബസവരാജ് ബൊമ്മൈ]]
| successor = 
| office2 = കർണാടക ഉപ-മുഖ്യമന്ത്രി
| term2 = 2004-2005, 1996-1999 
| predecessor2 = ജെ.എച്ച്. പട്ടേൽ
| successor2 = എം.പി.പ്രകാശ്
| office3 = നിയമസഭാംഗം
| term3 = 2023, 2018, 2013, 2008, 2006, 2004, 1994, 1985, 1983
| constituency3 = ബദാമി(2018), വരുണ(2008,2013,2023), ചാമുണ്ഡേശ്വരി
| office4 = നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്
| term4 = 2019-2023, 2009-2013
| predecessor4 = മല്ലികാർജുൻ ഖാർഗെ
| successor4 = ആർ.അശോക
| party = 
* ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്(2005-മുതൽ)
| otherparty =
* പ്രോഗ്രസീവ് ജനതാദൾ(2005-2006)
* ജനതാദൾ(സെക്യുലർ)(1999-2005)
* ജനതാദൾ(1988-1999)
* ജനതാ പാർട്ടി (1984-1988)
* ലോക്ദൾ-സ്വതന്ത്രൻ (1984)
| spouse = പാർവ്വതി
| children = 2
| year = 2023
| date = 20 മെയ്
| source = https://www.oneindia.com/politicians/siddaramaiah-4951.html വൺ ഇന്ത്യ
}}
2023 മെയ് 20 മുതൽ കർണാടക മുഖ്യമന്ത്രിയായി തുടരുന്ന&lt;ref&gt;&quot;കർണാടക: സിദ്ധരാമയ്യ മുഖ്യമന്ത്രിയായി സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു; ഡി.കെ. ശിവകുമാർ ഉപമുഖ്യമന്ത്രി&quot; https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2023/05/20/siddaramaiah-oath-ceremony-karnataka-govt-formation.html&lt;/ref&gt; കർണാടകയിൽ നിന്നുള്ള മുതിർന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് നേതാവാണ് ''' കെ.സിദ്ധരാമയ്യ.(ജനനം : 12 ഓഗസ്റ്റ് 1948) ''' 
2013 മുതൽ 2018 വരെ കർണാടക മുഖ്യമന്ത്രി, 2019 മുതൽ 2023 വരെ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, രണ്ട് തവണ കർണാടക ഉപ-മുഖ്യമന്ത്രി, എട്ട് തവണ നിയമസഭാംഗം, സംസ്ഥാന കാബിനറ്റ് വകുപ്പ് മന്ത്രി എന്നീ നിലകളിലും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്‌.&lt;ref&gt;&quot;varuna: Cong first list: Siddaramaiah to contest from Varuna, seeks ticket from Kolar too - The Economic Times&quot; https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/assembly-elections/karnataka/cong-first-list-siddaramaiah-to-contest-from-varuna-seeks-ticket-from-kolar-too/articleshow/98997593.cms?from=mdr&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;കർണാടക തിരഞ്ഞെടുപ്പ്: കോൺഗ്രസ് സ്ഥാനാർഥികളുടെ ആദ്യ പട്ടിക പുറത്ത്– Congress| Karnataka| Manorama News&quot; https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2023/03/25/congress-issues-first-list-of-candidates-for-karnataka-elections.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;ജയിക്കുന്ന സീറ്റ് വേണം; സിദ്ധരാമയ്യയ്ക്ക് മണ്ഡലം കണ്ടെത്താനാവാതെ കോൺഗ്രസ്-Congress| Siddaramaiah| Karnataka Election| Manorama News&quot; https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2023/03/19/congress-unable-to-find-constituency-for-siddaramaiah.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;തണുപ്പേശാതെ രാഷ്ട്രീയച്ചൂട് തിളച്ച് കർണാടക- Political heat is boiling in Karnataka | Manorama News | Manorama Online&quot; https://www.manoramaonline.com/news/editorial/2023/01/17/political-heat-is-boiling-in-karnataka.html&lt;/ref&gt;

== ജീവിതരേഖ ==
കർണാടകയിലെ മൈസൂർ ജില്ലയിൽ സിദ്ധരാമ ഗൗഡയുടേയുടേയും ബൊറമയുടേയും മകനായി 1948 ഓഗസ്റ്റ് 12ന് ജനനം. കുറുംബ സമുദായ അംഗമാണ് സിദ്ധരാമയ്യ.
പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ശേഷം
മൈസൂരിലെ യുവരാജ കോളേജിൽ നിന്ന് ബിരുദവും ശാരദവിലാസ് കോളേജിൽ നിന്ന് നിയമബിരുദവും നേടി.

1977-ൽ ലോക്ദളിൽ ചേർന്നതോടെയാണ് സിദ്ധരാമയ്യയുടെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം ആരംഭിക്കുന്നത്. ലോക്ദൾ ടിക്കറ്റിൽ 1983-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ചാമുണ്ഡേശ്വരി മണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് ആദ്യമായി നിയമസഭയിലെത്തി. 

1984-ൽ [[ലോക്ദൾ |ലോക്ദൾ]] വിട്ട് [[ജനതാ പാർട്ടി]]യിൽ ചേർന്ന് 1985-ൽ വീണ്ടും നിയമസഭയിൽ അംഗമായ സിദ്ധരാമയ്യ 1988-ലെ ജനതാപാർട്ടി പിളർപ്പിനെ തുടർന്ന് [[ജനതാ ദൾ|ജനതാദൾ]] ടിക്കറ്റിൽ 1989-ൽ നിയമസഭയിലേക്ക് മത്സരിച്ചെങ്കിലും പരാജയപ്പെട്ടു. 

പിന്നീട് 1994-ൽ വീണ്ടും [[ജനതാ ദൾ|ജനതാദൾ]] ടിക്കറ്റിൽ നിയമസഭാംഗമായെങ്കിലും  
1999-ൽ പിളർപ്പുണ്ടായതോടെ ജനതാദൾ വിട്ട് [[എച്ച്.ഡി. ദേവഗൗഡ |ദേവഗൗഡ]] നേതാവായ ജെ.ഡി.എസിൽ ചേർന്നു.

1999-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[ചാമുണ്ഡേശ്വരി മണ്ഡലം|ചാമുണ്ഡേശ്വരി മണ്ഡല]]ത്തിൽ നിന്ന് [[ജനതാദൾ (സെക്കുലർ)|ജെ.ഡി.എസ്]] ടിക്കറ്റിൽ നിയമസഭയിലേക്ക് മത്സരിച്ചെങ്കിലും വിജയിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. 2004-ൽ ചാമുണ്ഡേശ്വരി മണ്ഡലത്തിൽ വീണ്ടും നിയമസഭയിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.

2005-ൽ ജെ.ഡി.എസ് നേതാവായ [[എച്ച്.ഡി. ദേവഗൗഡ|എച്ച്.ഡി.ദേവഗൗഡ]]യുമായി അഭിപ്രായ ഭിന്നതയുണ്ടായതിനെ തുടർന്ന് നിയമസഭാംഗത്വം രാജിവച്ച് [[ജനതാദൾ (സെക്കുലർ)|ജെ.ഡി.എസ്]] വിട്ട് സമാന്തര പാർട്ടി രൂപീകരിച്ചു. കോൺഗ്രസിന് പിന്തുണ പ്രഖ്യാപിച്ച സിദ്ധരാമയ്യ 2005-ൽ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ തൻ്റെ പാർട്ടി ലയിപ്പിച്ചു.

2006-ൽ ചാമുണ്ഡേശ്വരി മണ്ഡലത്തിൽ നടന്ന ഉപ-തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]] ടിക്കറ്റിൽ ആദ്യമായി നിയമസഭാംഗമായി.

2008, 2013 എന്നീ വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ വരുണ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് നിയമസഭയിലെത്തിയ സിദ്ധരാമയ്യ 2018-ൽ വരുണ മണ്ഡലം മകൻ യതീന്ദ്രക്ക് കൈമാറി.

2018-ൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പഴയ തട്ടകമായ ചാമുണ്ഡേശ്വരിയിൽ നിന്നും ബദാമിയിൽ നിന്നും നിയമസഭയിലേക്ക് മത്സരിച്ചു.
ചാമുണ്ഡേശ്വരിയിൽ പരാജയപ്പെട്ടെങ്കിലും ബദാമിയിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.

1994-ൽ സംസ്ഥാന ധനകാര്യ വകുപ്പ് മന്ത്രിയായ സിദ്ധരാമയ്യ മൃഗക്ഷേമ, ഗതാഗത, ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് മന്ത്രി എന്നീ നിലകളിലും പ്രവർത്തിച്ചു.

2013-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിക്ക് നിയമസഭയിൽ ഭൂരിപക്ഷം(122/224) ലഭിച്ചതിനെ തുടർന്ന് കർണാടക മുഖ്യമന്ത്രിയായി  തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://malayalam.deepikaglobal.com/news_full.aspx?catcode=main#263343 |title=സിദ്ധരാമയ്യ അധികാരമേറ്റു |access-date=2013-05-13 |archive-date=2013-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130515082137/http://malayalam.deepikaglobal.com/news_full.aspx?catcode=main#263343 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news|title=ദക്ഷിണ കർണാടകയിലെ വരുണയിൽ നിന്നു|url=http://news.keralakaumudi.com/news.php?nid=ef4369f5fceacc1d751aa89cca68d170|accessdate=10 മെയ് 2013|newspaper=കേരളകൗമുദി|date=10 മെയ് 2013}}&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;bs&quot;&gt;{{cite news
| url=http://www.business-standard.com/article/current-affairs/siddaramaiah-profiling-the-front-runner-for-k-taka-cm-113050800672_1.html
| title=Siddaramaiah - Profiling the front runner for K'taka CM
| work=[[Business Standard]]
| date=8 May 2013
| accessdate=2013-05-09
| author=Kulkarni, Mahesh
| location=[[Bangalore]]}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=360668 |title=സിദ്ധരാമയ്യ കർണ്ണാടക മുഖ്യമന്ത്രി  |access-date=2013-05-13 |archive-date=2013-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130608030048/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=360668 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2019/12/08/karnataka-bypoll-results-live-update.html|title=കർണാടക ഉപ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലം|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}&lt;/ref&gt;

2018-ലെ നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ്-ജെ.ഡി.എസ് സഖ്യ സർക്കാർ രൂപീകരിച്ച് ജെ.ഡി.എസിലെ എച്ച്.ഡി.കുമാരസ്വാമിയെ മുഖ്യമന്ത്രിയാക്കിയെങ്കിലും 17 എം.എൽ.എമാർ രാജിവച്ച് ബി.ജെ.പിക്ക് പിന്തുണ പ്രഖ്യാപിച്ചു. പിന്നീട് നടന്ന ഉപ-തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 17-ൽ 13 സീറ്റിലും ബി.ജെ.പി ജയിച്ചതോടെ 2019-ൽ
കുമാരസ്വാമി മുഖ്യമന്ത്രി പദം രാജിവച്ചു.

2019-ൽ നടന്ന ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ നിയമസഭയിൽ ബി.ജെ.പിക്ക് ഭൂരിപക്ഷം ലഭിച്ചു. ബി.എസ്.യദിയൂരപ്പ മുഖ്യമന്ത്രിയായി സ്ഥാനമേറ്റതോടെ സിദ്ധരാമയ്യ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.

2023 മെയ് 10ന് നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വരുണ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് നിയമസഭാംഗമായി. നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസിന് ഭൂരിപക്ഷം(135/224) കിട്ടിയതിനെ തുടർന്ന് 2023 മെയ് 20ന് കർണാടക മുഖ്യമന്ത്രിയായി അധികാരമേറ്റു.

മുൻ മുഖ്യമന്ത്രിമാരായ
ഡി.ദേവരാജ് അരശിനും(1972-1977) എസ്.എം.കൃഷ്ണയ്ക്കും(1999-2004) ശേഷം കാലാവധി തികച്ച് ഭരിച്ച(2013-2018) മൂന്നാമത്തെ കർണാടക മുഖ്യമന്ത്രിയും ദേവരാജ് അരശിന്(1978-1980,1972-1977) ശേഷം ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം കർണാടക മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന രണ്ടാമത്തെ കോൺഗ്രസ് നേതാവും കൂടിയാണ് സിദ്ധരാമയ്യ.&lt;ref&gt;&quot;മുഖ്യമന്ത്രിയായി സിദ്ധരാമയ്യയും ഉപ-മുഖ്യമന്ത്രിയായി ശിവകുമാറും സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു; പ്രതിപക്ഷത്തെ പ്രമുഖർ വേദിയിൽ, karnataka congress government sworn in, siddaramaiah, dk shivakumar&quot; https://www.mathrubhumi.com/news/india/siddaramaiah-and-dk-shivakumar-sworn-in-as-cm-and-dcm-of-karnataka-respectively-1.8574232&lt;/ref&gt;

ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം കർണാടക ഭരിച്ച 
മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവ് ദേവരാജ് അരശിൻ്റെ റെക്കോർഡ് 
(2793 ദിവസം) 2026 ജനുവരി ഏഴിന് സിദ്ധരാമയ്യ മറികടന്നു.

== സ്വകാര്യ ജീവിതം ==
* ഭാര്യ : പാർവ്വതി
* മക്കൾ : 
* രാകേഷ്
* യതീന്ദ്ര

==അവലംബം==
{{reflist|2}}
{{commons category|Siddaramaiah}}
[[വർഗ്ഗം:1948-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 12-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കർണ്ണാടകത്തിലെ ഉപമുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:കർണ്ണാടകത്തിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കർണാടകയിൽ നിന്നുമുള്ള ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]</text>
      <sha1>gheseeol5qez7fvyyu04j1jcyp0izx0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619746</id>
      <parentid>4619744</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T04:36:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16222" sha1="8y462oyp561ywy3ylyc908ttnskmg2q" xml:space="preserve">{{infobox politician
| name = കെ.സിദ്ധരാമയ്യ
| image = File:The Chief Minister of Karnataka Siddaramaiah visits PMO.jpg
| caption =
| birth_date = {{birth date and age|1948|08|12|df=yes}}
| birth_place = മൈസൂർ, കർണാടക
| death_date =
| death_place =
| office =[[കർണാടക]] [[മുഖ്യമന്ത്രി]]
| term = 2023-തുടരുന്നു, 2013-2018
| predecessor = [[ബസവരാജ് ബൊമ്മൈ]]
| successor = 
| office2 = കർണാടക ഉപ-മുഖ്യമന്ത്രി
| term2 = 2004-2005, 1996-1999 
| predecessor2 = ജെ.എച്ച്. പട്ടേൽ
| successor2 = എം.പി.പ്രകാശ്
| office3 = നിയമസഭാംഗം
| term3 = 2023, 2018, 2013, 2008, 2006, 2004, 1994, 1985, 1983
| constituency3 = ബദാമി(2018), വരുണ(2008,2013,2023), ചാമുണ്ഡേശ്വരി
| office4 = നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്
| term4 = 2019-2023, 2009-2013
| predecessor4 = മല്ലികാർജുൻ ഖാർഗെ
| successor4 = ആർ.അശോക
| party = 
* ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്(2005-മുതൽ)
| otherparty =
* പ്രോഗ്രസീവ് ജനതാദൾ(2005-2006)
* ജനതാദൾ(സെക്യുലർ)(1999-2005)
* ജനതാദൾ(1988-1999)
* ജനതാ പാർട്ടി (1984-1988)
* ലോക്ദൾ-സ്വതന്ത്രൻ (1984)
| spouse = പാർവ്വതി
| children = 2
| year = 2023
| date = 20 മെയ്
| source = https://www.oneindia.com/politicians/siddaramaiah-4951.html വൺ ഇന്ത്യ
}}
2023 മെയ് 20 മുതൽ കർണാടക മുഖ്യമന്ത്രിയായി തുടരുന്ന&lt;ref&gt;&quot;കർണാടക: സിദ്ധരാമയ്യ മുഖ്യമന്ത്രിയായി സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു; ഡി.കെ. ശിവകുമാർ ഉപമുഖ്യമന്ത്രി&quot; https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2023/05/20/siddaramaiah-oath-ceremony-karnataka-govt-formation.html&lt;/ref&gt; കർണാടകയിൽ നിന്നുള്ള മുതിർന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് നേതാവാണ് ''' കെ.സിദ്ധരാമയ്യ.(ജനനം : 12 ഓഗസ്റ്റ് 1948) ''' 
2013 മുതൽ 2018 വരെ കർണാടക മുഖ്യമന്ത്രി, 2019 മുതൽ 2023 വരെ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്, രണ്ട് തവണ കർണാടക ഉപ-മുഖ്യമന്ത്രി, എട്ട് തവണ നിയമസഭാംഗം, സംസ്ഥാന കാബിനറ്റ് വകുപ്പ് മന്ത്രി എന്നീ നിലകളിലും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്‌.&lt;ref&gt;&quot;varuna: Cong first list: Siddaramaiah to contest from Varuna, seeks ticket from Kolar too - The Economic Times&quot; https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/assembly-elections/karnataka/cong-first-list-siddaramaiah-to-contest-from-varuna-seeks-ticket-from-kolar-too/articleshow/98997593.cms?from=mdr&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;കർണാടക തിരഞ്ഞെടുപ്പ്: കോൺഗ്രസ് സ്ഥാനാർഥികളുടെ ആദ്യ പട്ടിക പുറത്ത്– Congress| Karnataka| Manorama News&quot; https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2023/03/25/congress-issues-first-list-of-candidates-for-karnataka-elections.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;ജയിക്കുന്ന സീറ്റ് വേണം; സിദ്ധരാമയ്യയ്ക്ക് മണ്ഡലം കണ്ടെത്താനാവാതെ കോൺഗ്രസ്-Congress| Siddaramaiah| Karnataka Election| Manorama News&quot; https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2023/03/19/congress-unable-to-find-constituency-for-siddaramaiah.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;തണുപ്പേശാതെ രാഷ്ട്രീയച്ചൂട് തിളച്ച് കർണാടക- Political heat is boiling in Karnataka | Manorama News | Manorama Online&quot; https://www.manoramaonline.com/news/editorial/2023/01/17/political-heat-is-boiling-in-karnataka.html&lt;/ref&gt;

== ജീവിതരേഖ ==
കർണാടകയിലെ മൈസൂർ ജില്ലയിൽ സിദ്ധരാമ ഗൗഡയുടേയുടേയും ബൊറമയുടേയും മകനായി 1948 ഓഗസ്റ്റ് 12ന് ജനനം. കുറുംബ സമുദായ അംഗമാണ് സിദ്ധരാമയ്യ.
പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ശേഷം
മൈസൂരിലെ യുവരാജ കോളേജിൽ നിന്ന് ബിരുദവും ശാരദവിലാസ് കോളേജിൽ നിന്ന് നിയമബിരുദവും നേടി.

1977-ൽ ലോക്ദളിൽ ചേർന്നതോടെയാണ് സിദ്ധരാമയ്യയുടെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം ആരംഭിക്കുന്നത്. ലോക്ദൾ ടിക്കറ്റിൽ 1983-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ചാമുണ്ഡേശ്വരി മണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് ആദ്യമായി നിയമസഭയിലെത്തി. 

1984-ൽ [[ലോക്ദൾ |ലോക്ദൾ]] വിട്ട് [[ജനതാ പാർട്ടി]]യിൽ ചേർന്ന് 1985-ൽ വീണ്ടും നിയമസഭയിൽ അംഗമായ സിദ്ധരാമയ്യ 1988-ലെ ജനതാപാർട്ടി പിളർപ്പിനെ തുടർന്ന് [[ജനതാ ദൾ|ജനതാദൾ]] ടിക്കറ്റിൽ 1989-ൽ നിയമസഭയിലേക്ക് മത്സരിച്ചെങ്കിലും പരാജയപ്പെട്ടു. 

പിന്നീട് 1994-ൽ വീണ്ടും [[ജനതാ ദൾ|ജനതാദൾ]] ടിക്കറ്റിൽ നിയമസഭാംഗമായെങ്കിലും  
1999-ൽ പിളർപ്പുണ്ടായതോടെ ജനതാദൾ വിട്ട് [[എച്ച്.ഡി. ദേവഗൗഡ |ദേവഗൗഡ]] നേതാവായ ജെ.ഡി.എസിൽ ചേർന്നു.

1999-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[ചാമുണ്ഡേശ്വരി മണ്ഡലം|ചാമുണ്ഡേശ്വരി മണ്ഡല]]ത്തിൽ നിന്ന് [[ജനതാദൾ (സെക്കുലർ)|ജെ.ഡി.എസ്]] ടിക്കറ്റിൽ നിയമസഭയിലേക്ക് മത്സരിച്ചെങ്കിലും വിജയിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. 2004-ൽ ചാമുണ്ഡേശ്വരി മണ്ഡലത്തിൽ വീണ്ടും നിയമസഭയിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.

2005-ൽ ജെ.ഡി.എസ് നേതാവായ [[എച്ച്.ഡി. ദേവഗൗഡ|എച്ച്.ഡി.ദേവഗൗഡ]]യുമായി അഭിപ്രായ ഭിന്നതയുണ്ടായതിനെ തുടർന്ന് നിയമസഭാംഗത്വം രാജിവച്ച് [[ജനതാദൾ (സെക്കുലർ)|ജെ.ഡി.എസ്]] വിട്ട് സമാന്തര പാർട്ടി രൂപീകരിച്ചു. കോൺഗ്രസിന് പിന്തുണ പ്രഖ്യാപിച്ച സിദ്ധരാമയ്യ 2005-ൽ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ തൻ്റെ പാർട്ടി ലയിപ്പിച്ചു.

2006-ൽ ചാമുണ്ഡേശ്വരി മണ്ഡലത്തിൽ നടന്ന ഉപ-തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]] ടിക്കറ്റിൽ ആദ്യമായി നിയമസഭാംഗമായി.

2008, 2013 എന്നീ വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ വരുണ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് നിയമസഭയിലെത്തിയ സിദ്ധരാമയ്യ 2018-ൽ വരുണ മണ്ഡലം മകൻ യതീന്ദ്രക്ക് കൈമാറി.

2018-ൽ നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പഴയ തട്ടകമായ ചാമുണ്ഡേശ്വരിയിൽ നിന്നും ബദാമിയിൽ നിന്നും നിയമസഭയിലേക്ക് മത്സരിച്ചു.
ചാമുണ്ഡേശ്വരിയിൽ പരാജയപ്പെട്ടെങ്കിലും ബദാമിയിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു.

1994-ൽ സംസ്ഥാന ധനകാര്യ വകുപ്പ് മന്ത്രിയായ സിദ്ധരാമയ്യ മൃഗക്ഷേമ, ഗതാഗത, ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് മന്ത്രി എന്നീ നിലകളിലും പ്രവർത്തിച്ചു.

2013-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിക്ക് നിയമസഭയിൽ ഭൂരിപക്ഷം(122/224) ലഭിച്ചതിനെ തുടർന്ന് കർണാടക മുഖ്യമന്ത്രിയായി  തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://malayalam.deepikaglobal.com/news_full.aspx?catcode=main#263343 |title=സിദ്ധരാമയ്യ അധികാരമേറ്റു |access-date=2013-05-13 |archive-date=2013-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130515082137/http://malayalam.deepikaglobal.com/news_full.aspx?catcode=main#263343 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news|title=ദക്ഷിണ കർണാടകയിലെ വരുണയിൽ നിന്നു|url=http://news.keralakaumudi.com/news.php?nid=ef4369f5fceacc1d751aa89cca68d170|accessdate=10 മെയ് 2013|newspaper=കേരളകൗമുദി|date=10 മെയ് 2013}}&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;bs&quot;&gt;{{cite news
| url=http://www.business-standard.com/article/current-affairs/siddaramaiah-profiling-the-front-runner-for-k-taka-cm-113050800672_1.html
| title=Siddaramaiah - Profiling the front runner for K'taka CM
| work=[[Business Standard]]
| date=8 May 2013
| accessdate=2013-05-09
| author=Kulkarni, Mahesh
| location=[[Bangalore]]}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=360668 |title=സിദ്ധരാമയ്യ കർണ്ണാടക മുഖ്യമന്ത്രി  |access-date=2013-05-13 |archive-date=2013-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130608030048/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=360668 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2019/12/08/karnataka-bypoll-results-live-update.html|title=കർണാടക ഉപ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലം|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}&lt;/ref&gt;

2018-ലെ നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസ്-ജെ.ഡി.എസ് സഖ്യ സർക്കാർ രൂപീകരിച്ച് ജെ.ഡി.എസിലെ എച്ച്.ഡി.കുമാരസ്വാമിയെ മുഖ്യമന്ത്രിയാക്കിയെങ്കിലും 17 എം.എൽ.എമാർ രാജിവച്ച് ബി.ജെ.പിക്ക് പിന്തുണ പ്രഖ്യാപിച്ചു. പിന്നീട് നടന്ന ഉപ-തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 17-ൽ 13 സീറ്റിലും ബി.ജെ.പി ജയിച്ചതോടെ 2019-ൽ
കുമാരസ്വാമി മുഖ്യമന്ത്രി പദം രാജിവച്ചു.

2019-ൽ നടന്ന ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ നിയമസഭയിൽ ബി.ജെ.പിക്ക് ഭൂരിപക്ഷം ലഭിച്ചു. ബി.എസ്.യദിയൂരപ്പ മുഖ്യമന്ത്രിയായി സ്ഥാനമേറ്റതോടെ സിദ്ധരാമയ്യ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.

2023 മെയ് 10ന് നടന്ന നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വരുണ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് നിയമസഭാംഗമായി. നിയമസഭയിൽ കോൺഗ്രസിന് ഭൂരിപക്ഷം(135/224) കിട്ടിയതിനെ തുടർന്ന് 2023 മെയ് 20ന് കർണാടക മുഖ്യമന്ത്രിയായി അധികാരമേറ്റു.

മുൻ മുഖ്യമന്ത്രിമാരായ
ഡി.ദേവരാജ് അരശിനും(1972-1977) എസ്.എം.കൃഷ്ണയ്ക്കും(1999-2004) ശേഷം കാലാവധി തികച്ച് ഭരിച്ച(2013-2018) മൂന്നാമത്തെ കർണാടക മുഖ്യമന്ത്രിയും ദേവരാജ് അരശിന്(1978-1980,1972-1977) ശേഷം ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം കർണാടക മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന രണ്ടാമത്തെ കോൺഗ്രസ് നേതാവും കൂടിയാണ് സിദ്ധരാമയ്യ.&lt;ref&gt;&quot;മുഖ്യമന്ത്രിയായി സിദ്ധരാമയ്യയും ഉപ-മുഖ്യമന്ത്രിയായി ശിവകുമാറും സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു; പ്രതിപക്ഷത്തെ പ്രമുഖർ വേദിയിൽ, karnataka congress government sworn in, siddaramaiah, dk shivakumar&quot; https://www.mathrubhumi.com/news/india/siddaramaiah-and-dk-shivakumar-sworn-in-as-cm-and-dcm-of-karnataka-respectively-1.8574232&lt;/ref&gt;

ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം കർണാടക ഭരിച്ച 
മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവ് ദേവരാജ് അരശിൻ്റെ റെക്കോർഡ് 
(2793 ദിവസം) 2026 ജനുവരി ഏഴിന് സിദ്ധരാമയ്യ മറികടന്നു.

== സ്വകാര്യ ജീവിതം ==
* ഭാര്യ : പാർവ്വതി
* മക്കൾ : 
* രാകേഷ്
* യതീന്ദ്ര

==അവലംബം==
{{reflist|2}}
{{commons category|Siddaramaiah}}
[[വർഗ്ഗം:1948-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 12-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കർണ്ണാടകത്തിലെ ഉപമുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:കർണ്ണാടകത്തിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കർണാടകയിൽ നിന്നുമുള്ള ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]</text>
      <sha1>8y462oyp561ywy3ylyc908ttnskmg2q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മലയാളീഗ്രഫി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>254934</id>
    <revision>
      <id>4619745</id>
      <parentid>4618310</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T04:35:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8761" sha1="qckw5xo9q6r23c32xkuzep80qwooail" xml:space="preserve">{{PU|Malayaleegraphy}}
{{Needs Image}}
സോഷ്യൽ മീഡിയാ സൈറ്റുകളിലൂടെ പ്രചാരത്തിൽ വന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന മലയാളം ഗ്രാഫിക്സിന്റെ ചുരുക്ക രൂപാമാണ് '''മഗ്ര''' അതായത് '''മലയാളീഗ്രഫി'''.&lt;ref name = malayal/&gt; ഗ്രാഫിക്‌സ്, കാലിഗ്രാഫി എന്നീ വാക്കുകൾ ചേർന്നാണ് മലയാളിഗ്രാഫിയുണ്ടായത്. 2012&lt;ref name=cityjournal&gt;{{cite news|title=മഗ്ര ഫ്ലോണ്ടിംഗ് മലയാളം|url=http://cityjournal.in/magra-flaunting-malayalam/|accessdate=2013 ജൂലൈ 26|newspaper=സിറ്റി ജേണൽ|date=2013 ജൂൺ 17|archiveurl=https://archive.today/20130726050510/http://cityjournal.in/magra-flaunting-malayalam/|archivedate=2013-07-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;  മാർച്ച് 19-നാണ്&lt;ref name=TOI/&gt; ഇത് നിലവിൽ വന്നത്. ദീർഘമായ പോസ്റ്റുകളുടെയും കമന്റുകളുടെയും സ്ഥാനത്ത് കൂടുതൽ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധേയത പിടിച്ചു പറ്റാനും ഇത് ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്&lt;ref&gt;{{cite news|title=ഫെയ്‌സ്ബുക്ക് പോസ്റ്റിന്റെ ലൈക്കുകൾ ‘അടിച്ചുമാറ്റുന്ന’ ഫോട്ടോ കമന്റിംഗ്|url=http://www.indiavisiontv.com/2013/07/25/234617.html|accessdate=2013 ജൂലൈ 25|newspaper=ndiavision Live|archiveurl=https://archive.today/20130725165748/http://www.indiavisiontv.com/2013/07/25/234617.html|archivedate=2013-07-25|language=മലയാളം|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; . അതോടൊപ്പം മലയാളം അക്ഷരങ്ങളും വാക്കുകളും ചിത്രരൂപത്തിൽ സൃഷ്ടിച്ചും മലയാളം സിനിമാ രംഗങ്ങൾ അടിക്കുറിപ്പോടെ നൽകിയും ഈ മേഖല കൂടുതൽ ജനകീയമായിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.&lt;ref&gt;http://www.reporteronlive.com/2013/07/30/38032.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; മലയാളം കാലിഗ്രഫി എന്നർഥത്തിലും മഗ്ര ഉപയോഗിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://cybermalayalam.com/tag/malayaleegraphy/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-07-20 |archive-date=2013-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130723023251/http://cybermalayalam.com/tag/malayaleegraphy/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==തുടക്കവും പ്രചാരവും==
2013 ൽ പ്രചാരത്തിൽ വന്ന ഈ അക്ഷര രൂപത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത്  കൊച്ചിയിലെ സോൾട്ട്മാംഗോട്രീ എന്ന സോഷ്യൽ മീഡിയ കമ്പനിയിലെ ഹിരൺ വേണുഗോപാലനും അവരുടെ ആർട്ട് ഡയറക്ടർ ഒറിയോണും ചേർന്നാണ്.&lt;ref name=thehindu&gt;{{cite news|title=മലയാളം ഓൺലൈൻ ഇൻ വണ്ടർഫുൾ കാലിഗ്രാഫി|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/malayalam-online-in-wonderful-calligraphy/article4544858.ece|accessdate=2013 ജൂലൈ 26|newspaper=ദി ഹിന്ദു|date=2013 മാർച്ച് 25|archiveurl=https://archive.today/20130726050821/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/malayalam-online-in-wonderful-calligraphy/article4544858.ece|archivedate=2013-07-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;  ഇതിന്റെ പ്രചാരണത്തിനായി ഒരു ഫേസ് ബുക്ക് പേജും ആരംഭിച്ചിരുന്നു. മലയാളം കാലിഗ്രഫി ഇതുവരെ എവിടെയും ശേഖരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നില്ല. മഗ്രയുടെ വരവോടെ മുൻപ് മലയാളത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ഇത്തരം പരീക്ഷണങ്ങളും നെറ്റിൽ ശേഖരിക്കപ്പെട്ടുതുടങ്ങിയത് മഗ്രയുടെ നേട്ടമായി കാണുന്നുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ ആശയ സംവാദനം മാസികയിലും പച്ചക്കുതിരയിലും നേരത്തെ സൈനുൽ ആബിദ് ചെയ്ത ഡിസൈനുകളും ഇത്തരം ചുവടുവെപ്പുകളിൽ പെട്ടതായിരുന്നു. തിരുവനന്തപുരത്ത് 'കചടതപ' യെന്ന പേരിൽ നാരായണ ഭട്ടതിരി നടത്തിയ പ്രദർശനമാണ് തങ്ങളെ ഇത്തരമൊരു പരീക്ഷണത്തിന് പ്രചോദിപ്പിച്ചതെന്ന് മഗ്രയുടെ പിന്നിലുള്ളവർ പറയുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news|title=ഫെയ്‌സ്ബുക്കിൽ 'മലയാളീഗ്രാഫി'ക്ക് നല്ലകാലം|url=http://www.mathrubhumi.com/tech/malayaleegraphy-facebook-social-network-calligraphy-malayalam-scripts-349398.html|accessdate=2013 ജൂലൈ 20|newspaper=മാതൃഭൂമി|date=25 Mar 2013|author=-ബി.എസ് ബിമിനിത്‌|archive-date=2013-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20130720050109/http://www.mathrubhumi.com/tech/malayaleegraphy-facebook-social-network-calligraphy-malayalam-scripts-349398.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = malayal&gt;{{cite web|title=ടാസ്കിവിളിയെടാ... ടാസ്കി|url=http://malayal.am/node/22606|publisher=മലയാളം|accessdate=2013 ജൂലൈ 20|5=|archive-date=2020-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809163037/https://malayal.am/node/22606|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=thehindu/&gt;

പ്രശസ്ത സിനിമാ ഡയലോഗുകൾ പ്രിന്റ് ചെയ്ത ടി-ഷർട്ടുകളും ബുക്ക് മാർക്കുകളും പോസ്റ്ററുകളും പുറത്തിറക്കുവാൻ മഗ്ര തീരുമാനിച്ചിരുന്നു.&lt;ref name=TOI&gt;{{cite news|title=നൗ ഫ്ലോണ്ട് ടീ ഷർട്ട്സ് വിത്ത് ഫിലിം ഡയലോഗ്|url=http://mobilepaper.timesofindia.com/mobile.aspx?article=yes&amp;pageid=2&amp;sectid=edid=&amp;edlabel=TOIKRKO&amp;mydateHid=26-04-2013&amp;pubname=Times+of+India+-+Kochi&amp;edname=&amp;articleid=Ar00202&amp;publabel=TOI|accessdate=2013 ജൂലൈ 26|newspaper=ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ|archiveurl=https://archive.today/20130726045706/http://mobilepaper.timesofindia.com/mobile.aspx?article=yes&amp;pageid=2&amp;sectid=edid=&amp;edlabel=TOIKRKO&amp;mydateHid=26-04-2013&amp;pubname=Times+of+India+-+Kochi&amp;edname=&amp;articleid=Ar00202&amp;publabel=TOI|archivedate=2013-07-26|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

== പകർപ്പാവകാശം ==
ക്രിയേറ്റീവ് കോമൺസ് ആട്രിബ്യൂഷൻ നോൺ കൊമേഴ്സ്യൽ ഷെയർ എലൈൿ (CC By NC SA) ലൈസൻസിലാണ് മഗ്രയുടെ കവർ ഡിസൈനുകൾ ലൈസൻസ് ചെയ്തിട്ടുള്ളതു്. ആട്രിബ്യൂഷൻ നൽകിക്കൊണ്ട് ഇതേ ലൈസൻസിങ് വ്യവസ്ഥയോടെ കൊമേഴ്സ്യലല്ലാത്ത ഏതാവശ്യത്തിനും ഈ ഡിസൈനുകൾ സൌജന്യമായി ഉപയോഗിക്കാം.&lt;ref name=thehindu/&gt;

==അവലംബം==
{{reflist|2}}

==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
* [http://www.facebook.com/malayaleegraphy മഗ്രയുടെ ഫെയ്‌സ്ബുക്ക് പേജ്]
* [http://malwear.in/ മൽവെയർ - ടീഷർട്ടുകളും ചായക്കോപ്പകളും]</text>
      <sha1>qckw5xo9q6r23c32xkuzep80qwooail</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മലയാലപ്പുഴ ദേവീ ക്ഷേത്രം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>256244</id>
    <revision>
      <id>4619672</id>
      <parentid>4591923</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T18:54:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* പ്രതിഷ്ഠ */</comment>
      <origin>4619672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24975" sha1="4guhospwgd9oydijen701jvvg9n0gsw" xml:space="preserve">{{PU|Malayalapuzha Devi Temple}}
[[File:Malayalappuzha Devi Temple.jpg|thumb|Malayalappuzha Devi Temple]]
[[പത്തനംതിട്ട ജില്ല|പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ]] [[കോഴഞ്ചേരി താലൂക്ക്‌|കോഴഞ്ചേരി താലൂക്കിൽ]] [[പത്തനംതിട്ട]] നഗരത്തിന് സമീപം [[മലയാലപ്പുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മലയാലപ്പുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''മലയാലപ്പുഴ ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം'''. പത്തനംതിട്ട നഗര ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് ഏഴ് കിലോമീറ്റർ മാത്രം അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. അതുകൊണ്ട് തന്നെ നഗരം സന്ദർശിക്കുന്നവർക്ക് പൊതുവേ എത്തിച്ചേരാൻ എളുപ്പമാണ്. കേരളത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം ജഗദീശ്വരിയും [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയുമായ]] [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ. മലയാലപ്പുഴ അമ്മ എന്ന്‌ ഭഗവതി അറിയപ്പെടുന്നു. [[കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം|കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക]] ചൈതന്യം  തന്നെയാണ് മലയാലപ്പുഴ അമ്മ എന്ന്‌ ഐതീഹ്യം.  അതിനാൽ മൂകാംബികലേതുപോലെ  [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[സരസ്വതി|മഹാസരസ്വതി]] ഐക്യരൂപേണയുള്ള [[പരാശക്തി]] സങ്കല്പം തന്നെയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലും. പ്രതിഷ്ഠ സമയത്തിന്റെ പ്രത്യേകത കൊണ്ടാണ് [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ഭാവത്തിന് പ്രാധാന്യം വന്നതെന്ന് വിശ്വാസം. അഞ്ച് മലകളുടെ ഭഗവതിയാണ് മലയാലപ്പുഴ അമ്മ എന്ന് വിശ്വാസം. ആയിരത്തിലധികം വർഷത്തെ പഴക്കമുള്ള ക്ഷേത്രമാണിത്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lsgkerala.in/malayalapuzhapanchayat/history/ |title=സാമൂഹിക-സംസ്ക്കാരിക ചരിത്രം - മലയാലപ്പുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്, ശേഖരിച്ചത് 2013 ഓഗസ്റ്റ്‌ 1  |access-date=2013-08-01 |archive-date=2016-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215061649/http://lsgkerala.in/malayalapuzhapanchayat/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; കടുംശർക്കരയോഗം കൊണ്ടാണ് പ്രതിഷ്ഠ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. ദ്രാവിഡ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ പ്രത്യേകതയായ പൊങ്കാല ഉത്സവം ഇവിടെയും പ്രധാനമാണ്. വിളിച്ച് അപേക്ഷിച്ചാൽ എത്ര വലിയ ആപത്തും മലയാലപ്പുഴയമ്മ തടയും എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുടർച്ചയായി ഒൻപത് ചൊവ്വ അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളി ദിവസങ്ങളിൽ ദർശനം നടത്തിയാൽ ആഗ്രഹസാഫല്യമുണ്ടാകും എന്ന്‌ വിശ്വാസമുണ്ട്. ചൊവ്വ, വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], [[അമാവാസി വ്രതം|അമാവാസി]], മലയാളമാസം ഒന്നാം തീയതി, [[നവരാത്രി]] ദിനങ്ങൾ പ്രധാനം.

== ക്ഷേത്രം ==
കേരളീയ ശൈലിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നിർമാണം. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഒരു ചെറിയ നമസ്കാരമണ്ഡപവും ചുറ്റമ്പലവും ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിലായി ഒരു ബലിക്കൽപ്പുരയുമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന് മൂവായിരം വർഷത്തിലേറെ പഴക്കമുള്ളതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഇടത്തരം വലിപ്പമുള്ള ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്തായി ഗാംഭീര്യമുള്ള ഒരു ഗോപുരമുണ്ട്.  ദീർഘ ചതുരാകൃതിയിലുള്ള ശ്രീകോവിലിനു മുമ്പിൽ ഒരു മുഖമണ്ഡപമുണ്ട്.

== പ്രതിഷ്ഠ ==
എട്ടു കൈകളുള്ള ഭദ്രകാളിയുടെ ഉഗ്രരൂപത്തിലുള്ള അഞ്ചരയടി വലിപ്പമുള്ള പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. ദാരിക വധത്തിന് ശേഷം പ്രദർശിപ്പിച്ച ഭഗവതിയുടെ വിശ്വരൂപമായി ഇത് കണക്കാക്കുന്നു. മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി ഭാവവും ഭഗവതിക്ക് സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. മറ്റു ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ വിഗ്രഹങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പല തരം തടിക്കഷണങ്ങൾ, കളിമണ്ണ്, ആയുർവേദ പച്ചമരുന്നുകൾ, പാൽ, നെയ്യ്, ശർക്കര, മഞ്ഞൾ, ചന്ദനം, കർപ്പൂരം, സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, മണൽ, പ്രകൃതിദത്തമായ പശ തടങ്ങിയവ ചേരുന്ന കടുശർക്കരയോഗം എന്ന രീതിയിലാണ് ഇവിടുത്തെ വിഗ്രഹം പണിതിരിക്കുന്നത്.

മനുഷ്യശരീരത്തിലെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങൾക്കും സമാനമായ ഘടന നൽകി താന്ത്രിക വിധിപ്രകാരം പ്രാണപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്.

== ഉപദേവതകൾ ==
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ബാല ഗണപതി- ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ മടിയിലിരിക്കുന്ന രൂപത്തിലുള്ള [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ചെറിയ കുട്ടിയുടെ രൂപത്തിലുള്ള ബാല ഗണപതി സങ്കല്പം ആണ്. വിഘ്നങ്ങൾ അകറ്റുന്ന ഭഗവാൻ എന്ന്‌ വിശ്വാസം. 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;[[പരമശിവൻ]]- ക്ഷേത്രത്തിലെ സ്വയംഭൂവായ ശിവലിംഗം വളർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ഇത് സവിശേഷ പ്രാധാന്യം അർഹിക്കുന്നു. വർഷം മുഴുവൻ പൂത്തുനിൽക്കുന്ന ഒരു കൊന്നമരത്തിന്റെ തണലിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ ശിവലിംഗത്തിന് പ്രത്യേക ക്ഷേത്രമില്ല. ശിവരാത്രി, ധനുമാസ തിരുവാതിര, പ്രദോഷ ദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടക്കുന്നു. മൃത്യുഞ്ജയനും മംഗളകാരിയുമായ ഇവിടുത്തെ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ആയുസും ഐശ്വര്യവും നൽകി അനുഗ്രഹിക്കുന്നവനാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;മുഹൂർത്തി- ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രത്യേക മുഹൂർത്തി പ്രതിഷ്ഠ കാണുന്നു. 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;മലമാട്‌ സ്വാമിത്തറ- ക്ഷേത്രമതിലിനു കിഴക്ക് ആൽമരച്ചുവട്ടിൽ “മലമാട് സ്വാമി” എന്ന പേരില് ഒരു മലദൈവ സങ്കൽപ്പമുണ്ട്. വെറ്റില,​ അടയ്ക്ക,​ പുകയില എന്നിവയാണ് ഇവിടുത്തെ വഴിപാട്.  

== ഐതിഹ്യം ==
ഉത്തര തിരുവിതാംകൂറിലുള്ള ഭക്തന്മാരായ രണ്ടു നമ്പൂതിരിമാർ സാക്ഷാൽ [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയായ]] ജഗദീശ്വരിയുടെ മൂലസ്ഥാനമായ [[കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം|കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രത്തിൽ]] പോയി ഭജനമിരുന്നു. അവരുടെ സന്തതസഹചാരിയായിരുന്നു ഒരു ഭഗവതീ വിഗ്രഹം. ദീർഘകാലത്തെ ഭജനയ്ക്കു ശേഷം &quot;നിങ്ങളുടെ കൈവശമുള്ള ദേവീരൂപത്തിൽ എന്റെ സാന്നിധ്യം എപ്പോഴും ഉണ്ടാകും&quot; എന്ന് അവർക്കു മൂകാംബിക ദേവിയുടെ അരുളപ്പാട് ഉണ്ടായി. അവർ ക്ഷേത്ര ദർശനവും തീർത്ഥാടനവുമായി സഞ്ചരിച്ചു. കാലം കടന്നുപോയി പ്രായാധിക്യം കാരണം അവർക്ക്  മൂകാംബിക ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് യാത്ര പറ്റാതെ വന്നപ്പോൾ മൂകാംബികാ ഭഗവതി അവർക്കു സ്വപ്നത്തിൽ ദർശനം നൽകി. പ്രതിഷ്ഠക്കു പറ്റിയ സ്ഥലം മലയാപ്പുഴയാണെന്നും അവിടെ എത്തി തന്നെ ദർശിക്കുന്ന ഭക്തരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ സാധിപ്പിച്ചു നൽകാമെന്നും ദുഃഖനിവർത്തി വരുത്താമെന്നും  അനുഗ്രഹിച്ചത്രേ. തുടർന്ന് അവർ മലയാലപ്പുഴയിൽ എത്തി ഭഗവതിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തി. എന്നാൽ മലയാലപ്പുഴയിൽ എത്തിച്ചേർന്ന സമയം രാത്രി ആയതിനാൽ മൂകാംബികാ ദേവി [[കാളി]] ഭാവത്തിലേക്ക് മാറിയിരുന്നു. അങ്ങനെയാണ് ഇന്ന് കാണുന്ന ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠ നടന്നത് എന്നാണ് ഐതീഹ്യം. കാളി പ്രധാനമാണെങ്കിലും കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രത്തിലെ പോലെ [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[സരസ്വതി|മഹാസരസ്വതി]] എന്നി മൂന്ന് ചൈതന്യങ്ങളുടെ ഐക്യരൂപമാണ് മലയാലപ്പുഴ അമ്മ എന്നാണ് വിശ്വാസം. അച്ചക്കണ്ണാമല, ഉപ്പിടുംപാറമല, ഊട്ടുപാറമല, ചെറുകുന്നത്തുമല, പുലിപ്പാറമല എന്നീ അഞ്ചു മല ദൈവങ്ങളുടെ മദ്ധ്യത്തിലാണ് ഇവിടെ ഭഗവതി കുടികൊള്ളുന്നത്.        

മറ്റൊരു ഐതീഹ്യപ്രകാരം [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളി]] കൊടുമൺ ഇടതിട്ടയിൽ നിന്നും തന്റെ ഒരു ഉപാസകനൊപ്പം മലയാലപ്പുഴയിൽ പോവുകയും, ഉപാസകന്റെ താന്ത്രിക കർമ്മങ്ങളുടെ പരിസമാപ്തിയിൽ  മലയാലപ്പുഴയിൽ കുടിയിരിക്കുകയും ചെയ്‌തു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഇന്നും ഇടതിട്ടയിൽ മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതിയുടെ തിരുമൂലസ്ഥാനവും ദേവാലയവും കാണാം. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ വലഞ്ചുഴിയമ്മ, താഴുരമ്മ, കടമ്മനിട്ടക്കാവിലമ്മ എന്നീ ഭഗവതിമാരുടെ ജേഷ്ഠസഹോദരി സങ്കല്പത്തിൽ വിശ്വാസികൾ മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതിയെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്.

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വ, വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസം, മലയാളം- ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനമാണ്. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളിൽ ദർശനത്തിന് ഭക്തരുടെ നീണ്ട നിര തന്നെ കാണാം.  

[[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], [[ദീപാവലി]], മണ്ഡലകാല ദിവസങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ വിശേഷമാണ്. മൂകാംബിക പ്രാധാന്യം ഉള്ളതിനാൽ നവരാത്രി വിജയദശമി, [[വിദ്യാരംഭം]] എന്നിവ അതി പ്രധാനം. മണ്ഡല കാലത്ത് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ ധാരാളമായി ഇവിടെയും ദർശനം നടത്താറുണ്ട്. 

== വഴിപാടുകൾ ==
രക്തപുഷ്പാഞ്ജലി, തൂണിയരിപ്പായസം, കോഴിയെ നടയ്ക്ക് വയ്ക്കൽ, ചുവന്നപട്ട്, മഞ്ഞളഭിഷേകം, നെയ്‍വിളക്ക്, നിറപറ (അരി, നല്ല്, പഞ്ചസാര തുടങ്ങിയവ പറനിറച്ച് നിവേദിക്കൽ) എന്നിവയാണ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. പൂക്കള്, മഞ്ചാടി കുരു തുടങ്ങിയവയാണ് പ്രിയപ്പെട്ട കാണിക്കകൾ.  തുടർച്ചയായി കുറഞ്ഞത് ഒൻപത് ചൊവ്വ അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളി ദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ വന്നു പ്രാർഥിച്ചാൽ ആഗ്രഹസാഫല്യവും ദുഃഖമോചനവും ഉണ്ടാകുമെന്നൊരു വിശ്വാസവുമുണ്ട്. ചിലർ മാസത്തിലൊരിക്കാൻ ദർശനം നടത്തുന്ന (മാസത്തൊഴീല്) രീതിയും കണ്ടുവരുന്നു. പൗർണമി, അമാവാസി, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസം തുടങ്ങിയവ നോക്കി ദർശനം നടത്തുന്നവരുമുണ്ട്. 

== വിശ്വാസം ==
മനസ്സറിഞ്ഞു പ്രാർഥിച്ചാൽ വിളികേൾക്കുന്ന അമ്മയാണ് മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതിയെന്നു വിശ്വാസം. അമ്മയുടെ അടുത്തെത്തി പ്രാർഥിച്ചാൽ എന്ത് ആഗ്രഹവും സഫലമാകുമെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. ആധി വ്യാധികളിൽ നിന്നു രക്ഷ നേടുവാനും നല്ല ജീവിത പങ്കാളിയെ ലഭിക്കുവാനും തൊഴിൽ തടസ്സം മാറുവാനുമെല്ലാം ഇവിടെ വിശ്വാസികൾ പ്രാർഥിക്കുവാനെത്തുന്നു.  

== മകര പൊങ്കാല ==
ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ഉത്സവങ്ങളിലൊന്നാണ് മകര മാസത്തിലെ പൊങ്കാല. ഇതിൽ പങ്കെടുക്കുവാൻ ദൂരദേശങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും ഭക്തർ എത്താറുണ്ട്.

== ഉത്സവം ==
മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിലെ വാർഷികോത്സവം കുംഭമാസത്തിലെ (ഫെബ്രുവരി- മാർച്ച്) തിരുവാതിര നക്ഷത്രത്തിൽ ആരംഭിക്കുന്നു. പതിനൊന്നാം ദിവസം ആറാട്ടോടുകൂടി  അവസാനിക്കും. [[നവരാത്രി]] ഉത്സവമാണ് മറ്റൊന്ന്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]] തുടങ്ങിയവയും ക്ഷേത്രത്തിൽ ആഘോഷിക്കുന്നു.
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

5. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

6. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

7. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

8. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

9. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

10. ‘’‘ദേവി സൂക്തം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== ദർശന സമയം ==
*അതിരാവിലെ 5 AM മുതൽ ഉച്ചക്ക് 1 PM വരെ 

*വൈകുന്നേരം 5 PM മുതൽ രാത്രി 8 PM വരെ

==എത്തിച്ചേരാനുള്ള വഴി ==
പത്തനംതിട്ട നഗരത്തിൽ നിന്ന് 7 കിലോമീറ്റർ അകലെ മലയാലപ്പുഴയിൽ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ നഗരം സന്ദർശിക്കുന്നവർക്ക് എത്തിച്ചേരാൻ എളുപ്പമാണ്. പത്തനംതിട്ടയിൽ നിന്നും സ്വകാര്യ ബസുകളും KSRTC ബസുകളും ഇങ്ങോട്ടേക്ക് സർവീസ് നടത്തുന്നുണ്ട്.

== അവലംബം ==
{{reflist}}


{{Hindu-temple-stub}}

{{ഫലകം:Hindu temples in Kerala}}
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>4guhospwgd9oydijen701jvvg9n0gsw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619673</id>
      <parentid>4619672</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T18:55:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* പ്രതിഷ്ഠ */</comment>
      <origin>4619673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24976" sha1="bzx011qfam2lsrb7iewyqmvhsxc7ps3" xml:space="preserve">{{PU|Malayalapuzha Devi Temple}}
[[File:Malayalappuzha Devi Temple.jpg|thumb|Malayalappuzha Devi Temple]]
[[പത്തനംതിട്ട ജില്ല|പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ]] [[കോഴഞ്ചേരി താലൂക്ക്‌|കോഴഞ്ചേരി താലൂക്കിൽ]] [[പത്തനംതിട്ട]] നഗരത്തിന് സമീപം [[മലയാലപ്പുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മലയാലപ്പുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''മലയാലപ്പുഴ ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം'''. പത്തനംതിട്ട നഗര ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് ഏഴ് കിലോമീറ്റർ മാത്രം അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. അതുകൊണ്ട് തന്നെ നഗരം സന്ദർശിക്കുന്നവർക്ക് പൊതുവേ എത്തിച്ചേരാൻ എളുപ്പമാണ്. കേരളത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം ജഗദീശ്വരിയും [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയുമായ]] [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ. മലയാലപ്പുഴ അമ്മ എന്ന്‌ ഭഗവതി അറിയപ്പെടുന്നു. [[കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം|കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക]] ചൈതന്യം  തന്നെയാണ് മലയാലപ്പുഴ അമ്മ എന്ന്‌ ഐതീഹ്യം.  അതിനാൽ മൂകാംബികലേതുപോലെ  [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[സരസ്വതി|മഹാസരസ്വതി]] ഐക്യരൂപേണയുള്ള [[പരാശക്തി]] സങ്കല്പം തന്നെയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലും. പ്രതിഷ്ഠ സമയത്തിന്റെ പ്രത്യേകത കൊണ്ടാണ് [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ഭാവത്തിന് പ്രാധാന്യം വന്നതെന്ന് വിശ്വാസം. അഞ്ച് മലകളുടെ ഭഗവതിയാണ് മലയാലപ്പുഴ അമ്മ എന്ന് വിശ്വാസം. ആയിരത്തിലധികം വർഷത്തെ പഴക്കമുള്ള ക്ഷേത്രമാണിത്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lsgkerala.in/malayalapuzhapanchayat/history/ |title=സാമൂഹിക-സംസ്ക്കാരിക ചരിത്രം - മലയാലപ്പുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്, ശേഖരിച്ചത് 2013 ഓഗസ്റ്റ്‌ 1  |access-date=2013-08-01 |archive-date=2016-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215061649/http://lsgkerala.in/malayalapuzhapanchayat/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; കടുംശർക്കരയോഗം കൊണ്ടാണ് പ്രതിഷ്ഠ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. ദ്രാവിഡ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ പ്രത്യേകതയായ പൊങ്കാല ഉത്സവം ഇവിടെയും പ്രധാനമാണ്. വിളിച്ച് അപേക്ഷിച്ചാൽ എത്ര വലിയ ആപത്തും മലയാലപ്പുഴയമ്മ തടയും എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുടർച്ചയായി ഒൻപത് ചൊവ്വ അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളി ദിവസങ്ങളിൽ ദർശനം നടത്തിയാൽ ആഗ്രഹസാഫല്യമുണ്ടാകും എന്ന്‌ വിശ്വാസമുണ്ട്. ചൊവ്വ, വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], [[അമാവാസി വ്രതം|അമാവാസി]], മലയാളമാസം ഒന്നാം തീയതി, [[നവരാത്രി]] ദിനങ്ങൾ പ്രധാനം.

== ക്ഷേത്രം ==
കേരളീയ ശൈലിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നിർമാണം. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഒരു ചെറിയ നമസ്കാരമണ്ഡപവും ചുറ്റമ്പലവും ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിലായി ഒരു ബലിക്കൽപ്പുരയുമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന് മൂവായിരം വർഷത്തിലേറെ പഴക്കമുള്ളതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഇടത്തരം വലിപ്പമുള്ള ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്തായി ഗാംഭീര്യമുള്ള ഒരു ഗോപുരമുണ്ട്.  ദീർഘ ചതുരാകൃതിയിലുള്ള ശ്രീകോവിലിനു മുമ്പിൽ ഒരു മുഖമണ്ഡപമുണ്ട്.

== പ്രതിഷ്ഠ ==
എട്ടു കൈകളുള്ള ഭദ്രകാളിയുടെ ഉഗ്ര രൂപത്തിലുള്ള അഞ്ചരയടി വലിപ്പമുള്ള പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. ദാരിക വധത്തിന് ശേഷം പ്രദർശിപ്പിച്ച ഭഗവതിയുടെ വിശ്വരൂപമായി ഇത് കണക്കാക്കുന്നു. മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി ഭാവവും ഭഗവതിക്ക് സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. മറ്റു ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ വിഗ്രഹങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പല തരം തടിക്കഷണങ്ങൾ, കളിമണ്ണ്, ആയുർവേദ പച്ചമരുന്നുകൾ, പാൽ, നെയ്യ്, ശർക്കര, മഞ്ഞൾ, ചന്ദനം, കർപ്പൂരം, സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, മണൽ, പ്രകൃതിദത്തമായ പശ തടങ്ങിയവ ചേരുന്ന കടുശർക്കരയോഗം എന്ന രീതിയിലാണ് ഇവിടുത്തെ വിഗ്രഹം പണിതിരിക്കുന്നത്.

മനുഷ്യശരീരത്തിലെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങൾക്കും സമാനമായ ഘടന നൽകി താന്ത്രിക വിധിപ്രകാരം പ്രാണപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്.

== ഉപദേവതകൾ ==
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ബാല ഗണപതി- ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ മടിയിലിരിക്കുന്ന രൂപത്തിലുള്ള [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ചെറിയ കുട്ടിയുടെ രൂപത്തിലുള്ള ബാല ഗണപതി സങ്കല്പം ആണ്. വിഘ്നങ്ങൾ അകറ്റുന്ന ഭഗവാൻ എന്ന്‌ വിശ്വാസം. 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;[[പരമശിവൻ]]- ക്ഷേത്രത്തിലെ സ്വയംഭൂവായ ശിവലിംഗം വളർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ഇത് സവിശേഷ പ്രാധാന്യം അർഹിക്കുന്നു. വർഷം മുഴുവൻ പൂത്തുനിൽക്കുന്ന ഒരു കൊന്നമരത്തിന്റെ തണലിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ ശിവലിംഗത്തിന് പ്രത്യേക ക്ഷേത്രമില്ല. ശിവരാത്രി, ധനുമാസ തിരുവാതിര, പ്രദോഷ ദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടക്കുന്നു. മൃത്യുഞ്ജയനും മംഗളകാരിയുമായ ഇവിടുത്തെ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ആയുസും ഐശ്വര്യവും നൽകി അനുഗ്രഹിക്കുന്നവനാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;മുഹൂർത്തി- ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രത്യേക മുഹൂർത്തി പ്രതിഷ്ഠ കാണുന്നു. 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;മലമാട്‌ സ്വാമിത്തറ- ക്ഷേത്രമതിലിനു കിഴക്ക് ആൽമരച്ചുവട്ടിൽ “മലമാട് സ്വാമി” എന്ന പേരില് ഒരു മലദൈവ സങ്കൽപ്പമുണ്ട്. വെറ്റില,​ അടയ്ക്ക,​ പുകയില എന്നിവയാണ് ഇവിടുത്തെ വഴിപാട്.  

== ഐതിഹ്യം ==
ഉത്തര തിരുവിതാംകൂറിലുള്ള ഭക്തന്മാരായ രണ്ടു നമ്പൂതിരിമാർ സാക്ഷാൽ [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയായ]] ജഗദീശ്വരിയുടെ മൂലസ്ഥാനമായ [[കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം|കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രത്തിൽ]] പോയി ഭജനമിരുന്നു. അവരുടെ സന്തതസഹചാരിയായിരുന്നു ഒരു ഭഗവതീ വിഗ്രഹം. ദീർഘകാലത്തെ ഭജനയ്ക്കു ശേഷം &quot;നിങ്ങളുടെ കൈവശമുള്ള ദേവീരൂപത്തിൽ എന്റെ സാന്നിധ്യം എപ്പോഴും ഉണ്ടാകും&quot; എന്ന് അവർക്കു മൂകാംബിക ദേവിയുടെ അരുളപ്പാട് ഉണ്ടായി. അവർ ക്ഷേത്ര ദർശനവും തീർത്ഥാടനവുമായി സഞ്ചരിച്ചു. കാലം കടന്നുപോയി പ്രായാധിക്യം കാരണം അവർക്ക്  മൂകാംബിക ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് യാത്ര പറ്റാതെ വന്നപ്പോൾ മൂകാംബികാ ഭഗവതി അവർക്കു സ്വപ്നത്തിൽ ദർശനം നൽകി. പ്രതിഷ്ഠക്കു പറ്റിയ സ്ഥലം മലയാപ്പുഴയാണെന്നും അവിടെ എത്തി തന്നെ ദർശിക്കുന്ന ഭക്തരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ സാധിപ്പിച്ചു നൽകാമെന്നും ദുഃഖനിവർത്തി വരുത്താമെന്നും  അനുഗ്രഹിച്ചത്രേ. തുടർന്ന് അവർ മലയാലപ്പുഴയിൽ എത്തി ഭഗവതിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തി. എന്നാൽ മലയാലപ്പുഴയിൽ എത്തിച്ചേർന്ന സമയം രാത്രി ആയതിനാൽ മൂകാംബികാ ദേവി [[കാളി]] ഭാവത്തിലേക്ക് മാറിയിരുന്നു. അങ്ങനെയാണ് ഇന്ന് കാണുന്ന ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠ നടന്നത് എന്നാണ് ഐതീഹ്യം. കാളി പ്രധാനമാണെങ്കിലും കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രത്തിലെ പോലെ [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[സരസ്വതി|മഹാസരസ്വതി]] എന്നി മൂന്ന് ചൈതന്യങ്ങളുടെ ഐക്യരൂപമാണ് മലയാലപ്പുഴ അമ്മ എന്നാണ് വിശ്വാസം. അച്ചക്കണ്ണാമല, ഉപ്പിടുംപാറമല, ഊട്ടുപാറമല, ചെറുകുന്നത്തുമല, പുലിപ്പാറമല എന്നീ അഞ്ചു മല ദൈവങ്ങളുടെ മദ്ധ്യത്തിലാണ് ഇവിടെ ഭഗവതി കുടികൊള്ളുന്നത്.        

മറ്റൊരു ഐതീഹ്യപ്രകാരം [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളി]] കൊടുമൺ ഇടതിട്ടയിൽ നിന്നും തന്റെ ഒരു ഉപാസകനൊപ്പം മലയാലപ്പുഴയിൽ പോവുകയും, ഉപാസകന്റെ താന്ത്രിക കർമ്മങ്ങളുടെ പരിസമാപ്തിയിൽ  മലയാലപ്പുഴയിൽ കുടിയിരിക്കുകയും ചെയ്‌തു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഇന്നും ഇടതിട്ടയിൽ മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതിയുടെ തിരുമൂലസ്ഥാനവും ദേവാലയവും കാണാം. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ വലഞ്ചുഴിയമ്മ, താഴുരമ്മ, കടമ്മനിട്ടക്കാവിലമ്മ എന്നീ ഭഗവതിമാരുടെ ജേഷ്ഠസഹോദരി സങ്കല്പത്തിൽ വിശ്വാസികൾ മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതിയെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്.

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വ, വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസം, മലയാളം- ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനമാണ്. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളിൽ ദർശനത്തിന് ഭക്തരുടെ നീണ്ട നിര തന്നെ കാണാം.  

[[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], [[ദീപാവലി]], മണ്ഡലകാല ദിവസങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ വിശേഷമാണ്. മൂകാംബിക പ്രാധാന്യം ഉള്ളതിനാൽ നവരാത്രി വിജയദശമി, [[വിദ്യാരംഭം]] എന്നിവ അതി പ്രധാനം. മണ്ഡല കാലത്ത് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ ധാരാളമായി ഇവിടെയും ദർശനം നടത്താറുണ്ട്. 

== വഴിപാടുകൾ ==
രക്തപുഷ്പാഞ്ജലി, തൂണിയരിപ്പായസം, കോഴിയെ നടയ്ക്ക് വയ്ക്കൽ, ചുവന്നപട്ട്, മഞ്ഞളഭിഷേകം, നെയ്‍വിളക്ക്, നിറപറ (അരി, നല്ല്, പഞ്ചസാര തുടങ്ങിയവ പറനിറച്ച് നിവേദിക്കൽ) എന്നിവയാണ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. പൂക്കള്, മഞ്ചാടി കുരു തുടങ്ങിയവയാണ് പ്രിയപ്പെട്ട കാണിക്കകൾ.  തുടർച്ചയായി കുറഞ്ഞത് ഒൻപത് ചൊവ്വ അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളി ദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ വന്നു പ്രാർഥിച്ചാൽ ആഗ്രഹസാഫല്യവും ദുഃഖമോചനവും ഉണ്ടാകുമെന്നൊരു വിശ്വാസവുമുണ്ട്. ചിലർ മാസത്തിലൊരിക്കാൻ ദർശനം നടത്തുന്ന (മാസത്തൊഴീല്) രീതിയും കണ്ടുവരുന്നു. പൗർണമി, അമാവാസി, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസം തുടങ്ങിയവ നോക്കി ദർശനം നടത്തുന്നവരുമുണ്ട്. 

== വിശ്വാസം ==
മനസ്സറിഞ്ഞു പ്രാർഥിച്ചാൽ വിളികേൾക്കുന്ന അമ്മയാണ് മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതിയെന്നു വിശ്വാസം. അമ്മയുടെ അടുത്തെത്തി പ്രാർഥിച്ചാൽ എന്ത് ആഗ്രഹവും സഫലമാകുമെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. ആധി വ്യാധികളിൽ നിന്നു രക്ഷ നേടുവാനും നല്ല ജീവിത പങ്കാളിയെ ലഭിക്കുവാനും തൊഴിൽ തടസ്സം മാറുവാനുമെല്ലാം ഇവിടെ വിശ്വാസികൾ പ്രാർഥിക്കുവാനെത്തുന്നു.  

== മകര പൊങ്കാല ==
ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ഉത്സവങ്ങളിലൊന്നാണ് മകര മാസത്തിലെ പൊങ്കാല. ഇതിൽ പങ്കെടുക്കുവാൻ ദൂരദേശങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും ഭക്തർ എത്താറുണ്ട്.

== ഉത്സവം ==
മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിലെ വാർഷികോത്സവം കുംഭമാസത്തിലെ (ഫെബ്രുവരി- മാർച്ച്) തിരുവാതിര നക്ഷത്രത്തിൽ ആരംഭിക്കുന്നു. പതിനൊന്നാം ദിവസം ആറാട്ടോടുകൂടി  അവസാനിക്കും. [[നവരാത്രി]] ഉത്സവമാണ് മറ്റൊന്ന്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]] തുടങ്ങിയവയും ക്ഷേത്രത്തിൽ ആഘോഷിക്കുന്നു.
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

5. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

6. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

7. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

8. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

9. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

10. ‘’‘ദേവി സൂക്തം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== ദർശന സമയം ==
*അതിരാവിലെ 5 AM മുതൽ ഉച്ചക്ക് 1 PM വരെ 

*വൈകുന്നേരം 5 PM മുതൽ രാത്രി 8 PM വരെ

==എത്തിച്ചേരാനുള്ള വഴി ==
പത്തനംതിട്ട നഗരത്തിൽ നിന്ന് 7 കിലോമീറ്റർ അകലെ മലയാലപ്പുഴയിൽ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ നഗരം സന്ദർശിക്കുന്നവർക്ക് എത്തിച്ചേരാൻ എളുപ്പമാണ്. പത്തനംതിട്ടയിൽ നിന്നും സ്വകാര്യ ബസുകളും KSRTC ബസുകളും ഇങ്ങോട്ടേക്ക് സർവീസ് നടത്തുന്നുണ്ട്.

== അവലംബം ==
{{reflist}}


{{Hindu-temple-stub}}

{{ഫലകം:Hindu temples in Kerala}}
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>bzx011qfam2lsrb7iewyqmvhsxc7ps3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619674</id>
      <parentid>4619673</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T18:56:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* പ്രതിഷ്ഠ */</comment>
      <origin>4619674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24979" sha1="tf3bxfiz7ddw44p8f47cwx2jvh1bdwi" xml:space="preserve">{{PU|Malayalapuzha Devi Temple}}
[[File:Malayalappuzha Devi Temple.jpg|thumb|Malayalappuzha Devi Temple]]
[[പത്തനംതിട്ട ജില്ല|പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ]] [[കോഴഞ്ചേരി താലൂക്ക്‌|കോഴഞ്ചേരി താലൂക്കിൽ]] [[പത്തനംതിട്ട]] നഗരത്തിന് സമീപം [[മലയാലപ്പുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മലയാലപ്പുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''മലയാലപ്പുഴ ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം'''. പത്തനംതിട്ട നഗര ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് ഏഴ് കിലോമീറ്റർ മാത്രം അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. അതുകൊണ്ട് തന്നെ നഗരം സന്ദർശിക്കുന്നവർക്ക് പൊതുവേ എത്തിച്ചേരാൻ എളുപ്പമാണ്. കേരളത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം ജഗദീശ്വരിയും [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയുമായ]] [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ. മലയാലപ്പുഴ അമ്മ എന്ന്‌ ഭഗവതി അറിയപ്പെടുന്നു. [[കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം|കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക]] ചൈതന്യം  തന്നെയാണ് മലയാലപ്പുഴ അമ്മ എന്ന്‌ ഐതീഹ്യം.  അതിനാൽ മൂകാംബികലേതുപോലെ  [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[സരസ്വതി|മഹാസരസ്വതി]] ഐക്യരൂപേണയുള്ള [[പരാശക്തി]] സങ്കല്പം തന്നെയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലും. പ്രതിഷ്ഠ സമയത്തിന്റെ പ്രത്യേകത കൊണ്ടാണ് [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ഭാവത്തിന് പ്രാധാന്യം വന്നതെന്ന് വിശ്വാസം. അഞ്ച് മലകളുടെ ഭഗവതിയാണ് മലയാലപ്പുഴ അമ്മ എന്ന് വിശ്വാസം. ആയിരത്തിലധികം വർഷത്തെ പഴക്കമുള്ള ക്ഷേത്രമാണിത്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lsgkerala.in/malayalapuzhapanchayat/history/ |title=സാമൂഹിക-സംസ്ക്കാരിക ചരിത്രം - മലയാലപ്പുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്, ശേഖരിച്ചത് 2013 ഓഗസ്റ്റ്‌ 1  |access-date=2013-08-01 |archive-date=2016-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215061649/http://lsgkerala.in/malayalapuzhapanchayat/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; കടുംശർക്കരയോഗം കൊണ്ടാണ് പ്രതിഷ്ഠ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. ദ്രാവിഡ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ പ്രത്യേകതയായ പൊങ്കാല ഉത്സവം ഇവിടെയും പ്രധാനമാണ്. വിളിച്ച് അപേക്ഷിച്ചാൽ എത്ര വലിയ ആപത്തും മലയാലപ്പുഴയമ്മ തടയും എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുടർച്ചയായി ഒൻപത് ചൊവ്വ അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളി ദിവസങ്ങളിൽ ദർശനം നടത്തിയാൽ ആഗ്രഹസാഫല്യമുണ്ടാകും എന്ന്‌ വിശ്വാസമുണ്ട്. ചൊവ്വ, വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], [[അമാവാസി വ്രതം|അമാവാസി]], മലയാളമാസം ഒന്നാം തീയതി, [[നവരാത്രി]] ദിനങ്ങൾ പ്രധാനം.

== ക്ഷേത്രം ==
കേരളീയ ശൈലിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നിർമാണം. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഒരു ചെറിയ നമസ്കാരമണ്ഡപവും ചുറ്റമ്പലവും ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിലായി ഒരു ബലിക്കൽപ്പുരയുമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന് മൂവായിരം വർഷത്തിലേറെ പഴക്കമുള്ളതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഇടത്തരം വലിപ്പമുള്ള ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്തായി ഗാംഭീര്യമുള്ള ഒരു ഗോപുരമുണ്ട്.  ദീർഘ ചതുരാകൃതിയിലുള്ള ശ്രീകോവിലിനു മുമ്പിൽ ഒരു മുഖമണ്ഡപമുണ്ട്.

== പ്രതിഷ്ഠ ==
എട്ടു കൈകളുള്ള ഭദ്രകാളിയുടെ ഉഗ്ര രൂപത്തിലുള്ള അഞ്ചരയടി വലിപ്പമുള്ള പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. ദാരിക വധത്തിന് ശേഷം പ്രദർശിപ്പിച്ച ഭഗവതിയുടെ വിശ്വരൂപമായി ഇത് കണക്കാക്കുന്നു. മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി ഭാവവും ഭഗവതിക്ക് സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. മറ്റു ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ വിഗ്രഹങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പല തരം തടിക്കഷണങ്ങൾ, കളിമണ്ണ്, ആയുർവേദ പച്ചമരുന്നുകൾ, പാൽ, നെയ്യ്, ശർക്കര, മഞ്ഞൾ, ചന്ദനം, കർപ്പൂരം, സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, മണൽ, പ്രകൃതിദത്തമായ പശ തുടങ്ങിയവ ചേരുന്ന കടുശർക്കരയോഗം എന്ന രീതിയിലാണ് ഇവിടുത്തെ വിഗ്രഹം പണിതിരിക്കുന്നത്.

മനുഷ്യശരീരത്തിലെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങൾക്കും സമാനമായ ഘടന നൽകി താന്ത്രിക വിധിപ്രകാരം പ്രാണപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്.

== ഉപദേവതകൾ ==
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ബാല ഗണപതി- ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ മടിയിലിരിക്കുന്ന രൂപത്തിലുള്ള [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ചെറിയ കുട്ടിയുടെ രൂപത്തിലുള്ള ബാല ഗണപതി സങ്കല്പം ആണ്. വിഘ്നങ്ങൾ അകറ്റുന്ന ഭഗവാൻ എന്ന്‌ വിശ്വാസം. 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;[[പരമശിവൻ]]- ക്ഷേത്രത്തിലെ സ്വയംഭൂവായ ശിവലിംഗം വളർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ഇത് സവിശേഷ പ്രാധാന്യം അർഹിക്കുന്നു. വർഷം മുഴുവൻ പൂത്തുനിൽക്കുന്ന ഒരു കൊന്നമരത്തിന്റെ തണലിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ ശിവലിംഗത്തിന് പ്രത്യേക ക്ഷേത്രമില്ല. ശിവരാത്രി, ധനുമാസ തിരുവാതിര, പ്രദോഷ ദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടക്കുന്നു. മൃത്യുഞ്ജയനും മംഗളകാരിയുമായ ഇവിടുത്തെ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ആയുസും ഐശ്വര്യവും നൽകി അനുഗ്രഹിക്കുന്നവനാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;മുഹൂർത്തി- ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രത്യേക മുഹൂർത്തി പ്രതിഷ്ഠ കാണുന്നു. 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;മലമാട്‌ സ്വാമിത്തറ- ക്ഷേത്രമതിലിനു കിഴക്ക് ആൽമരച്ചുവട്ടിൽ “മലമാട് സ്വാമി” എന്ന പേരില് ഒരു മലദൈവ സങ്കൽപ്പമുണ്ട്. വെറ്റില,​ അടയ്ക്ക,​ പുകയില എന്നിവയാണ് ഇവിടുത്തെ വഴിപാട്.  

== ഐതിഹ്യം ==
ഉത്തര തിരുവിതാംകൂറിലുള്ള ഭക്തന്മാരായ രണ്ടു നമ്പൂതിരിമാർ സാക്ഷാൽ [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയായ]] ജഗദീശ്വരിയുടെ മൂലസ്ഥാനമായ [[കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം|കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രത്തിൽ]] പോയി ഭജനമിരുന്നു. അവരുടെ സന്തതസഹചാരിയായിരുന്നു ഒരു ഭഗവതീ വിഗ്രഹം. ദീർഘകാലത്തെ ഭജനയ്ക്കു ശേഷം &quot;നിങ്ങളുടെ കൈവശമുള്ള ദേവീരൂപത്തിൽ എന്റെ സാന്നിധ്യം എപ്പോഴും ഉണ്ടാകും&quot; എന്ന് അവർക്കു മൂകാംബിക ദേവിയുടെ അരുളപ്പാട് ഉണ്ടായി. അവർ ക്ഷേത്ര ദർശനവും തീർത്ഥാടനവുമായി സഞ്ചരിച്ചു. കാലം കടന്നുപോയി പ്രായാധിക്യം കാരണം അവർക്ക്  മൂകാംബിക ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് യാത്ര പറ്റാതെ വന്നപ്പോൾ മൂകാംബികാ ഭഗവതി അവർക്കു സ്വപ്നത്തിൽ ദർശനം നൽകി. പ്രതിഷ്ഠക്കു പറ്റിയ സ്ഥലം മലയാപ്പുഴയാണെന്നും അവിടെ എത്തി തന്നെ ദർശിക്കുന്ന ഭക്തരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ സാധിപ്പിച്ചു നൽകാമെന്നും ദുഃഖനിവർത്തി വരുത്താമെന്നും  അനുഗ്രഹിച്ചത്രേ. തുടർന്ന് അവർ മലയാലപ്പുഴയിൽ എത്തി ഭഗവതിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തി. എന്നാൽ മലയാലപ്പുഴയിൽ എത്തിച്ചേർന്ന സമയം രാത്രി ആയതിനാൽ മൂകാംബികാ ദേവി [[കാളി]] ഭാവത്തിലേക്ക് മാറിയിരുന്നു. അങ്ങനെയാണ് ഇന്ന് കാണുന്ന ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠ നടന്നത് എന്നാണ് ഐതീഹ്യം. കാളി പ്രധാനമാണെങ്കിലും കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രത്തിലെ പോലെ [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[സരസ്വതി|മഹാസരസ്വതി]] എന്നി മൂന്ന് ചൈതന്യങ്ങളുടെ ഐക്യരൂപമാണ് മലയാലപ്പുഴ അമ്മ എന്നാണ് വിശ്വാസം. അച്ചക്കണ്ണാമല, ഉപ്പിടുംപാറമല, ഊട്ടുപാറമല, ചെറുകുന്നത്തുമല, പുലിപ്പാറമല എന്നീ അഞ്ചു മല ദൈവങ്ങളുടെ മദ്ധ്യത്തിലാണ് ഇവിടെ ഭഗവതി കുടികൊള്ളുന്നത്.        

മറ്റൊരു ഐതീഹ്യപ്രകാരം [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളി]] കൊടുമൺ ഇടതിട്ടയിൽ നിന്നും തന്റെ ഒരു ഉപാസകനൊപ്പം മലയാലപ്പുഴയിൽ പോവുകയും, ഉപാസകന്റെ താന്ത്രിക കർമ്മങ്ങളുടെ പരിസമാപ്തിയിൽ  മലയാലപ്പുഴയിൽ കുടിയിരിക്കുകയും ചെയ്‌തു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഇന്നും ഇടതിട്ടയിൽ മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതിയുടെ തിരുമൂലസ്ഥാനവും ദേവാലയവും കാണാം. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ വലഞ്ചുഴിയമ്മ, താഴുരമ്മ, കടമ്മനിട്ടക്കാവിലമ്മ എന്നീ ഭഗവതിമാരുടെ ജേഷ്ഠസഹോദരി സങ്കല്പത്തിൽ വിശ്വാസികൾ മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതിയെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്.

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വ, വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസം, മലയാളം- ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനമാണ്. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളിൽ ദർശനത്തിന് ഭക്തരുടെ നീണ്ട നിര തന്നെ കാണാം.  

[[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], [[ദീപാവലി]], മണ്ഡലകാല ദിവസങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ വിശേഷമാണ്. മൂകാംബിക പ്രാധാന്യം ഉള്ളതിനാൽ നവരാത്രി വിജയദശമി, [[വിദ്യാരംഭം]] എന്നിവ അതി പ്രധാനം. മണ്ഡല കാലത്ത് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ ധാരാളമായി ഇവിടെയും ദർശനം നടത്താറുണ്ട്. 

== വഴിപാടുകൾ ==
രക്തപുഷ്പാഞ്ജലി, തൂണിയരിപ്പായസം, കോഴിയെ നടയ്ക്ക് വയ്ക്കൽ, ചുവന്നപട്ട്, മഞ്ഞളഭിഷേകം, നെയ്‍വിളക്ക്, നിറപറ (അരി, നല്ല്, പഞ്ചസാര തുടങ്ങിയവ പറനിറച്ച് നിവേദിക്കൽ) എന്നിവയാണ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. പൂക്കള്, മഞ്ചാടി കുരു തുടങ്ങിയവയാണ് പ്രിയപ്പെട്ട കാണിക്കകൾ.  തുടർച്ചയായി കുറഞ്ഞത് ഒൻപത് ചൊവ്വ അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളി ദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ വന്നു പ്രാർഥിച്ചാൽ ആഗ്രഹസാഫല്യവും ദുഃഖമോചനവും ഉണ്ടാകുമെന്നൊരു വിശ്വാസവുമുണ്ട്. ചിലർ മാസത്തിലൊരിക്കാൻ ദർശനം നടത്തുന്ന (മാസത്തൊഴീല്) രീതിയും കണ്ടുവരുന്നു. പൗർണമി, അമാവാസി, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസം തുടങ്ങിയവ നോക്കി ദർശനം നടത്തുന്നവരുമുണ്ട്. 

== വിശ്വാസം ==
മനസ്സറിഞ്ഞു പ്രാർഥിച്ചാൽ വിളികേൾക്കുന്ന അമ്മയാണ് മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതിയെന്നു വിശ്വാസം. അമ്മയുടെ അടുത്തെത്തി പ്രാർഥിച്ചാൽ എന്ത് ആഗ്രഹവും സഫലമാകുമെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. ആധി വ്യാധികളിൽ നിന്നു രക്ഷ നേടുവാനും നല്ല ജീവിത പങ്കാളിയെ ലഭിക്കുവാനും തൊഴിൽ തടസ്സം മാറുവാനുമെല്ലാം ഇവിടെ വിശ്വാസികൾ പ്രാർഥിക്കുവാനെത്തുന്നു.  

== മകര പൊങ്കാല ==
ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ഉത്സവങ്ങളിലൊന്നാണ് മകര മാസത്തിലെ പൊങ്കാല. ഇതിൽ പങ്കെടുക്കുവാൻ ദൂരദേശങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും ഭക്തർ എത്താറുണ്ട്.

== ഉത്സവം ==
മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിലെ വാർഷികോത്സവം കുംഭമാസത്തിലെ (ഫെബ്രുവരി- മാർച്ച്) തിരുവാതിര നക്ഷത്രത്തിൽ ആരംഭിക്കുന്നു. പതിനൊന്നാം ദിവസം ആറാട്ടോടുകൂടി  അവസാനിക്കും. [[നവരാത്രി]] ഉത്സവമാണ് മറ്റൊന്ന്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]] തുടങ്ങിയവയും ക്ഷേത്രത്തിൽ ആഘോഷിക്കുന്നു.
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

5. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

6. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

7. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

8. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

9. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

10. ‘’‘ദേവി സൂക്തം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== ദർശന സമയം ==
*അതിരാവിലെ 5 AM മുതൽ ഉച്ചക്ക് 1 PM വരെ 

*വൈകുന്നേരം 5 PM മുതൽ രാത്രി 8 PM വരെ

==എത്തിച്ചേരാനുള്ള വഴി ==
പത്തനംതിട്ട നഗരത്തിൽ നിന്ന് 7 കിലോമീറ്റർ അകലെ മലയാലപ്പുഴയിൽ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ നഗരം സന്ദർശിക്കുന്നവർക്ക് എത്തിച്ചേരാൻ എളുപ്പമാണ്. പത്തനംതിട്ടയിൽ നിന്നും സ്വകാര്യ ബസുകളും KSRTC ബസുകളും ഇങ്ങോട്ടേക്ക് സർവീസ് നടത്തുന്നുണ്ട്.

== അവലംബം ==
{{reflist}}


{{Hindu-temple-stub}}

{{ഫലകം:Hindu temples in Kerala}}
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>tf3bxfiz7ddw44p8f47cwx2jvh1bdwi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619675</id>
      <parentid>4619674</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T18:57:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* പ്രതിഷ്ഠ */</comment>
      <origin>4619675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24980" sha1="fdnz0e03rrirki6nyyykexnpvtn9jf3" xml:space="preserve">{{PU|Malayalapuzha Devi Temple}}
[[File:Malayalappuzha Devi Temple.jpg|thumb|Malayalappuzha Devi Temple]]
[[പത്തനംതിട്ട ജില്ല|പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ]] [[കോഴഞ്ചേരി താലൂക്ക്‌|കോഴഞ്ചേരി താലൂക്കിൽ]] [[പത്തനംതിട്ട]] നഗരത്തിന് സമീപം [[മലയാലപ്പുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മലയാലപ്പുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''മലയാലപ്പുഴ ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം'''. പത്തനംതിട്ട നഗര ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് ഏഴ് കിലോമീറ്റർ മാത്രം അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. അതുകൊണ്ട് തന്നെ നഗരം സന്ദർശിക്കുന്നവർക്ക് പൊതുവേ എത്തിച്ചേരാൻ എളുപ്പമാണ്. കേരളത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം ജഗദീശ്വരിയും [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയുമായ]] [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ. മലയാലപ്പുഴ അമ്മ എന്ന്‌ ഭഗവതി അറിയപ്പെടുന്നു. [[കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം|കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക]] ചൈതന്യം  തന്നെയാണ് മലയാലപ്പുഴ അമ്മ എന്ന്‌ ഐതീഹ്യം.  അതിനാൽ മൂകാംബികലേതുപോലെ  [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[സരസ്വതി|മഹാസരസ്വതി]] ഐക്യരൂപേണയുള്ള [[പരാശക്തി]] സങ്കല്പം തന്നെയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലും. പ്രതിഷ്ഠ സമയത്തിന്റെ പ്രത്യേകത കൊണ്ടാണ് [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ഭാവത്തിന് പ്രാധാന്യം വന്നതെന്ന് വിശ്വാസം. അഞ്ച് മലകളുടെ ഭഗവതിയാണ് മലയാലപ്പുഴ അമ്മ എന്ന് വിശ്വാസം. ആയിരത്തിലധികം വർഷത്തെ പഴക്കമുള്ള ക്ഷേത്രമാണിത്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lsgkerala.in/malayalapuzhapanchayat/history/ |title=സാമൂഹിക-സംസ്ക്കാരിക ചരിത്രം - മലയാലപ്പുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്, ശേഖരിച്ചത് 2013 ഓഗസ്റ്റ്‌ 1  |access-date=2013-08-01 |archive-date=2016-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215061649/http://lsgkerala.in/malayalapuzhapanchayat/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; കടുംശർക്കരയോഗം കൊണ്ടാണ് പ്രതിഷ്ഠ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. ദ്രാവിഡ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ പ്രത്യേകതയായ പൊങ്കാല ഉത്സവം ഇവിടെയും പ്രധാനമാണ്. വിളിച്ച് അപേക്ഷിച്ചാൽ എത്ര വലിയ ആപത്തും മലയാലപ്പുഴയമ്മ തടയും എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുടർച്ചയായി ഒൻപത് ചൊവ്വ അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളി ദിവസങ്ങളിൽ ദർശനം നടത്തിയാൽ ആഗ്രഹസാഫല്യമുണ്ടാകും എന്ന്‌ വിശ്വാസമുണ്ട്. ചൊവ്വ, വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], [[അമാവാസി വ്രതം|അമാവാസി]], മലയാളമാസം ഒന്നാം തീയതി, [[നവരാത്രി]] ദിനങ്ങൾ പ്രധാനം.

== ക്ഷേത്രം ==
കേരളീയ ശൈലിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നിർമാണം. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഒരു ചെറിയ നമസ്കാരമണ്ഡപവും ചുറ്റമ്പലവും ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിലായി ഒരു ബലിക്കൽപ്പുരയുമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന് മൂവായിരം വർഷത്തിലേറെ പഴക്കമുള്ളതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഇടത്തരം വലിപ്പമുള്ള ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്തായി ഗാംഭീര്യമുള്ള ഒരു ഗോപുരമുണ്ട്.  ദീർഘ ചതുരാകൃതിയിലുള്ള ശ്രീകോവിലിനു മുമ്പിൽ ഒരു മുഖമണ്ഡപമുണ്ട്.

== പ്രതിഷ്ഠ ==
എട്ടു കൈകളുള്ള ഭദ്രകാളിയുടെ ഉഗ്ര രൂപത്തിലുള്ള അഞ്ചരയടി വലിപ്പമുള്ള പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. ദാരിക വധത്തിന് ശേഷം പ്രദർശിപ്പിച്ച ഭഗവതിയുടെ വിശ്വരൂപമായി ഇത് കണക്കാക്കുന്നു. മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി ഭാവവും ഭഗവതിക്ക് സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. മറ്റു ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ വിഗ്രഹങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പല തരം തടിക്കഷണങ്ങൾ, കളിമണ്ണ്, ആയുർവേദ പച്ചമരുന്നുകൾ, പാൽ, നെയ്യ്, ശർക്കര, മഞ്ഞൾ, ചന്ദനം, കർപ്പൂരം, സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, മണൽ, പ്രകൃതിദത്തമായ പശ തുടങ്ങിയവ ചേരുന്ന കടുശർക്കരയോഗം എന്ന രീതിയിലാണ് ഇവിടുത്തെ വിഗ്രഹം  പണിതിരിക്കുന്നത്.

മനുഷ്യശരീരത്തിലെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങൾക്കും സമാനമായ ഘടന നൽകി താന്ത്രിക വിധിപ്രകാരം പ്രാണപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്.

== ഉപദേവതകൾ ==
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ബാല ഗണപതി- ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ മടിയിലിരിക്കുന്ന രൂപത്തിലുള്ള [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ചെറിയ കുട്ടിയുടെ രൂപത്തിലുള്ള ബാല ഗണപതി സങ്കല്പം ആണ്. വിഘ്നങ്ങൾ അകറ്റുന്ന ഭഗവാൻ എന്ന്‌ വിശ്വാസം. 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;[[പരമശിവൻ]]- ക്ഷേത്രത്തിലെ സ്വയംഭൂവായ ശിവലിംഗം വളർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ഇത് സവിശേഷ പ്രാധാന്യം അർഹിക്കുന്നു. വർഷം മുഴുവൻ പൂത്തുനിൽക്കുന്ന ഒരു കൊന്നമരത്തിന്റെ തണലിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ ശിവലിംഗത്തിന് പ്രത്യേക ക്ഷേത്രമില്ല. ശിവരാത്രി, ധനുമാസ തിരുവാതിര, പ്രദോഷ ദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടക്കുന്നു. മൃത്യുഞ്ജയനും മംഗളകാരിയുമായ ഇവിടുത്തെ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ആയുസും ഐശ്വര്യവും നൽകി അനുഗ്രഹിക്കുന്നവനാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;മുഹൂർത്തി- ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രത്യേക മുഹൂർത്തി പ്രതിഷ്ഠ കാണുന്നു. 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;മലമാട്‌ സ്വാമിത്തറ- ക്ഷേത്രമതിലിനു കിഴക്ക് ആൽമരച്ചുവട്ടിൽ “മലമാട് സ്വാമി” എന്ന പേരില് ഒരു മലദൈവ സങ്കൽപ്പമുണ്ട്. വെറ്റില,​ അടയ്ക്ക,​ പുകയില എന്നിവയാണ് ഇവിടുത്തെ വഴിപാട്.  

== ഐതിഹ്യം ==
ഉത്തര തിരുവിതാംകൂറിലുള്ള ഭക്തന്മാരായ രണ്ടു നമ്പൂതിരിമാർ സാക്ഷാൽ [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയായ]] ജഗദീശ്വരിയുടെ മൂലസ്ഥാനമായ [[കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം|കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രത്തിൽ]] പോയി ഭജനമിരുന്നു. അവരുടെ സന്തതസഹചാരിയായിരുന്നു ഒരു ഭഗവതീ വിഗ്രഹം. ദീർഘകാലത്തെ ഭജനയ്ക്കു ശേഷം &quot;നിങ്ങളുടെ കൈവശമുള്ള ദേവീരൂപത്തിൽ എന്റെ സാന്നിധ്യം എപ്പോഴും ഉണ്ടാകും&quot; എന്ന് അവർക്കു മൂകാംബിക ദേവിയുടെ അരുളപ്പാട് ഉണ്ടായി. അവർ ക്ഷേത്ര ദർശനവും തീർത്ഥാടനവുമായി സഞ്ചരിച്ചു. കാലം കടന്നുപോയി പ്രായാധിക്യം കാരണം അവർക്ക്  മൂകാംബിക ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് യാത്ര പറ്റാതെ വന്നപ്പോൾ മൂകാംബികാ ഭഗവതി അവർക്കു സ്വപ്നത്തിൽ ദർശനം നൽകി. പ്രതിഷ്ഠക്കു പറ്റിയ സ്ഥലം മലയാപ്പുഴയാണെന്നും അവിടെ എത്തി തന്നെ ദർശിക്കുന്ന ഭക്തരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ സാധിപ്പിച്ചു നൽകാമെന്നും ദുഃഖനിവർത്തി വരുത്താമെന്നും  അനുഗ്രഹിച്ചത്രേ. തുടർന്ന് അവർ മലയാലപ്പുഴയിൽ എത്തി ഭഗവതിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തി. എന്നാൽ മലയാലപ്പുഴയിൽ എത്തിച്ചേർന്ന സമയം രാത്രി ആയതിനാൽ മൂകാംബികാ ദേവി [[കാളി]] ഭാവത്തിലേക്ക് മാറിയിരുന്നു. അങ്ങനെയാണ് ഇന്ന് കാണുന്ന ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠ നടന്നത് എന്നാണ് ഐതീഹ്യം. കാളി പ്രധാനമാണെങ്കിലും കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രത്തിലെ പോലെ [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[സരസ്വതി|മഹാസരസ്വതി]] എന്നി മൂന്ന് ചൈതന്യങ്ങളുടെ ഐക്യരൂപമാണ് മലയാലപ്പുഴ അമ്മ എന്നാണ് വിശ്വാസം. അച്ചക്കണ്ണാമല, ഉപ്പിടുംപാറമല, ഊട്ടുപാറമല, ചെറുകുന്നത്തുമല, പുലിപ്പാറമല എന്നീ അഞ്ചു മല ദൈവങ്ങളുടെ മദ്ധ്യത്തിലാണ് ഇവിടെ ഭഗവതി കുടികൊള്ളുന്നത്.        

മറ്റൊരു ഐതീഹ്യപ്രകാരം [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളി]] കൊടുമൺ ഇടതിട്ടയിൽ നിന്നും തന്റെ ഒരു ഉപാസകനൊപ്പം മലയാലപ്പുഴയിൽ പോവുകയും, ഉപാസകന്റെ താന്ത്രിക കർമ്മങ്ങളുടെ പരിസമാപ്തിയിൽ  മലയാലപ്പുഴയിൽ കുടിയിരിക്കുകയും ചെയ്‌തു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഇന്നും ഇടതിട്ടയിൽ മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതിയുടെ തിരുമൂലസ്ഥാനവും ദേവാലയവും കാണാം. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ വലഞ്ചുഴിയമ്മ, താഴുരമ്മ, കടമ്മനിട്ടക്കാവിലമ്മ എന്നീ ഭഗവതിമാരുടെ ജേഷ്ഠസഹോദരി സങ്കല്പത്തിൽ വിശ്വാസികൾ മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതിയെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്.

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വ, വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസം, മലയാളം- ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനമാണ്. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളിൽ ദർശനത്തിന് ഭക്തരുടെ നീണ്ട നിര തന്നെ കാണാം.  

[[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], [[ദീപാവലി]], മണ്ഡലകാല ദിവസങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ വിശേഷമാണ്. മൂകാംബിക പ്രാധാന്യം ഉള്ളതിനാൽ നവരാത്രി വിജയദശമി, [[വിദ്യാരംഭം]] എന്നിവ അതി പ്രധാനം. മണ്ഡല കാലത്ത് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ ധാരാളമായി ഇവിടെയും ദർശനം നടത്താറുണ്ട്. 

== വഴിപാടുകൾ ==
രക്തപുഷ്പാഞ്ജലി, തൂണിയരിപ്പായസം, കോഴിയെ നടയ്ക്ക് വയ്ക്കൽ, ചുവന്നപട്ട്, മഞ്ഞളഭിഷേകം, നെയ്‍വിളക്ക്, നിറപറ (അരി, നല്ല്, പഞ്ചസാര തുടങ്ങിയവ പറനിറച്ച് നിവേദിക്കൽ) എന്നിവയാണ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. പൂക്കള്, മഞ്ചാടി കുരു തുടങ്ങിയവയാണ് പ്രിയപ്പെട്ട കാണിക്കകൾ.  തുടർച്ചയായി കുറഞ്ഞത് ഒൻപത് ചൊവ്വ അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളി ദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ വന്നു പ്രാർഥിച്ചാൽ ആഗ്രഹസാഫല്യവും ദുഃഖമോചനവും ഉണ്ടാകുമെന്നൊരു വിശ്വാസവുമുണ്ട്. ചിലർ മാസത്തിലൊരിക്കാൻ ദർശനം നടത്തുന്ന (മാസത്തൊഴീല്) രീതിയും കണ്ടുവരുന്നു. പൗർണമി, അമാവാസി, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസം തുടങ്ങിയവ നോക്കി ദർശനം നടത്തുന്നവരുമുണ്ട്. 

== വിശ്വാസം ==
മനസ്സറിഞ്ഞു പ്രാർഥിച്ചാൽ വിളികേൾക്കുന്ന അമ്മയാണ് മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതിയെന്നു വിശ്വാസം. അമ്മയുടെ അടുത്തെത്തി പ്രാർഥിച്ചാൽ എന്ത് ആഗ്രഹവും സഫലമാകുമെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. ആധി വ്യാധികളിൽ നിന്നു രക്ഷ നേടുവാനും നല്ല ജീവിത പങ്കാളിയെ ലഭിക്കുവാനും തൊഴിൽ തടസ്സം മാറുവാനുമെല്ലാം ഇവിടെ വിശ്വാസികൾ പ്രാർഥിക്കുവാനെത്തുന്നു.  

== മകര പൊങ്കാല ==
ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ഉത്സവങ്ങളിലൊന്നാണ് മകര മാസത്തിലെ പൊങ്കാല. ഇതിൽ പങ്കെടുക്കുവാൻ ദൂരദേശങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും ഭക്തർ എത്താറുണ്ട്.

== ഉത്സവം ==
മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിലെ വാർഷികോത്സവം കുംഭമാസത്തിലെ (ഫെബ്രുവരി- മാർച്ച്) തിരുവാതിര നക്ഷത്രത്തിൽ ആരംഭിക്കുന്നു. പതിനൊന്നാം ദിവസം ആറാട്ടോടുകൂടി  അവസാനിക്കും. [[നവരാത്രി]] ഉത്സവമാണ് മറ്റൊന്ന്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]] തുടങ്ങിയവയും ക്ഷേത്രത്തിൽ ആഘോഷിക്കുന്നു.
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

5. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

6. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

7. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

8. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

9. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

10. ‘’‘ദേവി സൂക്തം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== ദർശന സമയം ==
*അതിരാവിലെ 5 AM മുതൽ ഉച്ചക്ക് 1 PM വരെ 

*വൈകുന്നേരം 5 PM മുതൽ രാത്രി 8 PM വരെ

==എത്തിച്ചേരാനുള്ള വഴി ==
പത്തനംതിട്ട നഗരത്തിൽ നിന്ന് 7 കിലോമീറ്റർ അകലെ മലയാലപ്പുഴയിൽ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ നഗരം സന്ദർശിക്കുന്നവർക്ക് എത്തിച്ചേരാൻ എളുപ്പമാണ്. പത്തനംതിട്ടയിൽ നിന്നും സ്വകാര്യ ബസുകളും KSRTC ബസുകളും ഇങ്ങോട്ടേക്ക് സർവീസ് നടത്തുന്നുണ്ട്.

== അവലംബം ==
{{reflist}}


{{Hindu-temple-stub}}

{{ഫലകം:Hindu temples in Kerala}}
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>fdnz0e03rrirki6nyyykexnpvtn9jf3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619676</id>
      <parentid>4619675</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T18:58:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* പ്രതിഷ്ഠ */</comment>
      <origin>4619676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24948" sha1="2y79ib8m6lctlegaztouk326czkhiw6" xml:space="preserve">{{PU|Malayalapuzha Devi Temple}}
[[File:Malayalappuzha Devi Temple.jpg|thumb|Malayalappuzha Devi Temple]]
[[പത്തനംതിട്ട ജില്ല|പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ]] [[കോഴഞ്ചേരി താലൂക്ക്‌|കോഴഞ്ചേരി താലൂക്കിൽ]] [[പത്തനംതിട്ട]] നഗരത്തിന് സമീപം [[മലയാലപ്പുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മലയാലപ്പുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''മലയാലപ്പുഴ ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം'''. പത്തനംതിട്ട നഗര ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് ഏഴ് കിലോമീറ്റർ മാത്രം അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. അതുകൊണ്ട് തന്നെ നഗരം സന്ദർശിക്കുന്നവർക്ക് പൊതുവേ എത്തിച്ചേരാൻ എളുപ്പമാണ്. കേരളത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം ജഗദീശ്വരിയും [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയുമായ]] [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ. മലയാലപ്പുഴ അമ്മ എന്ന്‌ ഭഗവതി അറിയപ്പെടുന്നു. [[കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം|കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക]] ചൈതന്യം  തന്നെയാണ് മലയാലപ്പുഴ അമ്മ എന്ന്‌ ഐതീഹ്യം.  അതിനാൽ മൂകാംബികലേതുപോലെ  [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[സരസ്വതി|മഹാസരസ്വതി]] ഐക്യരൂപേണയുള്ള [[പരാശക്തി]] സങ്കല്പം തന്നെയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലും. പ്രതിഷ്ഠ സമയത്തിന്റെ പ്രത്യേകത കൊണ്ടാണ് [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ഭാവത്തിന് പ്രാധാന്യം വന്നതെന്ന് വിശ്വാസം. അഞ്ച് മലകളുടെ ഭഗവതിയാണ് മലയാലപ്പുഴ അമ്മ എന്ന് വിശ്വാസം. ആയിരത്തിലധികം വർഷത്തെ പഴക്കമുള്ള ക്ഷേത്രമാണിത്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lsgkerala.in/malayalapuzhapanchayat/history/ |title=സാമൂഹിക-സംസ്ക്കാരിക ചരിത്രം - മലയാലപ്പുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്, ശേഖരിച്ചത് 2013 ഓഗസ്റ്റ്‌ 1  |access-date=2013-08-01 |archive-date=2016-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215061649/http://lsgkerala.in/malayalapuzhapanchayat/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; കടുംശർക്കരയോഗം കൊണ്ടാണ് പ്രതിഷ്ഠ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. ദ്രാവിഡ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ പ്രത്യേകതയായ പൊങ്കാല ഉത്സവം ഇവിടെയും പ്രധാനമാണ്. വിളിച്ച് അപേക്ഷിച്ചാൽ എത്ര വലിയ ആപത്തും മലയാലപ്പുഴയമ്മ തടയും എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുടർച്ചയായി ഒൻപത് ചൊവ്വ അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളി ദിവസങ്ങളിൽ ദർശനം നടത്തിയാൽ ആഗ്രഹസാഫല്യമുണ്ടാകും എന്ന്‌ വിശ്വാസമുണ്ട്. ചൊവ്വ, വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], [[അമാവാസി വ്രതം|അമാവാസി]], മലയാളമാസം ഒന്നാം തീയതി, [[നവരാത്രി]] ദിനങ്ങൾ പ്രധാനം.

== ക്ഷേത്രം ==
കേരളീയ ശൈലിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നിർമാണം. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഒരു ചെറിയ നമസ്കാരമണ്ഡപവും ചുറ്റമ്പലവും ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിലായി ഒരു ബലിക്കൽപ്പുരയുമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന് മൂവായിരം വർഷത്തിലേറെ പഴക്കമുള്ളതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഇടത്തരം വലിപ്പമുള്ള ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്തായി ഗാംഭീര്യമുള്ള ഒരു ഗോപുരമുണ്ട്.  ദീർഘ ചതുരാകൃതിയിലുള്ള ശ്രീകോവിലിനു മുമ്പിൽ ഒരു മുഖമണ്ഡപമുണ്ട്.

== പ്രതിഷ്ഠ ==
എട്ടു കൈകളുള്ള ഭദ്രകാളിയുടെ ഉഗ്ര രൂപത്തിലുള്ള അഞ്ചരയടി വലിപ്പമുള്ള പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. ദാരിക വധത്തിന് ശേഷം പ്രദർശിപ്പിച്ച ഭഗവതിയുടെ വിശ്വരൂപമായി ഇത് കണക്കാക്കുന്നു. മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി ഭാവവും ഭഗവതിക്ക് സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. മറ്റു ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ വിഗ്രഹങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പല തരം തടിക്കഷണങ്ങൾ, കളിമണ്ണ്, ആയുർവേദ പച്ചമരുന്നുകൾ, പാൽ, നെയ്യ്, ശർക്കര, മഞ്ഞൾ, ചന്ദനം, കർപ്പൂരം, സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, മണൽ, പ്രകൃതിദത്തമായ പശ എന്നിവ ചേരുന്ന കടുശർക്കരയോഗത്തിലാണ് ഇവിടുത്തെ വിഗ്രഹം  പണിതിരിക്കുന്നത്.

മനുഷ്യശരീരത്തിലെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങൾക്കും സമാനമായ ഘടന നൽകി താന്ത്രിക വിധിപ്രകാരം പ്രാണപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്.

== ഉപദേവതകൾ ==
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ബാല ഗണപതി- ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ മടിയിലിരിക്കുന്ന രൂപത്തിലുള്ള [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ചെറിയ കുട്ടിയുടെ രൂപത്തിലുള്ള ബാല ഗണപതി സങ്കല്പം ആണ്. വിഘ്നങ്ങൾ അകറ്റുന്ന ഭഗവാൻ എന്ന്‌ വിശ്വാസം. 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;[[പരമശിവൻ]]- ക്ഷേത്രത്തിലെ സ്വയംഭൂവായ ശിവലിംഗം വളർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ഇത് സവിശേഷ പ്രാധാന്യം അർഹിക്കുന്നു. വർഷം മുഴുവൻ പൂത്തുനിൽക്കുന്ന ഒരു കൊന്നമരത്തിന്റെ തണലിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ ശിവലിംഗത്തിന് പ്രത്യേക ക്ഷേത്രമില്ല. ശിവരാത്രി, ധനുമാസ തിരുവാതിര, പ്രദോഷ ദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടക്കുന്നു. മൃത്യുഞ്ജയനും മംഗളകാരിയുമായ ഇവിടുത്തെ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ആയുസും ഐശ്വര്യവും നൽകി അനുഗ്രഹിക്കുന്നവനാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;മുഹൂർത്തി- ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രത്യേക മുഹൂർത്തി പ്രതിഷ്ഠ കാണുന്നു. 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;മലമാട്‌ സ്വാമിത്തറ- ക്ഷേത്രമതിലിനു കിഴക്ക് ആൽമരച്ചുവട്ടിൽ “മലമാട് സ്വാമി” എന്ന പേരില് ഒരു മലദൈവ സങ്കൽപ്പമുണ്ട്. വെറ്റില,​ അടയ്ക്ക,​ പുകയില എന്നിവയാണ് ഇവിടുത്തെ വഴിപാട്.  

== ഐതിഹ്യം ==
ഉത്തര തിരുവിതാംകൂറിലുള്ള ഭക്തന്മാരായ രണ്ടു നമ്പൂതിരിമാർ സാക്ഷാൽ [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയായ]] ജഗദീശ്വരിയുടെ മൂലസ്ഥാനമായ [[കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം|കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രത്തിൽ]] പോയി ഭജനമിരുന്നു. അവരുടെ സന്തതസഹചാരിയായിരുന്നു ഒരു ഭഗവതീ വിഗ്രഹം. ദീർഘകാലത്തെ ഭജനയ്ക്കു ശേഷം &quot;നിങ്ങളുടെ കൈവശമുള്ള ദേവീരൂപത്തിൽ എന്റെ സാന്നിധ്യം എപ്പോഴും ഉണ്ടാകും&quot; എന്ന് അവർക്കു മൂകാംബിക ദേവിയുടെ അരുളപ്പാട് ഉണ്ടായി. അവർ ക്ഷേത്ര ദർശനവും തീർത്ഥാടനവുമായി സഞ്ചരിച്ചു. കാലം കടന്നുപോയി പ്രായാധിക്യം കാരണം അവർക്ക്  മൂകാംബിക ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് യാത്ര പറ്റാതെ വന്നപ്പോൾ മൂകാംബികാ ഭഗവതി അവർക്കു സ്വപ്നത്തിൽ ദർശനം നൽകി. പ്രതിഷ്ഠക്കു പറ്റിയ സ്ഥലം മലയാപ്പുഴയാണെന്നും അവിടെ എത്തി തന്നെ ദർശിക്കുന്ന ഭക്തരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ സാധിപ്പിച്ചു നൽകാമെന്നും ദുഃഖനിവർത്തി വരുത്താമെന്നും  അനുഗ്രഹിച്ചത്രേ. തുടർന്ന് അവർ മലയാലപ്പുഴയിൽ എത്തി ഭഗവതിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തി. എന്നാൽ മലയാലപ്പുഴയിൽ എത്തിച്ചേർന്ന സമയം രാത്രി ആയതിനാൽ മൂകാംബികാ ദേവി [[കാളി]] ഭാവത്തിലേക്ക് മാറിയിരുന്നു. അങ്ങനെയാണ് ഇന്ന് കാണുന്ന ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠ നടന്നത് എന്നാണ് ഐതീഹ്യം. കാളി പ്രധാനമാണെങ്കിലും കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രത്തിലെ പോലെ [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[സരസ്വതി|മഹാസരസ്വതി]] എന്നി മൂന്ന് ചൈതന്യങ്ങളുടെ ഐക്യരൂപമാണ് മലയാലപ്പുഴ അമ്മ എന്നാണ് വിശ്വാസം. അച്ചക്കണ്ണാമല, ഉപ്പിടുംപാറമല, ഊട്ടുപാറമല, ചെറുകുന്നത്തുമല, പുലിപ്പാറമല എന്നീ അഞ്ചു മല ദൈവങ്ങളുടെ മദ്ധ്യത്തിലാണ് ഇവിടെ ഭഗവതി കുടികൊള്ളുന്നത്.        

മറ്റൊരു ഐതീഹ്യപ്രകാരം [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളി]] കൊടുമൺ ഇടതിട്ടയിൽ നിന്നും തന്റെ ഒരു ഉപാസകനൊപ്പം മലയാലപ്പുഴയിൽ പോവുകയും, ഉപാസകന്റെ താന്ത്രിക കർമ്മങ്ങളുടെ പരിസമാപ്തിയിൽ  മലയാലപ്പുഴയിൽ കുടിയിരിക്കുകയും ചെയ്‌തു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഇന്നും ഇടതിട്ടയിൽ മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതിയുടെ തിരുമൂലസ്ഥാനവും ദേവാലയവും കാണാം. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ വലഞ്ചുഴിയമ്മ, താഴുരമ്മ, കടമ്മനിട്ടക്കാവിലമ്മ എന്നീ ഭഗവതിമാരുടെ ജേഷ്ഠസഹോദരി സങ്കല്പത്തിൽ വിശ്വാസികൾ മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതിയെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്.

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വ, വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസം, മലയാളം- ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനമാണ്. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളിൽ ദർശനത്തിന് ഭക്തരുടെ നീണ്ട നിര തന്നെ കാണാം.  

[[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], [[ദീപാവലി]], മണ്ഡലകാല ദിവസങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ വിശേഷമാണ്. മൂകാംബിക പ്രാധാന്യം ഉള്ളതിനാൽ നവരാത്രി വിജയദശമി, [[വിദ്യാരംഭം]] എന്നിവ അതി പ്രധാനം. മണ്ഡല കാലത്ത് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ ധാരാളമായി ഇവിടെയും ദർശനം നടത്താറുണ്ട്. 

== വഴിപാടുകൾ ==
രക്തപുഷ്പാഞ്ജലി, തൂണിയരിപ്പായസം, കോഴിയെ നടയ്ക്ക് വയ്ക്കൽ, ചുവന്നപട്ട്, മഞ്ഞളഭിഷേകം, നെയ്‍വിളക്ക്, നിറപറ (അരി, നല്ല്, പഞ്ചസാര തുടങ്ങിയവ പറനിറച്ച് നിവേദിക്കൽ) എന്നിവയാണ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. പൂക്കള്, മഞ്ചാടി കുരു തുടങ്ങിയവയാണ് പ്രിയപ്പെട്ട കാണിക്കകൾ.  തുടർച്ചയായി കുറഞ്ഞത് ഒൻപത് ചൊവ്വ അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളി ദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ വന്നു പ്രാർഥിച്ചാൽ ആഗ്രഹസാഫല്യവും ദുഃഖമോചനവും ഉണ്ടാകുമെന്നൊരു വിശ്വാസവുമുണ്ട്. ചിലർ മാസത്തിലൊരിക്കാൻ ദർശനം നടത്തുന്ന (മാസത്തൊഴീല്) രീതിയും കണ്ടുവരുന്നു. പൗർണമി, അമാവാസി, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസം തുടങ്ങിയവ നോക്കി ദർശനം നടത്തുന്നവരുമുണ്ട്. 

== വിശ്വാസം ==
മനസ്സറിഞ്ഞു പ്രാർഥിച്ചാൽ വിളികേൾക്കുന്ന അമ്മയാണ് മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതിയെന്നു വിശ്വാസം. അമ്മയുടെ അടുത്തെത്തി പ്രാർഥിച്ചാൽ എന്ത് ആഗ്രഹവും സഫലമാകുമെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. ആധി വ്യാധികളിൽ നിന്നു രക്ഷ നേടുവാനും നല്ല ജീവിത പങ്കാളിയെ ലഭിക്കുവാനും തൊഴിൽ തടസ്സം മാറുവാനുമെല്ലാം ഇവിടെ വിശ്വാസികൾ പ്രാർഥിക്കുവാനെത്തുന്നു.  

== മകര പൊങ്കാല ==
ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ഉത്സവങ്ങളിലൊന്നാണ് മകര മാസത്തിലെ പൊങ്കാല. ഇതിൽ പങ്കെടുക്കുവാൻ ദൂരദേശങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും ഭക്തർ എത്താറുണ്ട്.

== ഉത്സവം ==
മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിലെ വാർഷികോത്സവം കുംഭമാസത്തിലെ (ഫെബ്രുവരി- മാർച്ച്) തിരുവാതിര നക്ഷത്രത്തിൽ ആരംഭിക്കുന്നു. പതിനൊന്നാം ദിവസം ആറാട്ടോടുകൂടി  അവസാനിക്കും. [[നവരാത്രി]] ഉത്സവമാണ് മറ്റൊന്ന്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]] തുടങ്ങിയവയും ക്ഷേത്രത്തിൽ ആഘോഷിക്കുന്നു.
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

5. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

6. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

7. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

8. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

9. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

10. ‘’‘ദേവി സൂക്തം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== ദർശന സമയം ==
*അതിരാവിലെ 5 AM മുതൽ ഉച്ചക്ക് 1 PM വരെ 

*വൈകുന്നേരം 5 PM മുതൽ രാത്രി 8 PM വരെ

==എത്തിച്ചേരാനുള്ള വഴി ==
പത്തനംതിട്ട നഗരത്തിൽ നിന്ന് 7 കിലോമീറ്റർ അകലെ മലയാലപ്പുഴയിൽ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ നഗരം സന്ദർശിക്കുന്നവർക്ക് എത്തിച്ചേരാൻ എളുപ്പമാണ്. പത്തനംതിട്ടയിൽ നിന്നും സ്വകാര്യ ബസുകളും KSRTC ബസുകളും ഇങ്ങോട്ടേക്ക് സർവീസ് നടത്തുന്നുണ്ട്.

== അവലംബം ==
{{reflist}}


{{Hindu-temple-stub}}

{{ഫലകം:Hindu temples in Kerala}}
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>2y79ib8m6lctlegaztouk326czkhiw6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619678</id>
      <parentid>4619676</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T19:04:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* പ്രതിഷ്ഠ */</comment>
      <origin>4619678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24909" sha1="ll9h82xlia58ee6mffvbwaaadebg392" xml:space="preserve">{{PU|Malayalapuzha Devi Temple}}
[[File:Malayalappuzha Devi Temple.jpg|thumb|Malayalappuzha Devi Temple]]
[[പത്തനംതിട്ട ജില്ല|പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ]] [[കോഴഞ്ചേരി താലൂക്ക്‌|കോഴഞ്ചേരി താലൂക്കിൽ]] [[പത്തനംതിട്ട]] നഗരത്തിന് സമീപം [[മലയാലപ്പുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മലയാലപ്പുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''മലയാലപ്പുഴ ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം'''. പത്തനംതിട്ട നഗര ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് ഏഴ് കിലോമീറ്റർ മാത്രം അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. അതുകൊണ്ട് തന്നെ നഗരം സന്ദർശിക്കുന്നവർക്ക് പൊതുവേ എത്തിച്ചേരാൻ എളുപ്പമാണ്. കേരളത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം ജഗദീശ്വരിയും [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയുമായ]] [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ. മലയാലപ്പുഴ അമ്മ എന്ന്‌ ഭഗവതി അറിയപ്പെടുന്നു. [[കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം|കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക]] ചൈതന്യം  തന്നെയാണ് മലയാലപ്പുഴ അമ്മ എന്ന്‌ ഐതീഹ്യം.  അതിനാൽ മൂകാംബികലേതുപോലെ  [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[സരസ്വതി|മഹാസരസ്വതി]] ഐക്യരൂപേണയുള്ള [[പരാശക്തി]] സങ്കല്പം തന്നെയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലും. പ്രതിഷ്ഠ സമയത്തിന്റെ പ്രത്യേകത കൊണ്ടാണ് [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ഭാവത്തിന് പ്രാധാന്യം വന്നതെന്ന് വിശ്വാസം. അഞ്ച് മലകളുടെ ഭഗവതിയാണ് മലയാലപ്പുഴ അമ്മ എന്ന് വിശ്വാസം. ആയിരത്തിലധികം വർഷത്തെ പഴക്കമുള്ള ക്ഷേത്രമാണിത്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lsgkerala.in/malayalapuzhapanchayat/history/ |title=സാമൂഹിക-സംസ്ക്കാരിക ചരിത്രം - മലയാലപ്പുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്, ശേഖരിച്ചത് 2013 ഓഗസ്റ്റ്‌ 1  |access-date=2013-08-01 |archive-date=2016-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215061649/http://lsgkerala.in/malayalapuzhapanchayat/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; കടുംശർക്കരയോഗം കൊണ്ടാണ് പ്രതിഷ്ഠ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. ദ്രാവിഡ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ പ്രത്യേകതയായ പൊങ്കാല ഉത്സവം ഇവിടെയും പ്രധാനമാണ്. വിളിച്ച് അപേക്ഷിച്ചാൽ എത്ര വലിയ ആപത്തും മലയാലപ്പുഴയമ്മ തടയും എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുടർച്ചയായി ഒൻപത് ചൊവ്വ അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളി ദിവസങ്ങളിൽ ദർശനം നടത്തിയാൽ ആഗ്രഹസാഫല്യമുണ്ടാകും എന്ന്‌ വിശ്വാസമുണ്ട്. ചൊവ്വ, വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], [[അമാവാസി വ്രതം|അമാവാസി]], മലയാളമാസം ഒന്നാം തീയതി, [[നവരാത്രി]] ദിനങ്ങൾ പ്രധാനം.

== ക്ഷേത്രം ==
കേരളീയ ശൈലിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നിർമാണം. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഒരു ചെറിയ നമസ്കാരമണ്ഡപവും ചുറ്റമ്പലവും ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിലായി ഒരു ബലിക്കൽപ്പുരയുമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന് മൂവായിരം വർഷത്തിലേറെ പഴക്കമുള്ളതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഇടത്തരം വലിപ്പമുള്ള ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്തായി ഗാംഭീര്യമുള്ള ഒരു ഗോപുരമുണ്ട്.  ദീർഘ ചതുരാകൃതിയിലുള്ള ശ്രീകോവിലിനു മുമ്പിൽ ഒരു മുഖമണ്ഡപമുണ്ട്.

== പ്രതിഷ്ഠ ==
എട്ടു കൈകളുള്ള ഭദ്രകാളിയുടെ ഉഗ്ര രൂപത്തിലുള്ള അഞ്ചരയടി വലിപ്പമുള്ള പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. ദാരിക വധത്തിന് ശേഷം പ്രദർശിപ്പിച്ച ഭഗവതിയുടെ വിശ്വരൂപമായി ഇത് കണക്കാക്കുന്നു. മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി ഭാവവും ഭഗവതിക്ക് സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. മറ്റു ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി 
പലതരം തടിക്കഷണങ്ങൾ, കളിമണ്ണ്, ആയുർവേദ പച്ചമരുന്നുകൾ, പാൽ, നെയ്യ്, ശർക്കര, മഞ്ഞൾ, ചന്ദനം, കർപ്പൂരം, സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, മണൽ, പ്രകൃതിദത്തമായ പശ എന്നിവ ചേരുന്ന  
കടുശർക്കരയോഗത്തിലാണ് ഇവിടുത്തെ വിഗ്രഹം പണിതിരിക്കുന്നത്.

മനുഷ്യശരീരത്തിലെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങൾക്കും സമാനമായ ഘടന നൽകി താന്ത്രിക വിധിപ്രകാരം പ്രാണപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്.

== ഉപദേവതകൾ ==
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ബാല ഗണപതി- ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ മടിയിലിരിക്കുന്ന രൂപത്തിലുള്ള [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ചെറിയ കുട്ടിയുടെ രൂപത്തിലുള്ള ബാല ഗണപതി സങ്കല്പം ആണ്. വിഘ്നങ്ങൾ അകറ്റുന്ന ഭഗവാൻ എന്ന്‌ വിശ്വാസം. 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;[[പരമശിവൻ]]- ക്ഷേത്രത്തിലെ സ്വയംഭൂവായ ശിവലിംഗം വളർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ഇത് സവിശേഷ പ്രാധാന്യം അർഹിക്കുന്നു. വർഷം മുഴുവൻ പൂത്തുനിൽക്കുന്ന ഒരു കൊന്നമരത്തിന്റെ തണലിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ ശിവലിംഗത്തിന് പ്രത്യേക ക്ഷേത്രമില്ല. ശിവരാത്രി, ധനുമാസ തിരുവാതിര, പ്രദോഷ ദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടക്കുന്നു. മൃത്യുഞ്ജയനും മംഗളകാരിയുമായ ഇവിടുത്തെ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ആയുസും ഐശ്വര്യവും നൽകി അനുഗ്രഹിക്കുന്നവനാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;മുഹൂർത്തി- ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രത്യേക മുഹൂർത്തി പ്രതിഷ്ഠ കാണുന്നു. 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;മലമാട്‌ സ്വാമിത്തറ- ക്ഷേത്രമതിലിനു കിഴക്ക് ആൽമരച്ചുവട്ടിൽ “മലമാട് സ്വാമി” എന്ന പേരില് ഒരു മലദൈവ സങ്കൽപ്പമുണ്ട്. വെറ്റില,​ അടയ്ക്ക,​ പുകയില എന്നിവയാണ് ഇവിടുത്തെ വഴിപാട്.  

== ഐതിഹ്യം ==
ഉത്തര തിരുവിതാംകൂറിലുള്ള ഭക്തന്മാരായ രണ്ടു നമ്പൂതിരിമാർ സാക്ഷാൽ [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയായ]] ജഗദീശ്വരിയുടെ മൂലസ്ഥാനമായ [[കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം|കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രത്തിൽ]] പോയി ഭജനമിരുന്നു. അവരുടെ സന്തതസഹചാരിയായിരുന്നു ഒരു ഭഗവതീ വിഗ്രഹം. ദീർഘകാലത്തെ ഭജനയ്ക്കു ശേഷം &quot;നിങ്ങളുടെ കൈവശമുള്ള ദേവീരൂപത്തിൽ എന്റെ സാന്നിധ്യം എപ്പോഴും ഉണ്ടാകും&quot; എന്ന് അവർക്കു മൂകാംബിക ദേവിയുടെ അരുളപ്പാട് ഉണ്ടായി. അവർ ക്ഷേത്ര ദർശനവും തീർത്ഥാടനവുമായി സഞ്ചരിച്ചു. കാലം കടന്നുപോയി പ്രായാധിക്യം കാരണം അവർക്ക്  മൂകാംബിക ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് യാത്ര പറ്റാതെ വന്നപ്പോൾ മൂകാംബികാ ഭഗവതി അവർക്കു സ്വപ്നത്തിൽ ദർശനം നൽകി. പ്രതിഷ്ഠക്കു പറ്റിയ സ്ഥലം മലയാപ്പുഴയാണെന്നും അവിടെ എത്തി തന്നെ ദർശിക്കുന്ന ഭക്തരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ സാധിപ്പിച്ചു നൽകാമെന്നും ദുഃഖനിവർത്തി വരുത്താമെന്നും  അനുഗ്രഹിച്ചത്രേ. തുടർന്ന് അവർ മലയാലപ്പുഴയിൽ എത്തി ഭഗവതിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തി. എന്നാൽ മലയാലപ്പുഴയിൽ എത്തിച്ചേർന്ന സമയം രാത്രി ആയതിനാൽ മൂകാംബികാ ദേവി [[കാളി]] ഭാവത്തിലേക്ക് മാറിയിരുന്നു. അങ്ങനെയാണ് ഇന്ന് കാണുന്ന ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠ നടന്നത് എന്നാണ് ഐതീഹ്യം. കാളി പ്രധാനമാണെങ്കിലും കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രത്തിലെ പോലെ [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[സരസ്വതി|മഹാസരസ്വതി]] എന്നി മൂന്ന് ചൈതന്യങ്ങളുടെ ഐക്യരൂപമാണ് മലയാലപ്പുഴ അമ്മ എന്നാണ് വിശ്വാസം. അച്ചക്കണ്ണാമല, ഉപ്പിടുംപാറമല, ഊട്ടുപാറമല, ചെറുകുന്നത്തുമല, പുലിപ്പാറമല എന്നീ അഞ്ചു മല ദൈവങ്ങളുടെ മദ്ധ്യത്തിലാണ് ഇവിടെ ഭഗവതി കുടികൊള്ളുന്നത്.        

മറ്റൊരു ഐതീഹ്യപ്രകാരം [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളി]] കൊടുമൺ ഇടതിട്ടയിൽ നിന്നും തന്റെ ഒരു ഉപാസകനൊപ്പം മലയാലപ്പുഴയിൽ പോവുകയും, ഉപാസകന്റെ താന്ത്രിക കർമ്മങ്ങളുടെ പരിസമാപ്തിയിൽ  മലയാലപ്പുഴയിൽ കുടിയിരിക്കുകയും ചെയ്‌തു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഇന്നും ഇടതിട്ടയിൽ മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതിയുടെ തിരുമൂലസ്ഥാനവും ദേവാലയവും കാണാം. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ വലഞ്ചുഴിയമ്മ, താഴുരമ്മ, കടമ്മനിട്ടക്കാവിലമ്മ എന്നീ ഭഗവതിമാരുടെ ജേഷ്ഠസഹോദരി സങ്കല്പത്തിൽ വിശ്വാസികൾ മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതിയെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്.

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വ, വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസം, മലയാളം- ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനമാണ്. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളിൽ ദർശനത്തിന് ഭക്തരുടെ നീണ്ട നിര തന്നെ കാണാം.  

[[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], [[ദീപാവലി]], മണ്ഡലകാല ദിവസങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ വിശേഷമാണ്. മൂകാംബിക പ്രാധാന്യം ഉള്ളതിനാൽ നവരാത്രി വിജയദശമി, [[വിദ്യാരംഭം]] എന്നിവ അതി പ്രധാനം. മണ്ഡല കാലത്ത് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ ധാരാളമായി ഇവിടെയും ദർശനം നടത്താറുണ്ട്. 

== വഴിപാടുകൾ ==
രക്തപുഷ്പാഞ്ജലി, തൂണിയരിപ്പായസം, കോഴിയെ നടയ്ക്ക് വയ്ക്കൽ, ചുവന്നപട്ട്, മഞ്ഞളഭിഷേകം, നെയ്‍വിളക്ക്, നിറപറ (അരി, നല്ല്, പഞ്ചസാര തുടങ്ങിയവ പറനിറച്ച് നിവേദിക്കൽ) എന്നിവയാണ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. പൂക്കള്, മഞ്ചാടി കുരു തുടങ്ങിയവയാണ് പ്രിയപ്പെട്ട കാണിക്കകൾ.  തുടർച്ചയായി കുറഞ്ഞത് ഒൻപത് ചൊവ്വ അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളി ദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ വന്നു പ്രാർഥിച്ചാൽ ആഗ്രഹസാഫല്യവും ദുഃഖമോചനവും ഉണ്ടാകുമെന്നൊരു വിശ്വാസവുമുണ്ട്. ചിലർ മാസത്തിലൊരിക്കാൻ ദർശനം നടത്തുന്ന (മാസത്തൊഴീല്) രീതിയും കണ്ടുവരുന്നു. പൗർണമി, അമാവാസി, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസം തുടങ്ങിയവ നോക്കി ദർശനം നടത്തുന്നവരുമുണ്ട്. 

== വിശ്വാസം ==
മനസ്സറിഞ്ഞു പ്രാർഥിച്ചാൽ വിളികേൾക്കുന്ന അമ്മയാണ് മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതിയെന്നു വിശ്വാസം. അമ്മയുടെ അടുത്തെത്തി പ്രാർഥിച്ചാൽ എന്ത് ആഗ്രഹവും സഫലമാകുമെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. ആധി വ്യാധികളിൽ നിന്നു രക്ഷ നേടുവാനും നല്ല ജീവിത പങ്കാളിയെ ലഭിക്കുവാനും തൊഴിൽ തടസ്സം മാറുവാനുമെല്ലാം ഇവിടെ വിശ്വാസികൾ പ്രാർഥിക്കുവാനെത്തുന്നു.  

== മകര പൊങ്കാല ==
ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ഉത്സവങ്ങളിലൊന്നാണ് മകര മാസത്തിലെ പൊങ്കാല. ഇതിൽ പങ്കെടുക്കുവാൻ ദൂരദേശങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും ഭക്തർ എത്താറുണ്ട്.

== ഉത്സവം ==
മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിലെ വാർഷികോത്സവം കുംഭമാസത്തിലെ (ഫെബ്രുവരി- മാർച്ച്) തിരുവാതിര നക്ഷത്രത്തിൽ ആരംഭിക്കുന്നു. പതിനൊന്നാം ദിവസം ആറാട്ടോടുകൂടി  അവസാനിക്കും. [[നവരാത്രി]] ഉത്സവമാണ് മറ്റൊന്ന്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]] തുടങ്ങിയവയും ക്ഷേത്രത്തിൽ ആഘോഷിക്കുന്നു.
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

5. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

6. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

7. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

8. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

9. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

10. ‘’‘ദേവി സൂക്തം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== ദർശന സമയം ==
*അതിരാവിലെ 5 AM മുതൽ ഉച്ചക്ക് 1 PM വരെ 

*വൈകുന്നേരം 5 PM മുതൽ രാത്രി 8 PM വരെ

==എത്തിച്ചേരാനുള്ള വഴി ==
പത്തനംതിട്ട നഗരത്തിൽ നിന്ന് 7 കിലോമീറ്റർ അകലെ മലയാലപ്പുഴയിൽ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ നഗരം സന്ദർശിക്കുന്നവർക്ക് എത്തിച്ചേരാൻ എളുപ്പമാണ്. പത്തനംതിട്ടയിൽ നിന്നും സ്വകാര്യ ബസുകളും KSRTC ബസുകളും ഇങ്ങോട്ടേക്ക് സർവീസ് നടത്തുന്നുണ്ട്.

== അവലംബം ==
{{reflist}}


{{Hindu-temple-stub}}

{{ഫലകം:Hindu temples in Kerala}}
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>ll9h82xlia58ee6mffvbwaaadebg392</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619679</id>
      <parentid>4619678</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T19:06:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* പ്രതിഷ്ഠ */</comment>
      <origin>4619679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24930" sha1="ffzd74egb0d4msime6whj1109f5rsvt" xml:space="preserve">{{PU|Malayalapuzha Devi Temple}}
[[File:Malayalappuzha Devi Temple.jpg|thumb|Malayalappuzha Devi Temple]]
[[പത്തനംതിട്ട ജില്ല|പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ]] [[കോഴഞ്ചേരി താലൂക്ക്‌|കോഴഞ്ചേരി താലൂക്കിൽ]] [[പത്തനംതിട്ട]] നഗരത്തിന് സമീപം [[മലയാലപ്പുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മലയാലപ്പുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''മലയാലപ്പുഴ ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം'''. പത്തനംതിട്ട നഗര ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് ഏഴ് കിലോമീറ്റർ മാത്രം അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം. അതുകൊണ്ട് തന്നെ നഗരം സന്ദർശിക്കുന്നവർക്ക് പൊതുവേ എത്തിച്ചേരാൻ എളുപ്പമാണ്. കേരളത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം ജഗദീശ്വരിയും [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയുമായ]] [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ. മലയാലപ്പുഴ അമ്മ എന്ന്‌ ഭഗവതി അറിയപ്പെടുന്നു. [[കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം|കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക]] ചൈതന്യം  തന്നെയാണ് മലയാലപ്പുഴ അമ്മ എന്ന്‌ ഐതീഹ്യം.  അതിനാൽ മൂകാംബികലേതുപോലെ  [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[സരസ്വതി|മഹാസരസ്വതി]] ഐക്യരൂപേണയുള്ള [[പരാശക്തി]] സങ്കല്പം തന്നെയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലും. പ്രതിഷ്ഠ സമയത്തിന്റെ പ്രത്യേകത കൊണ്ടാണ് [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ഭാവത്തിന് പ്രാധാന്യം വന്നതെന്ന് വിശ്വാസം. അഞ്ച് മലകളുടെ ഭഗവതിയാണ് മലയാലപ്പുഴ അമ്മ എന്ന് വിശ്വാസം. ആയിരത്തിലധികം വർഷത്തെ പഴക്കമുള്ള ക്ഷേത്രമാണിത്. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lsgkerala.in/malayalapuzhapanchayat/history/ |title=സാമൂഹിക-സംസ്ക്കാരിക ചരിത്രം - മലയാലപ്പുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്, ശേഖരിച്ചത് 2013 ഓഗസ്റ്റ്‌ 1  |access-date=2013-08-01 |archive-date=2016-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215061649/http://lsgkerala.in/malayalapuzhapanchayat/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; കടുംശർക്കരയോഗം കൊണ്ടാണ് പ്രതിഷ്ഠ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. ദ്രാവിഡ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ പ്രത്യേകതയായ പൊങ്കാല ഉത്സവം ഇവിടെയും പ്രധാനമാണ്. വിളിച്ച് അപേക്ഷിച്ചാൽ എത്ര വലിയ ആപത്തും മലയാലപ്പുഴയമ്മ തടയും എന്നാണ് വിശ്വാസം. തുടർച്ചയായി ഒൻപത് ചൊവ്വ അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളി ദിവസങ്ങളിൽ ദർശനം നടത്തിയാൽ ആഗ്രഹസാഫല്യമുണ്ടാകും എന്ന്‌ വിശ്വാസമുണ്ട്. ചൊവ്വ, വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], [[അമാവാസി വ്രതം|അമാവാസി]], മലയാളമാസം ഒന്നാം തീയതി, [[നവരാത്രി]] ദിനങ്ങൾ പ്രധാനം.

== ക്ഷേത്രം ==
കേരളീയ ശൈലിയിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നിർമാണം. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഒരു ചെറിയ നമസ്കാരമണ്ഡപവും ചുറ്റമ്പലവും ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിലായി ഒരു ബലിക്കൽപ്പുരയുമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന് മൂവായിരം വർഷത്തിലേറെ പഴക്കമുള്ളതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഇടത്തരം വലിപ്പമുള്ള ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്തായി ഗാംഭീര്യമുള്ള ഒരു ഗോപുരമുണ്ട്.  ദീർഘ ചതുരാകൃതിയിലുള്ള ശ്രീകോവിലിനു മുമ്പിൽ ഒരു മുഖമണ്ഡപമുണ്ട്.

== പ്രതിഷ്ഠ ==
എട്ടു കൈകളുള്ള ഭദ്രകാളിയുടെ ഉഗ്ര രൂപത്തിലുള്ള അഞ്ചരയടി വലിപ്പമുള്ള പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. ദാരിക വധത്തിന് ശേഷം പ്രദർശിപ്പിച്ച ഭഗവതിയുടെ വിശ്വരൂപമായി ഇത് കണക്കാക്കുന്നു. മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി ഭാവവും ഭഗവതിക്ക് സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. മറ്റു ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി 
പലതരം തടിക്കഷണങ്ങൾ, കളിമണ്ണ്, ആയുർവേദ പച്ചമരുന്നുകൾ, പാൽ, നെയ്യ്, ശർക്കര, മഞ്ഞൾ, ചന്ദനം, കർപ്പൂരം, സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, മണൽ, പ്രകൃതിദത്തമായ പശ എന്നീ കൂട്ടുകൾ ചേരുന്ന  കടുശർക്കരയോഗത്തിലാണ് ഇവിടുത്തെ വിഗ്രഹം പണിതിരിക്കുന്നത്.

മനുഷ്യശരീരത്തിലെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങൾക്കും സമാനമായ ഘടന നൽകി താന്ത്രിക വിധിപ്രകാരം പ്രാണപ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്.

== ഉപദേവതകൾ ==
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ബാല ഗണപതി- ശ്രീ പാർവ്വതിയുടെ മടിയിലിരിക്കുന്ന രൂപത്തിലുള്ള [[ഗണപതി]] ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ചെറിയ കുട്ടിയുടെ രൂപത്തിലുള്ള ബാല ഗണപതി സങ്കല്പം ആണ്. വിഘ്നങ്ങൾ അകറ്റുന്ന ഭഗവാൻ എന്ന്‌ വിശ്വാസം. 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;[[പരമശിവൻ]]- ക്ഷേത്രത്തിലെ സ്വയംഭൂവായ ശിവലിംഗം വളർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ഇത് സവിശേഷ പ്രാധാന്യം അർഹിക്കുന്നു. വർഷം മുഴുവൻ പൂത്തുനിൽക്കുന്ന ഒരു കൊന്നമരത്തിന്റെ തണലിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ ശിവലിംഗത്തിന് പ്രത്യേക ക്ഷേത്രമില്ല. ശിവരാത്രി, ധനുമാസ തിരുവാതിര, പ്രദോഷ ദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ പ്രത്യേക പൂജകൾ നടക്കുന്നു. മൃത്യുഞ്ജയനും മംഗളകാരിയുമായ ഇവിടുത്തെ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ആയുസും ഐശ്വര്യവും നൽകി അനുഗ്രഹിക്കുന്നവനാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;മുഹൂർത്തി- ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രത്യേക മുഹൂർത്തി പ്രതിഷ്ഠ കാണുന്നു. 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;മലമാട്‌ സ്വാമിത്തറ- ക്ഷേത്രമതിലിനു കിഴക്ക് ആൽമരച്ചുവട്ടിൽ “മലമാട് സ്വാമി” എന്ന പേരില് ഒരു മലദൈവ സങ്കൽപ്പമുണ്ട്. വെറ്റില,​ അടയ്ക്ക,​ പുകയില എന്നിവയാണ് ഇവിടുത്തെ വഴിപാട്.  

== ഐതിഹ്യം ==
ഉത്തര തിരുവിതാംകൂറിലുള്ള ഭക്തന്മാരായ രണ്ടു നമ്പൂതിരിമാർ സാക്ഷാൽ [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയായ]] ജഗദീശ്വരിയുടെ മൂലസ്ഥാനമായ [[കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രം|കൊല്ലൂർ മൂകാംബികാക്ഷേത്രത്തിൽ]] പോയി ഭജനമിരുന്നു. അവരുടെ സന്തതസഹചാരിയായിരുന്നു ഒരു ഭഗവതീ വിഗ്രഹം. ദീർഘകാലത്തെ ഭജനയ്ക്കു ശേഷം &quot;നിങ്ങളുടെ കൈവശമുള്ള ദേവീരൂപത്തിൽ എന്റെ സാന്നിധ്യം എപ്പോഴും ഉണ്ടാകും&quot; എന്ന് അവർക്കു മൂകാംബിക ദേവിയുടെ അരുളപ്പാട് ഉണ്ടായി. അവർ ക്ഷേത്ര ദർശനവും തീർത്ഥാടനവുമായി സഞ്ചരിച്ചു. കാലം കടന്നുപോയി പ്രായാധിക്യം കാരണം അവർക്ക്  മൂകാംബിക ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് യാത്ര പറ്റാതെ വന്നപ്പോൾ മൂകാംബികാ ഭഗവതി അവർക്കു സ്വപ്നത്തിൽ ദർശനം നൽകി. പ്രതിഷ്ഠക്കു പറ്റിയ സ്ഥലം മലയാപ്പുഴയാണെന്നും അവിടെ എത്തി തന്നെ ദർശിക്കുന്ന ഭക്തരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ സാധിപ്പിച്ചു നൽകാമെന്നും ദുഃഖനിവർത്തി വരുത്താമെന്നും  അനുഗ്രഹിച്ചത്രേ. തുടർന്ന് അവർ മലയാലപ്പുഴയിൽ എത്തി ഭഗവതിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തി. എന്നാൽ മലയാലപ്പുഴയിൽ എത്തിച്ചേർന്ന സമയം രാത്രി ആയതിനാൽ മൂകാംബികാ ദേവി [[കാളി]] ഭാവത്തിലേക്ക് മാറിയിരുന്നു. അങ്ങനെയാണ് ഇന്ന് കാണുന്ന ഭഗവതി പ്രതിഷ്ഠ നടന്നത് എന്നാണ് ഐതീഹ്യം. കാളി പ്രധാനമാണെങ്കിലും കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രത്തിലെ പോലെ [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[സരസ്വതി|മഹാസരസ്വതി]] എന്നി മൂന്ന് ചൈതന്യങ്ങളുടെ ഐക്യരൂപമാണ് മലയാലപ്പുഴ അമ്മ എന്നാണ് വിശ്വാസം. അച്ചക്കണ്ണാമല, ഉപ്പിടുംപാറമല, ഊട്ടുപാറമല, ചെറുകുന്നത്തുമല, പുലിപ്പാറമല എന്നീ അഞ്ചു മല ദൈവങ്ങളുടെ മദ്ധ്യത്തിലാണ് ഇവിടെ ഭഗവതി കുടികൊള്ളുന്നത്.        

മറ്റൊരു ഐതീഹ്യപ്രകാരം [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളി]] കൊടുമൺ ഇടതിട്ടയിൽ നിന്നും തന്റെ ഒരു ഉപാസകനൊപ്പം മലയാലപ്പുഴയിൽ പോവുകയും, ഉപാസകന്റെ താന്ത്രിക കർമ്മങ്ങളുടെ പരിസമാപ്തിയിൽ  മലയാലപ്പുഴയിൽ കുടിയിരിക്കുകയും ചെയ്‌തു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഇന്നും ഇടതിട്ടയിൽ മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതിയുടെ തിരുമൂലസ്ഥാനവും ദേവാലയവും കാണാം. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ വലഞ്ചുഴിയമ്മ, താഴുരമ്മ, കടമ്മനിട്ടക്കാവിലമ്മ എന്നീ ഭഗവതിമാരുടെ ജേഷ്ഠസഹോദരി സങ്കല്പത്തിൽ വിശ്വാസികൾ മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതിയെ ആരാധിക്കാറുണ്ട്.

== വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വ, വെള്ളി, ശനി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസം, മലയാളം- ഇംഗ്ലീഷ് മാസങ്ങളിലെ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനമാണ്. ചൊവ്വ, വെള്ളി, ഞായർ തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളിൽ ദർശനത്തിന് ഭക്തരുടെ നീണ്ട നിര തന്നെ കാണാം.  

[[നവരാത്രി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ശിവരാത്രി]], [[ദീപാവലി]], മണ്ഡലകാല ദിവസങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ വിശേഷമാണ്. മൂകാംബിക പ്രാധാന്യം ഉള്ളതിനാൽ നവരാത്രി വിജയദശമി, [[വിദ്യാരംഭം]] എന്നിവ അതി പ്രധാനം. മണ്ഡല കാലത്ത് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ ധാരാളമായി ഇവിടെയും ദർശനം നടത്താറുണ്ട്. 

== വഴിപാടുകൾ ==
രക്തപുഷ്പാഞ്ജലി, തൂണിയരിപ്പായസം, കോഴിയെ നടയ്ക്ക് വയ്ക്കൽ, ചുവന്നപട്ട്, മഞ്ഞളഭിഷേകം, നെയ്‍വിളക്ക്, നിറപറ (അരി, നല്ല്, പഞ്ചസാര തുടങ്ങിയവ പറനിറച്ച് നിവേദിക്കൽ) എന്നിവയാണ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. പൂക്കള്, മഞ്ചാടി കുരു തുടങ്ങിയവയാണ് പ്രിയപ്പെട്ട കാണിക്കകൾ.  തുടർച്ചയായി കുറഞ്ഞത് ഒൻപത് ചൊവ്വ അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളി ദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ വന്നു പ്രാർഥിച്ചാൽ ആഗ്രഹസാഫല്യവും ദുഃഖമോചനവും ഉണ്ടാകുമെന്നൊരു വിശ്വാസവുമുണ്ട്. ചിലർ മാസത്തിലൊരിക്കാൻ ദർശനം നടത്തുന്ന (മാസത്തൊഴീല്) രീതിയും കണ്ടുവരുന്നു. പൗർണമി, അമാവാസി, ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസം തുടങ്ങിയവ നോക്കി ദർശനം നടത്തുന്നവരുമുണ്ട്. 

== വിശ്വാസം ==
മനസ്സറിഞ്ഞു പ്രാർഥിച്ചാൽ വിളികേൾക്കുന്ന അമ്മയാണ് മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതിയെന്നു വിശ്വാസം. അമ്മയുടെ അടുത്തെത്തി പ്രാർഥിച്ചാൽ എന്ത് ആഗ്രഹവും സഫലമാകുമെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. ആധി വ്യാധികളിൽ നിന്നു രക്ഷ നേടുവാനും നല്ല ജീവിത പങ്കാളിയെ ലഭിക്കുവാനും തൊഴിൽ തടസ്സം മാറുവാനുമെല്ലാം ഇവിടെ വിശ്വാസികൾ പ്രാർഥിക്കുവാനെത്തുന്നു.  

== മകര പൊങ്കാല ==
ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ഉത്സവങ്ങളിലൊന്നാണ് മകര മാസത്തിലെ പൊങ്കാല. ഇതിൽ പങ്കെടുക്കുവാൻ ദൂരദേശങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും ഭക്തർ എത്താറുണ്ട്.

== ഉത്സവം ==
മലയാലപ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിലെ വാർഷികോത്സവം കുംഭമാസത്തിലെ (ഫെബ്രുവരി- മാർച്ച്) തിരുവാതിര നക്ഷത്രത്തിൽ ആരംഭിക്കുന്നു. പതിനൊന്നാം ദിവസം ആറാട്ടോടുകൂടി  അവസാനിക്കും. [[നവരാത്രി]] ഉത്സവമാണ് മറ്റൊന്ന്. [[തൃക്കാർത്തിക]], [[ദീപാവലി]] തുടങ്ങിയവയും ക്ഷേത്രത്തിൽ ആഘോഷിക്കുന്നു.
==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ.

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ.

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി.

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. കാളി കാളി മഹാകാളി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ കുലം ച കുലധർമ്മം ച മാം ച പാലയ പാലയ.

3. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ! (ഭദ്രകാളി പത്ത്)

4. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

5. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

6. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

7. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

8. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

9. അംബികാ അനാദിനിധനാ ആശ്വാരൂഡാ അപരാജിത

10. ‘’‘ദേവി സൂക്തം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ

== ദർശന സമയം ==
*അതിരാവിലെ 5 AM മുതൽ ഉച്ചക്ക് 1 PM വരെ 

*വൈകുന്നേരം 5 PM മുതൽ രാത്രി 8 PM വരെ

==എത്തിച്ചേരാനുള്ള വഴി ==
പത്തനംതിട്ട നഗരത്തിൽ നിന്ന് 7 കിലോമീറ്റർ അകലെ മലയാലപ്പുഴയിൽ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ നഗരം സന്ദർശിക്കുന്നവർക്ക് എത്തിച്ചേരാൻ എളുപ്പമാണ്. പത്തനംതിട്ടയിൽ നിന്നും സ്വകാര്യ ബസുകളും KSRTC ബസുകളും ഇങ്ങോട്ടേക്ക് സർവീസ് നടത്തുന്നുണ്ട്.

== അവലംബം ==
{{reflist}}


{{Hindu-temple-stub}}

{{ഫലകം:Hindu temples in Kerala}}
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ദേവീക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>ffzd74egb0d4msime6whj1109f5rsvt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ബ്രിക്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>258680</id>
    <revision>
      <id>4619701</id>
      <parentid>3832136</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T23:51:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6868" sha1="7ij4aztznbb33hvivpwq93s7d1p5qr2" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; style=&quot;float: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 35em; border-collapse: collapse; font-size: 90%; clear: right&quot;
|-
!BRIC &lt;br /&gt; ([[ബ്രസീൽ]], [[റഷ്യ]], [[ഇന്ത്യ]] and [[ചൈന]])
|-
|[[File:BRIC.svg|center|350px|Map of BRIC countries]]
----
'''BRIC'''

; [[Brazil|Federative Republic of Brazil]]
: [[President of Brazil|President (head of state and government)]]: [[ലൂയിസ് ഇനാസിയോ ലുല ഡാ സിൽവ]]
; [[Russia|Russian Federation]]
: [[President of Russia|President (head of state)]]: [[വ്ലാദിമിർ പുടിൻ]]
: [[Prime Minister of Russia|Prime Minister (head of government)]]: [[ദിമിത്രി മെദ്വെദേവ്]]

; [[India|Republic of India]]
: [[President of India|President (head of state)]]: [[പ്രണബ് മുഖർജി]]
: [[Prime Minister of India|Prime Minister (head of government)]]: [[മൻമോഹൻ സിംഗ്‌]]

; [[China|People's Republic of China]]
: [[President of the People's Republic of China|President (head of state)]]: [[ഷി ജിൻപിങ്]]
: [[Premier of the People's Republic of China|Premier (head of government)]]: [[ലി കെക്യാങ്]]

----
{{Collapsible list
|title='''[[List of countries by GDP (PPP)|GDP (PPP)]]'''
|Total : '''$20,193 billion''' (2011 estimate)
|[[China]] $11,316 billion
|[[India]] $4,469 billion
|[[Russia]] $2,230 billion
|[[Brazil]] $2,178 billion}}
{{Collapsible list
|title='''[[List of countries by GDP (nominal)|GDP (nominal)]]'''
|Total : '''$13,316 billion''' (2011 estimate)
|[[China]] $7,298 billion
|[[Brazil]] $2,492 billion
|[[India]] $1,676 billion
|[[Russia]] $1,850 billion}}
{{Collapsible list
|title='''[[List of countries by total area|Area]]'''
|Total : '''38,518,338 km2''' (2010 estimate)
|[[Russia]] 17,075,400 km2
|[[China]] 9,640,821 km2
|[[Brazil]] 8,514,877 km2
|[[India]] 3,287,240 km2}}
{{Collapsible list
|title='''[[List of countries by population|Population]]'''
|Total : '''2,881,877,719''' (2011 estimate)
|[[China]] 1,336,970,000
|[[India]] 1,210,193,422
|[[Brazil]] 192,787,000
|[[Russia]] 141,927,297}}
|}

[[ബ്രസീൽ]], [[റഷ്യ]], [[ഇന്ത്യ]], [[ചൈന]], എന്നീ രാജ്യങ്ങളുടെ കൂട്ടായ്‌മയായി രൂപീകൃതമായതാണ്‌ '''ബ്രിക്‌''' ( '''BRIC'''- Brazil,Russia,India,China). 2001-ലാണ്‌ ഈ കൂട്ടായ്‌മ നിലവിൽവന്നത്‌. ലോക രാജ്യങ്ങളുടെ ആകെ വിസ്തൃതിയുടെ നാലിൽ ഒരു ഭാഗവും ലോക ജനസംഖ്യയുടെ 40 ശതമാനവും കൈമുതലായുള്ള  രാജ്യങ്ങളെന്ന നിലയിലാണ് ലോക സാമ്പത്തിക ക്രമത്തിൽ വലിയ ഇടപെടൽ നടത്താൻ കഴിയുന്ന വിധത്തിൽ ഇങ്ങനെയൊരു വേദി രൂപീകരിച്ചത്. നാലാമതായി നടന്ന ഇത്തവണത്തെ ഉച്ചകോടി ചൈനയിലെ കടൽത്തീര നഗരമായ സന്യയിലാണ്‌ നടന്നത്‌. ഈ ഉച്ചകോടിമുതൽ '''[[ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]]''' കൂടി ബ്രിക്‌ രാഷ്ട്രങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ അംഗമായി. ഇതോടെ ബ്രിക്‌ രാഷ്ട്ര കൂട്ടായ്‌മ ഇനി  [[ബ്രിക്‌സ്‌]] ('''BRICS''')എന്നപേരിലാണ്‌ അറിയപ്പെടുക.അംഗരാഷ്ട്രങ്ങൾക്കിടയിൽ സാമ്പത്തിക സഹകരണം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിന് ലെയ്‌സൺ ഗ്രൂപ്പ് രൂപവത്കരിക്കാൻ ബ്രിക്‌സ് ഉച്ചകോടി മന്ത്രിതലയോഗം തീരുമാനിച്ചു. 2011 ഏപ്രിൽ 14 നു ചേർന്ന  നാലാം ഉച്ചകോടി ബഹു ധ്രുവത പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളും, ലോക സമാധാനം, സുരക്ഷ, വികസനം ഉറപ്പാക്കൾ ഏന്നീ വിഷയങ്ങളും ചർച്ച ചെയ്തു. പരസ്പര സഹകരണത്തിലൂന്നി മുന്നേറാൻ അംഗ രാജ്യങ്ങൾക്കിടയിൽ ധാരണയായി. ഭീകരതയെ വിമർശിച്ചു, അതോടൊപ്പം ഭീകരതയെ നേരിടുന്നത്  അന്താരാഷ്ട്ര നിയമങ്ങൾക്ക്  അനുസൃതമായി വേണമെന്ന നിലപാട് സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.

==ചരിത്രം==
2006 സപ്തംബറിൽ [[ന്യൂയോർക്ക്|ന്യൂയോർക്കിൽ]] [[ബ്രസീൽ]],[[റഷ്യ]],[[ഇന്ത്യ]],[[ചൈന]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളുടെ വിദേശകാര്യ മന്ത്രിമാർ പങ്കെടുത്ത യോഗം ചേർന്നു.

==പങ്കെടുത്തവർ==
[[റഷ്യ|റഷ്യൻ]] പ്രസിഡന്റ്  [[ദിമിത്രി മെദ്വെദേവ്‍‎]], [[ബ്രസീൽ|ബ്രസീലിയൻ]] പ്രസിഡന്റ്  [[ദിൽമ റൗസഫ്]], [[ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക|ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ]] പ്രസിഡന്റ്  [[ജേക്കബ് സുമ]], [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യൻ]] പ്രധാനമന്ത്രി [[മൻമോഹൻ സിംഗ്‌]] എന്നിവരാണ്‌ 2011-ലെ ഉച്ചകോടിയിൽ പങ്കെടുത്തത്‌.

==അവലംബം==
http://www.pravasabhumi.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=688%3A2011-04-12-17-47-57&amp;catid=122%3AInternational&amp;Itemid=1{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

http://www.madhyamam.com/news/68667/110413 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110415130036/http://www.madhyamam.com/news/68667/110413 |date=2011-04-15 }}


[[വർഗ്ഗം:അന്താരാഷ്ട്ര സംഘടനകൾ]]</text>
      <sha1>7ij4aztznbb33hvivpwq93s7d1p5qr2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക</title>
    <ns>0</ns>
    <id>269906</id>
    <revision>
      <id>4619711</id>
      <parentid>4525831</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T01:45:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <origin>4619711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39092" sha1="tajve6wqn1qqlyxhw8ajp313cdlvhxv" xml:space="preserve">{{prettyurl|List of current Indian chief ministers}}
[[പ്രമാണം:Current Indian ruling and opposition parties 2026.png|ലഘുചിത്രം|മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ കക്ഷി അനുസരിച്ച് ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങൾ
{{legend|{{Bharatiya Janata Party/meta/color}}|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]|outline=grey}}
{{legend|{{Indian National Congress/meta/color}}|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]]|outline=grey}}
{{legend|#C8C8C8|[[രാഷ്ട്രപതി ഭരണം]]|outline=grey}}
 &lt;maplink latitude=&quot;21&quot; longitude=&quot;78&quot; zoom=&quot;5&quot; width=&quot;500&quot; height=&quot;500&quot; text=&quot;CMs in India&quot;&gt;
{
  &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,
  &quot;service&quot;: &quot;geoshape&quot;,
  &quot;query&quot;: &quot;
SELECT ?id ?head
  (SAMPLE(?img) as ?img) 
  (min(?partyId) as ?party) 
  (if(?party = '0', '#800000', if(?party = '1', '#000080', '#008000')) as ?fill)
  (concat('[[', substr(str(?link),31,500), '|', ?headLabel, ']]') as ?title)
  (concat(?stateLabel, '\\n', '[[File:', substr(str(?img), 52, 500), '|200px]]') as ?description)
WHERE {  
  ?id wdt:P31 wd:Q13390680 .
  ?id wdt:P6 ?head .

  SERVICE wikibase:label {
    bd:serviceParam wikibase:language 'ml' .
    ?head rdfs:label ?headLabel .
    ?id rdfs:label ?stateLabel .
  }
  OPTIONAL {
    ?head wdt:P18 ?img .
  }
  ?link schema:about ?head .
  ?link schema:isPartOf &lt;https://ml.wikipedia.org/&gt; .
} GROUP BY ?id ?head ?headLabel ?link ?stateLabel
&quot;}
&lt;/maplink&gt;]]
[[ഇന്ത്യ]]യിലെ [[ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും|28 സംസ്ഥാനങ്ങൾ, 3 കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങൾ]] (ഡെൽഹിയും പുതുച്ചേരിയും ജമ്മുകാശ്മീരും) എന്നിവയൊരൊന്നിന്റെയും സർക്കാർത്തലവന്മാരാണ് [[മുഖ്യമന്ത്രി (ഇന്ത്യ)|മുഖ്യമന്ത്രി]]. [[ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന]]യനുസരിച്ച് സംസ്ഥാനത്തലത്തിൽ ''ഡി ജൂറി'' തലവൻ [[ഗവർണ്ണർ]] ആണെങ്കിൽ ''ഡി ഫാക്ടോ'' ഭരണകർത്താവ് മുഖ്യമന്ത്രിയാണ്. നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സീറ്റ് കിട്ടുന്ന കക്ഷിയുടെ/മുന്നണിയുടെ നിയമസഭാകക്ഷിനേതാവിനെയാണ് മന്ത്രിസഭയുണ്ടാക്കാൻ ഗവർണർ ക്ഷണിക്കുന്നത്. മുഖ്യമന്ത്രിയെ നിയമിക്കുന്നത് ഗവർണറാണ്. മുഖ്യമന്ത്രി തലവനായ മന്ത്രിസഭയിലെ അംഗങ്ങൾക്കെല്ലാം ഭരണം സുഗമമാക്കുന്നതിൽ കൂട്ടുത്തരവാദിത്വമാണുള്ളത്. ഭൂരിപക്ഷ പിന്തുണയോടെ അധികാരത്തിലേറി കഴിഞ്ഞാൽ മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ ഭരണകാലാവധി സാധാരണ 5 വർഷമാണ്; ഒരാൾക്ക് എത്ര തവണ മുഖ്യമന്ത്രിയാകണമെന്നതിനു പരിധിയൊന്നുമില്ല.&lt;ref&gt;[[Durga Das Basu]]. ''Introduction to the Constitution of India''. 1960. 20th edition, 2011 reprint. pp. 241, 245. LexisNexis Butterworths Wadhwa Nagpur. ISBN 978-81-8038-559-9.&lt;/ref&gt;

നിലവിലെ 31 മുഖ്യമന്ത്രിമാരിൽ, ഒരു വനിതയാണുള്ളത് - [[മമത ബാനർജി]] (പശ്ചിമ ബംഗാൾ). ഇപ്പോഴത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരിൽ പ്രായം കൂടിയത് മിസ്സോറാമിന്റെ [[സോരംതംഗ]] (ജ. 13 ജൂലൈ 1944) ആണ്.&lt;ref&gt;Ajoy Ashirwad Mahaprashasta. &quot;[http://www.frontline.in/static/html/fl2906/stories/20120406290601700.htm Bucking the trend]&quot;. ''[[Frontline (magazine)|Frontline]]''. Volume 29, issue 6, 24 March – 6 April 2012.&lt;/ref&gt; എന്നാൽ, പ്രായം കുറഞ്ഞ മുഖ്യമന്ത്രി അരുണാചൽ പ്രദേശിന്റെ [[Pema Khandu|പെമാ ഖണ്ഡുവാണ്]] (ജ. 1979).&lt;ref&gt;&quot;[http://www.thehindu.com/news/national/meet-pema-khandu-indias-youngest-chief-minister/article8862288.ece Meet Pema Khandu: India’s youngest Chief Minister]&quot;. ''[[The Hindu]]''. 17 July 2016.&lt;/ref&gt; ഇപ്പോഴത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരിൽ 15 പേർ [[Bharatiya Janata Party|ഭാരതീയ ജനത പാർട്ടി]]യെയും, മൂന്നുപേർ [[Indian National Congress|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിനെയും]]&lt;nowiki/&gt;പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു; മറ്റൊരു രാഷ്ട്രീയകക്ഷിയ്ക്കും ഒന്നിൽ കൂടുതൽ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ ഭരണത്തിലില്ല.

==ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ==
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;width:75em&quot;
!  പാർട്ടികളുടെ നിറസൂചകങ്ങൾ
|-
| {{colbegin|colwidth=23em}}
{{legend|{{party color|Aam Aadmi Party}}|[[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|All India N.R. Congress}}|[[ഓൾ ഇന്ത്യ എൻ.ആർ കോൺഗ്രസ്]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|All India Trinamool Congress}}|[[തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|Bharatiya Janata Party}}|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}|[[ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|Indian National Congress}}|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|Janata Dal (United)}}|[[ജനതാദൾ (യുനൈറ്റഡ്)]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|Jharkhand Mukti Morcha}}|[[ഝാർഖണ്ഡ്‌ മുക്തി മോർച്ച]]|outline=#000000}}   
{{legend|{{party color|National Democratic Progressive Party}}|[[നാഷണലിസ്റ്റ് ഡെമോക്രാറ്റിക് പ്രോഗ്രസീവ് പാർട്ടി]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|National People's Party (India)}}|[[നാഷണൽ പീപ്പിൾസ് പാർട്ടി (ഇന്ത്യ)|നാഷണൽ പീപ്പിൾസ് പാർട്ടി]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|Sikkim Krantikari Morcha}}|[[സിക്കിം ക്രാന്തികാരി മോർച്ച]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|Telugu Desam Party}}|[[തെലുങ്കു ദേശം പാർട്ടി]]|outline=#000000}}
{{legend|{{dark red}} |([[നാഷണൽ കോൺഫെറൻസ്]])|outline=#000000}}
{{colend}}
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:100%&quot;
|-
!scope=col| സംസ്ഥാനം&lt;br /&gt;
!scope=col| പേര്&lt;ref&gt;[https://www.india.gov.in/my-government/whos-who/chief-ministers Chief Ministers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190809151722/https://www.india.gov.in/my-government/whos-who/chief-ministers |date=9 August 2019 }}. [[India.gov.in]]. Retrieved on 9 July 2019.&lt;/ref&gt;
!scope=col class=unsortable| ചിത്രം
!scope=col| ചുമതലയേറ്റത്&lt;br /&gt;{{small|(കാലാവധി ദൈർഘ്യം)}}
!scope=col colspan=2| {{efn|ഈ കോളത്തിൽ മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ പാർട്ടിയുടെ പേര് മാത്രമേ പറയുന്നുള്ളൂ. അദ്ദേഹം നയിക്കുന്ന മന്ത്രാലയം(ങ്ങൾ) നിരവധി പാർട്ടികളുടെയും സ്വതന്ത്രരുടെയും സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു സഖ്യമായിരിക്കാം; അവ ഇവിടെ പട്ടികപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല.}}രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടി
! colspan=&quot;2&quot; |സഖ്യം
!scope=col| മന്ത്രിസഭ 
!scope=col class=unsortable| Ref
|-
| [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]]&lt;br /&gt;{{small|([[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|പട്ടിക]])}}
! [[എൻ. ചന്ദ്രബാബു നായിഡു|എൻ. ചന്ദ്രബാബു നായിഡു]] 
| [[File:The_Chief_Minister_of_Andhra_Pradesh,_Shri_N._Chandrababu_Nayidu.jpg|border|center|183x183px]]
| {{dts|format=dmy|2019|5|30}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2019|5|30}})&lt;/small&gt;
| [[തെലുങ്കു ദേശം പാർട്ടി]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;Yellow&quot; |
|NDA
|[[N. Chandrababu Naidu ministry|Nayidu 4]]
|&lt;ref&gt;&quot;[https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/jagan-mohan-reddy-takes-oath-as-andhra-pradesh-cm/articleshow/69576201.cms Jagan Mohan Reddy takes oath as Andhra Pradesh CM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190604104738/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/jagan-mohan-reddy-takes-oath-as-andhra-pradesh-cm/articleshow/69576201.cms |date=4 June 2019 }}&quot;. ''The Economic Times''. Press Trust of India. 30 May 2019.&lt;/ref&gt;
|-
| [[അരുണാചൽ പ്രദേശ്]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Arunachal Pradesh|list]])}}
! [[പേമ ഖണ്ഡു]]
| [[File:Pema_Khandu_in_July_2016.jpg|border|center|166x166px]]
| {{dts|format=dmy|2016|7|17}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2016|7|17}})&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]
| rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; | [[National Democratic Alliance|NDA]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
|[[Second Pema Khandu ministry|Khandu II]]
|&lt;ref&gt;&quot;[http://www.thehindu.com/news/national/Pema-Khandu-sworn-in-as-Chief-Minister-of-Arunachal-Pradesh/article14494230.ece Pema Khandu sworn in as Chief Minister of Arunachal Pradesh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190713182538/https://www.thehindu.com/news/national/Pema-Khandu-sworn-in-as-Chief-Minister-of-Arunachal-Pradesh/article14494230.ece |date=13 July 2019 }}&quot;. ''The Hindu''. 17 July 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://www.thehindu.com/news/national/other-states/BJP-forms-govt-in-Arunachal-Pradesh/article16969345.ece BJP forms govt in Arunachal Pradesh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180303125941/http://www.thehindu.com/news/national/other-states/BJP-forms-govt-in-Arunachal-Pradesh/article16969345.ece |date=3 March 2018 }}&quot;. ''The Hindu''. 31 December 2016.&lt;/ref&gt;
|-
|[[ആസാം]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Assam|list]])}}
! [[ഹിമന്ത ബിശ്വ ശർമ്മ]]
| [[File:Himanta Biswa Sarma with PM Narendra Modi Cropped.jpg|150px]]
| {{dts|format=dmy|2021|5|10}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2021|5|10}})&lt;/small&gt;
| [[Sarma ministry|Sarma I]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=9 May 2021|title=Himanta Biswa Sarma to be new Assam CM; credited as man behind BJP's surge in North East-Politics News , Firstpost|url=https://www.firstpost.com/politics/himanta-biswa-sarma-to-be-new-assam-cm-credited-as-man-behind-bjps-surge-in-north-east-9358121.html|acces0 May 2021|website=Firstpost}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=10 May 2021|title=Himanta Biswa Sarma Swearing-in LIVE Updates: JP Nadda to Attend Oath-Taking Ceremony|url=https://www.news18.com/news/politics/himanta-biswa-sarma-swearing-in-live-updates-sarbananda-sonowal-bjp-assam-pm-narendra-modi-jp-nadda-3722531.html|access-date=10 May 2021|website=www.news18.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ബിഹാർ]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Bihar|list]])}}
! [[നിതീഷ് കുമാർ]]
| [[File:Nitish Kumar in February 2007.jpg|183px]]
| {{dts|format=dmy|2015|2|22}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2015|2|22}})&lt;/small&gt;
| [[ജനതാദൾ (യുനൈറ്റഡ്)]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Janata Dal (United)}}&quot; |
|[[National Democratic Alliance|NDA]]
|width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{Party color|Bharatiya Janatha Party}}&quot; |
| [[Eighth Nitish Kumar ministry|Nitish Kumar VIII]]
|&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Kumar|first1=Arun|title=Grand Alliance to NDA: Nitish Kumar changes partner, continues as Bihar CM|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/nitish-kumar-to-take-oath-as-bihar-cm-today-has-to-prove-majority-in-2-days/story-WBikrjP7rhks4sQHEFGWkN.html|access-date=27 July 2017|work=[[Hindustan Times]]|date=27 July 2017|location=Patna|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170727062156/http://www.hindustantimes.com/india-news/nitish-kumar-to-take-oath-as-bihar-cm-today-has-to-prove-majority-in-2-days/story-WBikrjP7rhks4sQHEFGWkN.html|archive-date=27 July 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ഛത്തീസ്‌ഗഢ്]]&lt;br /&gt;{{small|([[ഛത്തീസ്‌ഗഢ് മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|പട്ടിക]])}}
! [[വിഷ്ണു ദേവ് സായി]]
| [[File:Vishnu_Deo_Sai,_June_2023.jpg|border|center|156x156px]]
| {{dts|format=dmy|2023|12|3}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2023|12|3}})&lt;/small&gt;
| [[Bharatiya Janatha Party]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janatha Party}}&quot; |
|[[National Democratic Alliance|NDA]]
|width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{}}&quot; |
|[[Sai ministry|Sai I]]
|&lt;ref&gt;&quot;[https://www.thehindu.com/elections/chhattisgarh-assembly-elections-2018/bhupesh-baghel-sworn-in-as-chief-minister-of-chhattisgarh/article25764821.ece Bhupesh Baghel sworn in as Chief Minister of Chhattisgarh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181218061436/https://www.thehindu.com/elections/chhattisgarh-assembly-elections-2018/bhupesh-baghel-sworn-in-as-chief-minister-of-chhattisgarh/article25764821.ece |date=18 December 2018 }}&quot;. ''The Hindu''. 17 December 2018.&lt;/ref&gt;
|-
| [[ഡെൽഹി]]{{efn|name=UT|Although Delhi, Jammu and Kashmir and Puducherry each have an elected legislature and a council of ministers (headed by the chief minister), they are officially [[Union territory|union territories]].}}&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Delhi|list]])}}
! [[അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ]]
| [[File:Arvind_Kejriwal_smiling_(cropped).jpg|border|center|125x125px]]
| {{dts|format=dmy|2015|2|14}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2015|2|14}})&lt;/small&gt;
| [[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Aam Aadmi Party}}&quot; |
| None
|
|[[Third Kejriwal ministry|Kejriwal III]]
|&lt;ref&gt;{{cite news|first1=Smriti |last1=Kak Ramachandran |first2=Shubhomoy |last2=Sikdar |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/kejriwal-takes-oath-as-delhi-cm-promises-to-act-against-graft/article6895671.ece |title=Kejriwal promises to make Delhi graft-free in 5 years |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303125941/http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/kejriwal-takes-oath-as-delhi-cm-promises-to-act-against-graft/article6895671.ece |archive-date=3 March 2018 |access-date=13 March 2022 |work=The Hindu |date=14 February 2015 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ഗോവ]]&lt;br /&gt;{{small|([[ഗോവയിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|പട്ടിക]])}}
! [[പ്രമോദ് സാവന്ത്]]
| [[File:The_Chief_Minister_of_Goa,_Shri_Pramod_Sawant.jpg|border|center|160x160px]]
| {{dts|format=dmy|2019|3|19}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2019|3|19}})&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]
| rowspan=&quot;4&quot; width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| rowspan=&quot;4&quot; | [[National Democratic Alliance|NDA]]
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
|[[Second Pramod Sawant ministry|Sawant II]]
|&lt;ref&gt;{{cite news| first=Murari |last=Shetye |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/goa-speaker-pramod-sawant-succeeds-parrikar-as-cm/articleshow/68473049.cms |title=Goa speaker Pramod Sawant succeeds Parrikar as CM |archive-url=https://web.archive.org/web/20190319124214/https://timesofindia.indiatimes.com/india/goa-speaker-pramod-sawant-succeeds-parrikar-as-cm/articleshow/68473049.cms |archive-date=19 March 2019 |work=The Times of India |date=19 March 2019 |access-date=13 March 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ഗുജറാത്ത്]]&lt;br /&gt;{{small|([[ഗുജറാത്തിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|പട്ടിക]])}}
! [[ഭൂപേന്ദ്രഭായ് പട്ടേൽ]]
| [[File:Bhupendra PAtel Sanskrit.jpg|border|center|125x125px]]
| {{dts|format=dmy|2021|09|13}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2021|09|13}})&lt;/small&gt;
| [[Bhupendrabhai Patel ministry|Patel I]]
|13
|-
| [[ഹരിയാണ]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Haryana|list]])}}
! [[മനോഹർ ലാൽ ഖട്ടാർ]]
|[[File:Chief_Minister_of_Haryana_Shri_Manohar_Lal.jpg|border|center|136x136px]]
| {{dts|format=dmy|2014|10|26}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2014|10|26}})&lt;/small&gt;
|[[Second Khattar ministry|Khattar II]]
|&lt;ref&gt;{{cite news| first=Sarabjit |last=Pandher |url=http://www.thehindu.com/news/national/khattar-swornin-as-haryana-chief-minister/article6535007.ece |title=Khattar sworn in |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303125941/http://www.thehindu.com/news/national/khattar-swornin-as-haryana-chief-minister/article6535007.ece |archive-date=3 March 2018 |work=The Hindu |date=26 October 2014 |access-date=13 March 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Himachal Pradesh|list]])}}
! [[ജയ് റാം താക്കൂർ]]
| [[File:Jai_Ram_Thakur.jpg|border|center|167x167px]]
| {{dts|format=dmy|2017|12|27}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2017|12|27}})&lt;/small&gt;
| [[Jai Ram Thakur ministry|Thakur I]]
|&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/jairam-thakur-swearing-in-live-updates-himachal-pradesh-5000491/ |title=Jai Ram Thakur sworn in as Himachal Chief Minister |archive-url=https://web.archive.org/web/20180124071446/http://indianexpress.com/article/india/jairam-thakur-swearing-in-live-updates-himachal-pradesh-5000491/ |archive-date=24 January 2018 |work=The Indian Express |date=7 December 2017 |url-status=live |access-date=13 March 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ജമ്മു-കശ്മീർ]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Jammu and Kashmir|list]])}}
! ഒമർ അബ്ധുള്ള
| [[File:Emblem of India (without motto).svg|border|center|160x160px]]
| {{dts|format=dmy|2024|9|27}}
| നാഷണൽ കോൺഫെറൻസ്
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: red&quot; |
| [[United Progressive Alliance|UPA]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot; |
| Omar 3
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=PTI |date=31 October 2019 |title=President rule revoked in Jammu and Kashmir after bifurcation into 2 UTs |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/president-rule-revoked-in-jammu-and-kashmir-after-bifurcation-into-2-uts/story-t1DLDQRokRWBeILfjaXHMJ.html |access-date=13 March 2022 |work=Hindustan Times  |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ഝാർഖണ്ഡ്‌]]&lt;br /&gt;{{small|([[ഝാർഖണ്ഡ്‌ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|പട്ടിക]])}}
! [[ഹേമന്ത് സോറൻ]]
| [[File:Chief_Minister_of_Jharkhand_Shri_Hemant_Soren.jpg|border|center|132x132px]]
| {{dts|format=dmy|2019|12|29}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2019|12|29}})&lt;/small&gt;
| [[ഝാർഖണ്ഡ്‌ മുക്തി മോർച്ച]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Jharkhand Mukti Morcha}}&quot; |
|[[United Progressive Alliance|UPA]]
|width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|[[Second Hemant Soren ministry|Soren II]]
|&lt;ref&gt;{{cite news|title=Hemant Soren takes oath as 11th Chief Minister of Jharkhand|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/hemant-soren-takes-oath-as-11th-chief-minister-of-jharkhand/article30424879.ece|newspaper=The Hindu|access-date=29 December 2019|date=29 December 2019|last1=Barik|first1=Satyasundar}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[കർണാടക]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Karnataka|list]])}}
! [[സിദ്ധരാമയ്യ]]
| [[പ്രമാണം:The Chief Minister of Karnataka Siddaramaiah visits PMO.jpg|അതിർവര|നടുവിൽ|155x155ബിന്ദു]]
| {{dts|format=dmy|2023|5|20}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2023|5|20}})&lt;/small&gt;
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|[[United Progressive Alliance|UPA]]
|bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|[[Siddhramayya ministry|Siddhramayya I]]
|&lt;ref&gt;{{Cite news|date=28 July 2021|title=Basavaraj Bommai sworn in as Chief Minister of Karnataka|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/basavaraj-bommai-sworn-in-as-new-chief-minister-of-karnataka/article35576498.ece|access-date=30 August 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[കേരളം]]&lt;br /&gt;{{small|([[കേരളത്തിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|പട്ടിക]])}}
! [[പിണറായി വിജയൻ]]
| [[പ്രമാണം:Pinarayi Vijayan.jpg|അതിർവര|നടുവിൽ|155x155ബിന്ദു]]
| {{dts|format=dmy|2016|5|25}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2016|5|25}})&lt;/small&gt;
| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|None
|
|[[Second Vijayan ministry|Vijayan II]]
|&lt;ref&gt;C. Gouridasan Nair. &quot;[http://www.thehindu.com/news/national/kerala/ldf-cabinet-sworn-in-pinarayi-vijayan-takes-over-as-cm/article8645724.ece Pinarayi takes charge as Kerala Chief Minister] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160525115437/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/ldf-cabinet-sworn-in-pinarayi-vijayan-takes-over-as-cm/article8645724.ece |date=25 May 2016 }}&quot;. ''The Hindu''. 25 May 2016.&lt;/ref&gt;
|-
| [[മധ്യപ്രദേശ്‌]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Madhya Pradesh|list]])}}
! [[ശിവരാജ് സിംഗ് ചൗഹാൻ]]
| [[File:Shivraj Singh Chauhan (cropped).JPG|border|center|160x160px]]
| {{dts|format=dmy|2020|03|23}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2020|3|23}})&lt;/small&gt;
|[[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| rowspan=&quot;6&quot; |[[National Democratic Alliance|NDA]]
| rowspan=&quot;6&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
|[[Fourth Chouhan ministry|Chouhan IV]]
|&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Noronha |first1=Rahul |title=BJP's Shivraj Singh Chouhan sworn in as Madhya Pradesh CM for fourth time |url=https://www.indiatoday.in/india/story/bjp-s-shivraj-singh-chouhan-sworn-in-as-madhya-pradesh-cm-for-fourth-time-1658867-2020-03-23 |access-date=23 March 2020 |work=India Today |date=23 March 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[മഹാരാഷ്ട്ര]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Maharashtra|list]])}}
! [[ഏകനാഥ് ഷിൻഡെ]]
| [[File:Eknath Shinde with PM Narendra Modi Cropped.jpg]]
| {{dts|format=dmy|2022|06|30}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2022|6|30}})&lt;/small&gt;
| [[ശിവസേന]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Shiv Sena}}&quot; |
| [[Eknath Shinde ministry|Eknath I]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-07-01 |title=Shinde new Maharashtra CM, Fadnavis deputy in last-minute twist in script |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/maharashtra-politics-eknath-shinde-cm-fadnavis-deputy-bjp-amit-shah-8001890/ |access-date=2022-07-06 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[മണിപ്പൂർ]]&lt;br /&gt;{{small|([[മണിപ്പൂരിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|പട്ടിക]])}}
! [[എൻ ബിരേൻ സിംഗ്|എൻ. ബിരേൻ സിംഗ്]]
| [[File:The_Chief_Minister_of_Manipur,_Shri_Biren_Singh_calling_on_the_Vice_President,_Shri_M._Venkaiah_Naidu,_in_New_Delhi_on_September_06,_2017_(cropped).jpg|border|center|171x171px]]
| {{dts|format=dmy|2017|3|15}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2017|3|15}})&lt;/small&gt;
| [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
|[[Second Biren Singh ministry|Biren Singh II]]
|&lt;ref&gt;Isha Gupta. &quot;[http://indiatoday.intoday.in/story/biren-singh-manipur-chief-minister/1/904413.html BJP leader Biren Singh sworn in as Manipur Chief Minister] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170315121302/http://indiatoday.intoday.in/story/biren-singh-manipur-chief-minister/1/904413.html |date=15 March 2017 }}&quot;. ''[[India Today]]''. 15 March 2017.&lt;/ref&gt;
|-
| [[മേഘാലയ]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Meghalaya|list]])}}
! [[കോൺറാഡ് സാങ്മ]]
| [[File:The_Chief_Minister_of_Meghalaya,_Shri_Conrad_Sangma.JPG|border|center|171x171px]]
| {{dts|format=dmy|2018|3|6}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2018|3|6}})&lt;/small&gt;
| [[നാഷണൽ പീപ്പിൾസ് പാർട്ടി]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|National People's Party (India)}}&quot; |
|[[Conrad Sangma ministry|Sangma I]]
|&lt;ref&gt;Shiv Sahay Singh. &quot;[http://www.thehindu.com/elections/meghalaya-2018/conrad-sangma-sworn-in-as-meghalaya-cm/article22940327.ece Conrad Sangma sworn-in as Meghalaya CM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180306062000/http://www.thehindu.com/elections/meghalaya-2018/conrad-sangma-sworn-in-as-meghalaya-cm/article22940327.ece |date=6 March 2018 }}&quot;. ''The Hindu''. 6 March 2018.&lt;/ref&gt;
|-
| [[മിസോറം]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Mizoram|list]])}}
! [[സോരംതംഗ]]
| [[File:Zoramthanga_in_2008.jpg|border|center|167x167px]]
| {{dts|format=dmy|2018|12|15}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2018|12|15}})&lt;/small&gt;
| [[മിസോ നാഷണൽ ഫ്രണ്ട്]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Mizo National Front}}&quot; |
|[[Third Zoramthanga ministry|Zoramthanga III]]
|&lt;ref&gt;Rahul Karmakar. &quot;[https://www.thehindu.com/news/national/other-states/mizoram-assembly-elections-2018-mnf-leader-zoramthanga-sworn-in-as-mizorams-new-chief-minister/article25750995.ece Zoramthanga sworn in Mizoram Chief Minister] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181218061436/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/mizoram-assembly-elections-2018-mnf-leader-zoramthanga-sworn-in-as-mizorams-new-chief-minister/article25750995.ece |date=18 December 2018 }}&quot;. ''The Hindu''. 15 December 2018.&lt;/ref&gt;
|-
| [[നാഗാലാ‌ൻഡ്]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Nagaland|list]])}}
! [[നെയ്ഫു റിയോ]]
| [[File:NeiphiuRio.jpg|border|center|167x167px]]
| {{dts|format=dmy|2018|3|8}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2018|3|8}})&lt;/small&gt;
| [[Nationalist Democratic Progressive Party|നാഷണലിസ്റ്റ് ഡെമോക്രാറ്റിക് പ്രോഗ്രസീവ് പാർട്ടി]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Nationalist Democratic Progressive Party}}&quot; |
| [[Fourth Rio ministry|Rio IV]]
|&lt;ref&gt;Rahul Karmakar. &quot;[http://www.thehindu.com/news/national/other-states/neiphiu-rio-sworn-in-as-nagaland-chief-minister/article22976837.ece  Neiphiu Rio takes charge as Nagaland Chief Minister again] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181218061436/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/neiphiu-rio-sworn-in-as-nagaland-chief-minister/article22976837.ece |date=18 December 2018 }}&quot;. ''The Hindu''. 8 March 2018.&lt;/ref&gt;
|-
| [[ഒഡീഷ]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Odisha|list]])}}
! [[നവീൻ പട്‌നായിക്]]
| [[File:NaveenPatnaik.jpg|border|center|153x153px]]
| {{dts|format=dmy|2000|3|5}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2000|3|5}})&lt;/small&gt;
| [[ബിജു ജനതാ ദൾ]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Biju Janata Dal}}&quot; |
|None
|
|[[Fifth Naveen Patnaik ministry|Patnaik V]]
|&lt;ref&gt;N. Ramdas. &quot;[http://hindu.com/thehindu/2000/03/06/stories/01060008.htm Naveen Govt. installed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140311125537/http://hindu.com/thehindu/2000/03/06/stories/01060008.htm |date=11 March 2014 }}&quot;. ''The Hindu''. 6 March 2000.&lt;/ref&gt;
|-
| [[പുതുച്ചേരി]]{{efn|name=UT}}&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Puducherry|list]])}}
! [[എൻ. രംഗസ്വാമി]]
| [[File:N_Rangaswamy.jpg|border|center|156x156px]]
| {{dts|format=dmy|2021|05|07}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2021|05|07}})&lt;/small&gt;
| [[ഓൾ ഇന്ത്യ എൻ.ആർ കോൺഗ്രസ്]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|All India N.R. Congress}}&quot; |
|[[National Democratic Alliance|NDA]]
|bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| [[Fourth Rangaswamy ministry|Rangaswamy IV]]
|&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Stalin |first1=J Sam Daniel |last2=Ghosh |first2=Deepshikha |title=Congress Loses Power In Puducherry, V Narayanasamy Resigns, Blames BJP |url=https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-floor-test-puducherry-floor-test-today-congress-government-shaky-with-more-exits-2375732 |access-date=22 February 2021 |work=NDTV |date=22 February 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]]&lt;br /&gt;{{small|([[പഞ്ചാബിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക (ഇന്ത്യ)|പട്ടിക]])}}
! [[ഭഗവന്ത് മാൻ]]
| [[File:A delegation of Aam Aadmi Party leaders, - MP (Lok Sabha), Shri Bhagwant Mann, Shri Sanjay Singh and Shri Ashutosh, calling on the Union Home Minister, Shri Rajnath Singh, in New Delhi on October 22, 2015 (cropped).jpg|166x166px|border|center]]
|{{dts|format=dmy|2022|03|16}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2022|03|16}})&lt;/small&gt;
|[[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Aam Aadmi Party}}&quot; |
| None
|
|[[Mann ministry|Mann I]]
|
|-
| [[രാജസ്ഥാൻ]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Rajasthan|list]])}}
! [[അശോക് ഗെലോട്ട്]]
| [[File:Ashok_Gehlot_2012.jpg|border|center|167x167px]]
| {{dts|format=dmy|2018|12|17}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2018|12|17}})&lt;/small&gt;
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|[[United Progressive Alliance|UPA]]
|width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|[[Third Gehlot ministry|Gehlot III]]
|&lt;ref&gt;&quot;[https://www.thehindu.com/elections/rajasthan-assembly-elections-2018/ashok-gehlot-sachin-pilot-sworn-in-as-cm-deputy-cm/article25762173.ece Rajasthan: Gehlot, Pilot sworn in as CM, Deputy CM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181218061436/https://www.thehindu.com/elections/rajasthan-assembly-elections-2018/ashok-gehlot-sachin-pilot-sworn-in-as-cm-deputy-cm/article25762173.ece |date=18 December 2018 }}&quot;. ''The Hindu''. 17 December 2018.&lt;/ref&gt;
|-
| [[സിക്കിം]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Sikkim|list]])}}
! [[പ്രേം സിങ് തമാങ്]]
| [[File:Prem_Singh_Tamang.jpg|border|center|166x166px]]
| {{dts|format=dmy|2019|05|27}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2019|05|27}})&lt;/small&gt;
| [[സിക്കിം ക്രാന്തികാരി മോർച്ച]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Sikkim Krantikari Morcha}}&quot; |
|[[National Democratic Alliance|NDA]]
|bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| [[Tamang ministry|Tamang I]]
|&lt;ref&gt;Shiv Sahay Singh. &quot;[https://www.thehindu.com/elections/sikkim-assembly/ps-golay-sworn-in-as-sikkim-chief-minister/article27259921.ece P.S. Golay sworn in as Sikkim Chief Minister]&quot;. ''The Hindu''. 27 May 2019.&lt;/ref&gt;
|-
| [[തമിഴ്‌നാട്]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Tamil Nadu|list]])}}
! [[എം.കെ. സ്റ്റാലിൻ]]
| 
| {{dts|format=dmy|2021|5|7}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2021|5|7}})&lt;/small&gt;
| [[ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}&quot; |
|[[United Progressive Alliance|UPA]]
|width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot; |
| [[M. K. Stalin ministry|Stalin I]]
|&lt;ref&gt;{{cite news |title=MK Stalin sworn in as new Chief Minister of Tamil Nadu; here is the list of other top ministers |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/assembly-elections/tamil-nadu/mk-stalin-sworn-in-as-chief-minister-of-tamil-nadu/articleshow/82449754.cms |access-date=27 April 2022 |work=The Economic Times |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[തെലംഗാണ]]&lt;br /&gt;{{small|([[തെലങ്കാനയിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|പട്ടിക]])}}
! [[കെ. ചന്ദ്രശേഖർ റാവു]]
| [[File:Kalvakuntla_Chandrashekar_Rao.png|border|center|153x153px]]
| {{dts|format=dmy|2014|6|2}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2014|6|2}})&lt;/small&gt;
| [[ഭാരത് രാഷ്ട്ര സമിതി]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Telangana Rashtra Samithi}}&quot; |
| None
|
|[[Second K. Chandrashekar Rao ministry|Rao II]]
|&lt;ref&gt;K. Srinivas Reddy. &quot;[http://www.thehindu.com/news/national/telangana/kcr-sworn-in-heads-cabinet-of-11-ministers/article6073983.ece KCR sworn in; heads cabinet of 11 ministers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140606150704/http://www.thehindu.com/news/national/telangana/kcr-sworn-in-heads-cabinet-of-11-ministers/article6073983.ece |date=6 June 2014 }}&quot;. ''The Hindu''. 2 June 2014.&lt;/ref&gt;
|-
| [[ത്രിപുര]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Tripura|list]])}}
! [[മണിക് സാഹ]]
| 
| {{dts|format=dmy|2022|5|15}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2022|5|15}})&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; | [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]
| rowspan=&quot;3&quot; width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| rowspan=&quot;3&quot; |[[National Democratic Alliance|NDA]]
| rowspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| [[Manik Saha ministry|Saha I]]
|&lt;ref&gt;Rahul Karmakar. &quot;[http://www.thehindu.com/news/national/biplab-kumar-deb-to-be-sworn-in-as-tripura-cm/article22993657.ece Biplab Kumar Deb sworn in as Tripura CM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181218061436/https://www.thehindu.com/news/national/biplab-kumar-deb-to-be-sworn-in-as-tripura-cm/article22993657.ece |date=18 December 2018 }}&quot;. ''The Hindu''. 9 March 2018.&lt;/ref&gt;
|-
| [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Uttar Pradesh|list]])}}
! [[യോഗി ആദിത്യനാഥ്]]
| [[File:The Uttar Pradesh Chief Minister, Shri Yogi Adityanath in New Delhi on February 10, 2018 (cropped).jpg|border|center|194x194px]]
| {{dts|format=dmy|2017|3|19}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2017|3|19}})&lt;/small&gt;
|[[Second Yogi Adityanath ministry|Yogi Adityanath II]]
|&lt;ref&gt;&quot;[http://www.thehindu.com/elections/uttar-pradesh-2017/live-yogi-adityanath-swearing-in-in-uttar-pradesh/article17531393.ece Yogi Adityanath takes oath as Uttar Pradesh Chief Minister] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170319163232/http://www.thehindu.com/elections/uttar-pradesh-2017/live-yogi-adityanath-swearing-in-in-uttar-pradesh/article17531393.ece |date=19 March 2017 }}&quot;. ''The Hindu''. 19 March 2017.&lt;/ref&gt;
|-
| [[ഉത്തരാഖണ്ഡ്]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Uttarakhand|list]])}}
! [[പുഷ്കർ സിംഗ് ധാമി]]
| [[File:Pushkar Dhami.jpg|border|center|160x160px]]
| {{dts|format=dmy|2021|07|04}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2021|07|04}})&lt;/small&gt;
| [[Second Pushkar Singh Dhami ministry|Dhami II]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=4 July 2021|title=Pushkar Singh Dhami takes oath as eleventh chief minister of Uttarakhand|url=https://www.hindustantimes.com/cities/dehradun-news/pushkar-singh-dhami-takes-oath-as-eleventh-chief-minister-of-uttarakhand-101625397374954.html|access-date=4 July 2021|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of West Bengal|list]])}}
! [[മമത ബാനർജി]]
| [[File:Ms._Mamata_Banerjee,_in_Kolkata_on_July_17,_2018_(cropped)_(cropped).JPG|border|center|155x155px]]
| {{dts|format=dmy|2011|5|20}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2011|5|20}})&lt;/small&gt;
| [[തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|All India Trinamool Congress}}&quot; |
| None
|
| [[Third Banerjee ministry|Banerjee III]]
|&lt;ref&gt;&quot;[http://www.thehindu.com/todays-paper/mamata-37-ministers-sworn-in/article2036575.ece Mamata, 37 Ministers sworn in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140204015955/http://www.thehindu.com/todays-paper/mamata-37-ministers-sworn-in/article2036575.ece |date=4 February 2014 }}&quot;. ''The Hindu''. 21 May 2011.&lt;/ref&gt;
|}

==ഇതും കാണുക==
* [[ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ സംസ്ഥാന ഗവർണ്ണർമാരുടെ പട്ടിക]]
* [[ഇന്ത്യയിലെ വനിതാ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]
* [[ഭാരതീയ ജനതാപാർട്ടിയിൽ നിന്നുള്ള മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]
* [[കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ നിന്നുള്ള് മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]

==അവലംബങ്ങൾ==
{{Reflist|2}}

{{Lists of chief ministers of Indian states}}

==കുറിപ്പുകൾ==
{{notelist}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടികകൾ|*]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പട്ടികകൾ]]</text>
      <sha1>tajve6wqn1qqlyxhw8ajp313cdlvhxv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619712</id>
      <parentid>4619711</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T01:52:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39805" sha1="37wqzlpk8if9i9ys1ahm136amaeg10o" xml:space="preserve">{{prettyurl|List of current Indian chief ministers}}
[[പ്രമാണം:Current Indian ruling and opposition parties 2026.png|ലഘുചിത്രം|മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ കക്ഷി അനുസരിച്ച് ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങൾ
{{legend|{{Bharatiya Janata Party/meta/color}}|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]|outline=grey}}
{{legend|{{Indian National Congress/meta/color}}|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]]|outline=grey}}
{{legend|#C8C8C8|[[രാഷ്ട്രപതി ഭരണം]]|outline=grey}}
 &lt;maplink latitude=&quot;21&quot; longitude=&quot;78&quot; zoom=&quot;5&quot; width=&quot;500&quot; height=&quot;500&quot; text=&quot;CMs in India&quot;&gt;
{
  &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,
  &quot;service&quot;: &quot;geoshape&quot;,
  &quot;query&quot;: &quot;
SELECT ?id ?head
  (SAMPLE(?img) as ?img) 
  (min(?partyId) as ?party) 
  (if(?party = '0', '#800000', if(?party = '1', '#000080', '#008000')) as ?fill)
  (concat('[[', substr(str(?link),31,500), '|', ?headLabel, ']]') as ?title)
  (concat(?stateLabel, '\\n', '[[File:', substr(str(?img), 52, 500), '|200px]]') as ?description)
WHERE {  
  ?id wdt:P31 wd:Q13390680 .
  ?id wdt:P6 ?head .

  SERVICE wikibase:label {
    bd:serviceParam wikibase:language 'ml' .
    ?head rdfs:label ?headLabel .
    ?id rdfs:label ?stateLabel .
  }
  OPTIONAL {
    ?head wdt:P18 ?img .
  }
  ?link schema:about ?head .
  ?link schema:isPartOf &lt;https://ml.wikipedia.org/&gt; .
} GROUP BY ?id ?head ?headLabel ?link ?stateLabel
&quot;}
&lt;/maplink&gt;]]
[[പ്രമാണം:Alliances of the Ruling Parties of Indian States (as of May 2026).png|ലഘുചിത്രം|മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ സഖ്യം അനുസരിച്ച് ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങൾ]]
{{legend|{{National Democratic Alliance/meta/color}}|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം]] (NDA)|outline=grey}}
{{legend|{{Indian National Congress/meta/color}}|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ഡവലപ്പ്മെൻ്റൽ ഇൻക്ലൂസീവ് അലയൻസ്]] (INDIA)|outline=grey}}
{{legend|#C8C8C8|[[രാഷ്ട്രപതി ഭരണം]]|outline=grey}}
[[ഇന്ത്യ]]യിലെ [[ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും|28 സംസ്ഥാനങ്ങൾ, 3 കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങൾ]] (ഡെൽഹിയും പുതുച്ചേരിയും ജമ്മുകാശ്മീരും) എന്നിവയൊരൊന്നിന്റെയും സർക്കാർത്തലവന്മാരാണ് [[മുഖ്യമന്ത്രി (ഇന്ത്യ)|മുഖ്യമന്ത്രി]]. [[ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന]]യനുസരിച്ച് സംസ്ഥാനത്തലത്തിൽ ''ഡി ജൂറി'' തലവൻ [[ഗവർണ്ണർ]] ആണെങ്കിൽ ''ഡി ഫാക്ടോ'' ഭരണകർത്താവ് മുഖ്യമന്ത്രിയാണ്. നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സീറ്റ് കിട്ടുന്ന കക്ഷിയുടെ/മുന്നണിയുടെ നിയമസഭാകക്ഷിനേതാവിനെയാണ് മന്ത്രിസഭയുണ്ടാക്കാൻ ഗവർണർ ക്ഷണിക്കുന്നത്. മുഖ്യമന്ത്രിയെ നിയമിക്കുന്നത് ഗവർണറാണ്. മുഖ്യമന്ത്രി തലവനായ മന്ത്രിസഭയിലെ അംഗങ്ങൾക്കെല്ലാം ഭരണം സുഗമമാക്കുന്നതിൽ കൂട്ടുത്തരവാദിത്വമാണുള്ളത്. ഭൂരിപക്ഷ പിന്തുണയോടെ അധികാരത്തിലേറി കഴിഞ്ഞാൽ മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ ഭരണകാലാവധി സാധാരണ 5 വർഷമാണ്; ഒരാൾക്ക് എത്ര തവണ മുഖ്യമന്ത്രിയാകണമെന്നതിനു പരിധിയൊന്നുമില്ല.&lt;ref&gt;[[Durga Das Basu]]. ''Introduction to the Constitution of India''. 1960. 20th edition, 2011 reprint. pp. 241, 245. LexisNexis Butterworths Wadhwa Nagpur. ISBN 978-81-8038-559-9.&lt;/ref&gt;

നിലവിലെ 31 മുഖ്യമന്ത്രിമാരിൽ, ഒരു വനിതയാണുള്ളത് - [[മമത ബാനർജി]] (പശ്ചിമ ബംഗാൾ). ഇപ്പോഴത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരിൽ പ്രായം കൂടിയത് മിസ്സോറാമിന്റെ [[സോരംതംഗ]] (ജ. 13 ജൂലൈ 1944) ആണ്.&lt;ref&gt;Ajoy Ashirwad Mahaprashasta. &quot;[http://www.frontline.in/static/html/fl2906/stories/20120406290601700.htm Bucking the trend]&quot;. ''[[Frontline (magazine)|Frontline]]''. Volume 29, issue 6, 24 March – 6 April 2012.&lt;/ref&gt; എന്നാൽ, പ്രായം കുറഞ്ഞ മുഖ്യമന്ത്രി അരുണാചൽ പ്രദേശിന്റെ [[Pema Khandu|പെമാ ഖണ്ഡുവാണ്]] (ജ. 1979).&lt;ref&gt;&quot;[http://www.thehindu.com/news/national/meet-pema-khandu-indias-youngest-chief-minister/article8862288.ece Meet Pema Khandu: India’s youngest Chief Minister]&quot;. ''[[The Hindu]]''. 17 July 2016.&lt;/ref&gt; ഇപ്പോഴത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരിൽ 15 പേർ [[Bharatiya Janata Party|ഭാരതീയ ജനത പാർട്ടി]]യെയും, മൂന്നുപേർ [[Indian National Congress|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിനെയും]]&lt;nowiki/&gt;പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു; മറ്റൊരു രാഷ്ട്രീയകക്ഷിയ്ക്കും ഒന്നിൽ കൂടുതൽ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ ഭരണത്തിലില്ല.

==ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ==
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;width:75em&quot;
!  പാർട്ടികളുടെ നിറസൂചകങ്ങൾ
|-
| {{colbegin|colwidth=23em}}
{{legend|{{party color|Aam Aadmi Party}}|[[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|All India N.R. Congress}}|[[ഓൾ ഇന്ത്യ എൻ.ആർ കോൺഗ്രസ്]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|All India Trinamool Congress}}|[[തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|Bharatiya Janata Party}}|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}|[[ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|Indian National Congress}}|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|Janata Dal (United)}}|[[ജനതാദൾ (യുനൈറ്റഡ്)]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|Jharkhand Mukti Morcha}}|[[ഝാർഖണ്ഡ്‌ മുക്തി മോർച്ച]]|outline=#000000}}   
{{legend|{{party color|National Democratic Progressive Party}}|[[നാഷണലിസ്റ്റ് ഡെമോക്രാറ്റിക് പ്രോഗ്രസീവ് പാർട്ടി]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|National People's Party (India)}}|[[നാഷണൽ പീപ്പിൾസ് പാർട്ടി (ഇന്ത്യ)|നാഷണൽ പീപ്പിൾസ് പാർട്ടി]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|Sikkim Krantikari Morcha}}|[[സിക്കിം ക്രാന്തികാരി മോർച്ച]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|Telugu Desam Party}}|[[തെലുങ്കു ദേശം പാർട്ടി]]|outline=#000000}}
{{legend|{{dark red}} |([[നാഷണൽ കോൺഫെറൻസ്]])|outline=#000000}}
{{colend}}
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:100%&quot;
|-
!scope=col| സംസ്ഥാനം&lt;br /&gt;
!scope=col| പേര്&lt;ref&gt;[https://www.india.gov.in/my-government/whos-who/chief-ministers Chief Ministers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190809151722/https://www.india.gov.in/my-government/whos-who/chief-ministers |date=9 August 2019 }}. [[India.gov.in]]. Retrieved on 9 July 2019.&lt;/ref&gt;
!scope=col class=unsortable| ചിത്രം
!scope=col| ചുമതലയേറ്റത്&lt;br /&gt;{{small|(കാലാവധി ദൈർഘ്യം)}}
!scope=col colspan=2| {{efn|ഈ കോളത്തിൽ മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ പാർട്ടിയുടെ പേര് മാത്രമേ പറയുന്നുള്ളൂ. അദ്ദേഹം നയിക്കുന്ന മന്ത്രാലയം(ങ്ങൾ) നിരവധി പാർട്ടികളുടെയും സ്വതന്ത്രരുടെയും സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു സഖ്യമായിരിക്കാം; അവ ഇവിടെ പട്ടികപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല.}}രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടി
! colspan=&quot;2&quot; |സഖ്യം
!scope=col| മന്ത്രിസഭ 
!scope=col class=unsortable| Ref
|-
| [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]]&lt;br /&gt;{{small|([[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|പട്ടിക]])}}
! [[എൻ. ചന്ദ്രബാബു നായിഡു|എൻ. ചന്ദ്രബാബു നായിഡു]] 
| [[File:The_Chief_Minister_of_Andhra_Pradesh,_Shri_N._Chandrababu_Nayidu.jpg|border|center|183x183px]]
| {{dts|format=dmy|2019|5|30}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2019|5|30}})&lt;/small&gt;
| [[തെലുങ്കു ദേശം പാർട്ടി]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;Yellow&quot; |
|NDA
|[[N. Chandrababu Naidu ministry|Nayidu 4]]
|&lt;ref&gt;&quot;[https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/jagan-mohan-reddy-takes-oath-as-andhra-pradesh-cm/articleshow/69576201.cms Jagan Mohan Reddy takes oath as Andhra Pradesh CM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190604104738/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/jagan-mohan-reddy-takes-oath-as-andhra-pradesh-cm/articleshow/69576201.cms |date=4 June 2019 }}&quot;. ''The Economic Times''. Press Trust of India. 30 May 2019.&lt;/ref&gt;
|-
| [[അരുണാചൽ പ്രദേശ്]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Arunachal Pradesh|list]])}}
! [[പേമ ഖണ്ഡു]]
| [[File:Pema_Khandu_in_July_2016.jpg|border|center|166x166px]]
| {{dts|format=dmy|2016|7|17}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2016|7|17}})&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]
| rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; | [[National Democratic Alliance|NDA]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
|[[Second Pema Khandu ministry|Khandu II]]
|&lt;ref&gt;&quot;[http://www.thehindu.com/news/national/Pema-Khandu-sworn-in-as-Chief-Minister-of-Arunachal-Pradesh/article14494230.ece Pema Khandu sworn in as Chief Minister of Arunachal Pradesh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190713182538/https://www.thehindu.com/news/national/Pema-Khandu-sworn-in-as-Chief-Minister-of-Arunachal-Pradesh/article14494230.ece |date=13 July 2019 }}&quot;. ''The Hindu''. 17 July 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://www.thehindu.com/news/national/other-states/BJP-forms-govt-in-Arunachal-Pradesh/article16969345.ece BJP forms govt in Arunachal Pradesh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180303125941/http://www.thehindu.com/news/national/other-states/BJP-forms-govt-in-Arunachal-Pradesh/article16969345.ece |date=3 March 2018 }}&quot;. ''The Hindu''. 31 December 2016.&lt;/ref&gt;
|-
|[[ആസാം]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Assam|list]])}}
! [[ഹിമന്ത ബിശ്വ ശർമ്മ]]
| [[File:Himanta Biswa Sarma with PM Narendra Modi Cropped.jpg|150px]]
| {{dts|format=dmy|2021|5|10}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2021|5|10}})&lt;/small&gt;
| [[Sarma ministry|Sarma I]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=9 May 2021|title=Himanta Biswa Sarma to be new Assam CM; credited as man behind BJP's surge in North East-Politics News , Firstpost|url=https://www.firstpost.com/politics/himanta-biswa-sarma-to-be-new-assam-cm-credited-as-man-behind-bjps-surge-in-north-east-9358121.html|acces0 May 2021|website=Firstpost}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=10 May 2021|title=Himanta Biswa Sarma Swearing-in LIVE Updates: JP Nadda to Attend Oath-Taking Ceremony|url=https://www.news18.com/news/politics/himanta-biswa-sarma-swearing-in-live-updates-sarbananda-sonowal-bjp-assam-pm-narendra-modi-jp-nadda-3722531.html|access-date=10 May 2021|website=www.news18.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ബിഹാർ]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Bihar|list]])}}
! [[നിതീഷ് കുമാർ]]
| [[File:Nitish Kumar in February 2007.jpg|183px]]
| {{dts|format=dmy|2015|2|22}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2015|2|22}})&lt;/small&gt;
| [[ജനതാദൾ (യുനൈറ്റഡ്)]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Janata Dal (United)}}&quot; |
|[[National Democratic Alliance|NDA]]
|width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{Party color|Bharatiya Janatha Party}}&quot; |
| [[Eighth Nitish Kumar ministry|Nitish Kumar VIII]]
|&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Kumar|first1=Arun|title=Grand Alliance to NDA: Nitish Kumar changes partner, continues as Bihar CM|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/nitish-kumar-to-take-oath-as-bihar-cm-today-has-to-prove-majority-in-2-days/story-WBikrjP7rhks4sQHEFGWkN.html|access-date=27 July 2017|work=[[Hindustan Times]]|date=27 July 2017|location=Patna|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170727062156/http://www.hindustantimes.com/india-news/nitish-kumar-to-take-oath-as-bihar-cm-today-has-to-prove-majority-in-2-days/story-WBikrjP7rhks4sQHEFGWkN.html|archive-date=27 July 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ഛത്തീസ്‌ഗഢ്]]&lt;br /&gt;{{small|([[ഛത്തീസ്‌ഗഢ് മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|പട്ടിക]])}}
! [[വിഷ്ണു ദേവ് സായി]]
| [[File:Vishnu_Deo_Sai,_June_2023.jpg|border|center|156x156px]]
| {{dts|format=dmy|2023|12|3}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2023|12|3}})&lt;/small&gt;
| [[Bharatiya Janatha Party]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janatha Party}}&quot; |
|[[National Democratic Alliance|NDA]]
|width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{}}&quot; |
|[[Sai ministry|Sai I]]
|&lt;ref&gt;&quot;[https://www.thehindu.com/elections/chhattisgarh-assembly-elections-2018/bhupesh-baghel-sworn-in-as-chief-minister-of-chhattisgarh/article25764821.ece Bhupesh Baghel sworn in as Chief Minister of Chhattisgarh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181218061436/https://www.thehindu.com/elections/chhattisgarh-assembly-elections-2018/bhupesh-baghel-sworn-in-as-chief-minister-of-chhattisgarh/article25764821.ece |date=18 December 2018 }}&quot;. ''The Hindu''. 17 December 2018.&lt;/ref&gt;
|-
| [[ഡെൽഹി]]{{efn|name=UT|Although Delhi, Jammu and Kashmir and Puducherry each have an elected legislature and a council of ministers (headed by the chief minister), they are officially [[Union territory|union territories]].}}&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Delhi|list]])}}
! [[അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ]]
| [[File:Arvind_Kejriwal_smiling_(cropped).jpg|border|center|125x125px]]
| {{dts|format=dmy|2015|2|14}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2015|2|14}})&lt;/small&gt;
| [[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Aam Aadmi Party}}&quot; |
| None
|
|[[Third Kejriwal ministry|Kejriwal III]]
|&lt;ref&gt;{{cite news|first1=Smriti |last1=Kak Ramachandran |first2=Shubhomoy |last2=Sikdar |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/kejriwal-takes-oath-as-delhi-cm-promises-to-act-against-graft/article6895671.ece |title=Kejriwal promises to make Delhi graft-free in 5 years |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303125941/http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/kejriwal-takes-oath-as-delhi-cm-promises-to-act-against-graft/article6895671.ece |archive-date=3 March 2018 |access-date=13 March 2022 |work=The Hindu |date=14 February 2015 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ഗോവ]]&lt;br /&gt;{{small|([[ഗോവയിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|പട്ടിക]])}}
! [[പ്രമോദ് സാവന്ത്]]
| [[File:The_Chief_Minister_of_Goa,_Shri_Pramod_Sawant.jpg|border|center|160x160px]]
| {{dts|format=dmy|2019|3|19}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2019|3|19}})&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]
| rowspan=&quot;4&quot; width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| rowspan=&quot;4&quot; | [[National Democratic Alliance|NDA]]
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
|[[Second Pramod Sawant ministry|Sawant II]]
|&lt;ref&gt;{{cite news| first=Murari |last=Shetye |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/goa-speaker-pramod-sawant-succeeds-parrikar-as-cm/articleshow/68473049.cms |title=Goa speaker Pramod Sawant succeeds Parrikar as CM |archive-url=https://web.archive.org/web/20190319124214/https://timesofindia.indiatimes.com/india/goa-speaker-pramod-sawant-succeeds-parrikar-as-cm/articleshow/68473049.cms |archive-date=19 March 2019 |work=The Times of India |date=19 March 2019 |access-date=13 March 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ഗുജറാത്ത്]]&lt;br /&gt;{{small|([[ഗുജറാത്തിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|പട്ടിക]])}}
! [[ഭൂപേന്ദ്രഭായ് പട്ടേൽ]]
| [[File:Bhupendra PAtel Sanskrit.jpg|border|center|125x125px]]
| {{dts|format=dmy|2021|09|13}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2021|09|13}})&lt;/small&gt;
| [[Bhupendrabhai Patel ministry|Patel I]]
|13
|-
| [[ഹരിയാണ]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Haryana|list]])}}
! [[മനോഹർ ലാൽ ഖട്ടാർ]]
|[[File:Chief_Minister_of_Haryana_Shri_Manohar_Lal.jpg|border|center|136x136px]]
| {{dts|format=dmy|2014|10|26}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2014|10|26}})&lt;/small&gt;
|[[Second Khattar ministry|Khattar II]]
|&lt;ref&gt;{{cite news| first=Sarabjit |last=Pandher |url=http://www.thehindu.com/news/national/khattar-swornin-as-haryana-chief-minister/article6535007.ece |title=Khattar sworn in |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303125941/http://www.thehindu.com/news/national/khattar-swornin-as-haryana-chief-minister/article6535007.ece |archive-date=3 March 2018 |work=The Hindu |date=26 October 2014 |access-date=13 March 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Himachal Pradesh|list]])}}
! [[ജയ് റാം താക്കൂർ]]
| [[File:Jai_Ram_Thakur.jpg|border|center|167x167px]]
| {{dts|format=dmy|2017|12|27}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2017|12|27}})&lt;/small&gt;
| [[Jai Ram Thakur ministry|Thakur I]]
|&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/jairam-thakur-swearing-in-live-updates-himachal-pradesh-5000491/ |title=Jai Ram Thakur sworn in as Himachal Chief Minister |archive-url=https://web.archive.org/web/20180124071446/http://indianexpress.com/article/india/jairam-thakur-swearing-in-live-updates-himachal-pradesh-5000491/ |archive-date=24 January 2018 |work=The Indian Express |date=7 December 2017 |url-status=live |access-date=13 March 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ജമ്മു-കശ്മീർ]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Jammu and Kashmir|list]])}}
! ഒമർ അബ്ധുള്ള
| [[File:Emblem of India (without motto).svg|border|center|160x160px]]
| {{dts|format=dmy|2024|9|27}}
| നാഷണൽ കോൺഫെറൻസ്
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: red&quot; |
| [[United Progressive Alliance|UPA]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot; |
| Omar 3
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=PTI |date=31 October 2019 |title=President rule revoked in Jammu and Kashmir after bifurcation into 2 UTs |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/president-rule-revoked-in-jammu-and-kashmir-after-bifurcation-into-2-uts/story-t1DLDQRokRWBeILfjaXHMJ.html |access-date=13 March 2022 |work=Hindustan Times  |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ഝാർഖണ്ഡ്‌]]&lt;br /&gt;{{small|([[ഝാർഖണ്ഡ്‌ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|പട്ടിക]])}}
! [[ഹേമന്ത് സോറൻ]]
| [[File:Chief_Minister_of_Jharkhand_Shri_Hemant_Soren.jpg|border|center|132x132px]]
| {{dts|format=dmy|2019|12|29}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2019|12|29}})&lt;/small&gt;
| [[ഝാർഖണ്ഡ്‌ മുക്തി മോർച്ച]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Jharkhand Mukti Morcha}}&quot; |
|[[United Progressive Alliance|UPA]]
|width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|[[Second Hemant Soren ministry|Soren II]]
|&lt;ref&gt;{{cite news|title=Hemant Soren takes oath as 11th Chief Minister of Jharkhand|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/hemant-soren-takes-oath-as-11th-chief-minister-of-jharkhand/article30424879.ece|newspaper=The Hindu|access-date=29 December 2019|date=29 December 2019|last1=Barik|first1=Satyasundar}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[കർണാടക]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Karnataka|list]])}}
! [[സിദ്ധരാമയ്യ]]
| [[പ്രമാണം:The Chief Minister of Karnataka Siddaramaiah visits PMO.jpg|അതിർവര|നടുവിൽ|155x155ബിന്ദു]]
| {{dts|format=dmy|2023|5|20}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2023|5|20}})&lt;/small&gt;
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|[[United Progressive Alliance|UPA]]
|bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|[[Siddhramayya ministry|Siddhramayya I]]
|&lt;ref&gt;{{Cite news|date=28 July 2021|title=Basavaraj Bommai sworn in as Chief Minister of Karnataka|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/basavaraj-bommai-sworn-in-as-new-chief-minister-of-karnataka/article35576498.ece|access-date=30 August 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[കേരളം]]&lt;br /&gt;{{small|([[കേരളത്തിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|പട്ടിക]])}}
! [[പിണറായി വിജയൻ]]
| [[പ്രമാണം:Pinarayi Vijayan.jpg|അതിർവര|നടുവിൽ|155x155ബിന്ദു]]
| {{dts|format=dmy|2016|5|25}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2016|5|25}})&lt;/small&gt;
| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|None
|
|[[Second Vijayan ministry|Vijayan II]]
|&lt;ref&gt;C. Gouridasan Nair. &quot;[http://www.thehindu.com/news/national/kerala/ldf-cabinet-sworn-in-pinarayi-vijayan-takes-over-as-cm/article8645724.ece Pinarayi takes charge as Kerala Chief Minister] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160525115437/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/ldf-cabinet-sworn-in-pinarayi-vijayan-takes-over-as-cm/article8645724.ece |date=25 May 2016 }}&quot;. ''The Hindu''. 25 May 2016.&lt;/ref&gt;
|-
| [[മധ്യപ്രദേശ്‌]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Madhya Pradesh|list]])}}
! [[ശിവരാജ് സിംഗ് ചൗഹാൻ]]
| [[File:Shivraj Singh Chauhan (cropped).JPG|border|center|160x160px]]
| {{dts|format=dmy|2020|03|23}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2020|3|23}})&lt;/small&gt;
|[[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| rowspan=&quot;6&quot; |[[National Democratic Alliance|NDA]]
| rowspan=&quot;6&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
|[[Fourth Chouhan ministry|Chouhan IV]]
|&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Noronha |first1=Rahul |title=BJP's Shivraj Singh Chouhan sworn in as Madhya Pradesh CM for fourth time |url=https://www.indiatoday.in/india/story/bjp-s-shivraj-singh-chouhan-sworn-in-as-madhya-pradesh-cm-for-fourth-time-1658867-2020-03-23 |access-date=23 March 2020 |work=India Today |date=23 March 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[മഹാരാഷ്ട്ര]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Maharashtra|list]])}}
! [[ഏകനാഥ് ഷിൻഡെ]]
| [[File:Eknath Shinde with PM Narendra Modi Cropped.jpg]]
| {{dts|format=dmy|2022|06|30}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2022|6|30}})&lt;/small&gt;
| [[ശിവസേന]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Shiv Sena}}&quot; |
| [[Eknath Shinde ministry|Eknath I]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-07-01 |title=Shinde new Maharashtra CM, Fadnavis deputy in last-minute twist in script |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/maharashtra-politics-eknath-shinde-cm-fadnavis-deputy-bjp-amit-shah-8001890/ |access-date=2022-07-06 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[മണിപ്പൂർ]]&lt;br /&gt;{{small|([[മണിപ്പൂരിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|പട്ടിക]])}}
! [[എൻ ബിരേൻ സിംഗ്|എൻ. ബിരേൻ സിംഗ്]]
| [[File:The_Chief_Minister_of_Manipur,_Shri_Biren_Singh_calling_on_the_Vice_President,_Shri_M._Venkaiah_Naidu,_in_New_Delhi_on_September_06,_2017_(cropped).jpg|border|center|171x171px]]
| {{dts|format=dmy|2017|3|15}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2017|3|15}})&lt;/small&gt;
| [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
|[[Second Biren Singh ministry|Biren Singh II]]
|&lt;ref&gt;Isha Gupta. &quot;[http://indiatoday.intoday.in/story/biren-singh-manipur-chief-minister/1/904413.html BJP leader Biren Singh sworn in as Manipur Chief Minister] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170315121302/http://indiatoday.intoday.in/story/biren-singh-manipur-chief-minister/1/904413.html |date=15 March 2017 }}&quot;. ''[[India Today]]''. 15 March 2017.&lt;/ref&gt;
|-
| [[മേഘാലയ]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Meghalaya|list]])}}
! [[കോൺറാഡ് സാങ്മ]]
| [[File:The_Chief_Minister_of_Meghalaya,_Shri_Conrad_Sangma.JPG|border|center|171x171px]]
| {{dts|format=dmy|2018|3|6}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2018|3|6}})&lt;/small&gt;
| [[നാഷണൽ പീപ്പിൾസ് പാർട്ടി]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|National People's Party (India)}}&quot; |
|[[Conrad Sangma ministry|Sangma I]]
|&lt;ref&gt;Shiv Sahay Singh. &quot;[http://www.thehindu.com/elections/meghalaya-2018/conrad-sangma-sworn-in-as-meghalaya-cm/article22940327.ece Conrad Sangma sworn-in as Meghalaya CM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180306062000/http://www.thehindu.com/elections/meghalaya-2018/conrad-sangma-sworn-in-as-meghalaya-cm/article22940327.ece |date=6 March 2018 }}&quot;. ''The Hindu''. 6 March 2018.&lt;/ref&gt;
|-
| [[മിസോറം]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Mizoram|list]])}}
! [[സോരംതംഗ]]
| [[File:Zoramthanga_in_2008.jpg|border|center|167x167px]]
| {{dts|format=dmy|2018|12|15}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2018|12|15}})&lt;/small&gt;
| [[മിസോ നാഷണൽ ഫ്രണ്ട്]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Mizo National Front}}&quot; |
|[[Third Zoramthanga ministry|Zoramthanga III]]
|&lt;ref&gt;Rahul Karmakar. &quot;[https://www.thehindu.com/news/national/other-states/mizoram-assembly-elections-2018-mnf-leader-zoramthanga-sworn-in-as-mizorams-new-chief-minister/article25750995.ece Zoramthanga sworn in Mizoram Chief Minister] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181218061436/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/mizoram-assembly-elections-2018-mnf-leader-zoramthanga-sworn-in-as-mizorams-new-chief-minister/article25750995.ece |date=18 December 2018 }}&quot;. ''The Hindu''. 15 December 2018.&lt;/ref&gt;
|-
| [[നാഗാലാ‌ൻഡ്]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Nagaland|list]])}}
! [[നെയ്ഫു റിയോ]]
| [[File:NeiphiuRio.jpg|border|center|167x167px]]
| {{dts|format=dmy|2018|3|8}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2018|3|8}})&lt;/small&gt;
| [[Nationalist Democratic Progressive Party|നാഷണലിസ്റ്റ് ഡെമോക്രാറ്റിക് പ്രോഗ്രസീവ് പാർട്ടി]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Nationalist Democratic Progressive Party}}&quot; |
| [[Fourth Rio ministry|Rio IV]]
|&lt;ref&gt;Rahul Karmakar. &quot;[http://www.thehindu.com/news/national/other-states/neiphiu-rio-sworn-in-as-nagaland-chief-minister/article22976837.ece  Neiphiu Rio takes charge as Nagaland Chief Minister again] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181218061436/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/neiphiu-rio-sworn-in-as-nagaland-chief-minister/article22976837.ece |date=18 December 2018 }}&quot;. ''The Hindu''. 8 March 2018.&lt;/ref&gt;
|-
| [[ഒഡീഷ]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Odisha|list]])}}
! [[നവീൻ പട്‌നായിക്]]
| [[File:NaveenPatnaik.jpg|border|center|153x153px]]
| {{dts|format=dmy|2000|3|5}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2000|3|5}})&lt;/small&gt;
| [[ബിജു ജനതാ ദൾ]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Biju Janata Dal}}&quot; |
|None
|
|[[Fifth Naveen Patnaik ministry|Patnaik V]]
|&lt;ref&gt;N. Ramdas. &quot;[http://hindu.com/thehindu/2000/03/06/stories/01060008.htm Naveen Govt. installed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140311125537/http://hindu.com/thehindu/2000/03/06/stories/01060008.htm |date=11 March 2014 }}&quot;. ''The Hindu''. 6 March 2000.&lt;/ref&gt;
|-
| [[പുതുച്ചേരി]]{{efn|name=UT}}&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Puducherry|list]])}}
! [[എൻ. രംഗസ്വാമി]]
| [[File:N_Rangaswamy.jpg|border|center|156x156px]]
| {{dts|format=dmy|2021|05|07}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2021|05|07}})&lt;/small&gt;
| [[ഓൾ ഇന്ത്യ എൻ.ആർ കോൺഗ്രസ്]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|All India N.R. Congress}}&quot; |
|[[National Democratic Alliance|NDA]]
|bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| [[Fourth Rangaswamy ministry|Rangaswamy IV]]
|&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Stalin |first1=J Sam Daniel |last2=Ghosh |first2=Deepshikha |title=Congress Loses Power In Puducherry, V Narayanasamy Resigns, Blames BJP |url=https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-floor-test-puducherry-floor-test-today-congress-government-shaky-with-more-exits-2375732 |access-date=22 February 2021 |work=NDTV |date=22 February 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]]&lt;br /&gt;{{small|([[പഞ്ചാബിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക (ഇന്ത്യ)|പട്ടിക]])}}
! [[ഭഗവന്ത് മാൻ]]
| [[File:A delegation of Aam Aadmi Party leaders, - MP (Lok Sabha), Shri Bhagwant Mann, Shri Sanjay Singh and Shri Ashutosh, calling on the Union Home Minister, Shri Rajnath Singh, in New Delhi on October 22, 2015 (cropped).jpg|166x166px|border|center]]
|{{dts|format=dmy|2022|03|16}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2022|03|16}})&lt;/small&gt;
|[[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Aam Aadmi Party}}&quot; |
| None
|
|[[Mann ministry|Mann I]]
|
|-
| [[രാജസ്ഥാൻ]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Rajasthan|list]])}}
! [[അശോക് ഗെലോട്ട്]]
| [[File:Ashok_Gehlot_2012.jpg|border|center|167x167px]]
| {{dts|format=dmy|2018|12|17}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2018|12|17}})&lt;/small&gt;
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|[[United Progressive Alliance|UPA]]
|width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|[[Third Gehlot ministry|Gehlot III]]
|&lt;ref&gt;&quot;[https://www.thehindu.com/elections/rajasthan-assembly-elections-2018/ashok-gehlot-sachin-pilot-sworn-in-as-cm-deputy-cm/article25762173.ece Rajasthan: Gehlot, Pilot sworn in as CM, Deputy CM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181218061436/https://www.thehindu.com/elections/rajasthan-assembly-elections-2018/ashok-gehlot-sachin-pilot-sworn-in-as-cm-deputy-cm/article25762173.ece |date=18 December 2018 }}&quot;. ''The Hindu''. 17 December 2018.&lt;/ref&gt;
|-
| [[സിക്കിം]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Sikkim|list]])}}
! [[പ്രേം സിങ് തമാങ്]]
| [[File:Prem_Singh_Tamang.jpg|border|center|166x166px]]
| {{dts|format=dmy|2019|05|27}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2019|05|27}})&lt;/small&gt;
| [[സിക്കിം ക്രാന്തികാരി മോർച്ച]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Sikkim Krantikari Morcha}}&quot; |
|[[National Democratic Alliance|NDA]]
|bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| [[Tamang ministry|Tamang I]]
|&lt;ref&gt;Shiv Sahay Singh. &quot;[https://www.thehindu.com/elections/sikkim-assembly/ps-golay-sworn-in-as-sikkim-chief-minister/article27259921.ece P.S. Golay sworn in as Sikkim Chief Minister]&quot;. ''The Hindu''. 27 May 2019.&lt;/ref&gt;
|-
| [[തമിഴ്‌നാട്]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Tamil Nadu|list]])}}
! [[എം.കെ. സ്റ്റാലിൻ]]
| 
| {{dts|format=dmy|2021|5|7}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2021|5|7}})&lt;/small&gt;
| [[ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}&quot; |
|[[United Progressive Alliance|UPA]]
|width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot; |
| [[M. K. Stalin ministry|Stalin I]]
|&lt;ref&gt;{{cite news |title=MK Stalin sworn in as new Chief Minister of Tamil Nadu; here is the list of other top ministers |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/assembly-elections/tamil-nadu/mk-stalin-sworn-in-as-chief-minister-of-tamil-nadu/articleshow/82449754.cms |access-date=27 April 2022 |work=The Economic Times |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[തെലംഗാണ]]&lt;br /&gt;{{small|([[തെലങ്കാനയിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|പട്ടിക]])}}
! [[കെ. ചന്ദ്രശേഖർ റാവു]]
| [[File:Kalvakuntla_Chandrashekar_Rao.png|border|center|153x153px]]
| {{dts|format=dmy|2014|6|2}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2014|6|2}})&lt;/small&gt;
| [[ഭാരത് രാഷ്ട്ര സമിതി]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Telangana Rashtra Samithi}}&quot; |
| None
|
|[[Second K. Chandrashekar Rao ministry|Rao II]]
|&lt;ref&gt;K. Srinivas Reddy. &quot;[http://www.thehindu.com/news/national/telangana/kcr-sworn-in-heads-cabinet-of-11-ministers/article6073983.ece KCR sworn in; heads cabinet of 11 ministers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140606150704/http://www.thehindu.com/news/national/telangana/kcr-sworn-in-heads-cabinet-of-11-ministers/article6073983.ece |date=6 June 2014 }}&quot;. ''The Hindu''. 2 June 2014.&lt;/ref&gt;
|-
| [[ത്രിപുര]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Tripura|list]])}}
! [[മണിക് സാഹ]]
| 
| {{dts|format=dmy|2022|5|15}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2022|5|15}})&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; | [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]
| rowspan=&quot;3&quot; width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| rowspan=&quot;3&quot; |[[National Democratic Alliance|NDA]]
| rowspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| [[Manik Saha ministry|Saha I]]
|&lt;ref&gt;Rahul Karmakar. &quot;[http://www.thehindu.com/news/national/biplab-kumar-deb-to-be-sworn-in-as-tripura-cm/article22993657.ece Biplab Kumar Deb sworn in as Tripura CM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181218061436/https://www.thehindu.com/news/national/biplab-kumar-deb-to-be-sworn-in-as-tripura-cm/article22993657.ece |date=18 December 2018 }}&quot;. ''The Hindu''. 9 March 2018.&lt;/ref&gt;
|-
| [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Uttar Pradesh|list]])}}
! [[യോഗി ആദിത്യനാഥ്]]
| [[File:The Uttar Pradesh Chief Minister, Shri Yogi Adityanath in New Delhi on February 10, 2018 (cropped).jpg|border|center|194x194px]]
| {{dts|format=dmy|2017|3|19}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2017|3|19}})&lt;/small&gt;
|[[Second Yogi Adityanath ministry|Yogi Adityanath II]]
|&lt;ref&gt;&quot;[http://www.thehindu.com/elections/uttar-pradesh-2017/live-yogi-adityanath-swearing-in-in-uttar-pradesh/article17531393.ece Yogi Adityanath takes oath as Uttar Pradesh Chief Minister] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170319163232/http://www.thehindu.com/elections/uttar-pradesh-2017/live-yogi-adityanath-swearing-in-in-uttar-pradesh/article17531393.ece |date=19 March 2017 }}&quot;. ''The Hindu''. 19 March 2017.&lt;/ref&gt;
|-
| [[ഉത്തരാഖണ്ഡ്]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Uttarakhand|list]])}}
! [[പുഷ്കർ സിംഗ് ധാമി]]
| [[File:Pushkar Dhami.jpg|border|center|160x160px]]
| {{dts|format=dmy|2021|07|04}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2021|07|04}})&lt;/small&gt;
| [[Second Pushkar Singh Dhami ministry|Dhami II]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=4 July 2021|title=Pushkar Singh Dhami takes oath as eleventh chief minister of Uttarakhand|url=https://www.hindustantimes.com/cities/dehradun-news/pushkar-singh-dhami-takes-oath-as-eleventh-chief-minister-of-uttarakhand-101625397374954.html|access-date=4 July 2021|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of West Bengal|list]])}}
! [[മമത ബാനർജി]]
| [[File:Ms._Mamata_Banerjee,_in_Kolkata_on_July_17,_2018_(cropped)_(cropped).JPG|border|center|155x155px]]
| {{dts|format=dmy|2011|5|20}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2011|5|20}})&lt;/small&gt;
| [[തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|All India Trinamool Congress}}&quot; |
| None
|
| [[Third Banerjee ministry|Banerjee III]]
|&lt;ref&gt;&quot;[http://www.thehindu.com/todays-paper/mamata-37-ministers-sworn-in/article2036575.ece Mamata, 37 Ministers sworn in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140204015955/http://www.thehindu.com/todays-paper/mamata-37-ministers-sworn-in/article2036575.ece |date=4 February 2014 }}&quot;. ''The Hindu''. 21 May 2011.&lt;/ref&gt;
|}

==ഇതും കാണുക==
* [[ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ സംസ്ഥാന ഗവർണ്ണർമാരുടെ പട്ടിക]]
* [[ഇന്ത്യയിലെ വനിതാ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]
* [[ഭാരതീയ ജനതാപാർട്ടിയിൽ നിന്നുള്ള മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]
* [[കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ നിന്നുള്ള് മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]

==അവലംബങ്ങൾ==
{{Reflist|2}}

{{Lists of chief ministers of Indian states}}

==കുറിപ്പുകൾ==
{{notelist}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടികകൾ|*]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പട്ടികകൾ]]</text>
      <sha1>37wqzlpk8if9i9ys1ahm136amaeg10o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619713</id>
      <parentid>4619712</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T01:56:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <origin>4619713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39801" sha1="h5vwxdn7r6i80i7bp1hrttsy1a1h9jk" xml:space="preserve">{{prettyurl|List of current Indian chief ministers}}
[[പ്രമാണം:Current Indian ruling and opposition parties 2026.png|ലഘുചിത്രം|മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ കക്ഷി അനുസരിച്ച് ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങൾ
{{legend|{{Bharatiya Janata Party/meta/color}}|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]|outline=grey}}
{{legend|{{Indian National Congress/meta/color}}|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]]|outline=grey}}
{{legend|#C8C8C8|[[രാഷ്ട്രപതി ഭരണം]]|outline=grey}}
 &lt;maplink latitude=&quot;21&quot; longitude=&quot;78&quot; zoom=&quot;5&quot; width=&quot;500&quot; height=&quot;500&quot; text=&quot;CMs in India&quot;&gt;
{
  &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;,
  &quot;service&quot;: &quot;geoshape&quot;,
  &quot;query&quot;: &quot;
SELECT ?id ?head
  (SAMPLE(?img) as ?img) 
  (min(?partyId) as ?party) 
  (if(?party = '0', '#800000', if(?party = '1', '#000080', '#008000')) as ?fill)
  (concat('[[', substr(str(?link),31,500), '|', ?headLabel, ']]') as ?title)
  (concat(?stateLabel, '\\n', '[[File:', substr(str(?img), 52, 500), '|200px]]') as ?description)
WHERE {  
  ?id wdt:P31 wd:Q13390680 .
  ?id wdt:P6 ?head .

  SERVICE wikibase:label {
    bd:serviceParam wikibase:language 'ml' .
    ?head rdfs:label ?headLabel .
    ?id rdfs:label ?stateLabel .
  }
  OPTIONAL {
    ?head wdt:P18 ?img .
  }
  ?link schema:about ?head .
  ?link schema:isPartOf &lt;https://ml.wikipedia.org/&gt; .
} GROUP BY ?id ?head ?headLabel ?link ?stateLabel
&quot;}
&lt;/maplink&gt;]]
[[പ്രമാണം:Alliances of the Ruling Parties of Indian States (as of May 2026).png|ലഘുചിത്രം|മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ സഖ്യം അനുസരിച്ച് ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങൾ]]
{{legend|{{National Democratic Alliance/meta/color}}|[[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം]] (NDA)|outline=grey}}
{{legend|{{Indian National Congress/meta/color}}|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ഡവലപ്പ്മെൻ്റൽ ഇൻക്ലൂസീവ് അലയൻസ്]] (INDIA)|outline=grey}}
{{legend|#8B0000|സഖ്യമില്ലാത്തവ|outline=Black}}
[[ഇന്ത്യ]]യിലെ [[ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും|28 സംസ്ഥാനങ്ങൾ, 3 കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങൾ]] (ഡെൽഹിയും പുതുച്ചേരിയും ജമ്മുകാശ്മീരും) എന്നിവയൊരൊന്നിന്റെയും സർക്കാർത്തലവന്മാരാണ് [[മുഖ്യമന്ത്രി (ഇന്ത്യ)|മുഖ്യമന്ത്രി]]. [[ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന]]യനുസരിച്ച് സംസ്ഥാനത്തലത്തിൽ ''ഡി ജൂറി'' തലവൻ [[ഗവർണ്ണർ]] ആണെങ്കിൽ ''ഡി ഫാക്ടോ'' ഭരണകർത്താവ് മുഖ്യമന്ത്രിയാണ്. നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സീറ്റ് കിട്ടുന്ന കക്ഷിയുടെ/മുന്നണിയുടെ നിയമസഭാകക്ഷിനേതാവിനെയാണ് മന്ത്രിസഭയുണ്ടാക്കാൻ ഗവർണർ ക്ഷണിക്കുന്നത്. മുഖ്യമന്ത്രിയെ നിയമിക്കുന്നത് ഗവർണറാണ്. മുഖ്യമന്ത്രി തലവനായ മന്ത്രിസഭയിലെ അംഗങ്ങൾക്കെല്ലാം ഭരണം സുഗമമാക്കുന്നതിൽ കൂട്ടുത്തരവാദിത്വമാണുള്ളത്. ഭൂരിപക്ഷ പിന്തുണയോടെ അധികാരത്തിലേറി കഴിഞ്ഞാൽ മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ ഭരണകാലാവധി സാധാരണ 5 വർഷമാണ്; ഒരാൾക്ക് എത്ര തവണ മുഖ്യമന്ത്രിയാകണമെന്നതിനു പരിധിയൊന്നുമില്ല.&lt;ref&gt;[[Durga Das Basu]]. ''Introduction to the Constitution of India''. 1960. 20th edition, 2011 reprint. pp. 241, 245. LexisNexis Butterworths Wadhwa Nagpur. ISBN 978-81-8038-559-9.&lt;/ref&gt;

നിലവിലെ 31 മുഖ്യമന്ത്രിമാരിൽ, ഒരു വനിതയാണുള്ളത് - [[മമത ബാനർജി]] (പശ്ചിമ ബംഗാൾ). ഇപ്പോഴത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരിൽ പ്രായം കൂടിയത് മിസ്സോറാമിന്റെ [[സോരംതംഗ]] (ജ. 13 ജൂലൈ 1944) ആണ്.&lt;ref&gt;Ajoy Ashirwad Mahaprashasta. &quot;[http://www.frontline.in/static/html/fl2906/stories/20120406290601700.htm Bucking the trend]&quot;. ''[[Frontline (magazine)|Frontline]]''. Volume 29, issue 6, 24 March – 6 April 2012.&lt;/ref&gt; എന്നാൽ, പ്രായം കുറഞ്ഞ മുഖ്യമന്ത്രി അരുണാചൽ പ്രദേശിന്റെ [[Pema Khandu|പെമാ ഖണ്ഡുവാണ്]] (ജ. 1979).&lt;ref&gt;&quot;[http://www.thehindu.com/news/national/meet-pema-khandu-indias-youngest-chief-minister/article8862288.ece Meet Pema Khandu: India’s youngest Chief Minister]&quot;. ''[[The Hindu]]''. 17 July 2016.&lt;/ref&gt; ഇപ്പോഴത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരിൽ 15 പേർ [[Bharatiya Janata Party|ഭാരതീയ ജനത പാർട്ടി]]യെയും, മൂന്നുപേർ [[Indian National Congress|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിനെയും]]&lt;nowiki/&gt;പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു; മറ്റൊരു രാഷ്ട്രീയകക്ഷിയ്ക്കും ഒന്നിൽ കൂടുതൽ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ ഭരണത്തിലില്ല.

==ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ==
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;width:75em&quot;
!  പാർട്ടികളുടെ നിറസൂചകങ്ങൾ
|-
| {{colbegin|colwidth=23em}}
{{legend|{{party color|Aam Aadmi Party}}|[[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|All India N.R. Congress}}|[[ഓൾ ഇന്ത്യ എൻ.ആർ കോൺഗ്രസ്]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|All India Trinamool Congress}}|[[തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|Bharatiya Janata Party}}|[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}|[[ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|Indian National Congress}}|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|Janata Dal (United)}}|[[ജനതാദൾ (യുനൈറ്റഡ്)]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|Jharkhand Mukti Morcha}}|[[ഝാർഖണ്ഡ്‌ മുക്തി മോർച്ച]]|outline=#000000}}   
{{legend|{{party color|National Democratic Progressive Party}}|[[നാഷണലിസ്റ്റ് ഡെമോക്രാറ്റിക് പ്രോഗ്രസീവ് പാർട്ടി]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|National People's Party (India)}}|[[നാഷണൽ പീപ്പിൾസ് പാർട്ടി (ഇന്ത്യ)|നാഷണൽ പീപ്പിൾസ് പാർട്ടി]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|Sikkim Krantikari Morcha}}|[[സിക്കിം ക്രാന്തികാരി മോർച്ച]]|outline=#000000}}
{{legend|{{party color|Telugu Desam Party}}|[[തെലുങ്കു ദേശം പാർട്ടി]]|outline=#000000}}
{{legend|{{dark red}} |([[നാഷണൽ കോൺഫെറൻസ്]])|outline=#000000}}
{{colend}}
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:100%&quot;
|-
!scope=col| സംസ്ഥാനം&lt;br /&gt;
!scope=col| പേര്&lt;ref&gt;[https://www.india.gov.in/my-government/whos-who/chief-ministers Chief Ministers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190809151722/https://www.india.gov.in/my-government/whos-who/chief-ministers |date=9 August 2019 }}. [[India.gov.in]]. Retrieved on 9 July 2019.&lt;/ref&gt;
!scope=col class=unsortable| ചിത്രം
!scope=col| ചുമതലയേറ്റത്&lt;br /&gt;{{small|(കാലാവധി ദൈർഘ്യം)}}
!scope=col colspan=2| {{efn|ഈ കോളത്തിൽ മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ പാർട്ടിയുടെ പേര് മാത്രമേ പറയുന്നുള്ളൂ. അദ്ദേഹം നയിക്കുന്ന മന്ത്രാലയം(ങ്ങൾ) നിരവധി പാർട്ടികളുടെയും സ്വതന്ത്രരുടെയും സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു സഖ്യമായിരിക്കാം; അവ ഇവിടെ പട്ടികപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല.}}രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടി
! colspan=&quot;2&quot; |സഖ്യം
!scope=col| മന്ത്രിസഭ 
!scope=col class=unsortable| Ref
|-
| [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]]&lt;br /&gt;{{small|([[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|പട്ടിക]])}}
! [[എൻ. ചന്ദ്രബാബു നായിഡു|എൻ. ചന്ദ്രബാബു നായിഡു]] 
| [[File:The_Chief_Minister_of_Andhra_Pradesh,_Shri_N._Chandrababu_Nayidu.jpg|border|center|183x183px]]
| {{dts|format=dmy|2019|5|30}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2019|5|30}})&lt;/small&gt;
| [[തെലുങ്കു ദേശം പാർട്ടി]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;Yellow&quot; |
|NDA
|[[N. Chandrababu Naidu ministry|Nayidu 4]]
|&lt;ref&gt;&quot;[https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/jagan-mohan-reddy-takes-oath-as-andhra-pradesh-cm/articleshow/69576201.cms Jagan Mohan Reddy takes oath as Andhra Pradesh CM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190604104738/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/jagan-mohan-reddy-takes-oath-as-andhra-pradesh-cm/articleshow/69576201.cms |date=4 June 2019 }}&quot;. ''The Economic Times''. Press Trust of India. 30 May 2019.&lt;/ref&gt;
|-
| [[അരുണാചൽ പ്രദേശ്]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Arunachal Pradesh|list]])}}
! [[പേമ ഖണ്ഡു]]
| [[File:Pema_Khandu_in_July_2016.jpg|border|center|166x166px]]
| {{dts|format=dmy|2016|7|17}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2016|7|17}})&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]
| rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; | [[National Democratic Alliance|NDA]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
|[[Second Pema Khandu ministry|Khandu II]]
|&lt;ref&gt;&quot;[http://www.thehindu.com/news/national/Pema-Khandu-sworn-in-as-Chief-Minister-of-Arunachal-Pradesh/article14494230.ece Pema Khandu sworn in as Chief Minister of Arunachal Pradesh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190713182538/https://www.thehindu.com/news/national/Pema-Khandu-sworn-in-as-Chief-Minister-of-Arunachal-Pradesh/article14494230.ece |date=13 July 2019 }}&quot;. ''The Hindu''. 17 July 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://www.thehindu.com/news/national/other-states/BJP-forms-govt-in-Arunachal-Pradesh/article16969345.ece BJP forms govt in Arunachal Pradesh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180303125941/http://www.thehindu.com/news/national/other-states/BJP-forms-govt-in-Arunachal-Pradesh/article16969345.ece |date=3 March 2018 }}&quot;. ''The Hindu''. 31 December 2016.&lt;/ref&gt;
|-
|[[ആസാം]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Assam|list]])}}
! [[ഹിമന്ത ബിശ്വ ശർമ്മ]]
| [[File:Himanta Biswa Sarma with PM Narendra Modi Cropped.jpg|150px]]
| {{dts|format=dmy|2021|5|10}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2021|5|10}})&lt;/small&gt;
| [[Sarma ministry|Sarma I]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=9 May 2021|title=Himanta Biswa Sarma to be new Assam CM; credited as man behind BJP's surge in North East-Politics News , Firstpost|url=https://www.firstpost.com/politics/himanta-biswa-sarma-to-be-new-assam-cm-credited-as-man-behind-bjps-surge-in-north-east-9358121.html|acces0 May 2021|website=Firstpost}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=10 May 2021|title=Himanta Biswa Sarma Swearing-in LIVE Updates: JP Nadda to Attend Oath-Taking Ceremony|url=https://www.news18.com/news/politics/himanta-biswa-sarma-swearing-in-live-updates-sarbananda-sonowal-bjp-assam-pm-narendra-modi-jp-nadda-3722531.html|access-date=10 May 2021|website=www.news18.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ബിഹാർ]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Bihar|list]])}}
! [[നിതീഷ് കുമാർ]]
| [[File:Nitish Kumar in February 2007.jpg|183px]]
| {{dts|format=dmy|2015|2|22}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2015|2|22}})&lt;/small&gt;
| [[ജനതാദൾ (യുനൈറ്റഡ്)]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Janata Dal (United)}}&quot; |
|[[National Democratic Alliance|NDA]]
|width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{Party color|Bharatiya Janatha Party}}&quot; |
| [[Eighth Nitish Kumar ministry|Nitish Kumar VIII]]
|&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Kumar|first1=Arun|title=Grand Alliance to NDA: Nitish Kumar changes partner, continues as Bihar CM|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/nitish-kumar-to-take-oath-as-bihar-cm-today-has-to-prove-majority-in-2-days/story-WBikrjP7rhks4sQHEFGWkN.html|access-date=27 July 2017|work=[[Hindustan Times]]|date=27 July 2017|location=Patna|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170727062156/http://www.hindustantimes.com/india-news/nitish-kumar-to-take-oath-as-bihar-cm-today-has-to-prove-majority-in-2-days/story-WBikrjP7rhks4sQHEFGWkN.html|archive-date=27 July 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ഛത്തീസ്‌ഗഢ്]]&lt;br /&gt;{{small|([[ഛത്തീസ്‌ഗഢ് മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|പട്ടിക]])}}
! [[വിഷ്ണു ദേവ് സായി]]
| [[File:Vishnu_Deo_Sai,_June_2023.jpg|border|center|156x156px]]
| {{dts|format=dmy|2023|12|3}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2023|12|3}})&lt;/small&gt;
| [[Bharatiya Janatha Party]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janatha Party}}&quot; |
|[[National Democratic Alliance|NDA]]
|width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{}}&quot; |
|[[Sai ministry|Sai I]]
|&lt;ref&gt;&quot;[https://www.thehindu.com/elections/chhattisgarh-assembly-elections-2018/bhupesh-baghel-sworn-in-as-chief-minister-of-chhattisgarh/article25764821.ece Bhupesh Baghel sworn in as Chief Minister of Chhattisgarh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181218061436/https://www.thehindu.com/elections/chhattisgarh-assembly-elections-2018/bhupesh-baghel-sworn-in-as-chief-minister-of-chhattisgarh/article25764821.ece |date=18 December 2018 }}&quot;. ''The Hindu''. 17 December 2018.&lt;/ref&gt;
|-
| [[ഡെൽഹി]]{{efn|name=UT|Although Delhi, Jammu and Kashmir and Puducherry each have an elected legislature and a council of ministers (headed by the chief minister), they are officially [[Union territory|union territories]].}}&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Delhi|list]])}}
! [[അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ]]
| [[File:Arvind_Kejriwal_smiling_(cropped).jpg|border|center|125x125px]]
| {{dts|format=dmy|2015|2|14}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2015|2|14}})&lt;/small&gt;
| [[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Aam Aadmi Party}}&quot; |
| None
|
|[[Third Kejriwal ministry|Kejriwal III]]
|&lt;ref&gt;{{cite news|first1=Smriti |last1=Kak Ramachandran |first2=Shubhomoy |last2=Sikdar |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/kejriwal-takes-oath-as-delhi-cm-promises-to-act-against-graft/article6895671.ece |title=Kejriwal promises to make Delhi graft-free in 5 years |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303125941/http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/kejriwal-takes-oath-as-delhi-cm-promises-to-act-against-graft/article6895671.ece |archive-date=3 March 2018 |access-date=13 March 2022 |work=The Hindu |date=14 February 2015 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ഗോവ]]&lt;br /&gt;{{small|([[ഗോവയിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|പട്ടിക]])}}
! [[പ്രമോദ് സാവന്ത്]]
| [[File:The_Chief_Minister_of_Goa,_Shri_Pramod_Sawant.jpg|border|center|160x160px]]
| {{dts|format=dmy|2019|3|19}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2019|3|19}})&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; | [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]
| rowspan=&quot;4&quot; width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| rowspan=&quot;4&quot; | [[National Democratic Alliance|NDA]]
| rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
|[[Second Pramod Sawant ministry|Sawant II]]
|&lt;ref&gt;{{cite news| first=Murari |last=Shetye |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/goa-speaker-pramod-sawant-succeeds-parrikar-as-cm/articleshow/68473049.cms |title=Goa speaker Pramod Sawant succeeds Parrikar as CM |archive-url=https://web.archive.org/web/20190319124214/https://timesofindia.indiatimes.com/india/goa-speaker-pramod-sawant-succeeds-parrikar-as-cm/articleshow/68473049.cms |archive-date=19 March 2019 |work=The Times of India |date=19 March 2019 |access-date=13 March 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ഗുജറാത്ത്]]&lt;br /&gt;{{small|([[ഗുജറാത്തിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|പട്ടിക]])}}
! [[ഭൂപേന്ദ്രഭായ് പട്ടേൽ]]
| [[File:Bhupendra PAtel Sanskrit.jpg|border|center|125x125px]]
| {{dts|format=dmy|2021|09|13}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2021|09|13}})&lt;/small&gt;
| [[Bhupendrabhai Patel ministry|Patel I]]
|13
|-
| [[ഹരിയാണ]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Haryana|list]])}}
! [[മനോഹർ ലാൽ ഖട്ടാർ]]
|[[File:Chief_Minister_of_Haryana_Shri_Manohar_Lal.jpg|border|center|136x136px]]
| {{dts|format=dmy|2014|10|26}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2014|10|26}})&lt;/small&gt;
|[[Second Khattar ministry|Khattar II]]
|&lt;ref&gt;{{cite news| first=Sarabjit |last=Pandher |url=http://www.thehindu.com/news/national/khattar-swornin-as-haryana-chief-minister/article6535007.ece |title=Khattar sworn in |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303125941/http://www.thehindu.com/news/national/khattar-swornin-as-haryana-chief-minister/article6535007.ece |archive-date=3 March 2018 |work=The Hindu |date=26 October 2014 |access-date=13 March 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Himachal Pradesh|list]])}}
! [[ജയ് റാം താക്കൂർ]]
| [[File:Jai_Ram_Thakur.jpg|border|center|167x167px]]
| {{dts|format=dmy|2017|12|27}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2017|12|27}})&lt;/small&gt;
| [[Jai Ram Thakur ministry|Thakur I]]
|&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/jairam-thakur-swearing-in-live-updates-himachal-pradesh-5000491/ |title=Jai Ram Thakur sworn in as Himachal Chief Minister |archive-url=https://web.archive.org/web/20180124071446/http://indianexpress.com/article/india/jairam-thakur-swearing-in-live-updates-himachal-pradesh-5000491/ |archive-date=24 January 2018 |work=The Indian Express |date=7 December 2017 |url-status=live |access-date=13 March 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ജമ്മു-കശ്മീർ]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Jammu and Kashmir|list]])}}
! ഒമർ അബ്ധുള്ള
| [[File:Emblem of India (without motto).svg|border|center|160x160px]]
| {{dts|format=dmy|2024|9|27}}
| നാഷണൽ കോൺഫെറൻസ്
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: red&quot; |
| [[United Progressive Alliance|UPA]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot; |
| Omar 3
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=PTI |date=31 October 2019 |title=President rule revoked in Jammu and Kashmir after bifurcation into 2 UTs |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/president-rule-revoked-in-jammu-and-kashmir-after-bifurcation-into-2-uts/story-t1DLDQRokRWBeILfjaXHMJ.html |access-date=13 March 2022 |work=Hindustan Times  |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ഝാർഖണ്ഡ്‌]]&lt;br /&gt;{{small|([[ഝാർഖണ്ഡ്‌ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|പട്ടിക]])}}
! [[ഹേമന്ത് സോറൻ]]
| [[File:Chief_Minister_of_Jharkhand_Shri_Hemant_Soren.jpg|border|center|132x132px]]
| {{dts|format=dmy|2019|12|29}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2019|12|29}})&lt;/small&gt;
| [[ഝാർഖണ്ഡ്‌ മുക്തി മോർച്ച]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Jharkhand Mukti Morcha}}&quot; |
|[[United Progressive Alliance|UPA]]
|width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|[[Second Hemant Soren ministry|Soren II]]
|&lt;ref&gt;{{cite news|title=Hemant Soren takes oath as 11th Chief Minister of Jharkhand|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/hemant-soren-takes-oath-as-11th-chief-minister-of-jharkhand/article30424879.ece|newspaper=The Hindu|access-date=29 December 2019|date=29 December 2019|last1=Barik|first1=Satyasundar}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[കർണാടക]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Karnataka|list]])}}
! [[സിദ്ധരാമയ്യ]]
| [[പ്രമാണം:The Chief Minister of Karnataka Siddaramaiah visits PMO.jpg|അതിർവര|നടുവിൽ|155x155ബിന്ദു]]
| {{dts|format=dmy|2023|5|20}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2023|5|20}})&lt;/small&gt;
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|[[United Progressive Alliance|UPA]]
|bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|[[Siddhramayya ministry|Siddhramayya I]]
|&lt;ref&gt;{{Cite news|date=28 July 2021|title=Basavaraj Bommai sworn in as Chief Minister of Karnataka|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/basavaraj-bommai-sworn-in-as-new-chief-minister-of-karnataka/article35576498.ece|access-date=30 August 2021|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[കേരളം]]&lt;br /&gt;{{small|([[കേരളത്തിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|പട്ടിക]])}}
! [[പിണറായി വിജയൻ]]
| [[പ്രമാണം:Pinarayi Vijayan.jpg|അതിർവര|നടുവിൽ|155x155ബിന്ദു]]
| {{dts|format=dmy|2016|5|25}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2016|5|25}})&lt;/small&gt;
| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|None
|
|[[Second Vijayan ministry|Vijayan II]]
|&lt;ref&gt;C. Gouridasan Nair. &quot;[http://www.thehindu.com/news/national/kerala/ldf-cabinet-sworn-in-pinarayi-vijayan-takes-over-as-cm/article8645724.ece Pinarayi takes charge as Kerala Chief Minister] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160525115437/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/ldf-cabinet-sworn-in-pinarayi-vijayan-takes-over-as-cm/article8645724.ece |date=25 May 2016 }}&quot;. ''The Hindu''. 25 May 2016.&lt;/ref&gt;
|-
| [[മധ്യപ്രദേശ്‌]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Madhya Pradesh|list]])}}
! [[ശിവരാജ് സിംഗ് ചൗഹാൻ]]
| [[File:Shivraj Singh Chauhan (cropped).JPG|border|center|160x160px]]
| {{dts|format=dmy|2020|03|23}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2020|3|23}})&lt;/small&gt;
|[[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| rowspan=&quot;6&quot; |[[National Democratic Alliance|NDA]]
| rowspan=&quot;6&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
|[[Fourth Chouhan ministry|Chouhan IV]]
|&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Noronha |first1=Rahul |title=BJP's Shivraj Singh Chouhan sworn in as Madhya Pradesh CM for fourth time |url=https://www.indiatoday.in/india/story/bjp-s-shivraj-singh-chouhan-sworn-in-as-madhya-pradesh-cm-for-fourth-time-1658867-2020-03-23 |access-date=23 March 2020 |work=India Today |date=23 March 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[മഹാരാഷ്ട്ര]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Maharashtra|list]])}}
! [[ഏകനാഥ് ഷിൻഡെ]]
| [[File:Eknath Shinde with PM Narendra Modi Cropped.jpg]]
| {{dts|format=dmy|2022|06|30}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2022|6|30}})&lt;/small&gt;
| [[ശിവസേന]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Shiv Sena}}&quot; |
| [[Eknath Shinde ministry|Eknath I]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-07-01 |title=Shinde new Maharashtra CM, Fadnavis deputy in last-minute twist in script |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/maharashtra-politics-eknath-shinde-cm-fadnavis-deputy-bjp-amit-shah-8001890/ |access-date=2022-07-06 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[മണിപ്പൂർ]]&lt;br /&gt;{{small|([[മണിപ്പൂരിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|പട്ടിക]])}}
! [[എൻ ബിരേൻ സിംഗ്|എൻ. ബിരേൻ സിംഗ്]]
| [[File:The_Chief_Minister_of_Manipur,_Shri_Biren_Singh_calling_on_the_Vice_President,_Shri_M._Venkaiah_Naidu,_in_New_Delhi_on_September_06,_2017_(cropped).jpg|border|center|171x171px]]
| {{dts|format=dmy|2017|3|15}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2017|3|15}})&lt;/small&gt;
| [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
|[[Second Biren Singh ministry|Biren Singh II]]
|&lt;ref&gt;Isha Gupta. &quot;[http://indiatoday.intoday.in/story/biren-singh-manipur-chief-minister/1/904413.html BJP leader Biren Singh sworn in as Manipur Chief Minister] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170315121302/http://indiatoday.intoday.in/story/biren-singh-manipur-chief-minister/1/904413.html |date=15 March 2017 }}&quot;. ''[[India Today]]''. 15 March 2017.&lt;/ref&gt;
|-
| [[മേഘാലയ]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Meghalaya|list]])}}
! [[കോൺറാഡ് സാങ്മ]]
| [[File:The_Chief_Minister_of_Meghalaya,_Shri_Conrad_Sangma.JPG|border|center|171x171px]]
| {{dts|format=dmy|2018|3|6}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2018|3|6}})&lt;/small&gt;
| [[നാഷണൽ പീപ്പിൾസ് പാർട്ടി]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|National People's Party (India)}}&quot; |
|[[Conrad Sangma ministry|Sangma I]]
|&lt;ref&gt;Shiv Sahay Singh. &quot;[http://www.thehindu.com/elections/meghalaya-2018/conrad-sangma-sworn-in-as-meghalaya-cm/article22940327.ece Conrad Sangma sworn-in as Meghalaya CM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180306062000/http://www.thehindu.com/elections/meghalaya-2018/conrad-sangma-sworn-in-as-meghalaya-cm/article22940327.ece |date=6 March 2018 }}&quot;. ''The Hindu''. 6 March 2018.&lt;/ref&gt;
|-
| [[മിസോറം]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Mizoram|list]])}}
! [[സോരംതംഗ]]
| [[File:Zoramthanga_in_2008.jpg|border|center|167x167px]]
| {{dts|format=dmy|2018|12|15}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2018|12|15}})&lt;/small&gt;
| [[മിസോ നാഷണൽ ഫ്രണ്ട്]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Mizo National Front}}&quot; |
|[[Third Zoramthanga ministry|Zoramthanga III]]
|&lt;ref&gt;Rahul Karmakar. &quot;[https://www.thehindu.com/news/national/other-states/mizoram-assembly-elections-2018-mnf-leader-zoramthanga-sworn-in-as-mizorams-new-chief-minister/article25750995.ece Zoramthanga sworn in Mizoram Chief Minister] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181218061436/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/mizoram-assembly-elections-2018-mnf-leader-zoramthanga-sworn-in-as-mizorams-new-chief-minister/article25750995.ece |date=18 December 2018 }}&quot;. ''The Hindu''. 15 December 2018.&lt;/ref&gt;
|-
| [[നാഗാലാ‌ൻഡ്]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Nagaland|list]])}}
! [[നെയ്ഫു റിയോ]]
| [[File:NeiphiuRio.jpg|border|center|167x167px]]
| {{dts|format=dmy|2018|3|8}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2018|3|8}})&lt;/small&gt;
| [[Nationalist Democratic Progressive Party|നാഷണലിസ്റ്റ് ഡെമോക്രാറ്റിക് പ്രോഗ്രസീവ് പാർട്ടി]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Nationalist Democratic Progressive Party}}&quot; |
| [[Fourth Rio ministry|Rio IV]]
|&lt;ref&gt;Rahul Karmakar. &quot;[http://www.thehindu.com/news/national/other-states/neiphiu-rio-sworn-in-as-nagaland-chief-minister/article22976837.ece  Neiphiu Rio takes charge as Nagaland Chief Minister again] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181218061436/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/neiphiu-rio-sworn-in-as-nagaland-chief-minister/article22976837.ece |date=18 December 2018 }}&quot;. ''The Hindu''. 8 March 2018.&lt;/ref&gt;
|-
| [[ഒഡീഷ]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Odisha|list]])}}
! [[നവീൻ പട്‌നായിക്]]
| [[File:NaveenPatnaik.jpg|border|center|153x153px]]
| {{dts|format=dmy|2000|3|5}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2000|3|5}})&lt;/small&gt;
| [[ബിജു ജനതാ ദൾ]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Biju Janata Dal}}&quot; |
|None
|
|[[Fifth Naveen Patnaik ministry|Patnaik V]]
|&lt;ref&gt;N. Ramdas. &quot;[http://hindu.com/thehindu/2000/03/06/stories/01060008.htm Naveen Govt. installed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140311125537/http://hindu.com/thehindu/2000/03/06/stories/01060008.htm |date=11 March 2014 }}&quot;. ''The Hindu''. 6 March 2000.&lt;/ref&gt;
|-
| [[പുതുച്ചേരി]]{{efn|name=UT}}&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Puducherry|list]])}}
! [[എൻ. രംഗസ്വാമി]]
| [[File:N_Rangaswamy.jpg|border|center|156x156px]]
| {{dts|format=dmy|2021|05|07}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2021|05|07}})&lt;/small&gt;
| [[ഓൾ ഇന്ത്യ എൻ.ആർ കോൺഗ്രസ്]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|All India N.R. Congress}}&quot; |
|[[National Democratic Alliance|NDA]]
|bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| [[Fourth Rangaswamy ministry|Rangaswamy IV]]
|&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Stalin |first1=J Sam Daniel |last2=Ghosh |first2=Deepshikha |title=Congress Loses Power In Puducherry, V Narayanasamy Resigns, Blames BJP |url=https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-floor-test-puducherry-floor-test-today-congress-government-shaky-with-more-exits-2375732 |access-date=22 February 2021 |work=NDTV |date=22 February 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]]&lt;br /&gt;{{small|([[പഞ്ചാബിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക (ഇന്ത്യ)|പട്ടിക]])}}
! [[ഭഗവന്ത് മാൻ]]
| [[File:A delegation of Aam Aadmi Party leaders, - MP (Lok Sabha), Shri Bhagwant Mann, Shri Sanjay Singh and Shri Ashutosh, calling on the Union Home Minister, Shri Rajnath Singh, in New Delhi on October 22, 2015 (cropped).jpg|166x166px|border|center]]
|{{dts|format=dmy|2022|03|16}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2022|03|16}})&lt;/small&gt;
|[[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Aam Aadmi Party}}&quot; |
| None
|
|[[Mann ministry|Mann I]]
|
|-
| [[രാജസ്ഥാൻ]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Rajasthan|list]])}}
! [[അശോക് ഗെലോട്ട്]]
| [[File:Ashok_Gehlot_2012.jpg|border|center|167x167px]]
| {{dts|format=dmy|2018|12|17}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2018|12|17}})&lt;/small&gt;
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|[[United Progressive Alliance|UPA]]
|width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|[[Third Gehlot ministry|Gehlot III]]
|&lt;ref&gt;&quot;[https://www.thehindu.com/elections/rajasthan-assembly-elections-2018/ashok-gehlot-sachin-pilot-sworn-in-as-cm-deputy-cm/article25762173.ece Rajasthan: Gehlot, Pilot sworn in as CM, Deputy CM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181218061436/https://www.thehindu.com/elections/rajasthan-assembly-elections-2018/ashok-gehlot-sachin-pilot-sworn-in-as-cm-deputy-cm/article25762173.ece |date=18 December 2018 }}&quot;. ''The Hindu''. 17 December 2018.&lt;/ref&gt;
|-
| [[സിക്കിം]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Sikkim|list]])}}
! [[പ്രേം സിങ് തമാങ്]]
| [[File:Prem_Singh_Tamang.jpg|border|center|166x166px]]
| {{dts|format=dmy|2019|05|27}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2019|05|27}})&lt;/small&gt;
| [[സിക്കിം ക്രാന്തികാരി മോർച്ച]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Sikkim Krantikari Morcha}}&quot; |
|[[National Democratic Alliance|NDA]]
|bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| [[Tamang ministry|Tamang I]]
|&lt;ref&gt;Shiv Sahay Singh. &quot;[https://www.thehindu.com/elections/sikkim-assembly/ps-golay-sworn-in-as-sikkim-chief-minister/article27259921.ece P.S. Golay sworn in as Sikkim Chief Minister]&quot;. ''The Hindu''. 27 May 2019.&lt;/ref&gt;
|-
| [[തമിഴ്‌നാട്]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Tamil Nadu|list]])}}
! [[എം.കെ. സ്റ്റാലിൻ]]
| 
| {{dts|format=dmy|2021|5|7}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2021|5|7}})&lt;/small&gt;
| [[ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}&quot; |
|[[United Progressive Alliance|UPA]]
|width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot; |
| [[M. K. Stalin ministry|Stalin I]]
|&lt;ref&gt;{{cite news |title=MK Stalin sworn in as new Chief Minister of Tamil Nadu; here is the list of other top ministers |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/assembly-elections/tamil-nadu/mk-stalin-sworn-in-as-chief-minister-of-tamil-nadu/articleshow/82449754.cms |access-date=27 April 2022 |work=The Economic Times |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[തെലംഗാണ]]&lt;br /&gt;{{small|([[തെലങ്കാനയിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|പട്ടിക]])}}
! [[കെ. ചന്ദ്രശേഖർ റാവു]]
| [[File:Kalvakuntla_Chandrashekar_Rao.png|border|center|153x153px]]
| {{dts|format=dmy|2014|6|2}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2014|6|2}})&lt;/small&gt;
| [[ഭാരത് രാഷ്ട്ര സമിതി]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Telangana Rashtra Samithi}}&quot; |
| None
|
|[[Second K. Chandrashekar Rao ministry|Rao II]]
|&lt;ref&gt;K. Srinivas Reddy. &quot;[http://www.thehindu.com/news/national/telangana/kcr-sworn-in-heads-cabinet-of-11-ministers/article6073983.ece KCR sworn in; heads cabinet of 11 ministers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140606150704/http://www.thehindu.com/news/national/telangana/kcr-sworn-in-heads-cabinet-of-11-ministers/article6073983.ece |date=6 June 2014 }}&quot;. ''The Hindu''. 2 June 2014.&lt;/ref&gt;
|-
| [[ത്രിപുര]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Tripura|list]])}}
! [[മണിക് സാഹ]]
| 
| {{dts|format=dmy|2022|5|15}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2022|5|15}})&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; | [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]
| rowspan=&quot;3&quot; width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| rowspan=&quot;3&quot; |[[National Democratic Alliance|NDA]]
| rowspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| [[Manik Saha ministry|Saha I]]
|&lt;ref&gt;Rahul Karmakar. &quot;[http://www.thehindu.com/news/national/biplab-kumar-deb-to-be-sworn-in-as-tripura-cm/article22993657.ece Biplab Kumar Deb sworn in as Tripura CM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181218061436/https://www.thehindu.com/news/national/biplab-kumar-deb-to-be-sworn-in-as-tripura-cm/article22993657.ece |date=18 December 2018 }}&quot;. ''The Hindu''. 9 March 2018.&lt;/ref&gt;
|-
| [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Uttar Pradesh|list]])}}
! [[യോഗി ആദിത്യനാഥ്]]
| [[File:The Uttar Pradesh Chief Minister, Shri Yogi Adityanath in New Delhi on February 10, 2018 (cropped).jpg|border|center|194x194px]]
| {{dts|format=dmy|2017|3|19}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2017|3|19}})&lt;/small&gt;
|[[Second Yogi Adityanath ministry|Yogi Adityanath II]]
|&lt;ref&gt;&quot;[http://www.thehindu.com/elections/uttar-pradesh-2017/live-yogi-adityanath-swearing-in-in-uttar-pradesh/article17531393.ece Yogi Adityanath takes oath as Uttar Pradesh Chief Minister] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170319163232/http://www.thehindu.com/elections/uttar-pradesh-2017/live-yogi-adityanath-swearing-in-in-uttar-pradesh/article17531393.ece |date=19 March 2017 }}&quot;. ''The Hindu''. 19 March 2017.&lt;/ref&gt;
|-
| [[ഉത്തരാഖണ്ഡ്]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of Uttarakhand|list]])}}
! [[പുഷ്കർ സിംഗ് ധാമി]]
| [[File:Pushkar Dhami.jpg|border|center|160x160px]]
| {{dts|format=dmy|2021|07|04}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2021|07|04}})&lt;/small&gt;
| [[Second Pushkar Singh Dhami ministry|Dhami II]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=4 July 2021|title=Pushkar Singh Dhami takes oath as eleventh chief minister of Uttarakhand|url=https://www.hindustantimes.com/cities/dehradun-news/pushkar-singh-dhami-takes-oath-as-eleventh-chief-minister-of-uttarakhand-101625397374954.html|access-date=4 July 2021|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of chief ministers of West Bengal|list]])}}
! [[മമത ബാനർജി]]
| [[File:Ms._Mamata_Banerjee,_in_Kolkata_on_July_17,_2018_(cropped)_(cropped).JPG|border|center|155x155px]]
| {{dts|format=dmy|2011|5|20}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{ayd|2011|5|20}})&lt;/small&gt;
| [[തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;{{party color|All India Trinamool Congress}}&quot; |
| None
|
| [[Third Banerjee ministry|Banerjee III]]
|&lt;ref&gt;&quot;[http://www.thehindu.com/todays-paper/mamata-37-ministers-sworn-in/article2036575.ece Mamata, 37 Ministers sworn in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140204015955/http://www.thehindu.com/todays-paper/mamata-37-ministers-sworn-in/article2036575.ece |date=4 February 2014 }}&quot;. ''The Hindu''. 21 May 2011.&lt;/ref&gt;
|}

==ഇതും കാണുക==
* [[ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ സംസ്ഥാന ഗവർണ്ണർമാരുടെ പട്ടിക]]
* [[ഇന്ത്യയിലെ വനിതാ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]
* [[ഭാരതീയ ജനതാപാർട്ടിയിൽ നിന്നുള്ള മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]
* [[കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ നിന്നുള്ള് മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]]

==അവലംബങ്ങൾ==
{{Reflist|2}}

{{Lists of chief ministers of Indian states}}

==കുറിപ്പുകൾ==
{{notelist}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടികകൾ|*]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പട്ടികകൾ]]</text>
      <sha1>h5vwxdn7r6i80i7bp1hrttsy1a1h9jk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മഹാഭാരതം (2013 ടെലിവിഷൻ പരമ്പര)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>272918</id>
    <revision>
      <id>4619750</id>
      <parentid>3670504</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T05:04:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16806" sha1="64pa4z91ti4hln0ilh41jp1zco6a6wj" xml:space="preserve">
{{Infobox television
| show_name            = മഹാഭാരതം 
| image                =[[പ്രമാണം:Mahabharat asianet.png|280px]]
| caption              = പരിപാടിയുടെ പോസ്റ്റർ 
| show_name_2          = മഹാഭാരത (महाभारत, ഹിന്ദി)
| genre                = [[പുരാണം|പുരാണ]] [[പരമ്പര]]
| format               = 
| creator              = സിദ്ധാർത്ഥ് കുമാർ തിവാരി
| based_on             = [[Mahabharata|മഹാഭാരതം]]
| developer            = 
| writer               = ഷർമിൻ ജോസഫ്, രാധിക ആനന്ദ്, ആനന്ദ് വർദ്ധൻ, മിഹിർ ഭൂട്ട, സിദ്ധാർത്ഥ് കുമാർ തിവാരി 
| director             = സിദ്ധാർത്ഥ് ആനന്ദ്  കുമാർ, അമർപ്രീത് ജി., എസ് ചൗധ, കമൽ മോഗ, ലോക്നാഥ് പാണ്ഡെ
| creative_director    = 
| presenter            = 
| starring             = സൗരബ് രാജ് ജെയിൻ&lt;br&gt;[[ഷഹീർ ഷെയ്ഖ്]]&lt;br&gt;പൂജാ ശർമ&lt;br&gt;അഹം ശർമ&lt;br&gt;ആരവ് ചൗധരി
| judges               = 
| voices               = 
| narrated             = 
| theme_music_composer = ഇസ്മൈൽ ദർബാർ
| opentheme            = ''Hai Katha Sangram Ki''
| endtheme             =
| composer             = അജയ്-അതുൽ&lt;br&gt;ഇസ്മൈൽ ദർബാർ
| country              = [[ഇന്ത്യ]]
| language             = [[ഹിന്ദി]], [[മലയാളം]], [[തമിഴ്]], [[ബംഗാളി]], [[മറാഠി]]
| num_episodes         = 269
| num_seasons          = 1&lt;!-- or num_series --&gt;
| list_episodes        = 
| executive_producer   = 
| producer             = സിദ്ധാർത്ഥ് കുമാർ തിവാരി, ഗായത്രി ഗിൽ തിവാരി, രാഹുൽ കുമാർ തിവാരി
| editor               = 
| location             = 
| cinematography       = 
| camera               = 
| runtime              = 20 minutes&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.imdb.com/title/tt3212600/technical|title= Mahabharat (2013 TV series) Technical specifications|publisher= [[IMDb]]|accessdate= 6 November 2013}}&lt;/ref&gt;
| company              = സ്വസ്‌തിക് പിക്ചേഴ്സ്
| distributor          = 
| channel              = [[Star Plus|സ്റ്റാർ പ്ലസ്]]
| picture_format       = 576i (SDTV) 1080i (HDTV)
| audio_format         = 
| first_run            = 
| first_aired          = {{Start date|df=yes|2013|09|16}}
| last_aired           = {{End date|df=yes|2014|08|16}}
| preceded_by          = 
| followed_by          = 
| related              = 
| website              = http://www.starplus.in/mahabharat/
| website_title        = ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്
| production_website   = http://swastikproductions.com/work-2/
}}

'''മഹാഭാരതം''' ഒരു ഇന്ത്യൻ ഹിന്ദി ഭാഷാ പുരാണ പരമ്പരയാണ്.[[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തെ]] ആസ്പദമാക്കിയാണ് ഈ പരമ്പര 2013-ൽ നിർമ്മിച്ചരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite web |author=TNN 15 Sep 2013, 10.27AM IST |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-09-15/news-and-gossip/42080486_1_mahabharat-praneet-bhatt-swastik-productions |title=Mahabharat launced for the youth of the nation! - Times Of India |publisher=Articles.timesofindia.indiatimes.com |date=2013-09-15 |accessdate=2013-10-20 |archive-date=2013-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130918172305/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-09-15/news-and-gossip/42080486_1_mahabharat-praneet-bhatt-swastik-productions |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-27/tv/41496226_1_mythological-saga-mahabharat-shakuni-bhishma |title=Shakuni's role in Mahabharat once in a lifetime: Praneet Bhatt - Times Of India |access-date=2014-02-04 |archive-date=2013-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921141619/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-27/tv/41496226_1_mythological-saga-mahabharat-shakuni-bhishma |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-09-14/news-and-gossip/42061707_1_shafaq-naaz-big-ticket-show-mahabharat-swastik-productions |title=Is Shafaq Naaz miffed with Mahabharat makers? - Times Of India |access-date=2014-02-04 |archive-date=2013-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131112062226/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-09-14/news-and-gossip/42061707_1_shafaq-naaz-big-ticket-show-mahabharat-swastik-productions |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-03/news/43628022_1_shaheer-sheikh-rohit-bhardwaj-mahabharat |title=Shaheer Sheikh and Rohit Bhardwaj’s Buddy Diwali! - Times Of India |access-date=2014-02-04 |archive-date=2013-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203053203/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-03/news/43628022_1_shaheer-sheikh-rohit-bhardwaj-mahabharat |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://indiatoday.intoday.in/story/rididng-high-on-mahabharat-ratings-star-plus-tops-the-chart/1/311901.html Riding high on 'Mahabharat' ratings, Star Plus tops the chart : Featured, News - India Today]&lt;/ref&gt;സ്വസ്തിക് പിക്ചേർഴ്സ് ആണ് ഈ പരമ്പരയുടെ നിർമ്മാതാക്കൾ. സൗരബ് രാജ് ജെയ്ൻ (ശ്രീകൃഷ്ണൻ), [[ഷഹീർ ഷെയ്ഖ്]] (അർജ്ജുനൻ), പൂജാ ശർമ (ദ്രൗപതി), ആരവ് ചൗധരി (‌ഭീഷ്മർ) തുടങ്ങിയവർ പരമ്പരയിലെ പ്രധാനകഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു..&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tv/news/Actors-take-on-Mahabharat/articleshow/24925869.cms Actors take on Mahabharat - Times Of India]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-31/news/43558589_1_paranormal-activity-mahabharat-shafaq-naaz |title=Paranormal activity on the sets of Mahabharat - Times Of India |access-date=2014-02-04 |archive-date=2013-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203052421/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-31/news/43558589_1_paranormal-activity-mahabharat-shafaq-naaz |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ദേവ്ദത്ത് പട്നായിക് രചന നിർവ്വഹിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ പരമ്പര ആദ്യമായി സംപ്രേഷണം ചെയ്തത് 2013 സെപ്റ്റംബർ 16-ന് ഹിന്ദി ടെലിവിഷൻ ചാനലായ [[സ്റ്റാർ പ്ലസ്|സ്റ്റാർ പ്ലസിലായിരുന്നു]].&lt;ref&gt;{{cite web|author=Deepanjana Pal |url=http://www.firstpost.com/bollywood/the-new-mahabharat-is-an-epic-fail-1114011.html |title=The new Mahabharat is an epic fail |publisher=Firstpost |date= |accessdate=2014-01-25}}&lt;/ref&gt;.  ഓസ്കാർ പുരസ്കാര ജേതാവുകൂടിയായ ഭാനു അത്തയ്യയാണ് ഈ പരമ്പരയ്ക്കവശ്യമായ വസ്ത്രാലങ്കാരം നിർവഹിച്ചിരിക്കുന്നത്. &lt;ref&gt;{{cite web|author=Deepanjana Pal |url=http://www.firstpost.com/bollywood/the-new-mahabharat-is-an-epic-fail-1114011.html |title=The new Mahabharat is an epic fail |publisher=Firstpost |date= |accessdate=2014-01-25}}&lt;/ref&gt; സ്റ്റാർ പ്ലസ്സിൽ കാണിക്കുന്ന പരമ്പരയുടെ അവസാന എപ്പിസോഡ്  16 ആഗസ്റ്റ്‌ 2014ൽ സംപ്രേഷണം ചെയ്തു. &lt;ref&gt;{{cite news|last=ഇപേപ്പർ|first=മാതൃഭൂമി|title=മഹാഭാരതം അവസാന എപ്പിസോഡ് ശനിയാഴ്ച|url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/321048/Mathrubhumi/14-AUGUST-2014#page/10/1|accessdate=14 ഓഗസ്റ്റ് 2014|newspaper=മാതൃഭൂമി ഇപേപ്പർ|date=14 ഓഗസ്റ്റ് 2014|archive-date=2014-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20140816175335/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/321048/Mathrubhumi/14-AUGUST-2014#page/10/1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/c/3321958 |title=മഹാഭാരതം അവസാന എപ്പിസോഡ് ശനിയാഴ്ച |access-date=2014-08-14 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304191643/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/c/3321958 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==സംഗ്രഹം==
[[ധൃതരാഷ്ട്രർ|ധൃതരാഷ്ട്ര]] പുത്രരായ കൗരവരുടേയും [[പാണ്ഡു]] പുത്രരായ  പാണ്ഡവരുടേയും കഥയാണ് മഹാഭാരതം. പാണ്ഡവ-കൗരവരുടെ ശത്രുതയും, അവർതമ്മിൽ ഉണ്ടായ [[കുരുക്ഷേത്ര യുദ്ധം|യുദ്ധവും]], ആര്യവർത്തത്തിൽ ധർമ്മത്തിന്റെ പുനഃസ്ഥാപനവുമാണ് ഈ കഥയുടെ പ്രധാന ഇതിവൃത്തം. 

==അഭിനേതാക്കൾ==
&lt;!--This is a C||T list. If you do not know who the C||T member is, look them up. But you cannot enter meaningless &quot;Unknown&quot; --&gt; 

{| cl||s=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:65%;&quot;
|-
!  അഭിനേതാവ് !! കഥാപാത്രം
|-
| [[Saurabh Raj Jain|സൗരബ് രാജ് ജെയിൻ]] || [[Krishna|ശ്രീ കൃഷ്ണൻ]]
|-
|  [[ഷഹീർ ഷെയ്ഖ്]] || [[അർജ്ജുനൻ]]
|-
| [[Aham Sharma|അഹം ശർമ]] || [[Karna|കർണ്ണൻ]]
|-
| [[Pooja Sharma|പൂജ ശർമ]] || [[ദ്രൗപദി]]
|-
| [[Arav Chowdhary|ആരവ് ചൗധരി]] || [[Bhishma|ഭീഷ്മാചാര്യർ]]
|-
| നിസ്സാർ ഖാൻ || [[ദ്രോണർ|ദ്രോണാചാര്യർ]]
|-
| പ്രണീത് ഭട്ട് || [[ശകുനി]]
|-
| [[Rohit Bharadwaj|രോഹിത് ഭരധ്വാജ്]] || [[Yudhisthira|യുധിഷ്ഠിരൻ]]
|-
| [[Arpit Ranka|അർപിത് റൺക]] ||  [[Duryodhana|ദുര്യോധനൻ]]
|-
| സൗരവ് ഗുർജാർ || [[ഭീമൻ]]
|-
| വിൻ റാണ || [[നകുലൻ]]
|-
| ലാവണ്യ ഭരധ്വാജ് || [[സഹദേവൻ]]
|-
| ഹേമന്ദ് ചൗധരി || [[Kripacharya|കൃപാചാര്യർ]]
|-
| പല്ലവി സുഭാഷ് || [[രുക്മിണി]]&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-27/news/43431755_1_pallavi-subh|2= |3= h-amba-jewellery|title= Pallavi to play Krishna’s Rukmini|author= Neha Maheswri|publisher= [[Times of India]]|date= 27 October 2013|accessdate= 18 December 2013}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Vibha Anand|വിഭ ആനന്ദ്]] || [[Subhadra|സുഭദ്ര]]
|-
| അങ്കിത് മോഹൻ || [[അശ്വത്ഥാമാവ്]]
|-
| [[Sayantani Ghosh|സയന്തനി ഘോഷ്]] || [[Satyavati|സത്യവതി]]
|-
| [[Shikha Singh|ശിഖാ സിംഗ്]] || [[Shikhandini|ശിഖണ്ഡിനി]]
|-
| [[Ratan Rajput|രതൻ രജ്പുത്]] || [[Amba (Mahabharata)|അംബ]]
|-
| അനൂപ് സിംഗ് ഠാക്കൂർ || [[ധൃതരാഷ്ട്രർ]]
|-
| റിയ ദീപ്സി || [[ഗാന്ധാരി]]
|-
| അരുൺ റാണ || [[പാണ്ഡു]]
|-
| [[Shafaq Naaz|ഷഫാഖ് നാസ്]] || [[Kunti|കുന്തി]]
|}
&lt;!-- Do not add c||t members without citation or proof --&gt;

* Suhani Dhanki || [[Madri]]
* Ajay Sinha || [[Vidura]]
* Garima Jain || [[Dushala]]
* Nirbhay Wadhwa || [[Dush||ana]]
* [[Sudesh Berry]] || King [[Drupada]]
* [[Karan Suchak]] || [[Dhrishtadyumna]]
* Nazea H||an Sayed || [[Vrishali]]
* Tarun Khanna || [[Balarama]]
* Vivana Singh || Goddess [[Ganges in Hinduism|Ganga]]
* [[Sameer Dharmadhikari]] || Emperor [[Shantanu]]
* Aryamann Seth || [[Vichitravirya]]
* Aparna Dixit || [[Ambika (Mahabharata)|Ambika]]
* Mansi Sharma || [[Ambalika]]
* Nidhi Tiwari || Sukhada
* Ajay Mishra ||  [[Sanjaya]]
* [[Vaishnavi Dhanraj]] || Demoness [[Hidimbi|Hidimbaa]]
* Ketan Karande || [[Ghatothkach]]
* [[Puneet Issar]] || Lord [[Parshurama]]
* [[Mohit Raina]] || Lord [[Shiva]]
* [[Gurpreet Singh]] || Prince [[Rukmi]]
* Jayantika Sengupta || Arshi
* Rio Kapadia || King Subala
* [[Shweta Gautam]] || Queen Sudarma
* [[Raj Premi]] || Demon Kalyavan&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/raj-premi-roped-essay-kalyavan-star-plus-mahabharat|title=Raj Premi roped in to essay Kalyavan in Star Plus' Mahabharat|publisher= Tellychakkar|date= 30 September 2013|accessdate= 18 December 2013}}&lt;/ref&gt;
* Siddhant Gautam || [[Ekalavya]]
* [[Nikhil Arya]] || Lord [[Indra]]
* Vidyut Xavier || [[Karna]]  (Teenage)
* Rohit Shetty || young [[Yudhisthira]]
* Miraj Joshi || young [[Bhima]]
* Alam Khan || young [[Duryodhana]]
* Soumya Singh || young [[Arjuna]]
* Raj Shah || young [[Dush||ana]]
* Aayush Shah || [[||hwathama]] (Teenage)
* Yagya Saxena || young  [[Karna]]   
* Devesh Ahuja || young [[Nakula]]
* Rudraksh Jaiswal || young [[Sahadeva]]
* [[||hnoor Kaur]] || young [[Dushala]]
&lt;!--This is a C||T list. If you do not know who the C||T member is, look them up. But you cannot enter meaningless &quot;Unknown&quot; --&gt;
==മറ്റ് ഭാഷകളിലെ പതിപ്പുകൾ==
[[തമിഴ്]], [[ബംഗാളി]], [[ഒഡിയ]], [[മറാത്തി]], [[മലയാളം]], [[കന്നഡ]], [[തെലുങ്ക്]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ മറ്റ് ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിലും ഈ പരമ്പര മൊഴിമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Star Jalsha to retelecast Mahabharat during lockdown|url=https://bengali.indianexpress.com/entertainment/star-jalsha-to-telecast-pooja-sharma-saurabh-jain-starrer-mahabharat-during-lockdown-206893/|website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Now 'Mahabharat' on Star Pravah|url=https://www.startv.com/newsroom/now-mahabharat-on-star-pravah/|website=[[Star India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mahabharath in Malayalam on Hotstar|url=https://www.hotstar.com/us/tv/mahabharath/s-121|website=Hotstar|access-date=2021-07-16|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123041315/https://www.hotstar.com/us/tv/mahabharath/s-121|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TOI6Dec2014&gt;{{cite news|author=Janani Karthik|title=Mahabharatham is back on Vijay TV - The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/tamil/Mahabharatham-is-back-on-Vijay-TV/articleshow/45385164.cms|date=6 December 2014|newspaper=Indian Express|access-date=22 March 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mahabharata to be aired on television from May 11|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/mahabharata-to-be-aired-on-television-from-may-11/articleshow/75556623.cms|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iconic mythological series 'Mahabharatam' to be re-telecast from April 20|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/iconic-mythological-series-mahabharatam-to-be-re-telecast-from-april-20/articleshow/75195711.cms|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം==
{{reflist}}
[[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദി ഭാഷയിലുള്ള ടെലിവിഷൻ പരമ്പരകൾ]]

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
*{{Official website|http://www.starplus.in/mahabharat}}

[[Category:Indian mythological television series]]
[[വർഗ്ഗം:ടെലിവിഷൻ പരമ്പരകൾ]]</text>
      <sha1>64pa4z91ti4hln0ilh41jp1zco6a6wj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പൈനാപ്പിൾ ഗവേഷണകേന്ദ്രം, വാഴക്കുളം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>280020</id>
    <revision>
      <id>4619612</id>
      <parentid>3637788</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T16:08:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19767" sha1="iyrm5wmynulssy1a0tsl38ii6lfbtmn" xml:space="preserve">{{വൃത്തിയാക്കേണ്ടവ}}
{{ആധികാരികത}}
'''പൈനാപ്പിൾ ഗവേഷണകേന്ദ്രം വാഴക്കുളം''' [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിലെ]] വാഴക്കുളത്ത്‌ സഥിതി ചെയ്യുന്നു.  [[കേരള_കാർഷിക_സർവ്വകലാശാല|കേരള കാർഷിക സർവ്വകലാശാലയുടെ]] കീഴിലുള്ള ഈ സ്ഥാപനം [[കൈതച്ചക്ക|പൈനാപ്പിൾ]], [[പാഷൻ ഫ്രൂട്ട്]], [[വാഴ]] എന്നിങ്ങനെ പ്രധാനമായും മൂന്ന് [[ഫലം|ഫലങ്ങളെക്കുറിച്ച്‌]] ഗവേഷണം നടത്തി വരുന്നു.

==ചരിത്രം==
1995-ൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട ഈ ഗവേഷണകേന്ദ്രം റബ്ബറിന്റെയും, തെങ്ങിന്റെയും ഇടവിളയായി [[കൈതച്ചക്ക|പൈനാപ്പിൾ]] കൃഷി ചെയ്യുമ്പോഴുള്ള ഇടയകലം കൊടുക്കൽ, [[സാന്ദ്രത]], [[ജൈവവളം|ജൈവവള പ്രയോഗം]] എന്നു തുടങ്ങി പൈനാപ്പിൾ കൃഷിയുടെ വിവിധ വശങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഗവേഷണം നടത്തി, അതിനനുയോജ്യമായ പുതിയ ഇനങ്ങൾ ഉത്പാദിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://darsanemagazine.com/articles/agriculture/pineapple/ |title=വാഴക്കുളം പൈനാപ്പിൾ |access-date=2014-05-18 |archive-date=2013-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130728124413/http://darsanemagazine.com/articles/agriculture/pineapple/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; പൈനാപ്പിൾ ഗവേഷണകേന്ദ്രം കേരള കാർഷിക സർവകലാശാലയിലെ  മധ്യമേഖലയിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ഗവേഷണ സ്ഥാപന്മാണ്. ഈ സ്ഥാപനം വാണിജ്യാടിസ്ഥാനഥിലുള്ള ശാസ്ത്രീയ പൈനാപ്പിൾ കൃഷി രീതികൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്. അത്യുൽപാദനശേഷിയുള്ള ഉയർന്ന ഗുണമേന്മയുള്ള ക്യൂ, മൌറീഷ്യസ്, അമൃത, എം.ഡി.2 തുടങ്ങിയ പൈനാപ്പിൾ ഇനങ്ങൾ തനി വിളയായും ഇടവിളയായും കൃഷി ചെയുന്നതിനുള്ള ശാസ്ത്രീയ സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ ഇവിടെ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്. 

[[പൈനാപ്പിൾ]], [[പാഷൻ ഫ്രൂട്ട്]], [[വാഴ]] മുതലായ കേരളീയ പഴവർഗങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനവും, പ്രായോഗികമായ ഗവേഷണ വികസനമാണ് ഈ കേന്ദ്രത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം. കാർഷിക സർവകലാശാല, കേന്ദ്ര സംസ്ഥാന സർക്കാരുകൾ, [[ഭാരതീയ കൃഷി ഗവേഷണ കൗൺസിൽ]], [[കേരള പൈനാപ്പിൾ മിഷൻ]], [[സംസ്ഥാന ഹോർട്ടികൾച്ചർ മിഷൻ]], [[കേരള സംസ്ഥാന ശാസ്ത്ര സാങ്കേതിക പരിസ്ഥിതി കൗൺസിൽ]]  മുതലായവയുടെ സാമ്പത്തിക .സഹായത്തോടെയുള്ള പങ്കാളിത്ത ഗവേഷണ വികസന മാതൃകയാണ്‌ ഈ സ്ഥാപനം അനുവർത്തിച്ചുവരുന്നത്‌. പൈനാപ്പിളിന്റെയും  പാഷൻ ഫ്രൂട്ടിന്റെയും ജൈവസാങ്കേതിക കൃഷി രീതികൾ ഇവിടെ വികസിപ്പിച്ച് കർഷകരിൽ എത്തിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ടിഷ്യൂ കൾച്ചർ സാങ്കേതിക വിദ്യയിലൂടെ മുന്തിയ ഇനം പൈനാപ്പിളിന്റെയും  പാഷൻ ഫ്രൂട്ടിന്റെയും   നടീൽവസ്തുക്കളും കർഷകർക്ക് ലഭ്യമാക്കി വരുന്നു.

വാഴക്കുളം പൈനാപ്പിളിന്റെ ഭൂ സൂചിക രജിസ്റ്റ്രെഷൻ നടത്തുകയും ലോക കമ്പോളത്തിൽ സ്ഥാനം ഉറപ്പിച്ച്‌ ഉയർന്ന വിപണി വില സമ്പാദിക്കുകയും ചെയ്തു. കേരള പൈനാപ്പിൾ മിഷൻ, വാഴക്കുളം കാർഷിക ഫല സംസ്കരണ കമ്പനി, പൈനാപ്പിൾ കർഷക അസൊസിയേഷൻ എന്നിവയുമായി ചേർന്നുള്ള പങ്കാളിത്ത ഗവേഷണ വികസനത്തിലൂടെ കേരള പൈനാപ്പിൾ മേഖലയുടെ സമഗ്ര വികസനത്തിനുള്ള തീവ്രയത്ന പരിപാടികളാണ് നൂതന സാങ്കേതിക വിദ്യകളുടെ സഹായത്തോടെ രൂപപെടുത്തി നടപ്പാക്കി വരുന്നത്.  

വ്യക്തിപരമായ കൂടികാഴ്ചകൾ, ചർച്ചകൾ, തോട്ട സന്ദർശനങ്ങൾ, ഫോൺ, ഇ.മെയിൽ, ഇന്റർനെറ്റ്, ടി. വി., റേഡിയോ, പത്ര മാധ്യമങ്ങൾ, ആനുകാലിക പ്രസിദ്ധികരണങ്ങൾ, പരിശീലനങ്ങൾ, സി. ഡി., ഡി.വി.ഡി മുതലായ നൂതന സാങ്കേതിക വിദ്യകളിലൂടെ ഇവിടെ നിന്നും ഉരുത്തിരിഞ്ഞു വരുന്ന ശാസ്ത്രീയ സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ പൈനാപ്പിൾ മേഖലയിലുള്ള ഏവർക്കും ലഭ്യമാക്കുന്നു. വാഴക്കുളവുമ് പരിസര പ്രദേശങ്ങളും പൈനാപ്പിളിനു പുറമേ മറ്റ് സ്വദേശീയ ഫല വർഗ്ഗ വിളകളായ പാഷൻ ഫ്രൂട്ട്, പ്ളാവ്, വാഴ, മാവ്, പപ്പായ, റംബുട്ടാൻ, മാങ്കോസ്റ്റിൻ മുതലായവയ്ക്കും പേരു കേട്ടതാകയാൽ അവയുടെ സമഗ്ര വികസനത്തീന്‌ ഉതകും വിധം ആസന ഭാവിയിൽ ഈ സ്ഥാപനത്തെ ഫല ഗവേഷണ കേന്ദ്രമായി ഉയർത്തുവാനുള്ള ഊർജ്ജിത ശ്രമങ്ങളും നടന്നു വരുന്നു. എഫ്.പി.ഒ രജിസ്റ്റ്രെഷനോട് കൂടിയ ഒരു ഫല സംസ്കരണ യൂണിടും ഇതോടൊപ്പം പ്രവർത്തന ക്ഷമമാക്കാൻ ലക്ഷ്യമിടുന്നുണ്ട്.  

ഈ സ്ഥാപനത്തിലെ ബയൊടെക്നൊളജി, ബയോകെമിസ്ട്രീ, ഫുഡ് ടെക്നൊളജി, മൈക്രൊ ബയൊളജി, ഇൻഫർമേഷൻ ടെക്നൊളജി ലബോറട്ടറികൾ ആധുനിക സൌകര്യങ്ങളോട് കൂടിയവയും മുഴുവൻ സമയവും വൈ.ഫൈ. ബന്ധങ്ങളോട് കൂടിയവയുമാണ്. അതായത് ലോകത്തെവിടെയുമുള്ള നൂതന സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ ഒരു മൌസ് ക്ലിക്ക്‌ അകലെ മാത്രം. സർവകലാശാല വിദ്യാർഥികൾക്ക് ഈ ലബോറട്ടറികളിൽ കേരള കാർഷിക സർവ്വകലാശാലയുടെ നിബന്ധനകൾക്ക് വിധേയമായി പ്രൊജെക്ടുകൾ ചെയ്യാവുന്നതാണ്. ഇവിടെയുള്ള സ്റ്റാഫ്ഫുമായി ഒത്ത് ചേർന്ന് നൂതന സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ പഠിക്കുകയും ഉയർന്ന സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ സ്വായത്തമാക്കാവുന്നതാണു. ഉയർന്ന പ്രവൃത്തി പരിചയത്തിനു പുറമേ സ്വയം സംരംഭ സംഘങ്ങളുടെ രൂപീകരണത്തിനും ഉന്നമനത്തിനും ആവശ്യമായ തൊഴിൽ അധിഷ്ഠിത പരിശീലന പരിപാടികളും കേരള കാർഷിക സർവ്വകലാശാലയുടെ നിബന്ധനകൾക്ക് വിധേയമായി ഇവിടെ നടത്തപെടുന്നുണ്ട്. നൂതന കൃഷി സമ്പ്രദായങ്ങൾ,ടിഷ്യൂ കൾച്ചർ,നഴ്സറി ജോലികൾ,ലബോറട്ടറി സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ,ഗുണമേന്മ പരിശോദന,ഫല സംസ്കരണം, മൂല്യ വർദ്ധനം,മുതലായ തൊഴിൽ അധിഷ്ഠിത പരിശീലനങ്ങളാണ് നൽകുന്നത്‌. ഉയർന്ന പ്രവൃത്തി പരിചയത്തിനു പുറമേ ഓരോരുത്തർകും അവരവരുടെ അഭിരുചിക്കനുസരിച്ച്‌ കാര്യ നിർവഹണത്തിന് ആവശ്യമായ തൊഴിൽ നൈപുണ്യം,കർമ്മ നിരത, കാര്യ ക്ഷമത, സമയ നിഷ്ഠ,കൃത്യ നിഷ്ഠ, മത്സര ക്ഷമത,സത്യ സന്ധത, ധർമ്മ നീതി, സ്വഭാവ ശുദ്ധി, സാമൂഹിക പ്രതിബദ്ധത മുതലായവയിലൂന്നിയ മൂല്യാധിഷ്ഠിത തൊഴിൽ സംസ്കാരം സ്വായത്തമാക്കുവാനും ഒത്തരുമയൊടെയുള്ള ടീം പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ സമയ ബന്ധിതമായി കാര്യ നിർവഹണം നടത്തുവാനും സാധിക്കും.
==സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://prsvkm.tripod.com/Html/Technology.htm |title=സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ |access-date=2014-06-18 |archive-date=2014-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140802055542/http://prsvkm.tripod.com/Html/Technology.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;==
* പ്റവ൪ദ്ധന വിദ്യകൾ
* വിള ഉല്പാദനം
* വിള സംരക്ഷണം
* സംസ്കരണം
* ഗുണമേൻമ നിർണ്ണയം

==ഉൽപന്നങ്ങൾ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://prsvkm.tripod.com/Html/products.htm |title=ഉൽപന്നങ്ങൾ |access-date=2014-06-18 |archive-date=2014-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140802055547/http://prsvkm.tripod.com/Html/products.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;==
* [[ടിഷ്യു കൾച്ചർ, സസ്യങ്ങളിൽ|ടിഷ്യു കൾച്ചർ]] തൈകൾ
* വിത്തു തൈകൾ
* വേരുപിടിപ്പിച്ച തണ്ടുകൾ
* പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ

==സേവനങങൾ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://prsvkm.tripod.com/Html/services.htm |title=സേവനങങൾ |access-date=2014-06-18 |archive-date=2014-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140802055552/http://prsvkm.tripod.com/Html/services.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;==
* വിളപരിശൊധനയുo ശുപാർശകലും
* പരിശീലനം
* ഗുണമേന്മ പരിശൊധന
* പ്രൊജെക്റ്റ്‌ വർക്കുകൾ

==വാർഷിക റിപ്പോർട്ടുകൾ==
* 2010-11&lt;ref&gt;[https://drive.google.com/file/d/0B2svbjeHvGG9cHdxa2dXV3pQRy0xOGpRZWJPVTlJRmppSnBz/edit?usp=sharing വാർഷിക റിപ്പോർട്ട് 2010-11]&lt;/ref&gt;
* 2011-12&lt;ref&gt;[https://docs.google.com/a/kau.in/file/d/0B2svbjeHvGG9YVZzdUlzTllzbTA/edit?usp=drive_web വാർഷിക റിപ്പോർട്ട് 2011-12]&lt;/ref&gt; 
* 2012-13&lt;ref&gt;[https://docs.google.com/a/kau.in/file/d/0B2svbjeHvGG9amhJQ0VpMjVPZ2M/edit?usp=drive_web വാർഷിക റിപ്പോർട്ട് 2012-13]&lt;/ref&gt; 
* 2013-14&lt;ref&gt;[https://docs.google.com/a/kau.in/file/d/0B2svbjeHvGG9cGd1U1dmSHFxMGs/edit?usp=drive_web വാർഷിക റിപ്പോർട്ട് 2013-14]&lt;/ref&gt;


==പ്രൊജെക്റ്റ്‌ വർക്കുകൾ==
* Asha. 2013. Passion Fruit Benefits, Processing, Preservation and Product Development&lt;ref&gt;[https://docs.google.com/a/kau.in/file/d/0B2svbjeHvGG9MndBSVdoWjJYTjQ/edit?usp=drive_web Asha. 2013. Passion Fruit Benefits, Processing, Preservation and Product Development]&lt;/ref&gt;

==എത്തിച്ചേരുവാൻ== 
[[എറണാകുളം ജില്ല]]യിൽ [[മൂവാറ്റുപുഴ]]യ്ക്ക് കിഴക്കായി [[തൊടുപുഴ]] പാതയിൽ ഇത്‌ സ്ഥിതി ചെയുന്നു. 
* [http://prsvkm.tripod.com/Html/ReachUs.htm എത്തിച്ചേരുവാൻ Google map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130420161507/http://prsvkm.tripod.com/Html/ReachUs.htm |date=2013-04-20 }}
* [https://maps.google.co.in/maps?ie=UTF8&amp;cid=485524476294769090&amp;q=Pineapple+Research+Station+(PRS)&amp;iwloc=A&amp;gl=IN&amp;hl=en_uk PRS location in Google map]

== അവലംബങ്ങൾ ==
{{reflist|2}}

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
&lt;div class=&quot;references-2column&quot;&gt;
===ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റുകൾ===
* http://www.kau.edu/prsvkm/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140725175514/http://www.kau.edu/prsvkm/ |date=2014-07-25 }}
* http://prsvkm.tripod.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517153314/http://prsvkm.tripod.com/ |date=2014-05-17 }}] (പതിവായി പരിഷ്കരിക്കുന്നത്‌)
* http://www.celkau.in/DE/Mal/default1.htm
* http://www.celkau.in/DE/Mal/importantlinks.htm കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്ക്

===ലഘുലേഖകൾ===
* [https://docs.google.com/a/kau.in/file/d/0B2svbjeHvGG9eEE4RUJqdE13ekU/edit?usp=drive_web പൈനാപ്പിൾ ഗവേഷണ കേന്ദ്രം]
* [https://docs.google.com/a/kau.in/file/d/0B2svbjeHvGG9ZGJGZFlkX05IOGM/edit?usp=drive_web പൈനാപ്പിൾ]
* [https://docs.google.com/a/kau.in/file/d/0B2svbjeHvGG9clJRcldiTjJXSEk/edit?usp=drive_web പൈനാപ്പിൾ വിഭവങ്ങൾ]
* [https://docs.google.com/a/kau.in/file/d/0B2svbjeHvGG9SzlIWHdfRmVmR2M/edit?usp=drive_web പാഷൻ ഫ്രൂട്ട്]
* [https://docs.google.com/a/kau.in/file/d/0B2svbjeHvGG9UHo1V2k1aHp3ZFk/edit?usp=drive_web പാഷൻ ഫ്രൂട്ട് വിഭവങ്ങൾ]

=== മറ്റുള്ളവ ===
* [https://docs.google.com/a/kau.in/file/d/0B2svbjeHvGG9Yjg0SnR2cFdpelE/edit?usp=drive_web പൈനാപ്പിൾ ഗവേഷണ കേന്ദ്രം, വാഴക്കുളം]
* [https://docs.google.com/a/kau.in/file/d/0B2svbjeHvGG9Z3lBcFFmR0JjTXM/edit?usp=drive_web കൈതച്ചക്ക]
* [https://docs.google.com/a/kau.in/file/d/0B2svbjeHvGG9eGVVSTVkSnRBUEk/edit?usp=drive_web കൈതചക്ക കൃഷി]
* [https://docs.google.com/a/kau.in/file/d/0B2svbjeHvGG9aHhtTjcxVExVQWc/edit?usp=drive_web കന്നാര കൃഷി]
* [https://docs.google.com/a/kau.in/file/d/0B2svbjeHvGG9S3BhLVpuYUd3aXM/edit?usp=drive_web ചോദ്യോത്തരങ്ങൾ]
* [https://docs.google.com/a/kau.in/file/d/0B2svbjeHvGG9elhwU1lNUldOYzA/edit?usp=drive_web ഡോ. ഇ. ശ്രീധരന്റെ പ്രസംഗം-നമ്മുടെ തൊഴിൽ സംസ്കാരത്തെപ്പറ്റി]
* [https://docs.google.com/a/kau.in/file/d/0B2svbjeHvGG9Q1hld1B2WFc2bnM/edit?usp=drive_web പാഷൻ ഫ്രൂട്ട്]
* [https://docs.google.com/a/kau.in/file/d/0B2svbjeHvGG9cjJsVndQTVhYTkU/edit?usp=drive_web പൈനാപ്പിൾ]
* [https://docs.google.com/a/kau.in/file/d/0B2svbjeHvGG9aFVLNlFJRVhWRnc/edit?usp=drive_web പൈനാപ്പിൾ ഗവേഷണ കേന്ദ്രം]
* [https://docs.google.com/a/kau.in/file/d/0B2svbjeHvGG9ektrV3EwUXRtaEk/edit?usp=drive_web പാഷൻ ഫ്രൂട്ട്]
* [https://docs.google.com/a/kau.in/file/d/0B2svbjeHvGG9QjJZd0d6NEd2WlE/edit?usp=drive_web പാഷൻ ഫ്രൂട്ട് വിഭവങ്ങൾ]
* [https://docs.google.com/a/kau.in/file/d/0B2svbjeHvGG9bi03UFB6SGNDd0k/edit?usp=drive_web പൈനാപ്പിൾ വളപ്രയോഗം]
* [https://docs.google.com/a/kau.in/file/d/0B2svbjeHvGG9eXNmOUxKaEc1UXM/edit?usp=drive_web പൈനാപ്പിൾ ഗവേഷണ കേന്ദ്ര വികസനം]
* [https://docs.google.com/a/kau.in/file/d/0B2svbjeHvGG9TjE4cEF5WG9QZFE/edit?usp=drive_web വാഴ]
* [https://docs.google.com/a/kau.in/file/d/0B2svbjeHvGG9VG5KV3FhcHBMdGc/edit?usp=drive_web വളപ്രയോഗം]
* [https://docs.google.com/a/kau.in/file/d/0B2svbjeHvGG9ZUZiRExFV2NYdUE/edit?usp=drive_web സുസ്ഥിര വിളസoരക്ഷണo]
* [https://docs.google.com/a/kau.in/file/d/0B2svbjeHvGG9SEhoamx2TVhCN2s/edit?usp=drive_web സ്യുഡോമോണസ്പ്രയോഗം]
* [https://docs.google.com/a/kau.in/file/d/0B2svbjeHvGG9enBXNk5YZlZIMTQ/edit?usp=drive_web ട്രൈക്കോഡേർമാ പ്രയോഗം]
* [https://docs.google.com/a/kau.in/file/d/0B2svbjeHvGG9OC10YjNsdVp2RFE/edit?usp=drive_web നല്ല കൃഷി സമ്പ്രദായങ്ങൾ]
* [http://www.deepika.com/News_latest.aspx?catcode=latest&amp;newscode=144056&amp;rnd=KAKEv2C വാർദ്ധക്യത്തിലും പൊന്നു വിളയിച്ച്]
&lt;/div&gt;
[[വർഗ്ഗം:കേരള കാർഷിക സർവ്വകലാശാലക്കു കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>iyrm5wmynulssy1a0tsl38ii6lfbtmn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മാടായിക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>282222</id>
    <revision>
      <id>4619663</id>
      <parentid>4610567</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T18:38:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24572" sha1="6e8xps4u774f815tap1kqgw2aicnmjd" xml:space="preserve">{{Infobox Mandir
| name               = മാടായിക്കാവ് (തിരുവർക്കാട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം)
| image              = Madayi Kavu.jpg
| image_size         = 250px
| image_alt          = തിരുവർക്കാട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
| caption            = തിരുവർക്കാട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
| map_caption        = Location within Kerala
| map_size           = 250
| latd = 12  | latm = 2 | lats = 4.99 | latNS = N 
| longd = 75 | longm =  15 | longs = 41.14 | longEW = E
| coordinates_region = IN
| coordinates_display= title
| other_names        = മാടായിക്കാവ് 
| proper_name        = ''തിരുവർക്കാട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം''
| devanagari         = तिरुवर्कड़ भगवती क्षेत्रं
| sanskrit_translit  = 
| tamil              = 
| marathi            = 
| bengali            = 
| പേര്               = തിരുവർക്കാട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
| country            = [[ഇന്ത്യ]]
| state              = [[കേരളം]]
| district           = [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
| location           = [[മാടായി ]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
| elevation_m        = 
| primary_deity      = [[ഭദ്രകാളി]], [[പരമശിവൻ]] 
| important_festivals= 
| architecture       = കേരള വാസ്തു ശൈലി 
| number_of_temples  = 4 
| number_of_monuments= 
| inscriptions       = 
| date_built         = 
| creator            = [[പരശുരാമൻ]], ചിറക്കൽ രാജവംശം പുതുക്കിപ്പണിതു.
| temple_board       = [[Devaswom_boards_in_Kerala#Malabar_Devaswom_Board|Malabar Devaswom Board]]&lt;ref name=&quot;Ref2&quot;&gt;{{cite web|title=Temples under Malabar Devaswam Board, Division : Thalassery|url=http://www.malabardevaswom.kerala.gov.in/images/pdf/div_thalassery.pdf|publisher=Malabar Devaswam Board|accessdate=10 August 2013}}&lt;/ref&gt; 
| website            = 
}}
[[കണ്ണൂർ]] ജില്ലയിലെ [[മാടായി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മാടായി ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ]]  സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു പ്രസിദ്ധമായ ക്ഷേത്രമാണ് '''ശ്രീ മാടായി തിരുവർക്കാട്    ഭഗവതി ക്ഷേത്രം. ചുരുക്കത്തിൽ മാടായിക്കാവ്'''. ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങളിൽ തികച്ചും വ്യത്യസ്ത പുലർത്തുന്ന ഈ [[ഭഗവതി]] ക്ഷേത്രം ഉത്തര മലബാറിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ മാതൃ ക്ഷേത്രം കൂടിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. കണ്ണൂരിൽ നിന്നും [[പഴയങ്ങാടി]] വഴിയുള്ള [[പയ്യന്നൂർ]] റൂട്ടിൽ [[എരിപുരം|എരിപുരത്താണ്]] ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സാക്ഷാൽ [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയും]] ജഗദീശ്വരിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ.  തിരുവർക്കാട്ടമ്മ അഥവാ തിരുവർക്കാട് ഭഗവതി എന്നും മാടായിക്കാവിലമ്മ 
അറിയപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയോടൊപ്പം [[സപ്തമാതാക്കൾ]] (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], കൗമാരി, [[ചാമുണ്ഡി]]) ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. [[പരമശിവൻ|പരമശിവനും]] മറ്റൊരു മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠയാണ്. എന്നാൽ ശിവനേക്കാൾ ഭഗവതിക്ക് ആണ് പ്രസിദ്ധി. [[ഗണപതി]], [[ശാസ്താവ്]] ([[അയ്യപ്പൻ]]), ക്ഷേത്രപാലകൻ എന്നിവരാണ് ഉപദേവന്മാർ. 

കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രം [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]] രണ്ടാമത്തെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രം [[മാടായി]]യിലുമാണെന്നാണ് പുരാവൃത്തം. ഈ രണ്ടു ക്ഷേത്രങ്ങളിൽനിന്നും ആവാഹിച്ചുകൊണ്ടുപോയി പ്രതിഷ്ഠിച്ച അനേകം ക്ഷേത്രങ്ങൾ കേരളത്തിലങ്ങോളമിങ്ങോളം കാണാം. പത്തനംതിട്ടയിലെ പരുമല വലിയ പനയന്നാർക്കാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, തിരുമാന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം തുടങ്ങിയവയാണ് മറ്റുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ. ഇവിടെയെല്ലാം രുരുജിത്ത് വിധാനത്തിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഈ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ എല്ലാം തന്നെ ശിവൻ ഒരു പ്രധാന മൂർത്തി ആണെന്നെതും ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. [[ചിറയ്ക്കൽ]] കോവിലകത്തിന്റെ [[പരദേവത|കുലദൈവമാണ്]] മാടായിക്കാവിലമ്മ. 

പോഷക സമൃദ്ധമായ ചെറുപയർ, കോഴി നിവേദ്യം എന്നിവ ഇവിടുത്തെ പ്രസിദ്ധമായ വഴിപാടുകളാണ്. ഭഗവതിക്ക് പ്രധാനമായ ശാക്തേയ സമ്പ്രദായത്തിലെ  പഞ്ചമകാര പൂജയുടെ ഭാഗമാണ് കോഴി നിവേദ്യം എന്ന്‌ വിശ്വാസം. ഇത്തരം ഒരു നിവേദ്യം മറ്റു ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നില്ല എന്നതും ശ്രദ്ധേയമാണ്.

==ഐതീഹ്യം, ചരിത്രം ==
മൂഷകവംശത്തിലെ പതിനൊന്നാമത്തെ രാജാവായ ശതസോമൻ (സൂതസോമൻ) ആയിരുന്നു തളിപ്പറമ്പ് രാജരാജേശ്വര ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചത്. കോലസ്വരൂപത്തിന്റെ കുലദൈവമായ ശ്രീ ഭദ്രകാളിയെ അവിടെ പ്രത്യേകമായി ആരാധിച്ചു പോന്നിരുന്നു. നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കുശേഷം ഭഗവതിയുടെ അരുളപ്പാടിൻ പ്രകാരം എ.ഡി. 344 ൽ കോലത്തുനാട്ടരചൻ ശ്രീ ഭദ്രകാളിയെ മാടായിയിൽ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഒരിക്കൽ തളിപ്പറമ്പ് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭദ്രകാളിയുടെ വെളിച്ചപ്പാട് ഉറഞ്ഞുതുള്ളി തനിക്കിരിക്കുവാൻ മറ്റൊരു സ്ഥാനം വേണെമന്ന് ആവശ്യപ്പെടുകയുണ്ടായി. തുടർന്ന്  വെളിച്ചപ്പാട് ഇവിടെ കത്തി ജ്വലിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ഒരു വിറക് കൊള്ളി എടുത്ത് എറിഞ്ഞു. അത് ചെന്നു വീണത് മാടായി പാറയിലായിരുന്നു. കത്തുന്ന വിറക് പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് സ്ഥാനം കണ്ടെത്തിയതുകൊണ്ട് ഇവിടം ആദ്യം അറിയപ്പെട്ടത് തിരുവിറക് കാവ് എന്നും പിന്നീട് തിരുവർക്കാട് എന്നും അറിയപ്പെട്ടു എന്നാണ് വിശ്വാസം.

ഇപ്പോഴുള്ള ക്ഷേത്രം പുതുക്കി പണിതീർത്തതാണ്. [[ടിപ്പു]]വിന്റെ പടയോട്ടത്തിൽ നശിപ്പിച്ച ക്ഷേത്രം ചിറയ്ക്കൽ കോവിലകത്തെ “കൂനൻ’ രാജാവിന്റെ കാലത്ത് പുതുക്കിപ്പണിതു എന്നും തുകലശ്ശേരി കുഴിക്കാട്ട് ഗൃഹത്തിൽ ജനിച്ച മഹേശ്വരൻ ഭട്ടതിരിപ്പാടിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ കടുശർക്കരയോഗ വിധിപ്രകാരം തയ്യാറാക്കിയ ശ്രീ ഭദ്രകാളിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തി എന്നുമാണ് പുരാവൃത്തം. സ്ത്രീയാണ് പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടിയുടെ അടിസ്ഥാനം എന്ന വിശ്വാസത്തിൽ നിന്നുമാണ് ഭഗവതി പൂജ ആരംഭിക്കുന്നത്. മാതൃദായക്കാരായിരുന്നു ഇത്തരം ആദിമ ഗോത്രങ്ങൾ.  ഊർവരത, പ്രകൃതി, മഹാമാരികൾ, കാർഷിക സമൃദ്ധി, മണ്ണിന്റെ ഫലഭൂയിഷ്ടത, ഐശ്വര്യം, സമൃദ്ധി, വിദ്യ, യുദ്ധ വിജയം എന്നിവ മാതൃ ദൈവാരധനയുമായി ബന്ധപെട്ടു കിടക്കുന്നു. ഇതിന്റെ പിന്തുടർച്ച കൂടിയാണ് മാടായിയിലെ ഭഗവതി പൂജ.

ക്രിസ്തുവർഷത്തിനു മുമ്പ് തന്നെ മാതൃദൈവ സങ്കൽപ്പം നിലനിന്നിരുന്നു. ഉർവ്വരതാ സങ്കൽപവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മാതൃദൈവ വിശ്വാസം സിന്ധുനാഗരികതയ്ക്ക് മുൻപേ തന്നെ ഭാരതത്തിലും നിലനിന്നിരുന്നു. കാളീക്ഷേത്രങ്ങളിലും കാവുകളിലും ഇന്നും തുടർന്നുവരുന്ന ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ഈ സങ്കൽപ്പവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുനിൽക്കുന്നു. തിൻമയുടെ മേലുള്ള നൻമയുടെ വിജയമാണ് കാളീ സങ്കൽപ്പം. ദുഷ്ടരെ ശിക്ഷിക്കുകയും ശിഷ്ടരെ രക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന [[ഭദ്രകാളി]] സങ്കല്പം കേരളത്തിൽ പ്രബലമാണ്. കാടിനെ കാക്കുന്ന കാവ്, ക്ഷേത്ര സങ്കൽപവുമായി ചേർന്ന് നിൽക്കുന്നു.

== ക്ഷേത്ര സമുച്ചയം ==
രണ്ട് ശ്രീകോവിലുകളാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളത്. കൂടാതെ നമസ്കാര മണ്ഡപം, ഉപദേവ ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ചുറ്റമ്പലം, കലശപ്പുര, കുളം, കിണർ, കാവ്  എന്നിവയും ഇവിടെ കാണാം.

==പ്രത്യേകതകൾ==
സാധാരണ ക്ഷേത്രങ്ങളിലേതു പോലെ ഇവിടെ അത്താഴ പൂജ നടത്തുന്ന പതിവില്ല. രാത്രി 8.30 ഓടുകൂടി നിവേദ്യം ശ്രീകോവിലിനുള്ളിൽ വയ്ക്കുന്നു. രാത്രി ദേവന്മാർ ഇവിടെ എത്തി ഭഗവതിയെ പൂജിച്ചു അത്താഴപൂജ പൂർത്തിയാക്കും എന്നാണ് വിശ്വാസം. പിറ്റേന്നു രാവിലെ പൂജാരി നട തുറന്ന് ദേവിയുടെ വാൾ എടുപത്ത് നമസ്കാര മണ്ഡപത്തിന്റെ വടക്ക് പടിഞ്ഞാര് മൂലയിൽ വയ്ക്കുകയും അത് കഴിഞ്ഞ് അത്താഴ നിവേദ്യം പുറത്തേയ്ക്ക് എടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജാരിമാർ മാംസം കഴിക്കുന്നവരാണ്. പിടാരർ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ഇവർ ഒറി‌യ ബ്രാഹ്മിണ സമുദായത്തിൽപ്പെട്ടവരാണ്.

==ദർശന സമയം==
സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ രാവിലെ 4.30AM മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 PM വരെയും, വൈകുന്നേരം 5 PM മുതൽ 7.30 PM വരെയുമാണ് ക്ഷേത്രനട തുറന്നിരിക്കുക. ചില മാസങ്ങളിലും ചൊവ്വ, വെള്ളി ദിവസങ്ങളിലും അതിരാവിലെ 2 AM മണിക്ക് നട തുറക്കും.

== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വ, വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, മാസത്തിലെ ഒന്നാം തീയതി, [[നവരാത്രി]], ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസം തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. 

നവരാത്രി [[വിദ്യാരംഭം]], [[ദീപാവലി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[തിരുവാതിര]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവ വിശേഷം. ഭഗവതിക്കാവുകളിലും ക്ഷേത്രങ്ങളോടു ചേർന്നു നടത്തിവരുന്ന അനുഷ്ഠാന കർമ്മമായ കളത്തിലരിയും പാട്ടും ഭഗവതിയുടെ അനുഗ്രഹത്തിനായാണ്  ചെയ്തുവരുന്നത്. മാടായി തിരുവർക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ  കളത്തിലരിയും പാട്ടും വർഷത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യമായി നടക്കുന്നു. മേടത്തിലെ [[വിഷു]], ഇടവത്തിലെ കലശം, മിഥുനത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠ, കർക്കിടകത്തിലെ നിറ, ചിങ്ങപ്പുത്തരിയും തിരുവോണവും, കന്നിയിലെ കൂത്ത്, തുലാവത്തിലെ എട്ടുപാട്ടും കളത്തിലരിയും, വൃശ്ചികത്തിലെ മുപ്പതുപാട്ടും കളത്തിലരിയും, ത്രിക്കാർത്തികയും, ധനുവിലെ പന്തൽക്കാരൻ, മകരത്തിലെ പതിമൂന്ന് പാട്ടും കളത്തിലരിയും കുംഭത്തിലെ ശിവരാത്രി, മീനത്തിലെ പൂരം എന്നിവയാണ് ഇതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്.

== വഴിപാടുകൾ ==
വഴിയാരടി പൂജയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാട്. വസൂരി വന്നാൽ‍ മാടായിക്കാവിലമ്മയ്ക്ക് കുരുമുളക് നേദിക്കുക എന്നതും പഴയകാലത്തെ പ്രധാന വിശ്വാസങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു. സാധാരണ ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന മിക്ക വഴിപാടുകളും ഇവിടെ നടത്താവുന്നതാണ്.
==പ്രാർഥന ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ 
രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ 
ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം 
ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

3. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

4. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

5. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. ഓം ജയന്തി മംഗളാ കാളീ ഭദ്രകാളീ കപാലിനീ ദുർഗ്ഗാ ക്ഷമാ ശിവാ ധാത്രീ സ്വാഹ സ്വധാ നമോസ്തുതേ.

ജയത്വം ദേവി ചാമുണ്ഡേ ജയ ഭൂതാർത്തിഹാരിണി ജയ സർവ്വഗതേ ദേവി കാളരാത്രി നമോസ്തുതേ.

(അർത്ഥം: എല്ലാ സ്ഥലത്തും ജയിക്കുന്ന ജയന്തിയായും , മംഗളസ്വരൂപിയായ മംഗളയായും, കാളിയായും, ഭദ്രകാളിയായും, കപാലമാലയണിഞ്ഞ കപാലിനിയായും, ദുർഗ്ഗയായും, ക്ഷമയുള്ളവളായും, ശിവപ്രിയയായ ശിവയായും , ഭൂമീരൂപത്തിൽ ധാത്രിയായും, സ്വാഹാദേവിയായും, സ്വാധാദേവിയായും ഭവിച്ചിരിക്കുന്ന നിൻതിരുവടിയെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.)

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

9. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു 
ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   
നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ.

==എത്തിച്ചേരാനുള്ള വഴി==
[[കണ്ണൂർ]] പഴങ്ങാടിയിൽ നിന്നും പയ്യന്നൂരിലേക്കുള്ള റൂട്ടിൽ [[എരിപുരം]] എന്ന സ്ഥലത്താണ് മാടായിക്കാവ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ജില്ലാ തലസ്ഥാനമായ കണ്ണൂരിൽ നിന്നും 22 കിലോമീറ്ററാണ് ക്ഷേത്രത്തിലേക്കുള്ള ദൂരം. പയ്യന്നൂരിൽ നിന്നും 13 കിലോമീറ്ററും, തളിപ്പറമ്പിൽ നിന്നും 14.4 കിലോമീറ്ററുമാണ് ഇവിടേക്കുള്ള ദൂരം.

അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ- പഴയങ്ങാടി, [[പയ്യന്നൂർ]], കണ്ണൂർ.

==അവലംബം==
{{reflist}}

{{commons category|Madayi Kavu}}

[[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കാവുകൾ]]</text>
      <sha1>6e8xps4u774f815tap1kqgw2aicnmjd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619666</id>
      <parentid>4619663</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T18:42:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24573" sha1="b55h22iczvdyeikb61pd7j95g6rnrbz" xml:space="preserve">{{Infobox Mandir
| name               = മാടായിക്കാവ് (തിരുവർക്കാട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം)
| image              = Madayi Kavu.jpg
| image_size         = 250px
| image_alt          = തിരുവർക്കാട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
| caption            = തിരുവർക്കാട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
| map_caption        = Location within Kerala
| map_size           = 250
| latd = 12  | latm = 2 | lats = 4.99 | latNS = N 
| longd = 75 | longm =  15 | longs = 41.14 | longEW = E
| coordinates_region = IN
| coordinates_display= title
| other_names        = മാടായിക്കാവ് 
| proper_name        = ''തിരുവർക്കാട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം''
| devanagari         = तिरुवर्कड़ भगवती क्षेत्रं
| sanskrit_translit  = 
| tamil              = 
| marathi            = 
| bengali            = 
| പേര്               = തിരുവർക്കാട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
| country            = [[ഇന്ത്യ]]
| state              = [[കേരളം]]
| district           = [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
| location           = [[മാടായി ]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
| elevation_m        = 
| primary_deity      = [[ഭദ്രകാളി]], [[പരമശിവൻ]] 
| important_festivals= 
| architecture       = കേരള വാസ്തു ശൈലി 
| number_of_temples  = 4 
| number_of_monuments= 
| inscriptions       = 
| date_built         = 
| creator            = [[പരശുരാമൻ]], ചിറക്കൽ രാജവംശം പുതുക്കിപ്പണിതു.
| temple_board       = [[Devaswom_boards_in_Kerala#Malabar_Devaswom_Board|Malabar Devaswom Board]]&lt;ref name=&quot;Ref2&quot;&gt;{{cite web|title=Temples under Malabar Devaswam Board, Division : Thalassery|url=http://www.malabardevaswom.kerala.gov.in/images/pdf/div_thalassery.pdf|publisher=Malabar Devaswam Board|accessdate=10 August 2013}}&lt;/ref&gt; 
| website            = 
}}
[[കണ്ണൂർ]] ജില്ലയിലെ [[മാടായി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മാടായി ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ]]  സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു പ്രസിദ്ധമായ ക്ഷേത്രമാണ് '''ശ്രീ മാടായി തിരുവർക്കാട്    ഭഗവതി ക്ഷേത്രം. ചുരുക്കത്തിൽ മാടായിക്കാവ്'''. ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങളിൽ തികച്ചും വ്യത്യസ്ത പുലർത്തുന്ന ഈ [[ഭഗവതി]] ക്ഷേത്രം ഉത്തര മലബാറിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ മാതൃ ക്ഷേത്രം കൂടിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. കണ്ണൂരിൽ നിന്നും [[പഴയങ്ങാടി]] വഴിയുള്ള [[പയ്യന്നൂർ]] റൂട്ടിൽ [[എരിപുരം|എരിപുരത്താണ്]] ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സാക്ഷാൽ [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയും]] ജഗദീശ്വരിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ.  തിരുവർക്കാട്ടമ്മ അഥവാ തിരുവർക്കാട് ഭഗവതി എന്നും മാടായിക്കാവിലമ്മ 
അറിയപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയോടൊപ്പം [[സപ്തമാതാക്കൾ]] (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], കൗമാരി, [[ചാമുണ്ഡി]]) ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. [[പരമശിവൻ|പരമശിവനും]] മറ്റൊരു മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠയാണ്. എന്നാൽ ശിവനേക്കാൾ ഭഗവതിക്ക് ആണ് പ്രസിദ്ധി. [[ഗണപതി]], [[ശാസ്താവ്]] ([[അയ്യപ്പൻ]]), ക്ഷേത്രപാലകൻ എന്നിവരാണ് ഉപദേവന്മാർ. 

കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രം [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]] രണ്ടാമത്തെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രം [[മാടായി]]യിലുമാണെന്നാണ് പുരാവൃത്തം. ഈ രണ്ടു ക്ഷേത്രങ്ങളിൽനിന്നും ആവാഹിച്ചു കൊണ്ടുപോയി പ്രതിഷ്ഠിച്ച അനേകം ക്ഷേത്രങ്ങൾ കേരളത്തിലങ്ങോളമിങ്ങോളം കാണാം. പത്തനംതിട്ടയിലെ പരുമല വലിയ പനയന്നാർക്കാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, തിരുമാന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം തുടങ്ങിയവയാണ് മറ്റുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ. ഇവിടെയെല്ലാം രുരുജിത്ത് വിധാനത്തിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഈ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ എല്ലാം തന്നെ ശിവൻ ഒരു പ്രധാന മൂർത്തി ആണെന്നെതും ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. [[ചിറയ്ക്കൽ]] കോവിലകത്തിന്റെ [[പരദേവത|കുലദൈവമാണ്]] മാടായിക്കാവിലമ്മ. 

പോഷക സമൃദ്ധമായ ചെറുപയർ, കോഴി നിവേദ്യം എന്നിവ ഇവിടുത്തെ പ്രസിദ്ധമായ വഴിപാടുകളാണ്. ഭഗവതിക്ക് പ്രധാനമായ ശാക്തേയ സമ്പ്രദായത്തിലെ  പഞ്ചമകാര പൂജയുടെ ഭാഗമാണ് കോഴി നിവേദ്യം എന്ന്‌ വിശ്വാസം. ഇത്തരം ഒരു നിവേദ്യം മറ്റു ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നില്ല എന്നതും ശ്രദ്ധേയമാണ്.

==ഐതീഹ്യം, ചരിത്രം ==
മൂഷകവംശത്തിലെ പതിനൊന്നാമത്തെ രാജാവായ ശതസോമൻ (സൂതസോമൻ) ആയിരുന്നു തളിപ്പറമ്പ് രാജരാജേശ്വര ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചത്. കോലസ്വരൂപത്തിന്റെ കുലദൈവമായ ശ്രീ ഭദ്രകാളിയെ അവിടെ പ്രത്യേകമായി ആരാധിച്ചു പോന്നിരുന്നു. നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കുശേഷം ഭഗവതിയുടെ അരുളപ്പാടിൻ പ്രകാരം എ.ഡി. 344 ൽ കോലത്തുനാട്ടരചൻ ശ്രീ ഭദ്രകാളിയെ മാടായിയിൽ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഒരിക്കൽ തളിപ്പറമ്പ് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭദ്രകാളിയുടെ വെളിച്ചപ്പാട് ഉറഞ്ഞുതുള്ളി തനിക്കിരിക്കുവാൻ മറ്റൊരു സ്ഥാനം വേണെമന്ന് ആവശ്യപ്പെടുകയുണ്ടായി. തുടർന്ന്  വെളിച്ചപ്പാട് ഇവിടെ കത്തി ജ്വലിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ഒരു വിറക് കൊള്ളി എടുത്ത് എറിഞ്ഞു. അത് ചെന്നു വീണത് മാടായി പാറയിലായിരുന്നു. കത്തുന്ന വിറക് പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് സ്ഥാനം കണ്ടെത്തിയതുകൊണ്ട് ഇവിടം ആദ്യം അറിയപ്പെട്ടത് തിരുവിറക് കാവ് എന്നും പിന്നീട് തിരുവർക്കാട് എന്നും അറിയപ്പെട്ടു എന്നാണ് വിശ്വാസം.

ഇപ്പോഴുള്ള ക്ഷേത്രം പുതുക്കി പണിതീർത്തതാണ്. [[ടിപ്പു]]വിന്റെ പടയോട്ടത്തിൽ നശിപ്പിച്ച ക്ഷേത്രം ചിറയ്ക്കൽ കോവിലകത്തെ “കൂനൻ’ രാജാവിന്റെ കാലത്ത് പുതുക്കിപ്പണിതു എന്നും തുകലശ്ശേരി കുഴിക്കാട്ട് ഗൃഹത്തിൽ ജനിച്ച മഹേശ്വരൻ ഭട്ടതിരിപ്പാടിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ കടുശർക്കരയോഗ വിധിപ്രകാരം തയ്യാറാക്കിയ ശ്രീ ഭദ്രകാളിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തി എന്നുമാണ് പുരാവൃത്തം. സ്ത്രീയാണ് പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടിയുടെ അടിസ്ഥാനം എന്ന വിശ്വാസത്തിൽ നിന്നുമാണ് ഭഗവതി പൂജ ആരംഭിക്കുന്നത്. മാതൃദായക്കാരായിരുന്നു ഇത്തരം ആദിമ ഗോത്രങ്ങൾ.  ഊർവരത, പ്രകൃതി, മഹാമാരികൾ, കാർഷിക സമൃദ്ധി, മണ്ണിന്റെ ഫലഭൂയിഷ്ടത, ഐശ്വര്യം, സമൃദ്ധി, വിദ്യ, യുദ്ധ വിജയം എന്നിവ മാതൃ ദൈവാരധനയുമായി ബന്ധപെട്ടു കിടക്കുന്നു. ഇതിന്റെ പിന്തുടർച്ച കൂടിയാണ് മാടായിയിലെ ഭഗവതി പൂജ.

ക്രിസ്തുവർഷത്തിനു മുമ്പ് തന്നെ മാതൃദൈവ സങ്കൽപ്പം നിലനിന്നിരുന്നു. ഉർവ്വരതാ സങ്കൽപവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മാതൃദൈവ വിശ്വാസം സിന്ധുനാഗരികതയ്ക്ക് മുൻപേ തന്നെ ഭാരതത്തിലും നിലനിന്നിരുന്നു. കാളീക്ഷേത്രങ്ങളിലും കാവുകളിലും ഇന്നും തുടർന്നുവരുന്ന ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ഈ സങ്കൽപ്പവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുനിൽക്കുന്നു. തിൻമയുടെ മേലുള്ള നൻമയുടെ വിജയമാണ് കാളീ സങ്കൽപ്പം. ദുഷ്ടരെ ശിക്ഷിക്കുകയും ശിഷ്ടരെ രക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന [[ഭദ്രകാളി]] സങ്കല്പം കേരളത്തിൽ പ്രബലമാണ്. കാടിനെ കാക്കുന്ന കാവ്, ക്ഷേത്ര സങ്കൽപവുമായി ചേർന്ന് നിൽക്കുന്നു.

== ക്ഷേത്ര സമുച്ചയം ==
രണ്ട് ശ്രീകോവിലുകളാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളത്. കൂടാതെ നമസ്കാര മണ്ഡപം, ഉപദേവ ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ചുറ്റമ്പലം, കലശപ്പുര, കുളം, കിണർ, കാവ്  എന്നിവയും ഇവിടെ കാണാം.

==പ്രത്യേകതകൾ==
സാധാരണ ക്ഷേത്രങ്ങളിലേതു പോലെ ഇവിടെ അത്താഴ പൂജ നടത്തുന്ന പതിവില്ല. രാത്രി 8.30 ഓടുകൂടി നിവേദ്യം ശ്രീകോവിലിനുള്ളിൽ വയ്ക്കുന്നു. രാത്രി ദേവന്മാർ ഇവിടെ എത്തി ഭഗവതിയെ പൂജിച്ചു അത്താഴപൂജ പൂർത്തിയാക്കും എന്നാണ് വിശ്വാസം. പിറ്റേന്നു രാവിലെ പൂജാരി നട തുറന്ന് ദേവിയുടെ വാൾ എടുപത്ത് നമസ്കാര മണ്ഡപത്തിന്റെ വടക്ക് പടിഞ്ഞാര് മൂലയിൽ വയ്ക്കുകയും അത് കഴിഞ്ഞ് അത്താഴ നിവേദ്യം പുറത്തേയ്ക്ക് എടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജാരിമാർ മാംസം കഴിക്കുന്നവരാണ്. പിടാരർ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ഇവർ ഒറി‌യ ബ്രാഹ്മിണ സമുദായത്തിൽപ്പെട്ടവരാണ്.

==ദർശന സമയം==
സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ രാവിലെ 4.30AM മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 PM വരെയും, വൈകുന്നേരം 5 PM മുതൽ 7.30 PM വരെയുമാണ് ക്ഷേത്രനട തുറന്നിരിക്കുക. ചില മാസങ്ങളിലും ചൊവ്വ, വെള്ളി ദിവസങ്ങളിലും അതിരാവിലെ 2 AM മണിക്ക് നട തുറക്കും.

== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വ, വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, മാസത്തിലെ ഒന്നാം തീയതി, [[നവരാത്രി]], ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസം തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. 

നവരാത്രി [[വിദ്യാരംഭം]], [[ദീപാവലി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[തിരുവാതിര]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവ വിശേഷം. ഭഗവതിക്കാവുകളിലും ക്ഷേത്രങ്ങളോടു ചേർന്നു നടത്തിവരുന്ന അനുഷ്ഠാന കർമ്മമായ കളത്തിലരിയും പാട്ടും ഭഗവതിയുടെ അനുഗ്രഹത്തിനായാണ്  ചെയ്തുവരുന്നത്. മാടായി തിരുവർക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ  കളത്തിലരിയും പാട്ടും വർഷത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യമായി നടക്കുന്നു. മേടത്തിലെ [[വിഷു]], ഇടവത്തിലെ കലശം, മിഥുനത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠ, കർക്കിടകത്തിലെ നിറ, ചിങ്ങപ്പുത്തരിയും തിരുവോണവും, കന്നിയിലെ കൂത്ത്, തുലാവത്തിലെ എട്ടുപാട്ടും കളത്തിലരിയും, വൃശ്ചികത്തിലെ മുപ്പതുപാട്ടും കളത്തിലരിയും, ത്രിക്കാർത്തികയും, ധനുവിലെ പന്തൽക്കാരൻ, മകരത്തിലെ പതിമൂന്ന് പാട്ടും കളത്തിലരിയും കുംഭത്തിലെ ശിവരാത്രി, മീനത്തിലെ പൂരം എന്നിവയാണ് ഇതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്.

== വഴിപാടുകൾ ==
വഴിയാരടി പൂജയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാട്. വസൂരി വന്നാൽ‍ മാടായിക്കാവിലമ്മയ്ക്ക് കുരുമുളക് നേദിക്കുക എന്നതും പഴയകാലത്തെ പ്രധാന വിശ്വാസങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു. സാധാരണ ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന മിക്ക വഴിപാടുകളും ഇവിടെ നടത്താവുന്നതാണ്.
==പ്രാർഥന ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ 
രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ 
ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം 
ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

3. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

4. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

5. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. ഓം ജയന്തി മംഗളാ കാളീ ഭദ്രകാളീ കപാലിനീ ദുർഗ്ഗാ ക്ഷമാ ശിവാ ധാത്രീ സ്വാഹ സ്വധാ നമോസ്തുതേ.

ജയത്വം ദേവി ചാമുണ്ഡേ ജയ ഭൂതാർത്തിഹാരിണി ജയ സർവ്വഗതേ ദേവി കാളരാത്രി നമോസ്തുതേ.

(അർത്ഥം: എല്ലാ സ്ഥലത്തും ജയിക്കുന്ന ജയന്തിയായും , മംഗളസ്വരൂപിയായ മംഗളയായും, കാളിയായും, ഭദ്രകാളിയായും, കപാലമാലയണിഞ്ഞ കപാലിനിയായും, ദുർഗ്ഗയായും, ക്ഷമയുള്ളവളായും, ശിവപ്രിയയായ ശിവയായും , ഭൂമീരൂപത്തിൽ ധാത്രിയായും, സ്വാഹാദേവിയായും, സ്വാധാദേവിയായും ഭവിച്ചിരിക്കുന്ന നിൻതിരുവടിയെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.)

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

9. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു 
ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   
നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ.

==എത്തിച്ചേരാനുള്ള വഴി==
[[കണ്ണൂർ]] പഴങ്ങാടിയിൽ നിന്നും പയ്യന്നൂരിലേക്കുള്ള റൂട്ടിൽ [[എരിപുരം]] എന്ന സ്ഥലത്താണ് മാടായിക്കാവ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ജില്ലാ തലസ്ഥാനമായ കണ്ണൂരിൽ നിന്നും 22 കിലോമീറ്ററാണ് ക്ഷേത്രത്തിലേക്കുള്ള ദൂരം. പയ്യന്നൂരിൽ നിന്നും 13 കിലോമീറ്ററും, തളിപ്പറമ്പിൽ നിന്നും 14.4 കിലോമീറ്ററുമാണ് ഇവിടേക്കുള്ള ദൂരം.

അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ- പഴയങ്ങാടി, [[പയ്യന്നൂർ]], കണ്ണൂർ.

==അവലംബം==
{{reflist}}

{{commons category|Madayi Kavu}}

[[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കാവുകൾ]]</text>
      <sha1>b55h22iczvdyeikb61pd7j95g6rnrbz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619669</id>
      <parentid>4619666</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T18:45:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24574" sha1="3gp56sdr49v68wbdcm3rgwni51new79" xml:space="preserve">{{Infobox Mandir
| name               = മാടായിക്കാവ് (തിരുവർക്കാട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം)
| image              = Madayi Kavu.jpg
| image_size         = 250px
| image_alt          = തിരുവർക്കാട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
| caption            = തിരുവർക്കാട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
| map_caption        = Location within Kerala
| map_size           = 250
| latd = 12  | latm = 2 | lats = 4.99 | latNS = N 
| longd = 75 | longm =  15 | longs = 41.14 | longEW = E
| coordinates_region = IN
| coordinates_display= title
| other_names        = മാടായിക്കാവ് 
| proper_name        = ''തിരുവർക്കാട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം''
| devanagari         = तिरुवर्कड़ भगवती क्षेत्रं 
| sanskrit_translit  = 
| tamil              = 
| marathi            = 
| bengali            = 
| പേര്               = തിരുവർക്കാട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം
| country            = [[ഇന്ത്യ]]
| state              = [[കേരളം]]
| district           = [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
| location           = [[മാടായി ]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല]]
| elevation_m        = 
| primary_deity      = [[ഭദ്രകാളി]], [[പരമശിവൻ]] 
| important_festivals= 
| architecture       = കേരള വാസ്തു ശൈലി 
| number_of_temples  = 4 
| number_of_monuments= 
| inscriptions       = 
| date_built         = 
| creator            = [[പരശുരാമൻ]], ചിറക്കൽ രാജവംശം പുതുക്കിപ്പണിതു.
| temple_board       = [[Devaswom_boards_in_Kerala#Malabar_Devaswom_Board|Malabar Devaswom Board]]&lt;ref name=&quot;Ref2&quot;&gt;{{cite web|title=Temples under Malabar Devaswam Board, Division : Thalassery|url=http://www.malabardevaswom.kerala.gov.in/images/pdf/div_thalassery.pdf|publisher=Malabar Devaswam Board|accessdate=10 August 2013}}&lt;/ref&gt; 
| website            = 
}}
[[കണ്ണൂർ]] ജില്ലയിലെ [[മാടായി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മാടായി ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ]]  സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു പ്രസിദ്ധമായ ക്ഷേത്രമാണ് '''ശ്രീ മാടായി തിരുവർക്കാട്    ഭഗവതി ക്ഷേത്രം. ചുരുക്കത്തിൽ മാടായിക്കാവ്'''. ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങളിൽ തികച്ചും വ്യത്യസ്ത പുലർത്തുന്ന ഈ [[ഭഗവതി]] ക്ഷേത്രം ഉത്തര മലബാറിലെ [[ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ മാതൃ ക്ഷേത്രം കൂടിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. കണ്ണൂരിൽ നിന്നും [[പഴയങ്ങാടി]] വഴിയുള്ള [[പയ്യന്നൂർ]] റൂട്ടിൽ [[എരിപുരം|എരിപുരത്താണ്]] ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സാക്ഷാൽ [[പരാശക്തി|ആദിപരാശക്തിയും]] ജഗദീശ്വരിയുമായ [[ഭദ്രകാളി|ശ്രീ ഭദ്രകാളിയാണ്]] മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠ.  തിരുവർക്കാട്ടമ്മ അഥവാ തിരുവർക്കാട് ഭഗവതി എന്നും മാടായിക്കാവിലമ്മ 
അറിയപ്പെടുന്നു. ഭഗവതിയോടൊപ്പം [[സപ്തമാതാക്കൾ]] (ബ്രാഹ്മി, [[വൈഷ്ണവി]], മഹേശ്വരി, ഇന്ദ്രാണി, [[വാരാഹി]], കൗമാരി, [[ചാമുണ്ഡി]]) ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. [[പരമശിവൻ|പരമശിവനും]] മറ്റൊരു മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠയാണ്. എന്നാൽ ശിവനേക്കാൾ ഭഗവതിക്ക് ആണ് പ്രസിദ്ധി. [[ഗണപതി]], [[ശാസ്താവ്]] ([[അയ്യപ്പൻ]]), ക്ഷേത്രപാലകൻ എന്നിവരാണ് ഉപദേവന്മാർ. 

കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ [[കാളി|ഭദ്രകാളി]] ക്ഷേത്രം [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം|കൊടുങ്ങല്ലൂരും]] രണ്ടാമത്തെ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രം [[മാടായി]]യിലുമാണെന്നാണ് പുരാവൃത്തം. ഈ രണ്ടു ക്ഷേത്രങ്ങളിൽനിന്നും ആവാഹിച്ചു കൊണ്ടുപോയി പ്രതിഷ്ഠിച്ച അനേകം ക്ഷേത്രങ്ങൾ കേരളത്തിലങ്ങോളമിങ്ങോളം കാണാം. പത്തനംതിട്ടയിലെ പരുമല വലിയ പനയന്നാർക്കാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, തിരുമാന്ധാകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം തുടങ്ങിയവയാണ് മറ്റുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ. ഇവിടെയെല്ലാം രുരുജിത്ത് വിധാനത്തിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഈ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ എല്ലാം തന്നെ ശിവൻ ഒരു പ്രധാന മൂർത്തി ആണെന്നെതും ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. [[ചിറയ്ക്കൽ]] കോവിലകത്തിന്റെ [[പരദേവത|കുലദൈവമാണ്]] മാടായിക്കാവിലമ്മ. 

പോഷക സമൃദ്ധമായ ചെറുപയർ, കോഴി നിവേദ്യം എന്നിവ ഇവിടുത്തെ പ്രസിദ്ധമായ വഴിപാടുകളാണ്. ഭഗവതിക്ക് പ്രധാനമായ ശാക്തേയ സമ്പ്രദായത്തിലെ  പഞ്ചമകാര പൂജയുടെ ഭാഗമാണ് കോഴി നിവേദ്യം എന്ന്‌ വിശ്വാസം. ഇത്തരം ഒരു നിവേദ്യം മറ്റു ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നില്ല എന്നതും ശ്രദ്ധേയമാണ്.

==ഐതീഹ്യം, ചരിത്രം ==
മൂഷകവംശത്തിലെ പതിനൊന്നാമത്തെ രാജാവായ ശതസോമൻ (സൂതസോമൻ) ആയിരുന്നു തളിപ്പറമ്പ് രാജരാജേശ്വര ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചത്. കോലസ്വരൂപത്തിന്റെ കുലദൈവമായ ശ്രീ ഭദ്രകാളിയെ അവിടെ പ്രത്യേകമായി ആരാധിച്ചു പോന്നിരുന്നു. നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കുശേഷം ഭഗവതിയുടെ അരുളപ്പാടിൻ പ്രകാരം എ.ഡി. 344 ൽ കോലത്തുനാട്ടരചൻ ശ്രീ ഭദ്രകാളിയെ മാടായിയിൽ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഒരിക്കൽ തളിപ്പറമ്പ് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭദ്രകാളിയുടെ വെളിച്ചപ്പാട് ഉറഞ്ഞുതുള്ളി തനിക്കിരിക്കുവാൻ മറ്റൊരു സ്ഥാനം വേണെമന്ന് ആവശ്യപ്പെടുകയുണ്ടായി. തുടർന്ന്  വെളിച്ചപ്പാട് ഇവിടെ കത്തി ജ്വലിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ഒരു വിറക് കൊള്ളി എടുത്ത് എറിഞ്ഞു. അത് ചെന്നു വീണത് മാടായി പാറയിലായിരുന്നു. കത്തുന്ന വിറക് പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് സ്ഥാനം കണ്ടെത്തിയതുകൊണ്ട് ഇവിടം ആദ്യം അറിയപ്പെട്ടത് തിരുവിറക് കാവ് എന്നും പിന്നീട് തിരുവർക്കാട് എന്നും അറിയപ്പെട്ടു എന്നാണ് വിശ്വാസം.

ഇപ്പോഴുള്ള ക്ഷേത്രം പുതുക്കി പണിതീർത്തതാണ്. [[ടിപ്പു]]വിന്റെ പടയോട്ടത്തിൽ നശിപ്പിച്ച ക്ഷേത്രം ചിറയ്ക്കൽ കോവിലകത്തെ “കൂനൻ’ രാജാവിന്റെ കാലത്ത് പുതുക്കിപ്പണിതു എന്നും തുകലശ്ശേരി കുഴിക്കാട്ട് ഗൃഹത്തിൽ ജനിച്ച മഹേശ്വരൻ ഭട്ടതിരിപ്പാടിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ കടുശർക്കരയോഗ വിധിപ്രകാരം തയ്യാറാക്കിയ ശ്രീ ഭദ്രകാളിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തി എന്നുമാണ് പുരാവൃത്തം. സ്ത്രീയാണ് പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടിയുടെ അടിസ്ഥാനം എന്ന വിശ്വാസത്തിൽ നിന്നുമാണ് ഭഗവതി പൂജ ആരംഭിക്കുന്നത്. മാതൃദായക്കാരായിരുന്നു ഇത്തരം ആദിമ ഗോത്രങ്ങൾ.  ഊർവരത, പ്രകൃതി, മഹാമാരികൾ, കാർഷിക സമൃദ്ധി, മണ്ണിന്റെ ഫലഭൂയിഷ്ടത, ഐശ്വര്യം, സമൃദ്ധി, വിദ്യ, യുദ്ധ വിജയം എന്നിവ മാതൃ ദൈവാരധനയുമായി ബന്ധപെട്ടു കിടക്കുന്നു. ഇതിന്റെ പിന്തുടർച്ച കൂടിയാണ് മാടായിയിലെ ഭഗവതി പൂജ.

ക്രിസ്തുവർഷത്തിനു മുമ്പ് തന്നെ മാതൃദൈവ സങ്കൽപ്പം നിലനിന്നിരുന്നു. ഉർവ്വരതാ സങ്കൽപവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മാതൃദൈവ വിശ്വാസം സിന്ധുനാഗരികതയ്ക്ക് മുൻപേ തന്നെ ഭാരതത്തിലും നിലനിന്നിരുന്നു. കാളീക്ഷേത്രങ്ങളിലും കാവുകളിലും ഇന്നും തുടർന്നുവരുന്ന ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ഈ സങ്കൽപ്പവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുനിൽക്കുന്നു. തിൻമയുടെ മേലുള്ള നൻമയുടെ വിജയമാണ് കാളീ സങ്കൽപ്പം. ദുഷ്ടരെ ശിക്ഷിക്കുകയും ശിഷ്ടരെ രക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന [[ഭദ്രകാളി]] സങ്കല്പം കേരളത്തിൽ പ്രബലമാണ്. കാടിനെ കാക്കുന്ന കാവ്, ക്ഷേത്ര സങ്കൽപവുമായി ചേർന്ന് നിൽക്കുന്നു.

== ക്ഷേത്ര സമുച്ചയം ==
രണ്ട് ശ്രീകോവിലുകളാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളത്. കൂടാതെ നമസ്കാര മണ്ഡപം, ഉപദേവ ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ചുറ്റമ്പലം, കലശപ്പുര, കുളം, കിണർ, കാവ്  എന്നിവയും ഇവിടെ കാണാം.

==പ്രത്യേകതകൾ==
സാധാരണ ക്ഷേത്രങ്ങളിലേതു പോലെ ഇവിടെ അത്താഴ പൂജ നടത്തുന്ന പതിവില്ല. രാത്രി 8.30 ഓടുകൂടി നിവേദ്യം ശ്രീകോവിലിനുള്ളിൽ വയ്ക്കുന്നു. രാത്രി ദേവന്മാർ ഇവിടെ എത്തി ഭഗവതിയെ പൂജിച്ചു അത്താഴപൂജ പൂർത്തിയാക്കും എന്നാണ് വിശ്വാസം. പിറ്റേന്നു രാവിലെ പൂജാരി നട തുറന്ന് ദേവിയുടെ വാൾ എടുപത്ത് നമസ്കാര മണ്ഡപത്തിന്റെ വടക്ക് പടിഞ്ഞാര് മൂലയിൽ വയ്ക്കുകയും അത് കഴിഞ്ഞ് അത്താഴ നിവേദ്യം പുറത്തേയ്ക്ക് എടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജാരിമാർ മാംസം കഴിക്കുന്നവരാണ്. പിടാരർ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ഇവർ ഒറി‌യ ബ്രാഹ്മിണ സമുദായത്തിൽപ്പെട്ടവരാണ്.

==ദർശന സമയം==
സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ രാവിലെ 4.30AM മുതൽ ഉച്ചക്ക് 12 PM വരെയും, വൈകുന്നേരം 5 PM മുതൽ 7.30 PM വരെയുമാണ് ക്ഷേത്രനട തുറന്നിരിക്കുക. ചില മാസങ്ങളിലും ചൊവ്വ, വെള്ളി ദിവസങ്ങളിലും അതിരാവിലെ 2 AM മണിക്ക് നട തുറക്കും.

== പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ ==
ചൊവ്വ, വെള്ളി, [[പൗർണ്ണമി]], അമാവാസി, മാസത്തിലെ ഒന്നാം തീയതി, [[നവരാത്രി]], ജന്മ നക്ഷത്ര ദിവസം തുടങ്ങിയവ ദർശനത്തിന് പ്രധാനം. 

നവരാത്രി [[വിദ്യാരംഭം]], [[ദീപാവലി]], [[തൃക്കാർത്തിക]], [[തിരുവാതിര]], [[ശിവരാത്രി]] തുടങ്ങിയവ വിശേഷം. ഭഗവതിക്കാവുകളിലും ക്ഷേത്രങ്ങളോടു ചേർന്നു നടത്തിവരുന്ന അനുഷ്ഠാന കർമ്മമായ കളത്തിലരിയും പാട്ടും ഭഗവതിയുടെ അനുഗ്രഹത്തിനായാണ്  ചെയ്തുവരുന്നത്. മാടായി തിരുവർക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ  കളത്തിലരിയും പാട്ടും വർഷത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യമായി നടക്കുന്നു. മേടത്തിലെ [[വിഷു]], ഇടവത്തിലെ കലശം, മിഥുനത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠ, കർക്കിടകത്തിലെ നിറ, ചിങ്ങപ്പുത്തരിയും തിരുവോണവും, കന്നിയിലെ കൂത്ത്, തുലാവത്തിലെ എട്ടുപാട്ടും കളത്തിലരിയും, വൃശ്ചികത്തിലെ മുപ്പതുപാട്ടും കളത്തിലരിയും, ത്രിക്കാർത്തികയും, ധനുവിലെ പന്തൽക്കാരൻ, മകരത്തിലെ പതിമൂന്ന് പാട്ടും കളത്തിലരിയും കുംഭത്തിലെ ശിവരാത്രി, മീനത്തിലെ പൂരം എന്നിവയാണ് ഇതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്.

== വഴിപാടുകൾ ==
വഴിയാരടി പൂജയാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാട്. വസൂരി വന്നാൽ‍ മാടായിക്കാവിലമ്മയ്ക്ക് കുരുമുളക് നേദിക്കുക എന്നതും പഴയകാലത്തെ പ്രധാന വിശ്വാസങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു. സാധാരണ ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന മിക്ക വഴിപാടുകളും ഇവിടെ നടത്താവുന്നതാണ്.
==പ്രാർഥന ശ്ലോകങ്ങൾ==
1. ദേവി മാഹാത്മ്യം

സർവ്വമംഗളമാംഗല്യേ ശിവേ സർവ്വാർത്ഥസാധികേ ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോസ്തുതേ

ശരണാഗത ദീനാർത്ത പരിത്രാണപരായണേ സർവ്വസ്യാർത്തിഹരേ ദേവീ നാരായണി നമോസ്തുതേ

സർവ്വസ്വരൂപേ സർവ്വേശേ സർവ്വശക്തി സമന്വിതേ ഭയേഭ്യ സ്ത്രാഹിനോദേവി ദുർഗ്ഗേ ദേവി നമോസ്തുതേ

ജ്വാലാ കരാള മത്യുഗ്രം അശേഷാസുരസൂദനം തൃശൂലം പാതു നോ ഭീതേർ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ

രോഗാനശേഷാന പഹംസി തുഷ്ടാ 
രുഷ്ടാ തു കാമാൻ സകലാനഭീഷ്ടാൻ 
ത്വാമാശ്രിതാനാം ന വിപന്നരാണാം 
ത്വാമാശ്രിതാ ഹ്യാശ്രയതാം പ്രയാന്തി

സർവ്വബാധാ പ്രശമനം ത്രൈലോകസ്യാഖിലേശ്വരീ ഏവമേവ ത്വയാ കാര്യം അസ്മദ്വൈരി വിനാശനം.

2. മഹാകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം സുരേശ്വരി
ഭദ്രകാളി നമസ്തുഭ്യം
നമസ്തുഭ്യം ദയാനിധേ.

3. കാളി കാളി മഹാകാളി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ
കുലം ച കുലധർമ്മം ച
മാം ച പാലയ പാലയ.

4. മഹൈശ്വര്യപ്രദേ ദേവി ! മഹാത്രിപുരസുന്ദരി ! മഹാവീര്യേ മഹേശീ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

സർവ്വവ്യാധിപ്രശമനി ! സർവ്വമൃത്യുനിവാരിണി! സർവ്വമന്ത്രസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!

പുരുഷാർഥപ്രദേ ദേവി ! പുണ്യാപുണ്യഫലപ്രദേ! പരബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ! ശ്രീ ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ!
(ഭദ്രകാളി പത്ത്)

5. ഈശ്വരി പരമേശ്വരി
ജഗദീശ്വരി മഹേശ്വരി
ദേവി ദേവി മഹാഭയങ്കരി
ഭദ്രകാളി നമോസ്തുതേ.

6. ഓം ജയന്തി മംഗളാ കാളീ ഭദ്രകാളീ കപാലിനീ ദുർഗ്ഗാ ക്ഷമാ ശിവാ ധാത്രീ സ്വാഹ സ്വധാ നമോസ്തുതേ.

ജയത്വം ദേവി ചാമുണ്ഡേ ജയ ഭൂതാർത്തിഹാരിണി ജയ സർവ്വഗതേ ദേവി കാളരാത്രി നമോസ്തുതേ.

(അർത്ഥം: എല്ലാ സ്ഥലത്തും ജയിക്കുന്ന ജയന്തിയായും , മംഗളസ്വരൂപിയായ മംഗളയായും, കാളിയായും, ഭദ്രകാളിയായും, കപാലമാലയണിഞ്ഞ കപാലിനിയായും, ദുർഗ്ഗയായും, ക്ഷമയുള്ളവളായും, ശിവപ്രിയയായ ശിവയായും , ഭൂമീരൂപത്തിൽ ധാത്രിയായും, സ്വാഹാദേവിയായും, സ്വാധാദേവിയായും ഭവിച്ചിരിക്കുന്ന നിൻതിരുവടിയെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.)

7. ഓം ആയുർദേഹി ധനംദേഹി വിദ്യാംദേഹി മഹേശ്വരീ സമസ്തമഖിലം ദേഹി ദേഹിമേ പരമേശ്വരീ.

8. കാത്യായനീ മഹാമായേ ഭവാനീ ഭുവനേശ്വരീ സംസാരസാഗരേ മഗ്നം ദീനം മാം കരുണാമയീ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാരാദ്ധ്യേ പ്രസീദ ജഗദംബികേ മനോഭിലഷിതം ദേവീ വരംദേഹീ നമോസ്തുതേ.

9. ലളിതേ സുഭഗേ ദേവി
സുഖസൗഭാഗ്യദായിനി
അനന്തം ദേഹി സൗഭാഗ്യം
മഹ്യം തുഭ്യം നമോനമ:

11. ‘’‘ദേവി മാഹാത്മ്യം’‘’

യാ ദേവീ സർവ്വ ഭൂതേഷു 
ശക്തിരൂപേണ സംസ്ഥിതാ   
നമഃസ്തസ്യൈ നമഃസ്തസ്യൈ
നമഃസ്തസ്യൈ നമോ നമഃ.

==എത്തിച്ചേരാനുള്ള വഴി==
[[കണ്ണൂർ]] പഴങ്ങാടിയിൽ നിന്നും പയ്യന്നൂരിലേക്കുള്ള റൂട്ടിൽ [[എരിപുരം]] എന്ന സ്ഥലത്താണ് മാടായിക്കാവ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ജില്ലാ തലസ്ഥാനമായ കണ്ണൂരിൽ നിന്നും 22 കിലോമീറ്ററാണ് ക്ഷേത്രത്തിലേക്കുള്ള ദൂരം. പയ്യന്നൂരിൽ നിന്നും 13 കിലോമീറ്ററും, തളിപ്പറമ്പിൽ നിന്നും 14.4 കിലോമീറ്ററുമാണ് ഇവിടേക്കുള്ള ദൂരം.

അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ- പഴയങ്ങാടി, [[പയ്യന്നൂർ]], കണ്ണൂർ.

==അവലംബം==
{{reflist}}

{{commons category|Madayi Kavu}}

[[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭഗവതി ക്ഷേത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കാവുകൾ]]</text>
      <sha1>3gp56sdr49v68wbdcm3rgwni51new79</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മിലിന്ദ ഗേറ്റ്‌സ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304723</id>
    <revision>
      <id>4619782</id>
      <parentid>4092881</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T07:14:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6050" sha1="igde32r5rboq8l6z39981dyfv0005m1" xml:space="preserve">{{prettyurl|Melinda Gates}}
{{Infobox person
| name         = മിലിന്ദ ഗേറ്റ്സ്
| image        = Melinda Gates - World Economic Forum Annual Meeting 2011.jpg
| image_size   = 200
| caption      = ലോക സാമ്പത്തിക ഫോറത്തിൽ മിലിന്ദ ഗേറ്റ്സ് (2011)
| birth_name   = മിലിന്ദ ആൻ ഫ്രഞ്ച്
| birth_date   = {{birth date and age|1964|08|15}}
| birth_place  = [[ഡാലസ്]], [[ടെക്സാസ്]], [[യു.എസ്.]]
| residence    = 
| alma_mater   = ഡ്യൂക്ക് യൂണിവേഴ്സിറ്റി
| occupation   = ബിൽ ആൻഡ് മിലിന്ദ ഗേറ്റ്സ് ഫൗണ്ടേഷന്റെ സഹ ഉടമ
| spouse       = {{Marriage|[[ബിൽ ഗേറ്റ്സ്]]|1994}}
| religion     = [[റോമൻ കത്തോലിക്ക സഭ]]&lt;ref&gt;{{NNDB|000044401}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.rollingstone.com/culture/news/bill-gates-the-rolling-stone-interview-20140313?print=true | title = Bill Gates: The Rolling Stone Interview | date = 2014-03-13 | first = Jeff | last = Goodell | work = Rolling Stone | access-date = 2015-03-08 | archive-date = 2014-10-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141015032258/http://www.rollingstone.com/culture/news/bill-gates-the-rolling-stone-interview-20140313?print=true | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
| children     = 3
| parents = റെയ്മണ്ട് ജോസഫ് ഫ്രഞ്ച് ജൂണിയർ&lt;br&gt;എലെയ്ൻ ആഗ്നസ് അമെർലാൻഡ്
| website      = [http://www.gatesfoundation.org/Pages/home.aspx ബിൽ ആൻഡ് മിലിന്ദ ഗേറ്റ്സ് ഫൗണ്ടേഷൻ]
}}
ഒരു അമേരിക്കൻ ബിസിനസ്സുകാരിയും, സാമൂഹിക പ്രവർത്തകയുമാണ് '''മിലിന്ദ ഫ്രഞ്ച് ഗേറ്റ്സ്''', (ജനനം: '''മിലിന്ദ ആൻ ഫ്രഞ്ച്'''; ഓഗസ്റ്റ് 15, 1964, [[ഡാലസ്]], [[ടെക്സാസ്]], [[യു.എസ്.]])&lt;ref&gt;[http://www.familytreelegends.com/records/txbirths?c=search&amp;first=Melinda&amp;last=French&amp;spelling=Exact&amp;11_year=&amp;11_month=0&amp;11_day=0&amp;4=&amp;14=&amp;SubmitSearch.x=32&amp;SubmitSearch.y=3 Texas Births, 1926–1995] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130909084736/http://www.familytreelegends.com/records/txbirths?c=search&amp;first=Melinda&amp;last=French&amp;spelling=Exact&amp;11_year=&amp;11_month=0&amp;11_day=0&amp;4=&amp;14=&amp;SubmitSearch.x=32&amp;SubmitSearch.y=3 |date=2013-09-09 }}. Familytreelegends.com. Retrieved on 2013-06-29.&lt;/ref&gt; .&lt;ref&gt;{{cite web|title=Melinda Gates Biography|url=http://www.biography.com/people/melinda-gates-507408|website=Biography.com|publisher=A&amp;E Television Networks, LLC|accessdate=19 June 2014}}&lt;/ref&gt; പ്രമുഖ ബിസിനസ്സുകാരനായ [[ബിൽ ഗേറ്റ്സ്|ബിൽ ഗേറ്റ്സിന്റെ]] ഭാര്യയാണ് അവർ. [[ബിൽ ആൻഡ് മിലിന്ദ ഗേറ്റ്സ് ഫൗണ്ടേഷൻ]] എന്ന ജീവകാരുണ്യ സംഘടനയുടെ സഹസ്ഥാപകയാണ് അവർ. കുറേക്കാലം മൈക്രോസോഫ്റ്റ് കമ്പനിയിലും അവർ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.
==സ്വകാര്യ ജീവിതം==
1964 ഓഗസ്റ്റ് 15ന് അമേരിക്കയിലെ [[ടെക്സസ്|ടെക്സസിലാണ്]] മിലിന്ദ ജനിച്ചത്. റെയ്മണ്ട് ജോസഫ് ഫ്രഞ്ച് ജൂണിയർ, എലെയ്ൻ ആഗ്നസ് അമെർലാൻഡ് എന്നിവരാണ് മാതാപിതാക്കൾ. ഡ്യൂക്ക് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ നിന്ന് [[കമ്പ്യൂട്ടർ സയൻസ്|കമ്പ്യൂട്ടർ സയൻസിലും]], [[സാമ്പത്തികശാസ്ത്രം|സാമ്പത്തികശാസ്ത്രത്തിലും]] ബിരുദം നേടിയിട്ടുള്ള അവർ, 1994ൽ [[മൈക്രോസോഫ്റ്റ്|മൈക്രോസോഫ്റ്റിൽ]] ജോലി ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ ബിൽ ഗേറ്റ്സിനെ കണ്ടുമുട്ടുകയും അവർ വിവാഹിതരാകുകയും ചെയ്തു. മൂന്ന് കുട്ടികളാണ് അവർക്കുള്ളത്.

==അവലംബം==
{{reflist}}

==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{commons category}}
* [http://www.gatesfoundation.org/ The Bill &amp; Melinda Gates Foundation]
* {{C-SPAN|melindagates}}
* {{Charlie Rose view|426}}
* {{TED speaker|melinda_french_gates}}
* {{IMDb name|2320473}}
* {{Nndb|533/000044401}}
* {{NYT topic|people/g/melinda_gates}}
* {{WorldCat id|lccn-n2007-12037}}
* [http://money.cnn.com/2008/01/04/news/newsmakers/gates.fortune/index.htm Melinda Gates Goes Public] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200602033128/http://money.cnn.com/2008/01/04/news/newsmakers/gates.fortune/index.htm |date=2020-06-02 }}, ''Fortune'' magazine, January 4, 2008
* [http://www.givesmart.org/Stories/Donors/Melinda-Gates Melinda Gates Philanthropic Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140219055056/http://www.givesmart.org/Stories/Donors/Melinda-Gates |date=2014-02-19 }}, GiveSmart.org, November, 2012

{{Bill Gates}}
{{Time Persons of the Year 2001-2025}}

{{Authority control|VIAF=60989955}}

[[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 15-ന് ജനിച്ചവർ]]


{{Activist-stub}}</text>
      <sha1>igde32r5rboq8l6z39981dyfv0005m1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പ്രേമം (ചലച്ചിത്രം)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>310159</id>
    <revision>
      <id>4619551</id>
      <parentid>4108676</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T12:58:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adhilkhan2023</username>
        <id>210662</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>കണ്ണികൾ ചേർത്തു</comment>
      <origin>4619551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11766" sha1="gtzcvt8lwc6b7kxgpoa018ifwh4gurf" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = പ്രേമം
| image          = Premam movie poster.jpg
| alt            = 
| caption        = Poster
| director       = [[അൽഫോൺസ് പുത്രൻ]]
| producer       = [[അൻവർ റഷീദ്]]
| Banner         = അൻവർ റഷീദ് എന്റർട്ടെയിന്മെന്റ്സ്
| writer         =  അൽഫോൺസ് പുത്രൻ
| starring       = [[നിവിൻ പോളി]]&lt;br/&gt;[[സായി പല്ലവി]]
| music          = രാജേഷ് മുരുകേശൻ&lt;ref&gt;{{cite news|last1=C Pillai|first1=Radhika|title=Rajesh Murugesan scores music for Premam !|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/music/Rajesh-Murugesan-scores-music-for-Premam-/articleshow/34036869.cms|accessdate=21 February 2015|publisher=The Times Of India|date=21 April 2014}}&lt;/ref&gt;
| cinematography = ആനന്ദ്. സി. ചന്ദ്രൻ
| editing        = അൽഫോൺസ് പുത്രൻ
| studio         = അൻവർ റഷീദ് എന്റർട്ടെയിന്മെന്റ്സ്
| distributor    = എ &amp; എ റിലീസ്&lt;br&gt;ട്രൈക്കളർ എന്റർട്ടെയിന്മെന്റ്
| released       = {{Film date|df=yes|2015|05|29}}
| runtime        = 164 മിനിറ്റ്
| country        = [[ഇന്ത്യ]]
| language       = [[മലയാളം]]
| budget         = {{INRConvert|4|c}}&lt;ref&gt;{{cite news|title=Resurgent Film Industry Poised to Flourish|url=http://www.newindianexpress.com/business/news/Resurgent-Film-Industry-Poised-to-Flourish/2015/06/29/article2891981.ece|newspaper=[[The New Indian Express]]|location=|author=Chandrakanth Viswanath|date=29 June 2015|accessdate=5 July 2015|archive-date=2015-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20150701215534/http://www.newindianexpress.com/business/news/Resurgent-Film-Industry-Poised-to-Flourish/2015/06/29/article2891981.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| gross          = {{INRConvert|60|c}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=WOW! Prithviraj And Nivin Pauly Raise Remunerations|url=http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2015/prithviraj-and-nivin-pauly-raise-remuneration-203371.html|publisher=[[One India|Filmibeat.com]]|author=Akhila Menon|accessdate=10 November 2015|date=October 29, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=totalgross&gt;{{cite news|author=Roktim Rajpal|title=Prabhas' 'Bahubali' to  Jyothika's '36 Vayadhinile': Southern films that turned out to be the biggest surprises of 2015|url=http://www.ibnlive.com/news/movies/prabhas-bahubali-to-jyothikas-36-vayadhinile-southern-films-that-turned-out-to-be-the-biggest-surprises-of-2015-1177801.html|accessdate=15 April 2016|agency=[[IBN Live]]|date=16 December 2015|archive-date=2016-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310164041/http://www.ibnlive.com/news/movies/prabhas-bahubali-to-jyothikas-36-vayadhinile-southern-films-that-turned-out-to-be-the-biggest-surprises-of-2015-1177801.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}

[[നിവിൻ പോളി]]യെ നായകനാക്കി [[അൽഫോൺസ് പുത്രൻ]] രചനയും സംവിധാനവും നിർവഹിച്ച മലയാള ചലച്ചിത്രമാണ് '''പ്രേമം'''&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Soman|first1=Deepa|title=Premam wraps up|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Premam-wraps-up/articleshow/45216062.cms|accessdate=21 February 2015|publisher=The Times Of India|date=20 November 2014}}&lt;/ref&gt;. അൻവർ റഷീദ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ ചിത്രത്തിൽ പുതുമുഖങ്ങളായ [[സായി പല്ലവി]], [[അനുപമ പരമേശ്വരൻ]], മഡോണ സെബാസ്റ്റ്യൻ എന്നിവരാണു നായികമാർ. [[മണിയൻപിള്ള രാജു]], [[രഞ്ജി പണിക്കർ]], [[വിനയ് ഫോർട്ട്]] എന്നിവരും ചിത്രത്തിൽ പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. 2015 മെയ് 29 നു  തിയറ്ററുകളിലെത്തിയ ഈ ചിത്രം മികച്ച പ്രേക്ഷകപ്രീതിയും നിരൂപകപ്രശംസയും നേടി.&lt;ref&gt;{{cite news|title='Premam' Celebrity Review: Priyadarshan, Indrajith, Vineeth Sreenivasan, Others Appreciate Nivin Pauly, Alphonse Putharen|url=http://www.ibtimes.co.in/premam-celebrity-review-priyadarshan-indrajith-vineeth-sreenivasanm-others-appreciate-nivin-634257|agency=[[International Business Times]]|author=Nicy|date=1 June 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Namitha Pramod reeling in Premam effect| url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/namitha-pramod-in-premam-effect.html|agency=[[Malayala Manorama]]|date=10 June 2015|author=Onmanorama Desk}}&lt;/ref&gt;. പ്രദർശനത്തിനെത്തി രണ്ടാഴ്ചയ്ക്കുള്ളിൽ തന്നെ 2015ൽ പുറത്തിറങ്ങിയതിൽ ഏറ്റവും വലിയ വിജയചിത്രമായി പ്രേമം മാറി&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rediff.com/movies/report/premam-shatters-box-office-records/20150606.htm |title=Premam shatters box office records |author=Vijay George |date=June 6, 2015 |website=Rediff.com |publisher= |access-date=June 9, 2015 |quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=firstday&gt;{{cite web|title=Premam First Week Box Office Collections; Breaks Drishyam &amp; Bangalore Days Collection Records|url=http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2015/premam-first-week-box-office-collections-breaks-drishyam-bangalore-days-records-186022.html|publisher=[[Oneindia|Filmibeat.com]]|author=Akhila Menon|date=8 June 2015|accessdate=9 June 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=firstweek&gt;{{cite news|title='Premam' First Week Box Office Collection: Nivin Pauly Starrer Collects ₹10.3 Crore; Breaks 'Bangalore Days', 'Drishyam' Records|url=http://www.ibtimes.co.in/premam-first-week-box-office-collection-nivin-pauly-starrer-collects-10-3-crore-breaks-634921|newspaper=[[International Business Times]]|author=Nicy V. P|date=6 June 2015|accessdate=9 June 2015}}&lt;/ref&gt;.മലയാളത്തിലെ എക്കാലത്തെയും മികച്ച വിജയചിത്രങ്ങളിലൊന്നായ  പ്രേമത്തിന്റെ തെലുക് പതിപ്പ് 2016 ഒക്ടോബറിൽ പ്രദർശനത്തിനെത്തി&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-revealed-all-the-details-about-naga-chaitanya-s-premam-remake-2140750|title=Revealed: All the details about Naga Chaitanya’s 'Premam' remake!|work=www.dnaindia.com}}&lt;/ref&gt;.

==അഭിനയിച്ചവർ ==
{{colbegin}}
* [[നിവിൻ പോളി]] - ജോർജ്ജ് ഡേവിഡ്
* [[സായി പല്ലവി]] - മലർ
* [[അനുപമ പരമേശ്വരൻ]] - മേരി ജോർജ്ജ്
* [[മഡോണ സെബാസ്റ്റ്യൻ]]  - സെലിൻ
* [[കൃഷ്ണ ശങ്കർ]] - കോയ
* [[ശബരീഷ് വർമ്മ]] - ശംഭു
* [[മണിയൻപിള്ള രാജു ]] - കോളേജ് പ്രിൻസിപ്പൽ
* ഇവ പ്രകാശ് -  സെലിൻ (ബാല്യകാലം)
* [[അൽത്താഫ് സലീം]]
* [[ജൂഡ് ആന്തണി ജോസഫ്]] - ഡോളി ഡിക്രൂസ് (ഡാൻസ് മാസ്റ്റർ)
* വിൽസൻ ജോസഫ്
* [[അഞ്ജു കുര്യൻ]] - അഞ്ജു
* റിൻസ ജേക്കബ്
* [[സൗബിൻ സാഹിർ]] - ശിവൻ സാർ (കായികാധ്യാപകൻ)
* [[വിനയ് ഫോർട്ട്]] - വിമൽ സാർ
* ദീപക് നാഥൻ
* ഐശ്വര്യ രാഘവൻ നായർ - ഐശ്വര്യ
* [[രഞ്ജി പണിക്കർ]] - ജോർജ്ജിന്റെ പിതാവ് (അതിഥി വേഷം)
* അൽഫോൺസ് പുത്രൻ- റോണി വർഗീസ്
* [[അനന്ത് നാഗ്]]  - അറിവഴകൻ
* [[ഷറഫുദ്ദീൻ]] - ഗിരിരാജൻ കോഴി{{colend}}

== സംഗീതം ==
പ്രേമത്തിന്റെ സംഗീതം നിർവഹിച്ചത്  രാജേഷ്‌ മുരുകേശൻ ആണ്.&lt;ref&gt;http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/music/Rajesh-Murugesan-scores-music-for-Premam-/articleshow/34036869.cms/&lt;/ref&gt;. [[നേരം]] എന്ന ചിത്രത്തിന് ശേഷം രാജേഷ് സംഗീതം ചെയ്ത ചിത്രം ആണിതു. &lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/features/metroplus/sounding-off-musically/article7089200.ece/ Interview with Rajesh Murugesan- The Hindu/&lt;/ref&gt;.

{{tracklist
| headline        = 
| extra_column    = ആലപിച്ചത്
| total_length    =20.06
| lyrics_credits  = yes
| title1          = ആലുവ പുഴയുടെ തീരത്ത്
| lyrics1         = [[ശബരീഷ് വർമ്മ]]
| extra1          = [[വിനീത് ശ്രീനിവാസൻ]]
| length1         = 3:03
| title2          =കാലം കെട്ടു പോയ്
| lyrics2         = [[ശബരീഷ് വർമ്മ]]
| extra2          = [[ശബരീഷ് വർമ്മ]]
| length2         = 2:47
| title3          = പതിവായ് ഞാൻ
| lyrics3         = [[ശബരീഷ് വർമ്മ]]
| extra3          = [[ശബരീഷ് വർമ്മ]], രാജേഷ് മുരുകേശൻ
| length3         = 3:31
| title4          = സീൻ കോൺട്രാ
| lyrics4         = ശബരീഷ് വർമ്മ
| extra4          = [[ശബരീഷ് വർമ്മ]]
| length4         = 2:26
| title5          = കലിപ്പ്
| lyrics5         = [[ശബരീഷ് വർമ്മ]]
| extra5          = [[മുരളി ഗോപി]], [[ശബരീഷ് വർമ്മ]]
| length5         = 3:02
| title6          = റോക്കാൻ കൂത്ത്
| lyrics6         = പ്രദീപ് പാലാർ
| extra6          = [[അനിരുദ്ധ് രവിചന്ദർ]], [[ഹരിചരൺ]]
| length6         =3:01
| title7          = മലരേ
| lyrics7         = [[ശബരീഷ് വർമ്മ]]
| extra7          = [[വിജയ് യേശുദാസ്]]
| length7         = 5:16
}}
== ഇതു കൂടി കാണുക ==
*[[എക്കാലത്തെയും മികച്ച കളക്ഷൻ നേടിയ മലയാള ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]

== അവലംബം ==
{{Reflist}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
* {{IMDb title|4679210}}
* http://www.m3db.com/film/54108

[[വർഗ്ഗം:2015-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മറ്റ് ഭാഷകളിലേക്ക് പുനഃനിർമ്മിക്കപ്പെട്ട മലയാള ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നിവിൻ പോളി അഭിനയിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:സൗബിൻ സാഹിർ അഭിനയിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>gtzcvt8lwc6b7kxgpoa018ifwh4gurf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619555</id>
      <parentid>4619551</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T13:05:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Adhilkhan2023</username>
        <id>210662</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>കണ്ണികൾ ചേർത്തു</comment>
      <origin>4619555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11771" sha1="k233lw6198dm882nyfo3wuh22u0uh4q" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = പ്രേമം
| image          = Premam movie poster.jpg
| alt            = 
| caption        = Poster
| director       = [[അൽഫോൺസ് പുത്രൻ]]
| producer       = [[അൻവർ റഷീദ്]]
| Banner         = അൻവർ റഷീദ് എന്റർട്ടെയിന്മെന്റ്സ്
| writer         =  അൽഫോൺസ് പുത്രൻ
| starring       = [[നിവിൻ പോളി]]&lt;br/&gt;[[സായി പല്ലവി]]
| music          = രാജേഷ് മുരുകേശൻ&lt;ref&gt;{{cite news|last1=C Pillai|first1=Radhika|title=Rajesh Murugesan scores music for Premam !|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/music/Rajesh-Murugesan-scores-music-for-Premam-/articleshow/34036869.cms|accessdate=21 February 2015|publisher=The Times Of India|date=21 April 2014}}&lt;/ref&gt;
| cinematography = ആനന്ദ്. സി. ചന്ദ്രൻ
| editing        = അൽഫോൺസ് പുത്രൻ
| studio         = അൻവർ റഷീദ് എന്റർട്ടെയിന്മെന്റ്സ്
| distributor    = എ &amp; എ റിലീസ്&lt;br&gt;ട്രൈക്കളർ എന്റർട്ടെയിന്മെന്റ്
| released       = {{Film date|df=yes|2015|05|29}}
| runtime        = 164 മിനിറ്റ്
| country        = [[ഇന്ത്യ]]
| language       = [[മലയാളം]]
| budget         = {{INRConvert|4|c}}&lt;ref&gt;{{cite news|title=Resurgent Film Industry Poised to Flourish|url=http://www.newindianexpress.com/business/news/Resurgent-Film-Industry-Poised-to-Flourish/2015/06/29/article2891981.ece|newspaper=[[The New Indian Express]]|location=|author=Chandrakanth Viswanath|date=29 June 2015|accessdate=5 July 2015|archive-date=2015-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20150701215534/http://www.newindianexpress.com/business/news/Resurgent-Film-Industry-Poised-to-Flourish/2015/06/29/article2891981.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| gross          = {{INRConvert|60|c}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=WOW! Prithviraj And Nivin Pauly Raise Remunerations|url=http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2015/prithviraj-and-nivin-pauly-raise-remuneration-203371.html|publisher=[[One India|Filmibeat.com]]|author=Akhila Menon|accessdate=10 November 2015|date=October 29, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=totalgross&gt;{{cite news|author=Roktim Rajpal|title=Prabhas' 'Bahubali' to  Jyothika's '36 Vayadhinile': Southern films that turned out to be the biggest surprises of 2015|url=http://www.ibnlive.com/news/movies/prabhas-bahubali-to-jyothikas-36-vayadhinile-southern-films-that-turned-out-to-be-the-biggest-surprises-of-2015-1177801.html|accessdate=15 April 2016|agency=[[IBN Live]]|date=16 December 2015|archive-date=2016-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310164041/http://www.ibnlive.com/news/movies/prabhas-bahubali-to-jyothikas-36-vayadhinile-southern-films-that-turned-out-to-be-the-biggest-surprises-of-2015-1177801.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}

[[നിവിൻ പോളി]]യെ നായകനാക്കി [[അൽഫോൺസ് പുത്രൻ]] രചനയും സംവിധാനവും നിർവഹിച്ച മലയാള ചലച്ചിത്രമാണ് '''പ്രേമം'''&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Soman|first1=Deepa|title=Premam wraps up|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Premam-wraps-up/articleshow/45216062.cms|accessdate=21 February 2015|publisher=The Times Of India|date=20 November 2014}}&lt;/ref&gt;. അൻവർ റഷീദ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ ചിത്രത്തിൽ പുതുമുഖങ്ങളായ [[സായി പല്ലവി]], [[അനുപമ പരമേശ്വരൻ]], മഡോണ സെബാസ്റ്റ്യൻ എന്നിവരാണു നായികമാർ. [[മണിയൻപിള്ള രാജു]], [[രഞ്ജി പണിക്കർ]], [[വിനയ് ഫോർട്ട്]] എന്നിവരും ചിത്രത്തിൽ പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. 2015 മെയ് 29 നു  തിയറ്ററുകളിലെത്തിയ ഈ ചിത്രം മികച്ച പ്രേക്ഷകപ്രീതിയും നിരൂപകപ്രശംസയും നേടി.&lt;ref&gt;{{cite news|title='Premam' Celebrity Review: Priyadarshan, Indrajith, Vineeth Sreenivasan, Others Appreciate Nivin Pauly, Alphonse Putharen|url=http://www.ibtimes.co.in/premam-celebrity-review-priyadarshan-indrajith-vineeth-sreenivasanm-others-appreciate-nivin-634257|agency=[[International Business Times]]|author=Nicy|date=1 June 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Namitha Pramod reeling in Premam effect| url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/namitha-pramod-in-premam-effect.html|agency=[[Malayala Manorama]]|date=10 June 2015|author=Onmanorama Desk}}&lt;/ref&gt;. പ്രദർശനത്തിനെത്തി രണ്ടാഴ്ചയ്ക്കുള്ളിൽ തന്നെ 2015ൽ പുറത്തിറങ്ങിയതിൽ ഏറ്റവും വലിയ വിജയചിത്രമായി പ്രേമം മാറി&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rediff.com/movies/report/premam-shatters-box-office-records/20150606.htm |title=Premam shatters box office records |author=Vijay George |date=June 6, 2015 |website=Rediff.com |publisher= |access-date=June 9, 2015 |quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=firstday&gt;{{cite web|title=Premam First Week Box Office Collections; Breaks Drishyam &amp; Bangalore Days Collection Records|url=http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2015/premam-first-week-box-office-collections-breaks-drishyam-bangalore-days-records-186022.html|publisher=[[Oneindia|Filmibeat.com]]|author=Akhila Menon|date=8 June 2015|accessdate=9 June 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=firstweek&gt;{{cite news|title='Premam' First Week Box Office Collection: Nivin Pauly Starrer Collects ₹10.3 Crore; Breaks 'Bangalore Days', 'Drishyam' Records|url=http://www.ibtimes.co.in/premam-first-week-box-office-collection-nivin-pauly-starrer-collects-10-3-crore-breaks-634921|newspaper=[[International Business Times]]|author=Nicy V. P|date=6 June 2015|accessdate=9 June 2015}}&lt;/ref&gt;.മലയാളത്തിലെ എക്കാലത്തെയും മികച്ച വിജയചിത്രങ്ങളിലൊന്നായ  പ്രേമത്തിന്റെ തെലുക് പതിപ്പ് 2016 ഒക്ടോബറിൽ പ്രദർശനത്തിനെത്തി&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-revealed-all-the-details-about-naga-chaitanya-s-premam-remake-2140750|title=Revealed: All the details about Naga Chaitanya’s 'Premam' remake!|work=www.dnaindia.com}}&lt;/ref&gt;.

==അഭിനയിച്ചവർ ==
{{colbegin}}
* [[നിവിൻ പോളി]] - ജോർജ്ജ് ഡേവിഡ്
* [[സായി പല്ലവി]] - മലർ
* [[അനുപമ പരമേശ്വരൻ]] - മേരി ജോർജ്ജ്
* [[മഡോണ സെബാസ്റ്റ്യൻ]]  - സെലിൻ
* [[കൃഷ്ണ ശങ്കർ]] - കോയ
* [[ശബരീഷ് വർമ്മ]] - ശംഭു
* [[മണിയൻപിള്ള രാജു ]] - കോളേജ് പ്രിൻസിപ്പൽ
* ഇവ പ്രകാശ് -  സെലിൻ (ബാല്യകാലം)
* [[അൽത്താഫ് സലീം]]
* [[ജൂഡ് ആന്തണി ജോസഫ്]] - ഡോളി ഡിക്രൂസ് (ഡാൻസ് മാസ്റ്റർ)
* വിൽസൻ ജോസഫ്
* [[അഞ്ജു കുര്യൻ]] - അഞ്ജു
* റിൻസ ജേക്കബ്
* [[സൗബിൻ സാഹിർ]] - ശിവൻ സാർ (കായികാധ്യാപകൻ)
* [[വിനയ് ഫോർട്ട്]] - വിമൽ സാർ
* ദീപക് നാഥൻ
* ഐശ്വര്യ രാഘവൻ നായർ - ഐശ്വര്യ
* [[രഞ്ജി പണിക്കർ]] - ജോർജ്ജിന്റെ പിതാവ് (അതിഥി വേഷം)
* [[അൽഫോൺസ് പുത്രൻ]] - റോണി വർഗീസ്
* [[അനന്ത് നാഗ്]]  - അറിവഴകൻ
* [[ഷറഫുദ്ദീൻ]] - ഗിരിരാജൻ കോഴി{{colend}}

== സംഗീതം ==
പ്രേമത്തിന്റെ സംഗീതം നിർവഹിച്ചത്  രാജേഷ്‌ മുരുകേശൻ ആണ്.&lt;ref&gt;http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/music/Rajesh-Murugesan-scores-music-for-Premam-/articleshow/34036869.cms/&lt;/ref&gt;. [[നേരം]] എന്ന ചിത്രത്തിന് ശേഷം രാജേഷ് സംഗീതം ചെയ്ത ചിത്രം ആണിതു. &lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/features/metroplus/sounding-off-musically/article7089200.ece/ Interview with Rajesh Murugesan- The Hindu/&lt;/ref&gt;.

{{tracklist
| headline        = 
| extra_column    = ആലപിച്ചത്
| total_length    =20.06
| lyrics_credits  = yes
| title1          = ആലുവ പുഴയുടെ തീരത്ത്
| lyrics1         = [[ശബരീഷ് വർമ്മ]]
| extra1          = [[വിനീത് ശ്രീനിവാസൻ]]
| length1         = 3:03
| title2          =കാലം കെട്ടു പോയ്
| lyrics2         = [[ശബരീഷ് വർമ്മ]]
| extra2          = [[ശബരീഷ് വർമ്മ]]
| length2         = 2:47
| title3          = പതിവായ് ഞാൻ
| lyrics3         = [[ശബരീഷ് വർമ്മ]]
| extra3          = [[ശബരീഷ് വർമ്മ]], രാജേഷ് മുരുകേശൻ
| length3         = 3:31
| title4          = സീൻ കോൺട്രാ
| lyrics4         = ശബരീഷ് വർമ്മ
| extra4          = [[ശബരീഷ് വർമ്മ]]
| length4         = 2:26
| title5          = കലിപ്പ്
| lyrics5         = [[ശബരീഷ് വർമ്മ]]
| extra5          = [[മുരളി ഗോപി]], [[ശബരീഷ് വർമ്മ]]
| length5         = 3:02
| title6          = റോക്കാൻ കൂത്ത്
| lyrics6         = പ്രദീപ് പാലാർ
| extra6          = [[അനിരുദ്ധ് രവിചന്ദർ]], [[ഹരിചരൺ]]
| length6         =3:01
| title7          = മലരേ
| lyrics7         = [[ശബരീഷ് വർമ്മ]]
| extra7          = [[വിജയ് യേശുദാസ്]]
| length7         = 5:16
}}
== ഇതു കൂടി കാണുക ==
*[[എക്കാലത്തെയും മികച്ച കളക്ഷൻ നേടിയ മലയാള ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]

== അവലംബം ==
{{Reflist}}

== പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ ==
* {{IMDb title|4679210}}
* http://www.m3db.com/film/54108

[[വർഗ്ഗം:2015-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:മറ്റ് ഭാഷകളിലേക്ക് പുനഃനിർമ്മിക്കപ്പെട്ട മലയാള ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:നിവിൻ പോളി അഭിനയിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:സൗബിൻ സാഹിർ അഭിനയിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>k233lw6198dm882nyfo3wuh22u0uh4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഫോർ സീസൺസ് ഹോട്ടൽ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>317234</id>
    <revision>
      <id>4619684</id>
      <parentid>4581570</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T19:19:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11184" sha1="snar0t9v418j1r7pu6x1pt9fhfp7r5m" xml:space="preserve">{{Infobox company
| name = Four Seasons Holdings Inc.
| logo   = Four Seasons Hotels and Resorts.svg
| type   = [[Privately held company|Private]]
| foundation     = {{start date|1960}}
| hq_location_city = [[Toronto]], [[Ontario]]
| hq_location_country = [[Canada]]
| key_people     = [[Isadore Sharp]],&lt;br&gt;{{small|(Founder &amp; Chairman)}}&lt;br /&gt; J. Allen Smith,&lt;br&gt; {{small|(President &amp; CEO)}}&lt;br /&gt; Christian Clerc,&lt;br&gt;{{small|(President, Hotel Operations - Europe/Middle East/Africa)}}&lt;br /&gt; Sarah Cohen,&lt;br&gt; {{small|(Executive Vice President &amp; General Counsel)}}&lt;br /&gt; Mike Crawford,&lt;br&gt; {{small|(President, Asia/Pacific)}}&lt;br /&gt; John Davison,&lt;br&gt; {{small|(Executive Vice President &amp; CFO)}}&lt;br /&gt; Chris Hart,&lt;br&gt; {{small|(President, Hotel Operations - The Americas)}}&lt;br /&gt; Susan Helstab,&lt;br&gt; {{small|(Executive Vice President, Global Marketing)}}&lt;br /&gt; Chris Hunsberger,&lt;br&gt; {{small|(Executive Vice President, Global Human Resources &amp; Administration)}}&lt;br /&gt; William Mackay, &lt;br&gt; {{small|(President, Hotel Operations - Asia/Pacific)}}&lt;br /&gt; Christopher Norton,&lt;br&gt; {{small|(President, Global Product &amp; Operations)}}
| owner          = [[Cascade Investment]]&lt;br&gt;[[Kingdom Holding Company]]&lt;br&gt;[[Triples Holding]]
| industry       = [[Hospitality]], [[tourism]]
| revenue      = {{profit}} [[United States dollar|US$]] 4 billion (2013)
| num_employees = 44,000 (2013)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/best-companies/2014/snapshots/95.html?iid=BC14_fl_list |title=100 Best Companies to Work For - Fortune |publisher=Money.cnn.com |date= |accessdate=2015-07-30 |archive-date=2014-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407084842/http://money.cnn.com/magazines/fortune/best-companies/2014/snapshots/95.html?iid=BC14_fl_list |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| properties = 96
| homepage       = {{URL|http://www.fourseasons.com/}}
}}
ടോരോന്റോ ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഫോർ സീസൺസ് ആഡംബര ഹോട്ടൽ റിസോർട്ട് ശൃംഖലയുടെ ഭാഗമാണ് മുംബൈയിലെ പഞ്ചനക്ഷത്ര ഹോട്ടലായ ഫോർ സീസൺസ് ഹോട്ടൽ. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thehindubusinessline.in/2003/10/26/stories/2003102601490100.htm |title=Four Seasons Hotels coming to Mumbai |publisher=The Hindu Business Line |date=2003-10-26 |accessdate=2015-08-20 |archive-date=2011-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110711230353/http://www.thehindubusinessline.in/2003/10/26/stories/2003102601490100.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;വളർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ജില്ലയായ മുംബൈയിലെ വോർലിയിലാണ് ഈ ഹോട്ടൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.livemint.com/2008/02/02002630/The-most-comfortable-bed-in-to.html |title=The most comfortable bed in town - Insider |publisher=livemint.com |date=2008-02-22 |accessdate=2015-08-20}}&lt;/ref&gt; നിലവിൽ ഹോട്ടലിൽ 202 അതിഥി മുറികളുണ്ട്, മാത്രമല്ല ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഉയരത്തിലുള്ള റൂഫ്ടോപ്‌ ബാർ, അഎർ, ഉള്ളതും ഇവിടെയാണ്‌. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.business-standard.com/india/news/four-seasons-to-add-six-more-properties/361844/ |title=Four Seasons to add six more properties |publisher=Business-standard.com |date=2009-06-23 |accessdate=2015-08-20}}&lt;/ref&gt;

==ചരിത്രം==

37 നിലകളുള്ള ഈ ഹോട്ടൽ കെട്ടിടത്തിൻറെ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയായത് 2008-ൽ ആണ്. ഹോങ്ങ് കോങ്ങ് ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ലോഹൻ അസ്സോസിയേറ്റ്സിലെ ജോൺ ആർസറിയൻ ആണു ഹോട്ടൽ ഡിസൈൻ ചെയ്തത്.ഹോട്ടലിൻറെ ഉൾഭാഗം ഡിസൈൻ ചെയ്തത് ബിൽകി-ലിനസ് ആണു. 8 ദിവസത്തെ സ്ലാബ് സൈക്കിൾവെച്ചു കെട്ടിടത്തിൻറെ നിർമ്മാണം ഒന്നര വർഷം കൊണ്ടാണ് പൂർത്തീകരിച്ചത്. 37 നിലയുള്ള ടവറിൻറെ നിർമ്മാണം ഒരു വർഷത്തിനുള്ളിൽ പൂർത്തിയാക്കി, ഇന്ത്യയിലെ ഇത്തരം കെട്ടിടങ്ങളിൽ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ പൂർത്തിയാക്കിയ കെട്ടിടം എന്നാ ബഹുമതി നേടി. ന്യൂഡൽഹി കേന്ദ്രീകരിച്ചു പ്രവർത്തിക്കുന്ന ആലുവാലിയ കോണ്ട്രാക്റ്റ്സ് ലിമിറ്റഡ് ജനറൽ മാനേജർ സഞ്ജീവ് ഗാർഗ് ആണു ഈ നിർമ്മാണ പ്രവർത്തികളുടെ മാനേജർ ആയിരുന്നത്.

==സ്ഥാനം==

വോർലിയിലെ ഡോ. ഇ മോസസ് റോഡിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഫോർ സീസൺസ് ഹോട്ടൽ [[മുംബൈ]] ജില്ലയിലെ ബിസിനസ്‌ വാണിജ്യ പ്രദേശങ്ങളുടെ അടുത്താണ് എന്നതൊരു അനുയോജ്യ ഘടകമാണ് &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cleartrip.com/hotels/info/four-seasons-hotel-mumbai-707587 |title= Four Seasons Hotel Location  |publisher= cleartrip.com|accessdate=2015-08-20}}&lt;/ref&gt;
. നരിമാൻ പോയിന്റിലേക്കു 7 കിലോമീറ്ററും ബാന്ദ്ര കുർള കോംപ്ലെക്സിലേക്കു 8 കിലോമീറ്റർ ദൂരവുമാണ് ഉള്ളത്.

ചത്രപതി ശിവജി അന്താരാഷ്‌ട്ര എയർപോർട്ടിൽനിന്നും 20 കിലോമീറ്റർ മാത്രം അകലത്തിലാണ് ഫോർ സീസൺസ് [[ഹോട്ടൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.

==ഭക്ഷണശാലകൾ==

താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഭക്ഷണശാലകൾ ഹോട്ടലിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു: &lt;ref&gt;[http://www.fourseasons.com/mumbai/dining/ Mumbai Restaurant | Pubs In Mumbai | Four Seasons Hotel Mumbai] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150311065832/http://www.fourseasons.com/mumbai/dining/ |date=2015-03-11 }}. Fourseasons.com. Retrieved on 2015-08-20.&lt;/ref&gt;

* കഫെ പ്രാറ്റോ &amp; ബാർ   &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.expresshospitality.com/20080915/management03.shtml |title=Confronting luxury |publisher=Express Hospitality |date=2008-09-15 |accessdate=2015-08-20 |archive-date=2012-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120305060518/http://www.expresshospitality.com/20080915/management03.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* പൂൾ ഡെക്ക്

* സാൻ-ഖി

കഫെ പ്രാറ്റോ &amp; ബാർ വിവിധതരം രുചികളുള്ള ഇറ്റാലിയൻ, മെഡിറ്റരേറിയൻ, [[ഇന്ത്യൻ]] പാചകശാലകൾ ലഭ്യമാക്കുന്നു. ഏഷ്യൻ വിഭവങ്ങൾക്കു മാത്രമായി പ്രത്യേകമായുള്ള സാൻ-ഖി ഭക്ഷണശാല ജാപ്പനീസ്‌, ചൈനീസ്, തായ്‌ ഭക്ഷണങ്ങൾ നമുക്ക് മുന്നിൽ എത്തിക്കുന്നു. ഓപ്പൺ എയർ ഭക്ഷണശാലയായ പൂൾ ഡെക്കിൽ സലാഡ്സ്, സാൻവിച്ച്, പാനീയങ്ങൾ, ലഘു ഭക്ഷണങ്ങൾ എന്നിവ ലഭിക്കുന്നു. 

==സൗകര്യങ്ങൾ==

അറബി കടലിൻറെ മനോഹര കാഴ്ചകൾ ഹോട്ടൽ ദൃശ്യമാക്കുന്നു. ബിസിനസ്‌ സെൻറെറിൽ ഇന്റർനെറ്റ്‌ ലഭ്യത, ഓഡിയോ-വീഡിയോ ഉപകരണങ്ങളും സംവിധാനങ്ങളും, സെക്രട്ടറി സർവീസ് എന്നിവയും ലഭ്യമാണ്. ഔട്ട്‌ഡോർ നീന്തൽക്കുളം നഗരത്തിൻറെ തിരക്കുകളിൽനിന്നും സ്വസ്ഥത നൽകുന്നു. ഹോട്ടലിലെ ഹെൽത്ത്‌ ക്ലബ്ബിൽ അതിനൂതനമായ ജിം സവിശേഷതകൾ ഉൾകൊള്ളിച്ചിരിക്കുന്നു. കാർഡിയോ വാസ്കുലാർ വ്യായാമങ്ങൾക്കു പുറമേ പേശികൾ ബലപ്പെടുത്തുന്ന വ്യായാമങ്ങൾക്കുമുള്ള ഉപകരണങ്ങൾ സജ്ജമാണ്. അതിനുപുറമേ, സ്റ്റീം റൂമും സ്ഥിരമായുള്ള യോഗ അധ്യാപകനും ഉണ്ട്.

'''പ്രാഥമിക സൗകര്യങ്ങൾ:'''
* വൈഫൈ

* എയർ കണ്ടീഷണർ

* 24 മണിക്കൂർ ചെക്ക്‌ ഇൻ

* ഭക്ഷണശാല

* ബാർ

* കഫെ

* റൂം സേവനം

* ഇന്റർനെറ്റ്‌

* ബിസിനസ്‌ സെൻറെർ

* പൂൾ

* ജിം


'''പ്രാഥമിക റൂം സൗകര്യങ്ങൾ:'''
* എയർ കണ്ടീഷനിംഗ്

* ലിഫ്റ്റ്‌

* ഡോർമാൻ

* വൈഫൈ

* ഔദ്യോഗിക വിരുന്ന് സൗകര്യം

* അംഗപരിമിതിയുള്ള അതിഥികൾക്കു പ്രത്യേക സംവിധാനങ്ങൾ


'''ബിസിനസ്‌ സൗകര്യങ്ങൾ:'''
* എയർ കണ്ടീഷനിംഗ്

* ലിഫ്റ്റ്‌

* ഡോർമാൻ

* വൈഫൈ

* ഔദ്യോഗിക വിരുന്ന് സൗകര്യം

* അംഗപരിമിതിയുള്ള അതിഥികൾക്കു പ്രത്യേക സംവിധാനങ്ങൾ

==അവലംബം==
&lt;references/&gt;

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
* {{official website|http://www.fourseasons.com/mumbai/}}

[[വർഗ്ഗം:ഹോട്ടലുകൾ]]</text>
      <sha1>snar0t9v418j1r7pu6x1pt9fhfp7r5m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മംഗലത്തയിൽ അലി അബ്ദു</title>
    <ns>0</ns>
    <id>328452</id>
    <revision>
      <id>4619706</id>
      <parentid>4618287</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T01:24:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7669" sha1="7moze4bhmw2x8pt43ofr45yq37d3zya" xml:space="preserve">{{prettyurl|Mangalathayil Ali Abdu}}
{{Infobox person
| name               = മംഗലത്തയിൽ അലി അബ്ദു
[[പ്രമാണം:Dr. M.A. Abdu.jpg|ലഘുചിത്രം|ഡോ: എം. എ. അബ്ദു]]
| imagesize          = 
| caption            = മംഗലത്തയിൽ അലി അബ്ദു
| birth_date         = {{birth date|1938|07|07|df=y}}
| field              = [[ജ്യോതിശാസ്ത്രം]]
| occupation         = ബഹിരാകാശ ഗവേശകൻ, ശാസ്ത്രജ്ഞൻ
| prizes             = [[വിക്രം സാരാഭായ് മെഡൽ]] (2008)
| birth_place        = [[കൊച്ചനൂർ]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[കേരളം]]
| children           = ഹസീന എം അബ്ദു, നജീബ എം അബ്ദു, സൽമ എം അബ്ദു
| website            = http://abduma.net
}}
[[ബ്രസീൽ|ബ്രസീലിലെ]] ഒരു ബഹിരാകാശ ഗവേഷകനും ശാസ്ത്രജ്ഞനുമാണ് '''ഡോ: മംഗലത്തയിൽ അലി അബ്ദു''' എന്ന '''ഡോ. എം.എ. അബ്ദു'''.&lt;ref&gt;http://www.asiaoceania.org/aogs2015/doc/lecturers/SL/ST/ST1/ST1_Mangalathayil_Ali_Abdu_Bio.pdf&lt;/ref&gt;
== ജീവിത രേഖ ==
[[തൃശൂർ]] ജില്ലയിലെ [[കൊച്ചനൂർ|കൊച്ചനൂരിൽ]] 1938 ൽ ജനിച്ചു. 

[[അറബി]] പണ്ഡിതനും നിരവധി ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ രചയിതാവുമായ  പരേതനായ [[കൊച്ചനൂർ അലി മൗലവി|അലി മൗലവിയുടെ]] മകനാണ് അലി അബ്ദു. മാതാവ് ഖദീജ. കൊച്ചന്നൂർ മാപ്പിള എൽ.പി.സ്‌ക്കൂളിലും തൊഴിയൂർ സെന്റെ് ജോർജ് ഹൈസ്‌ക്കൂളിലുമായിരുന്നു പ്രാഥമിക വിദ്യാഭാസം. തൃശ്ശിനാപ്പിള്ളി ജമാൽ മുഹമ്മദ് കോളേജില് നിന്നും  ഇന്‌റെർ മീഡിയററ് പൂർത്തിയാക്കി‍. തുടർന്ന് എറണാകുളം മഹാരാജാസ് കോളേജില് നിന്ന് ഫിസിക്‌സിൽ ബിരുദവും (B.Sc) ബിരുദാനന്തര ബിരുദവും (M.Sc) കരസ്ഥമാക്കി. ഗുജറാത്ത് യൂനിവേർസിറ്റിയിൽ നിന്ന് 1967-ൽ ഡോക്ടറേറ്റ് ലഭിച്ചു&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.inpe.br/pos_graduacao/cursos/geo/arquivos/catalogo_ges_2015.pdf|title=CURSO DE PÓS-GRADUAÇÃO EM|publisher=National institute for Space Research, Brazil|date=|accessdate=2016-01-20|archive-date=2015-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20150526012751/http://www.inpe.br/pos_graduacao/cursos/geo/arquivos/catalogo_ges_2015.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.  തുടർന്ന് കാനഡയിലെ നാഷണൽ റിസർച്ച് കൗൺസിൽ അനുവദിച്ച റിസർച്ച്‌ ഫെല്ലോഷിപ്പ്‌ സ്വീകരിച്ച് യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് വെസ്റ്റേൺ ഓന്റാറിയോവിൽ പോസ്റ്റ് ഡോക്ടോറൽ ഗവേഷണം നടത്തി.

തുടർന്ന് ബ്രസീലിയൻ നാഷ്ണൽ സ്പെയ്സ് റിസർച്ച് സ്ഥാപനത്തിന്റെ (National Institute for Space Research) ക്ഷണം സ്വീകരിച്ച് 1973 മുതൽ അവിടെ ബഹിരാകാശ ഗവേഷണം നടത്തി&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.bv.fapesp.br/en/pesquisador/832/mangalathayil-ali-abdu/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-01-21 |archive-date=2019-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190721192419/https://bv.fapesp.br/en/pesquisador/832/mangalathayil-ali-abdu/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 
ഈ അവസരത്തിൽ സ്പേസ് റിസേർച്ച് ഓർഗനൈസേഷനും ([[:en:Committee_on_Space_Research|COSPAR)]]  ISRO യും ചേർന്ന് [[വിക്രം സാരാഭായി]]യുടെ ബഹുമാനാർത്ഥം  നൽകുന്ന ഐ എസ് ആർ ഒ വിക്രം സാരാഭായി മെഡലിന് 2008 ൽ ഇദ്ദേഹം അർഹനായി&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cosparhq.cnes.fr/awards/vikram-sarabhai|title=Vikram Sarabhai Medal |publisher=COSPAR |date= |accessdate=2016-01-20}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cea.inpe.br/noticias/noticia.php?Cod_Noticia=1427|title=Dr. Abdu receives Vikram Sarabhai Medal|access-date=|last=|first=|date=|website=INPE / Notícias - Dr. Abdu recebe medalha Vikram Sarabhai|publisher=|archive-date=2020-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028111935/http://www.cea.inpe.br/noticias/noticia.php?Cod_Noticia=1427|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. അമേരിക്കയിലെ ജിയോ ഫിസിക്കൽ യൂണിയന്റെ അംഗീകാരവും ഇദ്ദേഹത്തിന്‌ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്‌ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mangalam.com/thrissur/224982|title=നാട്ടുവർത്തമാനം|publisher=[[മംഗളം ദിനപത്രം]]|date=2014-09-04|accessdate=2016-01-20}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== അംഗീകാരങ്ങളും ബഹുമതികളും ==
* 2008 ൽ Indian Space Research Organization (ISRO) യും COSPAR ഉം സംയുക്തമായി നൽകുന്ന വിക്രം സാരാഭായ് മെഡൽ  &lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=G9Vikt5JO0E യൂട്യൂബ് വീഡിയോ]&lt;/ref&gt;. 

== പുസ്തകങ്ങൾ ==
[https://play.google.com/store/books/details/Mangalathayil_Ali_Abdu_Aeronomy_of_the_Earth_s_Atm?id=M0N-XOD5nVwC Aeronomy of the Earth's Atmosphere and Ionosphere] &lt;/br&gt;

== അവലംബം ==
&lt;references/&gt;

== കണ്ണികൾ ==
#[http://www.inpe.br/noticias/noticia.php?Cod_Noticia=4004 INPE വെബ്'സൈറ്റ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 
#[http://indianmuslimlegends.blogspot.in/2011/11/231-dr-mangalathayil-ali-abdu.html Indian Muslim Legends]
#[http://www.bv.fapesp.br/en/pesquisador/832/mangalathayil-ali-abdu/ Mangalathayil Ali Abdu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190721192419/https://bv.fapesp.br/en/pesquisador/832/mangalathayil-ali-abdu/ |date=2019-07-21 }}
#[https://www.youtube.com/watch?v=EdEPzQx-0mA Interview with V K Sreeraman]


[[വർഗ്ഗം:ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞർ]]
[[വർഗ്ഗം:1938-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]
[[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]]

{{commons category|Mangalathayil Ali Abdu}}</text>
      <sha1>7moze4bhmw2x8pt43ofr45yq37d3zya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പിക്‌സാർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>336082</id>
    <revision>
      <id>4619569</id>
      <parentid>3661105</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T13:59:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15208" sha1="i6zz9i0np6a7lgspztkk0xfymdnqh4b" xml:space="preserve">{{Infobox company
| name = പിക്‌സാർ ആനിമേഷൻ സ്റ്റുഡിയോസ്
| logo = Pixar logo.svg
| logo_size = 250px
| logo_alt = Pixar Animation Studios logo
| logo_caption = 
| image = [[File:Pixaranimationstudios.jpg|250px]]
| image_caption = പിക്സാറിന്റെ ആസ്ഥാനം
| type = വാൾട്ട് ഡിസ്നി കമ്പനിയുടെ അനുബന്ധ സ്ഥാപനം
| industry = {{plainlist|
* കമ്പ്യൂട്ടർ അനിമേഷൻ
* [[ചലച്ചിത്രം|ചലച്ചിത്രം]]
}}
| predecessors = {{plainlist|
* The [[New York Institute of Technology Computer Graphics Lab]] (1974–79)
* The Graphics Group of [[Lucasfilm]] Computer Division (1979–86)
}}
| founded = {{start date and age|1986|02|03}}
| founders = {{plainlist|
*[[Steve Jobs]]
*[[Edwin Catmull]] 
*[[Alvy Ray Smith]]&lt;ref name=&quot;Pixar Founding Documents&quot;&gt;{{cite web|first=Alvy Ray|last=Smith|authorlink=Alvy Ray Smith|url=http://alvyray.com/pixar/default.htm|title=Pixar Founding Documents|website=Alvy Ray Smith Homepage|accessdate=January 11, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050427012806/http://alvyray.com/Pixar/default.htm|archivedate=April 27, 2005|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Smith|first=Alvy Ray|title=Proof of Pixar Cofounders|url=http://alvyray.com/Pixar/documents/Pixar85-89BizPlans.pdf|format=PDF}}&lt;/ref&gt;
}}
| hq_location_city = [[Emeryville, California|Emeryville]]
| hq_location_country =[[California]], U.S.
| key_people = {{plainlist|
* എഡ്വിൻ കാറ്റ്മുൾ (പ്രസിഡൻറ്)&lt;ref name=&quot;Graser&quot;&gt;{{cite news|last1=Graser|first1=Marc|title=Walt Disney Animation, Pixar Promote Andrew Millstein, Jim Morris to President|url=https://variety.com/2014/film/news/walt-disney-animation-pixar-promote-andrew-millstein-jim-morris-to-president-1201359728/|accessdate=November 18, 2014|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|publisher=[[Penske Business Media]]|date=November 18, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141121224901/http://variety.com/2014/film/news/walt-disney-animation-pixar-promote-andrew-millstein-jim-morris-to-president-1201359728|archivedate=November 21, 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* ജോൺ ലാസ്സീറ്റർ (ചീഫ് എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഓഫീസർ)
* ജിം മോറിസ് (പ്രസിഡൻറ്)&lt;ref name=&quot;Graser&quot; /&gt;
}}
| products = {{plainlist|
* പിക്സാർ ഇമേജ് കമ്പ്യൂട്ടർ
* റെൻഡർമാൻ
* മാരിയോണറ്റ്
}}
| parent = {{plainlist|
* ദ വാൾട്ട് ഡിസ്‌നി സ്‌റ്റുഡിയോസ് &lt;br&gt;([[ദ വാൾട്ട് ഡിസ്‌നി കമ്പനി]])
}}
| subsid = പിക്സാർ കാനഡ (ഇപ്പോൾ നിലവിലില്ല)
| homepage = {{URL|www.pixar.com}}
}}

'''പിക്‌സാർ ആനിമേഷൻ സ്റ്റുഡിയോസ്''', [[കാലിഫോർണിയ]] ആസ്ഥാനമായ ഒരു അമേരിക്കൻ കമ്പ്യൂട്ടർ ആനിമേഷൻ സ്റ്റുഡിയോ ആണ്. പ്രശസ്ത ഹോളിവുഡ് സിനിമ നിർമ്മാണ കമ്പനി ആയ [[ലൂക്കാസ് ഫിലിം |ലൂക്കാസ് ഫിലിമിന്റെ]] കംപ്യൂട്ടർ വിഭാഗം ആയി 1979 - ഇൽ പ്രവർത്തനം തുടങ്ങിയ പിക്‌സാർ പിന്നീട് [[ആപ്പിൾ ഇൻകോർപ്പറേറ്റഡ്|ആപ്പിൾ]] കമ്പനിയുടെ സ്ഥാപകരിൽ ഒരാളായ [[സ്റ്റീവ് ജോബ്സ്|സ്റ്റീവ് ജോബ്‌സ്]] മുഖ്യ നിക്ഷേപകൻ ആയ ശേഷം ഒരു കോർപ്പറേഷൻ ആയി വളർന്നു. 2006 -ഇൽ [[ദ വാൾട്ട് ഡിസ്നി കമ്പനി|വാൾട്ട് ഡിസ്‌നി കമ്പനി]] 7.4 ബില്യൺ ഡോളറിന് ഏറ്റെടുത്തു. 

1995 -ഇൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ആദ്യത്തെ കമ്പ്യൂട്ടർ ആനിമേഷൻ ചിത്രമായ [[ടോയ് സ്റ്റോറി]] തുടങ്ങി, 2015 -ഇൽ പുറത്തിറങ്ങിയ [[   ദി ഗുഡ് ദിനോസർ |ദ ഗുഡ് ഡൈനൊസോർ]] വരെ പതിനാറ് ആനിമേഷൻ പതിനാറ് ചിത്രങ്ങൾ പിക്‌സാർ നിർമിച്ചു.  [[ ഫൈൻഡിങ് നീമോ  |ഫൈൻഡിങ് നീമോ (2003)]], [[ടോയ് സ്റ്റോറി 3|ടോയ് സ്റ്റോറി 3 (2010)]], [[ഇൻസൈഡ് ഔട്ട് (2015)]] എന്നീ ചിത്രങ്ങൾ എക്കാലത്തെയും അമ്പത് പണം വാരി ചിത്രങ്ങളിൽ ഒന്നായി. ഇന്ന് വരെ പുറത്തിറക്കിയ പതിനാറു ചിത്രങ്ങളിൽ പതിമൂന്നും ഏറ്റവും കളക്ഷൻ നേടിയ അമ്പത് ആനിമേഷൻ ചിത്രങ്ങളിൽ പെടുന്നു. 

പിക്‌സാർ ഇതുവരെ പതിനഞ്ച് അക്കാദമി അവാർഡുകളും, ഏഴ് ഗോൾഡൻ ഗ്ലോബ് അവാർഡുകളും, പതിനൊന്ന് [[ ഗ്രാമി അവാർഡ് |ഗ്രാമി അവാർഡുകളും]] നേടി. 2001 മുതൽ ഇങ്ങോട്ട് ഏതാണ്ട് എല്ലാവർഷവും പിക്സറിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ മികച്ച ആനിമേഷൻ ചിത്രത്തിനുള്ള അക്കാദമി അവാർഡിന് നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്, അതിൽ എട്ട് തവണ വിജയിക്കുകയും ചെയ്തു. [[ ഫൈൻഡിങ് നീമോ |ഫൈൻഡിങ് നീമോ (2003)]], [[ടോയ് സ്റ്റോറി 3|ടോയ് സ്റ്റോറി 3 (2010)]], [[ഇൻസൈഡ് ഔട്ട് (2015)]] എന്നിവ കൂടാതെ [[ദ ഇൻക്രെഡിബിൾസ് (2004)]], [[ റാറ്ററ്റൂയി |റാറ്ററ്റൂയി (2007)]], [[വാൾ-ഇ|വാൾ-ഇ (2008)]], [[അപ്പ് (2009 ചലച്ചിത്രം)|അപ്പ് (2009)]], [[ബ്രേവ് (2012 ചലച്ചിത്രം)|ബ്രേവ് (2012)]] എന്നിവയും ആ പട്ടികയിൽപ്പെടും. [[ മോൺസ്റ്റേഴ്‌സ്, ഇൻക്  |മോൺസ്റ്റേഴ്‌സ്, ഇൻക് (2001)]], [[കാർസ് (2006)]] എന്നിവ മാത്രമാണ് മികച്ച ആനിമേഷൻ ചിത്രമായി അക്കാദമി അവാർഡിന് നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ട് അവാർഡ് ലഭിക്കാതെ പോയ ചിത്രങ്ങൾ. [[മോൺസ്റ്റേഴ്‌സ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി (2013)]], [[  ദി ഗുഡ് ദിനോസർ   |ദ ഗുഡ് ഡൈനൊസോർ (2015)]] മാത്രമാണ് ഒരു ഇനത്തിലും അക്കാദമി അവാർഡിന് നാമനിർദ്ദേശം ലഭിക്കാതെ പോയ പിക്‌സാർ ചിത്രങ്ങൾ. 

== പിക്‌സാർ ചിത്രങ്ങളുടെ പട്ടിക==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; margin=auto; width:100%;&quot;
|-
! rowspan=2 | #
! rowspan=2 width=15% | ചിത്രം
! rowspan=2 width=10% | റിലീസ് തീയതി
! rowspan=2 width=20% | സംവിധായകൻ
! colspan=2 width=30% | എഴുത്തുകാരൻ
! rowspan=2 width=15% | നിർമ്മാണം
! rowspan=2 width=15% | സംഗീതം
|-
! width=15% | കഥ
! width=15% | തിരക്കഥ
|-
| 1
| ''[[ടോയ് സ്റ്റോറി]]'' 
| നവംബർ 22, 1995
| [[ജോൺ ലാസെറ്റർ|ജോൺ ലാസെറ്റർ]]
| ജോൺ ലാസെറ്റർ, [[Pete Docter]], [[Andrew Stanton]] and [[Joe Ranft]]
| [[Joss Whedon]], Andrew Stanton, [[Joel Cohen (writer)|Joel Cohen]] and [[Alec Sokolow]]
| [[Ralph Guggenheim]] and [[Bonnie Arnold]]
| rowspan=&quot;4&quot;|[[Randy Newman]]
|-
| 2
| ''[[എ ബഗ്‌സ് ലൈഫ്]]'' 
| നവംബർ 25, 1998
| ജോൺ ലാസെറ്റർ&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Co-Director'':&lt;/small&gt; Andrew Stanton
| ജോൺ ലാസെറ്റർ, Andrew Stanton and Joe Ranft
| Andrew Stanton, Donald McEnery and Bob Shaw
| [[Darla K. Anderson]] and Kevin Reher
|-
| 3
| ''[[ടോയ് സ്റ്റോറി 2]]''
| നവംബർ 24, 1999
| ജോൺ ലാസെറ്റർ&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Co-Directors'':&lt;/small&gt; [[Lee Unkrich]] and [[Ash Brannon]]
| ജോൺ ലാസെറ്റർ, Pete Docter, Ash Brannon and Andrew Stanton
| Andrew Stanton, Rita Hsiao, Doug Chamberlin and Chris Webb
| Helene Plotkin and Karen Robert Jackson
|-
| 4
| ''[[മോൺസ്റ്റേഴ്‌സ്, ഇൻക്]]'' 
| നവംബർ 2, 2001
| Pete Docter&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Co-Directors'':&lt;/small&gt; Lee Unkrich and [[David Silverman (animator)|David Silverman]]
| Pete Docter, [[Jill Culton]], [[Jeff Pidgeon]] and [[Ralph Eggleston]]
| Andrew Stanton and [[Dan Gerson]]
| Darla K. Anderson
|-
| 5
| ''[[ഫൈൻഡിങ് നീമോ]]'' 
| മെയ് 30, 2003
| Andrew Stanton&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Co-Director'':&lt;/small&gt; Lee Unkrich
| Andrew Stanton
| Andrew Stanton, [[Bob Peterson (filmmaker)|Bob Peterson]] and [[David Reynolds (screenwriter)|David Reynolds]]
| Graham Walters
| [[Thomas Newman]]
|-
| 6
| ''[[ ദ ഇൻക്രെഡിബിൾസ്]]''
| നവംബർ 5, 2004
| colspan=&quot;3&quot;|[[Brad Bird]]
| [[John Walker (film producer)|John Walker]]
| [[Michael Giacchino]]
|-
| 7
| ''[[ കാർസ്|കാർസ്]]'' 
| ജൂൺ 9, 2006
| ജോൺ ലാസെറ്റർ&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Co-Director'':&lt;/small&gt; Joe Ranft
| ജോൺ ലാസെറ്റർ, Joe Ranft and [[Jorgen Klubien]]
| [[Dan Fogelman]], John Lasseter, Joe Ranft, Kiel Murray, Phil Lorin and Jorgen Klubien
| Darla K. Anderson
| Randy Newman
|-
| 8
| ''[[റാറ്ററ്റൂയി| റാറ്ററ്റൂയി]]''
| ജൂൺ 29, 2007
| Brad Bird&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Co-Director'':&lt;/small&gt; [[Jan Pinkava]]
| Jan Pinkava, Jim Capobianco and Brad Bird
| Brad Bird
| [[Brad Lewis]]
| Michael Giacchino
|-
| 9
| ''[[വാൾ-ഇ |വാൾ-ഇ]]''
| ജൂൺ 27, 2008
| Andrew Stanton
| Andrew Stanton and Pete Docter
| Andrew Stanton and [[Jim Reardon]]
| [[Jim Morris (film producer)|Jim Morris]]
| Thomas Newman
|-
| 10
| ''[[അപ്പ് (2009 ചലച്ചിത്രം)|അപ്പ്]]''
| മെയ് 29, 2009
| Pete Docter&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Co-Director'':&lt;/small&gt; Bob Peterson
| Pete Docter, Bob Peterson and [[Tom McCarthy (director)|Tom McCarthy]]
| Bob Peterson and Pete Docter
| [[Jonas Rivera]]
| Michael Giacchino
|-
| 11
| ''[[ടോയ് സ്റ്റോറി 3]]''
| ജൂൺ 18, 2010
| Lee Unkrich
| ജോൺ ലാസെറ്റർ, Andrew Stanton and Lee Unkrich
| [[Michael Arndt]]
| Darla K. Anderson
| Randy Newman
|-
| 12
| ''[[കാർസ് 2]]''
| ജൂൺ 24, 2011
| ജോൺ ലാസെറ്റർ&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Co-Director'':&lt;/small&gt; Brad Lewis
| ജോൺ ലാസെറ്റർ, Brad Lewis and Dan Fogelman
| [[Ben Queen]]
| Denise Ream
| Michael Giacchino
|-
| 13
| ''[[ബ്രേവ് (2012 ചലച്ചിത്രം)|ബ്രേവ്]]''
| ജൂൺ 22, 2012
| [[Mark Andrews (filmmaker)|Mark Andrews]] and [[Brenda Chapman]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Co-Director'':&lt;/small&gt; [[Steve Purcell]]
| Brenda Chapman
| Mark Andrews, Steve Purcell, Brenda Chapman and [[Irene Mecchi]]
| [[Katherine Sarafian]]
| [[Patrick Doyle]]
|-
| 14
| ''[[ മോൺസ്റ്റേഴ്‌സ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി]]''
| ജൂൺ 21, 2013
| [[Dan Scanlon]]
| colspan=&quot;2&quot;|Dan Scanlon, Dan Gerson and Robert L. Baird
| [[Kori Rae]]
| Randy Newman
|-
| 15
| ''[[ഇൻസൈഡ് ഔട്ട് (2015)|ഇൻസൈഡ് ഔട്ട്]]''
| ജൂൺ 19, 2015
| Pete Docter&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Co-Director'':&lt;/small&gt; [[Ronnie del Carmen]]
| Pete Docter and Ronnie del Carmen
| Pete Docter, [[Meg LeFauve]] and [[Josh Cooley]]
| Jonas Rivera
| Michael Giacchino
|-
| 16
| ''[[ദി ഗുഡ് ദിനോസർ |ദ ഗുഡ് ഡൈനൊസോർ ]]''
| നവംബർ 25, 2015
| [[Peter Sohn]]
| Peter Sohn, Erik Benson, Meg LeFauve, Kelsey Mann and Bob Peterson
| Meg LeFauve
| Denise Ream
| [[Mychael Danna|Mychael]] and [[Jeff Danna]]
|-
| 17
| ''[[ ഫൈൻഡിങ് ഡോറി]]''
| ജൂൺ 17, 2016
| Andrew Stanton&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Co-Director'':&lt;/small&gt; [[Angus MacLane]]
| Andrew Stanton 
| Andrew Stanton and Victoria Strouse
| Lindsey Collins
| Thomas Newman
|}

== അവലംബം ==
* [http://alvyray.com/pixar/default.htm/ Pixar Founding Documents] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409060200/http://alvyray.com/Pixar/default.htm |date=2016-04-09 }} Alvy Pixar History Page
* [http://money.cnn.com/2006/01/24/news/companies/disney_pixar_deal/ Disney buys Pixar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208112106/https://money.cnn.com/2006/01/24/news/companies/disney_pixar_deal/ |date=2019-12-08 }} CNN Money
* [http://www.nytimes.com/2006/01/25/business/25disney.html?_r=1&amp;oref=slogin/ Disney Agrees to Acquire Pixar in a $7.4 Billion Deal] The New York Times
* [http://www.boxofficemojo.com/franchises/chart/?id=pixar.htm/ Pixar Movies at the Box Office]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Box Office Mojo
*

[[വർഗ്ഗം:വ്യവസായസ്ഥാപനങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:അനിമേഷൻ]]
[[വർഗ്ഗം:അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:അക്കാദമി അവാർഡിന് നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ട ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഏറ്റവുമധികം കളക്ഷൻ നേടിയ ചിത്രങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പിക്സാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ആനിമേഷൻ സ്റ്റുഡിയോകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ദ വാൾട്ട് ഡിസ്നി കമ്പനി]]</text>
      <sha1>i6zz9i0np6a7lgspztkk0xfymdnqh4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ടി.പി. രാമകൃഷ്ണൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>339403</id>
    <revision>
      <id>4619794</id>
      <parentid>4519724</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T08:22:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10881" sha1="b9268g9fpradvzgrto5tu5tsgo72gyd" xml:space="preserve">{{infobox politician 
| name =ടി.പി. രാമകൃഷ്ണൻ
| image = T.P. Ramakrishnan.jpg
| birth_date = {{birth date and age|1949|06|15|df=yes}}
| birth_place = നമ്പ്രത്ത്കര, പേരാമ്പ്ര,
കോഴിക്കോട് ജില്ല
| death_date =
| death_place =
| office = ഇടതുമുന്നണി കൺവീനർ
| term = 2024-തുടരുന്നു
| predecessor = ഇ.പി.ജയരാജൻ
| successor =
| office2 =കേരള നിയമസഭാംഗം
| term2 = 2021, 2016, 2001
| constituency2 = പേരാമ്പ്ര
| office3 =കേരളത്തിലെ എക്സൈസ്, തൊഴിൽ വകുപ്പ് മന്ത്രി
| term3 = 2016-2021
| predecessor3 = കെ. ബാബു
| successor3 =എം.വി.ഗോവിന്ദൻ മാസ്റ്റർ
| party = കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ
(മാർക്സിസ്റ്റ്)
| spouse = എം.കെ.നളിനി
| children = 2
| year = 2024
| date = ഓഗസ്റ്റ് 31
| source = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/98%20Ramakrishnan%20T%20P.pdf നിയമസഭ
}}
2024 ഓഗസ്റ്റ് 31 മുതൽ ഇടതുമുന്നണി
കൺവീനറായി തുടരുന്ന 
കോഴിക്കോട് ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ള
മുതിർന്ന സിപിഎം നേതാവാണ്
''' ടി പി.രാമകൃഷ്ണൻ(ജനനം : 15 ജൂൺ 1949) ''' 2016 മുതൽ 2026 വരെ  പേരാമ്പ്രയിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാംഗമായിരുന്നു. ഒന്നാം 
പിണറായി സർക്കാരിലെ സംസ്ഥാന
എക്സൈസ് തൊഴിൽ വകുപ്പ് മന്ത്രിയായിരുന്നു. 
നിലവിൽ മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ
കേന്ദ്ര കമ്മിറ്റി അംഗവും സിഐടിയു സംസ്ഥാന പ്രസിഡൻ്റുമാണ്.&lt;ref&gt;[https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/tp-ramakrishnan-elected-as-ldf-convener-1.9860598? ടിപി രാമകൃഷ്ണൻ ഇടതുമുന്നണി കൺവീനർ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/ep-jayarajan-removed-from-ldf-convener-1.9860715? ഇപി ജയരാജന് പകരം ടിപി രാമകൃഷ്ണൻ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2024/08/31/tp-ramakrishnan-new-ldf-convener.html ടിപി രാമകൃഷ്ണൻ എൽഡിഎഫ് കൺവീനർ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2023/11/30/t-p-ramakrishnan-appointed-as-citu-state-president.html ടിപി രാമകൃഷ്ണൻ സിഐടിയു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ്]&lt;/ref&gt;

== ജീവിത രേഖ ==
കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ പേരാമ്പ്ര താലൂക്കിലെ കീഴരിയൂർ പഞ്ചായത്തിലെ
നമ്പ്രത്ത്കരയിൽ ശങ്കരൻ്റെയും മാണിക്യത്തിൻ്റെയും മകനായി 
1949 ജൂൺ 15ന് ജനനം.
നമ്പ്രത്ത്കര യുപി സ്കൂൾ, കൊയിലാണ്ടി ഗവ.ബോയ്സ്, നടുവത്തൂർ ഹൈസ്കൂൾ
എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയ രാമകൃഷ്ണൻ
കോഴിക്കോട് ഗവ. ആർട്ട്സ് &amp; സയൻസ്
കോളേജിൽ നിന്ന് പ്രീഡിഗ്രി പഠനം പൂർത്തിയാക്കി.

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==

മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ
ആദ്യകാല വിദ്യാർത്ഥി 
യുവജന സംഘടനകളായ
കെഎസ്എഫ്,കെഎസ്വൈഎഫ് സംഘടനകളിലൂടെ 
പൊതുരംഗത്ത് എത്തിയ
രാമകൃഷ്ണൻ 1968-ൽ മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയിൽ അംഗമായി.

മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ കടിയങ്ങാട് 
ലോക്കൽ കമ്മിറ്റി, ബാലുശ്ശേരി, 
പേരാമ്പ്ര ഏരിയ കമ്മിറ്റികളുടെ സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ച രാമകൃഷ്ണൻ
1980-ൽ കോഴിക്കോട് ജില്ലാ കമ്മിറ്റിയിലും
1990-ൽ ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയേറ്റിലും അംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.
2001-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ
പേരാമ്പ്രയിൽ നിന്ന് ആദ്യമായി
നിയമസഭയിൽ അംഗമായി.

മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ 
കോഴിക്കോട് ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയായിരുന്ന
വി.വി. ദക്ഷിണാമൂർത്തി പാർട്ടി സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയേറ്റ് അംഗമായതിനെ തുടർന്ന്
2005-ൽ കോഴിക്കോട് ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയായി. 2006-ൽ പാർട്ടി
സംസ്ഥാന കമ്മിറ്റിയിൽ അംഗമായ
രാമകൃഷ്ണൻ 2014 വരെ ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയായി തുടർന്നു.

2015-ൽ പാർട്ടി സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയേറ്റ് അംഗമായ രാമകൃഷ്ണൻ 2016-ലെ
നിയമസഭ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 
പേരാമ്പ്രയിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു ഒന്നാം
പിണറായി മന്ത്രിസഭയിലെ സംസ്ഥാന എക്സൈസ്, തൊഴിൽ വകുപ്പുകളുടെ ചുമതലയുള്ള കാബിനറ്റ് മന്ത്രിയായി.
2021-ൽ പേരാമ്പ്രയിൽ നിന്ന് വീണ്ടും 
നിയമസഭാംഗമായി.

2023-ൽ സിഐടിയു സംസ്ഥാന പ്രസിഡൻ്റായിരുന്ന ആനത്തലവട്ടം ആനന്ദൻ
അന്തരിച്ചതിനെ തുടർന്ന്
സിഐടിയു സംസ്ഥാന പ്രസിഡൻ്റായി
തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.

2024-ലെ ലോക്‌സഭ ഇലക്ഷൻ വിവാദങ്ങളെ തുടർന്ന് ഇടതുമുന്നണി
കൺവീനറായിരുന്ന ഇ.പി. ജയരാജന്
പകരം ഇടതുമുന്നണി കൺവീനറായി
ടി പി രാമകൃഷ്ണനെ 
2024 ഓഗസ്റ്റ് 31ന് നടന്ന മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ സംസ്ഥാന കമ്മിറ്റി 
യോഗം തിരഞ്ഞെടുത്തു. 24ാം പാർട്ടി കോൺഗ്രസ്സിൽ കേന്ദ്ര കമ്മിറ്റി അംംഗമായി തെരെഞ്ഞെടുത്തു.

''' പ്രധാന പദവികളിൽ '''

* 2025 സി പി ഐ (എം) കേന്ദ്ര കമ്മിറ്റി അംഗം
* 2024 : ഇടതുമുന്നണി കൺവീനർ
* 2023 : സിഐടിയു സംസ്ഥാനപ്രസിഡന്റ്
* 2021 : നിയമസഭാംഗം, പേരാമ്പ്ര
* 2016-2021 : സംസ്ഥാന എക്സൈസ്,തൊഴിൽ വകുപ്പ് മന്ത്രി
* 2016 : നിയമസഭാംഗം, പേരാമ്പ്ര
* 2015 : സിപിഎം സംസ്ഥാന സെക്രട്ടേറിയറ്റ് അംഗം
* 2006 : സിപിഎം സംസ്ഥാന കമ്മിറ്റി അംഗം
* 2005-2014 : സിപിഎം കോഴിക്കോട് ജില്ലാ സെക്രട്ടറി
* 1990 : സിപിഎം കോഴിക്കോട് ജില്ലാ സെക്രട്ടേറിയറ്റ് അംഗം
* 1981-1990 : സിപിഎം പേരാമ്പ്ര ഏരിയ കമ്മിറ്റി സെക്രട്ടറി
* 1980 : സിപിഎം കോഴിക്കോട് ജില്ലാ കമ്മിറ്റി അംഗം
* 1979-1981 : സിപിഎം ബാലുശേരി ഏരിയ കമ്മിറ്റി സെക്രട്ടറി
* 1973-1976 : സിപിഎം കടിയങ്ങാട് ലോക്കൽ കമ്മിറ്റി സെക്രട്ടറി
* 1970-1973 : സിപിഎം കീഴരിയൂർ ലോക്കൽ കമ്മിറ്റി അംഗം
* 1968 : സിപിഎം അംഗം&lt;ref&gt;[https://www.asianetnews.com/kerala-news/tp-ramakrishnan-new-ldf-convener-in-kerala-sj30v6 സിപിഎമ്മിലെ സൗമ്യ മുഖം വെല്ലുവിളികൾ നേരിടാൻ ടിപി രാമകൃഷ്ണൻ]&lt;/ref&gt;

== സ്വകാര്യ ജീവിതം ==
* ഭാര്യ : എം.കെ നളിനി
* മക്കൾ
* രാജുലാൽ
* രഞ്ജിനി

==അവലംബം==
{{reflist}}
{{Fourteenth KLA}}
{{DEFAULTSORT:രാമകൃഷ്ണൻ}}
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ തൊഴിൽ വകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ എക്സൈസ് വകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:1950-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജൂൺ 15-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>b9268g9fpradvzgrto5tu5tsgo72gyd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619795</id>
      <parentid>4619794</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T08:22:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10880" sha1="ss4aocrta2nqmsxfvjcfk6g51n5oiya" xml:space="preserve">{{infobox politician 
| name =ടി.പി. രാമകൃഷ്ണൻ
| image = T.P. Ramakrishnan.jpg
| birth_date = {{birth date and age|1949|06|15|df=yes}}
| birth_place = നമ്പ്രത്ത്കര, പേരാമ്പ്ര,
കോഴിക്കോട് ജില്ല
| death_date =
| death_place =
| office = ഇടതുമുന്നണി കൺവീനർ
| term = 2024-തുടരുന്നു
| predecessor = ഇ.പി.ജയരാജൻ
| successor =
| office2 =കേരള നിയമസഭാംഗം
| term2 = 2021, 2016, 2001
| constituency2 = പേരാമ്പ്ര
| office3 =കേരളത്തിലെ എക്സൈസ്, തൊഴിൽ വകുപ്പ് മന്ത്രി
| term3 = 2016-2021
| predecessor3 = കെ. ബാബു
| successor3 =എം.വി.ഗോവിന്ദൻ മാസ്റ്റർ
| party = കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ
(മാർക്സിസ്റ്റ്)
| spouse = എം.കെ.നളിനി
| children = 2
| year = 2024
| date = ഓഗസ്റ്റ് 31
| source = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/98%20Ramakrishnan%20T%20P.pdf നിയമസഭ
}}
2024 ഓഗസ്റ്റ് 31 മുതൽ ഇടതുമുന്നണി
കൺവീനറായി തുടരുന്ന 
കോഴിക്കോട് ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ള
മുതിർന്ന സിപിഎം നേതാവാണ്
''' ടി പി.രാമകൃഷ്ണൻ(ജനനം : 15 ജൂൺ 1949) ''' 2016 മുതൽ 2026 വരെ  പേരാമ്പ്രയിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാംഗമായിരുന്നു. 
ഒന്നാം പിണറായി സർക്കാരിലെ സംസ്ഥാന
എക്സൈസ് തൊഴിൽ വകുപ്പ് മന്ത്രിയായിരുന്നു. നിലവിൽ മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ കേന്ദ്ര കമ്മിറ്റി അംഗവും സിഐടിയു സംസ്ഥാന പ്രസിഡൻ്റുമാണ്.&lt;ref&gt;[https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/tp-ramakrishnan-elected-as-ldf-convener-1.9860598? ടിപി രാമകൃഷ്ണൻ ഇടതുമുന്നണി കൺവീനർ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/ep-jayarajan-removed-from-ldf-convener-1.9860715? ഇപി ജയരാജന് പകരം ടിപി രാമകൃഷ്ണൻ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2024/08/31/tp-ramakrishnan-new-ldf-convener.html ടിപി രാമകൃഷ്ണൻ എൽഡിഎഫ് കൺവീനർ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2023/11/30/t-p-ramakrishnan-appointed-as-citu-state-president.html ടിപി രാമകൃഷ്ണൻ സിഐടിയു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ്]&lt;/ref&gt;

== ജീവിത രേഖ ==
കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ പേരാമ്പ്ര താലൂക്കിലെ കീഴരിയൂർ പഞ്ചായത്തിലെ
നമ്പ്രത്ത്കരയിൽ ശങ്കരൻ്റെയും മാണിക്യത്തിൻ്റെയും മകനായി 
1949 ജൂൺ 15ന് ജനനം.
നമ്പ്രത്ത്കര യുപി സ്കൂൾ, കൊയിലാണ്ടി ഗവ.ബോയ്സ്, നടുവത്തൂർ ഹൈസ്കൂൾ
എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയ രാമകൃഷ്ണൻ
കോഴിക്കോട് ഗവ. ആർട്ട്സ് &amp; സയൻസ്
കോളേജിൽ നിന്ന് പ്രീഡിഗ്രി പഠനം പൂർത്തിയാക്കി.

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==

മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ
ആദ്യകാല വിദ്യാർത്ഥി 
യുവജന സംഘടനകളായ
കെഎസ്എഫ്,കെഎസ്വൈഎഫ് സംഘടനകളിലൂടെ 
പൊതുരംഗത്ത് എത്തിയ
രാമകൃഷ്ണൻ 1968-ൽ മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയിൽ അംഗമായി.

മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ കടിയങ്ങാട് 
ലോക്കൽ കമ്മിറ്റി, ബാലുശ്ശേരി, 
പേരാമ്പ്ര ഏരിയ കമ്മിറ്റികളുടെ സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ച രാമകൃഷ്ണൻ
1980-ൽ കോഴിക്കോട് ജില്ലാ കമ്മിറ്റിയിലും
1990-ൽ ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയേറ്റിലും അംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.
2001-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ
പേരാമ്പ്രയിൽ നിന്ന് ആദ്യമായി
നിയമസഭയിൽ അംഗമായി.

മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ 
കോഴിക്കോട് ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയായിരുന്ന
വി.വി. ദക്ഷിണാമൂർത്തി പാർട്ടി സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയേറ്റ് അംഗമായതിനെ തുടർന്ന്
2005-ൽ കോഴിക്കോട് ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയായി. 2006-ൽ പാർട്ടി
സംസ്ഥാന കമ്മിറ്റിയിൽ അംഗമായ
രാമകൃഷ്ണൻ 2014 വരെ ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയായി തുടർന്നു.

2015-ൽ പാർട്ടി സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയേറ്റ് അംഗമായ രാമകൃഷ്ണൻ 2016-ലെ
നിയമസഭ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 
പേരാമ്പ്രയിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു ഒന്നാം
പിണറായി മന്ത്രിസഭയിലെ സംസ്ഥാന എക്സൈസ്, തൊഴിൽ വകുപ്പുകളുടെ ചുമതലയുള്ള കാബിനറ്റ് മന്ത്രിയായി.
2021-ൽ പേരാമ്പ്രയിൽ നിന്ന് വീണ്ടും 
നിയമസഭാംഗമായി.

2023-ൽ സിഐടിയു സംസ്ഥാന പ്രസിഡൻ്റായിരുന്ന ആനത്തലവട്ടം ആനന്ദൻ
അന്തരിച്ചതിനെ തുടർന്ന്
സിഐടിയു സംസ്ഥാന പ്രസിഡൻ്റായി
തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.

2024-ലെ ലോക്‌സഭ ഇലക്ഷൻ വിവാദങ്ങളെ തുടർന്ന് ഇടതുമുന്നണി
കൺവീനറായിരുന്ന ഇ.പി. ജയരാജന്
പകരം ഇടതുമുന്നണി കൺവീനറായി
ടി പി രാമകൃഷ്ണനെ 
2024 ഓഗസ്റ്റ് 31ന് നടന്ന മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ സംസ്ഥാന കമ്മിറ്റി 
യോഗം തിരഞ്ഞെടുത്തു. 24ാം പാർട്ടി കോൺഗ്രസ്സിൽ കേന്ദ്ര കമ്മിറ്റി അംംഗമായി തെരെഞ്ഞെടുത്തു.

''' പ്രധാന പദവികളിൽ '''

* 2025 സി പി ഐ (എം) കേന്ദ്ര കമ്മിറ്റി അംഗം
* 2024 : ഇടതുമുന്നണി കൺവീനർ
* 2023 : സിഐടിയു സംസ്ഥാനപ്രസിഡന്റ്
* 2021 : നിയമസഭാംഗം, പേരാമ്പ്ര
* 2016-2021 : സംസ്ഥാന എക്സൈസ്,തൊഴിൽ വകുപ്പ് മന്ത്രി
* 2016 : നിയമസഭാംഗം, പേരാമ്പ്ര
* 2015 : സിപിഎം സംസ്ഥാന സെക്രട്ടേറിയറ്റ് അംഗം
* 2006 : സിപിഎം സംസ്ഥാന കമ്മിറ്റി അംഗം
* 2005-2014 : സിപിഎം കോഴിക്കോട് ജില്ലാ സെക്രട്ടറി
* 1990 : സിപിഎം കോഴിക്കോട് ജില്ലാ സെക്രട്ടേറിയറ്റ് അംഗം
* 1981-1990 : സിപിഎം പേരാമ്പ്ര ഏരിയ കമ്മിറ്റി സെക്രട്ടറി
* 1980 : സിപിഎം കോഴിക്കോട് ജില്ലാ കമ്മിറ്റി അംഗം
* 1979-1981 : സിപിഎം ബാലുശേരി ഏരിയ കമ്മിറ്റി സെക്രട്ടറി
* 1973-1976 : സിപിഎം കടിയങ്ങാട് ലോക്കൽ കമ്മിറ്റി സെക്രട്ടറി
* 1970-1973 : സിപിഎം കീഴരിയൂർ ലോക്കൽ കമ്മിറ്റി അംഗം
* 1968 : സിപിഎം അംഗം&lt;ref&gt;[https://www.asianetnews.com/kerala-news/tp-ramakrishnan-new-ldf-convener-in-kerala-sj30v6 സിപിഎമ്മിലെ സൗമ്യ മുഖം വെല്ലുവിളികൾ നേരിടാൻ ടിപി രാമകൃഷ്ണൻ]&lt;/ref&gt;

== സ്വകാര്യ ജീവിതം ==
* ഭാര്യ : എം.കെ നളിനി
* മക്കൾ
* രാജുലാൽ
* രഞ്ജിനി

==അവലംബം==
{{reflist}}
{{Fourteenth KLA}}
{{DEFAULTSORT:രാമകൃഷ്ണൻ}}
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ തൊഴിൽ വകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ എക്സൈസ് വകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:1950-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജൂൺ 15-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>ss4aocrta2nqmsxfvjcfk6g51n5oiya</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619796</id>
      <parentid>4619795</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T08:23:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം */</comment>
      <origin>4619796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10875" sha1="7zh6hvykc2skzc00tbjo68f1k4huoss" xml:space="preserve">{{infobox politician 
| name =ടി.പി. രാമകൃഷ്ണൻ
| image = T.P. Ramakrishnan.jpg
| birth_date = {{birth date and age|1949|06|15|df=yes}}
| birth_place = നമ്പ്രത്ത്കര, പേരാമ്പ്ര,
കോഴിക്കോട് ജില്ല
| death_date =
| death_place =
| office = ഇടതുമുന്നണി കൺവീനർ
| term = 2024-തുടരുന്നു
| predecessor = ഇ.പി.ജയരാജൻ
| successor =
| office2 =കേരള നിയമസഭാംഗം
| term2 = 2021, 2016, 2001
| constituency2 = പേരാമ്പ്ര
| office3 =കേരളത്തിലെ എക്സൈസ്, തൊഴിൽ വകുപ്പ് മന്ത്രി
| term3 = 2016-2021
| predecessor3 = കെ. ബാബു
| successor3 =എം.വി.ഗോവിന്ദൻ മാസ്റ്റർ
| party = കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ
(മാർക്സിസ്റ്റ്)
| spouse = എം.കെ.നളിനി
| children = 2
| year = 2024
| date = ഓഗസ്റ്റ് 31
| source = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/98%20Ramakrishnan%20T%20P.pdf നിയമസഭ
}}
2024 ഓഗസ്റ്റ് 31 മുതൽ ഇടതുമുന്നണി
കൺവീനറായി തുടരുന്ന 
കോഴിക്കോട് ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ള
മുതിർന്ന സിപിഎം നേതാവാണ്
''' ടി പി.രാമകൃഷ്ണൻ(ജനനം : 15 ജൂൺ 1949) ''' 2016 മുതൽ 2026 വരെ  പേരാമ്പ്രയിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാംഗമായിരുന്നു. 
ഒന്നാം പിണറായി സർക്കാരിലെ സംസ്ഥാന
എക്സൈസ് തൊഴിൽ വകുപ്പ് മന്ത്രിയായിരുന്നു. നിലവിൽ മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ കേന്ദ്ര കമ്മിറ്റി അംഗവും സിഐടിയു സംസ്ഥാന പ്രസിഡൻ്റുമാണ്.&lt;ref&gt;[https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/tp-ramakrishnan-elected-as-ldf-convener-1.9860598? ടിപി രാമകൃഷ്ണൻ ഇടതുമുന്നണി കൺവീനർ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/ep-jayarajan-removed-from-ldf-convener-1.9860715? ഇപി ജയരാജന് പകരം ടിപി രാമകൃഷ്ണൻ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2024/08/31/tp-ramakrishnan-new-ldf-convener.html ടിപി രാമകൃഷ്ണൻ എൽഡിഎഫ് കൺവീനർ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2023/11/30/t-p-ramakrishnan-appointed-as-citu-state-president.html ടിപി രാമകൃഷ്ണൻ സിഐടിയു സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റ്]&lt;/ref&gt;

== ജീവിത രേഖ ==
കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ പേരാമ്പ്ര താലൂക്കിലെ കീഴരിയൂർ പഞ്ചായത്തിലെ
നമ്പ്രത്ത്കരയിൽ ശങ്കരൻ്റെയും മാണിക്യത്തിൻ്റെയും മകനായി 
1949 ജൂൺ 15ന് ജനനം.
നമ്പ്രത്ത്കര യുപി സ്കൂൾ, കൊയിലാണ്ടി ഗവ.ബോയ്സ്, നടുവത്തൂർ ഹൈസ്കൂൾ
എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയ രാമകൃഷ്ണൻ
കോഴിക്കോട് ഗവ. ആർട്ട്സ് &amp; സയൻസ്
കോളേജിൽ നിന്ന് പ്രീഡിഗ്രി പഠനം പൂർത്തിയാക്കി.

==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം==

മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ
ആദ്യകാല വിദ്യാർത്ഥി 
യുവജന സംഘടനകളായ
കെഎസ്എഫ്,കെഎസ്വൈഎഫ് സംഘടനകളിലൂടെ 
പൊതുരംഗത്ത് എത്തിയ
രാമകൃഷ്ണൻ 1968-ൽ മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയിൽ അംഗമായി.

മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ കടിയങ്ങാട് 
ലോക്കൽ കമ്മിറ്റി, ബാലുശ്ശേരി, 
പേരാമ്പ്ര ഏരിയ കമ്മിറ്റികളുടെ സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ച രാമകൃഷ്ണൻ
1980-ൽ കോഴിക്കോട് ജില്ലാ കമ്മിറ്റിയിലും
1990-ൽ ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയേറ്റിലും അംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.
2001-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ
പേരാമ്പ്രയിൽ നിന്ന് ആദ്യമായി
നിയമസഭയിൽ അംഗമായി.

മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ 
കോഴിക്കോട് ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയായിരുന്ന
വി.വി. ദക്ഷിണാമൂർത്തി പാർട്ടി സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയേറ്റ് അംഗമായതിനെ തുടർന്ന്
2005-ൽ കോഴിക്കോട് ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയായി. 2006-ൽ പാർട്ടി
സംസ്ഥാന കമ്മിറ്റിയിൽ അംഗമായ
രാമകൃഷ്ണൻ 2014 വരെ ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയായി തുടർന്നു.

2015-ൽ പാർട്ടി സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയേറ്റ് അംഗമായ രാമകൃഷ്ണൻ 2016-ലെ
നിയമസഭ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 
പേരാമ്പ്രയിൽ നിന്ന് വിജയിച്ചു ഒന്നാം
പിണറായി മന്ത്രിസഭയിലെ സംസ്ഥാന എക്സൈസ്, തൊഴിൽ വകുപ്പുകളുടെ ചുമതലയുള്ള കാബിനറ്റ് മന്ത്രിയായി.
2021-ൽ പേരാമ്പ്രയിൽ നിന്ന് വീണ്ടും 
നിയമസഭാംഗമായി.

2023-ൽ സിഐടിയു സംസ്ഥാന പ്രസിഡൻ്റായിരുന്ന ആനത്തലവട്ടം ആനന്ദൻ
അന്തരിച്ചതിനെ തുടർന്ന്
സിഐടിയു സംസ്ഥാന പ്രസിഡൻ്റായി
തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.

2024-ലെ ലോക്‌സഭ ഇലക്ഷൻ വിവാദങ്ങളെ തുടർന്ന് ഇടതുമുന്നണി
കൺവീനറായിരുന്ന ഇ.പി. ജയരാജന്
പകരം ഇടതുമുന്നണി കൺവീനറായി
ടി പി രാമകൃഷ്ണനെ 
2024 ഓഗസ്റ്റ് 31ന് നടന്ന മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ സംസ്ഥാന കമ്മിറ്റി 
യോഗം തിരഞ്ഞെടുത്തു. 24ാം പാർട്ടി കോൺഗ്രസ്സിൽ കേന്ദ്ര കമ്മിറ്റി അംംഗമായി തെരെഞ്ഞെടുത്തു.

''' പ്രധാന പദവികളിൽ '''

* 2025 :  സിപിഎം കേന്ദ്ര കമ്മിറ്റി അംഗം
* 2024 : ഇടതുമുന്നണി കൺവീനർ
* 2023 : സിഐടിയു സംസ്ഥാനപ്രസിഡന്റ്
* 2021 : നിയമസഭാംഗം, പേരാമ്പ്ര
* 2016-2021 : സംസ്ഥാന എക്സൈസ്,തൊഴിൽ വകുപ്പ് മന്ത്രി
* 2016 : നിയമസഭാംഗം, പേരാമ്പ്ര
* 2015 : സിപിഎം സംസ്ഥാന സെക്രട്ടേറിയറ്റ് അംഗം
* 2006 : സിപിഎം സംസ്ഥാന കമ്മിറ്റി അംഗം
* 2005-2014 : സിപിഎം കോഴിക്കോട് ജില്ലാ സെക്രട്ടറി
* 1990 : സിപിഎം കോഴിക്കോട് ജില്ലാ സെക്രട്ടേറിയറ്റ് അംഗം
* 1981-1990 : സിപിഎം പേരാമ്പ്ര ഏരിയ കമ്മിറ്റി സെക്രട്ടറി
* 1980 : സിപിഎം കോഴിക്കോട് ജില്ലാ കമ്മിറ്റി അംഗം
* 1979-1981 : സിപിഎം ബാലുശേരി ഏരിയ കമ്മിറ്റി സെക്രട്ടറി
* 1973-1976 : സിപിഎം കടിയങ്ങാട് ലോക്കൽ കമ്മിറ്റി സെക്രട്ടറി
* 1970-1973 : സിപിഎം കീഴരിയൂർ ലോക്കൽ കമ്മിറ്റി അംഗം
* 1968 : സിപിഎം അംഗം&lt;ref&gt;[https://www.asianetnews.com/kerala-news/tp-ramakrishnan-new-ldf-convener-in-kerala-sj30v6 സിപിഎമ്മിലെ സൗമ്യ മുഖം വെല്ലുവിളികൾ നേരിടാൻ ടിപി രാമകൃഷ്ണൻ]&lt;/ref&gt;

== സ്വകാര്യ ജീവിതം ==
* ഭാര്യ : എം.കെ നളിനി
* മക്കൾ
* രാജുലാൽ
* രഞ്ജിനി

==അവലംബം==
{{reflist}}
{{Fourteenth KLA}}
{{DEFAULTSORT:രാമകൃഷ്ണൻ}}
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ തൊഴിൽ വകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ എക്സൈസ് വകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:1950-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജൂൺ 15-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>7zh6hvykc2skzc00tbjo68f1k4huoss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>റോഷി അഗസ്റ്റിൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>339436</id>
    <revision>
      <id>4619800</id>
      <parentid>4521205</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T09:28:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8312" sha1="51rxi71xyxm3d55pgf9xync9gkuh4t2" xml:space="preserve">{{PU|Roshy Augustine}}
{{Infobox_politician
| name =റോഷി അഗസ്റ്റിൻ
| image =
| caption =
| office = കേരളത്തിലെ ജല വിഭവ വകുപ്പ് മന്ത്രി
| term = 2021 - 2026
| predecessor =
| successor =
|office2         =കേരള നിയമസഭയിലെ അംഗം
|constituency2   =[[ഇടുക്കി നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇടുക്കി]]
|term_start2     = [[മേയ് 16]] [[2001]]
|term_end2       = [[മെയ്]] [[4]] [[2026]]
|predecessor2    = [[പി.പി. സുലൈമാൻ റാവുത്തർ]]
|successor2      = റോയ് കെ. പൗലോസ്
| salary =
| birth_date ={{Birth date and age|1969|1|20|df=y}}
| birth_place =[[പാലാ]]
| residence =[[വാഴത്തോപ്പ്]]
| death_date =
| death_place =
| party =  [[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം)]]
| religion =
|father=അഗസ്റ്റിൻ തോമസ്
|mother=ലീലാമ്മ അഗസ്റ്റിൻ
| spouse =റാണി തോമസ്
| children =രണ്ട് മകൾ, ഒരു മകൻ
| website =www.roshyaugustine.com
| footnotes =
| date = ഓഗസ്റ്റ് 23
| year = 2020
| source =http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/103%20Roshy%20Augustine.pdf നിയമസഭ
}}
പ്രമുഖ കേരള കോൺഗ്ഗ്രസ്‌ നേതാവും ഇടുക്കി നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാ സമാജികനും [[:വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ|പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭയിലെ]] ജ​ല​ സേചന വകുപ്പ് മന്ത്രിയുമാണ് '''റോഷി അഗസ്റ്റിൻ'''&lt;ref&gt;[http://niyamasabha.org/codes/members.htm Niyamasabha MLA List]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article3598898.ece News The Hindu 3 July 2012]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article3756622.ece News The Hindu 12 August 2012]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article3834091.ece News The Hindu 29 August 2012]&lt;/ref&gt;. കമാൻഡ് ഏരിയ ഡെവലപ്മെൻറ് അതോറിറ്റി, ഭൂഗർഭ ജലം, ജല വിതരണം, ശുചീകരണം എന്നീ വകുപ്പുകളുടെ ചുമതലയും നിർവഹിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.madhyamam.com/kerala/portfolio-of-new-kerala-govt-800491?infinitescroll=1|title=രണ്ടാം പിണറായി സർക്കാറിലെ മന്ത്രിമാരുടെ വകുപ്പുകൾ ഇങ്ങനെ...|access-date=21 May 2021|date=21 May 2021|publisher=മാധ്യമം|archive-date=2021-05-21|archive-url=https://archive.today/20210521124207/https://www.madhyamam.com/kerala/portfolio-of-new-kerala-govt-800491?infinitescroll=1|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/governor-allot-the-business-of-the-government-among-the-ministers/944751|title=മന്ത്രിമാരുടെ വകുപ്പുകൾ തീരുമാനിച്ച്‌ ഉത്തരവായി; ന്യൂനപക്ഷ ക്ഷേമവും പ്രവാസിക്ഷേമവും മുഖ്യമന്ത്രിക്ക്‌|access-date=21 May 2021|date=21 May 2021|publisher=ദേശാഭിമാനി|archive-date=2021-05-21|archive-url=https://archive.today/20210521124004/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/governor-allot-the-business-of-the-government-among-the-ministers/944751|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ജീവിതരേഖ ==
1969 ജനുവരി 20 ന് പാലായിൽ ജനിച്ചു,  ലീലാമ്മ-അഗസ്റ്റിൻ തോമസാണ് മാതാപിതാക്കൾ. സ്കൂൾ തലം മുതൽ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന റോഷി അഗസ്റ്റിൻ ഇടക്കോളി ഗവൺമെന്റ് ഹൈസ്‌കൂൾ പാർലമെന്റ് നേതാവ്, പാലയിലെ സെന്റ് തോമസ് കോളേജിലെ കേരള സ്റ്റുഡന്റ്സ് കോൺഗ്രസ് (എം) യൂണിറ്റ് പ്രസിഡന്റ്, കേരള സ്റ്റുഡന്റ്സ് കോൺഗ്രസ് (എം) പ്രസിഡന്റ്, സംസ്ഥാന ജനറൽ സെക്രട്ടറി, കേരള സ്റ്റേറ്റ് ലീഗൽ അംഗവുമായിരുന്നു. രാമപുരം സർവീസ് കോ-ഓപ്പറേറ്റീവ് ബാങ്ക് ഡയറക്ടർ ബോർഡ് അംഗമായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം ഇപ്പോൾ കേരള കോൺഗ്രസ് (എം) ജനറൽ സെക്രട്ടറിയാണ്&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=4056&amp;Itemid=2608 |title=MLA official Web portal |access-date=2020-08-23 |archive-date=2013-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123174538/http://www.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=4056&amp;Itemid=2608 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.hindustanpages.com/shri-roshy-augustine-mla-idukki-kerala Hindustan Pages]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ==
ഇടുക്കി നിയമ സഭാമണ്ഡലത്തിൽ നിന്നു തുടർച്ചയായ അഞ്ചു തവണ നിയമസഭാംഗമായി. 2021 ലെ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 5573 വോട്ടുകളുടെ ഭൂരിപക്ഷത്തിൽ ഫ്രാൻസിസ് ജോർജിനെ തോൽപ്പിച്ചാണ് നിയമസഭാംഗമായത്. കന്നിയങ്കം 1996-ൽ പേരാമ്പ്രയിൽനിന്നായിരുന്നു. എന്നാൽ ആദ്യമത്സരത്തിൽ സി.പി.എമ്മിന്റെ എൻ.കെ. രാധയോടു പരാജയപ്പെട്ടു. 2752 വോട്ടുകൾക്കായിരുന്നു തോൽവി. പിന്നീട് തട്ടകം മാറി ഇടുക്കിയിലെത്തി. 2001 മുതൽ ഇടുക്കിയിൽ തുടർച്ചയായി വിജയം.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/stat/data-project/malayalam/cabinet/|title=ടീം പിണറായി - 2.0‌|access-date=21 May 2021|date=21 May 2021|publisher=മാതൃഭൂമി|archive-date=2021-05-21|archive-url=https://archive.today/20210521131321/https://www.mathrubhumi.com/stat/data-project/malayalam/cabinet/|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
{{Reflist}}
{{Fourteenth KLA}}
[[വർഗ്ഗം:1969-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 20-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരള കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ജലവിഭവവകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]</text>
      <sha1>51rxi71xyxm3d55pgf9xync9gkuh4t2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619801</id>
      <parentid>4619800</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T09:29:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8394" sha1="o0nuhra9mmcq2xih0xzrr172n5p63oy" xml:space="preserve">{{PU|Roshy Augustine}}
{{Infobox_politician
| name = റോഷി അഗസ്റ്റിൻ
| image = Roshy Augustine minister.jpg
| caption =
| office = കേരളത്തിലെ ജല വിഭവ വകുപ്പ് മന്ത്രി
| term = 2021 - 2026
| predecessor = കെ. കൃഷ്‌ണൻകുട്ടി
| successor = TBD
|office2         =കേരള നിയമസഭയിലെ അംഗം
|constituency2   =[[ഇടുക്കി നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇടുക്കി]]
|term_start2     = [[മേയ് 16]] [[2001]]
|term_end2       = [[മെയ്]] [[4]] [[2026]]
|predecessor2    = [[പി.പി. സുലൈമാൻ റാവുത്തർ]]
|successor2      = റോയ് കെ. പൗലോസ്
| salary =
| birth_date ={{Birth date and age|1969|1|20|df=y}}
| birth_place =[[പാലാ]]
| residence =[[വാഴത്തോപ്പ്]]
| death_date =
| death_place =
| party =  [[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം)]]
| religion =
|father=അഗസ്റ്റിൻ തോമസ്
|mother=ലീലാമ്മ അഗസ്റ്റിൻ
| spouse =റാണി തോമസ്
| children =രണ്ട് മകൾ, ഒരു മകൻ
| website =www.roshyaugustine.com
| footnotes =
| date = ഓഗസ്റ്റ് 23
| year = 2020
| source =http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/103%20Roshy%20Augustine.pdf നിയമസഭ
}}
പ്രമുഖ കേരള കോൺഗ്ഗ്രസ്‌ നേതാവും ഇടുക്കി നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാ സമാജികനും [[:വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ|പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭയിലെ]] ജ​ല​ സേചന വകുപ്പ് മന്ത്രിയുമാണ് '''റോഷി അഗസ്റ്റിൻ'''&lt;ref&gt;[http://niyamasabha.org/codes/members.htm Niyamasabha MLA List]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article3598898.ece News The Hindu 3 July 2012]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article3756622.ece News The Hindu 12 August 2012]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article3834091.ece News The Hindu 29 August 2012]&lt;/ref&gt;. കമാൻഡ് ഏരിയ ഡെവലപ്മെൻറ് അതോറിറ്റി, ഭൂഗർഭ ജലം, ജല വിതരണം, ശുചീകരണം എന്നീ വകുപ്പുകളുടെ ചുമതലയും നിർവഹിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.madhyamam.com/kerala/portfolio-of-new-kerala-govt-800491?infinitescroll=1|title=രണ്ടാം പിണറായി സർക്കാറിലെ മന്ത്രിമാരുടെ വകുപ്പുകൾ ഇങ്ങനെ...|access-date=21 May 2021|date=21 May 2021|publisher=മാധ്യമം|archive-date=2021-05-21|archive-url=https://archive.today/20210521124207/https://www.madhyamam.com/kerala/portfolio-of-new-kerala-govt-800491?infinitescroll=1|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/governor-allot-the-business-of-the-government-among-the-ministers/944751|title=മന്ത്രിമാരുടെ വകുപ്പുകൾ തീരുമാനിച്ച്‌ ഉത്തരവായി; ന്യൂനപക്ഷ ക്ഷേമവും പ്രവാസിക്ഷേമവും മുഖ്യമന്ത്രിക്ക്‌|access-date=21 May 2021|date=21 May 2021|publisher=ദേശാഭിമാനി|archive-date=2021-05-21|archive-url=https://archive.today/20210521124004/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/governor-allot-the-business-of-the-government-among-the-ministers/944751|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ജീവിതരേഖ ==
1969 ജനുവരി 20 ന് പാലായിൽ ജനിച്ചു,  ലീലാമ്മ-അഗസ്റ്റിൻ തോമസാണ് മാതാപിതാക്കൾ. സ്കൂൾ തലം മുതൽ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന റോഷി അഗസ്റ്റിൻ ഇടക്കോളി ഗവൺമെന്റ് ഹൈസ്‌കൂൾ പാർലമെന്റ് നേതാവ്, പാലയിലെ സെന്റ് തോമസ് കോളേജിലെ കേരള സ്റ്റുഡന്റ്സ് കോൺഗ്രസ് (എം) യൂണിറ്റ് പ്രസിഡന്റ്, കേരള സ്റ്റുഡന്റ്സ് കോൺഗ്രസ് (എം) പ്രസിഡന്റ്, സംസ്ഥാന ജനറൽ സെക്രട്ടറി, കേരള സ്റ്റേറ്റ് ലീഗൽ അംഗവുമായിരുന്നു. രാമപുരം സർവീസ് കോ-ഓപ്പറേറ്റീവ് ബാങ്ക് ഡയറക്ടർ ബോർഡ് അംഗമായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം ഇപ്പോൾ കേരള കോൺഗ്രസ് (എം) ജനറൽ സെക്രട്ടറിയാണ്&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=4056&amp;Itemid=2608 |title=MLA official Web portal |access-date=2020-08-23 |archive-date=2013-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123174538/http://www.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=4056&amp;Itemid=2608 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.hindustanpages.com/shri-roshy-augustine-mla-idukki-kerala Hindustan Pages]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ==
ഇടുക്കി നിയമ സഭാമണ്ഡലത്തിൽ നിന്നു തുടർച്ചയായ അഞ്ചു തവണ നിയമസഭാംഗമായി. 2021 ലെ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 5573 വോട്ടുകളുടെ ഭൂരിപക്ഷത്തിൽ ഫ്രാൻസിസ് ജോർജിനെ തോൽപ്പിച്ചാണ് നിയമസഭാംഗമായത്. കന്നിയങ്കം 1996-ൽ പേരാമ്പ്രയിൽനിന്നായിരുന്നു. എന്നാൽ ആദ്യമത്സരത്തിൽ സി.പി.എമ്മിന്റെ എൻ.കെ. രാധയോടു പരാജയപ്പെട്ടു. 2752 വോട്ടുകൾക്കായിരുന്നു തോൽവി. പിന്നീട് തട്ടകം മാറി ഇടുക്കിയിലെത്തി. 2001 മുതൽ ഇടുക്കിയിൽ തുടർച്ചയായി വിജയം.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/stat/data-project/malayalam/cabinet/|title=ടീം പിണറായി - 2.0‌|access-date=21 May 2021|date=21 May 2021|publisher=മാതൃഭൂമി|archive-date=2021-05-21|archive-url=https://archive.today/20210521131321/https://www.mathrubhumi.com/stat/data-project/malayalam/cabinet/|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
{{Reflist}}
{{Fourteenth KLA}}
[[വർഗ്ഗം:1969-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 20-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരള കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ജലവിഭവവകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]</text>
      <sha1>o0nuhra9mmcq2xih0xzrr172n5p63oy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619802</id>
      <parentid>4619801</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T09:31:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8470" sha1="kx71wtep7u92nhqt99izinmnx26c6g6" xml:space="preserve">{{PU|Roshy Augustine}}
{{Infobox_politician
| name = റോഷി അഗസ്റ്റിൻ
| image = Roshy Augustine minister.jpg
| caption =
| office = കേരളത്തിലെ ജല വിഭവ വകുപ്പ് മന്ത്രി
| term = 2021 - 2026
| predecessor = കെ. കൃഷ്‌ണൻകുട്ടി
| successor = TBD
|office2         =കേരള നിയമസഭയിലെ അംഗം
|constituency2   =[[ഇടുക്കി നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇടുക്കി]]
|term_start2     = [[മേയ് 16]] [[2001]]
|term_end2       = [[മെയ്]] [[4]] [[2026]]
|predecessor2    = [[പി.പി. സുലൈമാൻ റാവുത്തർ]]
|successor2      = റോയ് കെ. പൗലോസ്
| salary =
| birth_date ={{Birth date and age|1969|1|20|df=y}}
| birth_place =[[പാലാ]]
| residence =[[വാഴത്തോപ്പ്]]
| death_date =
| death_place =
| party =  [[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം)]]
| religion =
|father=അഗസ്റ്റിൻ തോമസ്
|mother=ലീലാമ്മ അഗസ്റ്റിൻ
| spouse =റാണി തോമസ്
| children =രണ്ട് മകൾ, ഒരു മകൻ
| website =www.roshyaugustine.com
| footnotes =
| date = മെയ് 4
| year = 2026
| source =http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/103%20Roshy%20Augustine.pdf നിയമസഭ
}}
പ്രമുഖ കേരള കോൺഗ്ഗ്രസ്‌ മാണി ഗ്രൂപ്പ് നേതാവും 2001 മുതൽ 2026 വരെ ഇടുക്കി നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാ സമാജികനും [[:വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ|പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭയിലെ]] ജ​ല​ സേചന വകുപ്പ് മന്ത്രിയുമായിരുന്നു '''റോഷി അഗസ്റ്റിൻ'''&lt;ref&gt;[http://niyamasabha.org/codes/members.htm Niyamasabha MLA List]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article3598898.ece News The Hindu 3 July 2012]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article3756622.ece News The Hindu 12 August 2012]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article3834091.ece News The Hindu 29 August 2012]&lt;/ref&gt;. കമാൻഡ് ഏരിയ ഡെവലപ്മെൻറ് അതോറിറ്റി, ഭൂഗർഭ ജലം, ജല വിതരണം, ശുചീകരണം എന്നീ വകുപ്പുകളുടെ ചുമതലയും നിർവഹിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.madhyamam.com/kerala/portfolio-of-new-kerala-govt-800491?infinitescroll=1|title=രണ്ടാം പിണറായി സർക്കാറിലെ മന്ത്രിമാരുടെ വകുപ്പുകൾ ഇങ്ങനെ...|access-date=21 May 2021|date=21 May 2021|publisher=മാധ്യമം|archive-date=2021-05-21|archive-url=https://archive.today/20210521124207/https://www.madhyamam.com/kerala/portfolio-of-new-kerala-govt-800491?infinitescroll=1|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/governor-allot-the-business-of-the-government-among-the-ministers/944751|title=മന്ത്രിമാരുടെ വകുപ്പുകൾ തീരുമാനിച്ച്‌ ഉത്തരവായി; ന്യൂനപക്ഷ ക്ഷേമവും പ്രവാസിക്ഷേമവും മുഖ്യമന്ത്രിക്ക്‌|access-date=21 May 2021|date=21 May 2021|publisher=ദേശാഭിമാനി|archive-date=2021-05-21|archive-url=https://archive.today/20210521124004/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/governor-allot-the-business-of-the-government-among-the-ministers/944751|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ജീവിതരേഖ ==
1969 ജനുവരി 20 ന് പാലായിൽ ജനിച്ചു,  ലീലാമ്മ-അഗസ്റ്റിൻ തോമസാണ് മാതാപിതാക്കൾ. സ്കൂൾ തലം മുതൽ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന റോഷി അഗസ്റ്റിൻ ഇടക്കോളി ഗവൺമെന്റ് ഹൈസ്‌കൂൾ പാർലമെന്റ് നേതാവ്, പാലയിലെ സെന്റ് തോമസ് കോളേജിലെ കേരള സ്റ്റുഡന്റ്സ് കോൺഗ്രസ് (എം) യൂണിറ്റ് പ്രസിഡന്റ്, കേരള സ്റ്റുഡന്റ്സ് കോൺഗ്രസ് (എം) പ്രസിഡന്റ്, സംസ്ഥാന ജനറൽ സെക്രട്ടറി, കേരള സ്റ്റേറ്റ് ലീഗൽ അംഗവുമായിരുന്നു. രാമപുരം സർവീസ് കോ-ഓപ്പറേറ്റീവ് ബാങ്ക് ഡയറക്ടർ ബോർഡ് അംഗമായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം ഇപ്പോൾ കേരള കോൺഗ്രസ് (എം) ജനറൽ സെക്രട്ടറിയാണ്&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=4056&amp;Itemid=2608 |title=MLA official Web portal |access-date=2020-08-23 |archive-date=2013-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123174538/http://www.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=4056&amp;Itemid=2608 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.hindustanpages.com/shri-roshy-augustine-mla-idukki-kerala Hindustan Pages]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ==
ഇടുക്കി നിയമ സഭാമണ്ഡലത്തിൽ നിന്നു തുടർച്ചയായ അഞ്ചു തവണ നിയമസഭാംഗമായി. 2021 ലെ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 5573 വോട്ടുകളുടെ ഭൂരിപക്ഷത്തിൽ ഫ്രാൻസിസ് ജോർജിനെ തോൽപ്പിച്ചാണ് നിയമസഭാംഗമായത്. കന്നിയങ്കം 1996-ൽ പേരാമ്പ്രയിൽനിന്നായിരുന്നു. എന്നാൽ ആദ്യമത്സരത്തിൽ സി.പി.എമ്മിന്റെ എൻ.കെ. രാധയോടു പരാജയപ്പെട്ടു. 2752 വോട്ടുകൾക്കായിരുന്നു തോൽവി. പിന്നീട് തട്ടകം മാറി ഇടുക്കിയിലെത്തി. 2001 മുതൽ ഇടുക്കിയിൽ തുടർച്ചയായി വിജയം.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/stat/data-project/malayalam/cabinet/|title=ടീം പിണറായി - 2.0‌|access-date=21 May 2021|date=21 May 2021|publisher=മാതൃഭൂമി|archive-date=2021-05-21|archive-url=https://archive.today/20210521131321/https://www.mathrubhumi.com/stat/data-project/malayalam/cabinet/|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
{{Reflist}}
{{Fourteenth KLA}}
[[വർഗ്ഗം:1969-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 20-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരള കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ജലവിഭവവകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]</text>
      <sha1>kx71wtep7u92nhqt99izinmnx26c6g6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619803</id>
      <parentid>4619802</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T09:31:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8461" sha1="nqepuk36eusfru9lc3mjr5x75cy4zdm" xml:space="preserve">{{PU|Roshy Augustine}}
{{Infobox_politician
| name = റോഷി അഗസ്റ്റിൻ
| image = Roshy Augustine minister.jpg
| caption =
| office = കേരളത്തിലെ ജല വിഭവ വകുപ്പ് മന്ത്രി
| term = 2021 - 2026
| predecessor = കെ. കൃഷ്‌ണൻകുട്ടി
| successor = TBD
|office2         =കേരള നിയമസഭയിലെ അംഗം
|constituency2   =[[ഇടുക്കി നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇടുക്കി]]
|term_start2     = [[മേയ് 16]] [[2001]]
|term_end2       = [[മെയ്]] [[4]] [[2026]]
|predecessor2    = [[പി.പി. സുലൈമാൻ റാവുത്തർ]]
|successor2      = റോയ് കെ. പൗലോസ്
| salary =
| birth_date ={{Birth date and age|1969|1|20|df=y}}
| birth_place =[[പാലാ]]
| residence =[[വാഴത്തോപ്പ്]]
| death_date =
| death_place =
| party =  [[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം)]]
| religion =
|father=അഗസ്റ്റിൻ തോമസ്
|mother=ലീലാമ്മ അഗസ്റ്റിൻ
| spouse =റാണി തോമസ്
| children =രണ്ട് മകൾ, ഒരു മകൻ
| website =www.roshyaugustine.com
| footnotes =
| date = മെയ് 4
| year = 2026
| source =http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/103%20Roshy%20Augustine.pdf നിയമസഭ
}}
പ്രമുഖ കേരള കോൺഗ്രസ് മാണി ഗ്രൂപ്പ് നേതാവും 2001 മുതൽ 2026 വരെ ഇടുക്കി നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാ സമാജികനും [[:വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ|പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭയിലെ]] ജ​ല​ സേചന വകുപ്പ് മന്ത്രിയുമായിരുന്നു '''റോഷി അഗസ്റ്റിൻ'''&lt;ref&gt;[http://niyamasabha.org/codes/members.htm Niyamasabha MLA List]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article3598898.ece News The Hindu 3 July 2012]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article3756622.ece News The Hindu 12 August 2012]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article3834091.ece News The Hindu 29 August 2012]&lt;/ref&gt;. കമാൻഡ് ഏരിയ ഡെവലപ്മെൻറ് അതോറിറ്റി, ഭൂഗർഭ ജലം, ജല വിതരണം, ശുചീകരണം എന്നീ വകുപ്പുകളുടെ ചുമതലയും നിർവഹിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.madhyamam.com/kerala/portfolio-of-new-kerala-govt-800491?infinitescroll=1|title=രണ്ടാം പിണറായി സർക്കാറിലെ മന്ത്രിമാരുടെ വകുപ്പുകൾ ഇങ്ങനെ...|access-date=21 May 2021|date=21 May 2021|publisher=മാധ്യമം|archive-date=2021-05-21|archive-url=https://archive.today/20210521124207/https://www.madhyamam.com/kerala/portfolio-of-new-kerala-govt-800491?infinitescroll=1|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/governor-allot-the-business-of-the-government-among-the-ministers/944751|title=മന്ത്രിമാരുടെ വകുപ്പുകൾ തീരുമാനിച്ച്‌ ഉത്തരവായി; ന്യൂനപക്ഷ ക്ഷേമവും പ്രവാസിക്ഷേമവും മുഖ്യമന്ത്രിക്ക്‌|access-date=21 May 2021|date=21 May 2021|publisher=ദേശാഭിമാനി|archive-date=2021-05-21|archive-url=https://archive.today/20210521124004/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/governor-allot-the-business-of-the-government-among-the-ministers/944751|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ജീവിതരേഖ ==
1969 ജനുവരി 20 ന് പാലായിൽ ജനിച്ചു,  ലീലാമ്മ-അഗസ്റ്റിൻ തോമസാണ് മാതാപിതാക്കൾ. സ്കൂൾ തലം മുതൽ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന റോഷി അഗസ്റ്റിൻ ഇടക്കോളി ഗവൺമെന്റ് ഹൈസ്‌കൂൾ പാർലമെന്റ് നേതാവ്, പാലയിലെ സെന്റ് തോമസ് കോളേജിലെ കേരള സ്റ്റുഡന്റ്സ് കോൺഗ്രസ് (എം) യൂണിറ്റ് പ്രസിഡന്റ്, കേരള സ്റ്റുഡന്റ്സ് കോൺഗ്രസ് (എം) പ്രസിഡന്റ്, സംസ്ഥാന ജനറൽ സെക്രട്ടറി, കേരള സ്റ്റേറ്റ് ലീഗൽ അംഗവുമായിരുന്നു. രാമപുരം സർവീസ് കോ-ഓപ്പറേറ്റീവ് ബാങ്ക് ഡയറക്ടർ ബോർഡ് അംഗമായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം ഇപ്പോൾ കേരള കോൺഗ്രസ് (എം) ജനറൽ സെക്രട്ടറിയാണ്&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=4056&amp;Itemid=2608 |title=MLA official Web portal |access-date=2020-08-23 |archive-date=2013-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123174538/http://www.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=4056&amp;Itemid=2608 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.hindustanpages.com/shri-roshy-augustine-mla-idukki-kerala Hindustan Pages]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ==
ഇടുക്കി നിയമ സഭാമണ്ഡലത്തിൽ നിന്നു തുടർച്ചയായ അഞ്ചു തവണ നിയമസഭാംഗമായി. 2021 ലെ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 5573 വോട്ടുകളുടെ ഭൂരിപക്ഷത്തിൽ ഫ്രാൻസിസ് ജോർജിനെ തോൽപ്പിച്ചാണ് നിയമസഭാംഗമായത്. കന്നിയങ്കം 1996-ൽ പേരാമ്പ്രയിൽനിന്നായിരുന്നു. എന്നാൽ ആദ്യമത്സരത്തിൽ സി.പി.എമ്മിന്റെ എൻ.കെ. രാധയോടു പരാജയപ്പെട്ടു. 2752 വോട്ടുകൾക്കായിരുന്നു തോൽവി. പിന്നീട് തട്ടകം മാറി ഇടുക്കിയിലെത്തി. 2001 മുതൽ ഇടുക്കിയിൽ തുടർച്ചയായി വിജയം.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/stat/data-project/malayalam/cabinet/|title=ടീം പിണറായി - 2.0‌|access-date=21 May 2021|date=21 May 2021|publisher=മാതൃഭൂമി|archive-date=2021-05-21|archive-url=https://archive.today/20210521131321/https://www.mathrubhumi.com/stat/data-project/malayalam/cabinet/|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
{{Reflist}}
{{Fourteenth KLA}}
[[വർഗ്ഗം:1969-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 20-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരള കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ജലവിഭവവകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]</text>
      <sha1>nqepuk36eusfru9lc3mjr5x75cy4zdm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619804</id>
      <parentid>4619803</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T09:34:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Altocar 2020</username>
        <id>144384</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8718" sha1="d8p4aongomvqdq4s6inbk3lbk8kg5l2" xml:space="preserve">{{PU|Roshy Augustine}}
{{Infobox_politician
| name = റോഷി അഗസ്റ്റിൻ
| image = Roshy Augustine minister.jpg
| caption =
| office = കേരളത്തിലെ ജല വിഭവ വകുപ്പ് മന്ത്രി
| term = 2021 - 2026
| predecessor = കെ. കൃഷ്‌ണൻകുട്ടി
| successor = TBD
|office2         =കേരള നിയമസഭയിലെ അംഗം
|constituency2   =[[ഇടുക്കി നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇടുക്കി]]
|term_start2     = [[മേയ് 16]] [[2001]]
|term_end2       = [[മെയ്]] [[4]] [[2026]]
|predecessor2    = [[പി.പി. സുലൈമാൻ റാവുത്തർ]]
|successor2      = റോയ് കെ. പൗലോസ്
| salary =
| birth_date ={{Birth date and age|1969|1|20|df=y}}
| birth_place =[[പാലാ]]
| residence =[[വാഴത്തോപ്പ്]]
| death_date =
| death_place =
| party =  [[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം)]]
| religion =
|father=അഗസ്റ്റിൻ തോമസ്
|mother=ലീലാമ്മ അഗസ്റ്റിൻ
| spouse =റാണി തോമസ്
| children =രണ്ട് മകൾ, ഒരു മകൻ
| website =www.roshyaugustine.com
| footnotes =
| date = മെയ് 4
| year = 2026
| source =http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/103%20Roshy%20Augustine.pdf നിയമസഭ
}}
പ്രമുഖ കേരള കോൺഗ്രസ് മാണി ഗ്രൂപ്പ് നേതാവും 2001 മുതൽ 2026 വരെ ഇടുക്കി നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാ സമാജികനും [[:വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ|പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭയിലെ]] ജ​ല​ സേചന വകുപ്പ് മന്ത്രിയുമായിരുന്നു '''റോഷി അഗസ്റ്റിൻ'''&lt;ref&gt;[http://niyamasabha.org/codes/members.htm Niyamasabha MLA List]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article3598898.ece News The Hindu 3 July 2012]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article3756622.ece News The Hindu 12 August 2012]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article3834091.ece News The Hindu 29 August 2012]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.madhyamam.com/kerala/portfolio-of-new-kerala-govt-800491?infinitescroll=1|title=രണ്ടാം പിണറായി സർക്കാറിലെ മന്ത്രിമാരുടെ വകുപ്പുകൾ ഇങ്ങനെ...|access-date=21 May 2021|date=21 May 2021|publisher=മാധ്യമം|archive-date=2021-05-21|archive-url=https://archive.today/20210521124207/https://www.madhyamam.com/kerala/portfolio-of-new-kerala-govt-800491?infinitescroll=1|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/governor-allot-the-business-of-the-government-among-the-ministers/944751|title=മന്ത്രിമാരുടെ വകുപ്പുകൾ തീരുമാനിച്ച്‌ ഉത്തരവായി; ന്യൂനപക്ഷ ക്ഷേമവും പ്രവാസിക്ഷേമവും മുഖ്യമന്ത്രിക്ക്‌|access-date=21 May 2021|date=21 May 2021|publisher=ദേശാഭിമാനി|archive-date=2021-05-21|archive-url=https://archive.today/20210521124004/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/governor-allot-the-business-of-the-government-among-the-ministers/944751|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; 2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി 25 വർഷം ഇടുക്കിയിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാംഗമായിരുന്ന 
റോഷി അഗസ്റ്റിൻ 2026-ലെ 
നിയമസഭ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഇടുക്കിയിൽ നിന്ന് ആദ്യമായി മത്സരിച്ച 
കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിലെ റോയ് കെ പൗലോസിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു.

== ജീവിതരേഖ ==
1969 ജനുവരി 20 ന് പാലായിൽ ജനിച്ചു,  ലീലാമ്മ-അഗസ്റ്റിൻ തോമസാണ് മാതാപിതാക്കൾ. സ്കൂൾ തലം മുതൽ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന റോഷി അഗസ്റ്റിൻ ഇടക്കോളി ഗവൺമെന്റ് ഹൈസ്‌കൂൾ പാർലമെന്റ് നേതാവ്, പാലയിലെ സെന്റ് തോമസ് കോളേജിലെ കേരള സ്റ്റുഡന്റ്സ് കോൺഗ്രസ് (എം) യൂണിറ്റ് പ്രസിഡന്റ്, കേരള സ്റ്റുഡന്റ്സ് കോൺഗ്രസ് (എം) പ്രസിഡന്റ്, സംസ്ഥാന ജനറൽ സെക്രട്ടറി, കേരള സ്റ്റേറ്റ് ലീഗൽ അംഗവുമായിരുന്നു. രാമപുരം സർവീസ് കോ-ഓപ്പറേറ്റീവ് ബാങ്ക് ഡയറക്ടർ ബോർഡ് അംഗമായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം ഇപ്പോൾ കേരള കോൺഗ്രസ് (എം) ജനറൽ സെക്രട്ടറിയാണ്&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=4056&amp;Itemid=2608 |title=MLA official Web portal |access-date=2020-08-23 |archive-date=2013-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123174538/http://www.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=4056&amp;Itemid=2608 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.hindustanpages.com/shri-roshy-augustine-mla-idukki-kerala Hindustan Pages]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ==
ഇടുക്കി നിയമ സഭാമണ്ഡലത്തിൽ നിന്നു തുടർച്ചയായ അഞ്ചു തവണ നിയമസഭാംഗമായി. 2021 ലെ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 5573 വോട്ടുകളുടെ ഭൂരിപക്ഷത്തിൽ ഫ്രാൻസിസ് ജോർജിനെ തോൽപ്പിച്ചാണ് നിയമസഭാംഗമായത്. കന്നിയങ്കം 1996-ൽ പേരാമ്പ്രയിൽനിന്നായിരുന്നു. എന്നാൽ ആദ്യമത്സരത്തിൽ സി.പി.എമ്മിന്റെ എൻ.കെ. രാധയോടു പരാജയപ്പെട്ടു. 2752 വോട്ടുകൾക്കായിരുന്നു തോൽവി. പിന്നീട് തട്ടകം മാറി ഇടുക്കിയിലെത്തി. 2001 മുതൽ ഇടുക്കിയിൽ തുടർച്ചയായി വിജയം.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/stat/data-project/malayalam/cabinet/|title=ടീം പിണറായി - 2.0‌|access-date=21 May 2021|date=21 May 2021|publisher=മാതൃഭൂമി|archive-date=2021-05-21|archive-url=https://archive.today/20210521131321/https://www.mathrubhumi.com/stat/data-project/malayalam/cabinet/|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==
{{Reflist}}
{{Fourteenth KLA}}
[[വർഗ്ഗം:1969-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 20-ന് ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരള കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ജലവിഭവവകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]]</text>
      <sha1>d8p4aongomvqdq4s6inbk3lbk8kg5l2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മൗലിക കർത്തവ്യങ്ങൾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>341161</id>
    <revision>
      <id>4619810</id>
      <parentid>4490196</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T11:28:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4883" sha1="0gp3k2yon1hpv014i08zr6wl9fbmlwv" xml:space="preserve">{{ആധികാരികത}}
1976 - ൽ 42-ാം ഭേദഗതി പ്രകാരം  ഭരണഘട ന യു ടെ  4-)0 ഭാഗത്തിന്റെ  ആദ്യഖണ്ഡത്തിലെ 51 (a) -മത്തെ ആർട്ടിക്കിളിണ്  മൗലിക കർത്തവ്യങ്ങളെന്തെന്ന് വിശദമാക്കുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.myadvo.in/blog/10-fundamental-duties-you-need-to-know-about/|title=The 11 Fundamental Duties of Indian Citizens|access-date=2021-09-15|last=LIMITED|first=MYADVO TECHSERVE PRIVATE|language=EN|archive-date=2021-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210915160055/https://www.myadvo.in/blog/10-fundamental-duties-you-need-to-know-about/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

# ഭരണഘടന അനുശാസിക്കുന്ന ആദർശങ്ങളെയും  നിയമങ്ങളെയും ബഹുമാനിക്കുകയും, അനുസരിക്കുകയും ചെയ്യുക.കൂടാതെ നമ്മുടെ ദേശീയ പതാകയെയും ദേശീയ ഗാനത്തെയും ആദരിക്കുക, സ്നേഹിക്കുക:
# ദേശീയ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ ഉദയത്തിന് കാരണമായ ആദർശപരമായ ആശയങ്ങളെ ഓർമ്മിക്കുക, പിൻതുടരുക.
# ഇന്ത്യയുടെ പരമാധികാരം, ഐക്യം, സമഗ്രത എന്നിവയെ മുറുകെപ്പിടിക്കുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുക!
# രാജ്യത്തിന് വേണ്ടി പൊരുതുവാൻ ഏതർത്ഥത്തിലും സന്നദ്ധമായിരിക്കുക.
# ഭാരതത്തിന്റെ സംസ്കാരിക പൈതൃകത്തിന്റെ അമൂല്യ സമ്പത്തിനെ വിലമതിക്കുകയും  സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുക.
# വനം, നദി, തടാകം തുടങ്ങിയ പ്രകൃതിയേയും  പരിസ്ഥിതിയേയും സംരക്ഷിക്കുക: സഹജീവികളോട് കരുണ കാട്ടുക '
# ശാസ്ത്ര വികാസം, മാനവിക പുരോഗതി, മാനവികത എന്നിവയുടെ വികാസം സംബന്ധിക്കുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കുക.
# ഭാരതത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തിന്റെ അമൂല്യ സമ്പത്തിനെ വിലമതിക്കുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുക.
# പൊതു സമ്പത്തിനെ സംരക്ഷിക്കുക: അക്രമത്തിനെയും ഹിംസാ വൃത്തികളേയും എതിർക്കുക.
# വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ എല്ലാ വിധത്തിലുള്ള നല്ല കഴിവുകൾക്കും മൂർച്ച കൂട്ടുക, അതുവഴി രാഷ്ട്രത്തിന്റെ വികസന സ്വപ്നം സാക്ഷാത്കരിക്കുക.
#6-14 വയസ് പ്രായമുള്ള കുട്ടികളെ സ്‌കൂളിൽ അയക്കേണ്ടത് എല്ലാ രക്ഷിതാക്കളുടെയും കടമയാണ്.

== ചരിത്രം ==
സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ കൂടി ആശയങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളിച്ചാണ് ഇന്ത്യൻ മൗലിക കർത്തവ്യങ്ങൾ തയ്യാറാക്കിയിട്ടുള്ളത്.
1976 ലെ ഭരണഘടനാ ഭേദഗതിയിലൂടെയാണ് ഇവ നിലവിൽ വന്നത്. സ്വരൺ സിംഗിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള കമ്മിറ്റിയാണ് ഇവ നിർദ്ദേശിച്ചത്. ആദ്യകാലങ്ങളിൽ 10 കർത്തവ്യങ്ങൾ മാത്രം ആയിരുന്നു ഇതിലുണ്ടായിരുന്നത്. 2002 ലെ 86-ാം ഭേദഗതിയിലൂടെയാണ് 11-ാം കർത്തവ്യം ഉൾപ്പെടുത്തിയത്.

== അവലംബങ്ങൾ ==
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന]]
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>0gp3k2yon1hpv014i08zr6wl9fbmlwv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>നാഗലോകം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>364258</id>
    <revision>
      <id>4619562</id>
      <parentid>3465911</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T13:45:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4619562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10633" sha1="syop7n3m8rokoxojoh67pnal0wnjhxl" xml:space="preserve">
ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം [[പാമ്പ്‌|നാഗങ്ങളുടെ]] ലോകമാണ് '''നാഗലോകം'''. ഹൈന്ദവപുരാണപ്രകാരം സപ്തപാതാളങ്ങളുള്ളതിൽ അവസാനത്തെ രണ്ടു പാതാള ലോകങ്ങളായ '''മഹാതലം''', '''പാതാളം''' തുടങ്ങിയ രണ്ടു തലങ്ങളാണ് നാഗങ്ങൾക്കായി [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്‌മാവ്‌]] നീക്കി വച്ചിരിക്കുന്നത് . 

==മഹാതലം== 

ഇത് സർപ്പങ്ങളുടെ ലോകമാണ് . [[വാസുകി|'''വാസുകി'''യാണ്]] ലോകനാഥൻ . ഇവിടത്തെ സർപ്പങ്ങളെ വാസുകി രക്ഷിക്കുന്നു. സർപ്പശത്രുവായ [[ഗരുഡൻ]] വാസുകിയുടെ മിത്രവുമാണ്. അതിനാൽ ഗരുഡൻ ഇവയെ ദ്രോഹിക്കാറില്ല . ഈ ലോകത്തിൽ പ്രശസ്ത സർപ്പങ്ങളായ '''[[തക്ഷകൻ]]''', '''[[കാളിയൻ]]''' , '''[[കാർക്കോടകൻ]]''', ഗുളികൻ  തുടങ്ങിയ സർപ്പരാജാക്കന്മാരുണ്ട് . ഇവരെ ഭക്തിയോടെ പരിചരിക്കുന്ന നാഗഭക്തരും ഇവിടെയുണ്ട് . ഇവർ മഹാതലത്തിന്റെ ഓരോരോ പ്രത്യേക പ്രദേശങ്ങൾ ഭരിക്കുന്നു. ഈ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും , ഇരുന്നൂറും , അഞ്ഞൂറും ശിരസ്സുകളുണ്ട് . 

==പാതാളം== 

ഇവിടെയും ഭരണം '''വാസുകി'''ക്ക് തന്നെ. എങ്കിലും ഇതിന്റെ മൂലസ്ഥാനത്തായി ഈരേഴു പതിനാലു ലോകങ്ങളെക്കാളും ആയിരമിരട്ടി വിസ്താരത്തിൽ വാസുകിയുടെ ജ്യേഷ്ഠനായ '''[[അനന്തൻ|അനന്തനാഗം]]''' വസിക്കുന്നുണ്ട് . ഈ സ്ഥാനത്തിന്റെ പേരാകട്ടെ '''അനന്തകല''' എന്നാണ്. [[വിഷ്ണു|വിഷ്ണുവിന്റെ]] തമോഗുണമേറിയ മൂർത്തിയായ അനന്തനാഗം വലിയൊരു സുവർണ്ണപർവ്വതം പോലെ നീലപ്പട്ടുടുത്തു '''ആയിരം ഫണങ്ങളുമായി''' ഇവിടെ സർവ്വലോകത്തേയും താങ്ങിക്കൊണ്ടു വസിക്കുന്നു. നാഗങ്ങളുടെയും സർപ്പങ്ങളുടെയും രാജാവായ വാസുകിക്ക് അനന്തനോളം വലിപ്പമുണ്ടെങ്കിലും അദ്ദേഹം അനന്തൻ വഹിക്കുന്ന ലോകങ്ങളെ പാലിക്കുക മാത്രമാണ് ചെയ്യുന്നത് . വാസുകി ലോകങ്ങളെ തന്റെ പ്രാണശക്തിയാൽ അടുക്കും ചിട്ടയുമൊടെ നിലനിറുത്തുന്നു. വാസുകിക്ക് '''എണ്ണൂറ് ഫണങ്ങളുണ്ട്''' . അനന്തനോളം നീളവുമുണ്ട് . പാതാളത്തിൽ നാഗത്താന്മാരായ ധനഞ്ജയൻ , ശംഖപാലൻ , ധൃതരാഷ്ട്രർ തുടങ്ങിയവരുണ്ട് . ഈ നാഗങ്ങൾക്ക് നൂറും, ഇരുന്നൂറും , എഴുന്നൂറും ശിരസ്സുകളുണ്ട്. ഇവരെല്ലാം ഈശ്വരാംശങ്ങളാകയാൽ ഗരുഡനെ ഇവർക്ക് പേടിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല .&lt;ref name=&quot;test1&quot;&gt;[http://www.sacred-texts.com/hin/vp/vp063.htm Vishnu Purana]വിഷ്ണുപുരാണം , അംശം 2 , അദ്ധ്യായം -5&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;test2&quot;&gt;[http://sacred-texts.com/hin/m14/m14058.htm മഹാഭാരതം , അശ്വമേധപർവ്വം , അദ്ധ്യായം -58 ]മഹാഭാരതം , അശ്വമേധപർവ്വം , അദ്ധ്യായം -58 &lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;test3&quot;&gt;[ദേവീഭാഗവതം]നവമസ്കന്ധം&lt;/ref&gt;

==നാഗവും സർപ്പവും== 

നാഗം, സർപ്പം എന്നിവയെ ഉരഗവർഗ്ഗത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠ സൃഷ്ടികളായി കരുതുന്നു. എന്നാൽ വാസ്തവത്തിൽ നാഗം വേറെ സർപ്പം വേറെ. നാഗത്തെ അപേക്ഷിച്ചു സർപ്പത്തിന്‌ ദൈവികത കുറവാണ്‌. നാഗത്തിനു ചൈതന്യം ഏറിയിരിക്കുന്നു മാത്രവുമല്ലാ അതീവ ശക്തരുമാണ്‌ അവർ.  വിഷമുണ്ടെങ്കിലും നാഗം അത് ഉപയോഗിക്കാറില്ല. നാഗത്തിനു ഭയപ്പെടുത്തുന്ന രൂപമില്ല. അവ സർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ ഭൂമിയിൽ ഇഴയുന്നവയല്ല. പകരം തന്റെ ദിവ്യശക്തികൊണ്ടു അത് അന്തരീക്ഷത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കും. രാത്രിയിൽ ഒരു കുന്നിന്റെ നെറുകയിൽ നിന്നും മറ്റൊന്നിലേക്കു അത് പറന്നു പോകുന്നതായി നമ്മുടെ പൂർവ്വികർ വായ്മൊഴിയായി പറഞ്ഞു വരുന്നു. എന്നാൽ ഇതിനു ശാസ്ത്രീയമായ തെളിവുകളില്ല. എന്നിരിക്കിലും നാഗം ദൈവികത കൊണ്ട് ദേവന്മാരെക്കാളും ശ്രേഷ്ഠരായതിനാൽ അതിനെ വിഗ്രഹത്തിൽ ആവാഹിച്ചു പൂജിക്കാറുണ്ട്. നാഗപൂജ അതീവ നിഷ്ഠയോടെ ചെയ്യേണ്ടതാണ്. അതിൽ തെറ്റ് പറ്റിയാൽ ആപത്താണ്. മറ്റു ദേവന്മാരെ വിഗ്രഹത്തിൽ ആവാഹിക്കുമ്പോൾ നാഗത്തെ പൂജിക്കുന്ന സാധകൻ, അതിനെ തന്റെ ശരീരത്തിലാണ് ആവാഹിക്കേണ്ടത്. നാഗങ്ങളുടെ രാജാവും നാഥനുമായ '''അനന്തന്റെ'''(ആദിശേഷൻ,ശേഷനാഗം) പുറത്ത്‌ സാക്ഷാൽ ആദിനാരായണനായ മഹാവിഷ്ണു ശയിക്കുന്നുവെന്നാണ് വിശ്വാസം. ആദിയും അന്തവുമില്ലാത്ത പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പ്രതീകമായിട്ടാണ് അനന്തനെ കണക്കാക്കുന്നത്. 
എന്നാൽ നേരെ മറിച്ച് സർപ്പങ്ങളുടെ രാജാവും നാഥനും സാക്ഷാൽ പരമശിവന്റെ കണ്ഠഭൂഷണമായ '''വാസുകിയാണ്'''. എന്നാൽ നാഗങ്ങളെപ്പോലെ ശാന്തരല്ല സർപ്പങ്ങൾ. അവ അതീവ ശക്തരും നീണ്ടു ചുരുണ്ട ദേഹമുള്ളവരും , ഭയങ്കര കോപികളും , വേണ്ടി വന്നാൽ സകലതിനെയും ദംശിച്ചു തങ്ങളുടെ വിഷവീര്യത്താൽ ഭസ്മമാക്കുന്നവയുമാണ് . നാഗങ്ങളെക്കാൾ വിഷം അവയ്ക്കുണ്ട് . ഇവ ഭൂമിയിലൂടെ ഇഴയുന്നു . സർപ്പിണം ചെയ്യുക എന്നാൽ ഇഴയുക എന്നർത്ഥം . അതിനാൽ ഇവയ്ക്കു സർപ്പം എന്ന് പേരുണ്ടായി . നാഗങ്ങളും സർപ്പങ്ങളും കാശ്യപ പ്രജാപതിയുടെ ഭാര്യയായ കദ്രുവിന്റെ സന്താനങ്ങളാണ് . 
&lt;ref name=&quot;test3&quot;&gt;[ദേവീഭാഗവതം]നവമസ്കന്ധം&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;test4&quot;&gt;[പുരാണിക് എൻസൈക്ളോപീഡിയ . വെട്ടം . മാണി ]&lt;/ref&gt;

==ഭൂമിയിലെ സർപ്പങ്ങൾ== 

ഇവരും കദ്രുവിന്റെ സന്താനപരമ്പരയിൽ പെട്ടവരാണെന്നാണ്  പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നത് . കദ്രുവിന്റെ സന്താനങ്ങളിൽ ചിലർ ഭൂമിയിലേക്ക് വന്നുവെന്നും , അവരാണ് ഭൂമിയിലെ സർപ്പങ്ങളെന്നും പറയുന്നു .

==അവലംബം== 
'''[വിഷ്ണുപുരാണം , അംശം 2 , അദ്ധ്യായം -5]''' , '''ദേവീഭാഗവതം നവമസ്കന്ധം''', '''ഭഗവദ്ഗീതയിലെ വിഭൂതിയോഗത്തിലെ ശ്ളോകം 28,29'''.
'''[മഹാഭാരതം , അശ്വമേധപർവ്വം , അദ്ധ്യായം -58 , ശ്ളോകം 37]'''. 
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>syop7n3m8rokoxojoh67pnal0wnjhxl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619563</id>
      <parentid>4619562</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T13:46:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4619563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10645" sha1="g8d7nv0ixlxo6y9c4vysvd35l6jmtsx" xml:space="preserve">
ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം [[പാമ്പ്‌|നാഗങ്ങളുടെ]] ലോകമാണ് '''നാഗലോകം'''. ഹൈന്ദവപുരാണപ്രകാരം സപ്തപാതാളങ്ങളുള്ളതിൽ അവസാനത്തെ രണ്ടു പാതാള ലോകങ്ങളായ '''മഹാതലം''', '''പാതാളം''' തുടങ്ങിയ രണ്ടു തലങ്ങളാണ് നാഗങ്ങൾക്കായി [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്‌മാവ്‌]] നീക്കി വച്ചിരിക്കുന്നത് . 

==മഹാതലം== 

ഇത് സർപ്പങ്ങളുടെ ലോകമാണ് . [[വാസുകി|'''വാസുകി'''യാണ്]] ലോകനാഥൻ . ഇവിടത്തെ സർപ്പങ്ങളെ വാസുകി രക്ഷിക്കുന്നു. സർപ്പശത്രുവായ [[ഗരുഡൻ]] വാസുകിയുടെ മിത്രവുമാണ്. അതിനാൽ ഗരുഡൻ ഇവയെ ദ്രോഹിക്കാറില്ല . ഈ ലോകത്തിൽ പ്രശസ്ത സർപ്പങ്ങളായ '''[[തക്ഷകൻ]]''', '''[[കാളിയൻ]]''' , '''[[കാർക്കോടകൻ]]''', ഗുളികൻ  തുടങ്ങിയ സർപ്പരാജാക്കന്മാരുണ്ട് . ഇവരെ ഭക്തിയോടെ പരിചരിക്കുന്ന നാഗഭക്തരും ഇവിടെയുണ്ട് . ഇവർ മഹാതലത്തിന്റെ ഓരോരോ പ്രത്യേക പ്രദേശങ്ങൾ ഭരിക്കുന്നു. ഈ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും , ഇരുന്നൂറും , അഞ്ഞൂറും ശിരസ്സുകളുണ്ട് . 

==പാതാളം== 

ഇവിടെയും ഭരണം '''വാസുകി'''ക്ക് തന്നെ. എങ്കിലും ഇതിന്റെ മൂലസ്ഥാനത്തായി ഈരേഴു പതിനാലു ലോകങ്ങളെക്കാളും ആയിരമിരട്ടി വിസ്താരത്തിൽ വാസുകിയുടെ ജ്യേഷ്ഠനായ '''[[അനന്തൻ|അനന്തനാഗം]]''' വസിക്കുന്നുണ്ട് . ഈ സ്ഥാനത്തിന്റെ പേരാകട്ടെ '''അനന്തകല''' എന്നാണ്. [[വിഷ്ണു|വിഷ്ണുവിന്റെ]] തമോഗുണമേറിയ മൂർത്തിയായ അനന്തനാഗം വലിയൊരു സുവർണ്ണപർവ്വതം പോലെ നീലപ്പട്ടുടുത്തു '''ആയിരം ഫണങ്ങളുമായി''' ഇവിടെ സർവ്വലോകത്തേയും താങ്ങിക്കൊണ്ടു വസിക്കുന്നു. നാഗങ്ങളുടെയും സർപ്പങ്ങളുടെയും രാജാവായ വാസുകിക്ക് അനന്തനോളം വലിപ്പമുണ്ടെങ്കിലും അദ്ദേഹം അനന്തൻ വഹിക്കുന്ന ലോകങ്ങളെ പാലിക്കുക മാത്രമാണ് ചെയ്യുന്നത് . വാസുകി ലോകങ്ങളെ തന്റെ പ്രാണശക്തിയാൽ അടുക്കും ചിട്ടയുമൊടെ നിലനിറുത്തുന്നു. വാസുകിക്ക് '''എണ്ണൂറ് ഫണങ്ങളുണ്ട്''' . അനന്തനോളം നീളവുമുണ്ട് . പാതാളത്തിൽ നാഗത്താന്മാരായ ധനഞ്ജയൻ , ശംഖപാലൻ , ധൃതരാഷ്ട്രർ തുടങ്ങിയവരുണ്ട് . ഈ നാഗങ്ങൾക്ക് നൂറും, ഇരുന്നൂറും , എഴുന്നൂറും ശിരസ്സുകളുണ്ട്. ഇവരെല്ലാം ഈശ്വരാംശങ്ങളാകയാൽ ഗരുഡനെ ഇവർക്ക് പേടിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല .&lt;ref name=&quot;test1&quot;&gt;[http://www.sacred-texts.com/hin/vp/vp063.htm Vishnu Purana]വിഷ്ണുപുരാണം , അംശം 2 , അദ്ധ്യായം -5&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;test2&quot;&gt;[http://sacred-texts.com/hin/m14/m14058.htm മഹാഭാരതം , അശ്വമേധപർവ്വം , അദ്ധ്യായം -58 ]മഹാഭാരതം , അശ്വമേധപർവ്വം , അദ്ധ്യായം -58 &lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;test3&quot;&gt;[ദേവീഭാഗവതം]നവമസ്കന്ധം&lt;/ref&gt;

==നാഗവും സർപ്പവും== 

നാഗം, സർപ്പം എന്നിവയെ ഉരഗവർഗ്ഗത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠ സൃഷ്ടികളായി കരുതുന്നു. എന്നാൽ വാസ്തവത്തിൽ''' നാഗം''' വേറെ '''സർപ്പം''' വേറെ. നാഗത്തെ അപേക്ഷിച്ചു സർപ്പത്തിന്‌ ദൈവികത കുറവാണ്‌. നാഗത്തിനു ചൈതന്യം ഏറിയിരിക്കുന്നു മാത്രവുമല്ലാ അതീവ ശക്തരുമാണ്‌ അവർ.  വിഷമുണ്ടെങ്കിലും നാഗം അത് ഉപയോഗിക്കാറില്ല. നാഗത്തിനു ഭയപ്പെടുത്തുന്ന രൂപമില്ല. അവ സർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ ഭൂമിയിൽ ഇഴയുന്നവയല്ല. പകരം തന്റെ ദിവ്യശക്തികൊണ്ടു അത് അന്തരീക്ഷത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കും. രാത്രിയിൽ ഒരു കുന്നിന്റെ നെറുകയിൽ നിന്നും മറ്റൊന്നിലേക്കു അത് പറന്നു പോകുന്നതായി നമ്മുടെ പൂർവ്വികർ വായ്മൊഴിയായി പറഞ്ഞു വരുന്നു. എന്നാൽ ഇതിനു ശാസ്ത്രീയമായ തെളിവുകളില്ല. എന്നിരിക്കിലും നാഗം ദൈവികത കൊണ്ട് ദേവന്മാരെക്കാളും ശ്രേഷ്ഠരായതിനാൽ അതിനെ വിഗ്രഹത്തിൽ ആവാഹിച്ചു പൂജിക്കാറുണ്ട്. നാഗപൂജ അതീവ നിഷ്ഠയോടെ ചെയ്യേണ്ടതാണ്. അതിൽ തെറ്റ് പറ്റിയാൽ ആപത്താണ്. മറ്റു ദേവന്മാരെ വിഗ്രഹത്തിൽ ആവാഹിക്കുമ്പോൾ നാഗത്തെ പൂജിക്കുന്ന സാധകൻ, അതിനെ തന്റെ ശരീരത്തിലാണ് ആവാഹിക്കേണ്ടത്. നാഗങ്ങളുടെ രാജാവും നാഥനുമായ '''അനന്തന്റെ'''(ആദിശേഷൻ,ശേഷനാഗം) പുറത്ത്‌ സാക്ഷാൽ ആദിനാരായണനായ മഹാവിഷ്ണു ശയിക്കുന്നുവെന്നാണ് വിശ്വാസം. ആദിയും അന്തവുമില്ലാത്ത പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പ്രതീകമായിട്ടാണ് അനന്തനെ കണക്കാക്കുന്നത്. 
എന്നാൽ നേരെ മറിച്ച് സർപ്പങ്ങളുടെ രാജാവും നാഥനും സാക്ഷാൽ പരമശിവന്റെ കണ്ഠഭൂഷണമായ '''വാസുകിയാണ്'''. എന്നാൽ നാഗങ്ങളെപ്പോലെ ശാന്തരല്ല സർപ്പങ്ങൾ. അവ അതീവ ശക്തരും നീണ്ടു ചുരുണ്ട ദേഹമുള്ളവരും , ഭയങ്കര കോപികളും , വേണ്ടി വന്നാൽ സകലതിനെയും ദംശിച്ചു തങ്ങളുടെ വിഷവീര്യത്താൽ ഭസ്മമാക്കുന്നവയുമാണ് . നാഗങ്ങളെക്കാൾ വിഷം അവയ്ക്കുണ്ട് . ഇവ ഭൂമിയിലൂടെ ഇഴയുന്നു . സർപ്പിണം ചെയ്യുക എന്നാൽ ഇഴയുക എന്നർത്ഥം . അതിനാൽ ഇവയ്ക്കു സർപ്പം എന്ന് പേരുണ്ടായി . നാഗങ്ങളും സർപ്പങ്ങളും കാശ്യപ പ്രജാപതിയുടെ ഭാര്യയായ കദ്രുവിന്റെ സന്താനങ്ങളാണ് . 
&lt;ref name=&quot;test3&quot;&gt;[ദേവീഭാഗവതം]നവമസ്കന്ധം&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;test4&quot;&gt;[പുരാണിക് എൻസൈക്ളോപീഡിയ . വെട്ടം . മാണി ]&lt;/ref&gt;

==ഭൂമിയിലെ സർപ്പങ്ങൾ== 

ഇവരും കദ്രുവിന്റെ സന്താനപരമ്പരയിൽ പെട്ടവരാണെന്നാണ്  പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നത് . കദ്രുവിന്റെ സന്താനങ്ങളിൽ ചിലർ ഭൂമിയിലേക്ക് വന്നുവെന്നും , അവരാണ് ഭൂമിയിലെ സർപ്പങ്ങളെന്നും പറയുന്നു .

==അവലംബം== 
'''[വിഷ്ണുപുരാണം , അംശം 2 , അദ്ധ്യായം -5]''' , '''ദേവീഭാഗവതം നവമസ്കന്ധം''', '''ഭഗവദ്ഗീതയിലെ വിഭൂതിയോഗത്തിലെ ശ്ളോകം 28,29'''.
'''[മഹാഭാരതം , അശ്വമേധപർവ്വം , അദ്ധ്യായം -58 , ശ്ളോകം 37]'''. 
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>g8d7nv0ixlxo6y9c4vysvd35l6jmtsx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619564</id>
      <parentid>4619563</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T13:47:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4619564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10636" sha1="bh7pcugbb17kfzsk6k5qpybaixg6zlc" xml:space="preserve">
ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം [[പാമ്പ്‌|നാഗങ്ങളുടെ]] ലോകമാണ് '''നാഗലോകം'''. ഹൈന്ദവപുരാണപ്രകാരം സപ്തപാതാളങ്ങളുള്ളതിൽ അവസാനത്തെ രണ്ടു പാതാള ലോകങ്ങളായ '''മഹാതലം''', '''പാതാളം''' തുടങ്ങിയ രണ്ടു തലങ്ങളാണ് നാഗങ്ങൾക്കായി [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്‌മാവ്‌]] നീക്കി വച്ചിരിക്കുന്നത് . 

==മഹാതലം== 

ഇത് സർപ്പങ്ങളുടെ ലോകമാണ് . [[വാസുകി|'''വാസുകി'''യാണ്]] ലോകനാഥൻ . ഇവിടത്തെ സർപ്പങ്ങളെ വാസുകി രക്ഷിക്കുന്നു. സർപ്പശത്രുവായ [[ഗരുഡൻ]] വാസുകിയുടെ മിത്രവുമാണ്. അതിനാൽ ഗരുഡൻ ഇവയെ ദ്രോഹിക്കാറില്ല . ഈ ലോകത്തിൽ പ്രശസ്ത സർപ്പങ്ങളായ '''[[തക്ഷകൻ]]''', '''[[കാളിയൻ]]''' , '''[[കാർക്കോടകൻ]]''', ഗുളികൻ  തുടങ്ങിയ സർപ്പരാജാക്കന്മാരുണ്ട് . ഇവരെ ഭക്തിയോടെ പരിചരിക്കുന്ന നാഗഭക്തരും ഇവിടെയുണ്ട് . ഇവർ മഹാതലത്തിന്റെ ഓരോരോ പ്രത്യേക പ്രദേശങ്ങൾ ഭരിക്കുന്നു. ഈ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും , ഇരുന്നൂറും , അഞ്ഞൂറും ശിരസ്സുകളുണ്ട് . 

==പാതാളം== 

ഇവിടെയും ഭരണം '''വാസുകി'''ക്ക് തന്നെ. എങ്കിലും ഇതിന്റെ മൂലസ്ഥാനത്തായി ഈരേഴു പതിനാലു ലോകങ്ങളെക്കാളും ആയിരമിരട്ടി വിസ്താരത്തിൽ വാസുകിയുടെ ജ്യേഷ്ഠനായ '''[[അനന്തൻ|അനന്തനാഗം]]''' വസിക്കുന്നുണ്ട് . ഈ സ്ഥാനത്തിന്റെ പേരാകട്ടെ '''അനന്തകല''' എന്നാണ്. [[വിഷ്ണു|വിഷ്ണുവിന്റെ]] തമോഗുണമേറിയ മൂർത്തിയായ അനന്തനാഗം വലിയൊരു സുവർണ്ണപർവ്വതം പോലെ നീലപ്പട്ടുടുത്തു '''ആയിരം ഫണങ്ങളുമായി''' ഇവിടെ സർവ്വലോകത്തേയും താങ്ങിക്കൊണ്ടു വസിക്കുന്നു. നാഗങ്ങളുടെയും സർപ്പങ്ങളുടെയും രാജാവായ വാസുകിക്ക് അനന്തനോളം വലിപ്പമുണ്ടെങ്കിലും അദ്ദേഹം അനന്തൻ വഹിക്കുന്ന ലോകങ്ങളെ പാലിക്കുക മാത്രമാണ് ചെയ്യുന്നത് . വാസുകി ലോകങ്ങളെ തന്റെ പ്രാണശക്തിയാൽ അടുക്കും ചിട്ടയുമൊടെ നിലനിറുത്തുന്നു. വാസുകിക്ക് '''എണ്ണൂറ് ഫണങ്ങളുണ്ട്''' . അനന്തനോളം നീളവുമുണ്ട് . പാതാളത്തിൽ നാഗത്താന്മാരായ ധനഞ്ജയൻ , ശംഖപാലൻ , ധൃതരാഷ്ട്രർ തുടങ്ങിയവരുണ്ട് . ഈ നാഗങ്ങൾക്ക് നൂറും, ഇരുന്നൂറും , എഴുന്നൂറും ശിരസ്സുകളുണ്ട്. ഇവരെല്ലാം ഈശ്വരാംശങ്ങളാകയാൽ ഗരുഡനെ ഇവർക്ക് പേടിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല .&lt;ref name=&quot;test1&quot;&gt;[http://www.sacred-texts.com/hin/vp/vp063.htm Vishnu Purana]വിഷ്ണുപുരാണം , അംശം 2 , അദ്ധ്യായം -5&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;test2&quot;&gt;[http://sacred-texts.com/hin/m14/m14058.htm മഹാഭാരതം , അശ്വമേധപർവ്വം , അദ്ധ്യായം -58 ]മഹാഭാരതം , അശ്വമേധപർവ്വം , അദ്ധ്യായം -58 &lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;test3&quot;&gt;[ദേവീഭാഗവതം]നവമസ്കന്ധം&lt;/ref&gt;

==നാഗവും സർപ്പവും== 

നാഗം, സർപ്പം എന്നിവയെ ഉരഗവർഗ്ഗത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠ സൃഷ്ടികളായി കരുതുന്നു. എന്നാൽ വാസ്തവത്തിൽ''' നാഗം''' വേറെ '''സർപ്പം''' വേറെ. നാഗത്തെ അപേക്ഷിച്ചു സർപ്പത്തിന്‌ ദൈവികത കുറവാണ്‌. നാഗത്തിനു ചൈതന്യം ഏറിയിരിക്കുന്നു മാത്രമല്ല അതീവ ശക്തരുമാണ്‌ അവർ.  വിഷമുണ്ടെങ്കിലും നാഗം അത് ഉപയോഗിക്കാറില്ല. നാഗത്തിനു ഭയപ്പെടുത്തുന്ന രൂപമില്ല. അവ സർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ ഭൂമിയിൽ ഇഴയുന്നവയല്ല. പകരം തന്റെ ദിവ്യശക്തികൊണ്ടു അത് അന്തരീക്ഷത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കും. രാത്രിയിൽ ഒരു കുന്നിന്റെ നെറുകയിൽ നിന്നും മറ്റൊന്നിലേക്കു അത് പറന്നു പോകുന്നതായി നമ്മുടെ പൂർവ്വികർ വായ്മൊഴിയായി പറഞ്ഞു വരുന്നു. എന്നാൽ ഇതിനു ശാസ്ത്രീയമായ തെളിവുകളില്ല. എന്നിരിക്കിലും നാഗം ദൈവികത കൊണ്ട് ദേവന്മാരെക്കാളും ശ്രേഷ്ഠരായതിനാൽ അതിനെ വിഗ്രഹത്തിൽ ആവാഹിച്ചു പൂജിക്കാറുണ്ട്. നാഗപൂജ അതീവ നിഷ്ഠയോടെ ചെയ്യേണ്ടതാണ്. അതിൽ തെറ്റ് പറ്റിയാൽ ആപത്താണ്. മറ്റു ദേവന്മാരെ വിഗ്രഹത്തിൽ ആവാഹിക്കുമ്പോൾ നാഗത്തെ പൂജിക്കുന്ന സാധകൻ, അതിനെ തന്റെ ശരീരത്തിലാണ് ആവാഹിക്കേണ്ടത്. നാഗങ്ങളുടെ രാജാവും നാഥനുമായ '''അനന്തന്റെ'''(ആദിശേഷൻ,ശേഷനാഗം) പുറത്ത്‌ സാക്ഷാൽ ആദിനാരായണനായ മഹാവിഷ്ണു ശയിക്കുന്നുവെന്നാണ് വിശ്വാസം. ആദിയും അന്തവുമില്ലാത്ത പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പ്രതീകമായിട്ടാണ് അനന്തനെ കണക്കാക്കുന്നത്. 
എന്നാൽ നേരെ മറിച്ച് സർപ്പങ്ങളുടെ രാജാവും നാഥനും സാക്ഷാൽ പരമശിവന്റെ കണ്ഠഭൂഷണമായ '''വാസുകിയാണ്'''. എന്നാൽ നാഗങ്ങളെപ്പോലെ ശാന്തരല്ല സർപ്പങ്ങൾ. അവ അതീവ ശക്തരും നീണ്ടു ചുരുണ്ട ദേഹമുള്ളവരും , ഭയങ്കര കോപികളും , വേണ്ടി വന്നാൽ സകലതിനെയും ദംശിച്ചു തങ്ങളുടെ വിഷവീര്യത്താൽ ഭസ്മമാക്കുന്നവയുമാണ് . നാഗങ്ങളെക്കാൾ വിഷം അവയ്ക്കുണ്ട് . ഇവ ഭൂമിയിലൂടെ ഇഴയുന്നു . സർപ്പിണം ചെയ്യുക എന്നാൽ ഇഴയുക എന്നർത്ഥം . അതിനാൽ ഇവയ്ക്കു സർപ്പം എന്ന് പേരുണ്ടായി . നാഗങ്ങളും സർപ്പങ്ങളും കാശ്യപ പ്രജാപതിയുടെ ഭാര്യയായ കദ്രുവിന്റെ സന്താനങ്ങളാണ് . 
&lt;ref name=&quot;test3&quot;&gt;[ദേവീഭാഗവതം]നവമസ്കന്ധം&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;test4&quot;&gt;[പുരാണിക് എൻസൈക്ളോപീഡിയ . വെട്ടം . മാണി ]&lt;/ref&gt;

==ഭൂമിയിലെ സർപ്പങ്ങൾ== 

ഇവരും കദ്രുവിന്റെ സന്താനപരമ്പരയിൽ പെട്ടവരാണെന്നാണ്  പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നത് . കദ്രുവിന്റെ സന്താനങ്ങളിൽ ചിലർ ഭൂമിയിലേക്ക് വന്നുവെന്നും , അവരാണ് ഭൂമിയിലെ സർപ്പങ്ങളെന്നും പറയുന്നു .

==അവലംബം== 
'''[വിഷ്ണുപുരാണം , അംശം 2 , അദ്ധ്യായം -5]''' , '''ദേവീഭാഗവതം നവമസ്കന്ധം''', '''ഭഗവദ്ഗീതയിലെ വിഭൂതിയോഗത്തിലെ ശ്ളോകം 28,29'''.
'''[മഹാഭാരതം , അശ്വമേധപർവ്വം , അദ്ധ്യായം -58 , ശ്ളോകം 37]'''. 
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>bh7pcugbb17kfzsk6k5qpybaixg6zlc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619565</id>
      <parentid>4619564</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T13:48:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* നാഗവും സർപ്പവും */</comment>
      <origin>4619565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10626" sha1="1h6f7tvx2rq6jua0k8rdvogk8jj82ab" xml:space="preserve">
ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം [[പാമ്പ്‌|നാഗങ്ങളുടെ]] ലോകമാണ് '''നാഗലോകം'''. ഹൈന്ദവപുരാണപ്രകാരം സപ്തപാതാളങ്ങളുള്ളതിൽ അവസാനത്തെ രണ്ടു പാതാള ലോകങ്ങളായ '''മഹാതലം''', '''പാതാളം''' തുടങ്ങിയ രണ്ടു തലങ്ങളാണ് നാഗങ്ങൾക്കായി [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്‌മാവ്‌]] നീക്കി വച്ചിരിക്കുന്നത് . 

==മഹാതലം== 

ഇത് സർപ്പങ്ങളുടെ ലോകമാണ് . [[വാസുകി|'''വാസുകി'''യാണ്]] ലോകനാഥൻ . ഇവിടത്തെ സർപ്പങ്ങളെ വാസുകി രക്ഷിക്കുന്നു. സർപ്പശത്രുവായ [[ഗരുഡൻ]] വാസുകിയുടെ മിത്രവുമാണ്. അതിനാൽ ഗരുഡൻ ഇവയെ ദ്രോഹിക്കാറില്ല . ഈ ലോകത്തിൽ പ്രശസ്ത സർപ്പങ്ങളായ '''[[തക്ഷകൻ]]''', '''[[കാളിയൻ]]''' , '''[[കാർക്കോടകൻ]]''', ഗുളികൻ  തുടങ്ങിയ സർപ്പരാജാക്കന്മാരുണ്ട് . ഇവരെ ഭക്തിയോടെ പരിചരിക്കുന്ന നാഗഭക്തരും ഇവിടെയുണ്ട് . ഇവർ മഹാതലത്തിന്റെ ഓരോരോ പ്രത്യേക പ്രദേശങ്ങൾ ഭരിക്കുന്നു. ഈ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും , ഇരുന്നൂറും , അഞ്ഞൂറും ശിരസ്സുകളുണ്ട് . 

==പാതാളം== 

ഇവിടെയും ഭരണം '''വാസുകി'''ക്ക് തന്നെ. എങ്കിലും ഇതിന്റെ മൂലസ്ഥാനത്തായി ഈരേഴു പതിനാലു ലോകങ്ങളെക്കാളും ആയിരമിരട്ടി വിസ്താരത്തിൽ വാസുകിയുടെ ജ്യേഷ്ഠനായ '''[[അനന്തൻ|അനന്തനാഗം]]''' വസിക്കുന്നുണ്ട് . ഈ സ്ഥാനത്തിന്റെ പേരാകട്ടെ '''അനന്തകല''' എന്നാണ്. [[വിഷ്ണു|വിഷ്ണുവിന്റെ]] തമോഗുണമേറിയ മൂർത്തിയായ അനന്തനാഗം വലിയൊരു സുവർണ്ണപർവ്വതം പോലെ നീലപ്പട്ടുടുത്തു '''ആയിരം ഫണങ്ങളുമായി''' ഇവിടെ സർവ്വലോകത്തേയും താങ്ങിക്കൊണ്ടു വസിക്കുന്നു. നാഗങ്ങളുടെയും സർപ്പങ്ങളുടെയും രാജാവായ വാസുകിക്ക് അനന്തനോളം വലിപ്പമുണ്ടെങ്കിലും അദ്ദേഹം അനന്തൻ വഹിക്കുന്ന ലോകങ്ങളെ പാലിക്കുക മാത്രമാണ് ചെയ്യുന്നത് . വാസുകി ലോകങ്ങളെ തന്റെ പ്രാണശക്തിയാൽ അടുക്കും ചിട്ടയുമൊടെ നിലനിറുത്തുന്നു. വാസുകിക്ക് '''എണ്ണൂറ് ഫണങ്ങളുണ്ട്''' . അനന്തനോളം നീളവുമുണ്ട് . പാതാളത്തിൽ നാഗത്താന്മാരായ ധനഞ്ജയൻ , ശംഖപാലൻ , ധൃതരാഷ്ട്രർ തുടങ്ങിയവരുണ്ട് . ഈ നാഗങ്ങൾക്ക് നൂറും, ഇരുന്നൂറും , എഴുന്നൂറും ശിരസ്സുകളുണ്ട്. ഇവരെല്ലാം ഈശ്വരാംശങ്ങളാകയാൽ ഗരുഡനെ ഇവർക്ക് പേടിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല .&lt;ref name=&quot;test1&quot;&gt;[http://www.sacred-texts.com/hin/vp/vp063.htm Vishnu Purana]വിഷ്ണുപുരാണം , അംശം 2 , അദ്ധ്യായം -5&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;test2&quot;&gt;[http://sacred-texts.com/hin/m14/m14058.htm മഹാഭാരതം , അശ്വമേധപർവ്വം , അദ്ധ്യായം -58 ]മഹാഭാരതം , അശ്വമേധപർവ്വം , അദ്ധ്യായം -58 &lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;test3&quot;&gt;[ദേവീഭാഗവതം]നവമസ്കന്ധം&lt;/ref&gt;

==നാഗവും സർപ്പവും== 

നാഗം, സർപ്പം എന്നിവയെ ഉരഗവർഗ്ഗത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠ സൃഷ്ടികളായി കരുതുന്നു. എന്നാൽ വാസ്തവത്തിൽ''' നാഗം''' വേറെ '''സർപ്പം''' വേറെ. നാഗത്തെ അപേക്ഷിച്ചു സർപ്പത്തിന്‌ ദൈവികത കുറവാണ്‌. നാഗത്തിനു ചൈതന്യം ഏറിയിരിക്കുന്നു മാത്രമല്ല അതീവ ശക്തരുമാണവർ.  വിഷമുണ്ടെങ്കിലും നാഗം അത് ഉപയോഗിക്കാറില്ല. നാഗത്തിനു ഭയപ്പെടുത്തുന്ന രൂപമില്ല. അവ സർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ ഭൂമിയിൽ ഇഴയുന്നവയല്ല. പകരം തന്റെ ദിവ്യശക്തികൊണ്ടു അത് അന്തരീക്ഷത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കും. രാത്രിയിൽ ഒരു കുന്നിന്റെ നെറുകയിൽ നിന്നും മറ്റൊന്നിലേക്കു അത് പറന്നു പോകുന്നതായി നമ്മുടെ പൂർവ്വികർ വായ്മൊഴിയായി പറഞ്ഞു വരുന്നു. എന്നാൽ ഇതിനു ശാസ്ത്രീയമായ തെളിവുകളില്ല. എന്നിരിക്കിലും നാഗം ദൈവികത കൊണ്ട് ദേവന്മാരെക്കാളും ശ്രേഷ്ഠരായതിനാൽ അതിനെ വിഗ്രഹത്തിൽ ആവാഹിച്ചു പൂജിക്കാറുണ്ട്. നാഗപൂജ അതീവ നിഷ്ഠയോടെ ചെയ്യേണ്ടതാണ്. അതിൽ തെറ്റ് പറ്റിയാൽ ആപത്താണ്. മറ്റു ദേവന്മാരെ വിഗ്രഹത്തിൽ ആവാഹിക്കുമ്പോൾ നാഗത്തെ പൂജിക്കുന്ന സാധകൻ, അതിനെ തന്റെ ശരീരത്തിലാണ് ആവാഹിക്കേണ്ടത്. നാഗങ്ങളുടെ രാജാവും നാഥനുമായ '''അനന്തന്റെ'''(ആദിശേഷൻ,ശേഷനാഗം) പുറത്ത്‌ സാക്ഷാൽ ആദിനാരായണനായ മഹാവിഷ്ണു ശയിക്കുന്നുവെന്നാണ് വിശ്വാസം. ആദിയും അന്തവുമില്ലാത്ത പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പ്രതീകമായിട്ടാണ് അനന്തനെ കണക്കാക്കുന്നത്. 
എന്നാൽ നേരെ മറിച്ച് സർപ്പങ്ങളുടെ രാജാവും നാഥനും സാക്ഷാൽ പരമശിവന്റെ കണ്ഠഭൂഷണമായ '''വാസുകിയാണ്'''. എന്നാൽ നാഗങ്ങളെപ്പോലെ ശാന്തരല്ല സർപ്പങ്ങൾ. അവ അതീവ ശക്തരും നീണ്ടു ചുരുണ്ട ദേഹമുള്ളവരും , ഭയങ്കര കോപികളും , വേണ്ടി വന്നാൽ സകലതിനെയും ദംശിച്ചു തങ്ങളുടെ വിഷവീര്യത്താൽ ഭസ്മമാക്കുന്നവയുമാണ് . നാഗങ്ങളെക്കാൾ വിഷം അവയ്ക്കുണ്ട് . ഇവ ഭൂമിയിലൂടെ ഇഴയുന്നു . സർപ്പിണം ചെയ്യുക എന്നാൽ ഇഴയുക എന്നർത്ഥം . അതിനാൽ ഇവയ്ക്കു സർപ്പം എന്ന് പേരുണ്ടായി . നാഗങ്ങളും സർപ്പങ്ങളും കാശ്യപ പ്രജാപതിയുടെ ഭാര്യയായ കദ്രുവിന്റെ സന്താനങ്ങളാണ് . 
&lt;ref name=&quot;test3&quot;&gt;[ദേവീഭാഗവതം]നവമസ്കന്ധം&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;test4&quot;&gt;[പുരാണിക് എൻസൈക്ളോപീഡിയ . വെട്ടം . മാണി ]&lt;/ref&gt;

==ഭൂമിയിലെ സർപ്പങ്ങൾ== 

ഇവരും കദ്രുവിന്റെ സന്താനപരമ്പരയിൽ പെട്ടവരാണെന്നാണ്  പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നത് . കദ്രുവിന്റെ സന്താനങ്ങളിൽ ചിലർ ഭൂമിയിലേക്ക് വന്നുവെന്നും , അവരാണ് ഭൂമിയിലെ സർപ്പങ്ങളെന്നും പറയുന്നു .

==അവലംബം== 
'''[വിഷ്ണുപുരാണം , അംശം 2 , അദ്ധ്യായം -5]''' , '''ദേവീഭാഗവതം നവമസ്കന്ധം''', '''ഭഗവദ്ഗീതയിലെ വിഭൂതിയോഗത്തിലെ ശ്ളോകം 28,29'''.
'''[മഹാഭാരതം , അശ്വമേധപർവ്വം , അദ്ധ്യായം -58 , ശ്ളോകം 37]'''. 
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>1h6f7tvx2rq6jua0k8rdvogk8jj82ab</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619567</id>
      <parentid>4619565</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T13:52:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* നാഗവും സർപ്പവും */</comment>
      <origin>4619567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10597" sha1="q85sue0yml9jcbec98m96216ra7d12b" xml:space="preserve">
ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം [[പാമ്പ്‌|നാഗങ്ങളുടെ]] ലോകമാണ് '''നാഗലോകം'''. ഹൈന്ദവപുരാണപ്രകാരം സപ്തപാതാളങ്ങളുള്ളതിൽ അവസാനത്തെ രണ്ടു പാതാള ലോകങ്ങളായ '''മഹാതലം''', '''പാതാളം''' തുടങ്ങിയ രണ്ടു തലങ്ങളാണ് നാഗങ്ങൾക്കായി [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്‌മാവ്‌]] നീക്കി വച്ചിരിക്കുന്നത് . 

==മഹാതലം== 

ഇത് സർപ്പങ്ങളുടെ ലോകമാണ് . [[വാസുകി|'''വാസുകി'''യാണ്]] ലോകനാഥൻ . ഇവിടത്തെ സർപ്പങ്ങളെ വാസുകി രക്ഷിക്കുന്നു. സർപ്പശത്രുവായ [[ഗരുഡൻ]] വാസുകിയുടെ മിത്രവുമാണ്. അതിനാൽ ഗരുഡൻ ഇവയെ ദ്രോഹിക്കാറില്ല . ഈ ലോകത്തിൽ പ്രശസ്ത സർപ്പങ്ങളായ '''[[തക്ഷകൻ]]''', '''[[കാളിയൻ]]''' , '''[[കാർക്കോടകൻ]]''', ഗുളികൻ  തുടങ്ങിയ സർപ്പരാജാക്കന്മാരുണ്ട് . ഇവരെ ഭക്തിയോടെ പരിചരിക്കുന്ന നാഗഭക്തരും ഇവിടെയുണ്ട് . ഇവർ മഹാതലത്തിന്റെ ഓരോരോ പ്രത്യേക പ്രദേശങ്ങൾ ഭരിക്കുന്നു. ഈ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും , ഇരുന്നൂറും , അഞ്ഞൂറും ശിരസ്സുകളുണ്ട് . 

==പാതാളം== 

ഇവിടെയും ഭരണം '''വാസുകി'''ക്ക് തന്നെ. എങ്കിലും ഇതിന്റെ മൂലസ്ഥാനത്തായി ഈരേഴു പതിനാലു ലോകങ്ങളെക്കാളും ആയിരമിരട്ടി വിസ്താരത്തിൽ വാസുകിയുടെ ജ്യേഷ്ഠനായ '''[[അനന്തൻ|അനന്തനാഗം]]''' വസിക്കുന്നുണ്ട് . ഈ സ്ഥാനത്തിന്റെ പേരാകട്ടെ '''അനന്തകല''' എന്നാണ്. [[വിഷ്ണു|വിഷ്ണുവിന്റെ]] തമോഗുണമേറിയ മൂർത്തിയായ അനന്തനാഗം വലിയൊരു സുവർണ്ണപർവ്വതം പോലെ നീലപ്പട്ടുടുത്തു '''ആയിരം ഫണങ്ങളുമായി''' ഇവിടെ സർവ്വലോകത്തേയും താങ്ങിക്കൊണ്ടു വസിക്കുന്നു. നാഗങ്ങളുടെയും സർപ്പങ്ങളുടെയും രാജാവായ വാസുകിക്ക് അനന്തനോളം വലിപ്പമുണ്ടെങ്കിലും അദ്ദേഹം അനന്തൻ വഹിക്കുന്ന ലോകങ്ങളെ പാലിക്കുക മാത്രമാണ് ചെയ്യുന്നത് . വാസുകി ലോകങ്ങളെ തന്റെ പ്രാണശക്തിയാൽ അടുക്കും ചിട്ടയുമൊടെ നിലനിറുത്തുന്നു. വാസുകിക്ക് '''എണ്ണൂറ് ഫണങ്ങളുണ്ട്''' . അനന്തനോളം നീളവുമുണ്ട് . പാതാളത്തിൽ നാഗത്താന്മാരായ ധനഞ്ജയൻ , ശംഖപാലൻ , ധൃതരാഷ്ട്രർ തുടങ്ങിയവരുണ്ട് . ഈ നാഗങ്ങൾക്ക് നൂറും, ഇരുന്നൂറും , എഴുന്നൂറും ശിരസ്സുകളുണ്ട്. ഇവരെല്ലാം ഈശ്വരാംശങ്ങളാകയാൽ ഗരുഡനെ ഇവർക്ക് പേടിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല .&lt;ref name=&quot;test1&quot;&gt;[http://www.sacred-texts.com/hin/vp/vp063.htm Vishnu Purana]വിഷ്ണുപുരാണം , അംശം 2 , അദ്ധ്യായം -5&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;test2&quot;&gt;[http://sacred-texts.com/hin/m14/m14058.htm മഹാഭാരതം , അശ്വമേധപർവ്വം , അദ്ധ്യായം -58 ]മഹാഭാരതം , അശ്വമേധപർവ്വം , അദ്ധ്യായം -58 &lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;test3&quot;&gt;[ദേവീഭാഗവതം]നവമസ്കന്ധം&lt;/ref&gt;

==നാഗവും സർപ്പവും== 

നാഗം, സർപ്പം എന്നിവയെ ഉരഗവർഗ്ഗത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠ സൃഷ്ടികളായി കരുതുന്നു. എന്നാൽ വാസ്തവത്തിൽ''' നാഗം''' വേറെ '''സർപ്പം''' വേറെ. നാഗത്തെ അപേക്ഷിച്ചു സർപ്പത്തിന്‌ ദൈവികത കുറവാണ്‌. നാഗത്തിനു ചൈതന്യം ഏറിയിരിക്കുന്നു മാത്രമല്ല അതീവ ശക്തരുമാണവർ.  വിഷമുണ്ടെങ്കിലും നാഗം അത് ഉപയോഗിക്കാറില്ല. നാഗത്തിന് ഭയപ്പെടുത്തുന്ന രൂപമില്ല. അവ സർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ ഭൂമിയിൽ ഇഴയുന്നവയല്ല. പകരം തന്റെ ദിവ്യശക്തികൊണ്ടു അത് അന്തരീക്ഷത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കും. രാത്രിയിൽ ഒരു കുന്നിന്റെ നെറുകയിൽ നിന്നും മറ്റൊന്നിലേക്കു അത് പറന്നു പോകുന്നതായി നമ്മുടെ പൂർവ്വികർ വായ്മൊഴിയായി പറഞ്ഞു വരുന്നു. എന്നാൽ ഇതിനു ശാസ്ത്രീയമായ തെളിവുകളില്ല. എന്നിരിക്കിലും നാഗം ദൈവികത കൊണ്ട് ദേവന്മാരെക്കാളും ശ്രേഷ്ഠരായതിനാൽ അതിനെ വിഗ്രഹത്തിൽ ആവാഹിച്ചു പൂജിക്കാറുണ്ട്. നാഗപൂജ അതീവ നിഷ്ഠയോടെ ചെയ്യേണ്ടതാണ്. അതിൽ തെറ്റ് പറ്റിയാൽ ആപത്താണ്. മറ്റു ദേവന്മാരെ വിഗ്രഹത്തിൽ ആവാഹിക്കുമ്പോൾ നാഗത്തെ പൂജിക്കുന്ന സാധകൻ, അതിനെ തന്റെ ശരീരത്തിലാണ് ആവാഹിക്കേണ്ടത്. 

നാഗങ്ങളുടെ രാജാവും നാഥനുമായ '''അനന്തന്റെ'''(ആദിശേഷൻ,ശേഷനാഗം) പുറത്ത്‌  ആദിനാരായണനായ സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണു ശയിക്കുന്നുവെന്നാണ് വിശ്വാസം. ആദിയും അന്തവുമില്ലാത്ത പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പ്രതീകമായാണ് അനന്തനെ കണക്കാക്കുന്നത്. നേരെ മറിച്ച് സർപ്പങ്ങളുടെ രാജാവും നാഥനും സാക്ഷാൽ പരമശിവന്റെ കണ്ഠഭൂഷണമായ '''വാസുകിയാണ്'''. എന്നാൽ നാഗങ്ങളെപ്പോലെ ശാന്തരല്ല സർപ്പങ്ങൾ. അവ അതീവ ശക്തരും നീണ്ടു ചുരുണ്ട ദേഹമുള്ളവരും , ഭയങ്കര കോപികളും , വേണ്ടി വന്നാൽ സകലതിനെയും ദംശിച്ചു തങ്ങളുടെ വിഷവീര്യത്താൽ ഭസ്മമാക്കുന്നവയുമാണ് . നാഗങ്ങളെക്കാൾ വിഷം അവയ്ക്കുണ്ട് . ഇവ ഭൂമിയിലൂടെ ഇഴയുന്നു . സർപ്പിണം ചെയ്യുക എന്നാൽ ഇഴയുക എന്നർത്ഥം . അതിനാൽ ഇവയ്ക്കു സർപ്പം എന്ന് പേരുണ്ടായി . നാഗങ്ങളും സർപ്പങ്ങളും കാശ്യപ പ്രജാപതിയുടെ ഭാര്യയായ കദ്രുവിന്റെ സന്താനങ്ങളാണ് . 
&lt;ref name=&quot;test3&quot;&gt;[ദേവീഭാഗവതം]നവമസ്കന്ധം&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;test4&quot;&gt;[പുരാണിക് എൻസൈക്ളോപീഡിയ . വെട്ടം . മാണി ]&lt;/ref&gt;

==ഭൂമിയിലെ സർപ്പങ്ങൾ== 

ഇവരും കദ്രുവിന്റെ സന്താനപരമ്പരയിൽ പെട്ടവരാണെന്നാണ്  പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നത് . കദ്രുവിന്റെ സന്താനങ്ങളിൽ ചിലർ ഭൂമിയിലേക്ക് വന്നുവെന്നും , അവരാണ് ഭൂമിയിലെ സർപ്പങ്ങളെന്നും പറയുന്നു .

==അവലംബം== 
'''[വിഷ്ണുപുരാണം , അംശം 2 , അദ്ധ്യായം -5]''' , '''ദേവീഭാഗവതം നവമസ്കന്ധം''', '''ഭഗവദ്ഗീതയിലെ വിഭൂതിയോഗത്തിലെ ശ്ളോകം 28,29'''.
'''[മഹാഭാരതം , അശ്വമേധപർവ്വം , അദ്ധ്യായം -58 , ശ്ളോകം 37]'''. 
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>q85sue0yml9jcbec98m96216ra7d12b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619568</id>
      <parentid>4619567</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T13:55:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10599" sha1="pwztwiw0yy9hcqmgczfpbo1qk0vlizv" xml:space="preserve">
ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം [[പാമ്പ്‌|നാഗങ്ങളുടെ]] ലോകമാണ് '''നാഗലോകം'''. ഹൈന്ദവ പുരാണപ്രകാരം സപ്ത പാതാളങ്ങളുള്ളതിൽ അവസാനത്തെ രണ്ടു പാതാള ലോകങ്ങളായ '''മഹാതലം''', '''പാതാളം''' തുടങ്ങിയ രണ്ടു തലങ്ങളാണ് നാഗങ്ങൾക്കായി [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്‌മാവ്‌]] നീക്കി വച്ചിരിക്കുന്നത് .

==മഹാതലം== 

ഇത് സർപ്പങ്ങളുടെ ലോകമാണ് . [[വാസുകി|'''വാസുകി'''യാണ്]] ലോകനാഥൻ . ഇവിടത്തെ സർപ്പങ്ങളെ വാസുകി രക്ഷിക്കുന്നു. സർപ്പശത്രുവായ [[ഗരുഡൻ]] വാസുകിയുടെ മിത്രവുമാണ്. അതിനാൽ ഗരുഡൻ ഇവയെ ദ്രോഹിക്കാറില്ല . ഈ ലോകത്തിൽ പ്രശസ്ത സർപ്പങ്ങളായ '''[[തക്ഷകൻ]]''', '''[[കാളിയൻ]]''' , '''[[കാർക്കോടകൻ]]''', ഗുളികൻ  തുടങ്ങിയ സർപ്പരാജാക്കന്മാരുണ്ട് . ഇവരെ ഭക്തിയോടെ പരിചരിക്കുന്ന നാഗഭക്തരും ഇവിടെയുണ്ട് . ഇവർ മഹാതലത്തിന്റെ ഓരോരോ പ്രത്യേക പ്രദേശങ്ങൾ ഭരിക്കുന്നു. ഈ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും , ഇരുന്നൂറും , അഞ്ഞൂറും ശിരസ്സുകളുണ്ട് . 

==പാതാളം== 

ഇവിടെയും ഭരണം '''വാസുകി'''ക്ക് തന്നെ. എങ്കിലും ഇതിന്റെ മൂലസ്ഥാനത്തായി ഈരേഴു പതിനാലു ലോകങ്ങളെക്കാളും ആയിരമിരട്ടി വിസ്താരത്തിൽ വാസുകിയുടെ ജ്യേഷ്ഠനായ '''[[അനന്തൻ|അനന്തനാഗം]]''' വസിക്കുന്നുണ്ട് . ഈ സ്ഥാനത്തിന്റെ പേരാകട്ടെ '''അനന്തകല''' എന്നാണ്. [[വിഷ്ണു|വിഷ്ണുവിന്റെ]] തമോഗുണമേറിയ മൂർത്തിയായ അനന്തനാഗം വലിയൊരു സുവർണ്ണപർവ്വതം പോലെ നീലപ്പട്ടുടുത്തു '''ആയിരം ഫണങ്ങളുമായി''' ഇവിടെ സർവ്വലോകത്തേയും താങ്ങിക്കൊണ്ടു വസിക്കുന്നു. നാഗങ്ങളുടെയും സർപ്പങ്ങളുടെയും രാജാവായ വാസുകിക്ക് അനന്തനോളം വലിപ്പമുണ്ടെങ്കിലും അദ്ദേഹം അനന്തൻ വഹിക്കുന്ന ലോകങ്ങളെ പാലിക്കുക മാത്രമാണ് ചെയ്യുന്നത് . വാസുകി ലോകങ്ങളെ തന്റെ പ്രാണശക്തിയാൽ അടുക്കും ചിട്ടയുമൊടെ നിലനിറുത്തുന്നു. വാസുകിക്ക് '''എണ്ണൂറ് ഫണങ്ങളുണ്ട്''' . അനന്തനോളം നീളവുമുണ്ട് . പാതാളത്തിൽ നാഗത്താന്മാരായ ധനഞ്ജയൻ , ശംഖപാലൻ , ധൃതരാഷ്ട്രർ തുടങ്ങിയവരുണ്ട് . ഈ നാഗങ്ങൾക്ക് നൂറും, ഇരുന്നൂറും , എഴുന്നൂറും ശിരസ്സുകളുണ്ട്. ഇവരെല്ലാം ഈശ്വരാംശങ്ങളാകയാൽ ഗരുഡനെ ഇവർക്ക് പേടിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല .&lt;ref name=&quot;test1&quot;&gt;[http://www.sacred-texts.com/hin/vp/vp063.htm Vishnu Purana]വിഷ്ണുപുരാണം , അംശം 2 , അദ്ധ്യായം -5&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;test2&quot;&gt;[http://sacred-texts.com/hin/m14/m14058.htm മഹാഭാരതം , അശ്വമേധപർവ്വം , അദ്ധ്യായം -58 ]മഹാഭാരതം , അശ്വമേധപർവ്വം , അദ്ധ്യായം -58 &lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;test3&quot;&gt;[ദേവീഭാഗവതം]നവമസ്കന്ധം&lt;/ref&gt;

==നാഗവും സർപ്പവും== 

നാഗം, സർപ്പം എന്നിവയെ ഉരഗവർഗ്ഗത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠ സൃഷ്ടികളായി കരുതുന്നു. എന്നാൽ വാസ്തവത്തിൽ''' നാഗം''' വേറെ '''സർപ്പം''' വേറെ. നാഗത്തെ അപേക്ഷിച്ചു സർപ്പത്തിന്‌ ദൈവികത കുറവാണ്‌. നാഗത്തിനു ചൈതന്യം ഏറിയിരിക്കുന്നു മാത്രമല്ല അതീവ ശക്തരുമാണവർ.  വിഷമുണ്ടെങ്കിലും നാഗം അത് ഉപയോഗിക്കാറില്ല. നാഗത്തിന് ഭയപ്പെടുത്തുന്ന രൂപമില്ല. അവ സർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ ഭൂമിയിൽ ഇഴയുന്നവയല്ല. പകരം തന്റെ ദിവ്യശക്തികൊണ്ടു അത് അന്തരീക്ഷത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കും. രാത്രിയിൽ ഒരു കുന്നിന്റെ നെറുകയിൽ നിന്നും മറ്റൊന്നിലേക്കു അത് പറന്നു പോകുന്നതായി നമ്മുടെ പൂർവ്വികർ വായ്മൊഴിയായി പറഞ്ഞു വരുന്നു. എന്നാൽ ഇതിനു ശാസ്ത്രീയമായ തെളിവുകളില്ല. എന്നിരിക്കിലും നാഗം ദൈവികത കൊണ്ട് ദേവന്മാരെക്കാളും ശ്രേഷ്ഠരായതിനാൽ അതിനെ വിഗ്രഹത്തിൽ ആവാഹിച്ചു പൂജിക്കാറുണ്ട്. നാഗപൂജ അതീവ നിഷ്ഠയോടെ ചെയ്യേണ്ടതാണ്. അതിൽ തെറ്റ് പറ്റിയാൽ ആപത്താണ്. മറ്റു ദേവന്മാരെ വിഗ്രഹത്തിൽ ആവാഹിക്കുമ്പോൾ നാഗത്തെ പൂജിക്കുന്ന സാധകൻ, അതിനെ തന്റെ ശരീരത്തിലാണ് ആവാഹിക്കേണ്ടത്. 

നാഗങ്ങളുടെ രാജാവും നാഥനുമായ '''അനന്തന്റെ'''(ആദിശേഷൻ,ശേഷനാഗം) പുറത്ത്‌  ആദിനാരായണനായ സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണു ശയിക്കുന്നുവെന്നാണ് വിശ്വാസം. ആദിയും അന്തവുമില്ലാത്ത പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പ്രതീകമായാണ് അനന്തനെ കണക്കാക്കുന്നത്. നേരെ മറിച്ച് സർപ്പങ്ങളുടെ രാജാവും നാഥനും സാക്ഷാൽ പരമശിവന്റെ കണ്ഠഭൂഷണമായ '''വാസുകിയാണ്'''. എന്നാൽ നാഗങ്ങളെപ്പോലെ ശാന്തരല്ല സർപ്പങ്ങൾ. അവ അതീവ ശക്തരും നീണ്ടു ചുരുണ്ട ദേഹമുള്ളവരും , ഭയങ്കര കോപികളും , വേണ്ടി വന്നാൽ സകലതിനെയും ദംശിച്ചു തങ്ങളുടെ വിഷവീര്യത്താൽ ഭസ്മമാക്കുന്നവയുമാണ് . നാഗങ്ങളെക്കാൾ വിഷം അവയ്ക്കുണ്ട് . ഇവ ഭൂമിയിലൂടെ ഇഴയുന്നു . സർപ്പിണം ചെയ്യുക എന്നാൽ ഇഴയുക എന്നർത്ഥം . അതിനാൽ ഇവയ്ക്കു സർപ്പം എന്ന് പേരുണ്ടായി . നാഗങ്ങളും സർപ്പങ്ങളും കാശ്യപ പ്രജാപതിയുടെ ഭാര്യയായ കദ്രുവിന്റെ സന്താനങ്ങളാണ് . 
&lt;ref name=&quot;test3&quot;&gt;[ദേവീഭാഗവതം]നവമസ്കന്ധം&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;test4&quot;&gt;[പുരാണിക് എൻസൈക്ളോപീഡിയ . വെട്ടം . മാണി ]&lt;/ref&gt;

==ഭൂമിയിലെ സർപ്പങ്ങൾ== 

ഇവരും കദ്രുവിന്റെ സന്താനപരമ്പരയിൽ പെട്ടവരാണെന്നാണ്  പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നത് . കദ്രുവിന്റെ സന്താനങ്ങളിൽ ചിലർ ഭൂമിയിലേക്ക് വന്നുവെന്നും , അവരാണ് ഭൂമിയിലെ സർപ്പങ്ങളെന്നും പറയുന്നു .

==അവലംബം== 
'''[വിഷ്ണുപുരാണം , അംശം 2 , അദ്ധ്യായം -5]''' , '''ദേവീഭാഗവതം നവമസ്കന്ധം''', '''ഭഗവദ്ഗീതയിലെ വിഭൂതിയോഗത്തിലെ ശ്ളോകം 28,29'''.
'''[മഹാഭാരതം , അശ്വമേധപർവ്വം , അദ്ധ്യായം -58 , ശ്ളോകം 37]'''. 
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>pwztwiw0yy9hcqmgczfpbo1qk0vlizv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619570</id>
      <parentid>4619568</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T14:06:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4619570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10411" sha1="47xinjeo5deustukv4qyd5z4kecjd7z" xml:space="preserve">
ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം [[പാമ്പ്‌|നാഗങ്ങളുടെ]] ലോകമാണ് '''നാഗലോകം'''. ഹൈന്ദവ പുരാണപ്രകാരം സപ്ത പാതാളങ്ങളുള്ളതിൽ അവസാനത്തെ രണ്ടു പാതാള ലോകങ്ങളായ '''മഹാതലം''', '''പാതാളം''' തുടങ്ങിയ രണ്ടു തലങ്ങളാണ് നാഗങ്ങൾക്കായി [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്‌മാവ്‌]] നീക്കി വച്ചിരിക്കുന്നത് .

==മഹാതലം== 

ഇത് സർപ്പങ്ങളുടെ ലോകമാണ് . [[വാസുകി|'''വാസുകി'''യാണ്]] ലോകനാഥൻ . ഇവിടത്തെ സർപ്പങ്ങളെ വാസുകി രക്ഷിക്കുന്നു. സർപ്പശത്രുവായ [[ഗരുഡൻ]] വാസുകിയുടെ മിത്രവുമാണ്. അതിനാൽ ഗരുഡൻ ഇവയെ ദ്രോഹിക്കാറില്ല . ഈ ലോകത്തിൽ പ്രശസ്ത സർപ്പങ്ങളായ '''[[തക്ഷകൻ]]''', '''[[കാളിയൻ]]''' , '''[[കാർക്കോടകൻ]]''', ഗുളികൻ  തുടങ്ങിയ സർപ്പരാജാക്കന്മാരുണ്ട് . ഇവരെ ഭക്തിയോടെ പരിചരിക്കുന്ന നാഗഭക്തരും ഇവിടെയുണ്ട് . ഇവർ മഹാതലത്തിന്റെ ഓരോരോ പ്രത്യേക പ്രദേശങ്ങൾ ഭരിക്കുന്നു. ഈ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും , ഇരുന്നൂറും , അഞ്ഞൂറും ശിരസ്സുകളുണ്ട് . 

==പാതാളം== 

ഇവിടെയും ഭരണം '''വാസുകി'''ക്ക് തന്നെ. എങ്കിലും ഇതിന്റെ മൂലസ്ഥാനത്തായി ഈരേഴു പതിനാലു ലോകങ്ങളെക്കാളും ആയിരമിരട്ടി വിസ്താരത്തിൽ വാസുകിയുടെ ജ്യേഷ്ഠനായ '''[[അനന്തൻ|അനന്തനാഗം]]''' വസിക്കുന്നുണ്ട് . ഈ സ്ഥാനത്തിന്റെ പേരാകട്ടെ '''അനന്തകല''' എന്നാണ്. [[വിഷ്ണു|വിഷ്ണുവിന്റെ]] തമോഗുണമേറിയ മൂർത്തിയായ അനന്തനാഗം വലിയൊരു സുവർണ്ണപർവ്വതം പോലെ നീലപ്പട്ടുടുത്തു '''ആയിരം ഫണങ്ങളുമായി''' ഇവിടെ സർവ്വലോകത്തേയും താങ്ങിക്കൊണ്ടു വസിക്കുന്നു. നാഗങ്ങളുടെയും സർപ്പങ്ങളുടെയും രാജാവായ വാസുകിക്ക് അനന്തനോളം വലിപ്പമുണ്ടെങ്കിലും അദ്ദേഹം അനന്തൻ വഹിക്കുന്ന ലോകങ്ങളെ പാലിക്കുക മാത്രമാണ് ചെയ്യുന്നത് . വാസുകി ലോകങ്ങളെ തന്റെ പ്രാണശക്തിയാൽ അടുക്കും ചിട്ടയുമൊടെ നിലനിറുത്തുന്നു. വാസുകിക്ക് '''എണ്ണൂറ് ഫണങ്ങളുണ്ട്''' . അനന്തനോളം നീളവുമുണ്ട് . പാതാളത്തിൽ നാഗത്താന്മാരായ ധനഞ്ജയൻ , ശംഖപാലൻ , ധൃതരാഷ്ട്രർ തുടങ്ങിയവരുണ്ട് . ഈ നാഗങ്ങൾക്ക് നൂറും, ഇരുന്നൂറും , എഴുന്നൂറും ശിരസ്സുകളുണ്ട്. ഇവരെല്ലാം ഈശ്വരാംശങ്ങളാകയാൽ ഗരുഡനെ ഇവർക്ക് പേടിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല .&lt;ref name=&quot;test1&quot;&gt;[http://www.sacred-texts.com/hin/vp/vp063.htm Vishnu Purana]വിഷ്ണുപുരാണം , അംശം 2 , അദ്ധ്യായം -5&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;test2&quot;&gt;[http://sacred-texts.com/hin/m14/m14058.htm മഹാഭാരതം , അശ്വമേധപർവ്വം , അദ്ധ്യായം -58 ]മഹാഭാരതം , അശ്വമേധപർവ്വം , അദ്ധ്യായം -58 &lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;test3&quot;&gt;[ദേവീഭാഗവതം]നവമസ്കന്ധം&lt;/ref&gt;

==നാഗവും സർപ്പവും== 

നാഗം, സർപ്പം എന്നിവയെ ഉരഗവർഗ്ഗത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠ സൃഷ്ടികളായി കരുതുന്നു. എന്നാൽ വാസ്തവത്തിൽ''' നാഗം''' വേറെ '''സർപ്പം''' വേറെ. നാഗത്തെ അപേക്ഷിച്ചു സർപ്പത്തിന്‌ ദൈവികത കുറവാണ്‌. നാഗത്തിനു ചൈതന്യം ഏറിയിരിക്കുന്നു മാത്രമല്ല അതീവ ശക്തരുമാണവർ.  വിഷമുണ്ടെങ്കിലും നാഗം അത് ഉപയോഗിക്കാറില്ല. നാഗത്തിന് ഭയപ്പെടുത്തുന്ന രൂപമില്ല. അവ സർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ ഭൂമിയിൽ ഇഴയുന്നവയല്ല. പകരം തന്റെ ദിവ്യശക്തികൊണ്ടു അത് അന്തരീക്ഷത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കും. രാത്രിയിൽ ഒരു കുന്നിന്റെ നെറുകയിൽ നിന്നും മറ്റൊന്നിലേക്കു അത് പറന്നു പോകുന്നതായി നമ്മുടെ പൂർവ്വികർ വായ്മൊഴിയായി പറഞ്ഞു വരുന്നു. എന്നാൽ ഇതിനു ശാസ്ത്രീയമായ തെളിവുകളില്ല. എന്നിരിക്കിലും നാഗം ദൈവികത കൊണ്ട് ദേവന്മാരെക്കാളും ശ്രേഷ്ഠരായതിനാൽ അതിനെ വിഗ്രഹത്തിൽ ആവാഹിച്ചു പൂജിക്കാറുണ്ട്. നാഗപൂജ അതീവ നിഷ്ഠയോടെ ചെയ്യേണ്ടതാണ്. അതിൽ തെറ്റ് പറ്റിയാൽ ആപത്താണ്. മറ്റു ദേവന്മാരെ വിഗ്രഹത്തിൽ ആവാഹിക്കുമ്പോൾ നാഗത്തെ പൂജിക്കുന്ന സാധകൻ, അതിനെ തന്റെ ശരീരത്തിലാണ് ആവാഹിക്കേണ്ടത്. 

നാഗങ്ങളുടെ രാജാവും നാഥനും വിഷ്ണുവിൻ്റെ ശയ്യയായ'''അനന്തൻ''' ആണ്. ആദിയും അന്തവുമില്ലാത്ത പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പ്രതീകമായാണ് അനന്തനെ കണക്കാക്കുന്നത്. നേരെ മറിച്ച് സർപ്പങ്ങളുടെ രാജാവും നാഥനും സാക്ഷാൽ പരമശിവന്റെ കണ്ഠഭൂഷണമായ '''വാസുകിയാണ്'''. എന്നാൽ നാഗങ്ങളെപ്പോലെ ശാന്തരല്ല സർപ്പങ്ങൾ. അവ അതീവ ശക്തരും നീണ്ടു ചുരുണ്ട ദേഹമുള്ളവരും , ഭയങ്കര കോപികളും , വേണ്ടി വന്നാൽ സകലതിനെയും ദംശിച്ചു തങ്ങളുടെ വിഷവീര്യത്താൽ ഭസ്മമാക്കുന്നവയുമാണ് . നാഗങ്ങളെക്കാൾ വിഷം അവയ്ക്കുണ്ട് . ഇവ ഭൂമിയിലൂടെ ഇഴയുന്നു . സർപ്പിണം ചെയ്യുക എന്നാൽ ഇഴയുക എന്നർത്ഥം . അതിനാൽ ഇവയ്ക്കു സർപ്പം എന്ന് പേരുണ്ടായി . നാഗങ്ങളും സർപ്പങ്ങളും കാശ്യപ പ്രജാപതിയുടെ ഭാര്യയായ കദ്രുവിന്റെ സന്താനങ്ങളാണ് . 
&lt;ref name=&quot;test3&quot;&gt;[ദേവീഭാഗവതം]നവമസ്കന്ധം&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;test4&quot;&gt;[പുരാണിക് എൻസൈക്ളോപീഡിയ . വെട്ടം . മാണി ]&lt;/ref&gt;

==ഭൂമിയിലെ സർപ്പങ്ങൾ== 

ഇവരും കദ്രുവിന്റെ സന്താനപരമ്പരയിൽ പെട്ടവരാണെന്നാണ്  പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നത് . കദ്രുവിന്റെ സന്താനങ്ങളിൽ ചിലർ ഭൂമിയിലേക്ക് വന്നുവെന്നും , അവരാണ് ഭൂമിയിലെ സർപ്പങ്ങളെന്നും പറയുന്നു .

==അവലംബം== 
'''[വിഷ്ണുപുരാണം , അംശം 2 , അദ്ധ്യായം -5]''' , '''ദേവീഭാഗവതം നവമസ്കന്ധം''', '''ഭഗവദ്ഗീതയിലെ വിഭൂതിയോഗത്തിലെ ശ്ളോകം 28,29'''.
'''[മഹാഭാരതം , അശ്വമേധപർവ്വം , അദ്ധ്യായം -58 , ശ്ളോകം 37]'''. 
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>47xinjeo5deustukv4qyd5z4kecjd7z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619572</id>
      <parentid>4619570</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T14:11:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* നാഗവും സർപ്പവും */</comment>
      <origin>4619572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10411" sha1="qevxusiflkv5tbd0y2tdsebh1fkw212" xml:space="preserve">
ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം [[പാമ്പ്‌|നാഗങ്ങളുടെ]] ലോകമാണ് '''നാഗലോകം'''. ഹൈന്ദവ പുരാണപ്രകാരം സപ്ത പാതാളങ്ങളുള്ളതിൽ അവസാനത്തെ രണ്ടു പാതാള ലോകങ്ങളായ '''മഹാതലം''', '''പാതാളം''' തുടങ്ങിയ രണ്ടു തലങ്ങളാണ് നാഗങ്ങൾക്കായി [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്‌മാവ്‌]] നീക്കി വച്ചിരിക്കുന്നത് .

==മഹാതലം== 

ഇത് സർപ്പങ്ങളുടെ ലോകമാണ് . [[വാസുകി|'''വാസുകി'''യാണ്]] ലോകനാഥൻ . ഇവിടത്തെ സർപ്പങ്ങളെ വാസുകി രക്ഷിക്കുന്നു. സർപ്പശത്രുവായ [[ഗരുഡൻ]] വാസുകിയുടെ മിത്രവുമാണ്. അതിനാൽ ഗരുഡൻ ഇവയെ ദ്രോഹിക്കാറില്ല . ഈ ലോകത്തിൽ പ്രശസ്ത സർപ്പങ്ങളായ '''[[തക്ഷകൻ]]''', '''[[കാളിയൻ]]''' , '''[[കാർക്കോടകൻ]]''', ഗുളികൻ  തുടങ്ങിയ സർപ്പരാജാക്കന്മാരുണ്ട് . ഇവരെ ഭക്തിയോടെ പരിചരിക്കുന്ന നാഗഭക്തരും ഇവിടെയുണ്ട് . ഇവർ മഹാതലത്തിന്റെ ഓരോരോ പ്രത്യേക പ്രദേശങ്ങൾ ഭരിക്കുന്നു. ഈ സർപ്പങ്ങൾക്ക് നൂറും , ഇരുന്നൂറും , അഞ്ഞൂറും ശിരസ്സുകളുണ്ട് . 

==പാതാളം== 

ഇവിടെയും ഭരണം '''വാസുകി'''ക്ക് തന്നെ. എങ്കിലും ഇതിന്റെ മൂലസ്ഥാനത്തായി ഈരേഴു പതിനാലു ലോകങ്ങളെക്കാളും ആയിരമിരട്ടി വിസ്താരത്തിൽ വാസുകിയുടെ ജ്യേഷ്ഠനായ '''[[അനന്തൻ|അനന്തനാഗം]]''' വസിക്കുന്നുണ്ട് . ഈ സ്ഥാനത്തിന്റെ പേരാകട്ടെ '''അനന്തകല''' എന്നാണ്. [[വിഷ്ണു|വിഷ്ണുവിന്റെ]] തമോഗുണമേറിയ മൂർത്തിയായ അനന്തനാഗം വലിയൊരു സുവർണ്ണപർവ്വതം പോലെ നീലപ്പട്ടുടുത്തു '''ആയിരം ഫണങ്ങളുമായി''' ഇവിടെ സർവ്വലോകത്തേയും താങ്ങിക്കൊണ്ടു വസിക്കുന്നു. നാഗങ്ങളുടെയും സർപ്പങ്ങളുടെയും രാജാവായ വാസുകിക്ക് അനന്തനോളം വലിപ്പമുണ്ടെങ്കിലും അദ്ദേഹം അനന്തൻ വഹിക്കുന്ന ലോകങ്ങളെ പാലിക്കുക മാത്രമാണ് ചെയ്യുന്നത് . വാസുകി ലോകങ്ങളെ തന്റെ പ്രാണശക്തിയാൽ അടുക്കും ചിട്ടയുമൊടെ നിലനിറുത്തുന്നു. വാസുകിക്ക് '''എണ്ണൂറ് ഫണങ്ങളുണ്ട്''' . അനന്തനോളം നീളവുമുണ്ട് . പാതാളത്തിൽ നാഗത്താന്മാരായ ധനഞ്ജയൻ , ശംഖപാലൻ , ധൃതരാഷ്ട്രർ തുടങ്ങിയവരുണ്ട് . ഈ നാഗങ്ങൾക്ക് നൂറും, ഇരുന്നൂറും , എഴുന്നൂറും ശിരസ്സുകളുണ്ട്. ഇവരെല്ലാം ഈശ്വരാംശങ്ങളാകയാൽ ഗരുഡനെ ഇവർക്ക് പേടിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല .&lt;ref name=&quot;test1&quot;&gt;[http://www.sacred-texts.com/hin/vp/vp063.htm Vishnu Purana]വിഷ്ണുപുരാണം , അംശം 2 , അദ്ധ്യായം -5&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;test2&quot;&gt;[http://sacred-texts.com/hin/m14/m14058.htm മഹാഭാരതം , അശ്വമേധപർവ്വം , അദ്ധ്യായം -58 ]മഹാഭാരതം , അശ്വമേധപർവ്വം , അദ്ധ്യായം -58 &lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;test3&quot;&gt;[ദേവീഭാഗവതം]നവമസ്കന്ധം&lt;/ref&gt;

==നാഗവും സർപ്പവും== 

നാഗം, സർപ്പം എന്നിവയെ ഉരഗവർഗ്ഗത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠ സൃഷ്ടികളായി കരുതുന്നു. എന്നാൽ വാസ്തവത്തിൽ''' നാഗം''' വേറെ '''സർപ്പം''' വേറെ. നാഗത്തെ അപേക്ഷിച്ചു സർപ്പത്തിന്‌ ദൈവികത കുറവാണ്‌. നാഗത്തിനു ചൈതന്യം ഏറിയിരിക്കുന്നു മാത്രമല്ല അതീവ ശക്തരുമാണവർ.  വിഷമുണ്ടെങ്കിലും നാഗം അത് ഉപയോഗിക്കാറില്ല. നാഗത്തിന് ഭയപ്പെടുത്തുന്ന രൂപമില്ല. അവ സർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ ഭൂമിയിൽ ഇഴയുന്നവയല്ല. പകരം തന്റെ ദിവ്യശക്തികൊണ്ടു അത് അന്തരീക്ഷത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കും. രാത്രിയിൽ ഒരു കുന്നിന്റെ നെറുകയിൽ നിന്നും മറ്റൊന്നിലേക്കു അത് പറന്നു പോകുന്നതായി നമ്മുടെ പൂർവ്വികർ വായ്മൊഴിയായി പറഞ്ഞു വരുന്നു. എന്നാൽ ഇതിനു ശാസ്ത്രീയമായ തെളിവുകളില്ല. എന്നിരിക്കിലും നാഗം ദൈവികത കൊണ്ട് ദേവന്മാരെക്കാളും ശ്രേഷ്ഠരായതിനാൽ അതിനെ വിഗ്രഹത്തിൽ ആവാഹിച്ചു പൂജിക്കാറുണ്ട്. നാഗപൂജ അതീവ നിഷ്ഠയോടെ ചെയ്യേണ്ടതാണ്. അതിൽ തെറ്റ് പറ്റിയാൽ ആപത്താണ്. മറ്റു ദേവന്മാരെ വിഗ്രഹത്തിൽ ആവാഹിക്കുമ്പോൾ നാഗത്തെ പൂജിക്കുന്ന സാധകൻ, അതിനെ തന്റെ ശരീരത്തിലാണ് ആവാഹിക്കേണ്ടത്. 

നാഗങ്ങളുടെ രാജാവും നാഥനും വിഷ്ണുവിൻ്റെ ശയ്യയായ '''അനന്തനാണ്'''. ആദിയും അന്തവുമില്ലാത്ത പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പ്രതീകമായാണ് അനന്തനെ കണക്കാക്കുന്നത്. നേരെ മറിച്ച് സർപ്പങ്ങളുടെ രാജാവും നാഥനും സാക്ഷാൽ പരമശിവന്റെ കണ്ഠഭൂഷണമായ '''വാസുകിയാണ്'''. എന്നാൽ നാഗങ്ങളെപ്പോലെ ശാന്തരല്ല സർപ്പങ്ങൾ. അവ അതീവ ശക്തരും നീണ്ടു ചുരുണ്ട ദേഹമുള്ളവരും , ഭയങ്കര കോപികളും , വേണ്ടി വന്നാൽ സകലതിനെയും ദംശിച്ചു തങ്ങളുടെ വിഷവീര്യത്താൽ ഭസ്മമാക്കുന്നവയുമാണ് . നാഗങ്ങളെക്കാൾ വിഷം അവയ്ക്കുണ്ട് . ഇവ ഭൂമിയിലൂടെ ഇഴയുന്നു . സർപ്പിണം ചെയ്യുക എന്നാൽ ഇഴയുക എന്നർത്ഥം . അതിനാൽ ഇവയ്ക്കു സർപ്പം എന്ന് പേരുണ്ടായി . നാഗങ്ങളും സർപ്പങ്ങളും കാശ്യപ പ്രജാപതിയുടെ ഭാര്യയായ കദ്രുവിന്റെ സന്താനങ്ങളാണ് . 
&lt;ref name=&quot;test3&quot;&gt;[ദേവീഭാഗവതം]നവമസ്കന്ധം&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;test4&quot;&gt;[പുരാണിക് എൻസൈക്ളോപീഡിയ . വെട്ടം . മാണി ]&lt;/ref&gt;

==ഭൂമിയിലെ സർപ്പങ്ങൾ== 

ഇവരും കദ്രുവിന്റെ സന്താനപരമ്പരയിൽ പെട്ടവരാണെന്നാണ്  പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നത് . കദ്രുവിന്റെ സന്താനങ്ങളിൽ ചിലർ ഭൂമിയിലേക്ക് വന്നുവെന്നും , അവരാണ് ഭൂമിയിലെ സർപ്പങ്ങളെന്നും പറയുന്നു .

==അവലംബം== 
'''[വിഷ്ണുപുരാണം , അംശം 2 , അദ്ധ്യായം -5]''' , '''ദേവീഭാഗവതം നവമസ്കന്ധം''', '''ഭഗവദ്ഗീതയിലെ വിഭൂതിയോഗത്തിലെ ശ്ളോകം 28,29'''.
'''[മഹാഭാരതം , അശ്വമേധപർവ്വം , അദ്ധ്യായം -58 , ശ്ളോകം 37]'''. 
&lt;references/&gt;
[[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>qevxusiflkv5tbd0y2tdsebh1fkw212</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മിൽകന ജി. പലവുരോവ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>369025</id>
    <revision>
      <id>4619789</id>
      <parentid>3929955</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T07:37:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6483" sha1="nlqdlla4xdzfrfdrvrvl9wtf1bo1ahw" xml:space="preserve">{{prettyurl|Milkana G. Palavurova}}
ബൾഗേറിയൻ എഴുത്തുകാരിയും&lt;ref&gt;http://amazines.com/yoga_DVD_related.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171018071127/http://amazines.com/yoga_DVD_related.html |date=2017-10-18 }},&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ohlala Magazine, 2009, Sept.&lt;/ref&gt; ഡിവിഡി നിർമ്മാതാവും&lt;ref&gt;Bahrain Confidential, 2008,Nov, Issue 71 Arabian Magazines Group Wll&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bahrain Confidential, 2008, Issue 62, Arabian Magazines Group Wll&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Woman This Month, 2009, April, Red House Marleting Ltd.&lt;/ref&gt; രാജ യോഗ അഭ്യാസിയും മോഡലുമായിരുന്നു '''മിൽകന പലവുരോവ''' ([[English]]: '''Milkana Palavurova''' ([[Bulgarian language|Bulgarian]]: Милкана Палавурова)
[[ബഹറൈൻ|ബഹറൈനിൽ]] യോഗ അഭ്യാസങ്ങളുടെ ഹോം ഗൈഡ് ഡിവിഡി നിർമ്മിച്ച്  വിതരണം ചെയ്തു. ഇത് ബൾഗേറിയൻ ഭാഷയിലേക്കും വിവർത്തനം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.books.bg/books/311/146966.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-04-03 |archive-date=2012-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120724060438/http://books.bg/books/311/146966.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.health.bg/index.php?page=books&amp;id=311&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pe-bg.com/?cid=7&amp;pid=3576 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-04-03 |archive-date=2011-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715061150/http://www.pe-bg.com/?cid=7&amp;pid=3576 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.helikon.bg/books/.../131468_Shakt |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-04-03 |archive-date=2017-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171021060854/https://www.helikon.bg/books/.../131468_Shakt |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==യോഗ== 
[[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിൽ]] നിന്ന് യോഗയിൽ പരിശീലനം നേടി.ഇന്ത്യയിലെ ആയുർവേദ സംഘടന, ബഹറൈൻ ആരോഗ്യ മന്ത്രാലയം, [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കയിലെ]] യോഗ അലൈൻസ് എന്നിവയുടെ അംഗീകാരമുള്ള ബൾഗേറിയയിലെ  ആദ്യത്തെ യോഗ പരിശീലകയാണ് മിൽകന&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.yogaalliance.org/teacher_search.cfm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-04-03 |archive-date=2010-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100919014046/http://www.yogaalliance.org/teacher_search.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
വിവിധ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളിലും ഇന്റർനെറ്റ് സൈറ്റുകളിലും യോഗയെ കുറിച്ച് നിരവധി ലേഖനങ്ങൾ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. 
ഹെൽത്ത് സെക്കോളജിയിൽ ഡോക്ടറേറ്റ് നേടിയിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.righthealth.com/topic/Amygdalae/Anatomy |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-04-03 |archive-date=2011-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715222554/http://www.righthealth.com/topic/Amygdalae/Anatomy |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;   പശ്ചിമേഷ്യൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ യോഗയെ ഒരു തെറാപ്പി എന്ന രീതിയിൽ സ്വീകാര്യമാക്കുന്നതിൽ മിൽകനയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ കാരണമായിട്ടുണ്ട്..&lt;ref&gt;http://www.museumstuff.com/learn/topics/Milkana_G._Palavurova&lt;/ref&gt;
2007 ഒക്ടോബറിൽ മിൽകനയും അക്കാലത്തെ അവരുടെ പങ്കാളിയുമായ കരിന ഗോർസ്‌കയും ചേർന്ന് ബഹറൈനിൽ ഔദ്യോഗിക അംഗീകാരത്തോടെ ലോട്ടസ് യോഗ സ്റ്റുഡിയോ എന്ന പേരിൽ പരിശീലന കേന്ദ്രം സ്ഥാപിച്ചു. മുസ്‌ലിംകളുടെ പ്രാർത്ഥനയും യോഗ അഭ്യാസങ്ങളും തമ്മിലുള്ള താരതമ്യ പഠനങ്ങൾ ആസ്പദമാക്കി ലേഖനങ്ങൾ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്.
==മോഡലിങ്==
ബഹറൈൻ ടെലികമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ കമ്പനി, അമേരിക്കൻ എക്‌സ്പ്രസ് സൗദിഅറേബ്യ, ബാങ്ക് ഓഫ് ബഹറൈൻ ആൻഡ് കുവൈത്ത്, നാഷണൽ ബാങ്ക് ഓഫ് ബഹറൈൻ, വിമൻ ദിസ് മന്ത് (ഫാഷൻ മീഡിയ പബ്ലിക്കേഷൻ), ബഹറൈൻ ഇംഗ്ലീഷ് ജീവിതശൈലി മാസികയായ ബഹ്‌റൈൻ കോൺഫിഡൻഷ്യൽ എന്നിവയ്ക്ക് മോഡലായി പ്രവർത്തച്ചിട്ടുണ്ട്.
==പുറംകണ്ണികൾ==
*[http://www.milkanayoga.com Home page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100517110533/http://milkanayoga.com/ |date=2010-05-17 }}
*[http://www.newarabia.net/yoga_in_bahrain.php Yoga in Bahrain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612103319/http://newarabia.net/yoga_in_bahrain.php |date=2010-06-12 }}
*[http://www.lotusyoga.cc Lotus Yoga, run by Milkana G.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425195623/http://www.lotusyoga.cc/ |date=2017-04-25 }}

==അവലംബം==
{{reflist}}

[[വർഗ്ഗം:എഴുത്തുകാർ]]
[[വർഗ്ഗം:ബൾഗേറിയ]]
[[വർഗ്ഗം:മോഡലുകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:1974-ൽ ജനിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>nlqdlla4xdzfrfdrvrvl9wtf1bo1ahw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പ്രചാരത്തിലുള്ള കറൻസികളുടെ പട്ടിക</title>
    <ns>0</ns>
    <id>378319</id>
    <revision>
      <id>4619642</id>
      <parentid>3787898</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T17:18:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55158" sha1="r52jgnu2h0djm0o35diu1i24ttb598l" xml:space="preserve">[[പ്രമാണം:BilleteiNTER II.jpg|ലഘുചിത്രം|202x202ബിന്ദു|വിവിധ രാജ്യങ്ങളുടെ കറൻസികൾ]]

[[United Nations|ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയിലെ]] (UN) [[Member states of the United Nations|അംഗ രാജ്യങ്ങൾ]], [[United Nations General Assembly observers|നിരീക്ഷണ രാജ്യങ്ങൾ]], [[List of states with limited recognition|ഐക്യരാഷ്ട്രസഭ ഭാഗികമായി അംഗീകരിച്ചതോ അല്ലാത്തതോ ആയ രാജ്യങ്ങൾ]], ഇവയുടെ [[Dependent territory|ആശ്രിതപ്രദേശങ്ങൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം ക്രയവിക്രയത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്ന ഇന്ന് പ്രചാരത്തിലുള്ള '''കറൻസികളുടെ പട്ടിക'''യാണിത്. 180കറൻസികളാണ് ഈ പട്ടികയിൽ ഉള്ളത്.

== രാജ്യം/പ്രദേശങ്ങൾ തിരിച്ചുള്ള കറൻസികളുടെ പട്ടിക ==&lt;!-- NOTE ON SORTING: PLEASE READ BEFORE MODIFYING THIS TABLE

Every currency name in this table except &quot;euro&quot; is preceded by a modifier: Australian dollar, United States dollar, Indian rupee, Sri Lankan rupee, and so on, out to &quot;Bosnia and Herzegovina convertible mark&quot; and &quot;South Georgia and the South Sandwich Islands pound&quot;. This means that a straightforward sort on CURRENCY would be hardly any different from the default sort on STATE OR TERRITORY. For this reason, every modified name in the CURRENCY column – every currency name but &quot;euro&quot; – is given inside a call of data-sort-value=&quot;xxx&quot; (where xxx is the sort value intended). If the name is in the Latin alphabet and has any accented letters, they are specified to be sorted without the accent; so, e.g.,
   data-sort-value=&quot;Dong, Vietnamese&quot; | [[Vietnamese đồng]]

The same is done in the FRACTIONAL UNIT column. Fortunately, most of those are unmodified: cent, centavo, kopek, etc.

Values of &quot;(none)&quot; [in italics] in all columns are sorted as null string (blank), to sort at the top of the list:
   data-sort-value=&quot;0&quot; | ''none''

This is discussed on the talk page under Sorting the table by &quot;Currency&quot;
--&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot; |[[Sovereign state|രാജ്യം]] {{small|അല്ലെങ്കിൽ}} [[Territory (country subdivision)|പ്രദേശം]]&lt;ref name=&quot;CIA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2076.html|title=Field Listing: Exchange Rates|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=2013-12-06|work=[[The World Factbook]]|archive-date=2015-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20150216031816/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2076.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; |[[Currency|കറൻസി]]&lt;ref name=&quot;CIA&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ISO&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.currency-iso.org/en/home/tables/table-a1.html|title=Current currency &amp; funds code list|publisher=[[Swiss Association for Standardization]]|accessdate=}} As of 2016-09-13, this citation said &quot;accessdate=2013-12-06&quot;, but the document itself said &quot;Published July 1, 2016&quot;.&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; |[[Currency symbol|പ്രതീകം]]&lt;ref name=&quot;ubc&quot;&gt;{{cite web|url=http://fx.sauder.ubc.ca/currency_table.html|title=Currencies of the World|last=Antweiler|first=Werner|year=2006|publisher=[[University of British Columbia]]|accessdate=2006-12-05|archive-date=2011-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129141202/http://fx.sauder.ubc.ca/currency_table.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;{{Efn|Many of these symbols can be found in [http://www.unicode.org/charts/PDF/U20A0.pdf Unicode block 20A0–20, &quot;Currency Symbols&quot;].|group=upper-alpha}}
! scope=&quot;col&quot; |[[ISO 4217|ISO കോഡ്]]&lt;ref name=&quot;ISO&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; |Fractional
unit
! scope=&quot;col&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; |Number
{{small|to}} basic
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flag|Abkhazia}}
| data-sort-value=&quot;Apsar, Abkhazian&quot; |[[Abkhazian apsar|അബ്ഖാസിയൻ അബ്സർ]]{{Efn|This currency is not used in day-to-day commerce, but is legal tender. It is minted or printed as commemorative banknotes, coinage, or both.|group=upper-alpha|name=commemorative}}
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
|-
| data-sort-value=&quot;Ruble, Russian&quot; |[[Russian ruble|റഷ്യൻ റൂബിൾ]]
|{{Russian ruble}}
|RUB
|[[Russian ruble|Kopek]]
|100
|-
|{{flag|അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ}}
| data-sort-value=&quot;Afghani, Afghan&quot; |[[Afghan afghani|അഫ്ഗാൻ അഫ്ഗാനി]]
|؋
|AFN
|[[Afghan afghani|Pul]]
|100
|-
|{{flag|Akrotiri and Dhekelia}}
|[[Euro|യൂറോ]]
|€
|EUR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Albania}}
| data-sort-value=&quot;Lek, Albanian &quot; |[[Albanian lek|അൽബേനിയൻ ലേക്]]
|L
|ALL
| data-sort-value=&quot;Qindarke&quot; |[[Albanian lek|Qindarkë]]
|100
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |{{flag|Alderney}}
| data-sort-value=&quot;Pound, Alderney&quot; |[[Alderney pound|ആൽഡെർനി പൗണ്ട്]]{{Efn|group=upper-alpha|name=commemorative}}
|£
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
|[[Penny|പെന്നി]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Pound, British&quot; |[[Pound sterling|ബ്രിട്ടീഷ് പൗണ്ട്]]{{Efn| [[Banknotes of the pound sterling|British banknotes]] are issued by the [[Bank of England]] and by some banks in [[Scotland]] and [[Northern Ireland]]. Laws on [[legal tender]] vary between various jurisdictions.&lt;ref name=&quot;BritBanknotes&quot;&gt;{{cite web|title=Banknotes|url=http://www.bankofengland.co.uk/banknotes/index.htm|accessdate=2006-12-05|publisher=[[Bank of England]]|archive-date=2008-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20080514223954/http://www.bankofengland.co.uk/banknotes/index.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|group=upper-alpha|name=British}}
|£
|GBP
|[[Penny|പെന്നി]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Pound, Guernsey&quot; |[[Guernsey pound]]
|£
|''GGP''{{Efn|This currency code is not part of the ISO 4217 standard, but is used commercially.|group=upper-alpha|name=non-ISO}}
|[[Penny|പെന്നി]]
|100
|-
|{{flag|അൾജീരിയ}}
| data-sort-value=&quot;Dinar, Algerian&quot; |[[Algerian dinar|അൾജീരിയൻ ദിനാർ]]
|د.ج
|DZD
|[[Centime|Santeem]]
|100
|-
|{{flag|Andorra}}
|[[Euro|യൂറോ]]
|€
|EUR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|അംഗോള}}
| data-sort-value=&quot;Kwanza, Angolan&quot; |[[Angolan kwanza|അംഗോളൻ ക്വാൻസ]]
|Kz
|AOA
| data-sort-value=&quot;Centimo&quot; |[[Céntimo|Cêntimo]]
|100
|-
|{{flag|Anguilla}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, East Caribbean&quot; |[[East Caribbean dollar|ഈസ്റ്റ് കരീബിയൻ ഡോളർ]]
|$
|XCD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Antigua and Barbuda}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, East Caribbean&quot; |[[East Caribbean dollar|ഈസ്റ്റ് കരീബിയൻ ഡോളർ]]
|$
|XCD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|അർജന്റീന}}
| data-sort-value=&quot;Peso, Argentine&quot; |[[Argentine peso|അർജെന്റൈൻ പെസ്സൊ]]
|$
|ARS
|[[Centavo|സെന്റ്avo]]
|100
|-
|{{flag|Armenia}}
| data-sort-value=&quot;Dram, Armenian&quot; |[[Armenian dram|അർമേനിയൻ ഡ്രാം]]
|[[പ്രമാണം:Armenian_dram_sign.svg|12x12ബിന്ദു]]
|AMD
|[[Armenian dram|Luma]]
|100
|-
|{{flag|Aruba}}
| data-sort-value=&quot;Florin, Aruban &quot; |[[Aruban florin|അറുബൻ ഫ്ലൊറിൻ]]
|ƒ
|AWG
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; data-sort-value=&quot;Ascension Island&quot; |{{flagicon|United Kingdom}} [[Ascension Island]]
| data-sort-value=&quot;Pound, Ascension&quot; |Ascension pound{{Efn|group=upper-alpha|name=commemorative}}
|£
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
|[[Penny|പെന്നി]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Pound, Saint Helena&quot; |[[Saint Helena pound|സെയിന്റെ ഹെലീന പൗണ്ട്]]
|£
|SHP
|[[Penny|പെന്നി]]
|100
|-
|{{flag|Australia}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Australian&quot; |[[Australian dollar|ഓസ്ട്രേലിയൻ ഡോളർ]]
|$
|AUD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|ഓസ്ട്രിയ}}
|[[Euro|യൂറോ]]
|€
|EUR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|അസെർബൈജാൻ}}
| data-sort-value=&quot;Manat, Azerbaijani&quot; |[[Azerbaijani manat|അസെർബൈജാനി മനാത്ത്]]
|[[പ്രമാണം:Azeri_manat_symbol.svg|12x12ബിന്ദു]]
|AZN
| data-sort-value=&quot;Qepik&quot; |[[Azerbaijani manat|Qəpik]]
|100
|-
|{{flag|Bahamas|name=Bahamas, The}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Bahamian&quot; |[[Bahamian dollar|ബഹാമിയൻ ഡോളർ]]
|$
|BSD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Bahrain}}
| data-sort-value=&quot;Dinar, Bahraini&quot; |[[Bahraini dinar|ബഹ്രൈനി ദിനാർ]]
|.د.ب
|BHD
|[[Fils (currency)|Fils]]
|1000
|-
|{{flag|ബംഗ്ലാദേശ്}}
| data-sort-value=&quot;Taka, Bangladeshi&quot; |[[Bangladeshi taka|ബംഗ്ലാദേശി ടാക്ക]]
|৳
|BDT
|[[Paisa]]
|100
|-
|{{flag|Barbados}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Barbadian&quot; |[[Barbadian dollar|ബാർബാഡിയൻ ഡോളർ]]
|$
|BBD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flag|Belarus}}
| data-sort-value=&quot;Ruble, Belarusian, new&quot; |[[New Belarusian ruble|ന്യൂ ബെലാറെസ്യൻ റൂബിൾ]]
|Br
|BYN
|[[New Belarusian ruble|Kapyeyka]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Ruble, Belarusian, old&quot; |[[Belarusian ruble|ഓൾഡ് ബെലാറെസ്യൻ റൂബിൾ]]{{Efn|This currency is being phased out in favor of a revalued version, but is still legal tender.|group=upper-alpha}}
|Br
|BYR
|[[Belarusian ruble|Kapyeyka]]
|100
|-
|{{flag|Belgium}}
|[[Euro|യൂറോ]]
|€
|EUR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Belize}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Belize&quot; |[[Belize dollar|ബെലീസ് ഡോളർ]]
|$
|BZD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|ബെനിൻ}}
| data-sort-value=&quot;Franc, West African CFA&quot; |[[West African CFA franc|വെസ്റ്റ് ആഫ്രിക്കൻ സി എഫ് എ ഫ്രാങ്ക്]]
|Fr
|XOF
|[[Centime|സെന്റ്ime]]
|100
|-
|{{flag|Bermuda}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Bermudian&quot; |[[Bermudian dollar|ബെർമൂഡിയൻ ഡോളർ]]
|$
|BMD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flag|ഭൂട്ടാൻ}}
| data-sort-value=&quot;Ngultrum, Bhutanese&quot; |[[Bhutanese ngultrum|ഭൂട്ടാനീസ് ങൾട്രം]]
|Nu.
|BTN
|[[Bhutanese ngultrum|Chetrum]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Rupee, Indian&quot; |[[Indian rupee|ഇന്ത്യൻ രൂപ]]
|₹
|INR
|[[Paisa]]
|100
|-
|{{flag|Bolivia}}
| data-sort-value=&quot;Boliviano, Bolivian&quot; |[[Bolivian boliviano|ബൊളീവിയൻ ബൊളിവിയാനോ]]
|Bs.
|BOB
|[[Centavo|സെന്റ്avo]]
|100
|-
|{{flag|Bonaire}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, United States&quot; |[[United States dollar|അമേരിക്കൻ ഡോളർ]]
|$
|USD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Bosnia and Herzegovina}}
| data-sort-value=&quot;Mark, Bosnia and Herzegovina convertible&quot; |[[Bosnia and Herzegovina convertible mark]]
|KM or КМ{{Efn|The two signs &quot;KM&quot; and &quot;КМ&quot;, although they may look identical depending on font, are in respectively the [[Gaj's Latin alphabet|Latin]] and [[Serbian Cyrillic alphabet|Cyrillic]] alphabets, as used in [[Serbian language|Serbian]] and [[Croatian language|Croatian]].|group=upper-alpha}}
|BAM
|[[Bosnia and Herzegovina convertible mark|Fening]]
|100
|-
|{{flag|Botswana}}
| data-sort-value=&quot;Pula, Botswana&quot; |[[Botswana pula|ബോട്സ്വാന പുല]]
|P
|BWP
|[[Botswana pula|Thebe]]
|100
|-
|{{flag|ബ്രസീൽ}}
| data-sort-value=&quot;Real, Brazilian&quot; |[[Brazilian real|ബ്രസീലിയൻ റീൽ]]
|R$
|BRL
|[[Centavo|സെന്റ്avo]]
|100
|-
|{{flag|British Indian Ocean Territory}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, United States&quot; |[[United States dollar|അമേരിക്കൻ ഡോളർ]]
|$
|USD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]{{Efn|In the United States, one [[Cent (currency)|cent]] equals ten [[Mill (currency)|mills]] (also spelled “mil” and “mille”), and ten cents equal one [[dime (United States coin)|dime]].&lt;ref name=&quot;Act1792&quot;&gt;{{cite web|title=The Coinage Act of 1792|url=http://landru.i-link-2.net/monques/coinageact.html|accessdate=2006-12-05}}&lt;/ref&gt;|group=upper-alpha|name=mills}}
|100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flag|British Virgin Islands}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, British Virgin Islands&quot; |ബ്രിട്ടീഷ് വിർജിൻ ഐലൻഡ്സ് ഡോളർ{{Efn|group=upper-alpha|name=commemorative}}
|$
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Dollar, United States&quot; |[[United States dollar|അമേരിക്കൻ ഡോളർ]]
|$
|USD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]{{Efn|group=upper-alpha|name=mills}}
|100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flag|ബ്രൂണൈ}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Brunei&quot; |[[Brunei dollar|ബ്രൂണൈ ഡോളർ]]
|$
|BND
|[[Cent (currency)|Sen]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Dollar, Singapore&quot; |[[Singapore dollar|സിംഗപ്പൂർ ഡോളർ]]
|$
|SGD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Bulgaria}}
| data-sort-value=&quot;Lev, Bulgarian&quot; |[[Bulgarian lev|ബൾഗേറിയൻ ലേവ്]]
|лв
|BGN
|[[Bulgarian lev|Stotinka]]
|100
|-
|{{flag|Burkina Faso}}
| data-sort-value=&quot;Franc, West African CFA &quot; |[[West African CFA franc|വെസ്റ്റ് ആഫ്രിക്കൻ സി എഫ് എ ഫ്രാങ്ക്]]
|Fr
|XOF
|[[Centime|സെന്റ്ime]]
|100
|-
|{{flag|ബറുണ്ടി}}
| data-sort-value=&quot;Franc, Burundian&quot; |[[Burundian franc|ബറുണ്ടിയൻ ഫ്രാങ്ക്]]
|Fr
|BIF
|[[Centime|സെന്റ്ime]]
|100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flag|Cambodia}}
| data-sort-value=&quot;Riel, Cambodian&quot; |[[Cambodian riel|കംബോഡിയൻ റീൽ]]
|៛
|KHR
|[[Cent (currency)|Sen]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Dollar, United States&quot; |[[United States dollar|അമേരിക്കൻ ഡോളർ]]
|$
|USD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Cameroon}}
| data-sort-value=&quot;Franc, Central African CFA &quot; |[[Central African CFA franc|സെൻട്രൽ ആഫ്രിക്കൻ സി എഫ് എ ഫ്രാങ്ക്]]
|Fr
|XAF
|[[Centime|സെന്റ്ime]]
|100
|-
|{{flag|കാനഡ}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Canadian&quot; |[[Canadian dollar|കനേഡിയൻ ഡോളർ]]
|$
|CAD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Cape Verde}}
| data-sort-value=&quot;Escudo, Cape Verdean&quot; |[[Cape Verdean escudo|കേപ് വെർഡിയൻ എസ്കൂഡൊ]]
|Esc or $
|CVE
|[[Centavo|സെന്റ്avo]]
|100
|-
|{{flag|Cayman Islands}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Cayman Islands&quot; |[[Cayman Islands dollar|കേയ്മൻ ഐലൻഡ്സ് ഡോളർ]]
|$
|KYD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Central African Republic}}
| data-sort-value=&quot;Franc, Central African CFA&quot; |[[Central African CFA franc|സെൻട്രൽ ആഫ്രിക്കൻ സി എഫ് എ ഫ്രാങ്ക്]]
|Fr
|XAF
|[[Centime|സെന്റ്ime]]
|100
|-
|{{flag|Chad}}
| data-sort-value=&quot;Franc, Central African CFA&quot; |[[Central African CFA franc|സെൻട്രൽ ആഫ്രിക്കൻ സി എഫ് എ ഫ്രാങ്ക്]]
|Fr
|XAF
|[[Centime|സെന്റ്ime]]
|100
|-
|{{flag|ചിലി}}
| data-sort-value=&quot;Peso, Chilean&quot; |[[Chilean peso|ചിലിയൻ പെസ്സൊ]]
|$
|CLP
|[[Centavo|സെന്റ്avo]]
|100
|-
|{{flag|ചൈന|name=ചൈന}}
| data-sort-value=&quot;Yuan, Chinese&quot; |[[Renminbi|ചൈനീസ് യുവാൻ]]
|¥ or 元
|CNY
|[[Renminbi|Fen]]{{Efn|One [[Renminbi|jiao]] equals ten [[Renminbi|fen]].|group=upper-alpha|name=yuan}}
|100
|-
|{{flag|Cocos (Keeling) Islands}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Australian&quot; |[[Australian dollar|ഓസ്ട്രേലിയൻ ഡോളർ]]
|$
|AUD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Colombia}}
| data-sort-value=&quot;Peso, Colombian&quot; |[[Colombian peso|കൊളംബിയൻ പെസ്സൊ]]
|$
|COP
|[[Centavo|സെന്റ്avo]]
|100
|-
|{{flag|Comoros}}
| data-sort-value=&quot;Franc, Comorian&quot; |[[Comorian franc|കൊമോറിയൻ ഫ്രാങ്ക്]]
|Fr
|KMF
|[[Centime|സെന്റ്ime]]
|100
|-
|{{flag|Congo, Democratic Republic of the}}
| data-sort-value=&quot;Franc, Congolese&quot; |[[Congolese franc|കൊങ്കോളിസ് ഫ്രാങ്ക്]]
|Fr
|CDF
|[[Centime|സെന്റ്ime]]
|100
|-
|{{flag|Congo, Republic of the}}
| data-sort-value=&quot;Franc, Central African CFA&quot; |[[Central African CFA franc|സെൻട്രൽ ആഫ്രിക്കൻ സി എഫ് എ ഫ്രാങ്ക്]]
|Fr
|XAF
|[[Centime|സെന്റ്ime]]
|100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flag|Cook Islands}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, New Zealand&quot; |[[New Zealand dollar|ന്യൂസീലാൻഡ് ഡോളർ]]
|$
|NZD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Dollar, Cook Islands&quot; |[[Cook Islands dollar|കുക്ക് ഐലൻഡ്സ് ഡോളർ]]
|$
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Costa Rica}}
| data-sort-value=&quot;Colon, Costa Rican&quot; |[[Costa Rican colón|കോസ്റ്റ റിക്കൻ കൊളോൻ]]
|₡
|CRC
| data-sort-value=&quot;Centimo&quot; |[[Céntimo]]
|100
|-
|{{flag|Côte d'Ivoire}}
| data-sort-value=&quot;Franc, West African CFA &quot; |[[Central African CFA franc|വെസ്റ്റ് ആഫ്രിക്കൻ സി എഫ് എ ഫ്രാങ്ക്]]
|Fr
|XOF
|[[Centime|സെന്റ്ime]]
|100
|-
|{{flag|Croatia}}
| data-sort-value=&quot;Kuna, Croatian&quot; |[[Croatian kuna|ക്രൊയേഷ്യൻ കുന]]
|kn
|HRK
|[[Croatian kuna|Lipa]]
|100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flag|ക്യൂബ}}
| data-sort-value=&quot;Peso, Cuban convertible&quot; |[[Cuban convertible peso|ക്യൂബൻ കണ്വേർട്ടിബിൾ പെസ്സൊ]]
|$
|CUC
|[[Centavo|സെന്റ്avo]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Peso, Cuban&quot; |[[Cuban peso|ക്യൂബൻ പെസ്സൊ]]
|$
|CUP
|[[Centavo|സെന്റ്avo]]
|100
|-
|{{flag|Curaçao}}
| data-sort-value=&quot;Guilder, Netherlands Antillean&quot; |[[Netherlands Antillean guilder|നെതർലാൻഡ്സ് ആന്റിലീയൻ ഗിൽഡെർ]]
|ƒ
|ANG
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Cyprus}}
|[[Euro|യൂറോ]]
|€
|EUR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Czech Republic}}
| data-sort-value=&quot;Koruna, Czech&quot; |[[Czech koruna|ചെക്ക് കൊറൂണ]]
|Kč
|CZK
| data-sort-value=&quot;Haler&quot; |[[Heller (money)|Haléř]]
|100
|-
|{{flag|Denmark}}
| data-sort-value=&quot;Krone, Danish&quot; |[[Danish krone|ഡാനിഷ് ക്രോൺ]]
|kr
|DKK
| data-sort-value=&quot;Ore&quot; |[[Øre]]
|100
|-
|{{flag|Djibouti}}
| data-sort-value=&quot;Franc, Djiboutian&quot; |[[Djiboutian franc|ജിബൂട്ടിയൻ ഫ്രാങ്ക്]]
|Fr
|DJF
|[[Centime|സെന്റ്ime]]
|100
|-
|{{flag|Dominica}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, East Caribbean&quot; |[[East Caribbean dollar|ഈസ്റ്റ് കരീബിയൻ ഡോളർ]]
|$
|XCD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Dominican Republic}}
| data-sort-value=&quot;Peso, Dominican&quot; |[[Dominican peso|ഡൊമിനിക്കൻ പെസ്സൊ]]
|$
|DOP
|[[Centavo|സെന്റ്avo]]
|100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flag|East Timor}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, United States&quot; |[[United States dollar|അമേരിക്കൻ ഡോളർ]]
|$
|USD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]{{Efn|group=upper-alpha|name=mills}}
|100
|-
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
|[[East Timor centavo coins|സെന്റ്avo]]{{Efn|Only coins are made for this fractional denomination. See the link on the name for details.|group=upper-alpha|name=coins}}
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flag|Ecuador}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, United States&quot; |[[United States dollar|അമേരിക്കൻ ഡോളർ]]
|$
|USD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]{{Efn|group=upper-alpha|name=mills}}
|100
|-
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
|[[Ecuadorian centavo coins|സെന്റ്avo]]{{Efn|group=upper-alpha|name=coins}}
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
|-
|{{flag|Egypt}}
| data-sort-value=&quot;Pound, Egyptian&quot; |[[Egyptian pound|ഈജിപ്ഷ്യൻ പൗണ്ട്]]
|£ or ج.م
|EGP
|[[Piastre]]{{Efn| One [[piastre]] equals ten [[Egyptian pound|millime]]s.|group=upper-alpha|name=Egypt}}
|100
|-
|{{flag|El Salvador}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, United States&quot; |[[United States dollar|അമേരിക്കൻ ഡോളർ]]
|$
|USD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]{{Efn|group=upper-alpha|name=mills}}
|100
|-
|{{flag|Equatorial Guinea}}
| data-sort-value=&quot;Franc, Central African CFA &quot; |[[Central African CFA franc|സെൻട്രൽ ആഫ്രിക്കൻ സി എഫ് എ ഫ്രാങ്ക്]]
|Fr
|XAF
|[[Centime|സെന്റ്ime]]
|100
|-
|{{flag|Eritrea}}
| data-sort-value=&quot;Nakfa, Eritrean&quot; |[[Eritrean nakfa|എറിത്രിയൻ നാക്ഫ]]
|Nfk
|ERN
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Estonia}}
|[[Euro|യൂറോ]]
|€
|EUR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Ethiopia}}
| data-sort-value=&quot;Birr, Ethiopian&quot; |[[Ethiopian birr|എത്യോപ്യൻ ബിർ]]
|Br
|ETB
|[[Centime|Santim]]
|100
|-
|{{flag|Falkland Islands}}
| data-sort-value=&quot;Pound, Falkland Islands&quot; |[[Falkland Islands pound|ഫാൽക്ലാൻഡ് ഐലൻഡ്സ് പൗണ്ട്]]
|£
|FKP
|[[Penny|പെന്നി]]
|100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flag|Faroe Islands}}
| data-sort-value=&quot;Krone, Danish&quot; |[[Danish krone|ഡാനിഷ് ക്രോൺ]]
|kr
|DKK
| data-sort-value=&quot;Ore&quot; |[[Øre]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Krona, Faroese&quot; |[[Faroese króna|ഫറോയിസ് ക്രോണ]]
|kr
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
|[[Øre|Oyra]]
|100
|-
|{{flag|Fiji}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Fijian&quot; |[[Fijian dollar|ഫിജിയൻ ഡോളർ]]
|$
|FJD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Finland}}
|[[Euro|യൂറോ]]
|€
|EUR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|France}}
|[[Euro|യൂറോ]]
|€
|EUR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|French Polynesia}}
| data-sort-value=&quot;Franc, CFP&quot; |[[Central African CFA franc|സി എഫ് പി ഫ്രാങ്ക്]]
|Fr
|XPF
|[[Centime|സെന്റ്ime]]
|100
|-
|{{flag|Gabon}}
| data-sort-value=&quot;Franc, Central African CFA &quot; |[[Central African CFA franc|സെൻട്രൽ ആഫ്രിക്കൻ സി എഫ് എ ഫ്രാങ്ക്]]
|Fr
|XAF
|[[Centime|സെന്റ്ime]]
|100
|-
|{{flag|Gambia|name=Gambia, The}}
| data-sort-value=&quot;Dalasi, Gambian&quot; |[[Gambian dalasi|ഗാംബിയൻ ദലാസി]]
|D
|GMD
|[[Gambian dalasi|Butut]]
|100
|-
|{{flag|Georgia}}
| data-sort-value=&quot;Lari, Georgian&quot; |[[Georgian lari|ജോർജ്ജിയൻ ലാരി]]
|₾
|GEL
|[[Tetri]]
|100
|-
|{{flag|Germany}}
|[[Euro|യൂറോ]]
|€
|EUR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Ghana}}
| data-sort-value=&quot;Cedi, Ghana&quot; |[[Ghanaian cedi|ഘനൈയൻ സെദി]]
|₵
|GHS
|[[Ghanaian cedi|Pesewa]]
|100
|-
|{{flag|Gibraltar}}
| data-sort-value=&quot;Pound, Gibraltar&quot; |[[Gibraltar pound|ജിബ്രാൾട്ടർ പൗണ്ട്]]
|£
|GIP
|[[Penny|പെന്നി]]
|100
|-
|{{flag|Greece}}
|[[Euro|യൂറോ]]
|€
|EUR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Grenada}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, East Caribbean&quot; |[[East Caribbean dollar|ഈസ്റ്റ് കരീബിയൻ ഡോളർ]]
|$
|XCD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Guatemala}}
| data-sort-value=&quot;Quetzal, Guatemalan&quot; |[[Guatemalan quetzal|ഗ്വാട്ടിമാലൻ ക്വീറ്റ്സൽ]]
|Q
|GTQ
|[[Centavo|സെന്റ്avo]]
|100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flag|Guernsey}}
| data-sort-value=&quot;Pound, British&quot; |[[Pound sterling|ബ്രിട്ടീഷ് പൗണ്ട്]]{{Efn|group=upper-alpha|name=British}}
|£
|GBP
|[[Penny|പെന്നി]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Pound, Guernsey&quot; |[[Guernsey pound]]
|£
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
|[[Penny|പെന്നി]]
|100
|-
|{{flag|Guinea}}
| data-sort-value=&quot;Franc, Guinean&quot; |[[Guinean franc|ഗിനിയൻ ഫ്രാങ്ക്]]
|Fr
|GNF
|[[Centime|സെന്റ്ime]]
|100
|-
|{{flag|Guinea-Bissau}}
| data-sort-value=&quot;Franc, West African CFA &quot; |[[Central African CFA franc|വെസ്റ്റ് ആഫ്രിക്കൻ സി എഫ് എ ഫ്രാങ്ക്]]
|Fr
|XOF
|[[Centime|സെന്റ്ime]]
|100
|-
|{{flag|Guyana}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Guyanese&quot; |[[Guyanese dollar|ഗയാനീസ് ഡോളർ]]
|$
|GYD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Haiti}}
| data-sort-value=&quot;Gourde, Haitian&quot; |[[Haitian gourde|ഹെയ്ത്തിയൻ ഗൂർദെ]]
|G
|HTG
|[[Centime|സെന്റ്ime]]
|100
|-
|{{flag|Honduras}}
| data-sort-value=&quot;Lempira, Honduran&quot; |[[Honduran lempira|ഹോണ്ടൂറൻ ലെമ്പിറ]]
|L
|HNL
|[[Centavo|സെന്റ്avo]]
|100
|-
|{{flag|Hong Kong}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Hong Kong&quot; |[[Hong Kong dollar|ഹോങ് കോങ് ഡോളർ]]
|$
|HKD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Hungary}}
| data-sort-value=&quot;Forint, Hungarian&quot; |[[Hungarian forint|ഹംഗേറിയൻ ഫ്രോയിന്റ്]]
|Ft
|HUF
| data-sort-value=&quot;Filler&quot; |[[Fillér]]
|100
|-
|{{flag|Iceland}}
| data-sort-value=&quot;Krona, Icelandic&quot; |[[Icelandic króna|ഐസ്ലാൻഡിക് ക്രോണ]]
|kr
|ISK
|[[Øre|Eyrir]]
|100
|-
|{{flag|ഇന്ത്യ}}
| data-sort-value=&quot;Rupee, Indian&quot; |[[Indian rupee|ഇന്ത്യൻ രൂപ]]
|₹
|INR
|[[Paisa]]
|100
|-
|{{flag|ഇന്തോനേഷ്യ}}
| data-sort-value=&quot;Rupiah, Indonesian&quot; |[[Indonesian rupiah|ഇൻഡോനേഷ്യൻ റുപ്പിയ]]
|Rp
|IDR
|[[Cent (currency)|Sen]]
|100
|-
|{{flag|ഇറാൻ}}
| data-sort-value=&quot;Rial, Iranian&quot; |[[Iranian rial|ഇറാനിയൻ റിയാൽ]]
|﷼
|IRR
|[[Dinar]]
|100
|-
|{{flag|ഇറാഖ്}}
| data-sort-value=&quot;Dinar, Iraqi&quot; |[[Iraqi dinar|ഇറാഖി ദിനാർ]]
|ع.د
|IQD
|[[Fils (currency)|Fils]]
|1000
|-
|{{flag|Ireland}}
|[[Euro|യൂറോ]]
|€
|EUR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flag|Isle of Man}}
| data-sort-value=&quot;Pound, British&quot; |[[Pound sterling|ബ്രിട്ടീഷ് പൗണ്ട്]]{{Efn|group=upper-alpha|name=British}}
|£
|GBP
|[[Penny|പെന്നി]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Pound, Manx&quot; |[[Manx pound|മാങ്ക്സ് പൌണ്ട്]]
|£
|''IMP''{{Efn|group=upper-alpha|name=non-ISO}}
|[[Penny|പെന്നി]]
|100
|-
|{{flag|Israel}}
| data-sort-value=&quot;Shekel, Israeli new&quot; |[[Israeli new shekel|ഇസ്രായേലി ന്യൂ ഷെയ്ക്കെൽ]]
|₪
|ILS
|[[Israeli agora|Agora]]
|100
|-
|{{flag|ഇറ്റലി}}
|[[Euro|യൂറോ]]
|€
|EUR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Jamaica}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Jamaican&quot; |[[Jamaican dollar|ജമൈക്കൻ ഡോളർ]]
|$
|JMD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|ജപ്പാൻ}}
| data-sort-value=&quot;Yen, Japanese&quot; |[[Japanese yen|ജാപ്പനീസ് യെൻ]]
|¥
|JPY
|[[Japanese yen|സെൻ]]{{Efn|group=upper-alpha|name=sen}}
|100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flag|Jersey}}
| data-sort-value=&quot;Pound, British&quot; |[[Pound sterling|ബ്രിട്ടീഷ് പൗണ്ട്]]{{Efn|group=upper-alpha|name=British}}
|£
|GBP
|[[Penny|പെന്നി]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Pound, Jersey&quot; |[[Jersey pound|ജേർസി പൌണ്ട്]]
|£
|''JEP''{{Efn|group=upper-alpha|name=non-ISO}}
|[[Penny|പെന്നി]]
|100
|-
|{{flag|Jordan}}
| data-sort-value=&quot;Dinar, Jordanian&quot; |[[Jordanian dinar|ജോർദാനിയൻ ദിനാർ]]
|د.ا
|JOD
|[[Piastre]]{{Efn|One [[piastre]] equals ten [[Fils (currency)|fils]] and one [[dirham]] equals 10 piastres.|group=upper-alpha|name=fils}}
|100
|-
|{{flag|Kazakhstan}}
| data-sort-value=&quot;Tenge, Kazakhstani&quot; |[[Kazakhstani tenge|കസഖ്സ്ഥാനി തെങ്കേ]]
| data-sort-value=&quot;₸&quot; |[[പ്രമാണം:Kazakhstani_tenge_symbol.svg|11x11ബിന്ദു]]
|KZT
| data-sort-value=&quot;Tiin&quot; |[[Kazakhstani tenge|Tïın]]
|100
|-
|{{flag|കെനിയ}}
| data-sort-value=&quot;Shilling, Kenyan&quot; |[[Kenyan shilling|കെനിയൻ ഷില്ലിങ്]] 
|Sh
|KES
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flag|Kiribati}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Australian&quot; |[[Australian dollar|ഓസ്റ്റ്രേലിയൻ ഡോളർ]]
|$
|AUD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Dollar, Kiribati&quot; |[[Kiribati dollar|കിരിബാത്തി ഡോളർ]]{{Efn|group=upper-alpha|name=commemorative}}
|$
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|North Korea|name=കൊറിയ, വടക്കൻ}}
| data-sort-value=&quot;Won, North Korean&quot; |[[North Korean won]]
|₩
|KPW
|[[North Korean won|Chon]]
|100
|-
|{{flag|South Korea|name=കൊറിയ, തെക്കൻ}}
| data-sort-value=&quot;Won, South Korean&quot; |[[South Korean won]]
|₩
|KRW
|[[South Korean won|Jeon]]
|100
|-
|{{flag|Kosovo}}
|[[Euro|യൂറോ]]
|€
|EUR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Kuwait}}
| data-sort-value=&quot;Dinar, Kuwaiti&quot; |[[Kuwaiti dinar]]
|د.ك
|KWD
|[[Fils (currency)|ഫിൽസ്]]
|1000
|-
|{{flag|Kyrgyzstan}}
| data-sort-value=&quot;Som, Kyrgyzstani&quot; |[[Kyrgyzstani som]]
|с
|KGS
|[[Kyrgyzstani som|Tyiyn]]
|100
|-
|{{flag|Laos}}
| data-sort-value=&quot;Kip, Lao&quot; |[[Lao kip]]
|₭
|LAK
|[[Lao kip|Att]]
|100
|-
|{{flag|Latvia}}
|[[Euro|യൂറോ]]
|€
|EUR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Lebanon}}
| data-sort-value=&quot;Pound, Lebanese&quot; |[[Lebanese pound]]
|ل.ل
|LBP
|[[Piastre]]
|100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flag|Lesotho}}
| data-sort-value=&quot;Loti, Lesotho&quot; |[[Lesotho loti]]
|L
|LSL
|[[Lesotho loti|സെന്റെ]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Rand, South African&quot; |[[South African rand]]
|R
|ZAR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Liberia}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Liberian&quot; |[[Liberian dollar|Liberian ഡോളർ]]
|$
|LRD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Libya}}
| data-sort-value=&quot;Dinar, Libyan&quot; |[[Libyan dinar]]
|ل.د
|LYD
|[[Dirham]]
|1000
|-
|{{flag|Liechtenstein}}
| data-sort-value=&quot;Franc, Swiss&quot; |[[Swiss franc]]
|Fr
|CHF
|[[Rappen]]
|100
|-
|{{flag|Lithuania}}
|[[Euro|യൂറോ]]
|€
|EUR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Luxembourg}}
|[[Euro|യൂറോ]]
|€
|EUR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Macau}}
| data-sort-value=&quot;Pataca, Macanese&quot; |[[Macanese pataca]]
|P
|MOP
|[[Macanese pataca|Avo]]
|100
|-
|{{flag|Macedonia|name=Macedonia, Republic of}}
| data-sort-value=&quot;Denar, Macedonian&quot; |[[Macedonian denar]]
|ден
|MKD
|[[Macedonian denar|Deni]]
|100
|-
|{{flag|Madagascar}}
| data-sort-value=&quot;Ariary, Malagasy&quot; |[[Malagasy ariary]]
|Ar
|MGA
|[[Iraimbilanja]]
|5
|-
|{{flag|Malawi}}
| data-sort-value=&quot;Kwacha, Malawian&quot; |[[Malawian kwacha]]
|MK
|MWK
|[[Malawian kwacha|Tambala]]
|100
|-
|{{flag|Malaysia}}
| data-sort-value=&quot;Ringgit, Malaysian&quot; |[[Malaysian ringgit]]
|RM
|MYR
|[[Cent (currency)|Sen]]
|100
|-
|{{flag|Maldives}}
| data-sort-value=&quot;Rufiyaa, Maldivian&quot; |[[Maldivian rufiyaa]]
|.ރ
|MVR
|[[Maldivian laari|Laari]]
|100
|-
|{{flag|Mali}}
| data-sort-value=&quot;Franc, West African CFA&quot; |[[West African CFA franc]]
|Fr
|XOF
|[[Centime|സെന്റ്ime]]
|100
|-
|{{flag|Malta}}
|[[Euro|യൂറോ]]
|€
|EUR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Marshall Islands}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, United States&quot; |[[United States dollar|അമേരിക്കൻ ഡോളർ]]
|$
|USD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]{{Efn|group=upper-alpha|name=mills}}
|100
|-
|{{flag|Mauritania}}
| data-sort-value=&quot;Ouguiya, Mauritanian&quot; |[[Mauritanian ouguiya]]
|UM
|MRO
|[[Khoums]]
|5
|-
|{{flag|Mauritius}}
| data-sort-value=&quot;Rupee, Mauritian&quot; |[[Mauritian rupee]]
|₨
|MUR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Mexico}}
| data-sort-value=&quot;Peso, Mexican&quot; |[[Mexican peso]]
|$
|MXN
|[[Centavo|സെന്റ്avo]]
|100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flag|Federated States of Micronesia|name=Micronesia}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Micronesian&quot; |Micronesian ഡോളർ{{Efn|group=upper-alpha|name=commemorative}}
|$
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Dollar, United States&quot; |[[United States dollar|അമേരിക്കൻ ഡോളർ]]
|$
|USD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]{{Efn|group=upper-alpha|name=mills}}
|100
|-
|{{flag|Moldova}}
| data-sort-value=&quot;Leu, Moldovan&quot; |[[Moldovan leu]]
|L
|MDL
|[[Moldovan leu|Ban]]
|100
|-
|{{flag|Monaco}}
|[[Euro|യൂറോ]]
|€
|EUR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Mongolia}}
| data-sort-value=&quot;Togrog, Mongolian&quot; |[[Mongolian tögrög]]
|₮
|MNT
| data-sort-value=&quot;Mongo&quot; |[[Mongolian tögrög|Möngö]]
|100
|-
|{{flag|Montenegro}}
|[[Euro|യൂറോ]]
|€
|EUR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Montserrat}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, East Caribbean&quot; |[[East Caribbean dollar|East Caribbean ഡോളർ]]
|$
|XCD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Morocco}}
| data-sort-value=&quot;Dirham, Moroccan&quot; |[[Moroccan dirham]]
|د.م.
|MAD
|[[Centime|സെന്റ്ime]]
|100
|-
|{{flag|Mozambique}}
| data-sort-value=&quot;Metical, Mozambican&quot; |[[Mozambican metical]]
|MT
|MZN
|[[Centavo|സെന്റ്avo]]
|100
|-
|{{flag|Myanmar}}
| data-sort-value=&quot;Kyat, Burmese&quot; |[[Burmese kyat]]
|Ks
|MMK
|[[Burmese kyat|Pya]]
|100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flag|Nagorno-Karabakh Republic}}
| data-sort-value=&quot;Dram, Armenian&quot; |[[Armenian dram]]
|[[പ്രമാണം:Armenian_dram_sign.svg|12x12ബിന്ദു]]
|AMD
|[[Armenian dram|Luma]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Dram, Nagorno-Karabakh&quot; |[[Nagorno-Karabakh dram]]{{Efn|group=upper-alpha|name=commemorative}}
|դր.
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
|[[Armenian dram|Luma]]
|100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flag|Namibia}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Namibian&quot; |[[Namibian dollar|Namibian ഡോളർ]]
|$
|NAD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Rand, South African&quot; |[[South African rand]]
|R
|ZAR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flag|Nauru}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Australian&quot; |[[Australian dollar|Australian ഡോളർ]]
|$
|AUD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Dollar, Nauruan&quot; |Nauruan ഡോളർ{{Efn|group=upper-alpha|name=commemorative}}
|$
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Nepal}}
| data-sort-value=&quot;Rupee, Nepalese&quot; |[[Nepalese rupee]]
|₨
|NPR
|[[Paisa]]
|100
|-
|{{flag|Netherlands}}{{Efn|Although part of the Netherlands, the islands of [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]], and [[Saba]] do not use the euro; they use the [[United States dollar]]. They are listed separately.|group=upper-alpha}}
|[[Euro|യൂറോ]]
|€
|EUR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|New Caledonia}}
| data-sort-value=&quot;Franc, CFP&quot; |[[CFP franc]]
|Fr
|XPF
|[[Centime|സെന്റ്ime]]
|100
|-
|{{flag|New Zealand}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, New Zealand&quot; |[[New Zealand dollar|New Zealand ഡോളർ]]
|$
|NZD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Nicaragua}}
| data-sort-value=&quot;Cordoba, Nicaraguan&quot; |[[Nicaraguan córdoba]]
|C$
|NIO
|[[Centavo|സെന്റ്avo]]
|100
|-
|{{flag|Niger}}
| data-sort-value=&quot;Franc, West African CFA&quot; |[[West African CFA franc]]
|Fr
|XOF
|[[Centime|സെന്റ്ime]]
|100
|-
|{{flag|Nigeria}}
| data-sort-value=&quot;Naira, Nigerian&quot; |[[Nigerian naira]]
|₦
|NGN
|[[Nigerian naira|Kobo]]
|100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flag|Niue}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, New Zealand&quot; |[[New Zealand dollar|New Zealand ഡോളർ]]
|$
|NZD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Dollar, Niue&quot; |[[Niue dollar|Niue ഡോളർ]]{{Efn|group=upper-alpha|name=commemorative}}
|$
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Northern Cyprus}}
| data-sort-value=&quot;Lira, Turkish&quot; |[[Turkish lira]]
|[[പ്രമാണം:Turkish_lira_symbol_black.svg|13x13ബിന്ദു]]
|TRY
| data-sort-value=&quot;Kurus&quot; |[[Kuruş]]
|100
|-
|{{flag|Norway}}
| data-sort-value=&quot;Krone, Norwegian&quot; |[[Norwegian krone]]
|kr
|NOK
| data-sort-value=&quot;Ore&quot; |[[Øre]]
|100
|-
|{{flag|Oman}}
| data-sort-value=&quot;Rial, Omani&quot; |[[Omani rial]]
|ر.ع.
|OMR
|[[Omani rial|Baisa]]
|1000
|-
|{{flag|Pakistan}}
| data-sort-value=&quot;Rupee, Pakistani&quot; |[[Pakistani rupee]]
|₨
|PKR
|[[Paisa]]
|100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flag|Palau}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Palauan&quot; |Palauan ഡോളർ{{Efn|group=upper-alpha|name=commemorative}}
|$
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Dollar, United States&quot; |[[United States dollar|അമേരിക്കൻ ഡോളർ]]
|$
|USD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]{{Efn|group=upper-alpha|name=mills}}
|100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flag|State of Palestine|name=Palestine}}
| data-sort-value=&quot;Shekel, Israeli new&quot; |[[Israeli new shekel]]
|₪
|ILS
|[[Israeli agora|Agora]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Dinar, Jordanian&quot; |[[Jordanian dinar]]
|د.ا
|JOD
|[[Piastre]]{{Efn|group=upper-alpha|name=fils}}
|100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flag|Panama}}
| data-sort-value=&quot;Balboa, Panamanian&quot; |[[Panamanian balboa]]
|B/.
|PAB
| data-sort-value=&quot;Centesimo&quot; |[[Centesimo|സെന്റ്ésimo]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Dollar, United States&quot; |[[United States dollar|അമേരിക്കൻ ഡോളർ]]
|$
|USD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]{{Efn|group=upper-alpha|name=mills}}
|100
|-
|{{flag|Papua New Guinea}}
| data-sort-value=&quot;Kina, Papua New Guinean&quot; |[[Papua New Guinean kina]]
|K
|PGK
|[[Papua New Guinean kina|Toea]]
|100
|-
|{{flag|Paraguay}}
| data-sort-value=&quot;Guarani, Paraguayan&quot; |[[Paraguayan guaraní]]
|₲
|PYG
| data-sort-value=&quot;Centimo&quot; |[[Céntimo]]
|100
|-
|{{flag|Peru}}
| data-sort-value=&quot;Sol, Peruvian nuevo&quot; |[[Peruvian sol]]
|S/.
|PEN
| data-sort-value=&quot;Centimo&quot; |[[Céntimo]]
|100
|-
|{{flag|Philippines}}
| data-sort-value=&quot;Peso, Philippine&quot; |[[Philippine peso]]
|₱
|PHP
|[[Centavo|സെന്റ്avo]]
|100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flag|Pitcairn Islands}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, New Zealand&quot; |[[New Zealand dollar|New Zealand ഡോളർ]]
|$
|NZD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Dollar, Pitcairn Islands&quot; |[[Pitcairn Islands dollar|Pitcairn Islands ഡോളർ]]{{Efn|group=upper-alpha|name=commemorative}}
|$
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Poland}}
| data-sort-value=&quot;Zloty, Polish&quot; |[[Polish złoty]]
|zł
|PLN
|[[Polish złoty|Grosz]]
|100
|-
|{{flag|Portugal}}
|[[Euro|യൂറോ]]
|€
|EUR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Qatar}}
| data-sort-value=&quot;Riyal, Qatari&quot; |[[Qatari riyal]]
|ر.ق
|QAR
|[[Dirham]]
|100
|-
|{{flag|Romania}}
| data-sort-value=&quot;Leu, Romanian&quot; |[[Romanian leu]]
|lei
|RON
|[[Romanian leu|ബാൻ]]
|100
|-
|{{flag|Russia}}
| data-sort-value=&quot;Ruble, Russian&quot; |[[Russian ruble]]
|{{Russian ruble}}
|RUB
|[[Russian ruble|Kopek]]
|100
|-
|{{flag|Rwanda}}
| data-sort-value=&quot;Franc, Rwandan&quot; |[[Rwandan franc]]
|Fr
|RWF
|[[Centime|സെന്റ്ime]]
|100
|-
|{{flag|Saba}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, United States&quot; |[[United States dollar|അമേരിക്കൻ ഡോളർ]]
|$
|USD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |{{flag|Sahrawi Republic}}{{Efn|Four currencies circulate in the partially recognized state of the [[Sahrawi Arab Democratic Republic]], which claims the territory of [[Western Sahara]]. The Moroccan dirham is used in the Moroccan-administered part of the territory and the Sahrawi peseta is the commemorative currency of the Sahrawi Republic. Additionally, some ''de facto'' currencies circulate in the territory: the Algerian dinar is used in Sahrawi refugee camps in [[Tindouf]] and the Mauritanian ouguiya is used in [[Lagouira]], which is under Mauritanian administration.|group=upper-alpha}}
| data-sort-value=&quot;Dinar, Algerian&quot; |[[Algerian dinar]]
|د.ج
|DZD
|[[Centime|Santeem]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Ouguiya, Mauritanian&quot; |[[Mauritanian ouguiya]]
|UM
|MRO
|[[Khoums]]
|5
|-
| data-sort-value=&quot;Dirham, Moroccan&quot; |[[Moroccan dirham]]
|د. م.
|MAD
|[[Centime|സെന്റ്ime]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Peseta, Sahrawi&quot; |[[Sahrawi peseta]]
|₧ or Ptas
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
|[[Centime|സെന്റ്ime]]
|100
|-
|{{flag|Saint Helena}}
| data-sort-value=&quot;Pound, Saint Helena&quot; |[[Saint Helena pound]]
|£
|SHP
|[[Penny|പെന്നി]]
|100
|-
|{{flag|Saint Kitts and Nevis}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, East Caribbean&quot; |[[East Caribbean dollar|East Caribbean ഡോളർ]]
|$
|XCD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Saint Lucia}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, East Caribbean&quot; |[[East Caribbean dollar|East Caribbean ഡോളർ]]
|$
|XCD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Saint Vincent and the Grenadines}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, East Caribbean&quot; |[[East Caribbean dollar|East Caribbean ഡോളർ]]
|$
|XCD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Samoa}}
| data-sort-value=&quot;Tala, Samoan&quot; |[[Samoan tālā]]
|T
|WST
|[[Samoan tālā|Sene]]
|100
|-
|{{flag|San Marino}}
|[[Euro|യൂറോ]]
|€
|EUR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|São Tomé and Príncipe}}
| data-sort-value=&quot;Dobra, São Tomé and Príncipe&quot; |[[São Tomé and Príncipe dobra]]
|Db
|STD
| data-sort-value=&quot;Centimo&quot; |[[Céntimo|Cêntimo]]
|100
|-
|{{flag|Saudi Arabia}}
| data-sort-value=&quot;Riyal, Saudi&quot; |[[Saudi riyal]]
|ر.س
|SAR
|[[Saudi riyal|Halala]]
|100
|-
|{{flag|Senegal}}
| data-sort-value=&quot;Franc, West African CFA&quot; |[[West African CFA franc]]
|Fr
|XOF
|[[Centime|സെന്റ്ime]]
|100
|-
|{{flag|Serbia}}
| data-sort-value=&quot;Dinar, Serbian&quot; |[[Serbian dinar]]
|дин. or din.
|RSD
|[[Para (currency)|പാര]]
|100
|-
|{{flag|Seychelles}}
| data-sort-value=&quot;Rupee, Seychellois&quot; |[[Seychellois rupee]]
|₨
|SCR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Sierra Leone}}
| data-sort-value=&quot;Leone, Sierra Leonean&quot; |[[Sierra Leonean leone]]
|Le
|SLL
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flag|Singapore}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Brunei&quot; |[[Brunei dollar|ബ്രൂണൈ ഡോളർ]]
|$
|BND
|[[Cent (currency)|Sen]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Dollar, Singapore&quot; |[[Singapore dollar|Singapore ഡോളർ]]
|$
|SGD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Sint Eustatius}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, United States&quot; |[[United States dollar|അമേരിക്കൻ ഡോളർ]]
|$
|USD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Sint Maarten}}
| data-sort-value=&quot;Guilder, Netherlands Antillean&quot; |[[Netherlands Antillean guilder]]
|ƒ
|ANG
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Slovakia}}
|[[Euro|യൂറോ]]
|€
|EUR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Slovenia}}
|[[Euro|യൂറോ]]
|€
|EUR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Solomon Islands}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Solomon Islands&quot; |[[Solomon Islands dollar|Solomon Islands ഡോളർ]]
|$
|SBD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Somalia}}
| data-sort-value=&quot;Shilling, Somali&quot; |[[Somali shilling]]
|Sh
|SOS
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Somaliland}}
| data-sort-value=&quot;Shilling, Somaliland&quot; |[[Somaliland shilling]]
|Sl
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|South Africa}}
| data-sort-value=&quot;Rand, South African&quot; |[[South African rand]]
|R
|ZAR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flag|South Georgia and the South Sandwich Islands}}
| data-sort-value=&quot;Pound, British&quot; |[[Pound sterling|ബ്രിട്ടീഷ് പൗണ്ട്]]
|£
|GBP
|[[Penny|പെന്നി]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Pound, South Georgia and the South Sandwich Islands&quot; |South Georgia and the South Sandwich Islands pound{{Efn|group=upper-alpha|name=commemorative}}
|£
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
|[[Penny|പെന്നി]]
|100
|-
|{{flag|South Ossetia}}
| data-sort-value=&quot;Ruble, Russian&quot; |[[Russian ruble]]
|{{Russian ruble}}
|RUB
|[[Russian ruble|കോപ്പെക്]]
|100
|-
|{{flag|Spain}}
|[[Euro|യൂറോ]]
|€
|EUR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|South Sudan}}
| data-sort-value=&quot;Pound, South Sudanese&quot; |[[South Sudanese pound]]
|£
|SSP
|[[Piastre]]
|100
|-
|{{flag|Sri Lanka}}
| data-sort-value=&quot;Rupee, Sri Lankan&quot; |[[Sri Lankan rupee]]
|Rs or රු
|LKR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Sudan}}
| data-sort-value=&quot;Pound, Sudanese&quot; |[[Sudanese pound]]
|{{lang|ar|ج.س.}}
|SDG
|[[Piastre]]
|100
|-
|{{flag|Suriname}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Surinamese&quot; |[[Surinamese dollar|Surinamese ഡോളർ]]
|$
|SRD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Swaziland}}
| data-sort-value=&quot;Lilangeni, Swazi&quot; |[[Swazi lilangeni]]
|L
|SZL
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Sweden}}
| data-sort-value=&quot;Krona, Swedish&quot; |[[Swedish krona]]
|kr
|SEK
| data-sort-value=&quot;Ore&quot; |[[Öre]]
|100
|-
|{{flag|Switzerland}}
| data-sort-value=&quot;Franc, Swiss&quot; |[[Swiss franc]]
|Fr
|CHF
|[[Rappen]]{{Efn|[[Rappen]] is [[German language|German]]; in [[French language|French]] it is [[centime]]; in [[Italian language|Italian]] it is [[centesimo]].|group=upper-alpha}}
|100
|-
|{{flag|Syria}}
| data-sort-value=&quot;Pound, Syrian&quot; |[[Syrian pound]]
|£ or ل.س
|SYP
|[[Piastre]]
|100
|-
|{{flag|Taiwan}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, New Taiwan&quot; |[[New Taiwan dollar|New Taiwan ഡോളർ]]
|$
|TWD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Tajikistan}}
| data-sort-value=&quot;Somoni, Tajikistani&quot; |[[Tajikistani somoni]]
|ЅМ
|TJS
|[[Dirham|ദിർഹം]]
|100
|-
|{{flag|Tanzania}}
| data-sort-value=&quot;Shilling, Tanzanian&quot; |[[Tanzanian shilling]]
|Sh
|TZS
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Thailand}}
| data-sort-value=&quot;Baht, Thai&quot; |[[Thai baht]]
|฿
|THB
|[[Thai baht|Satang]]
|100
|-
|{{flag|Togo}}
| data-sort-value=&quot;Franc, West African CFA&quot; |[[West African CFA franc]]
|Fr
|XOF
|[[Centime|സെന്റ്ime]]
|100
|-
|{{flag|Tonga}}
| data-sort-value=&quot;Paanga, Tongan&quot; |[[Tongan paʻanga]]{{Efn|One hundred [[Tongan paʻanga]] equal one [[Tongan paʻanga|hau]].|group=upper-alpha}}
|T$
|TOP
|[[Tongan paʻanga|Seniti]]
|100
|-
|{{flag|Transnistria}}
| data-sort-value=&quot;Ruble, Transnistrian&quot; |[[Transnistrian ruble]]
|р.
|''PRB''{{Efn|group=upper-alpha|name=non-ISO}}
|[[Transnistrian ruble|Kopek]]
|100
|-
|{{flag|Trinidad and Tobago}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Trinidad and Tobago&quot; |[[Trinidad and Tobago dollar|Trinidad and Tobago ഡോളർ]]
|$
|TTD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flag|Tristan da Cunha}}
| data-sort-value=&quot;Pound, Saint Helena&quot; |[[Saint Helena pound]]
|£
|SHP
|[[Penny|പെന്നി]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Pound, Tristan da Cunha&quot; |Tristan da Cunha pound{{Efn|group=upper-alpha|name=commemorative}}
|£
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
|[[Penny|പെന്നി]]
|100
|-
|{{flag|Tunisia}}
| data-sort-value=&quot;Dinar, Tunisian&quot; |[[Tunisian dinar]]
|د.ت
|TND
|[[Tunisian dinar|മില്ലിം]]
|1000
|-
|{{flag|Turkey}}
| data-sort-value=&quot;Lira, Turkish&quot; |[[Turkish lira]]
|[[പ്രമാണം:Turkish_lira_symbol_black.svg|13x13ബിന്ദു]]
|TRY
| data-sort-value=&quot;Kurus&quot; |[[Kuruş|കുറൂസ്]]
|100
|-
|{{flag|Turkmenistan}}
| data-sort-value=&quot;Manat, Turkmenistan&quot; |[[Turkmenistan manat]]
|m
|TMT
|[[Turkmenistan manat|Tennesi]]
|100
|-
|{{flag|Turks and Caicos Islands}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, United States&quot; |[[United States dollar|അമേരിക്കൻ ഡോളർ]]
|$
|USD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]{{Efn|group=upper-alpha|name=mills}}
|100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flag|Tuvalu}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, Australian&quot; |[[Australian dollar|Australian ഡോളർ]]
|$
|AUD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Dollar, Tuvaluan&quot; |[[Tuvaluan dollar|Tuvaluan ഡോളർ]]
|$
|''TVD''{{Efn|This currency code is not part of the ISO 4217 standard, but is used commercially.|group=upper-alpha|name=non-ISO}}
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|Uganda}}
| data-sort-value=&quot;Shilling, Ugandan&quot; |[[Ugandan shilling]]
|Sh
|UGX
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flag|Ukraine}}
| data-sort-value=&quot;Hryvnia, Ukrainian&quot; |[[Ukrainian hryvnia]]
|₴
|UAH
|[[Ukrainian hryvnia|കോപിയ്ക്ക]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Ruble, Russian&quot; |[[Russian ruble]]{{Efn|Only used in the parts occupied by Russia or pro-Russian separatists|group=upper-alpha}}&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.ft.com/cms/s/0/1425647c-297f-11e6-8ba3-cdd781d02d89.html|title=Donetsk faces a creeping Russification|date=5 June 2016|publisher=Financial Times|author=Roman Olearchyk|accessdate=9 August 2016}}{{subscription required}}&lt;/ref&gt;
|{{Russian ruble}}
|RUB
|[[Russian ruble|കോപ്പെക്]]
|100
|-
|{{flag|United Arab Emirates}}
| data-sort-value=&quot;Dirham, United Arab Emirates&quot; |[[United Arab Emirates dirham]]
|د.إ
|AED
|[[Fils (currency)|ഫിൽസ്]]
|100
|-
|{{flag|United Kingdom}}
| data-sort-value=&quot;Pound, British&quot; |[[Pound sterling|ബ്രിട്ടീഷ് പൗണ്ട്]]{{Efn|group=upper-alpha|name=British}}
|£
|GBP
|[[Penny|പെന്നി]]
|100
|-
|{{flag|United States}}
| data-sort-value=&quot;Dollar, United States&quot; |[[United States dollar|അമേരിക്കൻ ഡോളർ]]
|$
|USD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]{{Efn|group=upper-alpha|name=mills}}
|100
|-
|{{flag|Uruguay}}
| data-sort-value=&quot;Peso, Uruguayan&quot; |[[Uruguayan peso]]
|$
|UYU
| data-sort-value=&quot;Centesimo&quot; |[[Uruguayan peso|സെന്റ്ésimo]]
|100
|-
|{{flag|Uzbekistan}}
| data-sort-value=&quot;Som, Uzbekistani&quot; |[[Uzbekistani soʻm]]
|[[പ്രമാണം:Tenge_symbol.svg|11x11ബിന്ദു]]
|UZS
|[[Uzbekistani soʻm|ടിയിൻ]]
|100
|-
|{{flag|Vanuatu}}
| data-sort-value=&quot;Vatu, Vanuatu&quot; |[[Vanuatu vatu]]
|Vt
|VUV
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
|-
|{{flag|വത്തിക്കാൻ നഗരം}}
|[[Euro|യൂറോ]]
|€
|EUR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|{{flag|വെനസ്വേല}}
| data-sort-value=&quot;Bolívar, Venezuelan&quot; |[[Venezuelan bolívar|വെനസ്വേലൻ ബൊളിവർ]]
|Bs
|VEF
| data-sort-value=&quot;Centimo&quot; |[[Céntimo|സെന്റിമൊ]]
|100
|-
|{{flag|വിയറ്റ്നാം}}
| data-sort-value=&quot;Dong, Vietnamese&quot; |[[Vietnamese đồng|വിയറ്റ്നാമീസ് ഡോങ്ക്]]
|₫
|VND
| data-sort-value=&quot;Hao&quot; |[[Vietnamese đồng|ഹാവോ]]{{Efn|One [[Vietnamese đồng|hào]] equals ten [[Vietnamese đồng|xu]].|group=upper-alpha}}
|10
|-
|{{flag|Wallis and Futuna}}
| data-sort-value=&quot;Franc, CFP&quot; |[[CFP franc|സി എഫ് പി ഫ്രാങ്ക്]]
|Fr
|XPF
|[[Centime|സെന്റിം]]
|100
|-
|{{flag|യെമൻ}}
| data-sort-value=&quot;Rial, Yemeni&quot; |[[Yemeni rial|യെമനി  റിയാൽ]]
|﷼
|YER
|[[Fils (currency)|ഫിൽസ്]]
|100
|-
|{{flag|സാംബിയ}}
| data-sort-value=&quot;Kwacha, Zambian&quot; |[[Zambian kwacha|സാംബിയൻ ക്വാച്ച]]
|ZK
|ZMW
|[[Ngwee|ങ്വീ]]
|100
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |{{flag|സിംബാബ്‌വെ }}{{Efn|Zimbabwe is an unofficial user of nine currencies.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Giokos|first1=Eleni|title=This country has nine currencies|url=http://money.cnn.com/2016/02/29/news/zimbabwe-currency/|website=CNNMoney|date=29 February 2016|access-date=2017-05-31|archive-date=2019-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190506010514/https://money.cnn.com/2016/02/29/news/zimbabwe-currency/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''See: [[Zimbabwean dollar]].''|group=upper-alpha|name=zimbabwe}}
| data-sort-value=&quot;Pula, Botswana&quot; |[[Botswana pula|ബോട്സ്വാന പുല]]
|P
|BWP
|[[Botswana pula|തീബ്]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Pound, British&quot; |[[Pound sterling|ബ്രിട്ടീഷ് പൗണ്ട്]]{{Efn|group=upper-alpha|name=British}}
|£
|GBP
|[[Penny|പെന്നി]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Yuan, Chinese&quot; |[[Renminbi|ചൈനീസ് യുവാൻ]]
|¥ or 元
|CNY
|[[Renminbi|ഫെൻ]]{{Efn|group=upper-alpha|name=yuan}}
|100
|-
|[[Euro|യൂറോ]]
|€
|EUR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
|[[Indian rupee|ഇന്ത്യൻ രൂപ]]
|₹
|INR
|[[Paisa|പൈസ]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Yen, Japanese&quot; |[[Japanese yen|ജാപ്പനീസ് യെൻ]]
|¥
|JPY
|[[Japanese yen|സെൻ]]{{Efn|group=upper-alpha|name=sen}}
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Rand, South African&quot; |[[South African rand|സൗത്ത് ആഫ്രിക്കൻ റ്വാണ്ട്]]
|Rs
|ZAR
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]
|100
|-
| data-sort-value=&quot;Dollar, United States&quot; |[[United States dollar|അമേരിക്കൻ ഡോളർ]]
|$
|USD
|[[Cent (currency)|സെന്റ്]]{{Efn|group=upper-alpha|name=mills}}
|100
|-
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
|[[Zimbabwean bond coins|സെന്റ്]]{{Efn|group=upper-alpha|name=coins}}{{Efn|These coins are pegged to the [[United States cent]].|group=upper-alpha}}
| data-sort-value=&quot;&quot; |(''none'')
|}

== കുറിപ്പുകൾ ==
{{Numismatics}}{{Notelist|close|group=upper-alpha}}

== അവലംബം ==
{{Reflist|30em}}</text>
      <sha1>r52jgnu2h0djm0o35diu1i24ttb598l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കളുടെ പട്ടിക</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385801</id>
    <revision>
      <id>4619720</id>
      <parentid>4568365</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T02:48:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <origin>4619720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15676" sha1="1r8lw55pl79t2nz1f71z0cpsa7ujdmr" xml:space="preserve">{{PU|List of current Indian leaders of the Opposition}}
[[File:State- and union territory-level parties.svg|thumb|250x250px|ഇന്ത്യയിൽ ഭരണത്തിലിരിക്കുന്ന പാർട്ടികൾ
{{legend|#808080|രാഷ്ട്രപതി ഭരണം (1)}}
{{legend|#ffa900|ബിജെപി (12)}}
{{legend|#ffc969|ബിജെപിയുമായി ചേർന്നുള്ള കൂട്ടുകക്ഷി ഭരണം (6)}}
{{legend|#7babff|ഐഎൻസി (5)}}
{{legend|#aceae7|ഐഎൻസിയുമായി ചേർന്നുള്ള കൂട്ടുകക്ഷി ഭരണം (1)}}
{{legend|#dd5858|മറ്റുള്ള പാർട്ടികൾ (എഎപി, എഐടിസി, ബിജെഡി, സിപിഐ (എം), വൈഎസ്ആർ കോൺഗ്രസ്, ടിആർഎസ്) (6)}}]]

== ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ് ==
[[Parliament of India|ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിലെ]] ഇപ്പോഴത്തെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണിത്:
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!rowspan=2|ചിത്രം
!rowspan=2|പേര്
!rowspan=2|തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട മണ്ഡലം
!colspan=3|കാലാവധി
!rowspan=2 colspan=2|രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടി
|-
!ചുമതലയേറ്റത്
!പദവി ഒഴിഞ്ഞത്
!പദവിക്കാലം
|-
!colspan=8|[[രാജ്യസഭ]]
|-
|[[File:Mallikarjun Kharge briefing the media after presenting the Interim Railway Budget 2014-15 in New Delhi (cropped).jpg|107x107px]]
|[[മല്ലികാർജുൻ ഖാർഗെ]]
|[[കർണാടക]]
|16 ഫെബ്രുവരി 2021
|''നിലവിൽ തുടരുന്നു''
|{{age in years and days|2021|02|16}}
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|-
!colspan=8|[[ലോക്സഭ]]
|-
|[[File:Rahul Gandhi.png|frameless|82x82px]]
|[[രാഹുൽ ഗാന്ധി]]
|[[റായ്ബറേലി|റായ് ബറേലി]]
|9 ജൂൺ 2024
|''നിലവിൽ തുടരുന്നു'' 
|{{age in years and days|2024|06|09}}
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|}

==Legislatures of the States and Union territories==

===State Legislative Assemblies===
This is the list of current [[Official Opposition (India)|opposition leaders]] in the [[State legislative assemblies of India|legislative assemblies]] of the [[States and union territories of India|Indian states and union territories]]:&lt;ref&gt;http://legislativebodiesinindia.nic.in/&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! State/UT 
! Opposition Leader
! Portrait
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | Party 
|-
| [[Andhra Pradesh Legislative Assembly|Andhra Pradesh]] &lt;br /&gt;{{small|([[Leader of the Opposition in Andhra Pradesh Legislative Assembly|list]])}}
! [[N. Chandrababu Naidu]]&lt;ref&gt;{{cite news| url = https://thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/chandrababu-naidu-elected-telugu-desam-legislature-party-leader/article27286742.ece| title = Chandrababu Naidu elected Telugu Desam Legislature Party leader - The Hindu| website = [[The Hindu]]| date = 29 May 2019}}&lt;/ref&gt;
| [[File:Chandrababu Naidu.jpg|100px]]
| [[Telugu Desam Party|TDP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Telugu Desam Party}}&quot; |
|-
| [[Arunachal Pradesh Legislative Assembly|Arunachal Pradesh]]
| colspan=&quot;2&quot; | {{center|''Vacant&lt;br /&gt;{{small|(no opposition with at least 10% seats)}}''}}
| N/A
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Vacant}}&quot;|
|-
| [[Assam Legislative Assembly|Assam]]
! [[Debabrata Saikia]]
| 
| [[Indian National Congress|INC]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
|[[Bihar Legislative Assembly|Bihar]]
! [[Vijay Kumar Sinha]]
| 
|[[Bharatiya Janata Party|BJP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
|-
| [[Chhattisgarh Legislative Assembly|Chhattishgarh]]
! [[Narayan Chandel]]
| 
| [[Bharatiya Janata Party|BJP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[Delhi Legislative Assembly|Delhi]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Delhi Legislative Assembly|list]])}}
! [[Ramvir Singh Bidhuri]]
| 
| [[Bharatiya Janata Party|BJP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[Goa Legislative Assembly|Goa]]
! TBD
|
| [[Indian National Congress|INC]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[Gujarat Legislative Assembly|Gujarat]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Gujarat Legislative Assembly|list]])}}
! [[Sukhram Rathva]]
| 
| [[Indian National Congress|INC]]  
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[Haryana Legislative Assembly|Haryana]]
! [[Bhupinder Singh Hooda]]
| [[File:Bhupinder Singh Hooda.png|100px]]
| [[Indian National Congress|INC]] 
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color:{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[Himachal Pradesh Legislative Assembly|Himachal Pradesh]]
! [[Mukesh Agnihotri]]
| [[File:Mukesh Agnihotri (cropped).jpg|100px]]
| [[Indian National Congress|INC]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[Jammu and Kashmir Legislative Assembly|Jammu and Kashmir]]
| colspan=&quot;2&quot; | {{center|''Vacant''&lt;br /&gt;{{small|([[President's rule]])}}}}
| N/A
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Vacant}}&quot;|
|-
| [[Jharkhand Legislative Assembly|Jharkhand]] &lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Jharkhand Legislative Assembly|list]])}}
! [[Babulal Marandi]]
| 
| [[Bharatiya Janata Party|BJP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[Karnataka Legislative Assembly|Karnataka]] &lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in Karnataka Legislative Assembly|list]])}}
! [[Siddaramaiah]]
| [[File:Siddaramaiah1.jpg|100px]]
| [[Indian National Congress|INC]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[Kerala Legislative Assembly|Kerala]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Kerala Legislative Assembly|list]])}}
! [[V. D. Satheesan]]
| 
| [[Indian National Congress|INC]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[Madhya Pradesh Legislative Assembly|Madhya Pradesh]]
! [[Govind Singh]] &lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Madhya Pradesh Legislative Assembly|list]])}}
| [[File:Dr.GovindSingh.JPG|100px]]
| [[Indian National Congress|INC]] 
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[Maharashtra Legislative Assembly|Maharashtra]] &lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Maharashtra Legislative Assembly|list]])}}
! [[Ajit Pawar]]
| [[File:Ajit Pawar.jpg|75px]]
| [[Nationalist Congress Party|NCP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Nationalist Congress Party}}&quot;|
|-
|[[Manipur Legislative Assembly|Manipur]]
!TBD
|
|JD(U)
|
|-
| [[Meghalaya Legislative Assembly|Meghalaya]]
! [[Mukul Sangma]]
| [[File:Mukul Sangma 2014.jpg|100px]]
| [[All India Trinamool Congress|AITC]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|All India Trinamool Congress}}&quot;|
|-
| [[Mizoram Legislative Assembly|Mizoram]]
! [[Lalduhawma]]
| 
| [[Zoram Nationalist Party|ZNP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Zoram Nationalist Party}}&quot;|
|-
| [[Nagaland Legislative Assembly|Nagaland]]
| colspan=&quot;3&quot; | {{center|''Vacant&lt;br /&gt;{{small|(no opposition with at least 10% seats)}}''}}
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Vacant}}&quot;|
|-
| [[Odisha Legislative Assembly|Odisha]]
! [[Jayanarayan Mishra]]
| 
| [[Bharatiya Janata Party|BJP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[Puducherry Legislative Assembly|Puducherry]]
! [[R. Siva]]
|
| [[Dravida Munnetra Kazhagam|DMK]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color| Dravida Munnetra Kazhagam}}&quot;|
|-
| [[Punjab Legislative Assembly|Punjab]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Punjab Legislative Assembly|list]])}}
! [[Partap Singh Bajwa]]
| [[File:Pratap Singh Bajwa.jpg|100px]]
| [[Indian National Congress|INC]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[Rajasthan Legislative Assembly|Rajasthan]]
! [[Gulab Chand Kataria]]
| 
| [[Bharatiya Janata Party|BJP]] 
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[Sikkim Legislative Assembly|Sikkim]]
| colspan=&quot;3&quot; | {{center|''Vacant&lt;br /&gt;{{small|(no opposition with at least 10% seats)}}''}}
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Vacant}}&quot;|
|-
| [[Tamil Nadu Legislative Assembly|Tamil Nadu]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Tamil Nadu Legislative Assembly|list]])}}
! [[Edappadi K. Palaniswami]]
| 
| [[AIADMK]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}&quot;|
|-
| [[Telangana Legislative Assembly|Telangana]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Telangana Legislative Assembly|list]])}}
| colspan=&quot;3&quot; | {{center|''Vacant&lt;br /&gt;{{small|(no opposition with at least 10% seats)}}'' }}
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Vacant}}&quot;|
|-
| [[Tripura Legislative Assembly|Tripura]]
! [[Manik Sarkar]]
| [[File:Manik Sarkar.jpg|100px]]
| [[Communist Party of India (Marxist)|CPI(M)]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot;|
|-
| [[Uttar Pradesh Legislative Assembly|Uttar Pradesh]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Uttar Pradesh Legislative Assembly|list]])}}
! [[Akhilesh Yadav]]
| [[File:AkhileshYadavJI9456.png|100px]]
| [[Samajwadi Party|SP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Samajwadi Party}}&quot;|
|-
| [[Uttarakhand Legislative Assembly|Uttarakhand]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Uttarakhand Legislative Assembly|list]])}}
! [[Yashpal Arya]]
| [[File:Yashpal Arya LOP Uttarakhand Assembly.jpg|100px]]
| [[Indian National Congress|INC]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[West Bengal Legislative Assembly|West Bengal]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the West Bengal Legislative Assembly|list]])}}
! [[Suvendu Adhikari]]
|[[File:Suvendu Adhikari.jpg|100px]]
| [[Bharatiya Janata Party|BJP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|}

===State Legislative Councils===
This is the list of current [[Official Opposition (India)|opposition leaders]] in the [[State legislative councils of India|legislative councils]] of the [[States of India|Indian states]]: 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! State
! Opposition Leader
! Portrait
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | Party
|-
| [[Andhra Pradesh Legislative Council|Andhra Pradesh]]
! [[Yanamala Rama Krishnudu]]
| 
| [[Telugu Desam Party|TDP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Telugu Desam Party}}&quot;|
|-
| [[Bihar Legislative Council|Bihar]]
! [[Samrat Chaudhary]]
| [[File:Samrat Choudhary.jpg|100px]]
| [[Bharatiya Janata Party|BJP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[Karnataka Legislative Council|Karnataka]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in Karnataka Legislative Council|list]])}}
! [[B. K. Hariprasad]]
|
| [[Indian National Congress|INC]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[Maharashtra Legislative Council|Maharashtra]]
! [[Ambadas Danve]]
| 
| [[Shiv Sena|SS(MVA)]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color| Shiv Sena}}&quot;|
|-
| [[Telangana Legislative Council|Telangana]]
| {{center|''Vacant&lt;br /&gt;{{small|(no opposition with at least 10% seats)}}''}}
|
| N/A
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Vacant}}&quot;|
|-
| [[Uttar Pradesh Legislative Council|Uttar Pradesh]]
| {{center|''Vacant&lt;br /&gt;{{small|(no opposition with at least 10% seats)}}''}}
|
| N/A
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Vacant}}&quot;|
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://theprint.in/india/sp-loses-leader-of-opposition-post-in-up-legislative-council-party-hits-out-at-bjp/1030979/|title=Spl losses LoP post in UP council|date=8 July 2022 }}&lt;/ref&gt;
|}

== സംസ്ഥാന ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിലുകൾ ==
[[States of India|ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളിലുള്ള]] [[Vidhan Parishad|ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിലുകളിലെ]] പ്രതിപക്ഷനേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണിത്: 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!  സംസ്ഥാനം || ചിത്രം || പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് || colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | രാഷ്ട്രീയ കക്ഷി
|-
|| [[Andhra Pradesh Legislative Council|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]] || || [[Yanamala Rama Krishnudu]] || [[Telugu Desam Party|TDP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Telugu Desam Party/meta/color}}&quot;|
|-
|| [[Bihar Legislative Council|ബീഹാർ]] |||| [[Rabri Devi]] || [[Rashtriya Janata Dal|RJD]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Rashtriya Janata Dal/meta/color}}&quot;|
|- 
|| [[Jammu and Kashmir Legislative Council|ജമ്മു-കാശ്മീർ]] || || [[Ali Mohammad Dar]] || [[Jammu &amp; Kashmir National Conference|JKNC]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Jammu &amp; Kashmir National Conference/meta/color}}&quot;|
|-
|| [[Karnataka Legislative Council|കർണ്ണാടക]] || ||[[Kota Srinivas Poojary]] || [[Bharatiya Janata Party|BJP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Bharatiya Janata Party/meta/color}}&quot;|
|-
|| [[Maharashtra Legislative Council|മഹാരാഷ്ട്ര]] || ||[[Dhananjay Munde]] ||[[Nationalist Congress Party|NCP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Nationalist Congress Party/meta/color}}&quot;|
|-
|| [[Telangana Legislative Council|തെലങ്കാണ]] || || ''ശൂന്യം''&lt;/br&gt; (10 % സീറ്റുകൾ നേടിയ ആരുമില്ല പ്രതിപക്ഷത്ത്) || N/A
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Vacant/meta/color}}&quot;|
|-
|| [[Uttar Pradesh Legislative Council|ഉത്തർപ്രദേശ്]] ||  || [[Ahmed Hasan (politician)|Ahmed Hasan]]|| [[Samajwadi Party|SP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Samajwadi Party/meta/color}}&quot;|
|}

== ഇതുകൂടി കാണുക ==

* [[List of current Indian governors|ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ സംസ്ഥാന ഗവർണ്ണർമാരുടെ പട്ടിക]]
* [[List of current Indian chief ministers|ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക]]

== അവലംബം ==
{{Reflist}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പട്ടികകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ| ]]</text>
      <sha1>1r8lw55pl79t2nz1f71z0cpsa7ujdmr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619721</id>
      <parentid>4619720</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T02:49:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4619721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15785" sha1="8igqo1yhhqmc3si93cfsejvvym5krud" xml:space="preserve">{{PU|List of current Indian leaders of the Opposition}}
[[File:State- and union territory-level parties.svg|thumb|250x250px|ഇന്ത്യയിൽ ഭരണത്തിലിരിക്കുന്ന പാർട്ടികൾ
{{legend|#808080|രാഷ്ട്രപതി ഭരണം (1)}}
{{legend|#ffa900|ബിജെപി (12)}}
{{legend|#ffc969|ബിജെപിയുമായി ചേർന്നുള്ള കൂട്ടുകക്ഷി ഭരണം (6)}}
{{legend|#7babff|ഐഎൻസി (5)}}
{{legend|#aceae7|ഐഎൻസിയുമായി ചേർന്നുള്ള കൂട്ടുകക്ഷി ഭരണം (1)}}
{{legend|#dd5858|മറ്റുള്ള പാർട്ടികൾ (എഎപി, എഐടിസി, ബിജെഡി, സിപിഐ (എം), വൈഎസ്ആർ കോൺഗ്രസ്, ടിആർഎസ്) (6)}}]]

== ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ് ==
[[Parliament of India|ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിലെ]] ഇപ്പോഴത്തെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണിത്:
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!rowspan=2|ചിത്രം
!rowspan=2|പേര്
!rowspan=2|തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട മണ്ഡലം
!colspan=3|കാലാവധി
!rowspan=2 colspan=2|രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടി
|-
!ചുമതലയേറ്റത്
!പദവി ഒഴിഞ്ഞത്
!പദവിക്കാലം
|-
!colspan=8|[[രാജ്യസഭ]]
|-
|[[File:Mallikarjun Kharge briefing the media after presenting the Interim Railway Budget 2014-15 in New Delhi (cropped).jpg|107x107px]]
|[[മല്ലികാർജുൻ ഖാർഗെ]]
|[[കർണാടക]]
|16 ഫെബ്രുവരി 2021
|''നിലവിൽ തുടരുന്നു''
|{{age in years and days|2021|02|16}}
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|-
!colspan=8|[[ലോക്സഭ]]
|-
|[[File:Rahul Gandhi.png|frameless|82x82px]]
|[[രാഹുൽ ഗാന്ധി]]
|[[റായ്ബറേലി|റായ് ബറേലി]]
|9 ജൂൺ 2024
|''നിലവിൽ തുടരുന്നു'' 
|{{age in years and days|2024|06|09}}
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|}

==സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങളുടെയും നിയമസഭകൾ==

===State Legislative Assemblies===
This is the list of current [[Official Opposition (India)|opposition leaders]] in the [[State legislative assemblies of India|legislative assemblies]] of the [[States and union territories of India|Indian states and union territories]]:&lt;ref&gt;http://legislativebodiesinindia.nic.in/&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! State/UT 
! Opposition Leader
! Portrait
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | Party 
|-
| [[Andhra Pradesh Legislative Assembly|Andhra Pradesh]] &lt;br /&gt;{{small|([[Leader of the Opposition in Andhra Pradesh Legislative Assembly|list]])}}
! [[N. Chandrababu Naidu]]&lt;ref&gt;{{cite news| url = https://thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/chandrababu-naidu-elected-telugu-desam-legislature-party-leader/article27286742.ece| title = Chandrababu Naidu elected Telugu Desam Legislature Party leader - The Hindu| website = [[The Hindu]]| date = 29 May 2019}}&lt;/ref&gt;
| [[File:Chandrababu Naidu.jpg|100px]]
| [[Telugu Desam Party|TDP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Telugu Desam Party}}&quot; |
|-
| [[Arunachal Pradesh Legislative Assembly|Arunachal Pradesh]]
| colspan=&quot;2&quot; | {{center|''Vacant&lt;br /&gt;{{small|(no opposition with at least 10% seats)}}''}}
| N/A
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Vacant}}&quot;|
|-
| [[Assam Legislative Assembly|Assam]]
! [[Debabrata Saikia]]
| 
| [[Indian National Congress|INC]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
|[[Bihar Legislative Assembly|Bihar]]
! [[Vijay Kumar Sinha]]
| 
|[[Bharatiya Janata Party|BJP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
|-
| [[Chhattisgarh Legislative Assembly|Chhattishgarh]]
! [[Narayan Chandel]]
| 
| [[Bharatiya Janata Party|BJP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[Delhi Legislative Assembly|Delhi]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Delhi Legislative Assembly|list]])}}
! [[Ramvir Singh Bidhuri]]
| 
| [[Bharatiya Janata Party|BJP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[Goa Legislative Assembly|Goa]]
! TBD
|
| [[Indian National Congress|INC]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[Gujarat Legislative Assembly|Gujarat]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Gujarat Legislative Assembly|list]])}}
! [[Sukhram Rathva]]
| 
| [[Indian National Congress|INC]]  
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[Haryana Legislative Assembly|Haryana]]
! [[Bhupinder Singh Hooda]]
| [[File:Bhupinder Singh Hooda.png|100px]]
| [[Indian National Congress|INC]] 
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color:{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[Himachal Pradesh Legislative Assembly|Himachal Pradesh]]
! [[Mukesh Agnihotri]]
| [[File:Mukesh Agnihotri (cropped).jpg|100px]]
| [[Indian National Congress|INC]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[Jammu and Kashmir Legislative Assembly|Jammu and Kashmir]]
| colspan=&quot;2&quot; | {{center|''Vacant''&lt;br /&gt;{{small|([[President's rule]])}}}}
| N/A
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Vacant}}&quot;|
|-
| [[Jharkhand Legislative Assembly|Jharkhand]] &lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Jharkhand Legislative Assembly|list]])}}
! [[Babulal Marandi]]
| 
| [[Bharatiya Janata Party|BJP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[Karnataka Legislative Assembly|Karnataka]] &lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in Karnataka Legislative Assembly|list]])}}
! [[Siddaramaiah]]
| [[File:Siddaramaiah1.jpg|100px]]
| [[Indian National Congress|INC]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[Kerala Legislative Assembly|Kerala]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Kerala Legislative Assembly|list]])}}
! [[V. D. Satheesan]]
| 
| [[Indian National Congress|INC]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[Madhya Pradesh Legislative Assembly|Madhya Pradesh]]
! [[Govind Singh]] &lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Madhya Pradesh Legislative Assembly|list]])}}
| [[File:Dr.GovindSingh.JPG|100px]]
| [[Indian National Congress|INC]] 
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[Maharashtra Legislative Assembly|Maharashtra]] &lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Maharashtra Legislative Assembly|list]])}}
! [[Ajit Pawar]]
| [[File:Ajit Pawar.jpg|75px]]
| [[Nationalist Congress Party|NCP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Nationalist Congress Party}}&quot;|
|-
|[[Manipur Legislative Assembly|Manipur]]
!TBD
|
|JD(U)
|
|-
| [[Meghalaya Legislative Assembly|Meghalaya]]
! [[Mukul Sangma]]
| [[File:Mukul Sangma 2014.jpg|100px]]
| [[All India Trinamool Congress|AITC]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|All India Trinamool Congress}}&quot;|
|-
| [[Mizoram Legislative Assembly|Mizoram]]
! [[Lalduhawma]]
| 
| [[Zoram Nationalist Party|ZNP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Zoram Nationalist Party}}&quot;|
|-
| [[Nagaland Legislative Assembly|Nagaland]]
| colspan=&quot;3&quot; | {{center|''Vacant&lt;br /&gt;{{small|(no opposition with at least 10% seats)}}''}}
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Vacant}}&quot;|
|-
| [[Odisha Legislative Assembly|Odisha]]
! [[Jayanarayan Mishra]]
| 
| [[Bharatiya Janata Party|BJP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[Puducherry Legislative Assembly|Puducherry]]
! [[R. Siva]]
|
| [[Dravida Munnetra Kazhagam|DMK]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color| Dravida Munnetra Kazhagam}}&quot;|
|-
| [[Punjab Legislative Assembly|Punjab]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Punjab Legislative Assembly|list]])}}
! [[Partap Singh Bajwa]]
| [[File:Pratap Singh Bajwa.jpg|100px]]
| [[Indian National Congress|INC]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[Rajasthan Legislative Assembly|Rajasthan]]
! [[Gulab Chand Kataria]]
| 
| [[Bharatiya Janata Party|BJP]] 
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[Sikkim Legislative Assembly|Sikkim]]
| colspan=&quot;3&quot; | {{center|''Vacant&lt;br /&gt;{{small|(no opposition with at least 10% seats)}}''}}
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Vacant}}&quot;|
|-
| [[Tamil Nadu Legislative Assembly|Tamil Nadu]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Tamil Nadu Legislative Assembly|list]])}}
! [[Edappadi K. Palaniswami]]
| 
| [[AIADMK]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}&quot;|
|-
| [[Telangana Legislative Assembly|Telangana]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Telangana Legislative Assembly|list]])}}
| colspan=&quot;3&quot; | {{center|''Vacant&lt;br /&gt;{{small|(no opposition with at least 10% seats)}}'' }}
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Vacant}}&quot;|
|-
| [[Tripura Legislative Assembly|Tripura]]
! [[Manik Sarkar]]
| [[File:Manik Sarkar.jpg|100px]]
| [[Communist Party of India (Marxist)|CPI(M)]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot;|
|-
| [[Uttar Pradesh Legislative Assembly|Uttar Pradesh]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Uttar Pradesh Legislative Assembly|list]])}}
! [[Akhilesh Yadav]]
| [[File:AkhileshYadavJI9456.png|100px]]
| [[Samajwadi Party|SP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Samajwadi Party}}&quot;|
|-
| [[Uttarakhand Legislative Assembly|Uttarakhand]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Uttarakhand Legislative Assembly|list]])}}
! [[Yashpal Arya]]
| [[File:Yashpal Arya LOP Uttarakhand Assembly.jpg|100px]]
| [[Indian National Congress|INC]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[West Bengal Legislative Assembly|West Bengal]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the West Bengal Legislative Assembly|list]])}}
! [[Suvendu Adhikari]]
|[[File:Suvendu Adhikari.jpg|100px]]
| [[Bharatiya Janata Party|BJP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|}

===State Legislative Councils===
This is the list of current [[Official Opposition (India)|opposition leaders]] in the [[State legislative councils of India|legislative councils]] of the [[States of India|Indian states]]: 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! State
! Opposition Leader
! Portrait
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | Party
|-
| [[Andhra Pradesh Legislative Council|Andhra Pradesh]]
! [[Yanamala Rama Krishnudu]]
| 
| [[Telugu Desam Party|TDP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Telugu Desam Party}}&quot;|
|-
| [[Bihar Legislative Council|Bihar]]
! [[Samrat Chaudhary]]
| [[File:Samrat Choudhary.jpg|100px]]
| [[Bharatiya Janata Party|BJP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[Karnataka Legislative Council|Karnataka]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in Karnataka Legislative Council|list]])}}
! [[B. K. Hariprasad]]
|
| [[Indian National Congress|INC]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[Maharashtra Legislative Council|Maharashtra]]
! [[Ambadas Danve]]
| 
| [[Shiv Sena|SS(MVA)]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color| Shiv Sena}}&quot;|
|-
| [[Telangana Legislative Council|Telangana]]
| {{center|''Vacant&lt;br /&gt;{{small|(no opposition with at least 10% seats)}}''}}
|
| N/A
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Vacant}}&quot;|
|-
| [[Uttar Pradesh Legislative Council|Uttar Pradesh]]
| {{center|''Vacant&lt;br /&gt;{{small|(no opposition with at least 10% seats)}}''}}
|
| N/A
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Vacant}}&quot;|
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://theprint.in/india/sp-loses-leader-of-opposition-post-in-up-legislative-council-party-hits-out-at-bjp/1030979/|title=Spl losses LoP post in UP council|date=8 July 2022 }}&lt;/ref&gt;
|}

== സംസ്ഥാന ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിലുകൾ ==
[[States of India|ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളിലുള്ള]] [[Vidhan Parishad|ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിലുകളിലെ]] പ്രതിപക്ഷനേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണിത്: 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!  സംസ്ഥാനം || ചിത്രം || പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് || colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | രാഷ്ട്രീയ കക്ഷി
|-
|| [[Andhra Pradesh Legislative Council|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]] || || [[Yanamala Rama Krishnudu]] || [[Telugu Desam Party|TDP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Telugu Desam Party/meta/color}}&quot;|
|-
|| [[Bihar Legislative Council|ബീഹാർ]] |||| [[Rabri Devi]] || [[Rashtriya Janata Dal|RJD]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Rashtriya Janata Dal/meta/color}}&quot;|
|- 
|| [[Jammu and Kashmir Legislative Council|ജമ്മു-കാശ്മീർ]] || || [[Ali Mohammad Dar]] || [[Jammu &amp; Kashmir National Conference|JKNC]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Jammu &amp; Kashmir National Conference/meta/color}}&quot;|
|-
|| [[Karnataka Legislative Council|കർണ്ണാടക]] || ||[[Kota Srinivas Poojary]] || [[Bharatiya Janata Party|BJP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Bharatiya Janata Party/meta/color}}&quot;|
|-
|| [[Maharashtra Legislative Council|മഹാരാഷ്ട്ര]] || ||[[Dhananjay Munde]] ||[[Nationalist Congress Party|NCP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Nationalist Congress Party/meta/color}}&quot;|
|-
|| [[Telangana Legislative Council|തെലങ്കാണ]] || || ''ശൂന്യം''&lt;/br&gt; (10 % സീറ്റുകൾ നേടിയ ആരുമില്ല പ്രതിപക്ഷത്ത്) || N/A
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Vacant/meta/color}}&quot;|
|-
|| [[Uttar Pradesh Legislative Council|ഉത്തർപ്രദേശ്]] ||  || [[Ahmed Hasan (politician)|Ahmed Hasan]]|| [[Samajwadi Party|SP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Samajwadi Party/meta/color}}&quot;|
|}

== ഇതുകൂടി കാണുക ==

* [[List of current Indian governors|ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ സംസ്ഥാന ഗവർണ്ണർമാരുടെ പട്ടിക]]
* [[List of current Indian chief ministers|ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക]]

== അവലംബം ==
{{Reflist}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പട്ടികകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ| ]]</text>
      <sha1>8igqo1yhhqmc3si93cfsejvvym5krud</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619722</id>
      <parentid>4619721</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T02:52:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <origin>4619722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15931" sha1="ej2yziymrl9c31yn6lsbg15tlo35x37" xml:space="preserve">{{PU|List of current Indian leaders of the Opposition}}
[[File:State- and union territory-level parties.svg|thumb|250x250px|ഇന്ത്യയിൽ ഭരണത്തിലിരിക്കുന്ന പാർട്ടികൾ
{{legend|#808080|രാഷ്ട്രപതി ഭരണം (1)}}
{{legend|#ffa900|ബിജെപി (12)}}
{{legend|#ffc969|ബിജെപിയുമായി ചേർന്നുള്ള കൂട്ടുകക്ഷി ഭരണം (6)}}
{{legend|#7babff|ഐഎൻസി (5)}}
{{legend|#aceae7|ഐഎൻസിയുമായി ചേർന്നുള്ള കൂട്ടുകക്ഷി ഭരണം (1)}}
{{legend|#dd5858|മറ്റുള്ള പാർട്ടികൾ (എഎപി, എഐടിസി, ബിജെഡി, സിപിഐ (എം), വൈഎസ്ആർ കോൺഗ്രസ്, ടിആർഎസ്) (6)}}]]

== ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ് ==
[[Parliament of India|ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിലെ]] ഇപ്പോഴത്തെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണിത്:
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!rowspan=2|ചിത്രം
!rowspan=2|പേര്
!rowspan=2|തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട മണ്ഡലം
!colspan=3|കാലാവധി
!rowspan=2 colspan=2|രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടി
|-
!ചുമതലയേറ്റത്
!പദവി ഒഴിഞ്ഞത്
!പദവിക്കാലം
|-
!colspan=8|[[രാജ്യസഭ]]
|-
|[[File:Mallikarjun Kharge briefing the media after presenting the Interim Railway Budget 2014-15 in New Delhi (cropped).jpg|107x107px]]
|[[മല്ലികാർജുൻ ഖാർഗെ]]
|[[കർണാടക]]
|16 ഫെബ്രുവരി 2021
|''നിലവിൽ തുടരുന്നു''
|{{age in years and days|2021|02|16}}
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|-
!colspan=8|[[ലോക്സഭ]]
|-
|[[File:Rahul Gandhi.png|frameless|82x82px]]
|[[രാഹുൽ ഗാന്ധി]]
|[[റായ്ബറേലി|റായ് ബറേലി]]
|9 ജൂൺ 2024
|''നിലവിൽ തുടരുന്നു'' 
|{{age in years and days|2024|06|09}}
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|}

==സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങളുടെയും നിയമസഭകൾ==

===State Legislative Assemblies===
This is the list of current [[Official Opposition (India)|opposition leaders]] in the [[State legislative assemblies of India|legislative assemblies]] of the [[States and union territories of India|Indian states and union territories]]:&lt;ref&gt;http://legislativebodiesinindia.nic.in/&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! State/UT 
! Opposition Leader
! Portrait
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | Party 
|-
| [[Andhra Pradesh Legislative Assembly|Andhra Pradesh]] &lt;br /&gt;{{small|([[Leader of the Opposition in Andhra Pradesh Legislative Assembly|list]])}}
! [[N. Chandrababu Naidu]]&lt;ref&gt;{{cite news| url = https://thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/chandrababu-naidu-elected-telugu-desam-legislature-party-leader/article27286742.ece| title = Chandrababu Naidu elected Telugu Desam Legislature Party leader - The Hindu| website = [[The Hindu]]| date = 29 May 2019}}&lt;/ref&gt;
| [[File:Chandrababu Naidu.jpg|100px]]
| [[Telugu Desam Party|TDP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Telugu Desam Party}}&quot; |
|-
| [[Arunachal Pradesh Legislative Assembly|Arunachal Pradesh]]
| colspan=&quot;2&quot; | {{center|''Vacant&lt;br /&gt;{{small|(no opposition with at least 10% seats)}}''}}
| N/A
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Vacant}}&quot;|
|-
| [[Assam Legislative Assembly|Assam]]
! [[Debabrata Saikia]]
| 
| [[Indian National Congress|INC]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
|[[Bihar Legislative Assembly|Bihar]]
! [[Vijay Kumar Sinha]]
| 
|[[Bharatiya Janata Party|BJP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
|-
| [[Chhattisgarh Legislative Assembly|Chhattishgarh]]
! [[Narayan Chandel]]
| 
| [[Bharatiya Janata Party|BJP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[Delhi Legislative Assembly|Delhi]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Delhi Legislative Assembly|list]])}}
! [[Ramvir Singh Bidhuri]]
| 
| [[Bharatiya Janata Party|BJP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[Goa Legislative Assembly|Goa]]
! TBD
|
| [[Indian National Congress|INC]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[Gujarat Legislative Assembly|Gujarat]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Gujarat Legislative Assembly|list]])}}
! [[Sukhram Rathva]]
| 
| [[Indian National Congress|INC]]  
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[Haryana Legislative Assembly|Haryana]]
! [[Bhupinder Singh Hooda]]
| [[File:Bhupinder Singh Hooda.png|100px]]
| [[Indian National Congress|INC]] 
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color:{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[Himachal Pradesh Legislative Assembly|Himachal Pradesh]]
! [[Mukesh Agnihotri]]
| [[File:Mukesh Agnihotri (cropped).jpg|100px]]
| [[Indian National Congress|INC]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[Jammu and Kashmir Legislative Assembly|Jammu and Kashmir]]
| colspan=&quot;2&quot; | {{center|''Vacant''&lt;br /&gt;{{small|([[President's rule]])}}}}
| N/A
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Vacant}}&quot;|
|-
| [[Jharkhand Legislative Assembly|Jharkhand]] &lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Jharkhand Legislative Assembly|list]])}}
! [[Babulal Marandi]]
| 
| [[Bharatiya Janata Party|BJP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[Karnataka Legislative Assembly|Karnataka]] &lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in Karnataka Legislative Assembly|list]])}}
! [[Siddaramaiah]]
| [[File:Siddaramaiah1.jpg|100px]]
| [[Indian National Congress|INC]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[Kerala Legislative Assembly|Kerala]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Kerala Legislative Assembly|list]])}}
! [[V. D. Satheesan]]
| 
| [[Indian National Congress|INC]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[Madhya Pradesh Legislative Assembly|Madhya Pradesh]]
! [[Govind Singh]] &lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Madhya Pradesh Legislative Assembly|list]])}}
| [[File:Dr.GovindSingh.JPG|100px]]
| [[Indian National Congress|INC]] 
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[Maharashtra Legislative Assembly|Maharashtra]] &lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Maharashtra Legislative Assembly|list]])}}
! [[Ajit Pawar]]
| [[File:Ajit Pawar.jpg|75px]]
| [[Nationalist Congress Party|NCP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Nationalist Congress Party}}&quot;|
|-
|[[Manipur Legislative Assembly|Manipur]]
!TBD
|
|JD(U)
|
|-
| [[Meghalaya Legislative Assembly|Meghalaya]]
! [[Mukul Sangma]]
| [[File:Mukul Sangma 2014.jpg|100px]]
| [[All India Trinamool Congress|AITC]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|All India Trinamool Congress}}&quot;|
|-
| [[Mizoram Legislative Assembly|Mizoram]]
! [[Lalduhawma]]
| 
| [[Zoram Nationalist Party|ZNP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Zoram Nationalist Party}}&quot;|
|-
| [[Nagaland Legislative Assembly|Nagaland]]
| colspan=&quot;3&quot; | {{center|''Vacant&lt;br /&gt;{{small|(no opposition with at least 10% seats)}}''}}
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Vacant}}&quot;|
|-
| [[Odisha Legislative Assembly|Odisha]]
! [[Jayanarayan Mishra]]
| 
| [[Bharatiya Janata Party|BJP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[Puducherry Legislative Assembly|Puducherry]]
! [[R. Siva]]
|
| [[Dravida Munnetra Kazhagam|DMK]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color| Dravida Munnetra Kazhagam}}&quot;|
|-
| [[Punjab Legislative Assembly|Punjab]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Punjab Legislative Assembly|list]])}}
! [[Partap Singh Bajwa]]
| [[File:Pratap Singh Bajwa.jpg|100px]]
| [[Indian National Congress|INC]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[Rajasthan Legislative Assembly|Rajasthan]]
! [[Gulab Chand Kataria]]
| 
| [[Bharatiya Janata Party|BJP]] 
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[Sikkim Legislative Assembly|Sikkim]]
| colspan=&quot;3&quot; | {{center|''Vacant&lt;br /&gt;{{small|(no opposition with at least 10% seats)}}''}}
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Vacant}}&quot;|
|-
| [[Tamil Nadu Legislative Assembly|Tamil Nadu]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Tamil Nadu Legislative Assembly|list]])}}
! [[Edappadi K. Palaniswami]]
| 
| [[AIADMK]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}&quot;|
|-
| [[Telangana Legislative Assembly|Telangana]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Telangana Legislative Assembly|list]])}}
| colspan=&quot;3&quot; | {{center|''Vacant&lt;br /&gt;{{small|(no opposition with at least 10% seats)}}'' }}
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Vacant}}&quot;|
|-
| [[Tripura Legislative Assembly|Tripura]]
! [[Manik Sarkar]]
| [[File:Manik Sarkar.jpg|100px]]
| [[Communist Party of India (Marxist)|CPI(M)]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot;|
|-
| [[Uttar Pradesh Legislative Assembly|Uttar Pradesh]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Uttar Pradesh Legislative Assembly|list]])}}
! [[Akhilesh Yadav]]
| [[File:AkhileshYadavJI9456.png|100px]]
| [[Samajwadi Party|SP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Samajwadi Party}}&quot;|
|-
| [[Uttarakhand Legislative Assembly|Uttarakhand]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the Uttarakhand Legislative Assembly|list]])}}
! [[Yashpal Arya]]
| [[File:Yashpal Arya LOP Uttarakhand Assembly.jpg|100px]]
| [[Indian National Congress|INC]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[West Bengal Legislative Assembly|West Bengal]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in the West Bengal Legislative Assembly|list]])}}
! [[Suvendu Adhikari]]
|[[File:Suvendu Adhikari.jpg|100px]]
| [[Bharatiya Janata Party|BJP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|}

===State Legislative Councils===
This is the list of current [[Official Opposition (India)|opposition leaders]] in the [[State legislative councils of India|legislative councils]] of the [[States of India|Indian states]]: 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! State
! Opposition Leader
! Portrait
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | Party
|-
| [[Andhra Pradesh Legislative Council|Andhra Pradesh]]
! [[Yanamala Rama Krishnudu]]
| 
| [[Telugu Desam Party|TDP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Telugu Desam Party}}&quot;|
|-
| [[Bihar Legislative Council|Bihar]]
! [[Samrat Chaudhary]]
| [[File:Samrat Choudhary.jpg|100px]]
| [[Bharatiya Janata Party|BJP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[Karnataka Legislative Council|Karnataka]]&lt;br /&gt;{{small|([[List of leaders of the opposition in Karnataka Legislative Council|list]])}}
! [[B. K. Hariprasad]]
|
| [[Indian National Congress|INC]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[Maharashtra Legislative Council|Maharashtra]]
! [[Ambadas Danve]]
| 
| [[Shiv Sena|SS(MVA)]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color| Shiv Sena}}&quot;|
|-
| [[Telangana Legislative Council|Telangana]]
| {{center|''Vacant&lt;br /&gt;{{small|(no opposition with at least 10% seats)}}''}}
|
| N/A
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Vacant}}&quot;|
|-
| [[Uttar Pradesh Legislative Council|Uttar Pradesh]]
| {{center|''Vacant&lt;br /&gt;{{small|(no opposition with at least 10% seats)}}''}}
|
| N/A
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Vacant}}&quot;|
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://theprint.in/india/sp-loses-leader-of-opposition-post-in-up-legislative-council-party-hits-out-at-bjp/1030979/|title=Spl losses LoP post in UP council|date=8 July 2022 }}&lt;/ref&gt;
|}

== സംസ്ഥാന ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിലുകൾ ==
{{പ്രധാനലേഖനം|ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിൽ}}
[[States of India|ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളിലുള്ള]] [[ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിൽ|ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിലുകളിലെ]] പ്രതിപക്ഷനേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണിത്: 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!  സംസ്ഥാനം || ചിത്രം || പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് || colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | രാഷ്ട്രീയ കക്ഷി
|-
|| [[Andhra Pradesh Legislative Council|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]] || || [[Yanamala Rama Krishnudu]] || [[Telugu Desam Party|TDP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Telugu Desam Party/meta/color}}&quot;|
|-
|| [[Bihar Legislative Council|ബീഹാർ]] |||| [[Rabri Devi]] || [[Rashtriya Janata Dal|RJD]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Rashtriya Janata Dal/meta/color}}&quot;|
|- 
|| [[Jammu and Kashmir Legislative Council|ജമ്മു-കാശ്മീർ]] || || [[Ali Mohammad Dar]] || [[Jammu &amp; Kashmir National Conference|JKNC]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Jammu &amp; Kashmir National Conference/meta/color}}&quot;|
|-
|| [[Karnataka Legislative Council|കർണ്ണാടക]] || ||[[Kota Srinivas Poojary]] || [[Bharatiya Janata Party|BJP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Bharatiya Janata Party/meta/color}}&quot;|
|-
|| [[Maharashtra Legislative Council|മഹാരാഷ്ട്ര]] || ||[[Dhananjay Munde]] ||[[Nationalist Congress Party|NCP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Nationalist Congress Party/meta/color}}&quot;|
|-
|| [[Telangana Legislative Council|തെലങ്കാണ]] || || ''ശൂന്യം''&lt;/br&gt; (10 % സീറ്റുകൾ നേടിയ ആരുമില്ല പ്രതിപക്ഷത്ത്) || N/A
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Vacant/meta/color}}&quot;|
|-
|| [[Uttar Pradesh Legislative Council|ഉത്തർപ്രദേശ്]] ||  || [[Ahmed Hasan (politician)|Ahmed Hasan]]|| [[Samajwadi Party|SP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Samajwadi Party/meta/color}}&quot;|
|}

== ഇതുകൂടി കാണുക ==

* [[List of current Indian governors|ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ സംസ്ഥാന ഗവർണ്ണർമാരുടെ പട്ടിക]]
* [[List of current Indian chief ministers|ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക]]

== അവലംബം ==
{{Reflist}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പട്ടികകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ| ]]</text>
      <sha1>ej2yziymrl9c31yn6lsbg15tlo35x37</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619723</id>
      <parentid>4619722</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T03:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <comment>Updated list</comment>
      <origin>4619723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21940" sha1="8lbomgyio71goal5ivgtmfdrnb8177d" xml:space="preserve">{{PU|List of current Indian leaders of the Opposition}}
[[File:State- and union territory-level parties.svg|thumb|250x250px|ഇന്ത്യയിൽ ഭരണത്തിലിരിക്കുന്ന പാർട്ടികൾ
{{legend|#808080|രാഷ്ട്രപതി ഭരണം (1)}}
{{legend|#ffa900|ബിജെപി (12)}}
{{legend|#ffc969|ബിജെപിയുമായി ചേർന്നുള്ള കൂട്ടുകക്ഷി ഭരണം (6)}}
{{legend|#7babff|ഐഎൻസി (5)}}
{{legend|#aceae7|ഐഎൻസിയുമായി ചേർന്നുള്ള കൂട്ടുകക്ഷി ഭരണം (1)}}
{{legend|#dd5858|മറ്റുള്ള പാർട്ടികൾ (എഎപി, എഐടിസി, ബിജെഡി, സിപിഐ (എം), വൈഎസ്ആർ കോൺഗ്രസ്, ടിആർഎസ്) (6)}}]]

== ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ് ==
[[Parliament of India|ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിലെ]] ഇപ്പോഴത്തെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണിത്:
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!rowspan=2|ചിത്രം
!rowspan=2|പേര്
!rowspan=2|തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട മണ്ഡലം
!colspan=3|കാലാവധി
!rowspan=2 colspan=2|രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടി
|-
!ചുമതലയേറ്റത്
!പദവി ഒഴിഞ്ഞത്
!പദവിക്കാലം
|-
!colspan=8|[[രാജ്യസഭ]]
|-
|[[File:Mallikarjun Kharge briefing the media after presenting the Interim Railway Budget 2014-15 in New Delhi (cropped).jpg|107x107px]]
|[[മല്ലികാർജുൻ ഖാർഗെ]]
|[[കർണാടക]]
|16 ഫെബ്രുവരി 2021
|''നിലവിൽ തുടരുന്നു''
|{{age in years and days|2021|02|16}}
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|-
!colspan=8|[[ലോക്സഭ]]
|-
|[[File:Rahul Gandhi.png|frameless|82x82px]]
|[[രാഹുൽ ഗാന്ധി]]
|[[റായ്ബറേലി|റായ് ബറേലി]]
|9 ജൂൺ 2024
|''നിലവിൽ തുടരുന്നു'' 
|{{age in years and days|2024|06|09}}
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|}

==സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങളുടെയും നിയമസഭകൾ==
===സംസ്ഥാന ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിൽ===
ഇത് [[ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിൽ|ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ നിയമസഭാ പരിഷത്തുകളിലെ]] നിലവിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണ്:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! സംസ്ഥാനം
!ചിത്രം
! പേര്
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | പാർട്ടി
|-
| [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ് നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]]
|[[File:Botsa Satyanarayana.png|75x75px]]
| [[ബോത്സ സത്യനാരായണ]]
| [[വൈ.എസ്.ആർ. കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|YSR Congress Party}}&quot;|
|-
| [[ബിഹാർ നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ബിഹാർ]]
| [[File:Rabri Devi presenting a cheque for Rs. 10 crore on behalf of the State Government to the Prime Minister, Dr. Manmohan Singh for the Prime Minister's National Relief Fund, in New Delhi on January 04, 2005 (cropped).jpg|94x94px]]
| [[റാബ്‌റി ദേവി]]
| [[രാഷ്ട്രീയ ജനതാ ദൾ]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Rashtriya Janata Dal}}&quot;|
|-
| [[കർണാടക നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|കർണാടക]]
| [[File:Blank.svg|90x90px]]&lt;!-- Do not use image placeholders per WP:IPH --&gt;
| [[ചാലവാടി നാരായണസ്വാമി]]
| [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[മഹാരാഷ്ട്ര നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മഹാരാഷ്ട്ര]]
|[[File:Blank.svg|90x90px]]&lt;!-- Do not use image placeholders per WP:IPH --&gt;
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[തെലങ്കാന നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|തെലങ്കാന]]
| [[File:Madhusudhanachary.jpg|113x113px]]
| [[എസ്. മധുസൂദന ചാരി]]
| [[ഭാരത് രാഷ്ട്ര സമിതി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharat Rashtra Samithi}}|
|-
| [[ഉത്തരപ്രദേശ് നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഉത്തരപ്രദേശ്]]
|
| [[ലാൽ ബിഹാരി യാദവ് (ഉത്തരപ്രദേശ് രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകൻ)|ലാൽ ബിഹാരി യാദവ്]]
| [[സമാജ്‌വാദി പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Samajwadi Party}}&quot;|
|}
===സംസ്ഥാന നിയമസഭകൾ===
ഇത് [[ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളുടെയും നിയമസഭകൾ|ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളുടെയും നിയമസഭകളിലെ]] നിലവിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണ്:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sansad.in/|title=Digital Sansad|website=Digital Sansad}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! സംസ്ഥാനം/കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം
!ചിത്രം
! പേര്
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | പാർട്ടി
|-
| [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]]
|rowspan=2 colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[അരുണാചൽ പ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|അരുണാചൽ പ്രദേശ്]]
|-
| [[അസം നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|അസം]]
| [[File:Leader of the Opposition, Shri Debabrata Saikia in Prime Minister’s Office.jpg|75px]]
| [[ദേബബ്രത സൈകിയ]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ബിഹാർ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ബിഹാർ]]
| [[File:Tejaswi Yadav 2023.jpg|75px]]
| [[തേജസ്വി യാദവ്]]
| rowspan=&quot;1&quot; |[[രാഷ്ട്രീയ ജനതാ ദൾ]]
| rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Rashtriya Janata Dal}}&quot; |
|-
| [[ഛത്തീസ്ഗഢ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഛത്തീസ്ഗഢ്]]
| [[File:Charan Das Mahant.jpg|100x100px]]
| [[ചരണ് ദാസ് മഹന്ത്]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഡൽഹി നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഡൽഹി]]
| [[File:Atishi.jpg|75px]]
| [[അതിഷി]]
| rowspan=&quot;1&quot; |[[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]]
| rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Aam Aadmi Party}}&quot; |
|-
| [[ഗോവ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഗോവ]]
| [[File:Yuri Alemao during Chieftains Martyrs Day at Cuncolim.jpg|75px]]
| [[യൂരി അലമാവോ]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഗുജറാത്ത് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഗുജറാത്ത്]]
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[ഹരിയാന നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഹരിയാന]]
| [[File:Bhupinder Singh Hooda in WEF, 2010.jpg|75 px]]
| [[ഭൂപീന്ദർ സിംഗ് ഹൂഡ]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color:{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]]
| [[File:The Chief Minister of Himachal Pradesh, Shri Jai Ram Thakur calling on the Union Minister for Human Resource Development, Shri Prakash Javadekar, in New Delhi on September 06, 2018.JPG (1).jpg|90x90px]]
 | [[ജയ് റാം താക്കൂർ]]
| rowspan=&quot;4&quot; | [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[ജമ്മു കശ്മീർ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ജമ്മു കശ്മീർ]]
| [[File:Sunil Sharma.jpg|90x90px]]
| [[സുനിൽ കുമാർ ശർമ്മ (ജമ്മു കശ്മീർ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകൻ)|സുനിൽ കുമാർ ശർമ്മ]]
|-
| [[ഝാർഖണ്ഡ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഝാർഖണ്ഡ്]]
|
| [[ബാബുലാൽ മറാണ്ടി]]
|-
| [[കർണാടക നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|കർണാടക]]
| [[File:R. Ashoka.jpg|75px]]
| [[ആർ. അശോക]]
|-
| [[കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|കേരളം]]
| [[File:Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.jpg|90x90px]]
| [[പിണറായി വിജയൻ]]
| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot;|
|-
| [[മധ്യപ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മധ്യപ്രദേശ്]]
| [[File:Umang Singhar.jpg|90x90px]]
|[[ഉമംഗ് സിംഗാർ]]
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[മഹാരാഷ്ട്ര നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മഹാരാഷ്ട്ര]]
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
|[[മണിപ്പൂർ നിയമസഭ|മണിപ്പൂർ]]
|-
| [[മേഘാലയ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മേഘാലയ]]
| [[File:Mukul Sangma 2014.jpg|75px]]
| [[മുകുൽ സാങ്മ]]
| [[തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Trinamool Congress}}&quot;|
|-
| [[മിസോറം നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മിസോറം]]
| [[File:Lalchhandama Ralte (cropped).jpg|75px]]
| [[ലാൽഛണ്ഡാമ റാൽട്ടെ]]
| [[മിസോ നാഷണൽ ഫ്രണ്ട്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Mizo National Front}}&quot;|
|-
| [[നാഗാലാൻഡ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|നാഗാലാൻഡ്]]
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[ഒഡിഷ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഒഡിഷ]]
| [[File:Naveen Patnaik.png|90x90px]]
| [[നവീൻ പട്‌നായിക്]]
| [[ബിജു ജനതാദൾ]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Biju Janata Dal}}&quot;|
|-
| [[പുതുച്ചേരി നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|പുതുച്ചേരി]]
|[[File:Blank.svg|90x90px]]&lt;!-- Do not use image placeholders per WP:IPH --&gt;
| [[ആർ. ശിവ]]
| [[ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}&quot;|
|-
| [[പഞ്ചാബ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|പഞ്ചാബ്]]
|[[File:Pratap Singh Bajwa.jpg|90x90px]]
| [[പ്രതാപ് സിംഗ് ബജ്വ]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[രാജസ്ഥാൻ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|രാജസ്ഥാൻ]]
| [[File:Tika Ram Jully.jpg|99x99px]]
|[[ടിക്കാ റാം ജൂല്ലി]]
|-
| [[സിക്കിം നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|സിക്കിം]]
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
|[[തമിഴ്നാട് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|തമിഴ്നാട്]]
|[[File:Udhaya.jpg|75px]]
|[[ഉദയനിധി സ്റ്റാലിൻ]]
|[[ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം]]
|style=&quot;background-color: {{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}|
|-
| [[തെലങ്കാന നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|തെലങ്കാന]]
| [[File:Kalvakuntla Chandrashekar Rao.png|92x92px]]
| [[കെ. ചന്ദ്രശേഖർ റാവു]]
| [[ഭാരത് രാഷ്ട്ര സമിതി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharat Rashtra Samithi}}|
|-
| [[ത്രിപുര നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ത്രിപുര]]
| [[File:A delegation from Tripura led by Shri Jitendra Chaudhury, MP (Lok Sabha), calling on the Union Home Minister, Shri Rajnath Singh, in New Delhi on Thursday, November 24, 2016 (cropped).jpg|91x91px]]
| [[ജിതേന്ദ്ര ചൗധരി]]
| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot;|
|-
| [[ഉത്തരാഖണ്ഡ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]]
|[[File:Yashpal Arya LOP Uttarakhand Assembly.jpg|75x75px]]
| [[യശ്പാൽ ആര്യ]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഉത്തരപ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഉത്തരപ്രദേശ്]]
|
| [[മാതാ പ്രസാദ് പാണ്ഡേയ്]]
| [[സമാജ്‌വാദി പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Samajwadi Party}}&quot;|
|-
| [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]]
| [[File:Sobhandeb Chattopadhyay - Kolkata 2023-03-29 4888.jpg|75x75px]]
| [[സോവൻദേബ് ചട്ടോപാധ്യായ്]]
| [[തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Trinamool Congress}}&quot;|
|}

== സംസ്ഥാന ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിലുകൾ ==
{{പ്രധാനലേഖനം|ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിൽ}}
[[States of India|ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളിലുള്ള]] [[ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിൽ|ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിലുകളിലെ]] പ്രതിപക്ഷനേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണിത്: 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!  സംസ്ഥാനം || ചിത്രം || പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് || colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | രാഷ്ട്രീയ കക്ഷി
|-
|| [[Andhra Pradesh Legislative Council|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]] || || [[Yanamala Rama Krishnudu]] || [[Telugu Desam Party|TDP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Telugu Desam Party/meta/color}}&quot;|
|-
|| [[Bihar Legislative Council|ബീഹാർ]] |||| [[Rabri Devi]] || [[Rashtriya Janata Dal|RJD]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Rashtriya Janata Dal/meta/color}}&quot;|
|- 
|| [[Jammu and Kashmir Legislative Council|ജമ്മു-കാശ്മീർ]] || || [[Ali Mohammad Dar]] || [[Jammu &amp; Kashmir National Conference|JKNC]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Jammu &amp; Kashmir National Conference/meta/color}}&quot;|
|-
|| [[Karnataka Legislative Council|കർണ്ണാടക]] || ||[[Kota Srinivas Poojary]] || [[Bharatiya Janata Party|BJP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Bharatiya Janata Party/meta/color}}&quot;|
|-
|| [[Maharashtra Legislative Council|മഹാരാഷ്ട്ര]] || ||[[Dhananjay Munde]] ||[[Nationalist Congress Party|NCP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Nationalist Congress Party/meta/color}}&quot;|
|-
|| [[Telangana Legislative Council|തെലങ്കാണ]] || || ''ശൂന്യം''&lt;/br&gt; (10 % സീറ്റുകൾ നേടിയ ആരുമില്ല പ്രതിപക്ഷത്ത്) || N/A
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Vacant/meta/color}}&quot;|
|-
|| [[Uttar Pradesh Legislative Council|ഉത്തർപ്രദേശ്]] ||  || [[Ahmed Hasan (politician)|Ahmed Hasan]]|| [[Samajwadi Party|SP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Samajwadi Party/meta/color}}&quot;|
|}

== ഇതുകൂടി കാണുക ==

* [[List of current Indian governors|ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ സംസ്ഥാന ഗവർണ്ണർമാരുടെ പട്ടിക]]
* [[List of current Indian chief ministers|ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക]]

== അവലംബം ==
{{Reflist}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പട്ടികകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ| ]]</text>
      <sha1>8lbomgyio71goal5ivgtmfdrnb8177d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619724</id>
      <parentid>4619723</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T03:01:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <origin>4619724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21780" sha1="ppznsyqe230hvimstm5qek1f6cras9r" xml:space="preserve">{{PU|List of current Indian leaders of the Opposition}}
[[File:State- and union territory-level parties.svg|thumb|250x250px|ഇന്ത്യയിൽ ഭരണത്തിലിരിക്കുന്ന പാർട്ടികൾ
{{legend|#808080|രാഷ്ട്രപതി ഭരണം (1)}}
{{legend|#ffa900|ബിജെപി (12)}}
{{legend|#ffc969|ബിജെപിയുമായി ചേർന്നുള്ള കൂട്ടുകക്ഷി ഭരണം (6)}}
{{legend|#7babff|ഐഎൻസി (5)}}
{{legend|#aceae7|ഐഎൻസിയുമായി ചേർന്നുള്ള കൂട്ടുകക്ഷി ഭരണം (1)}}
{{legend|#dd5858|മറ്റുള്ള പാർട്ടികൾ (എഎപി, എഐടിസി, ബിജെഡി, സിപിഐ (എം), വൈഎസ്ആർ കോൺഗ്രസ്, ടിആർഎസ്) (6)}}]]

== ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ് ==
[[Parliament of India|ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിലെ]] ഇപ്പോഴത്തെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണിത്:
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!rowspan=2|ചിത്രം
!rowspan=2|പേര്
!rowspan=2|തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട മണ്ഡലം
!colspan=3|കാലാവധി
!rowspan=2 colspan=2|രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടി
|-
!ചുമതലയേറ്റത്
!പദവി ഒഴിഞ്ഞത്
!പദവിക്കാലം
|-
!colspan=8|[[രാജ്യസഭ]]
|-
|[[File:Mallikarjun Kharge briefing the media after presenting the Interim Railway Budget 2014-15 in New Delhi (cropped).jpg|107x107px]]
|[[മല്ലികാർജുൻ ഖാർഗെ]]
|[[കർണാടക]]
|16 ഫെബ്രുവരി 2021
|''നിലവിൽ തുടരുന്നു''
|{{age in years and days|2021|02|16}}
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|-
!colspan=8|[[ലോക്സഭ]]
|-
|[[File:Rahul Gandhi.png|frameless|82x82px]]
|[[രാഹുൽ ഗാന്ധി]]
|[[റായ്ബറേലി|റായ് ബറേലി]]
|9 ജൂൺ 2024
|''നിലവിൽ തുടരുന്നു'' 
|{{age in years and days|2024|06|09}}
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|}

==സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങളുടെയും നിയമസഭകൾ==
===സംസ്ഥാന ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിൽ===
ഇത് [[ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിൽ|ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ നിയമസഭാ പരിഷത്തുകളിലെ]] നിലവിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണ്:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! സംസ്ഥാനം
!ചിത്രം
! പേര്
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | പാർട്ടി
|-
| [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ് നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]]
|[[File:Botsa Satyanarayana.png|75x75px]]
| [[ബോത്സ സത്യനാരായണ]]
| [[വൈ.എസ്.ആർ. കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|YSR Congress Party}}&quot;|
|-
| [[ബിഹാർ നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ബിഹാർ]]
| [[File:Rabri Devi presenting a cheque for Rs. 10 crore on behalf of the State Government to the Prime Minister, Dr. Manmohan Singh for the Prime Minister's National Relief Fund, in New Delhi on January 04, 2005 (cropped).jpg|94x94px]]
| [[റാബ്‌റി ദേവി]]
| [[രാഷ്ട്രീയ ജനതാ ദൾ]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Rashtriya Janata Dal}}&quot;|
|-
| [[കർണാടക നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|കർണാടക]]
| [[File:Blank.svg|90x90px]]&lt;!-- Do not use image placeholders per WP:IPH --&gt;
| [[ചാലവാടി നാരായണസ്വാമി]]
| [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[മഹാരാഷ്ട്ര നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മഹാരാഷ്ട്ര]]
|[[File:Blank.svg|90x90px]]&lt;!-- Do not use image placeholders per WP:IPH --&gt;
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[തെലങ്കാന നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|തെലങ്കാന]]
| [[File:Madhusudhanachary.jpg|113x113px]]
| [[എസ്. മധുസൂദന ചാരി]]
| [[ഭാരത് രാഷ്ട്ര സമിതി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharat Rashtra Samithi}}|
|-
| [[ഉത്തരപ്രദേശ് നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഉത്തരപ്രദേശ്]]
|
| [[ലാൽ ബിഹാരി യാദവ് (ഉത്തരപ്രദേശ് രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകൻ)|ലാൽ ബിഹാരി യാദവ്]]
| [[സമാജ്‌വാദി പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Samajwadi Party}}&quot;|
|}
===സംസ്ഥാന നിയമസഭകൾ===
ഇത് [[നിയമസഭ|ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളുടെയും നിയമസഭകളിലെ]] നിലവിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണ്:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sansad.in/|title=Digital Sansad|website=Digital Sansad}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! സംസ്ഥാനം/കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം
!ചിത്രം
! പേര്
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | പാർട്ടി
|-
| [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]]
|rowspan=2 colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[അരുണാചൽ പ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|അരുണാചൽ പ്രദേശ്]]
|-
| [[അസം നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|അസം]]
| [[File:Leader of the Opposition, Shri Debabrata Saikia in Prime Minister’s Office.jpg|75px]]
| [[ദേബബ്രത സൈകിയ]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ബിഹാർ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ബിഹാർ]]
| [[File:Tejaswi Yadav 2023.jpg|75px]]
| [[തേജസ്വി യാദവ്]]
| rowspan=&quot;1&quot; |[[രാഷ്ട്രീയ ജനതാ ദൾ]]
| rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Rashtriya Janata Dal}}&quot; |
|-
| [[ഛത്തീസ്ഗഢ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഛത്തീസ്ഗഢ്]]
| [[File:Charan Das Mahant.jpg|100x100px]]
| [[ചരണ് ദാസ് മഹന്ത്]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഡൽഹി നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഡൽഹി]]
| [[File:Atishi.jpg|75px]]
| [[അതിഷി]]
| rowspan=&quot;1&quot; |[[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]]
| rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Aam Aadmi Party}}&quot; |
|-
| [[ഗോവ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഗോവ]]
| [[File:Yuri Alemao during Chieftains Martyrs Day at Cuncolim.jpg|75px]]
| [[യൂരി അലമാവോ]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഗുജറാത്ത് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഗുജറാത്ത്]]
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[ഹരിയാന നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഹരിയാന]]
| [[File:Bhupinder Singh Hooda in WEF, 2010.jpg|75 px]]
| [[ഭൂപീന്ദർ സിംഗ് ഹൂഡ]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color:{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]]
| [[File:The Chief Minister of Himachal Pradesh, Shri Jai Ram Thakur calling on the Union Minister for Human Resource Development, Shri Prakash Javadekar, in New Delhi on September 06, 2018.JPG (1).jpg|90x90px]]
 | [[ജയ് റാം താക്കൂർ]]
| rowspan=&quot;4&quot; | [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[ജമ്മു കശ്മീർ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ജമ്മു കശ്മീർ]]
| [[File:Sunil Sharma.jpg|90x90px]]
| [[സുനിൽ കുമാർ ശർമ്മ (ജമ്മു കശ്മീർ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകൻ)|സുനിൽ കുമാർ ശർമ്മ]]
|-
| [[ഝാർഖണ്ഡ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഝാർഖണ്ഡ്]]
|
| [[ബാബുലാൽ മറാണ്ടി]]
|-
| [[കർണാടക നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|കർണാടക]]
| [[File:R. Ashoka.jpg|75px]]
| [[ആർ. അശോക]]
|-
| [[കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|കേരളം]]
| [[File:Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.jpg|90x90px]]
| [[പിണറായി വിജയൻ]]
| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot;|
|-
| [[മധ്യപ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മധ്യപ്രദേശ്]]
| [[File:Umang Singhar.jpg|90x90px]]
|[[ഉമംഗ് സിംഗാർ]]
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[മഹാരാഷ്ട്ര നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മഹാരാഷ്ട്ര]]
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
|[[മണിപ്പൂർ നിയമസഭ|മണിപ്പൂർ]]
|-
| [[മേഘാലയ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മേഘാലയ]]
| [[File:Mukul Sangma 2014.jpg|75px]]
| [[മുകുൽ സാങ്മ]]
| [[തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Trinamool Congress}}&quot;|
|-
| [[മിസോറം നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മിസോറം]]
| [[File:Lalchhandama Ralte (cropped).jpg|75px]]
| [[ലാൽഛണ്ഡാമ റാൽട്ടെ]]
| [[മിസോ നാഷണൽ ഫ്രണ്ട്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Mizo National Front}}&quot;|
|-
| [[നാഗാലാൻഡ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|നാഗാലാൻഡ്]]
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[ഒഡിഷ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഒഡിഷ]]
| [[File:Naveen Patnaik.png|90x90px]]
| [[നവീൻ പട്‌നായിക്]]
| [[ബിജു ജനതാദൾ]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Biju Janata Dal}}&quot;|
|-
| [[പുതുച്ചേരി നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|പുതുച്ചേരി]]
|[[File:Blank.svg|90x90px]]&lt;!-- Do not use image placeholders per WP:IPH --&gt;
| [[ആർ. ശിവ]]
| [[ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}&quot;|
|-
| [[പഞ്ചാബ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|പഞ്ചാബ്]]
|[[File:Pratap Singh Bajwa.jpg|90x90px]]
| [[പ്രതാപ് സിംഗ് ബജ്വ]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[രാജസ്ഥാൻ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|രാജസ്ഥാൻ]]
| [[File:Tika Ram Jully.jpg|99x99px]]
|[[ടിക്കാ റാം ജൂല്ലി]]
|-
| [[സിക്കിം നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|സിക്കിം]]
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
|[[തമിഴ്നാട് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|തമിഴ്നാട്]]
|[[File:Udhaya.jpg|75px]]
|[[ഉദയനിധി സ്റ്റാലിൻ]]
|[[ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം]]
|style=&quot;background-color: {{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}|
|-
| [[തെലങ്കാന നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|തെലങ്കാന]]
| [[File:Kalvakuntla Chandrashekar Rao.png|92x92px]]
| [[കെ. ചന്ദ്രശേഖർ റാവു]]
| [[ഭാരത് രാഷ്ട്ര സമിതി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharat Rashtra Samithi}}|
|-
| [[ത്രിപുര നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ത്രിപുര]]
| [[File:A delegation from Tripura led by Shri Jitendra Chaudhury, MP (Lok Sabha), calling on the Union Home Minister, Shri Rajnath Singh, in New Delhi on Thursday, November 24, 2016 (cropped).jpg|91x91px]]
| [[ജിതേന്ദ്ര ചൗധരി]]
| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot;|
|-
| [[ഉത്തരാഖണ്ഡ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]]
|[[File:Yashpal Arya LOP Uttarakhand Assembly.jpg|75x75px]]
| [[യശ്പാൽ ആര്യ]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഉത്തരപ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഉത്തരപ്രദേശ്]]
|
| [[മാതാ പ്രസാദ് പാണ്ഡേയ്]]
| [[സമാജ്‌വാദി പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Samajwadi Party}}&quot;|
|-
| [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]]
| [[File:Sobhandeb Chattopadhyay - Kolkata 2023-03-29 4888.jpg|75x75px]]
| [[സോവൻദേബ് ചട്ടോപാധ്യായ്]]
| [[തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Trinamool Congress}}&quot;|
|}

== സംസ്ഥാന ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിലുകൾ ==
{{പ്രധാനലേഖനം|ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിൽ}}
[[States of India|ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളിലുള്ള]] [[ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിൽ|ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിലുകളിലെ]] പ്രതിപക്ഷനേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണിത്: 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!  സംസ്ഥാനം || ചിത്രം || പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് || colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | രാഷ്ട്രീയ കക്ഷി
|-
|| [[Andhra Pradesh Legislative Council|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]] || || [[Yanamala Rama Krishnudu]] || [[Telugu Desam Party|TDP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Telugu Desam Party/meta/color}}&quot;|
|-
|| [[Bihar Legislative Council|ബീഹാർ]] |||| [[Rabri Devi]] || [[Rashtriya Janata Dal|RJD]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Rashtriya Janata Dal/meta/color}}&quot;|
|- 
|| [[Jammu and Kashmir Legislative Council|ജമ്മു-കാശ്മീർ]] || || [[Ali Mohammad Dar]] || [[Jammu &amp; Kashmir National Conference|JKNC]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Jammu &amp; Kashmir National Conference/meta/color}}&quot;|
|-
|| [[Karnataka Legislative Council|കർണ്ണാടക]] || ||[[Kota Srinivas Poojary]] || [[Bharatiya Janata Party|BJP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Bharatiya Janata Party/meta/color}}&quot;|
|-
|| [[Maharashtra Legislative Council|മഹാരാഷ്ട്ര]] || ||[[Dhananjay Munde]] ||[[Nationalist Congress Party|NCP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Nationalist Congress Party/meta/color}}&quot;|
|-
|| [[Telangana Legislative Council|തെലങ്കാണ]] || || ''ശൂന്യം''&lt;/br&gt; (10 % സീറ്റുകൾ നേടിയ ആരുമില്ല പ്രതിപക്ഷത്ത്) || N/A
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Vacant/meta/color}}&quot;|
|-
|| [[Uttar Pradesh Legislative Council|ഉത്തർപ്രദേശ്]] ||  || [[Ahmed Hasan (politician)|Ahmed Hasan]]|| [[Samajwadi Party|SP]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{Samajwadi Party/meta/color}}&quot;|
|}

== ഇതുകൂടി കാണുക ==

* [[List of current Indian governors|ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ സംസ്ഥാന ഗവർണ്ണർമാരുടെ പട്ടിക]]
* [[List of current Indian chief ministers|ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക]]

== അവലംബം ==
{{Reflist}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പട്ടികകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ| ]]</text>
      <sha1>ppznsyqe230hvimstm5qek1f6cras9r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619725</id>
      <parentid>4619724</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T03:02:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <origin>4619725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19425" sha1="51gsqndami411dhkf1d6197jrtqsq8t" xml:space="preserve">{{PU|List of current Indian leaders of the Opposition}}
[[File:State- and union territory-level parties.svg|thumb|250x250px|ഇന്ത്യയിൽ ഭരണത്തിലിരിക്കുന്ന പാർട്ടികൾ
{{legend|#808080|രാഷ്ട്രപതി ഭരണം (1)}}
{{legend|#ffa900|ബിജെപി (12)}}
{{legend|#ffc969|ബിജെപിയുമായി ചേർന്നുള്ള കൂട്ടുകക്ഷി ഭരണം (6)}}
{{legend|#7babff|ഐഎൻസി (5)}}
{{legend|#aceae7|ഐഎൻസിയുമായി ചേർന്നുള്ള കൂട്ടുകക്ഷി ഭരണം (1)}}
{{legend|#dd5858|മറ്റുള്ള പാർട്ടികൾ (എഎപി, എഐടിസി, ബിജെഡി, സിപിഐ (എം), വൈഎസ്ആർ കോൺഗ്രസ്, ടിആർഎസ്) (6)}}]]

== ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ് ==
[[Parliament of India|ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിലെ]] ഇപ്പോഴത്തെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണിത്:
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!rowspan=2|ചിത്രം
!rowspan=2|പേര്
!rowspan=2|തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട മണ്ഡലം
!colspan=3|കാലാവധി
!rowspan=2 colspan=2|രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടി
|-
!ചുമതലയേറ്റത്
!പദവി ഒഴിഞ്ഞത്
!പദവിക്കാലം
|-
!colspan=8|[[രാജ്യസഭ]]
|-
|[[File:Mallikarjun Kharge briefing the media after presenting the Interim Railway Budget 2014-15 in New Delhi (cropped).jpg|107x107px]]
|[[മല്ലികാർജുൻ ഖാർഗെ]]
|[[കർണാടക]]
|16 ഫെബ്രുവരി 2021
|''നിലവിൽ തുടരുന്നു''
|{{age in years and days|2021|02|16}}
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|-
!colspan=8|[[ലോക്സഭ]]
|-
|[[File:Rahul Gandhi.png|frameless|82x82px]]
|[[രാഹുൽ ഗാന്ധി]]
|[[റായ്ബറേലി|റായ് ബറേലി]]
|9 ജൂൺ 2024
|''നിലവിൽ തുടരുന്നു'' 
|{{age in years and days|2024|06|09}}
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|}

==സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങളുടെയും നിയമസഭകൾ==
===സംസ്ഥാന ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിൽ===
ഇത് [[ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിൽ|ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ നിയമസഭാ പരിഷത്തുകളിലെ]] നിലവിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണ്:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! സംസ്ഥാനം
!ചിത്രം
! പേര്
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | പാർട്ടി
|-
| [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ് നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]]
|[[File:Botsa Satyanarayana.png|75x75px]]
| [[ബോത്സ സത്യനാരായണ]]
| [[വൈ.എസ്.ആർ. കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|YSR Congress Party}}&quot;|
|-
| [[ബിഹാർ നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ബിഹാർ]]
| [[File:Rabri Devi presenting a cheque for Rs. 10 crore on behalf of the State Government to the Prime Minister, Dr. Manmohan Singh for the Prime Minister's National Relief Fund, in New Delhi on January 04, 2005 (cropped).jpg|94x94px]]
| [[റാബ്‌റി ദേവി]]
| [[രാഷ്ട്രീയ ജനതാ ദൾ]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Rashtriya Janata Dal}}&quot;|
|-
| [[കർണാടക നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|കർണാടക]]
| [[File:Blank.svg|90x90px]]&lt;!-- Do not use image placeholders per WP:IPH --&gt;
| [[ചാലവാടി നാരായണസ്വാമി]]
| [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[മഹാരാഷ്ട്ര നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മഹാരാഷ്ട്ര]]
|[[File:Blank.svg|90x90px]]&lt;!-- Do not use image placeholders per WP:IPH --&gt;
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[തെലങ്കാന നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|തെലങ്കാന]]
| [[File:Madhusudhanachary.jpg|113x113px]]
| [[എസ്. മധുസൂദന ചാരി]]
| [[ഭാരത് രാഷ്ട്ര സമിതി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharat Rashtra Samithi}}|
|-
| [[ഉത്തരപ്രദേശ് നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഉത്തരപ്രദേശ്]]
|
| [[ലാൽ ബിഹാരി യാദവ് (ഉത്തരപ്രദേശ് രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകൻ)|ലാൽ ബിഹാരി യാദവ്]]
| [[സമാജ്‌വാദി പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Samajwadi Party}}&quot;|
|}
===സംസ്ഥാന നിയമസഭകൾ===
ഇത് [[നിയമസഭ|ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളുടെയും നിയമസഭകളിലെ]] നിലവിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണ്:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sansad.in/|title=Digital Sansad|website=Digital Sansad}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! സംസ്ഥാനം/കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം
!ചിത്രം
! പേര്
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | പാർട്ടി
|-
| [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]]
|rowspan=2 colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[അരുണാചൽ പ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|അരുണാചൽ പ്രദേശ്]]
|-
| [[അസം നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|അസം]]
| [[File:Leader of the Opposition, Shri Debabrata Saikia in Prime Minister’s Office.jpg|75px]]
| [[ദേബബ്രത സൈകിയ]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ബിഹാർ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ബിഹാർ]]
| [[File:Tejaswi Yadav 2023.jpg|75px]]
| [[തേജസ്വി യാദവ്]]
| rowspan=&quot;1&quot; |[[രാഷ്ട്രീയ ജനതാ ദൾ]]
| rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Rashtriya Janata Dal}}&quot; |
|-
| [[ഛത്തീസ്ഗഢ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഛത്തീസ്ഗഢ്]]
| [[File:Charan Das Mahant.jpg|100x100px]]
| [[ചരണ് ദാസ് മഹന്ത്]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഡൽഹി നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഡൽഹി]]
| [[File:Atishi.jpg|75px]]
| [[അതിഷി]]
| rowspan=&quot;1&quot; |[[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]]
| rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Aam Aadmi Party}}&quot; |
|-
| [[ഗോവ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഗോവ]]
| [[File:Yuri Alemao during Chieftains Martyrs Day at Cuncolim.jpg|75px]]
| [[യൂരി അലമാവോ]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഗുജറാത്ത് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഗുജറാത്ത്]]
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[ഹരിയാന നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഹരിയാന]]
| [[File:Bhupinder Singh Hooda in WEF, 2010.jpg|75 px]]
| [[ഭൂപീന്ദർ സിംഗ് ഹൂഡ]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color:{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]]
| [[File:The Chief Minister of Himachal Pradesh, Shri Jai Ram Thakur calling on the Union Minister for Human Resource Development, Shri Prakash Javadekar, in New Delhi on September 06, 2018.JPG (1).jpg|90x90px]]
 | [[ജയ് റാം താക്കൂർ]]
| rowspan=&quot;4&quot; | [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[ജമ്മു കശ്മീർ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ജമ്മു കശ്മീർ]]
| [[File:Sunil Sharma.jpg|90x90px]]
| [[സുനിൽ കുമാർ ശർമ്മ (ജമ്മു കശ്മീർ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകൻ)|സുനിൽ കുമാർ ശർമ്മ]]
|-
| [[ഝാർഖണ്ഡ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഝാർഖണ്ഡ്]]
|
| [[ബാബുലാൽ മറാണ്ടി]]
|-
| [[കർണാടക നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|കർണാടക]]
| [[File:R. Ashoka.jpg|75px]]
| [[ആർ. അശോക]]
|-
| [[കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|കേരളം]]
| [[File:Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.jpg|90x90px]]
| [[പിണറായി വിജയൻ]]
| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot;|
|-
| [[മധ്യപ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മധ്യപ്രദേശ്]]
| [[File:Umang Singhar.jpg|90x90px]]
|[[ഉമംഗ് സിംഗാർ]]
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[മഹാരാഷ്ട്ര നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മഹാരാഷ്ട്ര]]
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
|[[മണിപ്പൂർ നിയമസഭ|മണിപ്പൂർ]]
|-
| [[മേഘാലയ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മേഘാലയ]]
| [[File:Mukul Sangma 2014.jpg|75px]]
| [[മുകുൽ സാങ്മ]]
| [[തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Trinamool Congress}}&quot;|
|-
| [[മിസോറം നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മിസോറം]]
| [[File:Lalchhandama Ralte (cropped).jpg|75px]]
| [[ലാൽഛണ്ഡാമ റാൽട്ടെ]]
| [[മിസോ നാഷണൽ ഫ്രണ്ട്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Mizo National Front}}&quot;|
|-
| [[നാഗാലാൻഡ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|നാഗാലാൻഡ്]]
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[ഒഡിഷ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഒഡിഷ]]
| [[File:Naveen Patnaik.png|90x90px]]
| [[നവീൻ പട്‌നായിക്]]
| [[ബിജു ജനതാദൾ]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Biju Janata Dal}}&quot;|
|-
| [[പുതുച്ചേരി നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|പുതുച്ചേരി]]
|[[File:Blank.svg|90x90px]]&lt;!-- Do not use image placeholders per WP:IPH --&gt;
| [[ആർ. ശിവ]]
| [[ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}&quot;|
|-
| [[പഞ്ചാബ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|പഞ്ചാബ്]]
|[[File:Pratap Singh Bajwa.jpg|90x90px]]
| [[പ്രതാപ് സിംഗ് ബജ്വ]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[രാജസ്ഥാൻ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|രാജസ്ഥാൻ]]
| [[File:Tika Ram Jully.jpg|99x99px]]
|[[ടിക്കാ റാം ജൂല്ലി]]
|-
| [[സിക്കിം നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|സിക്കിം]]
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
|[[തമിഴ്നാട് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|തമിഴ്നാട്]]
|[[File:Udhaya.jpg|75px]]
|[[ഉദയനിധി സ്റ്റാലിൻ]]
|[[ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം]]
|style=&quot;background-color: {{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}|
|-
| [[തെലങ്കാന നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|തെലങ്കാന]]
| [[File:Kalvakuntla Chandrashekar Rao.png|92x92px]]
| [[കെ. ചന്ദ്രശേഖർ റാവു]]
| [[ഭാരത് രാഷ്ട്ര സമിതി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharat Rashtra Samithi}}|
|-
| [[ത്രിപുര നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ത്രിപുര]]
| [[File:A delegation from Tripura led by Shri Jitendra Chaudhury, MP (Lok Sabha), calling on the Union Home Minister, Shri Rajnath Singh, in New Delhi on Thursday, November 24, 2016 (cropped).jpg|91x91px]]
| [[ജിതേന്ദ്ര ചൗധരി]]
| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot;|
|-
| [[ഉത്തരാഖണ്ഡ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]]
|[[File:Yashpal Arya LOP Uttarakhand Assembly.jpg|75x75px]]
| [[യശ്പാൽ ആര്യ]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഉത്തരപ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഉത്തരപ്രദേശ്]]
|
| [[മാതാ പ്രസാദ് പാണ്ഡേയ്]]
| [[സമാജ്‌വാദി പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Samajwadi Party}}&quot;|
|-
| [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]]
| [[File:Sobhandeb Chattopadhyay - Kolkata 2023-03-29 4888.jpg|75x75px]]
| [[സോവൻദേബ് ചട്ടോപാധ്യായ്]]
| [[തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Trinamool Congress}}&quot;|
|}

== ഇതുകൂടി കാണുക ==

* [[List of current Indian governors|ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ സംസ്ഥാന ഗവർണ്ണർമാരുടെ പട്ടിക]]
* [[List of current Indian chief ministers|ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക]]

== അവലംബം ==
{{Reflist}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പട്ടികകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ| ]]</text>
      <sha1>51gsqndami411dhkf1d6197jrtqsq8t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619729</id>
      <parentid>4619725</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T03:06:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19443" sha1="cz44m7ifm7s49jixxhdwnmbi23mg4mr" xml:space="preserve">{{PU|List of current Indian leaders of the Opposition}}
[[File:State- and union territory-level parties.svg|thumb|250x250px|ഇന്ത്യയിൽ ഭരണത്തിലിരിക്കുന്ന പാർട്ടികൾ
{{legend|#808080|രാഷ്ട്രപതി ഭരണം (1)}}
{{legend|#ffa900|ബിജെപി (12)}}
{{legend|#ffc969|ബിജെപിയുമായി ചേർന്നുള്ള കൂട്ടുകക്ഷി ഭരണം (6)}}
{{legend|#7babff|കോൺഗ്രസ് (5)}}
{{legend|#aceae7|കോൺഗ്രസ്സുമായി ചേർന്നുള്ള കൂട്ടുകക്ഷി ഭരണം (1)}}
{{legend|#dd5858|മറ്റുള്ള പാർട്ടികൾ (എഎപി, എഐടിസി, ബിജെഡി, സിപിഐ (എം), വൈഎസ്ആർ കോൺഗ്രസ്, ടിആർഎസ്) (6)}}]]

== ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ് ==
[[Parliament of India|ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിലെ]] ഇപ്പോഴത്തെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണിത്:
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!rowspan=2|ചിത്രം
!rowspan=2|പേര്
!rowspan=2|തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട മണ്ഡലം
!colspan=3|കാലാവധി
!rowspan=2 colspan=2|രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടി
|-
!ചുമതലയേറ്റത്
!പദവി ഒഴിഞ്ഞത്
!പദവിക്കാലം
|-
!colspan=8|[[രാജ്യസഭ]]
|-
|[[File:Mallikarjun Kharge briefing the media after presenting the Interim Railway Budget 2014-15 in New Delhi (cropped).jpg|107x107px]]
|[[മല്ലികാർജുൻ ഖാർഗെ]]
|[[കർണാടക]]
|16 ഫെബ്രുവരി 2021
|''നിലവിൽ തുടരുന്നു''
|{{age in years and days|2021|02|16}}
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|-
!colspan=8|[[ലോക്സഭ]]
|-
|[[File:Rahul Gandhi.png|frameless|82x82px]]
|[[രാഹുൽ ഗാന്ധി]]
|[[റായ്ബറേലി|റായ് ബറേലി]]
|9 ജൂൺ 2024
|''നിലവിൽ തുടരുന്നു'' 
|{{age in years and days|2024|06|09}}
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|}

==സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങളുടെയും നിയമസഭകൾ==
===സംസ്ഥാന ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിൽ===
ഇത് [[ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിൽ|ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ നിയമസഭാ പരിഷത്തുകളിലെ]] നിലവിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണ്:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! സംസ്ഥാനം
!ചിത്രം
! പേര്
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | പാർട്ടി
|-
| [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ് നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]]
|[[File:Botsa Satyanarayana.png|75x75px]]
| [[ബോത്സ സത്യനാരായണ]]
| [[വൈ.എസ്.ആർ. കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|YSR Congress Party}}&quot;|
|-
| [[ബിഹാർ നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ബിഹാർ]]
| [[File:Rabri Devi presenting a cheque for Rs. 10 crore on behalf of the State Government to the Prime Minister, Dr. Manmohan Singh for the Prime Minister's National Relief Fund, in New Delhi on January 04, 2005 (cropped).jpg|94x94px]]
| [[റാബ്‌റി ദേവി]]
| [[രാഷ്ട്രീയ ജനതാ ദൾ]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Rashtriya Janata Dal}}&quot;|
|-
| [[കർണാടക നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|കർണാടക]]
| [[File:Blank.svg|90x90px]]&lt;!-- Do not use image placeholders per WP:IPH --&gt;
| [[ചാലവാടി നാരായണസ്വാമി]]
| [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[മഹാരാഷ്ട്ര നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മഹാരാഷ്ട്ര]]
|[[File:Blank.svg|90x90px]]&lt;!-- Do not use image placeholders per WP:IPH --&gt;
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[തെലങ്കാന നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|തെലങ്കാന]]
| [[File:Madhusudhanachary.jpg|113x113px]]
| [[എസ്. മധുസൂദന ചാരി]]
| [[ഭാരത് രാഷ്ട്ര സമിതി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharat Rashtra Samithi}}|
|-
| [[ഉത്തരപ്രദേശ് നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഉത്തരപ്രദേശ്]]
|
| [[ലാൽ ബിഹാരി യാദവ് (ഉത്തരപ്രദേശ് രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകൻ)|ലാൽ ബിഹാരി യാദവ്]]
| [[സമാജ്‌വാദി പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Samajwadi Party}}&quot;|
|}
===സംസ്ഥാന നിയമസഭകൾ===
ഇത് [[നിയമസഭ|ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളുടെയും നിയമസഭകളിലെ]] നിലവിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണ്:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sansad.in/|title=Digital Sansad|website=Digital Sansad}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! സംസ്ഥാനം/കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം
!ചിത്രം
! പേര്
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | പാർട്ടി
|-
| [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]]
|rowspan=2 colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[അരുണാചൽ പ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|അരുണാചൽ പ്രദേശ്]]
|-
| [[അസം നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|അസം]]
| [[File:Leader of the Opposition, Shri Debabrata Saikia in Prime Minister’s Office.jpg|75px]]
| [[ദേബബ്രത സൈകിയ]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ബിഹാർ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ബിഹാർ]]
| [[File:Tejaswi Yadav 2023.jpg|75px]]
| [[തേജസ്വി യാദവ്]]
| rowspan=&quot;1&quot; |[[രാഷ്ട്രീയ ജനതാ ദൾ]]
| rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Rashtriya Janata Dal}}&quot; |
|-
| [[ഛത്തീസ്ഗഢ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഛത്തീസ്ഗഢ്]]
| [[File:Charan Das Mahant.jpg|100x100px]]
| [[ചരണ് ദാസ് മഹന്ത്]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഡൽഹി നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഡൽഹി]]
| [[File:Atishi.jpg|75px]]
| [[അതിഷി]]
| rowspan=&quot;1&quot; |[[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]]
| rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Aam Aadmi Party}}&quot; |
|-
| [[ഗോവ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഗോവ]]
| [[File:Yuri Alemao during Chieftains Martyrs Day at Cuncolim.jpg|75px]]
| [[യൂരി അലമാവോ]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഗുജറാത്ത് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഗുജറാത്ത്]]
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[ഹരിയാന നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഹരിയാന]]
| [[File:Bhupinder Singh Hooda in WEF, 2010.jpg|75 px]]
| [[ഭൂപീന്ദർ സിംഗ് ഹൂഡ]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color:{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]]
| [[File:The Chief Minister of Himachal Pradesh, Shri Jai Ram Thakur calling on the Union Minister for Human Resource Development, Shri Prakash Javadekar, in New Delhi on September 06, 2018.JPG (1).jpg|90x90px]]
 | [[ജയ് റാം താക്കൂർ]]
| rowspan=&quot;4&quot; | [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[ജമ്മു കശ്മീർ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ജമ്മു കശ്മീർ]]
| [[File:Sunil Sharma.jpg|90x90px]]
| [[സുനിൽ കുമാർ ശർമ്മ (ജമ്മു കശ്മീർ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകൻ)|സുനിൽ കുമാർ ശർമ്മ]]
|-
| [[ഝാർഖണ്ഡ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഝാർഖണ്ഡ്]]
|
| [[ബാബുലാൽ മറാണ്ടി]]
|-
| [[കർണാടക നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|കർണാടക]]
| [[File:R. Ashoka.jpg|75px]]
| [[ആർ. അശോക]]
|-
| [[കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|കേരളം]]
| [[File:Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.jpg|90x90px]]
| [[പിണറായി വിജയൻ]]
| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot;|
|-
| [[മധ്യപ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മധ്യപ്രദേശ്]]
| [[File:Umang Singhar.jpg|90x90px]]
|[[ഉമംഗ് സിംഗാർ]]
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[മഹാരാഷ്ട്ര നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മഹാരാഷ്ട്ര]]
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
|[[മണിപ്പൂർ നിയമസഭ|മണിപ്പൂർ]]
|-
| [[മേഘാലയ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മേഘാലയ]]
| [[File:Mukul Sangma 2014.jpg|75px]]
| [[മുകുൽ സാങ്മ]]
| [[തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Trinamool Congress}}&quot;|
|-
| [[മിസോറം നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മിസോറം]]
| [[File:Lalchhandama Ralte (cropped).jpg|75px]]
| [[ലാൽഛണ്ഡാമ റാൽട്ടെ]]
| [[മിസോ നാഷണൽ ഫ്രണ്ട്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Mizo National Front}}&quot;|
|-
| [[നാഗാലാൻഡ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|നാഗാലാൻഡ്]]
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[ഒഡിഷ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഒഡിഷ]]
| [[File:Naveen Patnaik.png|90x90px]]
| [[നവീൻ പട്‌നായിക്]]
| [[ബിജു ജനതാദൾ]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Biju Janata Dal}}&quot;|
|-
| [[പുതുച്ചേരി നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|പുതുച്ചേരി]]
|[[File:Blank.svg|90x90px]]&lt;!-- Do not use image placeholders per WP:IPH --&gt;
| [[ആർ. ശിവ]]
| [[ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}&quot;|
|-
| [[പഞ്ചാബ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|പഞ്ചാബ്]]
|[[File:Pratap Singh Bajwa.jpg|90x90px]]
| [[പ്രതാപ് സിംഗ് ബജ്വ]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[രാജസ്ഥാൻ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|രാജസ്ഥാൻ]]
| [[File:Tika Ram Jully.jpg|99x99px]]
|[[ടിക്കാ റാം ജൂല്ലി]]
|-
| [[സിക്കിം നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|സിക്കിം]]
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
|[[തമിഴ്നാട് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|തമിഴ്നാട്]]
|[[File:Udhaya.jpg|75px]]
|[[ഉദയനിധി സ്റ്റാലിൻ]]
|[[ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം]]
|style=&quot;background-color: {{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}|
|-
| [[തെലങ്കാന നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|തെലങ്കാന]]
| [[File:Kalvakuntla Chandrashekar Rao.png|92x92px]]
| [[കെ. ചന്ദ്രശേഖർ റാവു]]
| [[ഭാരത് രാഷ്ട്ര സമിതി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharat Rashtra Samithi}}|
|-
| [[ത്രിപുര നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ത്രിപുര]]
| [[File:A delegation from Tripura led by Shri Jitendra Chaudhury, MP (Lok Sabha), calling on the Union Home Minister, Shri Rajnath Singh, in New Delhi on Thursday, November 24, 2016 (cropped).jpg|91x91px]]
| [[ജിതേന്ദ്ര ചൗധരി]]
| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot;|
|-
| [[ഉത്തരാഖണ്ഡ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]]
|[[File:Yashpal Arya LOP Uttarakhand Assembly.jpg|75x75px]]
| [[യശ്പാൽ ആര്യ]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഉത്തരപ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഉത്തരപ്രദേശ്]]
|
| [[മാതാ പ്രസാദ് പാണ്ഡേയ്]]
| [[സമാജ്‌വാദി പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Samajwadi Party}}&quot;|
|-
| [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]]
| [[File:Sobhandeb Chattopadhyay - Kolkata 2023-03-29 4888.jpg|75x75px]]
| [[സോവൻദേബ് ചട്ടോപാധ്യായ്]]
| [[തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Trinamool Congress}}&quot;|
|}

== ഇതുകൂടി കാണുക ==

* [[List of current Indian governors|ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ സംസ്ഥാന ഗവർണ്ണർമാരുടെ പട്ടിക]]
* [[List of current Indian chief ministers|ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക]]

== അവലംബം ==
{{Reflist}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പട്ടികകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ| ]]</text>
      <sha1>cz44m7ifm7s49jixxhdwnmbi23mg4mr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619730</id>
      <parentid>4619729</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T03:12:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <origin>4619730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19461" sha1="smelx6ww0skydaynbtbwblbfx1t6vh8" xml:space="preserve">{{PU|List of current Indian leaders of the Opposition}}
[[File:State- and union territory-level parties.svg|thumb|250x250px|ഇന്ത്യയിൽ ഭരണത്തിലിരിക്കുന്ന പാർട്ടികൾ
{{legend|#808080|രാഷ്ട്രപതി ഭരണം (1)}}
{{legend|#ffa900|ബിജെപി (12)}}
{{legend|#ffc969|ബിജെപിയുമായി ചേർന്നുള്ള കൂട്ടുകക്ഷി ഭരണം (6)}}
{{legend|#7babff|കോൺഗ്രസ് (5)}}
{{legend|#aceae7|കോൺഗ്രസ്സുമായി ചേർന്നുള്ള കൂട്ടുകക്ഷി ഭരണം (1)}}
{{legend|#dd5858|മറ്റുള്ള പാർട്ടികൾ (എഎപി, എഐടിസി, ബിജെഡി, സിപിഐ (എം), വൈഎസ്ആർ കോൺഗ്രസ്, ടിആർഎസ്) (6)}}]]

== ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ് ==
[[Parliament of India|ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിലെ]] ഇപ്പോഴത്തെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണിത്:
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!rowspan=2|ചിത്രം
!rowspan=2|പേര്
!rowspan=2|തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട മണ്ഡലം
!colspan=3|കാലാവധി
!rowspan=2 colspan=2|രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടി
|-
!ചുമതലയേറ്റത്
!പദവി ഒഴിഞ്ഞത്
!പദവിക്കാലം
|-
!colspan=8|[[രാജ്യസഭ]]
|-
|[[File:Mallikarjun Kharge briefing the media after presenting the Interim Railway Budget 2014-15 in New Delhi (cropped).jpg|107x107px]]
|[[മല്ലികാർജുൻ ഖാർഗെ]]
|[[കർണാടക]]
|16 ഫെബ്രുവരി 2021
|''നിലവിൽ തുടരുന്നു''
|{{age in years and days|2021|02|16}}
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|-
!colspan=8|[[ലോക്സഭ]]
|-
|[[File:Rahul Gandhi.png|frameless|82x82px]]
|[[രാഹുൽ ഗാന്ധി]]
|[[റായ്ബറേലി|റായ് ബറേലി]]
|9 ജൂൺ 2024
|''നിലവിൽ തുടരുന്നു'' 
|{{age in years and days|2024|06|09}}
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|}

==സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങളുടെയും നിയമസഭകൾ==
===സംസ്ഥാന ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിൽ===
ഇത് [[ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിൽ|ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിലുകളിലെ]] നിലവിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണ്:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! സംസ്ഥാനം
!ചിത്രം
! പേര്
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | പാർട്ടി
|-
| [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ് നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]]
|[[File:Botsa Satyanarayana.png|75x75px]]
| [[ബോത്സ സത്യനാരായണ]]
| [[വൈ.എസ്.ആർ. കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|YSR Congress Party}}&quot;|
|-
| [[ബിഹാർ നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ബിഹാർ]]
| [[File:Rabri Devi presenting a cheque for Rs. 10 crore on behalf of the State Government to the Prime Minister, Dr. Manmohan Singh for the Prime Minister's National Relief Fund, in New Delhi on January 04, 2005 (cropped).jpg|94x94px]]
| [[റാബ്‌റി ദേവി]]
| [[രാഷ്ട്രീയ ജനതാ ദൾ]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Rashtriya Janata Dal}}&quot;|
|-
| [[കർണാടക നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|കർണാടക]]
| [[File:Blank.svg|90x90px]]&lt;!-- Do not use image placeholders per WP:IPH --&gt;
| [[ചാലവാടി നാരായണസ്വാമി]]
| [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[മഹാരാഷ്ട്ര നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മഹാരാഷ്ട്ര]]
|[[File:Blank.svg|90x90px]]&lt;!-- Do not use image placeholders per WP:IPH --&gt;
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[തെലങ്കാന നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|തെലങ്കാന]]
| [[File:Madhusudhanachary.jpg|113x113px]]
| [[എസ്. മധുസൂദന ചാരി]]
| [[ഭാരത് രാഷ്ട്ര സമിതി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharat Rashtra Samithi}}|
|-
| [[ഉത്തരപ്രദേശ് നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഉത്തരപ്രദേശ്]]
|
| [[ലാൽ ബിഹാരി യാദവ് (ഉത്തരപ്രദേശ് രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകൻ)|ലാൽ ബിഹാരി യാദവ്]]
| [[സമാജ്‌വാദി പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Samajwadi Party}}&quot;|
|}
===സംസ്ഥാന നിയമസഭകൾ===
ഇത് [[നിയമസഭ|ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളുടെയും നിയമസഭകളിലെ]] നിലവിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണ്:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sansad.in/|title=Digital Sansad|website=Digital Sansad}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! സംസ്ഥാനം/കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം
!ചിത്രം
! പേര്
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | പാർട്ടി
|-
| [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]]
|rowspan=2 colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[അരുണാചൽ പ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|അരുണാചൽ പ്രദേശ്]]
|-
| [[അസം നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|അസം]]
| [[File:Leader of the Opposition, Shri Debabrata Saikia in Prime Minister’s Office.jpg|75px]]
| [[ദേബബ്രത സൈകിയ]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ബിഹാർ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ബിഹാർ]]
| [[File:Tejaswi Yadav 2023.jpg|75px]]
| [[തേജസ്വി യാദവ്]]
| rowspan=&quot;1&quot; |[[രാഷ്ട്രീയ ജനതാ ദൾ]]
| rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Rashtriya Janata Dal}}&quot; |
|-
| [[ഛത്തീസ്ഗഢ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഛത്തീസ്ഗഢ്]]
| [[File:Charan Das Mahant.jpg|100x100px]]
| [[ചരണ് ദാസ് മഹന്ത്]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഡൽഹി നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഡൽഹി]]
| [[File:Atishi.jpg|75px]]
| [[അതിഷി]]
| rowspan=&quot;1&quot; |[[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]]
| rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Aam Aadmi Party}}&quot; |
|-
| [[ഗോവ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഗോവ]]
| [[File:Yuri Alemao during Chieftains Martyrs Day at Cuncolim.jpg|75px]]
| [[യൂരി അലമാവോ]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഗുജറാത്ത് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഗുജറാത്ത്]]
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[ഹരിയാന നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഹരിയാന]]
| [[File:Bhupinder Singh Hooda in WEF, 2010.jpg|75 px]]
| [[ഭൂപീന്ദർ സിംഗ് ഹൂഡ]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color:{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]]
| [[File:The Chief Minister of Himachal Pradesh, Shri Jai Ram Thakur calling on the Union Minister for Human Resource Development, Shri Prakash Javadekar, in New Delhi on September 06, 2018.JPG (1).jpg|90x90px]]
 | [[ജയ് റാം താക്കൂർ]]
| rowspan=&quot;4&quot; | [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[ജമ്മു കശ്മീർ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ജമ്മു കശ്മീർ]]
| [[File:Sunil Sharma.jpg|90x90px]]
| [[സുനിൽ കുമാർ ശർമ്മ (ജമ്മു കശ്മീർ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകൻ)|സുനിൽ കുമാർ ശർമ്മ]]
|-
| [[ഝാർഖണ്ഡ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഝാർഖണ്ഡ്]]
|
| [[ബാബുലാൽ മറാണ്ടി]]
|-
| [[കർണാടക നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|കർണാടക]]
| [[File:R. Ashoka.jpg|75px]]
| [[ആർ. അശോക]]
|-
| [[കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|കേരളം]]
| [[File:Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.jpg|90x90px]]
| [[പിണറായി വിജയൻ]]
| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot;|
|-
| [[മധ്യപ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മധ്യപ്രദേശ്]]
| [[File:Umang Singhar.jpg|90x90px]]
|[[ഉമംഗ് സിംഗാർ]]
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[മഹാരാഷ്ട്ര നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മഹാരാഷ്ട്ര]]
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
|[[മണിപ്പൂർ നിയമസഭ|മണിപ്പൂർ]]
|-
| [[മേഘാലയ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മേഘാലയ]]
| [[File:Mukul Sangma 2014.jpg|75px]]
| [[മുകുൽ സാങ്മ]]
| [[തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Trinamool Congress}}&quot;|
|-
| [[മിസോറം നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മിസോറം]]
| [[File:Lalchhandama Ralte (cropped).jpg|75px]]
| [[ലാൽഛണ്ഡാമ റാൽട്ടെ]]
| [[മിസോ നാഷണൽ ഫ്രണ്ട്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Mizo National Front}}&quot;|
|-
| [[നാഗാലാൻഡ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|നാഗാലാൻഡ്]]
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[ഒഡിഷ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഒഡിഷ]]
| [[File:Naveen Patnaik.png|90x90px]]
| [[നവീൻ പട്‌നായിക്]]
| [[ബിജു ജനതാദൾ]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Biju Janata Dal}}&quot;|
|-
| [[പുതുച്ചേരി നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|പുതുച്ചേരി]]
|[[File:Blank.svg|90x90px]]&lt;!-- Do not use image placeholders per WP:IPH --&gt;
| [[ആർ. ശിവ]]
| [[ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}&quot;|
|-
| [[പഞ്ചാബ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|പഞ്ചാബ്]]
|[[File:Pratap Singh Bajwa.jpg|90x90px]]
| [[പ്രതാപ് സിംഗ് ബജ്വ]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[രാജസ്ഥാൻ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|രാജസ്ഥാൻ]]
| [[File:Tika Ram Jully.jpg|99x99px]]
|[[ടിക്കാ റാം ജൂല്ലി]]
|-
| [[സിക്കിം നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|സിക്കിം]]
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
|[[തമിഴ്നാട് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|തമിഴ്നാട്]]
|[[File:Udhaya.jpg|75px]]
|[[ഉദയനിധി സ്റ്റാലിൻ]]
|[[ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം]]
|style=&quot;background-color: {{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}|
|-
| [[തെലങ്കാന നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|തെലങ്കാന]]
| [[File:Kalvakuntla Chandrashekar Rao.png|92x92px]]
| [[കെ. ചന്ദ്രശേഖർ റാവു]]
| [[ഭാരത് രാഷ്ട്ര സമിതി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharat Rashtra Samithi}}|
|-
| [[ത്രിപുര നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ത്രിപുര]]
| [[File:A delegation from Tripura led by Shri Jitendra Chaudhury, MP (Lok Sabha), calling on the Union Home Minister, Shri Rajnath Singh, in New Delhi on Thursday, November 24, 2016 (cropped).jpg|91x91px]]
| [[ജിതേന്ദ്ര ചൗധരി]]
| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot;|
|-
| [[ഉത്തരാഖണ്ഡ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]]
|[[File:Yashpal Arya LOP Uttarakhand Assembly.jpg|75x75px]]
| [[യശ്പാൽ ആര്യ]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഉത്തരപ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഉത്തരപ്രദേശ്]]
|
| [[മാതാ പ്രസാദ് പാണ്ഡേയ്]]
| [[സമാജ്‌വാദി പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Samajwadi Party}}&quot;|
|-
| [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]]
| [[File:Sobhandeb Chattopadhyay - Kolkata 2023-03-29 4888.jpg|75x75px]]
| [[സോവൻദേബ് ചട്ടോപാധ്യായ്]]
| [[തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Trinamool Congress}}&quot;|
|}

== ഇതുകൂടി കാണുക ==

* [[List of current Indian governors|ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ സംസ്ഥാന ഗവർണ്ണർമാരുടെ പട്ടിക]]
* [[List of current Indian chief ministers|ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക]]

== അവലംബം ==
{{Reflist}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പട്ടികകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ| ]]</text>
      <sha1>smelx6ww0skydaynbtbwblbfx1t6vh8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619731</id>
      <parentid>4619730</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T03:17:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4619731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19471" sha1="9uvav3761wbnf8grrj1l7zxfv2u5hz7" xml:space="preserve">{{PU|List of current Indian leaders of the Opposition}}
[[File:State- and union territory-level parties.svg|thumb|250x250px|ഇന്ത്യയിൽ ഭരണത്തിലിരിക്കുന്ന പാർട്ടികൾ
{{legend|#808080|രാഷ്ട്രപതി ഭരണം (1)}}
{{legend|#ffa900|ബിജെപി (12)}}
{{legend|#ffc969|ബിജെപിയുമായി ചേർന്നുള്ള കൂട്ടുകക്ഷി ഭരണം (6)}}
{{legend|#7babff|കോൺഗ്രസ് (5)}}
{{legend|#aceae7|കോൺഗ്രസ്സുമായി ചേർന്നുള്ള കൂട്ടുകക്ഷി ഭരണം (1)}}
{{legend|#dd5858|മറ്റുള്ള പാർട്ടികൾ (എഎപി, എഐടിസി, ബിജെഡി, സിപിഐ (എം), വൈഎസ്ആർ കോൺഗ്രസ്, ടിആർഎസ്) (6)}}]]

== ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ് ==
[[Parliament of India|ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിലെ]] ഇപ്പോഴത്തെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണിത്:
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!rowspan=2|ചിത്രം
!rowspan=2|പേര്
!rowspan=2|തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട മണ്ഡലം
!colspan=3|കാലാവധി
!rowspan=2 colspan=2|രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടി
|-
!ചുമതലയേറ്റത്
!പദവി ഒഴിഞ്ഞത്
!പദവിക്കാലം
|-
!colspan=8|[[രാജ്യസഭ]]
|-
|[[File:Mallikarjun Kharge briefing the media after presenting the Interim Railway Budget 2014-15 in New Delhi (cropped).jpg|107x107px]]
|[[മല്ലികാർജുൻ ഖാർഗെ]]
|[[കർണാടക]]
|16 ഫെബ്രുവരി 2021
|''നിലവിൽ തുടരുന്നു''
|{{age in years and days|2021|02|16}}
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|-
!colspan=8|[[ലോക്സഭ]]
|-
|[[File:Rahul Gandhi.png|frameless|82x82px]]
|[[രാഹുൽ ഗാന്ധി]]
|[[റായ്ബറേലി|റായ് ബറേലി]]
|9 ജൂൺ 2024
|''നിലവിൽ തുടരുന്നു'' 
|{{age in years and days|2024|06|09}}
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|}

==സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങളുടെയും നിയമസഭകൾ==
===സംസ്ഥാന ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിൽ===
ഇത് [[ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിൽ|ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിലുകളിലെ]] നിലവിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണ്:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! സംസ്ഥാനം
!ചിത്രം
! പേര്
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | പാർട്ടി
|-
| [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ് നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]]
|[[File:Botsa Satyanarayana.png|75x75px]]
| [[ബോത്സ സത്യനാരായണ]]
| [[വൈ.എസ്.ആർ. കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|YSR Congress Party}}&quot;|
|-
| [[ബിഹാർ നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ബിഹാർ]]
| [[File:Rabri Devi presenting a cheque for Rs. 10 crore on behalf of the State Government to the Prime Minister, Dr. Manmohan Singh for the Prime Minister's National Relief Fund, in New Delhi on January 04, 2005 (cropped).jpg|94x94px]]
| [[റാബ്‌റി ദേവി]]
| [[രാഷ്ട്രീയ ജനതാ ദൾ]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Rashtriya Janata Dal}}&quot;|
|-
| [[കർണാടക നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|കർണാടക]]
| [[File:Blank.svg|90x90px]]&lt;!-- Do not use image placeholders per WP:IPH --&gt;
| [[ചാലവാടി നാരായണസ്വാമി]]
| [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[മഹാരാഷ്ട്ര നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മഹാരാഷ്ട്ര]]
|[[File:Blank.svg|90x90px]]&lt;!-- Do not use image placeholders per WP:IPH --&gt;
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[തെലങ്കാന നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|തെലങ്കാന]]
| [[File:Madhusudhanachary.jpg|113x113px]]
| [[എസ്. മധുസൂദന ചാരി]]
| [[ഭാരത് രാഷ്ട്ര സമിതി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharat Rashtra Samithi}}|
|-
| [[ഉത്തരപ്രദേശ് നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഉത്തരപ്രദേശ്]]
|
| [[ലാൽ ബിഹാരി യാദവ് (ഉത്തരപ്രദേശ് രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകൻ)|ലാൽ ബിഹാരി യാദവ്]]
| [[സമാജ്‌വാദി പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Samajwadi Party}}&quot;|
|}
===സംസ്ഥാന നിയമസഭകൾ===
ഇത് [[നിയമസഭ|ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളുടെയും നിയമസഭകളിലെ]] നിലവിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണ്:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sansad.in/|title=Digital Sansad|website=Digital Sansad}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! സംസ്ഥാനം/കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം
!ചിത്രം
! പേര്
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | പാർട്ടി
|-
| [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]]
|rowspan=2 colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[അരുണാചൽ പ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|അരുണാചൽ പ്രദേശ്]]
|-
| [[അസം നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|അസം]]
| [[File:Leader of the Opposition, Shri Debabrata Saikia in Prime Minister’s Office.jpg|75px]]
| [[ദേബബ്രത സൈകിയ]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ബിഹാർ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ബിഹാർ]]
| [[File:Tejaswi Yadav 2023.jpg|75px]]
| [[തേജസ്വി യാദവ്]]
| rowspan=&quot;1&quot; |[[രാഷ്ട്രീയ ജനതാ ദൾ]]
| rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Rashtriya Janata Dal}}&quot; |
|-
| [[ഛത്തീസ്ഗഢ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഛത്തീസ്ഗഢ്]]
| [[File:Charan Das Mahant.jpg|100x100px]]
| [[ചരണ് ദാസ് മഹന്ത്]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഡൽഹി നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഡൽഹി]]
| [[File:Atishi.jpg|75px]]
| [[ആതിഷി മർലേന]]
| rowspan=&quot;1&quot; |[[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]]
| rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Aam Aadmi Party}}&quot; |
|-
| [[ഗോവ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഗോവ]]
| [[File:Yuri Alemao during Chieftains Martyrs Day at Cuncolim.jpg|75px]]
| [[യൂരി അലമാവോ]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഗുജറാത്ത് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഗുജറാത്ത്]]
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[ഹരിയാന നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഹരിയാന]]
| [[File:Bhupinder Singh Hooda in WEF, 2010.jpg|75 px]]
| [[ഭൂപീന്ദർ സിങ് ഹൂഡ]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color:{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]]
| [[File:The Chief Minister of Himachal Pradesh, Shri Jai Ram Thakur calling on the Union Minister for Human Resource Development, Shri Prakash Javadekar, in New Delhi on September 06, 2018.JPG (1).jpg|90x90px]]
 | [[ജയ് റാം താക്കൂർ]]
| rowspan=&quot;4&quot; | [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[ജമ്മു കശ്മീർ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ജമ്മു കശ്മീർ]]
| [[File:Sunil Sharma.jpg|90x90px]]
| [[സുനിൽ കുമാർ ശർമ്മ (ജമ്മു കശ്മീർ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകൻ)|സുനിൽ കുമാർ ശർമ്മ]]
|-
| [[ഝാർഖണ്ഡ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഝാർഖണ്ഡ്]]
|
| [[ബാബുലാൽ മറാണ്ടി]]
|-
| [[കർണാടക നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|കർണാടക]]
| [[File:R. Ashoka.jpg|75px]]
| [[ആർ. അശോക]]
|-
| [[കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|കേരളം]]
| [[File:Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.jpg|90x90px]]
| [[പിണറായി വിജയൻ]]
| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot;|
|-
| [[മധ്യപ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മധ്യപ്രദേശ്]]
| [[File:Umang Singhar.jpg|90x90px]]
|[[ഉമംഗ് സിംഗാർ]]
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[മഹാരാഷ്ട്ര നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മഹാരാഷ്ട്ര]]
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
|[[മണിപ്പൂർ നിയമസഭ|മണിപ്പൂർ]]
|-
| [[മേഘാലയ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മേഘാലയ]]
| [[File:Mukul Sangma 2014.jpg|75px]]
| [[മുകുൽ സാങ്മ]]
| [[തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Trinamool Congress}}&quot;|
|-
| [[മിസോറം നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മിസോറം]]
| [[File:Lalchhandama Ralte (cropped).jpg|75px]]
| [[ലാൽഛണ്ഡാമ റാൽട്ടെ]]
| [[മിസോ നാഷണൽ ഫ്രണ്ട്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Mizo National Front}}&quot;|
|-
| [[നാഗാലാൻഡ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|നാഗാലാൻഡ്]]
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[ഒഡിഷ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഒഡിഷ]]
| [[File:Naveen Patnaik.png|90x90px]]
| [[നവീൻ പട്നായിക്]]
| [[ബിജു ജനതാദൾ]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Biju Janata Dal}}&quot;|
|-
| [[പുതുച്ചേരി നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|പുതുച്ചേരി]]
|[[File:Blank.svg|90x90px]]&lt;!-- Do not use image placeholders per WP:IPH --&gt;
| [[ആർ. ശിവ]]
| [[ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}&quot;|
|-
| [[പഞ്ചാബ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|പഞ്ചാബ്]]
|[[File:Pratap Singh Bajwa.jpg|90x90px]]
| [[പ്രതാപ് സിംഗ് ബജ്വ]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[രാജസ്ഥാൻ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|രാജസ്ഥാൻ]]
| [[File:Tika Ram Jully.jpg|99x99px]]
|[[ടിക്കാ റാം ജൂല്ലി]]
|-
| [[സിക്കിം നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|സിക്കിം]]
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
|[[തമിഴ്നാട് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|തമിഴ്നാട്]]
|[[File:Udhaya.jpg|75px]]
|[[ഉദയനിധി സ്റ്റാലിൻ]]
|[[ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം]]
|style=&quot;background-color: {{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}|
|-
| [[തെലങ്കാന നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|തെലങ്കാന]]
| [[File:Kalvakuntla Chandrashekar Rao.png|92x92px]]
| [[കെ. ചന്ദ്രശേഖർ റാവു]]
| [[ഭാരത് രാഷ്ട്ര സമിതി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharat Rashtra Samithi}}|
|-
| [[ത്രിപുര നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ത്രിപുര]]
| [[File:A delegation from Tripura led by Shri Jitendra Chaudhury, MP (Lok Sabha), calling on the Union Home Minister, Shri Rajnath Singh, in New Delhi on Thursday, November 24, 2016 (cropped).jpg|91x91px]]
| [[ജിതേന്ദ്ര ചൗധരി]]
| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot;|
|-
| [[ഉത്തരാഖണ്ഡ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]]
|[[File:Yashpal Arya LOP Uttarakhand Assembly.jpg|75x75px]]
| [[യശ്പാൽ ആര്യ]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഉത്തരപ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഉത്തരപ്രദേശ്]]
|
| [[മാതാ പ്രസാദ് പാണ്ഡേയ്]]
| [[സമാജ്‌വാദി പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Samajwadi Party}}&quot;|
|-
| [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]]
| [[File:Sobhandeb Chattopadhyay - Kolkata 2023-03-29 4888.jpg|75x75px]]
| [[സോവൻദേബ് ചട്ടോപാധ്യായ്]]
| [[തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Trinamool Congress}}&quot;|
|}

== ഇതുകൂടി കാണുക ==

* [[List of current Indian governors|ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ സംസ്ഥാന ഗവർണ്ണർമാരുടെ പട്ടിക]]
* [[List of current Indian chief ministers|ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക]]

== അവലംബം ==
{{Reflist}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പട്ടികകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ| ]]</text>
      <sha1>9uvav3761wbnf8grrj1l7zxfv2u5hz7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619732</id>
      <parentid>4619731</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T03:19:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4619732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19310" sha1="2ow93kapuonhs1tvmo76a6rbgzram14" xml:space="preserve">{{PU|List of current Indian leaders of the Opposition}}
[[File:State- and union territory-level parties.svg|thumb|250x250px|ഇന്ത്യയിൽ ഭരണത്തിലിരിക്കുന്ന പാർട്ടികൾ
{{legend|#808080|രാഷ്ട്രപതി ഭരണം (1)}}
{{legend|#ffa900|ബിജെപി (12)}}
{{legend|#ffc969|ബിജെപിയുമായി ചേർന്നുള്ള കൂട്ടുകക്ഷി ഭരണം (6)}}
{{legend|#7babff|കോൺഗ്രസ് (5)}}
{{legend|#aceae7|കോൺഗ്രസ്സുമായി ചേർന്നുള്ള കൂട്ടുകക്ഷി ഭരണം (1)}}
{{legend|#dd5858|മറ്റുള്ള പാർട്ടികൾ (എഎപി, എഐടിസി, ബിജെഡി, സിപിഐ (എം), വൈഎസ്ആർ കോൺഗ്രസ്, ടിആർഎസ്) (6)}}]]

== ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ് ==
[[Parliament of India|ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിലെ]] ഇപ്പോഴത്തെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണിത്:
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!rowspan=2|ചിത്രം
!rowspan=2|പേര്
!rowspan=2|തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട മണ്ഡലം
!colspan=3|കാലാവധി
!rowspan=2 colspan=2|രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടി
|-
!ചുമതലയേറ്റത്
!പദവി ഒഴിഞ്ഞത്
!പദവിക്കാലം
|-
!colspan=8|[[രാജ്യസഭ]]
|-
|[[File:Mallikarjun Kharge briefing the media after presenting the Interim Railway Budget 2014-15 in New Delhi (cropped).jpg|107x107px]]
|[[മല്ലികാർജുൻ ഖാർഗെ]]
|[[കർണാടക]]
|16 ഫെബ്രുവരി 2021
|''നിലവിൽ തുടരുന്നു''
|{{age in years and days|2021|02|16}}
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|-
!colspan=8|[[ലോക്സഭ]]
|-
|[[File:Rahul Gandhi.png|frameless|82x82px]]
|[[രാഹുൽ ഗാന്ധി]]
|[[റായ്ബറേലി|റായ് ബറേലി]]
|9 ജൂൺ 2024
|''നിലവിൽ തുടരുന്നു'' 
|{{age in years and days|2024|06|09}}
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|}

==സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങളുടെയും നിയമസഭകൾ==
===സംസ്ഥാന ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിൽ===
ഇത് [[ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിൽ|ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിലുകളിലെ]] നിലവിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണ്:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! സംസ്ഥാനം
!ചിത്രം
! പേര്
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | പാർട്ടി
|-
| [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ് നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]]
|[[File:Botsa Satyanarayana.png|75x75px]]
| ബോത്സ സത്യനാരായണ
| [[വൈ.എസ്.ആർ. കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|YSR Congress Party}}&quot;|
|-
| [[ബിഹാർ നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ബിഹാർ]]
| [[File:Rabri Devi presenting a cheque for Rs. 10 crore on behalf of the State Government to the Prime Minister, Dr. Manmohan Singh for the Prime Minister's National Relief Fund, in New Delhi on January 04, 2005 (cropped).jpg|94x94px]]
| [[റാബ്രി ദേവി]]
| [[രാഷ്ട്രീയ ജനതാ ദൾ]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Rashtriya Janata Dal}}&quot;|
|-
| [[കർണാടക നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|കർണാടക]]
| [[File:Blank.svg|90x90px]]&lt;!-- Do not use image placeholders per WP:IPH --&gt;
| ചാലവാടി നാരായണസ്വാമി
| [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[മഹാരാഷ്ട്ര നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മഹാരാഷ്ട്ര]]
|[[File:Blank.svg|90x90px]]&lt;!-- Do not use image placeholders per WP:IPH --&gt;
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[തെലങ്കാന നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|തെലങ്കാന]]
| [[File:Madhusudhanachary.jpg|113x113px]]
| എസ്. മധുസൂദന ചാരി
| [[ഭാരത് രാഷ്ട്ര സമിതി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharat Rashtra Samithi}}|
|-
| [[ഉത്തരപ്രദേശ് നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഉത്തരപ്രദേശ്]]
|
| ലാൽ ബിഹാരി യാദവ്
| [[സമാജ്‌വാദി പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Samajwadi Party}}&quot;|
|}
===സംസ്ഥാന നിയമസഭകൾ===
ഇത് [[നിയമസഭ|ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളുടെയും നിയമസഭകളിലെ]] നിലവിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണ്:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sansad.in/|title=Digital Sansad|website=Digital Sansad}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! സംസ്ഥാനം/കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം
!ചിത്രം
! പേര്
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | പാർട്ടി
|-
| [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]]
|rowspan=2 colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[അരുണാചൽ പ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|അരുണാചൽ പ്രദേശ്]]
|-
| [[അസം നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|അസം]]
| [[File:Leader of the Opposition, Shri Debabrata Saikia in Prime Minister’s Office.jpg|75px]]
| [[ദേബബ്രത സൈകിയ]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ബിഹാർ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ബിഹാർ]]
| [[File:Tejaswi Yadav 2023.jpg|75px]]
| [[തേജസ്വി യാദവ്]]
| rowspan=&quot;1&quot; |[[രാഷ്ട്രീയ ജനതാ ദൾ]]
| rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Rashtriya Janata Dal}}&quot; |
|-
| [[ഛത്തീസ്ഗഢ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഛത്തീസ്ഗഢ്]]
| [[File:Charan Das Mahant.jpg|100x100px]]
| [[ചരണ് ദാസ് മഹന്ത്]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഡൽഹി നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഡൽഹി]]
| [[File:Atishi.jpg|75px]]
| [[ആതിഷി മർലേന]]
| rowspan=&quot;1&quot; |[[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]]
| rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Aam Aadmi Party}}&quot; |
|-
| [[ഗോവ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഗോവ]]
| [[File:Yuri Alemao during Chieftains Martyrs Day at Cuncolim.jpg|75px]]
| [[യൂരി അലമാവോ]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഗുജറാത്ത് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഗുജറാത്ത്]]
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[ഹരിയാന നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഹരിയാന]]
| [[File:Bhupinder Singh Hooda in WEF, 2010.jpg|75 px]]
| [[ഭൂപീന്ദർ സിങ് ഹൂഡ]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color:{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]]
| [[File:The Chief Minister of Himachal Pradesh, Shri Jai Ram Thakur calling on the Union Minister for Human Resource Development, Shri Prakash Javadekar, in New Delhi on September 06, 2018.JPG (1).jpg|90x90px]]
 | [[ജയ് റാം താക്കൂർ]]
| rowspan=&quot;4&quot; | [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[ജമ്മു കശ്മീർ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ജമ്മു കശ്മീർ]]
| [[File:Sunil Sharma.jpg|90x90px]]
| [[സുനിൽ കുമാർ ശർമ്മ (ജമ്മു കശ്മീർ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകൻ)|സുനിൽ കുമാർ ശർമ്മ]]
|-
| [[ഝാർഖണ്ഡ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഝാർഖണ്ഡ്]]
|
| [[ബാബുലാൽ മറാണ്ടി]]
|-
| [[കർണാടക നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|കർണാടക]]
| [[File:R. Ashoka.jpg|75px]]
| [[ആർ. അശോക]]
|-
| [[കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|കേരളം]]
| [[File:Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.jpg|90x90px]]
| [[പിണറായി വിജയൻ]]
| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot;|
|-
| [[മധ്യപ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മധ്യപ്രദേശ്]]
| [[File:Umang Singhar.jpg|90x90px]]
|[[ഉമംഗ് സിംഗാർ]]
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[മഹാരാഷ്ട്ര നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മഹാരാഷ്ട്ര]]
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
|[[മണിപ്പൂർ നിയമസഭ|മണിപ്പൂർ]]
|-
| [[മേഘാലയ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മേഘാലയ]]
| [[File:Mukul Sangma 2014.jpg|75px]]
| [[മുകുൽ സാങ്മ]]
| [[തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Trinamool Congress}}&quot;|
|-
| [[മിസോറം നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മിസോറം]]
| [[File:Lalchhandama Ralte (cropped).jpg|75px]]
| [[ലാൽഛണ്ഡാമ റാൽട്ടെ]]
| [[മിസോ നാഷണൽ ഫ്രണ്ട്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Mizo National Front}}&quot;|
|-
| [[നാഗാലാൻഡ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|നാഗാലാൻഡ്]]
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[ഒഡിഷ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഒഡിഷ]]
| [[File:Naveen Patnaik.png|90x90px]]
| [[നവീൻ പട്നായിക്]]
| [[ബിജു ജനതാദൾ]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Biju Janata Dal}}&quot;|
|-
| [[പുതുച്ചേരി നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|പുതുച്ചേരി]]
|[[File:Blank.svg|90x90px]]&lt;!-- Do not use image placeholders per WP:IPH --&gt;
| [[ആർ. ശിവ]]
| [[ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}&quot;|
|-
| [[പഞ്ചാബ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|പഞ്ചാബ്]]
|[[File:Pratap Singh Bajwa.jpg|90x90px]]
| [[പ്രതാപ് സിംഗ് ബജ്വ]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[രാജസ്ഥാൻ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|രാജസ്ഥാൻ]]
| [[File:Tika Ram Jully.jpg|99x99px]]
|[[ടിക്കാ റാം ജൂല്ലി]]
|-
| [[സിക്കിം നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|സിക്കിം]]
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
|[[തമിഴ്നാട് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|തമിഴ്നാട്]]
|[[File:Udhaya.jpg|75px]]
|[[ഉദയനിധി സ്റ്റാലിൻ]]
|[[ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം]]
|style=&quot;background-color: {{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}|
|-
| [[തെലങ്കാന നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|തെലങ്കാന]]
| [[File:Kalvakuntla Chandrashekar Rao.png|92x92px]]
| [[കെ. ചന്ദ്രശേഖർ റാവു]]
| [[ഭാരത് രാഷ്ട്ര സമിതി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharat Rashtra Samithi}}|
|-
| [[ത്രിപുര നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ത്രിപുര]]
| [[File:A delegation from Tripura led by Shri Jitendra Chaudhury, MP (Lok Sabha), calling on the Union Home Minister, Shri Rajnath Singh, in New Delhi on Thursday, November 24, 2016 (cropped).jpg|91x91px]]
| [[ജിതേന്ദ്ര ചൗധരി]]
| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot;|
|-
| [[ഉത്തരാഖണ്ഡ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]]
|[[File:Yashpal Arya LOP Uttarakhand Assembly.jpg|75x75px]]
| [[യശ്പാൽ ആര്യ]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഉത്തരപ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഉത്തരപ്രദേശ്]]
|
| [[മാതാ പ്രസാദ് പാണ്ഡേയ്]]
| [[സമാജ്‌വാദി പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Samajwadi Party}}&quot;|
|-
| [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]]
| [[File:Sobhandeb Chattopadhyay - Kolkata 2023-03-29 4888.jpg|75x75px]]
| [[സോവൻദേബ് ചട്ടോപാധ്യായ്]]
| [[തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Trinamool Congress}}&quot;|
|}

== ഇതുകൂടി കാണുക ==

* [[List of current Indian governors|ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ സംസ്ഥാന ഗവർണ്ണർമാരുടെ പട്ടിക]]
* [[List of current Indian chief ministers|ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക]]

== അവലംബം ==
{{Reflist}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പട്ടികകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ| ]]</text>
      <sha1>2ow93kapuonhs1tvmo76a6rbgzram14</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619733</id>
      <parentid>4619732</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T03:23:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4619733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19103" sha1="9plcnsozaz6asfij7v4a02qn01unpym" xml:space="preserve">{{PU|List of current Indian leaders of the Opposition}}
[[File:State- and union territory-level parties.svg|thumb|250x250px|ഇന്ത്യയിൽ ഭരണത്തിലിരിക്കുന്ന പാർട്ടികൾ
{{legend|#808080|രാഷ്ട്രപതി ഭരണം (1)}}
{{legend|#ffa900|ബിജെപി (12)}}
{{legend|#ffc969|ബിജെപിയുമായി ചേർന്നുള്ള കൂട്ടുകക്ഷി ഭരണം (6)}}
{{legend|#7babff|കോൺഗ്രസ് (5)}}
{{legend|#aceae7|കോൺഗ്രസ്സുമായി ചേർന്നുള്ള കൂട്ടുകക്ഷി ഭരണം (1)}}
{{legend|#dd5858|മറ്റുള്ള പാർട്ടികൾ (എഎപി, എഐടിസി, ബിജെഡി, സിപിഐ (എം), വൈഎസ്ആർ കോൺഗ്രസ്, ടിആർഎസ്) (6)}}]]

== ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ് ==
[[Parliament of India|ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിലെ]] ഇപ്പോഴത്തെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണിത്:
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!rowspan=2|ചിത്രം
!rowspan=2|പേര്
!rowspan=2|തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട മണ്ഡലം
!colspan=3|കാലാവധി
!rowspan=2 colspan=2|രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടി
|-
!ചുമതലയേറ്റത്
!പദവി ഒഴിഞ്ഞത്
!പദവിക്കാലം
|-
!colspan=8|[[രാജ്യസഭ]]
|-
|[[File:Mallikarjun Kharge briefing the media after presenting the Interim Railway Budget 2014-15 in New Delhi (cropped).jpg|107x107px]]
|[[മല്ലികാർജുൻ ഖാർഗെ]]
|[[കർണാടക]]
|16 ഫെബ്രുവരി 2021
|''നിലവിൽ തുടരുന്നു''
|{{age in years and days|2021|02|16}}
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|-
!colspan=8|[[ലോക്സഭ]]
|-
|[[File:Rahul Gandhi.png|frameless|82x82px]]
|[[രാഹുൽ ഗാന്ധി]]
|[[റായ്ബറേലി|റായ് ബറേലി]]
|9 ജൂൺ 2024
|''നിലവിൽ തുടരുന്നു'' 
|{{age in years and days|2024|06|09}}
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|}

==സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങളുടെയും നിയമസഭകൾ==
===സംസ്ഥാന ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിൽ===
ഇത് [[ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിൽ|ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിലുകളിലെ]] നിലവിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണ്:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! സംസ്ഥാനം
!ചിത്രം
! പേര്
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | പാർട്ടി
|-
| [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ് നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]]
|[[File:Botsa Satyanarayana.png|75x75px]]
| ബോത്സ സത്യനാരായണ
| [[വൈ.എസ്.ആർ. കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|YSR Congress Party}}&quot;|
|-
| [[ബിഹാർ നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ബിഹാർ]]
| [[File:Rabri Devi presenting a cheque for Rs. 10 crore on behalf of the State Government to the Prime Minister, Dr. Manmohan Singh for the Prime Minister's National Relief Fund, in New Delhi on January 04, 2005 (cropped).jpg|94x94px]]
| [[റാബ്രി ദേവി]]
| [[രാഷ്ട്രീയ ജനതാ ദൾ]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Rashtriya Janata Dal}}&quot;|
|-
| [[കർണാടക നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|കർണാടക]]
| [[File:Blank.svg|90x90px]]&lt;!-- Do not use image placeholders per WP:IPH --&gt;
| ചാലവാടി നാരായണസ്വാമി
| [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[മഹാരാഷ്ട്ര നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മഹാരാഷ്ട്ര]]
|[[File:Blank.svg|90x90px]]&lt;!-- Do not use image placeholders per WP:IPH --&gt;
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[തെലങ്കാന നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|തെലങ്കാന]]
| [[File:Madhusudhanachary.jpg|113x113px]]
| എസ്. മധുസൂദന ചാരി
| [[ഭാരത് രാഷ്ട്ര സമിതി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharat Rashtra Samithi}}|
|-
| [[ഉത്തരപ്രദേശ് നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഉത്തരപ്രദേശ്]]
|
| ലാൽ ബിഹാരി യാദവ്
| [[സമാജ്‌വാദി പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Samajwadi Party}}&quot;|
|}
===സംസ്ഥാന നിയമസഭകൾ===
ഇത് [[നിയമസഭ|ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളുടെയും നിയമസഭകളിലെ]] നിലവിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണ്:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sansad.in/|title=Digital Sansad|website=Digital Sansad}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! സംസ്ഥാനം/കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം
!ചിത്രം
! പേര്
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | പാർട്ടി
|-
| [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]]
|rowspan=2 colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[അരുണാചൽ പ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|അരുണാചൽ പ്രദേശ്]]
|-
| [[അസം നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|അസം]]
| [[File:Leader of the Opposition, Shri Debabrata Saikia in Prime Minister’s Office.jpg|75px]]
| ദേബബ്രത സൈകിയ
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ബിഹാർ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ബിഹാർ]]
| [[File:Tejaswi Yadav 2023.jpg|75px]]
| [[തേജസ്വി യാദവ്]]
| rowspan=&quot;1&quot; |[[രാഷ്ട്രീയ ജനതാ ദൾ]]
| rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Rashtriya Janata Dal}}&quot; |
|-
| [[ഛത്തീസ്ഗഢ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഛത്തീസ്ഗഢ്]]
| [[File:Charan Das Mahant.jpg|100x100px]]
| ചരണ് ദാസ് മഹന്ത്
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഡൽഹി നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഡൽഹി]]
| [[File:Atishi.jpg|75px]]
| [[ആതിഷി മർലേന]]
| rowspan=&quot;1&quot; |[[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]]
| rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Aam Aadmi Party}}&quot; |
|-
| [[ഗോവ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഗോവ]]
| [[File:Yuri Alemao during Chieftains Martyrs Day at Cuncolim.jpg|75px]]
| യൂരി അലമാവോ
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഗുജറാത്ത് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഗുജറാത്ത്]]
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[ഹരിയാന നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഹരിയാന]]
| [[File:Bhupinder Singh Hooda in WEF, 2010.jpg|75 px]]
| [[ഭൂപീന്ദർ സിങ് ഹൂഡ]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color:{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]]
| [[File:The Chief Minister of Himachal Pradesh, Shri Jai Ram Thakur calling on the Union Minister for Human Resource Development, Shri Prakash Javadekar, in New Delhi on September 06, 2018.JPG (1).jpg|90x90px]]
 | ജയ് റാം താക്കൂർ
| rowspan=&quot;4&quot; | [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[ജമ്മു കശ്മീർ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ജമ്മു കശ്മീർ]]
| [[File:Sunil Sharma.jpg|90x90px]]
| സുനിൽ കുമാർ ശർമ്മ
|-
| [[ഝാർഖണ്ഡ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഝാർഖണ്ഡ്]]
|
| [[ബാബുലാൽ മറാണ്ടി]]
|-
| [[കർണാടക നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|കർണാടക]]
| [[File:R. Ashoka.jpg|75px]]
| ആർ. അശോക
|-
| [[കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|കേരളം]]
| [[File:Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.jpg|90x90px]]
| [[പിണറായി വിജയൻ]]
| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot;|
|-
| [[മധ്യപ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മധ്യപ്രദേശ്]]
| [[File:Umang Singhar.jpg|90x90px]]
|ഉമംഗ് സിംഗാർ
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[മഹാരാഷ്ട്ര നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മഹാരാഷ്ട്ര]]
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
|[[മണിപ്പൂർ നിയമസഭ|മണിപ്പൂർ]]
|-
| [[മേഘാലയ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മേഘാലയ]]
| [[File:Mukul Sangma 2014.jpg|75px]]
| മുകുൽ സാങ്മ
| [[തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Trinamool Congress}}&quot;|
|-
| [[മിസോറം നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മിസോറം]]
| [[File:Lalchhandama Ralte (cropped).jpg|75px]]
| ലാൽഛണ്ഡാമ റാൽട്ടെ
| [[മിസോ നാഷണൽ ഫ്രണ്ട്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Mizo National Front}}&quot;|
|-
| [[നാഗാലാൻഡ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|നാഗാലാൻഡ്]]
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[ഒഡിഷ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഒഡിഷ]]
| [[File:Naveen Patnaik.png|90x90px]]
| [[നവീൻ പട്നായിക്]]
| [[ബിജു ജനതാദൾ]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Biju Janata Dal}}&quot;|
|-
| [[പുതുച്ചേരി നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|പുതുച്ചേരി]]
|[[File:Blank.svg|90x90px]]&lt;!-- Do not use image placeholders per WP:IPH --&gt;
| ആർ. ശിവ
| [[ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}&quot;|
|-
| [[പഞ്ചാബ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|പഞ്ചാബ്]]
|[[File:Pratap Singh Bajwa.jpg|90x90px]]
| പ്രതാപ് സിംഗ് ബജ്വ
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[രാജസ്ഥാൻ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|രാജസ്ഥാൻ]]
| [[File:Tika Ram Jully.jpg|99x99px]]
|ടിക്കാ റാം ജൂല്ലി
|-
| [[സിക്കിം നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|സിക്കിം]]
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
|[[തമിഴ്നാട് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|തമിഴ്നാട്]]
|[[File:Udhaya.jpg|75px]]
|[[ഉദയനിധി സ്റ്റാലിൻ]]
|[[ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം]]
|style=&quot;background-color: {{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}|
|-
| [[തെലങ്കാന നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|തെലങ്കാന]]
| [[File:Kalvakuntla Chandrashekar Rao.png|92x92px]]
| [[കെ. ചന്ദ്രശേഖർ റാവു]]
| [[ഭാരത് രാഷ്ട്ര സമിതി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharat Rashtra Samithi}}|
|-
| [[ത്രിപുര നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ത്രിപുര]]
| [[File:A delegation from Tripura led by Shri Jitendra Chaudhury, MP (Lok Sabha), calling on the Union Home Minister, Shri Rajnath Singh, in New Delhi on Thursday, November 24, 2016 (cropped).jpg|91x91px]]
| ജിതേന്ദ്ര ചൗധരി
| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot;|
|-
| [[ഉത്തരാഖണ്ഡ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]]
|[[File:Yashpal Arya LOP Uttarakhand Assembly.jpg|75x75px]]
| യശ്പാൽ ആര്യ
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഉത്തരപ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഉത്തരപ്രദേശ്]]
|
| മാതാ പ്രസാദ് പാണ്ഡേയ്
| [[സമാജ്‌വാദി പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Samajwadi Party}}&quot;|
|-
| [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]]
| [[File:Sobhandeb Chattopadhyay - Kolkata 2023-03-29 4888.jpg|75x75px]]
| സോവൻദേബ് ചട്ടോപാധ്യായ്
| [[തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Trinamool Congress}}&quot;|
|}

== ഇതുകൂടി കാണുക ==

* [[List of current Indian governors|ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ സംസ്ഥാന ഗവർണ്ണർമാരുടെ പട്ടിക]]
* [[List of current Indian chief ministers|ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക]]

== അവലംബം ==
{{Reflist}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പട്ടികകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ| ]]</text>
      <sha1>9plcnsozaz6asfij7v4a02qn01unpym</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619783</id>
      <parentid>4619733</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T07:15:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <origin>4619783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19234" sha1="q553arhcjtiq3rpjqe9s2mcwii4ed2o" xml:space="preserve">{{PU|List of current Indian leaders of the Opposition}}
[[File:State- and union territory-level parties.svg|thumb|250x250px|ഇന്ത്യയിൽ ഭരണത്തിലിരിക്കുന്ന പാർട്ടികൾ
{{legend|#808080|രാഷ്ട്രപതി ഭരണം (1)}}
{{legend|#ffa900|ബിജെപി (12)}}
{{legend|#ffc969|ബിജെപിയുമായി ചേർന്നുള്ള കൂട്ടുകക്ഷി ഭരണം (6)}}
{{legend|#7babff|കോൺഗ്രസ് (5)}}
{{legend|#aceae7|കോൺഗ്രസ്സുമായി ചേർന്നുള്ള കൂട്ടുകക്ഷി ഭരണം (1)}}
{{legend|#dd5858|മറ്റുള്ള പാർട്ടികൾ (എഎപി, എഐടിസി, ബിജെഡി, സിപിഐ (എം), വൈഎസ്ആർ കോൺഗ്രസ്, ടിആർഎസ്) (6)}}]]

== ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ് ==
[[Parliament of India|ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിലെ]] ഇപ്പോഴത്തെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണിത്:
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!rowspan=2|ചിത്രം
!rowspan=2|പേര്
!rowspan=2|തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട മണ്ഡലം
!colspan=3|കാലാവധി
!rowspan=2 colspan=2|രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടി
|-
!ചുമതലയേറ്റത്
!പദവി ഒഴിഞ്ഞത്
!പദവിക്കാലം
|-
!colspan=8|[[രാജ്യസഭ]]
|-
|[[File:Mallikarjun Kharge briefing the media after presenting the Interim Railway Budget 2014-15 in New Delhi (cropped).jpg|107x107px]]
|[[മല്ലികാർജുൻ ഖാർഗെ]]
|[[കർണാടക]]
|16 ഫെബ്രുവരി 2021
|''നിലവിൽ തുടരുന്നു''
|{{age in years and days|2021|02|16}}
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|-
!colspan=8|[[ലോക്സഭ]]
|-
|[[File:Rahul Gandhi.png|frameless|82x82px]]
|[[രാഹുൽ ഗാന്ധി]]
|[[റായ്ബറേലി|റായ് ബറേലി]]
|9 ജൂൺ 2024
|''നിലവിൽ തുടരുന്നു'' 
|{{age in years and days|2024|06|09}}
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|}

==സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങളുടെയും നിയമസഭകൾ==
===സംസ്ഥാന ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിൽ===
ഇത് [[ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിൽ|ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിലുകളിലെ]] നിലവിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണ്:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! സംസ്ഥാനം
!ചിത്രം
! പേര്
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | പാർട്ടി
|-
| [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ് നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]]
|[[File:Botsa Satyanarayana.png|75x75px]]
| ബോത്സ സത്യനാരായണ
| [[വൈ.എസ്.ആർ. കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|YSR Congress Party}}&quot;|
|-
| [[ബിഹാർ നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ബിഹാർ]]
| [[File:Rabri Devi presenting a cheque for Rs. 10 crore on behalf of the State Government to the Prime Minister, Dr. Manmohan Singh for the Prime Minister's National Relief Fund, in New Delhi on January 04, 2005 (cropped).jpg|94x94px]]
| [[റാബ്രി ദേവി]]
| [[രാഷ്ട്രീയ ജനതാ ദൾ]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Rashtriya Janata Dal}}&quot;|
|-
| [[കർണാടക നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|കർണാടക]]
| [[File:Blank.svg|90x90px]]&lt;!-- Do not use image placeholders per WP:IPH --&gt;
| ചാലവാടി നാരായണസ്വാമി
| [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[മഹാരാഷ്ട്ര നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മഹാരാഷ്ട്ര]]
|[[File:Blank.svg|90x90px]]&lt;!-- Do not use image placeholders per WP:IPH --&gt;
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[തെലങ്കാന നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|തെലങ്കാന]]
| [[File:Madhusudhanachary.jpg|113x113px]]
| എസ്. മധുസൂദന ചാരി
| [[ഭാരത് രാഷ്ട്ര സമിതി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharat Rashtra Samithi}}|
|-
| [[ഉത്തരപ്രദേശ് നിയമസഭാ പരിഷത്തിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഉത്തരപ്രദേശ്]]
|
| ലാൽ ബിഹാരി യാദവ്
| [[സമാജ്‌വാദി പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Samajwadi Party}}&quot;|
|}
===സംസ്ഥാന നിയമസഭകൾ===
ഇത് [[നിയമസഭ|ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളുടെയും നിയമസഭകളിലെ]] നിലവിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടികയാണ്:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sansad.in/|title=Digital Sansad|website=Digital Sansad}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! സംസ്ഥാനം/കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം
!ചിത്രം
! പേര്
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | പാർട്ടി
|-
| [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]]
|rowspan=2 colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[അരുണാചൽ പ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|അരുണാചൽ പ്രദേശ്]]
|-
| [[അസം നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|അസം]]
| [[File:Leader of the Opposition, Shri Debabrata Saikia in Prime Minister’s Office.jpg|75px]]
| ദേബബ്രത സൈകിയ
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ബിഹാർ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ബിഹാർ]]
| [[File:Tejaswi Yadav 2023.jpg|75px]]
| [[തേജസ്വി യാദവ്]]
| rowspan=&quot;1&quot; |[[രാഷ്ട്രീയ ജനതാ ദൾ]]
| rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Rashtriya Janata Dal}}&quot; |
|-
| [[ഛത്തീസ്ഗഢ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഛത്തീസ്ഗഢ്]]
| [[File:Charan Das Mahant.jpg|100x100px]]
| ചരണ് ദാസ് മഹന്ത്
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഡൽഹി നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഡൽഹി]]
| [[File:Atishi.jpg|75px]]
| [[ആതിഷി മർലേന]]
| rowspan=&quot;1&quot; |[[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]]
| rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Aam Aadmi Party}}&quot; |
|-
| [[ഗോവ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഗോവ]]
| [[File:Yuri Alemao during Chieftains Martyrs Day at Cuncolim.jpg|75px]]
| യൂരി അലമാവോ
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഗുജറാത്ത് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഗുജറാത്ത്]]
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[ഹരിയാന നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഹരിയാന]]
| [[File:Bhupinder Singh Hooda in WEF, 2010.jpg|75 px]]
| [[ഭൂപീന്ദർ സിങ് ഹൂഡ]]
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color:{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]]
| [[File:The Chief Minister of Himachal Pradesh, Shri Jai Ram Thakur calling on the Union Minister for Human Resource Development, Shri Prakash Javadekar, in New Delhi on September 06, 2018.JPG (1).jpg|90x90px]]
 | ജയ് റാം താക്കൂർ
| rowspan=&quot;4&quot; | [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|-
| [[ജമ്മു കശ്മീർ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ജമ്മു കശ്മീർ]]
| [[File:Sunil Sharma.jpg|90x90px]]
| സുനിൽ കുമാർ ശർമ്മ
|-
| [[ഝാർഖണ്ഡ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഝാർഖണ്ഡ്]]
|
| [[ബാബുലാൽ മറാണ്ടി]]
|-
| [[കർണാടക നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|കർണാടക]]
| [[File:R. Ashoka.jpg|75px]]
| ആർ. അശോക
|-
| [[കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|കേരളം]]
| [[File:Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.jpg|90x90px]]
| [[പിണറായി വിജയൻ]]
| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot;|
|-
| [[മധ്യപ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മധ്യപ്രദേശ്]]
| [[File:Umang Singhar.jpg|90x90px]]
|ഉമംഗ് സിംഗാർ
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[മഹാരാഷ്ട്ര നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മഹാരാഷ്ട്ര]]
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
|[[മണിപ്പൂർ നിയമസഭ|മണിപ്പൂർ]]
|-
| [[മേഘാലയ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മേഘാലയ]]
| [[File:Mukul Sangma 2014.jpg|75px]]
| മുകുൽ സാങ്മ
| [[തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Trinamool Congress}}&quot;|
|-
| [[മിസോറം നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|മിസോറം]]
| [[File:Lalchhandama Ralte (cropped).jpg|75px]]
| ലാൽഛണ്ഡാമ റാൽട്ടെ
| [[മിസോ നാഷണൽ ഫ്രണ്ട്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Mizo National Front}}&quot;|
|-
| [[നാഗാലാൻഡ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|നാഗാലാൻഡ്]]
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
| [[ഒഡിഷ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഒഡിഷ]]
| [[File:Naveen Patnaik.png|90x90px]]
| [[നവീൻ പട്നായിക്]]
| [[ബിജു ജനതാദൾ]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Biju Janata Dal}}&quot;|
|-
| [[പുതുച്ചേരി നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|പുതുച്ചേരി]]
|[[File:Blank.svg|90x90px]]&lt;!-- Do not use image placeholders per WP:IPH --&gt;
| ആർ. ശിവ
| [[ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}&quot;|
|-
| [[പഞ്ചാബ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|പഞ്ചാബ്]]
|[[File:Pratap Singh Bajwa.jpg|90x90px]]
| പ്രതാപ് സിംഗ് ബജ്വ
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[രാജസ്ഥാൻ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|രാജസ്ഥാൻ]]
| [[File:Tika Ram Jully.jpg|99x99px]]
|ടിക്കാ റാം ജൂല്ലി
|-
| [[സിക്കിം നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|സിക്കിം]]
| colspan=&quot;4&quot; |{{center|''ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു&lt;br /&gt;{{small|(കുറഞ്ഞത് 10% സീറ്റുകളുള്ള പ്രതിപക്ഷമില്ല)}}''}}
|-
|[[തമിഴ്നാട് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|തമിഴ്നാട്]]
|[[File:Udhaya.jpg|75px]]
|[[ഉദയനിധി സ്റ്റാലിൻ]]
|[[ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം]]
|style=&quot;background-color: {{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}|
|-
| [[തെലങ്കാന നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|തെലങ്കാന]]
| [[File:Kalvakuntla Chandrashekar Rao.png|92x92px]]
| [[കെ. ചന്ദ്രശേഖർ റാവു]]
| [[ഭാരത് രാഷ്ട്ര സമിതി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharat Rashtra Samithi}}|
|-
| [[ത്രിപുര നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ത്രിപുര]]
| [[File:A delegation from Tripura led by Shri Jitendra Chaudhury, MP (Lok Sabha), calling on the Union Home Minister, Shri Rajnath Singh, in New Delhi on Thursday, November 24, 2016 (cropped).jpg|91x91px]]
| ജിതേന്ദ്ര ചൗധരി
| [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot;|
|-
| [[ഉത്തരാഖണ്ഡ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]]
|[[File:Yashpal Arya LOP Uttarakhand Assembly.jpg|75x75px]]
| യശ്പാൽ ആര്യ
| [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|-
| [[ഉത്തരപ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|ഉത്തരപ്രദേശ്]]
|
| മാതാ പ്രസാദ് പാണ്ഡേയ്
| [[സമാജ്‌വാദി പാർട്ടി]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Samajwadi Party}}&quot;|
|-
| [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]]
| [[File:Sobhandeb Chattopadhyay - Kolkata 2023-03-29 4888.jpg|75x75px]]
| സോവൻദേബ് ചട്ടോപാധ്യായ്
| [[തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Trinamool Congress}}&quot;|
|}

== ഇതുകൂടി കാണുക ==

* [[List of current Indian governors|ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ സംസ്ഥാന ഗവർണ്ണർമാരുടെ പട്ടിക]]
* [[List of current Indian chief ministers|ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക]]
* [[കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക]]

== അവലംബം ==
{{Reflist}}

[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പട്ടികകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ| ]]</text>
      <sha1>q553arhcjtiq3rpjqe9s2mcwii4ed2o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മതരാഹിത്യം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>389945</id>
    <revision>
      <id>4619719</id>
      <parentid>4608739</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T02:32:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27538" sha1="hnstm2kv4b8erzesum5neivxsghzo7g" xml:space="preserve">മതവിശ്വാസത്തിന്റെ അഭാവമോ,നിരാസമോ,അതിനോടൂള്ള താത്പര്യക്കുറവോ, വിദ്വേഷമോ ആണ് '''മതരാഹിത്യം'''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://onelook.com/?w=irreligion&amp;ls=a|title=''Irreligion'' as presented in 26 reference works}}&lt;/ref&gt;മതരാഹിത്യം നിർബന്ധമായും [[നിരീശ്വരവാദം|നിരീശ്വരവാദ]]പരമാകണമെന്നില്ല.ഈശ്വര വിശ്വാസത്തിലധിഷ്ടിതമായ മതരാഹിത്യവും സാധ്യമാണ്.ഉദാഹരണത്തിന്ന് 18-ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ യൂറോപ്പിൽ മതരാഹിത്യത്തിന് ഉത്തമോദാഹരണമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടത് [[ഡീയിസം|ഡീയിസ]]മാണ്.&lt;ref&gt;Campbell, Colin. 1971. ''Towards a Sociology of Irreligion''. London:McMillan p. 31.&lt;/ref&gt;

[[പ്യൂ റിസർച്ച് സെന്റർ|പ്യു റിസർച് സെന്ററിന്റെ]] 2012-ലെ ഒരു സർവേ അനുസരിച് ലോകജനസംഖ്യയുടെ ഏതാണ്ട് 16% പേർ മതരഹിതരാണ്.84%-പേരാണ് മതസഹിതജീവിതം നയിക്കുന്നത്്  .&lt;ref name=&quot;Pew Global&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-exec/|title=The Global Religious Landscape|access-date=December 18, 2012|last=Pew Forum on Religion &amp; Public Life}}&lt;/ref&gt; അവരുടെ കണക്കുകൂട്ടലനുസരിച്ച്  2050-ഓടെ മതരഹിതരായ ആളുകളുടെ എണ്ണം വൻ തോതിൽ കുറയാനാണ് സാധ്യത..&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/03/why-people-with-no-religion-are-projected-to-decline-as-a-share-of-the-worlds-population/|title=Why People With No Religion Are Projected To Decline As A Share Of The World’s Population|date=April 5, 2015|publisher=Pew Research Center|access-date=2017-10-03|archive-date=2015-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20150701075906/http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/03/why-people-with-no-religion-are-projected-to-decline-as-a-share-of-the-worlds-population/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

{| cellpadding=&quot;0&quot; class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot; autocomplete=&quot;off&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10em;&quot; | Country
! scope=&quot;col&quot; | Percentage of population&lt;br&gt;
that is non-religious
! scope=&quot;col&quot; | Date and source
|-
|[[File:Flag_of_Estonia.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Estonia}}
|70.4
|
|-
|[[File:Flag_of_the_Netherlands.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Netherlands}}
|68
|&lt;ref name=&quot;BerntsA&quot;&gt;{{Cite book
| title = God in Nederland 1966-2015
| last = Bernts
| first = Tom
| publisher = Ten Have
| date = 2016
| isbn = 9789025905248
| last2 = Berghuijs
| first2 = Joantine
}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_the_Czech_Republic.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Czech Republic}}
|67.8
|&lt;ref name=&quot;Czech Statistical Office&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.czso.cz/sldb2011/eng/redakce.nsf/i/tab_7_1_population_by_religious_belief_and_by_municipality_size_groups/$File/PVCR071_ENG.pdf|title=Population by religious belief and by municipality size groups|access-date=23 April 2012|publisher=Czech Statistical Office|archive-url=https://web.archive.org/web/20150221184947/http://www.czso.cz/sldb2011/eng/redakce.nsf/i/tab_7_1_population_by_religious_belief_and_by_municipality_size_groups/%24File/PVCR071_ENG.pdf|archive-date=21 February 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Vietnam.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Vietnam}}
|63
|&lt;ref name=&quot;dentsu&quot;&gt;[http://www2.ttcn.ne.jp/~honkawa/9460.html Dentsu Communication Institute Inc., Research Centre for Japan (2006)](ജാപ്പനീസ്)&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Denmark.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|20x20ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Denmark}}
|61
|
|-
|[[File:Flag_of_Germany.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|20x20ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Germany}}
|59
|&lt;ref&gt;[https://washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2015/04/14/map-these-are-the-worlds-least-religious-countries]&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Sweden.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Sweden}}
|54
|&lt;ref name=&quot;zuckerman&quot;&gt;{{Cite journal|url=http://pitweb.pitzer.edu/academics/wp-content/uploads/sites/38/2014/12/FAC-Zuckerman-Cambridge-Companion.pdf|title=Atheism: Contemporary Rates and Patterns|last=Zuckerman|first=Phil|journal=The Cambridge Companion to Atheism|publisher=[[Cambridge University Press]]|doi=10.1017/CCOL0521842700.004|year=2007|origyear=First printed 2006|editor-last=Martin|editor-first=Michael|series=Cambridge Companions to Philosophy, Religion and Culture|location=Cambridge, UK|pages=pp. 47-66|type=Essay collection|lccn=2006005949|access-date=2017-10-03|archive-date=2015-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905233011/http://pitweb.pitzer.edu/academics/wp-content/uploads/sites/38/2014/12/FAC-Zuckerman-Cambridge-Companion.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Albania.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|21x21ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Albania}}
|52
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71364.htm|title=Albania|access-date=2011-02-04|date=2006-09-15|publisher=State.gov}} US Department of State - International religious freedom report 2006&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.membres.lycos.fr/instantanesdalbanie/image/dossierdepresse.pdf|title=Lycos.com|website=lycos.fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20090303221342/http://www.membres.lycos.fr/instantanesdalbanie/image/dossierdepresse.pdf|archive-date=2009-03-03|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.adherents.com/Na/Na_472.html|title=Adherents.com|access-date=2011-02-04|publisher=Adherents.com|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226031151/http://www.adherents.com/Na/Na_472.html%20|url-status=dead}} Some publications&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Japan.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Japan}}
|52
|
|-
|[[File:Flag_of_Azerbaijan.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Azerbaijan}}
|51
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://redcresearch.ie/wp-content/uploads/2012/08/RED-C-press-release-Religion-and-Atheism-25-7-12.pdf|title=Global Index Of Religion and Atheism|access-date=2011-11-01|publisher=Redcresearch.ie|archive-url=https://web.archive.org/web/20121016062403/http://redcresearch.ie/wp-content/uploads/2012/08/RED-C-press-release-Religion-and-Atheism-25-7-12.pdf|archive-date=2012-10-16|url-status=dead}} Publications are taken from Gallup&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|People's Republic of China|China}}
|50.5
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.adherents.com/Na/Na_473.html|title=Adherents.com|access-date=2011-02-04|publisher=Adherents.com|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226031146/http://www.adherents.com/Na/Na_473.html%20|url-status=dead}} Some publications&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Uruguay.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Uruguay}}
| 47
|&lt;ref name=&quot;Atheism to Defeat Religion By 2038&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/nigel-barber/atheism-to-defeat-religion-by-2038_b_1565108.html|title=Atheism to Defeat Religion By 2038|access-date=17 January 2015|website=The Huffington Post}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_France.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|France}}
|44
|
|-
|[[File:Flag_of_Cuba.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Cuba}}
|44
|&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://fusiondotnet.files.wordpress.com/2015/04/fusion_cuba-poll-charts-1.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-10-03 |archive-date=2018-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181113074037/https://fusiondotnet.files.wordpress.com/2015/04/fusion_cuba-poll-charts-1.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Russia.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Russia}}
|43.8
|
|-
|[[File:Flag_of_Belarus.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Belarus}}
|43.5
|
|-
|[[File:Flag_of_South_Korea.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|South Korea}}
| 43
|&lt;ref name=&quot;koreastats&quot;&gt;According to figures compiled by the South Korean [//en.wikipedia.org/wiki/National_Statistical_Office_(South_Korea) National Statistical Office]. {{Cite web|url=http://kosis.nso.go.kr:7001/ups/chapterRetrieve.jsp?pubcode=MA&amp;seq=292&amp;pub=3|title=인구,가구/시도별 종교인구/시도별 종교인구 (2005년 인구총조사)|access-date=August 23, 2006|website=NSO online KOSIS database|archive-url=https://web.archive.org/web/20060908233718/http://kosis.nso.go.kr:7001/ups/chapterRetrieve.jsp?pubcode=MA&amp;seq=292&amp;pub=3|archive-date=September 8, 2006|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Finland.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Finland}}
| 42.9
|
|-
|[[File:Flag_of_Hungary.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Hungary}}
|42.6
|
|-
|[[File:Flag_of_Iceland.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|21x21ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Iceland}}
|42
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://redcresearch.ie/wp-content/uploads/2012/08/RED-C-press-release-Religion-and-Atheism-25-7-12.pdf|title=Archived copy|access-date=2013-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20121016062403/http://redcresearch.ie/wp-content/uploads/2012/08/RED-C-press-release-Religion-and-Atheism-25-7-12.pdf|archive-date=2012-10-16|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_New_Zealand.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|New Zealand}}
|41.9
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.stats.govt.nz/Census/2013-census/data-tables/total-by-topic.aspx|title=2013 Census totals by topic|website=stats.govt.nz|access-date=2017-10-03|archive-date=2017-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122042347/http://www.stats.govt.nz/Census/2013-census/data-tables/total-by-topic.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Latvia.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Latvia}}
|40.6
|
|-
|{{Nowrap|{{flagcountry|United Kingdom}}}}
|37.9
|&lt;ref name=&quot;ONS UK Census&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/what-is-a-census/index.html|title=UK Census|access-date=4 May 2012|year=2012|publisher=[[Office for National Statistics|ONS]]|archive-date=2012-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20120504122355/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/what-is-a-census/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/less-religious-and-more-ethnically-diverse-census-reveals-a-picture-of-britain-today-8406506.html|title=Less religious and more ethnically diverse: Census reveals a picture of Britain today|last=Philby|first=Charlotte|date=12 December 2012|work=The Independent|newspaper=The Independent|location=London}}More than one of &lt;code style=&quot;color:inherit; border:inherit; padding:inherit;&quot;&gt;&amp;#x7C;work=&lt;/code&gt; ഒപ്പം &lt;code style=&quot;color:inherit; border:inherit; padding:inherit;&quot;&gt;&amp;#x7C;newspaper=&lt;/code&gt; specified ([[സഹായം:അവലംബശൈലീ പിഴവുകൾ#redundant parameters|സഹായം]])
[[വർഗ്ഗം:Pages with citations having redundant parameters]]
[[വർഗ്ഗം:വിശ്വാസം]]
[[വർഗ്ഗം:മതം]]
[[വർഗ്ഗം:നിരീശ്വരവാദം]]
&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Belgium_(civil).svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Belgium}}
| 35.4
|
|-
|[[File:Flag_of_Luxembourg.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Luxembourg}}
| 29.9
|
|-
|[[File:Flag_of_Slovenia.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Slovenia}}
| 29.9
|
|-
|[[File:Flag_of_Chile.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Chile}}
| 25.0
|&lt;ref name=&quot;latbar&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.latinobarometro.org/latNewsShow.jsp|title=Las religiones en tiempos del Papa Francisco|access-date=4 April 2015|date=April 2014|publisher=Latinobarómetro|pages=6|language=Spanish|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510104033/http://www.latinobarometro.org/latNewsShow.jsp|archive-date=10 May 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Switzerland.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|16x16ബിന്ദു]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{flagcountry|Switzerland}}
|23.9
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/bevoelkerung/sprachen-religionen.html|title=Ständige Wohnbevölkerung ab 15 Jahren nach Religions- / Konfessionszugehörigkeit, 2015|access-date=2017-03-01|year=2015|website=www.bfs.admin.ch|publisher=Swiss Federal Statistical Office|location=Neuchâtel|language=de, French, Italian}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Canada.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Canada}}
|23.9
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/130508/dq130508b-eng.htm?HPA|title=96F0030XIE2001015 - Religions in Canada|access-date=2013-05-08|publisher=2.statcan.ca}} Canada 2011 census&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Spain.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Spain}}
|23.3
|&lt;ref&gt;[http://datos.cis.es/pdf/Es2927mar_A.pdf] Socialogical Research Centre, January 2012&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Slovakia.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Slovakia}}
| 23.1
|
|-
|[[File:Flag_of_the_United_States.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|United States}}
|22.8
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pewforum.org/2015/05/12/americas-changing-religious-landscape/|title=America's Changing Religious Landscape|date=May 12, 2015|publisher=[[Pew Research Center]]: Religion &amp; Public Life}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Australia.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Australia}}
|29.6
|&lt;ref&gt;[http://www.theaustralian.com.au/national-affairs/jump-in-people-identifying-as-indigenous/story-fn59niix-1226404041200 &quot;Census shows result of mining boom, with increased cost of housing and higher wages&quot;], PIA AKERMAN, The Australian, 21 June 2012.&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Botswana.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Botswana}}
|20.6
|&lt;ref&gt;[http://www.globalreligiousfutures.org/countries/botswana/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&amp;affiliations_year=2010 &quot;Pew Research Center&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131216190527/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/botswana/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&amp;affiliations_year=2010 |date=2013-12-16 }}, Accessed 23 March 2016.&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Lithuania.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Lithuania}}
| 19.4
|
|-
|[[File:Flag_of_El_Salvador.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|El Salvador}}
| 18.6
|&lt;ref name=&quot;IRFR2012&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.state.gov/j/drl/rls/irf/religiousfreedom/index.htm|title=International Religious Freedom Report for 2012|access-date=2014-03-27|publisher=U.S. State Department}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Singapore.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Singapore}}
|17-18.5
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.straitstimes.com/singapore/youth-in-singapore-shunning-religion|title=Youth in Singapore shunning religion|access-date=March 21, 2016|publisher=The Straits Times|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Italy.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Italy}}
| 17.8
|
|-
|[[File:Flag_of_Ukraine.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Ukraine}}
|16.3
|&lt;ref name=&quot;Razumkov2016&quot;&gt;{{Citation|title=Релігія, Церква, суспільство і держава: два роки після Майдану|date=26 May 2016|url=http://old.razumkov.org.ua/upload/Religiya_200516_A4.compressed.pdf|pages=22, 27, 29, 31|place=Kiev|publisher=[[Razumkov Center]] in collaboration with the All-Ukrainian Council of Churches|language=uk|format=pdf|access-date=2017-10-03|archive-date=2017-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170422181327/http://old.razumkov.org.ua/upload/Religiya_200516_A4.compressed.pdf|url-status=dead}}&lt;br&gt;
Sample of 2,018 respondents aged 18 years and over, interviewed 25-30 March 2016 in all regions of Ukraine except Crimea and the occupied territories of the Donetsk and Lugansk regions.&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Argentina.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Argentina}}
|16.0
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.prolades.com/amertbl06.htm|title=Table Of Statistics On Religion In The Americas|access-date=2011-02-04|date=April 2001|publisher=Prolades.com|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226031146/http://www.prolades.com/amertbl06.htm%20|url-status=dead}} Gallup-Argentina survey&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Nicaragua.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Nicaragua}}
|15.7
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.inec.gob.ni/censos2005/ResumenCensal/Resumen2.pdf|title=2005 Nicaraguan Census|work=National Institute of Statistics and Census of Nicaragua (INEC)|pages=42–43|language=Spanish|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20061129162918/http://www.inec.gob.ni/censos2005/ResumenCensal/Resumen2.pdf|archive-date=2006-11-29|url-status=dead|access-date=2007-10-30}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Belize.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Belize}}
|15.6
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.prolades.com/amertbl06.htm|title=Table Of Statistics On Religion In The Americas|access-date=2011-02-04|date=April 2001|publisher=Prolades.com|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226031146/http://www.prolades.com/amertbl06.htm%20|url-status=dead}} Gallup-Belize survey&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_South_Africa.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|South Africa}}
|15.1
|&lt;ref&gt;[http://www.statssa.gov.za/census01/Census/Database/Census%202001/Census%202001.asp] Güney Afrika 2001 census {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050411233106/http://www.statssa.gov.za/census01/Census/Database/Census%202001/Census%202001.asp|date=April 11, 2005}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Croatia.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Croatia}}
| 13.2
|
|-
|[[File:Flag_of_Guatemala.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Guatemala}}
| 12.5
|&lt;ref&gt;[http://www.prolades.com/ The Latin American Socio-Religious Studies Program / Programa Latinoamericano de Estudios Sociorreligiosos (PROLADES)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180112003048/http://www.prolades.com/ |date=2018-01-12 }} PROLADES Religion in America by country&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Austria.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Austria}}
| 12.2
|
|-
|[[File:Flag_of_Portugal.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Portugal}}
| 11.4
|
|-
|[[File:Flag_of_Costa_Rica.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Costa Rica}}
| 11.3
|&lt;ref name=&quot;report&quot;&gt;[https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108520.htm International Religious Freedom Report 2008: Costa Rica]. United States [//en.wikipedia.org/wiki/Bureau_of_Democracy,_Human_Rights_and_Labor Bureau of Democracy, Human Rights and Labor] (September 14, 2007). ''This article incorporates text from this source, which is in the [//en.wikipedia.org/wiki/Public_domain public domain].''&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Puerto_Rico.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Puerto Rico}}
| 11.1
|
|-
|[[File:Flag_of_Bulgaria.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Bulgaria}}
| 11.1
|
|-
|[[File:Flag_of_the_Philippines.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Philippines}}Philippines
| 10.9
|
|-
|&amp;nbsp;{{flagcountry|Honduras}}Honduras
| 9.0
|
|-
|[[File:Flag_of_Brazil.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|22x22ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Brazil}}Brazil
| 8.0
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sidra.ibge.gov.br/bda/tabela/listabl.asp?z=cd&amp;o=13&amp;i=P&amp;c=2094|title=Census 2010; Sistema IBGE de Recuperação Automática SIDRA|access-date=2013-06-29}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Ecuador.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Ecuador}}Ecuador
| 7.9
|&lt;ref&gt;(in Spanish){{In lang|es}} [http://www.eluniverso.com/2012/08/15/1/1382/80-ecuatorianos-afirma-ser-catolico-segun-inec.html El 80% de los ecuatorianos afirma ser católico, según el INEC]&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Ireland.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Ireland}}Ireland
|7.0
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cso.ie/en/media/csoie/census/documents/census2011pdr/Census%202011%20Highlights%20Part%201%20web%2072dpi.pdf|title=This is Ireland. Highlights from Census 2011, Part 1|access-date=2013-06-29|date=March 2012|format=PDF}}
&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Mexico.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Mexico}}Mexico
| 7.0
|
|-
|[[File:Flag_of_India.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|India}}India
|6.6
|
|-
|[[File:Flag_of_Venezuela.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Venezuela}}Venezuela
| 6.0
|
|-
|[[File:Flag_of_Serbia.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Serbia}}Serbia
|5.8
|
|-
|[[File:Flag_of_Peru.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Peru}}Peru
|4.7
|
|-
|[[File:Flag_of_Poland.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Poland}}Poland
|4.6
|
|-
|[[File:Flag_of_Greece.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Greece}}Greece
|4.0
|
|-
|[[File:Flag_of_Panama.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Panama}}Panama
|3.0
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.prolades.com/encyclopedia/countries/spanish/rel_panama09spn.pdf|title=Religión en Panamá|access-date=2017-10-03|archive-date=2021-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224171431/http://www.prolades.com/encyclopedia/countries/spanish/rel_panama09spn.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Turkey.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Turkey}}Turkey
|2.5
|
|-
|[[File:Flag_of_Romania.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Romania}}Romania
|2.4
|
|-
|[[File:Flag_of_Tanzania.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Tanzania}}Tanzania
|1.7
|
|-
|[[File:Flag_of_Malta.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Malta}}Malta
|1.3
|
|-
|[[File:Flag_of_Iran.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Iran}}Iran
|1.1
|
|-
|[[File:Flag_of_Uganda.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Uganda}}Uganda
|1.1
|
|-
|[[File:Flag_of_Nigeria.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Nigeria}}Nigeria
|0.7
|
|-
|[[File:Flag_of_Thailand.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Thailand}}Thailand
| 0.27
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://popcensus.nso.go.th/show_table.php?t=t5&amp;yr=2543&amp;a=1|access-date=2013-10-26|publisher=สำมะโนประชากรและเคหะ พ.ศ. 2543 (2000 census), [[National Statistical Office of Thailand]]|language=th|script-title=th:ประชากรจำแนกตามศาสนา หมวดอายุ เพศ และเขตการปกครอง|archive-date=2013-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130728083815/http://popcensus.nso.go.th/show_table.php?t=t5&amp;yr=2543&amp;a=1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Bangladesh.svg|കണ്ണി=|പകരം=|അതിർവര|23x23ബിന്ദു]]&amp;nbsp;{{flagcountry|Bangladesh}}Bangladesh
|0.1
|
|}

== See also ==
* [[മാനവതാവാദം|Humanism]]
* Importance of religion by country
* List of countries by irreligion
* Non-denominational Christianity
* Non-denominational Muslim
* Non-denominational Judaism
* Nontheistic religion
* Pantheism
* Post-theism
* Schism
* Skepticism
* Spiritual but not religious
* Transtheism
* Unitarian Universalism


==അവലംബം== 
{{Reflist|colwidth=30em}}
= External links ==
{{Commons category|Irreligion maps|Irreligion}}
{{Wikiversity|Beyond Theism}}
* [http://www.bbc.com/future/story/20141219-will-religion-ever-disappear &quot;Will religion ever disappear?&quot;], from BBC Future, by Rachel Nuwer, on December 2014
{{Irreligion}}
{{Religion topics|topics}}
{{Portal bar|Religion|Philosophy|Atheism}}

[[Category:Irreligion| ]]
[[വർഗ്ഗം:മതരാഹിത്യം]]</text>
      <sha1>hnstm2kv4b8erzesum5neivxsghzo7g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മെയ്‍വുഡ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>407124</id>
    <revision>
      <id>4619805</id>
      <parentid>4091023</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T09:44:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6834" sha1="lpopsp5qmqffaj9nwoxrjubeny3xgf4" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = മെയ്‍വുഡ്, കാലിഫോർണിയ
| official_name = City of Maywood
| native_name = &lt;!-- for cities whose native name is not in English --&gt;
| other_name = 
| settlement_type = [[City (California)|City]]
| image_skyline = MaywoodMontageCA.jpg
| imagesize = 
| image_caption = Images, from top, left to right: Maywood Skyline, Aquatic Center, Maywood Villas, Maywood Academy
| image_flag = 
| flag_size = 
| image_seal = Seal of Maywood, CA.png
| nickname = 
| motto = 
| image_map = LA County Incorporated Areas Maywood highlighted.svg
| mapsize = 250x200px
| map_caption = Location of Maywood in [[Los Angeles County, California|Los Angeles County]], [[California]]
| image_map1 = 
| mapsize1 = 
| map_caption1 = 
| pushpin_map = USA
| pushpin_map_caption = Location in the United States
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|33|59|16|N|118|11|12|W|region:US-CA|display=inline,title}}
| subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]]
| subdivision_name = {{nowrap|{{flag|United States of America}}}}
| subdivision_type1 = [[U.S. state|State]]
| subdivision_type2 = [[List of counties in California|County]]
| subdivision_name1 = {{flag|California}}
| subdivision_name2 = {{flagicon image|Flag of Los Angeles County, California.svg}} [[Los Angeles County, California|Los Angeles]]
| established_title = &lt;!-- Founded --&gt;
| established_date = 
| established_title3 = [[Municipal corporation|Incorporated]]
| established_date3 = September 2, 1924&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=http://www.calafco.org/docs/Cities_by_incorp_date.doc 
 |title=California Cities by Incorporation Date 
 |format=Word 
 |publisher=California Association of [[Local Agency Formation Commission]]s 
 |accessdate=August 25, 2014 
 |url-status=dead 
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141103002921/http://www.calafco.org/docs/Cities_by_incorp_date.doc 
 |archivedate=November 3, 2014 
 |df= 
}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- Area------------------&gt;| government_type = 
| leader_title = [[Mayor]]
| leader_name = Ramon Medina&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url = https://www.cityofmaywood.com/maywood-city-council
 | title = Maywood City Council
 | publisher = City of Maywood, California
 | accessdate = November 18, 2014
 | archive-date = 2020-04-29
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200429212444/https://www.cityofmaywood.com/maywood-city-council
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt;
| leader_title1 = City Council&lt;!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --&gt;
| leader_name1 = Eduardo De La Riva&lt;br&gt;Sergio Calderon&lt;br&gt;Joaquin Lanuza
| unit_pref = Imperial
| area_footnotes = &lt;ref name=&quot;CenPopGazetteer2016&quot;&gt;{{cite web|title=2016 U.S. Gazetteer Files|url=https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2016_Gazetteer/2016_gaz_place_06.txt|publisher=United States Census Bureau|accessdate=Jun 28, 2017}}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2 = 3.05
| area_total_sq_mi = 1.18
| area_land_km2 = 3.05
| area_land_sq_mi = 1.18
| area_water_km2 = 0.00
| area_water_sq_mi = 0.00
| area_water_percent = 0
| area_metro_km2 = 
| area_metro_sq_mi = 
| area_note = 
| elevation_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite GNIS|1661000|Maywood|accessdate=October 17, 2014}}&lt;/ref&gt;
| elevation_m = 46
| elevation_ft = 151
| population_total = 27395
| population_as_of = [[2010 United States Census|2010]]
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = 9053.77
| population_density_sq_mi = 23457.56
| population_est = 27633
| pop_est_as_of = 2016
| pop_est_footnotes = &lt;ref name=&quot;USCensusEst2016&quot;/&gt;
| population_metro = 
| population_density_metro_km2 = 
| population_density_metro_sq_mi = 
| population_note = 
| postal_code_type = [[ZIP Code]]
| postal_code = 90270&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://zip4.usps.com/zip4/zcl_1_results.jsp?visited=1&amp;pagenumber=0&amp;state=ca&amp;city=Maywood | title = USPS - ZIP Code Lookup - Find a ZIP+ 4 Code By City Results | accessdate = 2007-01-18}}&lt;/ref&gt;
| area_code = [[Area code 213|213]] / [[Area code 323|323]] &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nanpa.com/nas/public/npa_city_query_step2.do?method=displayData&amp;cityToNpaModel.stateAbbr=CA&amp;cityToNpaModel.city=Maywood |title=Number Administration System - NPA and City/Town Search Results |accessdate=2007-01-18 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929091323/http://www.nanpa.com/nas/public/npa_city_query_step2.do?method=displayData&amp;cityToNpaModel.stateAbbr=CA&amp;cityToNpaModel.city=Maywood |archivedate=September 29, 2007 |df= }}&lt;/ref&gt;
| unemployment_rate = 
| website = {{URL|www.cityofmaywood.com}}
| timezone = [[Pacific Time Zone|PST]]
| utc_offset = -8
| timezone_DST = PDT
| utc_offset_DST = -7
| blank_name = [[Federal Information Processing Standard|FIPS code]]
| blank_info = {{FIPS|06|46492}}
| blank1_name = [[Geographic Names Information System|GNIS]] feature ID
| blank1_info = {{GNIS 4|1661000}}
}}'''മെയ്‍വുഡ്''', [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ]] സംസ്ഥാനമായ [[കാലിഫോർണിയ|കാലിഫോർണിയയിൽ]] തെക്കു കിഴക്കൻ [[ലോസ് ആഞ്ചെലെസ് കൌണ്ടി|ലോസ് ഏഞ്ചൽസ് കൗണ്ടി]]&lt;nowiki/&gt;യിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ചെറിയ നഗരമാണ്.&lt;ref name=&quot;money.cnn.com&quot;&gt;{{cite news|url=http://money.cnn.com/2010/06/29/news/economy/city_fires_employees/index.htm|title=Maywood, California, lays off all employees - July 1, 2010|last=Luhby|first=Tami|date=2010-07-01|publisher=Money.cnn.com|accessdate=2010-08-17|archive-date=2010-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20100822183236/http://money.cnn.com/2010/06/29/news/economy/city_fires_employees/index.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1.18 ചതുരശ്ര മൈൽ (3.1 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ), വിസ്തീർണ്ണമുള്ള മെയ്‍വുഡ് നഗരം [[ലോസ് ആഞ്ചെലെസ് കൌണ്ടി|ലോസ് ഏഞ്ചൽസ് കൗണ്ടി]]&lt;nowiki/&gt;യിലെ സംയോജിപ്പിക്കപ്പെടാത്ത മൂന്നാമത്തെ വലിപ്പം കുറഞ്ഞ നഗരമാണ്. തെക്ക് വശത്ത് [[ബെൽ]] നഗരം, വടക്കും പടിഞ്ഞാറും [[വെർനോൺ]], തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് [[ഹണ്ടിംഗ്ടൺ പാർക്ക്]], കിഴക്ക് [[കൊമേർസ്|കൊമേർസ്]] എന്നിവയാണ് മെയ്‍വുഡ് നഗരത്തിൻറെ അതിരുകൾ.

== അവലംബം ==

[[വർഗ്ഗം:കാലിഫോർണിയയിലെ നഗരങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>lpopsp5qmqffaj9nwoxrjubeny3xgf4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ബില്ലിംഗ്സ്, മൊണ്ടാന</title>
    <ns>0</ns>
    <id>411653</id>
    <revision>
      <id>4619692</id>
      <parentid>3639106</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T21:59:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7088" sha1="ehs571668803gou8d5j7zg3i3syv63r" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name = Billings, Montana
| settlement_type = [[Cities of the United States|നഗരം]]
| image_skyline = Billings, Montana Collage 4.jpg
| imagesize = 
| image_caption = ബില്ലിംഗ്സ്, മൊണ്ടാന
| image_flag = Billings.png
| image_seal = Seal of Billings, Montana.png
| nickname = മാജിക്ക് സിറ്റി
| motto = ബില്ലിംഗ്സ് പ്രൈഡ്, സിറ്റി വൈഡ്
| image_map = Yellowstone County Montana Incorporated and Unincorporated areas Billings Highlighted.svg
| mapsize = 250px
| map_caption = യെല്ലോസ്റ്റോൺ കൗണ്ടിയിലും മൊണ്ടാനയിലും സ്ഥാനം
| image_map1 = Map of USA MT.svg
| mapsize1 = 
| map_caption1 = Location of the state of Montana in the United States
| pushpin_map = United States
| pushpin_map_caption = അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിൽ സ്ഥാനം
| coordinates = {{coord|45|47|12|N|108|32|14|W|region:US_type:city|display=inline,title}}
| subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]]
| subdivision_name = United States
| subdivision_type1 = [[U.S. state|State]]
| subdivision_type2 = [[List of counties in Montana|County]]
| subdivision_name1 = [[Montana]]
| subdivision_name2 = [[Yellowstone County, Montana|Yellowstone]]
| established_title = Founded
| established_date = 1877
| established_title2 = [[Municipal incorporation|Incorporated]]
| established_date2 = 1882
| named_for = [[Frederick H. Billings]]
| government_type = [[Mayor-council government|Mayor-Council]]
| leader_title = Mayor
| leader_name = Tom Hanel
| leader_title1 = [[City Administrator|City Admin.]]
| leader_name1 = Christina &quot;Tina&quot; Volek
| unit_pref = Imperial
| area_footnotes = &lt;ref name =&quot;Gazetteer files&quot;/&gt;
| area_magnitude = 
| area_total_km2 = 112.72
| area_total_sq_mi = 43.52
| area_land_km2 = 112.43
| area_land_sq_mi = 43.41
| area_water_km2 = 0.28
| area_water_sq_mi = 0.11
| area_urban_km2 = 
| area_urban_sq_mi = 
| area_metro_km2 = 
| area_metro_sq_mi = 
| elevation_m = 952
| elevation_ft = 3123
| population_total = 104170
| population_as_of = [[2010 United States Census|2010]]
| population_footnotes = &lt;ref name =&quot;FactFinder&quot;/&gt;
| population_density_km2 = auto
| population_density_sq_mi = auto
| population_est = 110323
| pop_est_as_of = 2016
| pop_est_footnotes = &lt;ref name=&quot;USCensusEst2016&quot;/&gt;
| population_urban = 114,773 (US: [[List of United States urban areas|273th]])
| population_metro = 168,283 (US: [[List of Metropolitan Statistical Areas|247th]])
| population_rank = US: [[List of United States cities by population|261st]]
| postal_code_type = [[ZIP code]]s
| postal_code = 59101-59117&lt;ref name=&quot;ZIPcode&quot; /&gt;
| area_code = [[Area code 406|406]]
| unemployment_rate = 
| website = [http://www.cityofbillings.net/ www.cityofbillings.net]
| leader_title2 = Governing body
| leader_name2 = [[Billings City Council|City Council]]
| timezone = [[Mountain Time Zone|Mountain]]
| utc_offset = -7
| timezone_DST = Mountain
| utc_offset_DST = -6
| blank_name = [[Federal Information Processing Standard|FIPS code]]
| blank_info = 30-06550
| blank1_name = [[Geographic Names Information System|GNIS]] feature ID
| blank1_info = 0802034
| blank2_name = [[List of Montana numbered highways|Highways]]
| blank2_info = [[File:I-90.svg|20px|link=Interstate 90]] [[File:I-94.svg|20px|link=Interstate 94]] [[File:US 87.svg|20px|link=U.S. Route 87]]
| footnote = Demonym- Billingsite
}}
[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ]] സംസ്ഥാനമായ [[മൊണ്ടാന|മൊണ്ടാനയിലെ]] ഏറ്റവും വലിയ നഗരമാണ് '''ബില്ലിംഗ്സ്'''. 166,855 ആണ് ഇവിടത്തെ ജനസംഖ്യ.&lt;ref name=&quot;factfinder.census.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?src%3Dbkmk|title=Archived copy|accessdate=2015-01-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/6gpGlyhlr?url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?src=bkmk|archivedate=April 17, 2016|url-status=dead|df=mdy}}&lt;/ref&gt; ഏകദേശം അരമില്യൺ ജനങ്ങളടങ്ങിയ ഒരു വ്യവസായ കേന്ദ്രം ഈ നഗരത്തിലുൾപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;autogenerated12&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot;&gt;[http://money.cnn.com/smallbusiness/best_places_launch/2009/snapshot/34.html &quot;Best Places to Launch a Small Business 2009&amp;nbsp;– Billings, MT&amp;nbsp;– FORTUNE Small Business&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190620185101/https://money.cnn.com/smallbusiness/best_places_launch/2009/snapshot/34.html |date=2019-06-20 }}. CNN&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2012-08-07&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;span title=&quot;ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=unknown&amp;rft.btitle=Best+Places+to+Launch+a+Small+Business+2009+%E2%80%93+Billings%2C+MT+%E2%80%93+FORTUNE+Small+Business&amp;rft.pub=CNN&amp;rft_id=http%3A%2F%2Fmoney.cnn.com%2Fsmallbusiness%2Fbest_places_launch%2F2009%2Fsnapshot%2F34.html&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ABillings%2C+Montana&quot; class=&quot;Z3988&quot;&gt;&lt;span style=&quot;display:none;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; സംസ്ഥാനത്തിൻറെ തെക്കൻ-മദ്ധ്യമേഖലയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ബില്ലിംഗ്സ്, 2015 ലെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം 157,048 ജനങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന [[യെല്ലോസ്റ്റോൺ കൗണ്ടി|യെല്ലോസ്റ്റോൺ കൗണ്ടിയുടെ]]  ആസ്ഥാനം കൂടിയാണ്.

== അവലംബം ==
{{reflist}}

==പുറം കണ്ണികൾ==
{{Commons category|Billings, Montana}}
* [http://www.cityofbillings.net/ City of Billings]
* [http://www.billingschamber.com/ Billings Chamber of Commerce]
* [http://www.billingsschools.org/ Billings Public Schools]
* [http://www.usacitiesonline.com/mtcountybillings.htm#statistics Billings Statistics]
* [http://www.billingscvb.visitmt.com/ Montana Convention and Visitors Bureau (Billings)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090918165243/http://billingscvb.visitmt.com/ |date=2009-09-18 }}
{{wikivoyage-inline|Billings}}

{{Geographic location
| Center    = ബില്ലിംഗ്സ് (central city)
| North     = [[Roundup, Montana]]
| Northeast = [[Shepherd, Montana]]
| East      = [[Lockwood, Montana]]
| Southeast = [[Crow Agency, Montana]]
| South     = [[Pryor, Montana]]
| Southwest = [[Laurel, Montana]]
| West      = [[Bozeman, Montana]]
| Northwest = [[Helena, Montana]]
| image     = 
}}

{{Billings, Montana}}
{{Yellowstone County, Montana}}
{{Montana}}
{{Montana Regions and Towns with Breweries}}
{{Authority control}}</text>
      <sha1>ehs571668803gou8d5j7zg3i3syv63r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മെർലിൻ ഹ്യൂസൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>413508</id>
    <revision>
      <id>4619806</id>
      <parentid>4558252</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T09:55:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16551" sha1="8f5suk3lasmfs9ylt3d6vv7cff7zomg" xml:space="preserve">{{Prettyurl|Marillyn Hewson}} 
{{Infobox person 
| name =മെർലിൻ ഹ്യൂസൻ
| image = Marillyn Hewson.jpg
| image_size = 
| caption = 2014 ൽ മാരിലിൻ ഹ്യൂസൺ
| birth_name = 
| birth_date ={{Birth date and age|1953|12|27}}
| birth_place =[[Junction City, Kansas|ജംഗ്ഷൻ സിറ്റി, കൻസാസ്]]
| death_date = 
| death_place = 
| death_cause = 
| resting_place = 
| resting_place_coordinates = 
| known_for = 
| education =[[University of Alabama|അലബാമ സർവകലാശാല]]
| employer = 
| occupation =ചെയർ വുമൺ, [[Lockheed Martin|ലോക്ക്ഹീഡ് മാർട്ടിന്റെ]] പ്രസിഡന്റും ചീഫ് എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഓഫീസറും
| title = 
| salary = 
| networth = 
| term = 
| predecessor = [[Robert J. Stevens|റോബർട്ട് ജെ. സ്റ്റീവൻസ്]]
| successor = 
| party = 
| 
| religion =
| spouse = ജെയിംസ് ഹ്യൂസൺ
| children =
| parents =
| relatives = 
| box_width = 
}}
'''മെർലിൻ ഹ്യൂസൻ''' [[ലോഖീഡ് മാർട്ടിൻ]] &lt;ref&gt; https://www.lockheedmartin.com/us/who-we-are.html&lt;/ref&gt; എന്ന [[അമേരിക്ക]]ൻ കമ്പനിയിലെ ചെയർവുമണും പ്രസിഡന്റും, ചീഫ് എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഓഫീസറും ആണ്.&lt;ref&gt; &quot;Lockheed Martin Board Elects Marillyn Hewson CEO &amp; President and Member of the Board, (Christopher Kubasik Resigns)&quot;. 2012-11-09. Retrieved 2014-04-25.&lt;/ref&gt; 2015-ൽ അമേരിക്കൻ വ്യാപാര മാസികയായ [[ഫോബ്സ്]] ലോകത്തിലെ 20 പവർഫുൾ വനിതകളിൽ ഒരാളായിട്ടാണ്  അവരെ ലിസ്റ്റിലുൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്.&lt;ref&gt; &quot;The World's 100 Most Powerful Women&quot;. forbes.com. Forbes. Retrieved 11 December 2015.&lt;/ref&gt;

== ജീവചരിത്രം ==
=== ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും ===
[[കാൻസസ്|കൻസാസിലെ]] ജംഗ്ഷൻ സിറ്റിയിൽ വാറൻ ആഡംസിന്റെയും മേരി ആഡംസിന്റെയും മകളായി ഹ്യൂസൺ ജനിച്ചു. ഒൻപത് വയസ്സുള്ളപ്പോൾ അവരുടെ അച്ഛൻ മരിച്ചു. മുൻ [[Women's Army Corps|ഡബ്ല്യുഎസി]] ആയ അമ്മ അഞ്ച് സഹോദരങ്ങളെ അഞ്ച് മുതൽ 15 വയസ്സ് വരെ വളർത്തി. തന്റെ നേതൃത്വപരമായ കഴിവുകൾ പഠിപ്പിച്ചതിലൂടെ അമ്മയുടെ ചടുലത, കഠിനാധ്വാനം, ദൃഢനിശ്ചയം എന്നിവയെ ഹ്യൂസൺ ബഹുമാനിക്കുകയും 2013-ൽ [[Politico|പൊളിറ്റിക്കോയ്ക്ക്]] വേണ്ടി &quot;എ മദേഴ്സ് റെസില്ലെൻസ്&quot; എന്ന പുസ്തകത്തിൽ എഴുതി &quot;എല്ലാ മഹാനായ നേതാക്കളും ചെയ്യുന്നത് എന്റെ അമ്മ യുംചെയ്തു: ഭാവി നേതാക്കളുടെ വളർച്ചയ്ക്ക് അവർ പ്രചോദനമായി.

[[അൽബാമ]] സർവ്വകലാശാലയിൽ നിന്ന് ബിസിനസ്സ് അഡ്മിനിസ്ട്രേഷനിൽ ബിരുദവും ഇക്കണോമിക്സിൽ മാസ്റ്റർ ബിരുദവും നേടുകയുണ്ടായി. [[കൊളംബിയ]] ബിസിനസ് സ്ക്കൂളിലും [[ഹാർവാർഡ്]] ബിസിനസ്  സ്ക്കൂൾ എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഡെവെലോപ്പ്മെന്റ്  പ്രോഗ്രാമ്മുകളിലും പങ്കെടുത്തിരുന്നു&lt;ref&gt; &quot;Lockheed Martin Corporate Bio: Marillyn A. Hewson&quot;. Retrieved 2013-03-19.&lt;/ref&gt;.

== കരിയർ ==
ഹ്യൂസൺ 1983-ൽ ലോക്ക്ഹീഡ് കോർപ്പറേഷനിൽ ചേർന്നു. പ്രസിഡൻറും ചീഫ് ഓപ്പറേറ്റിംഗ് ഓഫീസറും, ലോക്ക്ഹീഡ് മാർട്ടിന്റെ ഇലക്ട്രോണിക് സിസ്റ്റംസ് ബിസിനസ് ഏരിയയുടെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് വൈസ് പ്രസിഡന്റും ലോക്ക്ഹീഡ് മാർട്ടിൻ സിസ്റ്റംസ് ഇന്റഗ്രേഷൻ പ്രസിഡന്റ്, ഗ്ലോബൽ എക്സിക്യൂട്ടീവ് വൈസ് പ്രസിഡന്റും ഉൾപ്പെടെ വിവിധ എക്സിക്യൂട്ടീവ് സ്ഥാനങ്ങൾ വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. ലോക്ക്ഹീഡിനായുള്ള സുസ്ഥിരത, എൽപി കെല്ലി ഏവിയേഷൻ സെന്ററിന്റെ പ്രസിഡന്റും ജനറൽ മാനേജരും ലോക്ക്ഹീഡ് മാർട്ടിൻ ലോജിസ്റ്റിക് സേവനങ്ങളുടെ പ്രസിഡന്റുമാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lockheedmartin.com/us/who-we-are/leadership/hewson.html/|title=Marillyn A. Hewson|website=www.lockheedmartin.com|access-date=2017-11-15|archive-date=2017-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20171114045753/https://www.lockheedmartin.com/us/who-we-are/leadership/hewson.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2012 നവംബർ 9 ന് ലോക്ക്ഹീഡ് മാർട്ടിന്റെ ഡയറക്ടർ ബോർഡിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. &lt;ref name=&quot;ref1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.lockheedmartin.com/us/who-we-are/leadership/hewson.html|title=Lockheed Martin Corporate Bio: Marillyn A. Hewson|accessdate=2013-03-19|archive-date=2016-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160208184959/http://www.lockheedmartin.com/us/who-we-are/leadership/hewson.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2013 ജനുവരി മുതൽ അവർ സിഇഒയാണ്. &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://blogs.wsj.com/corporate-intelligence/2012/11/09/more-on-marillyn-hewson-lockheed-martins-next-ceo/ | work=The Wall Street Journal|title=More On Marillyn Hewson, Lockheed Martin's Next CEO}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2230784/Lockheed-Martins-new-CEO-resigns-start-investigation-discovers-improper-relationship-female-subordinate.html | location=London | work=Daily Mail | title=Lockheed Martin's new CEO resigns before he can start after investigation discovers an 'improper relationship' with female subordinate}}&lt;/ref&gt; 2007 മുതൽ ഡ്യുപോണ്ട് ഡയറക്ടർ ബോർഡ് 2010 മുതൽ [[Sandia National Laboratories|സാൻ‌ഡിയ നാഷണൽ ലബോറട്ടറീസ്]], എന്നിവയിലും അവർ സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web|title = Marillyn A. Hewson: Executive Profile &amp; Biography - Businessweek|url = https://www.bloomberg.com/research/stocks/people/person.asp?personId=3110423&amp;ticker=LMT|website = Businessweek.com|accessdate = 2015-08-11}}&lt;/ref&gt; 2013-ൽ സിഇഒ ആയതിനുശേഷം ലോക്ക്ഹീഡിന്റെ വിപണി മൂലധനം ഇരട്ടിയായി.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|url = |title = Fortune's Most Powerful Women List|last = Bellstrom|first = Kristen|date = September 15, 2015|journal = Fortune|doi = |pmid = |access-date = }}&lt;/ref&gt;

2015 ജൂലൈയിൽ, [[Sikorsky UH-60 Black Hawk|സിക്കോർസ്‌കി യുഎച്ച് -60 ബ്ലാക്ക് ഹോക്ക്]] ഹെലികോപ്റ്ററുകളുടെ നിർമ്മാതാക്കളായ [[Sikorsky Aircraft|സിക്കോർസ്‌കി എയർക്രാഫ്റ്റ്]] ലോക്ക്ഹീഡ് വാങ്ങിയതായി ഹ്യൂസൺ പ്രഖ്യാപിച്ചു. ലോക്ക്ഹീഡിന് സ്വന്തം ഹെലികോപ്റ്റർ നിർമ്മാണ ശേഷി നൽകി. സൈനിക ഹാർഡ്‌വെയർ നിർമ്മിക്കുന്നതിനായി ഹ്യൂസൺ കൂടുതൽ കമ്പനി ശ്രമങ്ങൾ മാറ്റിയിട്ടുണ്ട്. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ഹ്യൂസൺ 2019-ൽ [[Johnson &amp; Johnson|ജോൺസൺ ആന്റ് ജോൺസന്റെ]] ബോർഡിൽ ചേർന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fortune.com/most-powerful-women/2019/marillyn-hewson|title=Marillyn Hewson|website=Fortune|language=en|access-date=2019-10-25}}&lt;/ref&gt;

2020 മാർച്ച് 16 ന് ലോക്ക്ഹീഡ് ബോർഡിന്റെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് ചെയർ ആയി മാറുമെന്നും ജൂൺ 15 ന് സിഇഒ ആയി നിയമിക്കുമെന്നും പ്രഖ്യാപിച്ചു. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://techcrunch.com/2020/03/16/lockheed-martin-ceo-marilyn-hewson-to-be-succeeded-by-board-member-james-taiclet/ |title=Lockheed Martin CEO Marilyn Hewson to be succeeded by board member James Taiclet |website=TechCrunch.com |last=Etherington |first=Darrell |date=March 16, 2020}}&lt;/ref&gt; ഹ്യൂസണിനുശേഷം ജെയിംസ് ടൈക്ലെറ്റ് നേതൃത്വം നൽകും.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.al.com/business/2020/03/marillyn-hewson-is-stepping-down-from-lockheed-martin.html|title=Marillyn Hewson is stepping down as Lockheed Martin CEO|date=2020-03-16|website=al|language=en|access-date=2020-03-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Cameron|first=Doug|url=https://www.wsj.com/articles/lockheed-martin-names-american-tower-chief-taiclet-president-ceo-11584361121|title=Lockheed Martin Names New CEO|date=2020-03-16|work=Wall Street Journal|access-date=2020-03-17|language=en-US|issn=0099-9660}}&lt;/ref&gt;

== അംഗീകാരം ==
2010, 2011, 2012, 2015 വർഷങ്ങളിൽ ഫോർച്യൂൺ മാഗസിൻ &quot;ബിസിനസ്സിലെ ഏറ്റവും ശക്തരായ 50 വനിതകളിൽ&quot; ഒരാളായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. &lt;ref name=&quot;ref2&quot;&gt;{{cite news|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/most-powerful-women/2012/snapshots/19.html|title=Fortune Magazine's 2012 &quot;50 Most Powerful Women in Business&quot;|accessdate=2013-03-19|work=CNN|archive-date=2013-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20130330161748/http://money.cnn.com/magazines/fortune/most-powerful-women/2012/snapshots/19.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഫോർച്യൂൺ 2015 സെപ്റ്റംബർ 15 ലക്കത്തിൽ ഹ്യൂസൺ നാലാം സ്ഥാനത്തെത്തി. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;2018 ൽ ഫോർച്യൂൺ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ശക്തയായ വനിതയായി ഹ്യൂസൺ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Most Powerful Women Marillyn Hewson|url=http://fortune.com/most-powerful-women/marillyn-hewson-1/|website=fortune.com|publisher=Fotune|accessdate=27 June 2019|archive-date=2019-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630132507/http://fortune.com/most-powerful-women/marillyn-hewson-1/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2014-ൽ ഫോബ്‌സ് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ശക്തയായ 21 വനിതയായ ഹ്യൂസണെയും 2015 ൽ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ശക്തയായ 20 വനിതയായും ഹ്യൂസൺ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. &lt;ref name=&quot;Forbes&quot;/&gt; 2018 ൽ ഫോർബ്സ് ലോകത്തിലെ ഒമ്പതാമത്തെ ശക്തയായ വനിതയായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Forbes&quot;&gt;{{cite web|title=The World's 100 Most Powerful Women|url=https://www.forbes.com/profile/marillyn-hewson/|website=forbes.com|publisher=Forbes|accessdate=27 June 2019}}&lt;/ref&gt; 2019-ൽ അവളെ # 10 ആയി പട്ടികപ്പെടുത്തി.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/power-women/list/|title=World's Most Powerful Women|website=Forbes|language=en|access-date=2019-12-17}}&lt;/ref&gt;

അന്താരാഷ്ട്ര മാർക്കറ്റ് ഫോക്കസിനും എഫ് -35 നേതൃത്വത്തിനുമായി വാഷ് 100 ന്റെ 2017 പതിപ്പിലേക്ക് ഹ്യൂസണെ ഉൾപ്പെടുത്തി. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.wash100.com/profile/a253300000JkqBHAAZ|title=Wash100|last=SOLUTIONS|first=GEEKO' IT|website=Wash100|language=en|access-date=2017-09-14|archive-date=2017-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20170915051322/http://www.wash100.com/profile/a253300000JkqBHAAZ|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2017-ൽ, ഹാർവാർഡ് ബിസിനസ് റിവ്യൂ &quot;ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സിഇഒമാർ&quot; പട്ടികയിൽ 35-ആം സ്ഥാനത്ത് ഹ്യൂസൺ പട്ടികപ്പെടുത്തി.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = The Best-Performing CEOs in the World 2017|url=https://hbr.org/2017/11/the-best-performing-ceos-in-the-world-2017|website = hbr.org|accessdate = 2018-01-02}}&lt;/ref&gt;

[[Chief Executive (magazine)|ചീഫ് എക്സിക്യൂട്ടീവ് മാഗസിൻ]] 2018 ലെ &quot;സിഇഒ ഓഫ് ദി ഇയർ&quot; ആയി ഹ്യൂസൺ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. കൂടാതെ 2019 ലെ സെലക്ഷൻ കമ്മിറ്റി അംഗവുമായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.forbes.com/sites/rasmushougaard/2019/04/23/what-the-ceo-of-2019-thinks-about-caring-for-his-people/ |last=Hougaard | first=Rasmus | title=What The CEO Of 2019 Thinks About Caring For His People | magazine=Forbes |date=April 23, 2019 |accessdate=June 27, 2019}}&lt;/ref&gt;

2018-ൽ, ഹ്യൂസണിന്റെ നേതൃത്വത്തിനും നൂതന ലോകത്തിന് ശാശ്വത സംഭാവന നൽകുന്നതിലെ നേട്ടങ്ങൾക്കും [[Edison Awards|എഡിസൺ അച്ചീവ്മെൻറ് അവാർഡും]] ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Edison Achievement Award 2018|url = http://www.edisonawards.com/achievementaward.php|website = Edison Awards|accessdate = 2018-04-13|archive-date = 2018-04-14|archive-url = https://web.archive.org/web/20180414011017/http://www.edisonawards.com/achievementaward.php|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
=== വ്യക്തിപരം ===
ഹ്യൂസൺ വിവാഹിതയും 2020-ൽ വിർജീനിയയിലെ [[McLean, Virginia|മക്ലീനിൽ]] താമസിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;https://www.bizjournals.com/washington/news/2018/03/22/marillyn-hewson-just-bought-this-mclean-estate-for.html&lt;/ref&gt;

==അവലംബം==
{{Reflist}}

==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
*{{Commons category-inline}}

{{s-start}}
{{s-bus}}
{{s-bef| before=[[Robert J. Stevens]]}} 
{{s-ttl|title=Chairman, President, and Chief Executive Officer of [[Lockheed Martin]] | years=2013-}}
{{s-inc}}
{{s-end}}
{{Lockheed Martin}}
{{DuPont}}

[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1954-ൽ ജനിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>8f5suk3lasmfs9ylt3d6vv7cff7zomg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പുലാമന്തോൾ മൂസ്സ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>436093</id>
    <revision>
      <id>4619741</id>
      <parentid>4618962</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T04:26:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vijayanrajapuram</username>
        <id>21314</id>
      </contributor>
      <comment>ചർച്ചയിൽ തീരുമാനമാകുന്നതുവരെ മായ്ക്കൽഫലകം നീക്കരുത്</comment>
      <origin>4619741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3373" sha1="4a8ocnpdtfeptnt1ttuj5htptnom8fy" xml:space="preserve">{{മായ്ക്കുക/ലേഖനം}}
{{Short description|കേരളത്തിലെ ആയുർവേദ പാരമ്പര്യ കുടുംബം}}

'''പുലാമന്തോൾ മൂസ്സ്''' കേരളത്തിലെ പരമ്പരാഗത ആയുർവേദ വൈദ്യകുടുംബങ്ങളിലൊന്നായി പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന കുടുംബമാണ്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ പുലാമന്തോൾ പ്രദേശത്തോടാണ് ഈ കുടുംബത്തിന്റെ പാരമ്പര്യബന്ധം ബന്ധപ്പെട്ടുകാണുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=ഐതിഹ്യമാല |author=കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി |volume=4}}&lt;/ref&gt;

കേരളത്തിലെ അഷ്ടവൈദ്യ പാരമ്പര്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സാഹിത്യപരമായ പരാമർശങ്ങളിൽ പുലാമന്തോൾ മൂസ്സ് കുടുംബത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണിയുടെ ''ഐതിഹ്യമാല''യിൽ “പുലാമന്തോൾ മൂസ്സ്” എന്ന പേരിൽ പരാമർശം കാണപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=ഐതിഹ്യമാല |author=കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി |volume=4}}&lt;/ref&gt;

പുലാമന്തോൾ പ്രദേശം കുന്തിപ്പുഴയുടെ തീരപ്രദേശത്തുള്ള ഒരു ചരിത്രപ്രാധാന്യമുള്ള ഗ്രാമപ്രദേശമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. പ്രദേശിക ആയുർവേദ പാരമ്പര്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി ഐതിഹ്യങ്ങളും വിശ്വാസങ്ങളും ഈ പ്രദേശത്തോടനുബന്ധിച്ച് നിലനിൽക്കുന്നു.

പുലാമന്തോൾ പ്രദേശം വാഗ്ഭടാചാര്യരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രാദേശിക ഐതിഹ്യങ്ങളാലും ശ്രദ്ധേയമാണ്. അഷ്ടാംഗഹൃദയത്തിന്റെ കർത്താവായ വാഗ്ഭടൻ ഇവിടെ എത്തിയിരുന്നുവെന്ന വിശ്വാസം പ്രദേശികമായി പ്രചരിച്ചുവരുന്നുണ്ടെങ്കിലും ഇതിനെ സാധൂകരിക്കുന്ന വ്യക്തമായ ചരിത്രരേഖകൾ ലഭ്യമല്ല.

== അവലംബങ്ങൾ ==

{{Reflist}}

== കാണുക കൂടി ==

* [[അഷ്ടവൈദ്യൻ]]
* [[ആയുർവേദം]]
* [[ഐതിഹ്യമാല]]

[[Category:ആയുർവേദം]]
[[Category:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ സംസ്കാരം]]</text>
      <sha1>4a8ocnpdtfeptnt1ttuj5htptnom8fy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മഘ്ഫൂർ അഹ്മദ് ആജാസി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>438574</id>
    <revision>
      <id>4619710</id>
      <parentid>4605658</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T01:44:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23726" sha1="d8vy3nwf4ll23jjxrf6qkthfllepfw2" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = മഘ്ഫൂർ അഹ്മദ് ആജാസി
| image              = Maghfoor_Ajazi.jpg
| caption            = Maghfoor Ahmad Ajazi
| birth_date         = {{Birth date|df=yes|1900|03|03}}
| birth_place        = [[മുസാഫർപൂർ]], ഇന്ത്യ
| death_date         = {{Death date and age|df=yes|1966|09|26|1900|03|03}}
| death_place        = [[മുസാഫർപൂർ]], ഇന്ത്യ
| known_for          = Founder of [[All-India Jamhur Muslim League]] &amp; Flag bearer for the cause of Urdu Language
| nationality        = ഇന്ത്യൻ
| occupation         = രാഷ്ട്രീയ, സാമൂഹിക പ്രവർത്തകൻ
}}

'''മഘ്ഫൂർ അഹ്മദ് ആജാസി''' (ജീവിതകാലം, 3 മാർച്ച് 1900 – 26 സെപ്റ്റംബർ 1966) ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകനും രാഷ്ട്രതജ്ഞ്രനും ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിലെ ഒരു പ്രധാന വ്യക്തിത്വവുമായിരുന്നു.

== ജീവിതരേഖ ==
1900 മാർച്ച് 3 ന് [[ബിഹാർ|ബിഹാറിൽ]] മുസാഫർപൂർ ജില്ലയിലെ സക്രാ ബ്ലോക്കിലെ ദിഹുലി ഗ്രാമത്തിലാണ് മഘ്ഫൂർ അഹ്മദ് ആജാസി ജനിച്ചത്. &lt;ref name=&quot;twocircles&quot;&gt;{{cite web|last1=Sajjad|first1=Mohammad|title=Maghfur Aijazi: A freedom-fighter and a builder of Indian democracy|url=http://twocircles.net/2013jan06/maghfur_aijazi_freedomfighter_and_builder_indian_democracy.html#.VPkHguHN45w|website=TwoCircles.net|date=6 January 2013|access-date=5 March 2015|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226065811/http://twocircles.net/2013jan06/maghfur_aijazi_freedomfighter_and_builder_indian_democracy.html#.VPkHguHN45w|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; മൗലവി ഹാഫിസുദ്ദീൻ ഹുസൈനി അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവും ഹാജി ഇമാം ബക്ഷ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാമഹനുമായിരുന്നു. ഇവർ രണ്ടുപേരും അക്കാലത്തെ നാട്ടു ജന്മിമാരായിരുന്നു. അമ്മയുടെ പേര് മഹ്ഫൂസുന്നീസ എന്നായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മാതൃപിതാവ് റെയ്‌സത്ത് ഹുസൈൻ സീതാമർഹിയിലെ ഒരു അഭിഭാഷകനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;Bihari Lal Fitrat (1883) ''AAin-e-Tirhut'' published from Bahar-e-Kashmir Press, Lucknow, republished with translation by Mahrajdhiraj Kameshwar Singh Kalyani Foundation, Darbhanga-2001&lt;/ref&gt;

ഫസൽ റഹ്മാൻ ഗഞ്ച് മുറാദാബാദിയുടെ ഖലീഫയായ അജാസ് ഹുസൈൻ ബുഡയുനിയുടെ ശിഷ്യനായി അദ്ദേഹം മാറുകയും 'അജാസി' എന്ന പദവി സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;twocircles&quot;/&gt; യൂറോപ്യൻ [[നീലം|ഇൻഡിഗോ]] തോട്ടക്കാർക്കെതിരെ കർഷകരെ സംഘടിപ്പിച്ച പിതാവ് ഹാഫിസുദ്ദീനിൽ നിന്നാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ ദേശസ്‌നേഹത്തിലുള്ള താൽപര്യം നേടിയത്.&lt;ref name=&quot;twocircles&quot;/&gt;

ആജാസിയുടെ അമ്മ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുട്ടിക്കാലത്തും, പിതാവ് ചികിത്സയ്ക്കിടെ ലഖ്‌നൗവിൽവച്ചും മരിച്ചു. പിതാവിനെ ആജാസി സ്കൂളിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ ചാർ ബാഗ് ഖബ്രിസ്ഥാനിലാണ് അടക്കം ചെയ്തത്.&lt;ref name=&quot;youngbites&quot;&gt;{{cite web|last1=Singh|first1=Major Kulbir|title=Maghfoor Ahmad Ajazi: Political activist from Bihar|url=http://www.youngbites.com/newsdet.aspx?q=204964|website=youngbites.com|date=1 July 2017|access-date=2025-11-29|archive-date=2022-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220208203239/http://www.youngbites.com/newsdet.aspx?q=204964|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; അവന്റെ മൂത്ത സഹോദരൻ മന്സൂർ അഹ്സൻ അജാസിയും ഒരു സ്വാതന്ത്ര്യ സമര സേനാനിയായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Manzoor Ahsan Ajazi :- Great Freedom Fighter of India who spent 13 years in British Jails|url=http://heritagetimes.in/maulana-manzoor/|website=Heritage Times|date=30 November 2017|language=en}}&lt;/ref&gt; നൂറുന്നിസ ആയിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏക സഹോദരി.&lt;ref&gt;AMU, Aligarh's Organ &quot;Tahzib-ul-Akhlaque&quot; started by Sir Syed Ahmad Khan, Feb. 2004, p. 49&lt;/ref&gt;

ആജാസി തന്റെ പ്രാഥമികവും മതപരവുമായ വിദ്യാഭ്യാസം ദർഭംഗയിലെ മദർസ-എ-ഇംദാദിയയിൽ നിന്ന് നേടിയ ശേഷം നോർത്ത് ബ്രൂക്ക് ജില്ലാ സ്കൂൾ, ദർഭംഗയിൽ ചേർന്നു. അവിടെ [[റൗലറ്റ് നിയമം|റൗലട്ട് ആക്റ്റിനെ]] എതിർത്തതിനാൽ അദ്ദേഹം പുറത്താക്കപ്പെട്ടു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം പുസ ഹൈസ്കൂളിൽ നിന്ന് മെട്രിക്കുലേഷൻ പരീക്ഷ പാസായി, ഉയർന്ന പഠനത്തിന് പട്ടണയിലെ ബി.എൻ. കോളേജിൽ ചേർന്നു.&lt;ref name=&quot;youngbites&quot;/&gt; അദ്ദേഹം അസീസ്‌ഉൽ ഫാതിമ എന്ന വനിതയെ വിവാഹം കഴിച്ചു. നിക്കാഹിന് ശേഷം നടന്ന വിവാഹച്ചടങ്ങിൽ ഷാഫി ദൗദി, ബിന്ദ ബാബു (ശേഷം ബിഹാർ നിയമസഭാ സ്പീക്കർ), ദീപ് ബാബു (ശേഷം ബിഹാർ മന്ത്രിസഭയിലെ മന്ത്രി) എന്നിവർ പങ്കെടുത്തു. പൂർണമായും സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന പൊതുയോഗമായി മാറിയ ആ വിവാഹച്ചടങ്ങിൽ ഇന്ത്യയിലെ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തെ എതിർത്തും സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ അനുകൂലിച്ചും മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ മുഴങ്ങിയിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;The Immortals&quot;&gt;{{Cite book|last=Ahmed|first=Syed Naseer|title=The Immortals|pages=203–4|date=2014|publisher=Azad House of Publications, Guntur (AP)|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Indian Muslim Freedom Fighters&quot;&gt;{{Cite book|last=Rahman|first=Syed Ubaidur|pages=568–70|title=Biographical Encyclopedia of Indian Muslim Freedom Fighters|date=2021|publisher=Global Media Publications|isbn=978-8188869510|language=en}}&lt;/ref&gt;

== സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു മുമ്പുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾ ==
അജാസി [[പട്ന|പട്നയിലെ]] ബി.എൻ. കോളേജിലെ പഠനം ഉപേക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാഗാന്ധിയെ]] പിന്തുടരുകയും 1921 ലെ [[നിസ്സഹകരണ പ്രസ്ഥാനം|നിസ്സഹകരണ പ്രസ്ഥാനത്തിൽ]] ചേരുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;The Immortals By Syed Naseer Ahmed -Azad House of Publications, Guntur (AP), 2014&lt;/ref&gt; അതിനുശേഷം വിദേശ വസ്ത്രങ്ങൾ, ലേഖനങ്ങൾ തുടങ്ങയവ അഗ്നിക്കിരയാക്കുക, ഉപ്പ് നിയമം ലംഘിക്കുക, വ്യക്തിഗത സത്യാഗ്രഹ നടത്തുക സൈമൺ കമ്മീഷൻ പോലെയുള്ളയോടുള്ള എതിർപ്പു പ്രകടിപ്പിക്കുക തുടങ്ങിയവയിലൂടെ  അദ്ദേഹം സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിൽ സജീവമായി പങ്കുചേർന്നു. 

സ്വാതന്ത്ര്യസമര പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കായി അദ്ദേഹം 'മുത്തിയ' എന്നറിയപ്പെട്ട ഫണ്ട് ഡ്രൈവ് വഴി പണം ശേഖരിച്ചു. സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിന് പണം കണ്ടെത്തുന്നതിനായി ഓരോ ഭക്ഷണവും തയ്യാറാക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ഒരു മുഷ്ടി ധാന്യം ശേഖരിക്കുക എന്നതായിരുന്നു 'മുത്തിയ' എന്നതിന്റെ അർത്ഥം. ഒരിക്കൽ ഒരു വിദൂര ഗ്രാമത്തിലുള്ള തന്റെ ബന്ധുവിന്റെ വീട്ടിൽ അയാൾ അറിയാതെ എത്തി. അയാൾ 'മുത്തിയ'യെക്കുറിച്ച് അവിടെ അന്വേഷിച്ചപ്പോൾ. അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചത് നിഷേധാത്മകമായ ഉത്തരമായിരുന്നു. ബന്ധു അദ്ദേഹത്തെ തിരിച്ചറിയുകയും അവിടെനിന്ന് ഭക്ഷണം കഴിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തുവെങ്കിലും അദ്ദേഹം ഒരു ഗ്ലാസ് വെള്ളം പോലും കുടിക്കാൻ വിസമ്മതിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Mpositive&quot;&gt;{{cite web|title=Maghfoor Ahmad Ajazi|url=https://www.mpositive.in/tag/dr-maghfoor-ahmed-ajazi-bihar/|website=mpositive.in}}&lt;/ref&gt; അവന്റെ സഹോദരി മുത്തിയ എടുത്ത് കുടിശ്ശിക ദാനം ചെയ്യാമെന്ന് വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോഴാണ് അദ്ദേഹം ഭക്ഷണം കഴിക്കാൻ സമ്മതിച്ചത്.&lt;ref&gt;Bihar Vibhuti-Vol. iii-Bihar Abhlekhagar, Govt. of  Bihar--2014 p233-35&lt;/ref&gt; 

1921-ൽ അഹമ്മദാബാദിൽ നടന്ന എ.ഐ.സി.സി. സമ്മേളനത്തിൽ അദ്ദേഹം പങ്കെടുക്കുകയും ഹസ്രത്ത് മോഹാനിയുടെ 'സമ്പൂർണ്ണ സ്വാതന്ത്ര്യം' എന്ന പ്രമേയത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. മഹാത്മാഗാന്ധി ആ പ്രമേയത്തെ എതിർക്കുകയും അത് പരാജയപ്പെടുകയും ചെയ്തു. &quot;''ദി ഹിന്ദു''&quot; എന്ന ഇംഗ്ലീഷ് ദിനപത്രത്തിന്റെ 2022 മാർച്ച് 2-ന് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച &quot;''Colonial's Rule's Impact :Wipe Out British Raj's Ethos''&quot; എന്ന തലക്കെട്ടുള്ള ലേഖനത്തിൽ, &quot;ദാദാഭായ് നവറോജി നൽകിയ കൊളോണിയൽ സ്വയംഭരണ നിർദ്ദേശത്തിന് വിരുദ്ധമായി 1907-ൽ ശ്രീ അരബിന്ദോ പൂർണ്ണ സ്വരാജിന് വേണ്ടി വാദിച്ചു. ഹസ്രത്ത് മൊഹാനി, ബാലഗംഗാധര തിലക്, മഗ്ഫൂർ അഹമ്മദ് ആജാസി, ബിപിൻ ചന്ദ്ര പാൽ എന്നിവർ സമ്പൂർണ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനായുള്ള ഈ ആഹ്വാനം ശക്തിപ്പെടുത്തി&quot; എന്ന് പറയുന്നു&lt;ref name=&quot;twocircles2&quot;&gt;{{cite web|last1=Sajjad|first1=Mohammad|title=Maghfur Aijazi: A freedom-fighter and a builder of Indian democracy|url=http://twocircles.net/2013jan06/maghfur_aijazi_freedomfighter_and_builder_indian_democracy.html#.VPkHguHN45w|website=TwoCircles.net|date=6 January 2013|access-date=5 March 2015|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226065811/http://twocircles.net/2013jan06/maghfur_aijazi_freedomfighter_and_builder_indian_democracy.html#.VPkHguHN45w|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സബർമതി ആശ്രമത്തിൽ വച്ചാണ് അദ്ദേഹം ഗാന്ധിജിയെ കണ്ടത്.&lt;ref name=&quot;Azadi ka Amrit Mahotsav&quot;&gt;{{cite web|last1=Ministry of Culture|first1=Government of India|title=Maghfoor Ahmad Ajazi|url=https://amritmahotsav.nic.in/unsung-heroes-detail.htm?138|website=amritmahotsav.nic.in}}&lt;/ref&gt; അക്കാലത്ത് കോൺഗ്രസിലെ പലരും ആഗ്രഹിച്ചതുപോലെ ഇന്ത്യയ്ക്ക് ഡൊമീനിയൻ പദവി നൽകണമെന്ന ആശയത്തെ അജാസി പിന്തുണച്ചിരുന്നില്ല. ഇന്ത്യ ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യത്വത്തിന് കീഴിൽ കൂടുതൽ കാലം തുടരരുതെന്നും ഇന്ത്യക്കാരെ കീഴ്പ്പെടുത്താൻ ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന് ധാർമ്മികമായ അവകാശമില്ലെന്നും അദ്ദേഹം എപ്പോഴും അഭിപ്രായപ്പെട്ടിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം ഡൊമീനിയൻ പദവിയിൽ തൃപ്തരായിരുന്ന തന്റെ കാലത്തെ പല കോൺഗ്രസ് നേതാക്കളെയും എതിർക്കുകയും, പകരം ഇന്ത്യയ്ക്ക് സമ്പൂർണ്ണ സ്വാതന്ത്ര്യം എന്ന പ്രമേയത്തെ പൂർണ്ണഹൃദയത്തോടെ പിന്തുണയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;Indian Muslim Freedom Fighters3&quot;&gt;{{Cite book|last=Rahman|first=Syed Ubaidur|pages=568–70|title=Biographical Encyclopedia of Indian Muslim Freedom Fighters|date=2021|publisher=Global Media Publications|isbn=978-8188869510|language=en}}&lt;/ref&gt; 

== സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര പ്രവർത്തനം ==
1960-ൽ മുസാഫർപൂരിൽ നടന്ന ഉറുദു സമ്മേളനത്തിന്റെ ചെയർമാനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ബീഹാറിൽ ഉറുദു ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി അംഗീകരിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് ആദ്യമായി ഒരു പ്രമേയം പാസാക്കപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;Huma Urdu Digest Delhi, Urdu Number&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Muslim Politics in Bihar&quot;&gt;{{Cite book|last=Sajjad|first=Mohammad|url=https://books.google.com/books?id=NFGUxgEACAAJ|title=Muslim Politics in Bihar: Changing Contours|date=2019|publisher=Taylor &amp; Francis Group|isbn=9780367176747|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Educational Concerns of the Muzaffarpur Muslims|url=http://www.bihartimes.in/articles/sajjad/muzaffarpur_edu.html|website=[[Bihar Times]]|date=10 July 2011|access-date=28 January 2022|archive-date=2025-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20250809150453/http://www.bihartimes.in/articles/sajjad/muzaffarpur_edu.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സർ സയ്യിദിന്റെ വിദ്യാഭ്യാസ സൊസൈറ്റിയുടെ മാതൃകയിൽ അഞ്ജുമാൻ ഖുദ്ദാം-ഇ-മില്ലത്ത് സ്ഥാപിച്ചു ആജാസി ഈ സൊസൈറ്റിയുടെ കീഴിൽ ഒരു സ്കൂൾ സ്ഥാപിക്കുകയും ഇപ്പോൾ നഗരത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പള്ളിയായ മുസാഫർപൂരിലെ കമ്പനി ബാഗ് പള്ളി നവീകരിക്കുകയും ചെയ്തു., ഒരു വിശ്രമകേന്ദ്രവും നിർമ്മിച്ച അദ്ദേഹം, അവകാശമില്ലാത്ത മൃതദേഹങ്ങളുടെ അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ ഏറ്റെടുക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;Afkar-e-Milli, New Delhi, Spl. Bihar Issue, July, 2000, p254&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.biharanjuman.org Bihar Anjuman]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;English Daily The Times Of India. Independence Day Issue&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nuqoosh-e-Qalam p120, Nairang-e-Qalam, p. 26, Aati Hai Unki Yaad p. 19 All By Anwarul Hasan Wastawi&lt;/ref&gt;

== മരണം ==
1966 സെപ്റ്റംബർ 26 ന് മുസാഫർപൂരിലെ സ്വന്തം വസതിയായ ആജാസി ഹൗസിൽവച്ച് ആജാസി അന്തരിച്ചു. അജാസി സ്വരൂപിച്ച ഫണ്ടുകളും സംഭാവനകളും ഉപയോഗിച്ച് വാങ്ങിയ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ തിലക് മൈതാനത്ത് നടന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ നമാസ്-ഇ-ജനാസ (ശവസംസ്കാരം)യിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ പങ്കെടുത്തു. നഗര ചരിത്രത്തിലെ ഒരു ശവസംസ്കാര ചടങ്ങിനായി അതുവരെ നടന്നതിൽ വച്ച് ഏറ്റവും വലിയ ഒത്തുചേരലായിരുന്നു ഇത്. ഖാസി മുഹമ്മദ്പൂർ ഖാബ്രിസ്ഥാനിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൃതദേഹം സംസ്കരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Teesri Jung&quot;&gt;{{Cite news|date=4 March 2021|url=https://teesrijungnews.com/2021/03/%E0%A4%AE%E0%A5%8C%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%BE-%E0%A4%AE%E0%A4%97%E0%A4%BC%E0%A4%AB%E0%A4%BC%E0%A5%81%E0%A4%B0-%E0%A4%85%E0%A4%B9%E0%A4%AE%E0%A4%A6-%E0%A4%85%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%9C/|title=Maghfoor Ahmad Ajazi: Unsung hero of war of Independence|newspaper=Teesri Jung|language=hi}}&lt;/ref&gt;

&quot;ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിൽ അദ്ദേഹം മുൻപന്തിയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതം രാജ്യത്തിന്റെ ഒരു സുപ്രധാന കാലഘട്ടത്തിന്റെ അതുല്യവും താത്പര്യമുണർത്തുന്നതുമായ കഥയാണ്&quot; എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് രാഷ്ട്രപതി [[ഫക്രുദ്ദീൻ അലി അഹമ്മദ്]] സ്വാതന്ത്ര്യസമരകാലത്തെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സേവനങ്ങൾ അനുസ്മരിച്ചു. &quot;ഡോ. ആജാസി ഒരു മികച്ച ദേശസ്‌നേഹിയും, മാനവികതയുടെ സമർപ്പിതനായ സേവകനും, സ്‌നേഹനിധിയായ സുഹൃത്തുമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തെപ്പോലുള്ള നിസ്വാർത്ഥരായ രാജ്യസ്നേഹികൾ അപൂർവമായിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണം സമൂഹത്തിന് ഒരു നഷ്ടമാണ്&quot; എന്നാണ് [[ജെ.ബി. കൃപലാനി|ആചാര്യ ജെ.ബി. കൃപലാനി]] പറഞ്ഞത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=बिहार के नायक Dr.मग़फ़ूर अहमद अजाज़ी के जीवन के रोचक तथ्ये|url=https://thegyanganga.com/biography-of-magphor/|website=The Gyan Ganga|date=15 May 2019|language=hi}}&lt;/ref&gt; [[ഉർദു|ഉറുദു ഭാഷയ്ക്ക്]] നൽകിയ സേവനങ്ങൾക്ക് എഴുത്തുകാരനായ കലാം ഹൈദ്രിയും നോവലിസ്റ്റും പത്രപ്രവർത്തകനുമായ മോയിൻ ഷാഹിദും അദ്ദേഹത്തെ &quot;ബാബ-ഇ-ഉറുദു, ബീഹാർ&quot; (ബിഹാറിലെ ഉറുദു ഭാഷയുടെ പിതാവ്) എന്ന് വിളിച്ചു. പത്രപ്രവർത്തകനും കവിയുമായിരുന്ന വഫ മാലിക്പുരി അദ്ദേഹത്തെ ഉറുദു ഭാഷയ്ക്ക് വേണ്ടി പൊരുതിയ ഒരു പഴയ 'മുജാഹിദ്' (കുരിശുയുദ്ധക്കാരൻ) എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു. മുസാഫർപൂർ മുനിസിപ്പൽ ബോർഡ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വസതിയിലേക്കുള്ള റോഡിന് &quot;ഡോ. ആജാസി മാർഗ്&quot; എന്ന് നാമകരണം ചെയ്തു..&lt;ref&gt;Bihar Govt. Magazine &quot;Bihar&quot;, March, 2005, p38&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Indian Muslim Freedom Fighters2&quot;&gt;{{Cite book|last=Rahman|first=Syed Ubaidur|pages=568–70|title=Biographical Encyclopedia of Indian Muslim Freedom Fighters|date=2021|publisher=Global Media Publications|isbn=978-8188869510|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Remembering Muslim Makers Of Modern Bihar By Mohammad Sajjad For Bihar Collective, Brown Books, Aligarh, pp150-158, Hindustani Musalman-masaei-o-Imkanat By Prof.Md. Sajjad, Brown Books, Aligarh, &lt;nowiki&gt;ISBN 978-93-67497-69-6&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Biswin Sadi Men Bihar Ke Bahuayami Vyktitv &amp; Khiraj-e-Aqeedat By Dr. M.R.Kazmi, Dr. Akhileshwar Sharma &amp; Moin Shahid&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nigarishat-e-Dr. Ajazi, Khitabat-e-Dr. Ajazi &amp; Dr. Maghfoor Ahmad Ajazi Aur Unki Samaji, Lesani Wa Saqafti Khidmat, All By Dr. Rizwan Ahmad Ajazi&lt;/ref&gt;

== അവലംബം ==</text>
      <sha1>d8vy3nwf4ll23jjxrf6qkthfllepfw2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഫാത്തിമ മോറിയര ഡി മെലോ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>445566</id>
    <revision>
      <id>4619662</id>
      <parentid>4100272</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T18:36:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8906" sha1="lg5h340zdewgrue412uzti4bd0gyft4" xml:space="preserve">{{prettyurl|Fatima Moreira de Melo}}
{{Infobox field hockey player
    |name=ഫാത്തിമ മോറിയര ഡി മെലോ
    |image=Fatima Moreira de Melo 2007 2 (cropped).jpg
    |birth_date ={{Birth date and age|1978|7|4|df=y}}
    |birth_place=[[Rotterdam]]
    |position=Midfield/Backward
    |clubs1=[[HGC (field hockey)|HGC]]&lt;br/&gt;[[HC Rotterdam]]
    |years1=1999-&lt;br/&gt;-Present
    |caps(goals)1=?? (??)&lt;br/&gt;?? (??)
    |nationalteam1=[[Netherlands women's national field hockey team|Netherlands]]
    |nationalyears1=1997-2011
    |nationalcaps(goals)1=191 (30)
    |updated=after 2007 Champions Trophy
    |medaltemplates={{MedalSport|Women's [[Field hockey at the Summer Olympics|field hockey]]}}
{{MedalCountry|the {{NED}} }}
{{MedalCompetition|[[Olympic Games]]}}
{{MedalGold|[[2008 Summer Olympics|2008 Beijing]]|[[Field hockey at the 2008 Summer Olympics – Women's tournament|Team competition]]}}
{{MedalSilver|[[2004 Summer Olympics|2004 Athens]]|[[Field hockey at the 2004 Summer Olympics|Team competition]]}}
{{MedalBronze|[[2000 Summer Olympics|2000 Sydney]]|[[Field hockey at the 2000 Summer Olympics|Team competition]]}}
{{MedalCompetition|[[Women's Hockey World Cup|World Cup]]}}
{{MedalGold|[[2006 Women's Hockey World Cup|2006 Madrid]]|Team competition}}
{{MedalSilver|[[1998 Women's Hockey World Cup|1998 Utrecht]]|Team competition}}
{{MedalSilver|[[2002 Women's Hockey World Cup|2002 Perth]]|Team competition}}
{{MedalCompetition|[[Hockey Champions Trophy|Champions Trophy]]}}
{{MedalGold|[[2000 Women's Hockey Champions Trophy|2000 Amstelveen]]|Team competition}}
{{MedalGold|[[2004 Women's Hockey Champions Trophy|2004 Rosario]]|Team competition}}
{{MedalGold|[[2005 Women's Hockey Champions Trophy|2005 Canberra]]|Team competition}}
{{MedalGold|[[2007 Women's Hockey Champions Trophy|2007 Quilmes]]|Team competition}}
{{MedalSilver|[[1999 Women's Hockey Champions Trophy|1999 Brisbane]]|Team competition}}
{{MedalSilver|[[2001 Women's Hockey Champions Trophy|2001 Amstelveen]]|Team competition}}
{{MedalBronze|[[2002 Women's Hockey Champions Trophy|2002 Macau]]|Team competition}}
{{MedalBronze|[[2006 Women's Hockey Champions Trophy|2006 Amstelveen]]|Team competition}}
}}
ഡച്ച് ടീമിൽ 191&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.knhb.nl/oranje/interlandhistorie/cDU300_Interlandhistorie.aspx?intPlayerId=167177 |title=Royal Dutch Hockey Association - International tournament history Fatima Moreira de Melo |accessdate=2006-06-10 |language=Dutch |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071008195044/http://www.knhb.nl/oranje/interlandhistorie/cDU300_Interlandhistorie.aspx?intPlayerId=167177 |archivedate=2007-10-08 |df= }}&lt;/ref&gt; അന്താരാഷ്ട്ര ടൂർണമെന്റിൽ  കളിക്കുകയും 30 തവണ സ്കോർ ചെയ്യുകയും ചെയ്ത '''ഫാത്തിമ മോറിയര ഡി മെലോ, എൽ.എൽ. എം'''. (ജനനം ജൂലൈ 4, 1978, റോട്ടർഡാം, സൌത്ത് ഹോളണ്ട്) [[പോർച്ചുഗീസ്]] വംശത്തിലെ ഒരു [[ഡച്ച്]] [[ഫീൽഡ് ഹോക്കി]] കളിക്കാരിയാണ്. സ്ട്രൈക്കർ സ്ഥാനത്ത് കളിക്കുന്ന അവർ 1997 ഒക്ടോബർ 21 ന് [[ജർമ്മനി]]ക്കെതിരെ ആദ്യ മത്സരത്തിൽ നെതർലാന്റ്സിനു വേണ്ടി 2-1 വിജയം നേടി. ഡച്ച് ദേശീയ മത്സരത്തിൽ അവർ ടെമ്പോ 34, HGC, HC റോട്ടർഡാം എന്നീ ഹോക്കി ടീമുകൾക്കുവേണ്ടി കളിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[2006 Women's Hockey World Cup|2006 വനിതാ ഹോക്കി ലോകകപ്പിൽ]] ലോക ചാമ്പ്യനായിരുന്ന ഡച്ച് ടീമിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. [[2007 Women's Hockey Champions Trophy|2007-ൽ ചാമ്പ്യൻ ട്രോഫി]] കരസ്ഥമാക്കി.

2008-ലെ ബെയ്ജിംഗ് ഒളിമ്പിക്സിൽ ഫൈനലിൽ [[ചൈന]]യെ തോൽപ്പിച്ച ഡച്ച് ടീം ഒളിമ്പിക് സ്വർണമെഡൽ സ്വന്തമാക്കി. [[ഫീൽഡ് ഹോക്കി]] കളിക്കുന്നതിനുപുറമെ, നിയമവും പഠിച്ചു. പ്രാദേശിക, ദേശീയ ടിവി സ്റ്റേഷനുകളിൽ ടിവി പരിപാടികൾ അവതരിപ്പിച്ചു. ഒരു ഗായികയെന്ന നിലയിൽ അവർക്ക് ഒരു കരിയറുമുണ്ട്. [[Edinburgh|എഡ്വിൻബർഗിൽ]] നടന്ന 2001 ലെ മെൻസ് വേൾഡ് കപ്പ് ഹോക്കി ക്വാളിഫയർ അവസാനിപ്പിച്ചു കൊണ്ട്  [[International Hockey Federation|ഇന്റർനാഷണൽ ഹോക്കി ഫെഡറേഷൻ]] ഇന്റർനാഷണൽ ഇയർ ഓഫ് ദി യൂത്ത് എന്ന പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചു. പിതാവ് നെതർലൻഡിൽ താമസിച്ചിരുന്ന ഒരു [[പോർച്ചുഗീസ്]] നയതന്ത്രജ്ഞനായിരുന്നു. അവരുടെ കാമുകൻ ടെന്നീസ്-പ്രോ താരം [[ Raemon Sluiter|റീമൺ സ്ളൂയിറ്റർ]] ആണ്. 2006-ൽ നിയമത്തിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദവും നേടി. 2006 ഡിസംബറിൽ അവർ [[Rotterdam Sportsman of the year|റോട്ടർഡാം സ്പോർട്സ് വുമൺ ഓഫ് ദി ഇയർ]] ആയിത്തീരുകയും [[Rabobank|റാബോബാങ്കിന്റെ]] ഡച്ചു ടി.വി. പരസ്യങ്ങളിൽ അവരുടെ മുഖം പുതു മുഖമായി മാറുകയും ചെയ്തു.

അവർ ടീം പോക്കർസ്റ്റാർ വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്നു: സ്പോർട്സ് സ്റ്റാറുകളുടെ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pokerstars.com/team-pokerstars/fatima-moreira-de-melo/ |title=Fatima Moreira de Melo PokerStars Profile |access-date=2018-10-14 |archive-date=2018-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181220011545/https://www.pokerstars.com/team-pokerstars/fatima-moreira-de-melo/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;പോക്കർസ്റ്റാർ ഓൺലൈൻ പോക്കർ കാർഡ് റൂമിൽ ഫാത്തിമ ഡി മെലോ എന്ന വിളിപ്പേരിൽ അവർ ടൂർണമെന്റുകളിൽ കളിക്കുന്നത് കാണാൻ കഴിയും.
==അവലംബം==
{{reflist}}

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==
*[http://www.fatimamusic.com/ Official site for her music career] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170528223754/http://fatimamusic.com/ |date=2017-05-28 }}

{{Navboxes
|title=Fatima Moreira de Melo &amp;ndash; International Tournaments
|list1=
{{Netherlands FHW Squad 1998 World Cup}}
{{Netherlands FHW Squad 1999 EuroHockey}}
{{Netherlands FHW Squad 2000 Champions Trophy}}
{{Netherlands FHW Squad 2000 Summer Olympics}}
{{Netherlands FHW Squad 2001 Champions Trophy}}
{{Netherlands FHW Squad 2002 Champions Trophy}}
{{Netherlands FHW Squad 2002 World Cup}}
{{Netherlands FHW Squad 2004 Summer Olympics}}
{{Netherlands FHW Squad 2004 Champions Trophy}}
{{Netherlands FHW Squad 2005 Champions Trophy}}
{{Netherlands FHW Squad 2006 Champions Trophy}}
{{Netherlands Squad 2006 Women's Hockey World Cup}}
{{Netherlands FHW Squad 2007 Champions Trophy}}
{{Netherlands FHW Squad 2008 Champions Trophy}}
{{Netherlands FHW Squad 2008 Summer Olympics}}
}}
&lt;br&gt;
{{s-start}}
{{s-ach|aw}}
{{succession box|title=[[Rotterdam Sportsman of the year|Rotterdam Sportswoman of the Year]]|before={{flagicon|NED}} [[Elisabeth Willeboordse]]|after={{flagicon|NED}} [[Elisabeth Willeboordse]]|years= 2006}}
{{s-end}}

[[വർഗ്ഗം:1978-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]
[[വർഗ്ഗം:നെതർലാന്റ് ഒളിമ്പിക് സ്വർണ്ണ മെഡൽ ജേതാക്കൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഫീൽഡ് ഹോക്കിയിൽ ഒളിമ്പിക് മെഡൽ നേടിയവർ]]</text>
      <sha1>lg5h340zdewgrue412uzti4bd0gyft4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവ്:Reshil krishna</title>
    <ns>2</ns>
    <id>452597</id>
    <revision>
      <id>4619634</id>
      <parentid>3690905</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T17:09:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29393-72</username>
        <id>217770</id>
      </contributor>
      <origin>4619634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="aexxcg8q6pngf9cuuxhqfej6hl6zrf5" xml:space="preserve">
[[ശിവൻ|Reshil]] krishna [[ശിവൻ|Krishna]]</text>
      <sha1>aexxcg8q6pngf9cuuxhqfej6hl6zrf5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2013</title>
    <ns>0</ns>
    <id>454981</id>
    <revision>
      <id>4619786</id>
      <parentid>3103087</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T07:27:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6899" sha1="q04v6u9jfbob1vx51uwx524p388df9o" xml:space="preserve">{{Infobox beauty pageant
| caption     = മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2013, ഗബ്രിയേല ഇസ്ലർ
| image       = María Gabriela Isler.jpg
| venue       = ക്രോക്കസ് സിറ്റി ഹാൾ, ക്രാസ്‌നോഗോസ്‌ക്, മോസ്കൊ ഒബ്ലാസ്റ്, [[റഷ്യ]]
| date        = 9 നവംബർ 2013
| presenters  = {{Hlist|തോമസ് റോബെർട്സ്|മെൽ ബി&lt;br&gt;|ജെന്നി മായ്|ജനീൻ റ്റുഗെനോൻ}}
| correspondent   = 
| acts        = {{Hlist|എമിൻ|പേനിക്! അറ്റ് ദി ഡിസ്കൊ&lt;br&gt;|സ്റ്റീവൻ ടെയ്‌ലർ}}
| broadcaster = NBC&lt;br&gt;Telemundo
| entrants    = 86
| placements  = 16
| debuts      = [[അസർബെയ്ജാൻ]]
| withdrawals = {{Hlist|[[അൽബേനിയ]]|[[കേയ്മൻ ദ്വീപുകൾ]]&lt;br&gt;|[[സൈപ്രസ്]]|[[ജോർജ്ജിയ (രാജ്യം)|ജോർജ്ജിയ]]|[[അയർലന്റ്]]&lt;br&gt;|[[കൊസോവോ]]|[[മൊണ്ടിനെഗ്രോ]]&lt;br&gt;|[[സെയ്ന്റ് ലൂസിയ]]|[[ഉറുഗ്വേ]]}}
| returns     = {{Hlist|[[ഓസ്ട്രിയ]]|[[കസാഖ്സ്ഥാൻ]]&lt;br&gt;|[[മ്യാൻമാർ]]|[[സ്ലൊവീന്യ]]&lt;br&gt;|[[ടർക്സ്-കൈകോസ് ദ്വീപുകൾ]]}}
| before      = [[മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2012|2012]]
| next        = [[മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2014|2014]]
| congeniality = ജിൻ യെ&lt;br&gt;{{CHN}}
| best national costume = നസ്റാസ്സ ബൊളിവർ&lt;br&gt;{{NIC}}
| photogenic  = പോളീന കൃപിങ്ക&lt;br&gt;{{POL}}
| winner      = '''ഗബ്രിയേല ഇസ്ലർ'''&lt;br&gt;'''{{VEN}}'''
}}

'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സിന്റെ''' 62-റാമത് പതിപ്പാണ് '''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2013'''. 2013 നവംബർ 9-ന് റഷ്യയിലെ, ക്രോക്കസ് സിറ്റി ഹാളിൽ വെച്ചായിരുന്നു മത്സരം നടന്നത്. അമേരിക്കയുടെ [[ഒലീവിയ കൾപോ]] വെനസ്വേലയുടെ ഗബ്രിയേല ഇസ്ലറെ തന്റെ പിൻഗാമിയായി കിരീടമണിയിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://newsfeed.time.com/2013/11/09/venezuelan-crowned-miss-universe-2013/|title=വെനസ്വേലയുടെ ഗബ്രിയേല ഇസ്ലർ മിസ്സ് യൂണിവേഴ്‌സ് 2013 കിരീടം കരസ്ഥമാക്കി|work=newsfeed.time.com|language=en|access-date=2018-12-29|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924054410/https://newsfeed.time.com/2013/11/09/venezuelan-crowned-miss-universe-2013/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ഫലം ==
[[File:Miss_Universe_2013_map.png|thumb|മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2013 അന്തിമ പ്ലെയ്സ്മെന്റുകൾ.]]
===പ്ലെയ്സ്മെന്റുകൾ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|-
! അന്തിമ ഫലം
! മത്സരാർത്ഥി
|-
|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ് 2013'''
|
*'''{{VEN}}''' – '''ഗബ്രിയേല ഇസ്ലർ'''
|-
|'''1st റണ്ണർ അപ്പ്'''
|
*'''{{ESP}}''' – പട്രീഷ്യ യൂറീനാ റോഡ്രിഗസ്
|-
|'''2nd റണ്ണർ അപ്പ്'''
|
*'''{{flagicon|ECU}} [[ഇക്വഡോർ]]''' – കോൺസ്റ്റാൻസ ബീസ്
|-
|'''3rd റണ്ണർ അപ്പ്'''
|
*'''{{flagicon|PHI}} [[ഫിലിപ്പീൻസ്]]''' – അറീല്ല അറീട
|-
|'''4th റണ്ണർ അപ്പ്'''
|
*'''{{BRA}}''' – ജാക്കിലിൻ ഒലിവെയ്റ
|-
|'''ടോപ്പ് 10'''  
|
*'''{{DOM}}''' – യാറിക്സ റയീസ്
*'''{{flagicon|Great Britain}} [[ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടൺ]]''' – ആമി വില്ലേർട്ടൺ
*'''{{IND}}''' – മാനസി മുഘേ 
*'''{{flagicon|UKR}} [[ഉക്രൈൻ]]''' – ഓൾഗ സ്റ്റോഴ്‌സൻകോ 
*'''{{flagicon|USA}} [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|യു.എസ്.എ]]''' – എറിൻ ബ്രാഡി
|-
|'''ടോപ്പ് 16'''
|
*'''{{CHN}}''' – ജിൻ യെ 
*'''{{flagicon|Costa Rica}} [[കോസ്റ്റ റീക്ക]]''' – ഫാബിയാന ഗ്രാനഡോസ്
*'''{{flagicon|INA}} [[ഇന്തോനേഷ്യ]]''' – വുലണ്ടറി ഹെർമൻ
*'''{{NIC}}''' – നസ്റാസ്സ ബൊളിവർ
*'''{{flagicon|PUR}} [[പോർട്ടോ റിക്കോ]]''' – മോണിക് പിയറേസ് 
*'''{{flagicon|Switzerland}} [[സ്വിറ്റ്സർലാന്റ്]]''' – ഡൊമിനിക് രിന്റെര്നെട് 
|}

==കുറിപ്പുകൾ==
===അരങ്ങേറ്റങ്ങൾ===
* '''{{flagicon|Azerbaijan}} [[അസർബെയ്ജാൻ]]'''

===പിൻവാങ്ങലുകൾ===
{{div col}}
* '''{{ALB}}'''
* '''{{flagicon|CAY}} [[കേയ്മൻ ദ്വീപുകൾ]]'''
* '''{{CYP}}'''
* '''{{flagicon|Georgia}} [[ജോർജ്ജിയ (രാജ്യം)|ജോർജ്ജിയ]]'''
* '''{{IRL}}'''
* '''{{flagicon|Kosovo}} [[കൊസോവോ]]'''
* '''{{flagicon|Montenegro}} [[മൊണ്ടിനെഗ്രോ]]'''
* '''{{flagicon|Saint Lucia}} [[സെയ്ന്റ് ലൂസിയ]]'''
* '''{{URU}}'''
{{div col end}}
===തിരിച്ചുവരവുകൾ===
'''1961'''-ൽ അവസാനമായി മത്സരിച്ചവർ
* '''{{flagicon|Myanmar}} [[മ്യാൻമാർ]]'''

'''2004'''-ൽ അവസാനമായി മത്സരിച്ചവർ
* '''{{flagicon|Austria}} [[ഓസ്ട്രിയ]]'''
* '''{{POR}}'''

'''2011'''-ൽ അവസാനമായി മത്സരിച്ചവർ
* '''{{KAZ}}'''
* '''{{flagicon|Slovenia}} [[സ്ലൊവീന്യ]]'''
* '''{{flagicon|Turks and Caicos Islands}} [[ടർക്സ്-കൈകോസ് ദ്വീപുകൾ]]'''

==അവലംബം==
{{Reflist|2}}

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
* [https://www.missuniverse.com/ മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്]

{{മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ്}}
[[Category:സൗന്ദര്യ മത്സരങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>q04v6u9jfbob1vx51uwx524p388df9o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പൈത്തൺ സോഫ്റ്റ്വെയർ ഫൗണ്ടേഷൻ ലൈസൻസ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>465369</id>
    <revision>
      <id>4619611</id>
      <parentid>3895730</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T16:08:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5015" sha1="0zkrcv4qx8hva11vu1wqvnwcz0zo9js" xml:space="preserve">{{prettyurl|Python Software Foundation License}}
{{Infobox software license
| name            = പൈത്തൺ സോഫ്റ്റ്വെയർ ഫൗണ്ടേഷൻ ലൈസൻസ്
| image           =
| caption         =
| author          =
| version         =
| copyright       =
| date            =
| OSI approved    = Yes
| Debian approved = Yes
| Free Software   = Yes&lt;ref name=&quot;fsf&quot;/&gt;
| GPL compatible  = Yes&lt;ref name=&quot;fsf&quot;/&gt;
| copyleft        = No
| linking         =
}}
'''[[പൈത്തൺ സോഫ്റ്റ് വെയർ ഫൗണ്ടേഷൻ]] ലൈസൻസ്''' (പിഎസ്എഫ്എൽ) ഒരു ബിഎസ്ഡി ശൈലിയാണ്, [[ഗ്നൂ സാർവ്വജനിക അനുവാദപത്രം|ഗ്നു ജനറൽ പബ്ലിക് ലൈസൻസ്]] (ജിപിഎൽ) അനുസരിച്ചുള്ള അനുവാദം നൽകുന്ന സ്വതന്ത്ര സോഫ്റ്റ്‌വേർ ലൈസൻസ്.&lt;ref name=&quot;fsf&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.gnu.org/licenses/license-list.html#Python |title=Various Licenses and Comments about Them, new Python license |accessdate=2007-07-07 |last=Stallman |first=Richard |publisher=Free Software Foundation |archive-date=2010-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100724023833/https://www.gnu.org/licenses/license-list.html#Python |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; പൈത്തൺ പ്രോജക്ട് സോഫ്റ്റ്‌വേർ വിതരണത്തിന് വേണ്ടിയുള്ളതാണ് ഇതിന്റെ പ്രധാന ഉപയോഗം. ജിപിഎല്ലിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പൈത്തൺ ലൈസൻസ് കോപ്പിലെഫ്റ്റ് ലൈസൻസല്ല, പരിഷ്ക്കരിച്ച പതിപ്പ് സോഴ്സ് കോഡില്ലാതെ വിതരണം ചെയ്യാൻ അനുവദിക്കുന്നു. എഫ്.എസ്.എഫ് അംഗീകരിച്ചിട്ടുള്ള ലൈസൻസുകളുടെ ലിസ്റ്റിലും &lt;ref name=&quot;fsf&quot;/&gt;ഒഎസ്ഐയുടെ അംഗീകൃത ലൈസൻസുകളുടെ ലിസ്റ്റിലും പിഎസ്എഫ്എൽ(PSFL) ലിസ്റ്റ് ചെയ്തിട്ടുള്ളതാണ്. 

പൈത്തണിന്റെ പഴയ പതിപ്പുകൾ പൈത്തൺ ലൈസൻസിനു കീഴിലാണ്, ഇത് ജിപിഎല്ലുമായി പൊരുത്തപ്പെടാത്തതാണ്. [[സ്വതന്ത്ര സോഫ്‌റ്റ്‌വെയർ സമിതി|സ്വതന്ത്ര സോഫ്റ്റ്‌വേർ ഫൗണ്ടേഷന്റെ]] ഈ പൊരുത്തക്കേടിന് നൽകപ്പെട്ട കാരണം &quot;ഈ പൈത്തൺ ലൈസൻസ് അമേരിക്കയിലെ&quot; സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് വിർജീനിയ&quot;യുടെ നിയമങ്ങളാൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു, കൂടാതെ ജിപിഎൽ ഇത് അനുവദിക്കുന്നില്ല.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.gnu.org/licenses/license-list.html#PythonOld |title=Various Licenses and Comments about Them, old Python license |accessdate=2007-07-07 |last=Stallman |first=Richard |publisher=Free Software Foundation |archive-date=2010-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100724023833/https://www.gnu.org/licenses/license-list.html#PythonOld |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ഈ പൊരുത്തക്കേടിനെ പരിഹരിക്കാനുള്ള പൈത്തണിന്റെ സ്രഷ്ടാവ് [[ഗൈഡോ വാൻ റോസ്സം]] ലൈസൻസ് മാറ്റിയ വർഷം, സ്വതന്ത്ര സോഫ്റ്റ്‌വേർ വികസനത്തിനുള്ള സ്വതന്ത്ര സോഫ്റ്റ്‌വേർ ഫൗണ്ടേഷൻ അവാർഡ് അദ്ദേഹത്തിനു ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gnu.org/award/2001/2001.html |title=2001 Free Software Awards |accessdate=2007-07-07 |publisher=GNU Project - Free Software Foundation }}&lt;/ref&gt;
== ഇതും കാണുക ==
{{Portal|Free and open-source software}}
*[[:Category:Software using the PSF license|Software using the PSF license (category)]]
==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ==
* [https://www.python.org/psf/license/ The Python Software Foundation License]

[[വർഗ്ഗം:സ്വതന്ത്ര സോഫ്റ്റ്‌വെയർ അനുവാദപത്രം]]
[[വർഗ്ഗം:പൈത്തൺ (പ്രോഗ്രാമിങ്ങ് ഭാഷ)]]

{{FOSS}}

==അവലംബം==</text>
      <sha1>0zkrcv4qx8hva11vu1wqvnwcz0zo9js</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഫിറ്റ്ബിറ്റ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>475678</id>
    <revision>
      <id>4619670</id>
      <parentid>3765956</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T18:52:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14474" sha1="8hy2lotnsfosh1p10fwblzztqsdgw97" xml:space="preserve">{{prettyurl|fitbit}}
{{Infobox company
| name = ഫിറ്റ്ബിറ്റ്, Inc.
| logo = Fitbit logo16.svg
| logo_size = 250
| type = [[Public company|Public]]
| traded_as = {{NYSE|FIT}} (Class A)&lt;br&gt;[[Russell 2000 Index|Russell 2000 Component]]
| area_served = Worldwide
| key_people = James Park ([[Chief executive officer|CEO]]) &lt;br&gt; Eric Friedman ([[Chief technology officer|CTO]])
| industry = [[Consumer electronics]]
| products = See [[List of Fitbit products]]
| subsid = [[Pebble (watch)|Pebble]]
| foundation = [[Delaware]], United States ({{Start date|2007|03|26}})&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/finance/stocks/company-profile/FIT.N|title=Profile: Fitbit Inc (FIT.N)|last=Editorial|first=Reuters|website=U.S.|language=en|access-date=2018-07-21|archive-date=2019-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331155429/https://www.reuters.com/finance/stocks/company-profile/FIT.N|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://investor.fitbit.com/overview/investor-faq/default.aspx|title=Fitbit, Inc. - IR Overview - Investor FAQ|website=investor.fitbit.com|language=en-CA|access-date=2018-07-25|archive-date=2019-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190706075111/https://investor.fitbit.com/overview/investor-faq/default.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| founders = [[James Park (entrepreneur)|James Park]] &lt;br&gt; Eric Friedman
| location = San Francisco, California, United States
| homepage = {{URL|http://www.fitbit.com}}
}}
'''ഫിറ്റ്ബിറ്റ്''', ഐഎൻസി(Inc). &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;[[കാലിഫോർണിയ|കാലിഫോർണിയയിലെ]] [[സാൻ ഫ്രാൻസിസ്കോ]] ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു അമേരിക്കൻ കമ്പനിയാണ്. [[ആക്റ്റിവിറ്റി ട്രാക്കർ|ആക്റ്റിവിറ്റി ട്രാക്കറുകൾ]], വയർലെസ് പ്രാപ്‌തമാക്കിയ ധരിക്കാനാവുന്ന സാങ്കേതിക ഉപകരണങ്ങൾ, നടന്ന ഘട്ടങ്ങളുടെ എണ്ണം, ഹൃദയമിടിപ്പ്, ഉറക്കത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരം, കയറിയ ഘട്ടങ്ങൾ, ഫിറ്റ്‌നെസിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന മറ്റ് വ്യക്തിഗത അളവുകൾ എന്നിവ അളക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://investor.fitbit.com/overview/investor-faq/default.aspx|title=Fitbit, Inc. - IR Overview - Investor FAQ|website=investor.fitbit.com|language=en-CA|access-date=2018-07-25|archive-date=2019-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190706075111/https://investor.fitbit.com/overview/investor-faq/default.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സമാന ഉപകരണങ്ങളുടെ ഉപയോഗം കൂടുതൽ ഭാരം കുറയ്ക്കുന്നതിന് കാരണമാകുമെന്ന് ചില തെളിവുകൾ കണ്ടെത്തി.

2018 ഡിസംബർ 3 ന് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു ഐ‌ഡി‌സി റിപ്പോർട്ട് അനുസരിച്ച്, കയറ്റുമതിയിൽ ധരിക്കാവുന്ന മൂന്നാമത്തെ വലിയ കമ്പനിയായി ഫിറ്റ്ബിറ്റ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, 2018 മൂന്നാം പാദത്തിൽ, [[ഷവോമി|ഷവോമിക്കും]] [[ആപ്പിൾ ഇൻകോർപ്പറേറ്റഡ്|ആപ്പിളിനും]] പിന്നിൽ.&lt;ref&gt;IDC. &quot;[https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS44500418 New Product Launches Drive Double-Digit Growth in the Wearables Market, Says IDC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200220074151/https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS44500418 |date=2020-02-20 }}.&quot; December 3, 2018. Retrieved Dec 3, 2018.&lt;/ref&gt;
==ഫലപ്രാപ്തി==
ശാരീരിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിന് മറ്റ് ഇടപെടലുകളുമായി ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ ആക്റ്റിവിറ്റി ട്രാക്കിംഗ് ഉപകരണങ്ങൾ ഉപയോഗപ്രദമാണെന്ന് തോന്നുമെങ്കിലും,&lt;ref name=&quot;Bri2019&quot;&gt;{{cite journal|last1=Brickwood|first1=KJ|last2=Watson|first2=G|last3=O'Brien|first3=J|last4=Williams|first4=AD|date=April 12, 2019|title=Consumer-Based Wearable Activity Trackers Increase Physical Activity Participation: Systematic Review and Meta-Analysis.|journal=JMIR mHealth and uHealth|volume=7|issue=4|pages=e11819|doi=10.2196/11819|pmc=6484266|pmid=30977740}}&lt;/ref&gt; ആറ് പഠനങ്ങളുടെ ഒരു അവലോകനത്തിൽ ആരോഗ്യത്തെ മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നു എന്നതിന് മതിയായ തെളിവുകളില്ലെന്ന് കണ്ടെത്തി. &lt;ref name=&quot;Jo2019&quot;&gt;{{cite journal|last1=Jo|first1=A|last2=Coronel|first2=BD|last3=Coakes|first3=CE|last4=Mainous AG|first4=3rd|date=July 11, 2019|title=Is There a Benefit to Patients Using Wearable Devices Such as Fitbit or Health Apps on Mobiles? A Systematic Review.|journal=The American Journal of Medicine|volume=132|issue=12|pages=1394–1400.e1|doi=10.1016/j.amjmed.2019.06.018|pmid=31302077}}&lt;/ref&gt; ശരീരഭാരം കുറയ്ക്കുന്ന അഞ്ച് പഠനങ്ങളിൽ, ഒന്ന് അതിന്റെ പ്രയോജനം എന്താണെന്ന് കണ്ടെത്തി, മറ്റൊന്നു ദോഷവും കണ്ടെത്തി, മൂന്നെണ്ണത്തിന് ഫലങ്ങളൊന്നും കണ്ടെത്തിയില്ല. ആക്റ്റിവിറ്റി ട്രാക്കിംഗ് ഉപകരണങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന കുട്ടികളിലും കൗമാരക്കാരിലും പ്രവർത്തന മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിക്കുന്നുണ്ടോയെന്ന് വ്യക്തമല്ല.&lt;ref&gt;{{cite journal|last2=McNarry|first2=MA|last3=Mackintosh|first3=KA|date=November 23, 2016|title=Feasibility and Effectiveness of Using Wearable Activity Trackers in Youth: A Systematic Review.|journal=JMIR mHealth and uHealth|volume=4|issue=4|pages=e129|pmid=27881359|last1=Ridgers|first1=ND|doi=10.2196/mhealth.6540|pmc=5143467}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Böhm |first1=B |last2=Karwiese |first2=SD |last3=Böhm |first3=H |last4=Oberhoffer |first4=R |title=Effects of Mobile Health Including Wearable Activity Trackers to Increase Physical Activity Outcomes Among Healthy Children and Adolescents: Systematic Review. |journal=JMIR mHealth and uHealth |date=April 30, 2019 |volume=7 |issue=4 |pages=e8298 |doi=10.2196/mhealth.8298 |pmid=31038460|pmc=6658241 }}&lt;/ref&gt;

ഫിറ്റ്ബിറ്റിന്റെ ഉൽ‌പ്പന്നവും സുരക്ഷാ നിർദ്ദേശങ്ങളും വ്യക്തമാക്കുന്നത് ഇപ്രകാരമാണ് &quot;ഫിറ്റ്ബിറ്റ് ഉൽ‌പ്പന്നങ്ങളും സേവനങ്ങളും മെഡിക്കൽ ഉപകരണങ്ങളല്ല, മാത്രമല്ല ഏതെങ്കിലും രോഗം കണ്ടെത്താനോ ചികിത്സിക്കാനോ തടയാനോ ഉദ്ദേശിച്ചുള്ളതല്ല&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fitbit.com/global/us/legal/safety-instructions |title=Fitbit Important Safety and Product Information |author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=September 11, 2020 |website=fitbit.com |publisher=[[Fitbit]] |access-date=September 11, 2020 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200912004623/https://www.fitbit.com/global/us/legal/safety-instructions |archive-date=September 12, 2020 |quote=}}&lt;/ref&gt;
==ചരിത്രം==
കാലിഫോർണിയയിലെ സാൻ ഫ്രാൻസിസ്കോ ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഫിറ്റ്ബിറ്റ് 2007 മാർച്ച് 26 ന് ജെയിംസ് പാർക്കും (സിഇഒ) എറിക് ഫ്രീഡ്‌മാനും (സിടിഒ) സ്ഥാപിച്ചു. 2015 മെയ് 7 ന്, എൻ‌വൈ‌എസ്ഇ ലിസ്റ്റിംഗിനൊപ്പം ഐ‌പി‌ഒയ്ക്കായി അപേക്ഷ നൽകിയതായി ഫിറ്റ്ബിറ്റ് പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Hadi|first=Mohammed|date=May 7, 2015|title=Fitbit Files for IPO, to Seek NYSE Listing|agency=Bloomberg News|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-05-07/fitbit-files-for-ipo-to-seek-nyse-listing-i9el5rz0|accessdate=May 10, 2015}}&lt;/ref&gt; 358 മില്യൺ ഡോളറിനാണ് ഐപിഒ സമർപ്പിച്ചത്.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Ciaccia|first=Chris|date=June 2, 2015|title=Fitbit Updates IPO Pricing|website=[[TheStreet.com|The Street]]|url=http://www.thestreet.com/story/13171588/1/fitbit-updates-ipo-pricing-as-apple-watch-gets-set-for-retail-launch.html}}&lt;/ref&gt; കമ്പനിയുടെ ഓഹരി 2015 ജൂൺ 18 ന് &quot;ഫിറ്റ്(FIT)&quot; &lt;ref&gt;{{cite web|title=Fitbit files for IPO, reports strong growth/profits|url=http://seekingalpha.com/news/2504406-fitbit-files-for-ipo-reports-strong-growth-profits|last=Jhonsa|first=Eric|date=May 7, 2015|accessdate=May 10, 2015}}&lt;/ref&gt;ചിഹ്നവുമായി വ്യാപാരം ആരംഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Fitbit stock surges nearly 50%|url=https://money.cnn.com/2015/06/18/investing/fitbit-ipo-stock-bounce/|last=Bhattacharya|first=Ananya|date=June 18, 2015|accessdate=December 20, 2015|archive-date=2020-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126115450/https://money.cnn.com/2015/06/18/investing/fitbit-ipo-stock-bounce/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2016 ൽ ഫിറ്റ്ബിറ്റിന്റെ ഓഹരികൾ 50 ശതമാനത്തിലധികം ഇടിഞ്ഞതിന് ശേഷം സിഇഒ ജെയിംസ് പാർക്ക് ഒക്ടോബറിൽ കമ്പനി “കൺസ്യൂമർ ഇലക്ട്രോണിക്സ് കമ്പനി” എന്ന് വിളിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് മാറി ഒരു “ഡിജിറ്റൽ ഹെൽത്ത് കെയർ കമ്പനിയായി” മാറുന്നതായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Stevenson|first=Abigail|date=October 6, 2016|title=Fitbit CEO reveals he's transforming the mission and purpose of the company|work=|url=https://www.cnbc.com/2016/10/06/fitbit-ceo-reveals-hes-transforming-the-mission-and-purpose-of-the-company.html|access-date=October 6, 2016|via=CNBC}}&lt;/ref&gt;

അഡിഡാസ് ബ്രാൻഡഡ് ഫിറ്റ്ബിറ്റ് അയോണിക് പുറത്തിറക്കാൻ അഡിഡാസുമായി സഹകരിക്കുമെന്ന് 2018 ഫെബ്രുവരിയിൽ ഫിറ്റ്ബിറ്റ് പ്രഖ്യാപിച്ചു. പ്രത്യേക പതിപ്പ് അയോണിക് 2018 മാർച്ച് 19 ന് പുറത്തിറങ്ങി. &lt;ref&gt;{{Cite news|title=The Adidas-branded Fitbit Ionic smartwatch arrives March 19 for $330|language=en-US|work=TechCrunch|url=https://techcrunch.com/2018/02/27/the-adidas-branded-fitbit-ionic-smartwatch-arrives-march-19-for-330/|access-date=October 4, 2018}}&lt;/ref&gt;

2018 ഓഗസ്റ്റിൽ, ബ്ലൂ ക്രോസ് ബ്ലൂ ഷീൽഡ് അസോസിയേഷൻ ഫിറ്റ്ബിറ്റുമായി പങ്കാളിത്തം പ്രഖ്യാപിച്ചു, അതിൽ ബിസിബിഎസ് അതിന്റെ ബ്ലൂ 365 പ്രോഗ്രാമിൽ ഫിറ്റ്ബിറ്റിന്റെ വെയറബിളുകളും ഫിറ്റ്നസ് ട്രാക്കറുകളും ഉൾപ്പെടുത്തും.&lt;ref&gt;Heather Landi, Healthcare-Informatics. &quot;[https://www.healthcare-informatics.com/news-item/mobile/fitbit-blue-cross-blue-shield-launch-mobile-health-partnership Fitbit, Blue Cross Blue Shield Launch Mobile Health Partnership].&quot; August 13, 2018. Retrieved August 30, 2018.&lt;/ref&gt;
==ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ==
2014-ൽ, ഫിറ്റ്്ബിറ്റ് ട്രാക്കറുകൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നതു പ്രകാരം, ഒരു വെബ്സൈറ്റിൽ കൂടിയോ, [[iOS|ഐഒഎസ്]], [[Android|ആൻഡ്രോയിഡ്]], [[വിൻഡോസ് 10 മൊബൈൽ]] &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |url=http://mashable.com/2014/06/25/fitbit-ios-update/ |title=Fitbit Updates App With Exercise and Run-Tracking Features |last=Bell |first=Karissa|date=|website=|access-date=}}&lt;/ref&gt; എന്നവയിലേതെങ്കിലും ഓപ്പറേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന [[മൊബൈൽ ആപ്പ്]] ഉപയോഗിച്ച് മൊബൈൽ ഫോണുകളിലുള്ള [[ബ്ലൂടൂത്ത്]] വഴിയോ, [[വിൻഡോസ്]] അല്ലെങ്കിൽ [[MacOS|മാക്ഒഎസിൽ]](MacOS) ഉള്ള ബ്ലൂടൂത്ത് സജ്ജമായ കമ്പ്യൂട്ടറിലോ   ഉപകരണങ്ങളുമായി സമന്വയിപ്പിക്കാൻ ഇത് ട്രാക്കർമാരെ അനുവദിക്കുന്നു.

==അവലംബം==</text>
      <sha1>8hy2lotnsfosh1p10fwblzztqsdgw97</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>479671</id>
    <revision>
      <id>4619784</id>
      <parentid>4136835</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T07:23:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80386" sha1="n34fh7sotyv8reledlgkbq82p8jjyb7" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name         = മിസ്സ് യൂണിവേഴ്‌സ്
| logo         = Miss Universe Logo.png
| logo_size    = 120px
| caption      =
| motto        =
| type         = [[സൗന്ദര്യമത്സരം]]
| headquarters = സമുത് പ്രകാൻ പ്രവിശ്യ, [[തായ്ലൻഡ്]]&lt;br&gt;[[മെക്സിക്കോ സിറ്റി]], [[മെക്സിക്കോ]]&lt;br&gt;[[ന്യൂയോർക്ക് നഗരം]], [[ന്യൂയോർക്ക്]]
| location     =
| formation    = {{Start date and age|1952|6|28}}
| language     = [[ഇംഗ്ലീഷ്]]
| key_people   = ആൻ JKN (CEO)&lt;br&gt;റൗൾ റോച്ച കാൻ്റു (പ്രസിഡൻ്റ്)
| affiliations =
| parent_organization = JKN ലെഗസി Inc. / JKN ഗ്ലോബൽ ഗ്രൂപ്പ് (50%) / ലെഗസി ഹോൾഡിംഗ് ഗ്രൂപ്പ് (50%)
| budget       = {{US$}}100 ദശലക്ഷം (വർഷം തോറും)
| website      = {{URL|MissUniverse.com|MissUniverse.com}}
}}

[[യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ്]] ആസ്ഥാനമായുള്ള മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് ഓർഗനൈസേഷൻ നടത്തുന്ന വാർഷിക അന്തർദ്ദേശീയ സൗന്ദര്യമത്സരമാണ് '''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ്'''.&lt;ref name=Tadena1&gt;നതാലി ടഡെന (ജൂലൈ 2, 2015).[http://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/ റോൾസ് കേബിൾ ചാനലിൽ ഡൊണാൾഡ് ട്രംപിന്റെ മിസ് യുഎസ്എ മത്സരങ്ങൾ.]. വാൾസ്ട്രീറ്റ് ജേണൽ.&lt;/ref&gt; തത്സമയ ടിവി കവറേജിന്റെ കാര്യത്തിൽ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ മത്സരമാണിത്, ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 190 ലധികം രാജ്യങ്ങളിൽ പ്രതിവർഷം 500 ദശലക്ഷത്തിലധികം ആളുകൾ പ്രേക്ഷകർക്കായി സംപ്രേഷണം ചെയ്യുന്നു. മിസ്സ് വേൾഡ്, മിസ്സ് ഇന്റർനാഷണൽ, മിസ് എർത്ത് എന്നിവയ്‌ക്കൊപ്പം മിസ് യൂണിവേഴ്‌സും ബിഗ് ഫോർ അന്താരാഷ്ട്ര സൗന്ദര്യമത്സരങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web|title=സൗന്ദര്യമത്സര അടിസ്ഥാനങ്ങൾ |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |website=bbc.com |publisher=ബ്രിട്ടീഷ് സംപ്രേഷണ കോർപരേഷൻ|last=എൻറിക്വസ്|first=ആമി|date=ഫെബ്രുവരി 2, 2014 |language=English}}&lt;/ref&gt; മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് ഓർഗനൈസേഷനും അതിന്റെ ബ്രാൻഡും മിസ് യു.എസ്എ, മിസ് ടീൻ യുഎസ്എ എന്നിവയും നിലവിൽ ഡബ്ല്യു.എം.ഇ / ഐ.എം.ജി ടാലന്റ് ഏജൻസിയുടെ ഉടമസ്ഥതയിലാണ്.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|title=സൗന്ദര്യമത്സരമാണ് മിസ് യൂണിവേഴ്സ്. എന്തുകൊണ്ടെന്ന് ഇതാ|last=ബണ്ടെൽ|first=അനി|date=ഡിസംബർ 16, 2018|publisher=എൻ‌ബി‌സി ന്യൂസ്|access-date=ഡിസംബർ 20, 2018}}&lt;/ref&gt;

2024 നവംബർ 16 ന് [[മെക്സിക്കോ സിറ്റി|മെക്സിക്കോ സിറ്റിയിൽ]] കിരീടമണിഞ്ഞ [[ഡെന്മാർക്ക്|ഡെൻമാർക്കിലെ]] '''[[വിക്ടോറിയ തീൽവിഗ്|വിക്ടോറിയ തീവിഗാണ്]]''' നിലവിലെ മിസ്സ് യൂണിവേഴ്‌സ് വിജയി.

== ചരിത്രം ==
[[File:Miss Universe Sash.jpg|right|upright=1.5|thumb|മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് സാഷ്]]
&quot;മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ്&quot; എന്ന ശീർഷകം ആദ്യമായി 1962-ൽ അന്താരാഷ്ട്ര മത്സരമായ പുൾക്രിറ്റുഡ് ഉപയോഗിച്ചു. 1935 വരെ ഈ മത്സരം വർഷം തോറും നടന്നു, മഹാമാന്ദ്യവും രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധത്തിന് മുമ്പുള്ള മറ്റ് സംഭവങ്ങളും അതിന്റെ നിര്യാണത്തിലേക്ക് നയിച്ചു.

നിലവിലെ മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് മത്സരം 1952-ൽ കാലിഫോർണിയ ആസ്ഥാനമായുള്ള വസ്ത്ര കമ്പനിയും കാറ്റലീന നീന്തൽ വസ്ത്ര നിർമ്മാതാവുമായ പസഫിക് നിറ്റിംഗ് മിൽസ് സ്ഥാപിച്ചു. 1951 വരെ മിസ്സ് അമേരിക്ക മത്സരത്തിന്റെ സ്പോൺസറായിരുന്നു കമ്പനി, വിജയിയായ യോലാണ്ടെ ബെറ്റ്ബെസ് അവരുടെ നീന്തൽക്കുപ്പായങ്ങളിലൊന്ന് ധരിച്ച് പരസ്യ ചിത്രങ്ങൾക്ക് പോസ് ചെയ്യാൻ വിസമ്മതിച്ചു. 1952-ൽ പസഫിക് നിറ്റിംഗ് മിൽസ് മിസ്സ് യുഎസ്എ, മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് മത്സരങ്ങൾ സംഘടിപ്പിച്ചു, തുടർന്നുള്ള പതിറ്റാണ്ടുകളായി കോ-സ്പോൺസർ ചെയ്തു.

ആദ്യത്തെ മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് മത്സരം 1952-ൽ കാലിഫോർണിയയിലെ ലോംഗ് ബീച്ചിലാണ് നടന്നത്. ഫിൻ‌ലാൻഡിൽ നിന്നുള്ള ആർമി കുസെലയാണ് ഇത് നേടിയത്, അവളുടെ വർഷം പൂർത്തിയാകുന്നതിനു തൊട്ടുമുമ്പ് ദ്യോഗികമായി വിവാഹം കഴിക്കാനായി കിരീടം ഉപേക്ഷിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web |author=റിക്കി ലോയുടെ ഫൺ‌ഫെയർ|title=ഒന്നാം മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സായ ആർമി കുസെലയെ ഒരു കണ്ണടച്ച്നോ ഒന്ന് നോക്കുക|url=http://www.philstar.com/entertainment/344221/misty-eyed-look-armi-kuusela-1st-miss-universe |date=ജൂൺ 28, 2006 |website=philstar.com|accessdate=ഒക്ടോബർ 9, 2013|language=ഇംഗ്ലീഷ്}}&lt;/ref&gt; 1958 വരെ, മിസ്സ് അമേരിക്കയെപ്പോലെ മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് ടൈറ്റിൽ മത്സരത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പുള്ള വർഷമായിരുന്നു, അതിനാൽ അക്കാലത്ത് മിസ്സ് കുസെലയുടെ തലക്കെട്ട് മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 1953 ആയിരുന്നു. പസഫിക് മിൽസ് സ്ഥാപിച്ചതു മുതൽ, മത്സരം സംഘടിപ്പിക്കുകയും നടത്തുകയും ചെയ്തു മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് ഓർഗനൈസേഷൻ. ക്രമേണ പസഫിക് മില്ലുകളും അതിന്റെ അനുബന്ധ സ്ഥാപനങ്ങളും കെയ്‌സർ-റോത്ത് കോർപ്പറേഷൻ ഏറ്റെടുത്തു, ഇത് ഗൾഫും വെസ്റ്റേൺ ഇൻഡസ്ട്രീസും ഏറ്റെടുത്തു.

മത്സരം ആദ്യമായി ടെലിവിഷൻ ചെയ്തത് 1955 ലാണ്. സിബിഎസ് 1960-ൽ മിസ്സ് യുഎസ്എ, മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് മത്സരങ്ങൾ സംപ്രേഷണം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി, 1965-ൽ പ്രത്യേക മത്സരങ്ങളായി. 30 വർഷത്തിനുശേഷം, ഡൊണാൾഡ് ട്രംപ് 1996-ൽ ഐടിടി കോർപ്പറേഷനിൽ നിന്ന് മത്സരം വാങ്ങി.&lt;ref&gt;{{cite web|title=നാല് വലിയ കപ്പലുകൾ അന്താരാഷ്ട്ര സൗന്ദര്യമത്സരങ്ങളിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കുന്നു |author=അഭിമാനകരമായ സൗന്ദര്യമത്സരം |url=http://www.prestigiousbeautypageants.org/four-big-ships-dominate-international-beauty-pageants/ |date=നവംബർ 18, 2013 |website=അഭിമാനകരമായ സൗന്ദര്യമത്സരങ്ങൾ |accessdate=ജൂൺ 15, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131217131258/http://www.prestigiousbeautypageants.org/four-big-ships-dominate-international-beauty-pageants/ |archivedate=ഡിസംബർ 17, 2013|language=ഇംഗ്ലീഷ്}}&lt;/ref&gt; ട്രംപ് ഒരു പ്രക്ഷേപണം നടത്തി 2002 വരെ സി‌ബി‌എസുമായുള്ള ക്രമീകരണം. 1998-ൽ മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് ഇൻ‌കോർ‌പ്പറേഷൻ അതിന്റെ പേര് മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് ഓർ‌ഗനൈസേഷൻ എന്ന് മാറ്റി, ആസ്ഥാനം ലോസ് ഏഞ്ചൽ‌സിൽ നിന്ന് ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിലേക്ക് മാറ്റി.&lt;ref name=&quot;ഇന്ത്യ-ടുഡേ-1&quot;&gt;{{cite web |title=മിസ്സ് യു‌എസ്‌എ ബൊളീവിയ കൽ‌പോ മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2012 ആണ്! |website=ഇന്ത്യ ടുഡേ |date=ഡിസംബർ 19, 2012 |language=English|url=http://indiatoday.intoday.in/story/miss-universe-2012-winner-olivia-culpo/1/238561.html |accessdate=ജനുവരി 9, 2016|language=ഇംഗ്ലീഷ്}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ന്യൂ ടീം&quot;&gt;{{cite news|title=പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ തമ്പുരാട്ടി|url=https://pqasb.pqarchiver.com/nypost/access/68469692.html?dids=68469692%3A68469692&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=ABS%3AFT&amp;type=current&amp;date=Jan+18%2C+1999&amp;author=Jonathan+Foreman&amp;pub=New+York+Post&amp;desc=MISTRESS+OF+THE+UNIVERSE+-+MAUREEN+REIDY%2C+ONCE+DONALD+TRUMP%27S+ACCOUNTANT%2C+HAS+TRANSFORMED+THREE+KEY+BEAUTY+PAGEANTS+FROM+TACKY+CHEESE+INTO+SLICK%2C+CHIC+AFFAIRS&amp;pqatl=google|accessdate=ഫെബ്രുവരി 24, 2011|newspaper=ന്യൂയോർക്ക് പോസ്റ്റ്|date=ജനുവരി 18, 1999|first=ജോനാഥൻ|last=ഫോർമാൻ|language=ഇംഗ്ലീഷ്|archive-date=2013-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20130325005144/http://pqasb.pqarchiver.com/nypost/access/68469692.html?dids=68469692%3A68469692&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=ABS%3AFT&amp;type=current&amp;date=Jan+18%2C+1999&amp;author=Jonathan+Foreman&amp;pub=New+York+Post&amp;desc=MISTRESS+OF+THE+UNIVERSE+-+MAUREEN+REIDY%2C+ONCE+DONALD+TRUMP%27S+ACCOUNTANT%2C+HAS+TRANSFORMED+THREE+KEY+BEAUTY+PAGEANTS+FROM+TACKY+CHEESE+INTO+SLICK%2C+CHIC+AFFAIRS&amp;pqatl=google|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2002-ന്റെ അവസാനത്തിൽ ട്രംപ് എൻ‌ബി‌സിയുമായി ഒരു സംയുക്ത സംരംഭത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു, ഇത് 2003-ൽ ടിവി അവകാശങ്ങൾക്കായി മറ്റ് വിപണികളെ മറികടന്നു. 2003 മുതൽ 2014 വരെ എൻ‌ബി‌സിയിൽ മത്സരം അമേരിക്കയിൽ പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2015/biz/news/donald-trump-miss-universe-wmeimg-acquisition-1201592910/|title=ഡബ്ല്യുഎംഇ / ഐഎംജി ഡൊണാൾഡ് ട്രംപിൽ നിന്ന് മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് ഓർഗനൈസേഷൻ നേടി|first1=സിന്തിയ|last1=ലിറ്റിൽട്ടൺ|date=സെപ്റ്റംബർ 14, 2015|language=ഇംഗ്ലീഷ്}}&lt;/ref&gt;

മെക്സിക്കോയിൽ നിന്ന് അതിർത്തി കടന്ന അനധികൃത കുടിയേറ്റക്കാരെക്കുറിച്ചുള്ള വിവാദ പ്രസ്താവനകൾക്ക് മറുപടിയായി ട്രംപും മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് ഓർഗനൈസേഷനുമായുള്ള എല്ലാ ബിസിനസ്സ് ബന്ധങ്ങളും 2015 ജൂണിൽ എൻ‌ബി‌സി റദ്ദാക്കി.&lt;ref name=&quot;ഹോളിവുഡ് റിപ്പോർട്ടർ&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/nbc-cuts-ties-donald-trump-805706?facebook_20150629|title=ഡൊണാൾഡ് ട്രംപുമായി എൻ‌ബി‌സി ബന്ധം വിച്ഛേദിക്കുന്നു &quot;അവഹേളനപരമായ പ്രസ്താവനകൾ,&quot; യു‌എസ്‌എയെയും മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് മത്സരങ്ങളെയും വലിക്കുന്നു|first=കേറ്റ്|last=സ്റ്റാൻ‌ഹോപ്പ്|date=ജൂൺ 29, 2015|work=ഹോളിവുഡ് റിപ്പോർട്ടർ|accessdate=ജൂൺ 30, 2015|language=ഇംഗ്ലീഷ്}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=NBCsever&gt;{{cite news|title=NBCUniversal cuts ties with Donald Trump|url=http://money.cnn.com/2015/06/29/media/donald-trump-nbc-ends-relationship/|accessdate=June 29, 2015|work=CNN Money|date=June 29, 2015|archive-date=2019-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227110913/https://money.cnn.com/2015/06/29/media/donald-trump-nbc-ends-relationship/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; നിയമപരമായ ഒത്തുതീർപ്പിന്റെ ഭാഗമായി, 2015 സെപ്റ്റംബറിൽ ട്രംപ് കമ്പനിയിലെ എൻ‌ബി‌സിയുടെ 50% ഓഹരി വാങ്ങി, കമ്പനിയുടെ ഏക ഉടമയാക്കി. മൂന്ന് ദിവസത്തിന് ശേഷം അദ്ദേഹം കമ്പനി മുഴുവൻ ഡബ്ല്യുഎംഇ / ഐ‌എം‌ജിക്ക് വിറ്റു.&lt;ref name=&quot;നയ് ടൈംസ്&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2015/09/15/business/media/trump-sells-miss-universe-organization-to-wme-img-talent-agency.html|title=ട്രംപ് മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് ഓർഗനൈസേഷനെ ഡബ്ല്യുഎംഇ-ഐഎംജി ടാലന്റ് ഏജൻസിക്ക് വിൽക്കുന്നു|date=സെപ്റ്റംബർ 15, 2015|work=ന്യൂ യോർക്ക് ടൈംസ്|accessdate=ഫെബ്രുവരി 5, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/donald-trump-sells-miss-universe-img-2015-9|title=ഡൊണാൾഡ് ട്രംപ് മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് ഓർഗനൈസേഷൻ വിൽക്കുന്നു|last=നെഡെഡോഗ്|first=ജെത്രോ|date=സെപ്റ്റംബർ 14, 2015|work=ബിസിനസ്സ് ഇൻസൈഡർ|accessdate=ജനുവരി 9, 2016|language=ഇംഗ്ലീഷ്}}&lt;/ref&gt; ഉടമസ്ഥാവകാശ മാറ്റത്തെത്തുടർന്ന്, 2015 ഒക്ടോബറിൽ ഫോക്സും ആസ്ടെക്കയും മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ്, മിസ്സ് യുഎസ്എ മത്സരങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക പ്രക്ഷേപകരായി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tvinsider.com/article/49807/miss-universe-and-miss-usa-pageants-to-air-on-fox/|title=മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സും മിസ്സ് യു‌എസ്‌എ മത്സരങ്ങളും ഫോക്സിൽ സംപ്രേഷണം ചെയ്യുന്നു.|work=ടിവി ഇൻസൈഡർ|accessdate=ജനുവരി 9, 2016|language=ഇംഗ്ലീഷ്}}&lt;/ref&gt; 1997 മുതൽ ഈ പദവി വഹിച്ചിരുന്ന പൗള ഷുഗാർട്ട് ആണ് മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് ഓർഗനൈസേഷന്റെ ഇപ്പോഴത്തെ പ്രസിഡന്റ്.&lt;ref&gt;{{cite web|title=പോള എം. ഷുഗാർട്ട് |url=http://www.missuniverse.com/members/profile/15 |website=മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് |publisher=മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് ഓർഗനൈസേഷൻ |accessdate=ജൂൺ 29, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150703001812/http://www.missuniverse.com/members/profile/15 |archivedate=ജൂലൈ 3, 2015|language=ഇംഗ്ലീഷ്}}&lt;/ref&gt;

സിബിഎസ് ടെലികാസ്റ്റ് കാലഘട്ടത്തിൽ, ജോൺ ചാൾസ് ഡാലി 1955 മുതൽ 1966 വരെ മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് മത്സരത്തിന് ആതിഥേയത്വം വഹിച്ചു, 1967 മുതൽ 1987 വരെ ബോബ് ബാർക്കർ, 1988-ൽ അലൻ തിക്ക്, 1989-ൽ ജോൺ ഫോർസിത്ത്, 1989-ൽ ഡിക്ക് ക്ലാർക്ക്, 1990 മുതൽ 1993 വരെ ബോബ് ഗോയൻ, 1998-ലും 1999-ലും ജാക്ക് വാഗ്നർ. എൻ‌ബി‌സി ടെലികാസ്റ്റ് കാലഘട്ടത്തിൽ ബില്ലി ബുഷ് 2003 മുതൽ 2005, 2009 വരെ മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് മത്സരത്തിന് ആതിഥേയത്വം വഹിച്ചു, 2011, 2012 വർഷങ്ങളിൽ ആൻഡി കോഹൻ, ഡെയ്‌സി ഫ്യൂന്റസ്, മെൽ ബി, നതാലി മൊറേൽസ് എന്നിവരാണ് നിലവിൽ ഒന്നിലധികം തവണ ഇവന്റ് ഹോസ്റ്റുചെയ്‌തു (യഥാക്രമം 2002 മുതൽ 2004, 2008, 2013, 2010 മുതൽ 2011, 2014 വരെ). 2015 ൽ ഫോക്സിലേക്ക് മാറ്റിയതിനുശേഷം, മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സിന് സ്റ്റീവ് ഹാർവി ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നു.

== മത്സരാർത്ഥികളുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ==
ഒരു രാജ്യം മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സിൽ പങ്കെടുക്കാൻ, ഒരു പ്രാദേശിക കമ്പനിയോ വ്യക്തിയോ മത്സരത്തിന്റെ പ്രാദേശിക അവകാശങ്ങൾ ഫ്രാഞ്ചൈസി ഫീസ് വഴി വാങ്ങണം, അതിൽ ഇമേജ്, ബ്രാൻഡ്, മത്സരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട എല്ലാം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. മിക്കപ്പോഴും, ഈ ഫ്രാഞ്ചൈസിയുടെ ഉടമ, കരാർ ലംഘനങ്ങൾക്കോ സാമ്പത്തിക കാരണങ്ങൾക്കോ, ഫ്രാഞ്ചൈസി മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് ഓർഗനൈസേഷന് തിരികെ നൽകുന്നു, അത് ഒരു പുതിയ ഓഹരി ഉടമയ്ക്ക് വീണ്ടും വിൽക്കുന്നു. ഒരു ഉടമയിൽ നിന്ന് മറ്റൊരാളിലേക്ക് ഫ്രാഞ്ചൈസി വീണ്ടും വിൽക്കുന്നത് ഇവന്റിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ ആവർത്തിച്ച് സാധാരണമാണ്. ഫ്രാഞ്ചൈസികളുടെ ചോദ്യം കാരണം മത്സരത്തിലെ സ്ഥാനാർത്ഥികളുടെ എണ്ണം പൊരുത്തപ്പെടുന്നില്ല. കൂടാതെ, മത്സരത്തിന്റെ കലണ്ടറുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്നങ്ങളുണ്ട്.

സാധാരണയായി ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ സ്ഥാനാർത്ഥി തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ രാജ്യത്തിന്റെ പ്രാദേശിക ഉപവിഭാഗങ്ങളിലെ മത്സരാർത്ഥികൾ ഉൾപ്പെടുന്നു, വിജയികൾ ഒരു ദേശീയ മത്സരത്തിൽ പങ്കെടുക്കുന്നു, പക്ഷേ ചില രാജ്യങ്ങൾ ആന്തരിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, 2000 മുതൽ 2004 വരെ ഓസ്‌ട്രേലിയൻ പ്രതിനിധികളെ ഒരു മോഡലിംഗ് ഏജൻസി തിരഞ്ഞെടുത്തു. അത്തരം &quot;കാസ്റ്റിംഗുകൾ&quot; പൊതുവേ മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് ഓർഗനൈസേഷൻ നിരുത്സാഹപ്പെടുത്തുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ജെന്നിഫർ ഹോക്കിൻസിനെ 2004-ൽ മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സിൽ രാജ്യത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കാൻ തിരഞ്ഞെടുത്തു (അവിടെ അവൾ ഒടുവിൽ കിരീടം നേടും). അടുത്ത വർഷം ഓസ്‌ട്രേലിയ ദേശീയ മത്സരം പുനരാരംഭിച്ചപ്പോൾ മിഷേൽ ഗൈ മിസ്സ് യൂണിവേഴ്‌സ് ഓസ്‌ട്രേലിയ 2005 ആയി.

ഗാബൺ, ലിത്വാനിയ (2012), അസർബൈജാൻ (2013), സിയറ ലിയോൺ (2016), കംബോഡിയ, ലാവോസ്, നേപ്പാൾ (2017), അർമേനിയ, കിർഗിസ്ഥാൻ, മംഗോളിയ (2018), ബംഗ്ലാദേശ്, ഇക്വറ്റോറിയൽ ഗ്വിനിയ എന്നിവയാണ് 2010 ലെ ദശകത്തിൽ മത്സരത്തിൽ പങ്കെടുത്തത്. (2019) ഉഗാണ്ടയും (2020). 2018-ൽ മികച്ച പത്തിൽ ഇടം നേടിയ ശേഷം മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സിലെ സെമിഫൈനലിൽ ഇടംനേടിയ ഏറ്റവും പുതിയ പുതുമുഖമാണ് നേപ്പാൾ, അതേസമയം അരങ്ങേറ്റ വർഷത്തിൽ തന്നെ മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് നേടുന്ന ഏറ്റവും പുതിയ ആദ്യ പ്രവേശനമായി ബോട്സ്വാന തുടരുന്നു (1999-ൽ എംപ്യൂൾ ക്വാലാഗോബിൽ).

കാനഡ, സ്പെയിൻ, ഇന്ത്യ, ജപ്പാൻ എന്നിവിടങ്ങളിൽ ശക്തമായ ദേശീയ മത്സരങ്ങൾ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളും നടന്നിട്ടുണ്ട്. മത്സരം വിപുലീകരിക്കുന്നതിന് സംഘടന നിരന്തരമായ ശ്രമങ്ങൾ നടത്തുന്നുണ്ട്, എന്നാൽ ചില രാജ്യങ്ങളുടെ പങ്കാളിത്തം നീന്തൽ സ്യൂട്ട് മത്സരത്തിലെ സാംസ്കാരിക തടസ്സങ്ങൾ കാരണം ബുദ്ധിമുട്ടാണെന്ന് തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്, അതേസമയം മൊസാംബിക്ക് പോലുള്ള രാജ്യങ്ങൾ മറ്റ് ചെലവ് കാരണം പ്രതിനിധികളെ അയയ്ക്കുന്നതിൽ നിന്ന് പിന്മാറി. അമേരിക്ക, ആഫ്രിക്ക, ഏഷ്യ തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് യുഎസ്എ, കൊളംബിയ, ബ്രസീൽ, വെനിസ്വേല, ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക, ഫിലിപ്പീൻസ്, തായ്ലൻഡ് തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിൽ മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് ചരിത്രപരമായി പ്രചാരത്തിലുണ്ട്, ഇവയെല്ലാം കഴിഞ്ഞ ദശകത്തിൽ ഒന്നിലധികം തവണ സെമിഫൈനലിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

2020-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, 1952-ൽ ആരംഭിച്ചതുമുതൽ ഓരോ മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സിലും മൂന്ന് രാജ്യങ്ങൾ മാത്രമേ പങ്കെടുത്തിട്ടുള്ളൂ: കാനഡ, ഫ്രാൻസ്, ജർമ്മനി (പടിഞ്ഞാറൻ ജർമ്മനി, 1990 വരെ, കിഴക്കുമായി വീണ്ടും ഒന്നിച്ചതിന്റെ ഫലമായി). അതിന്റെ തുടക്കം മുതൽ‌, മിസ് യൂണിവേഴ്സ് പ്രായം കെട്ടിച്ചമയ്ക്കുന്നത് കർശനമായി നിരോധിക്കുന്നു, മാത്രമല്ല എല്ലാ മത്സരാർത്ഥികളെയും മുഴുവൻ മത്സരത്തിലുടനീളം ഗർഭിണിയാകാൻ അനുവദിക്കില്ല (കൂടാതെ വിജയികൾക്ക്, അവരുടെ ഭരണം വരെ). എന്നിരുന്നാലും, 17 വയസുള്ള മത്സരാർത്ഥികളെ അവരുടെ മത്സരങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ അനുവദിക്കുന്ന നിരവധി യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾക്ക് ഇത് ഒരു പ്രശ്‌നമാണ്. മിസ് യൂണിവേഴ്സിന്റെ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ പ്രായം 18 ആയതിനാൽ, ദേശീയ ടൈറ്റിൽഹോൾഡർമാരെ അവരുടെ റണ്ണേഴ്സ് അപ്പ് അല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരു സ്ഥാനാർത്ഥി മാറ്റിസ്ഥാപിക്കേണ്ടതുണ്ട്. സമീപ വർഷങ്ങളിൽ, എല്ലാ മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് സ്ഥാനാർത്ഥികളും അവരുടെ ദേശീയ മത്സരങ്ങളിൽ തുടക്കം മുതൽ കുറഞ്ഞത് യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഡിഗ്രി ഉടമകളോ ജോലി ചെയ്യുന്ന പ്രൊഫഷണലുകളോ ആയിരിക്കണം.

2012 മുതൽ, ട്രാൻസ്‌ജെൻഡർ സ്ത്രീകൾക്ക് അവരുടെ ദേശീയ മത്സരങ്ങൾ വിജയിക്കുന്നിടത്തോളം കാലം അവർക്ക് മത്സരിക്കാൻ അനുവാദമുണ്ടായിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://articles.nydailynews.com/2012-04-10/news/31320540_1_transgender-women-glaad-policy-change |location=ന്യൂയോര്ക്ക് |work=ദൈനംദിന വാർത്തകൾ |first=നാൻസി |last=ദില്ലൺ |title=ട്രാൻസ്ജെൻഡർ മത്സരാർത്ഥികൾക്ക് മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സിൽ മത്സരിക്കാം. |date=ഏപ്രിൽ 10, 2012 |access-date=2020-01-25 |archive-date=2012-07-07 |archive-url=https://archive.today/20120707082743/http://articles.nydailynews.com/2012-04-10/news/31320540_1_transgender-women-glaad-policy-change |url-status=dead }}.&lt;/ref&gt; ഈ നിയമം പ്രാബല്യത്തിൽ വന്ന് ആറ് വർഷത്തിന് ശേഷം, 2018 പതിപ്പിൽ സ്പെയിനിലെ ഏഞ്ചല പോൻസ് മത്സരത്തിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന ആദ്യത്തെ തുറന്ന ട്രാൻസ്ജെൻഡർ സ്ഥാനാർത്ഥിയായി. 2019-ൽ മിസ് യൂണിവേഴ്സിൽ മത്സരിക്കുന്ന ആദ്യ ലെസ്ബിയൻ വനിതയായി സ്വീ സിൻ ഹെറ്റ് മാറി. സ്പെയിനിന്റെ പട്രീഷ്യ യുറീന റോഡ്രിഗസ് നിലവിൽ മിസ് യൂണിവേഴ്സിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന എൽ‌ജിബിടി അംഗമാണ്, 2013 ൽ വെനിസ്വേലയുടെ ഗബ്രിയേല ഐസ്‌ലറിന് രണ്ടാം സ്ഥാനത്തെത്തിയെങ്കിലും മത്സരം കഴിഞ്ഞ് വർഷങ്ങളോളം പുറത്തുവന്നില്ല.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://baomoi.com/hoa-hau-myanmar-thua-nhan-dong-tinh-ngay-khi-thi-miss-universe-2019-day-ban-linh-va-dang-ne-phuc/c/33149139.epi|title=മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2019 മത്സരം നടന്നയുടനെ മിസ് മ്യാൻമർ സ്വവർഗാനുരാഗിയെ പ്രവേശിപ്പിച്ചു: ധൈര്യവും ആദരവും നിറഞ്ഞത്!|date=നവംബർ 30, 2019|language=വിയറ്റ്നാമീസ്}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/B5dbKqxFL63/|title=#MissUniverseMyanmar2019 #RoadToMissUniverse2019|date=നവംബർ 29, 2019|publisher=സ്വീ സിൻ ഹെറ്റ്}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.facebook.com/missosology/photos/a.778149715534628/3161132337236342/?type=3&amp;theater|title=മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് മ്യാൻമർ 2019 ആഴത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നു - അവൾ അഭിമാനിയായ ലെസ്ബിയൻ ആണെന്ന് വെളിപ്പെടുത്തുന്നു!|publisher=മിസോസോളജി|date=നവംബർ 29, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://people.com/human-interest/miss-myanmar-is-miss-universe-first-openly-gay-contestant/|title=മിസ് യൂണിവേഴ്സിന്റെ ആദ്യ ഓപ്പൺ ഗേ മത്സരാർത്ഥി ദിവസങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് വന്നു: 'ഞാൻ ഒരു പുതിയ അധ്യായം ആരംഭിച്ചു'|magazine=പീപിൾ|date=ഡിസംബർ 6, 2019|last=ഹെർബ്സ്റ്റ്|first=ഡയാൻ}}&lt;/ref&gt;

== പ്രധാന മത്സരം ==
മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സിന്റെ ചരിത്രത്തിലുടനീളം, പ്രധാന ഷെഡ്യൂൾ വാർഷിക ഷെഡ്യൂളിംഗിന്റെ കാര്യത്തിൽ വളരെ വ്യത്യാസപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്, എന്നാൽ 2017 മുതൽ വർഷത്തിലെ രണ്ട് മാസങ്ങളിൽ രണ്ടാഴ്ചയ്ക്കുള്ളിൽ ഇത് നടന്നു. 1970 മുതൽ 1990 വരെ, മത്സരം ഒരു മാസം നീണ്ടുനിൽക്കും. റിഹേഴ്സലുകൾക്കും പ്രത്യക്ഷപ്പെടലുകൾക്കും പ്രാഥമിക മത്സരത്തിനും ഇത് സമയം അനുവദിച്ചു, അവസാന മത്സരത്തിൽ വിജയിയെ കഴിഞ്ഞ വർഷത്തെ ടൈറ്റിൽഹോൾഡർ കിരീടധാരണം ചെയ്തു.

സൗന്ദര്യമത്സരത്തേക്കാൾ മിസ് യൂണിവേഴ്സ് മത്സരം സംഘാടകർ പറയുന്നു. മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് ആകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന സ്ത്രീകൾ ബുദ്ധിമാനും നല്ല പെരുമാറ്റവും സംസ്കാരവുമുള്ളവരായിരിക്കണം. ചോദ്യോത്തര വേളയിൽ നല്ല ഉത്തരം ലഭിക്കാത്തതിനാൽ പലപ്പോഴും ഒരു സ്ഥാനാർത്ഥി നഷ്ടപ്പെട്ടു, സമീപകാല ദശകങ്ങളിൽ കാര്യമായ പ്രാധാന്യം നേടിയ ഒരു റ round ണ്ട്. സ്വിം‌സ്യൂട്ട്, സായാഹ്ന ഗ own ൺ മത്സരങ്ങളിലും പ്രതിനിധികൾ പങ്കെടുക്കുന്നു.

നിലവിൽ, ഫൈനലിസ്റ്റുകളുടെ അന്തിമ സ്ഥാന നിർണ്ണയം ഒരു റാങ്ക് വോട്ടിലൂടെ നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നു, അവിടെ ഓരോ ജഡ്ജിയും അവസാന മൂന്ന് / അഞ്ച് സ്ഥാനാർത്ഥികളിൽ ഓരോരുത്തരെയും റാങ്ക് ചെയ്യുന്നു, മത്സരാർത്ഥി ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ ക്യുമുലേറ്റീവ് സ്കോർ പോസ്റ്റുചെയ്യുന്നു (അങ്ങനെ പലപ്പോഴും, എന്നാൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ആവശ്യമില്ല, ഏറ്റവും കൂടുതൽ മത്സരാർത്ഥി ഒന്നാം നമ്പർ വോട്ടുകൾ) വിജയിയാകുന്നു. ഒരു സമനില ഉണ്ടെങ്കിൽ, ഉയർന്ന സെമിഫൈനൽ സ്‌കോറുകൾ നിർണ്ണായകമാകും. 2015 മുതൽ, എല്ലാ സ്‌കോറുകളും പ്രാഥമികം മുതൽ അവസാനം വരെ കണക്കാക്കുന്നു.

വിജയികൾക്ക് മിസ് യൂണിവേഴ്സ് ഓർഗനൈസേഷനുമായി ഒരു വർഷത്തെ കരാർ നൽകിയിട്ടുണ്ട്, വിദേശത്തേക്ക് പോയി രോഗങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണം, സമാധാനം, എയ്ഡ്സിനെക്കുറിച്ചുള്ള പൊതു അവബോധം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് സന്ദേശങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിക്കുന്നു. ജോലിയെ മാറ്റിനിർത്തിയാൽ, വിജയിക്ക് അവളുടെ മുഴുവൻ ഭരണത്തിനും ക്യാഷ് അലവൻസ്, ന്യൂയോർക്ക് ഫിലിം അക്കാദമി സ്കോളർഷിപ്പ്, ഒരു മോഡലിംഗ് പോർട്ട്ഫോളിയോ, സൗന്ദര്യവർദ്ധക ഉൽപന്നങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, ഷൂകൾ, സ്റ്റൈലിംഗ്, ഹെൽത്ത് കെയർ, ഫിറ്റ്നസ് സേവനങ്ങൾ എന്നിവയും വിവിധ സ്പോൺസർമാർക്ക് ലഭിക്കും. മത്സരം. ഫാഷൻ ഷോകൾ, ഓപ്പണിംഗ് ഗാലകൾ എന്നിവപോലുള്ള ഇവന്റുകളിലേക്കും ന്യൂയോർക്ക് നഗരത്തിലുടനീളം കാസ്റ്റിംഗ് കോളുകളിലേക്കും മോഡലിംഗ് അവസരങ്ങളിലേക്കുമുള്ള ആക്‌സസ്സും അവൾ നേടുന്നു. 1996 മുതൽ 2015 വരെ, വിജയിക്ക് അവളുടെ ഭരണകാലത്ത് ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിലെ ഒരു ട്രംപ് പ്ലേസ് അപ്പാർട്ട്മെന്റിന്റെ ഉപയോഗം നൽകി, അത് മിസ് യുഎസ്എ, മിസ് ടീൻ യുഎസ്എ ടൈറ്റിൽഹോൾഡർമാരുമായി പങ്കിടുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |title=മൂന്ന് കിരീടങ്ങൾ ഒരു അപ്പാർട്ട്മെന്റ് പങ്കിടുന്നു |url=https://www.nytimes.com/2007/10/10/arts/television/10trum.html?_r=0 |author=ഫെലിസിയ ആർ. ലീ |date=ഒക്ടോബർ 10, 2007 |newspaper=ന്യൂ യോർക്ക് ടൈംസ് |accessdate=ഒക്ടോബർ 9, 2013}}&lt;/ref&gt;

വിജയിക്ക്, ഒരു കാരണവശാലും, മിസ് യൂണിവേഴ്സ് എന്ന നിലയിൽ തന്റെ ചുമതലകൾ നിറവേറ്റാൻ കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ, ഒന്നാം റണ്ണർഅപ്പ് ഏറ്റെടുക്കുന്നു. ഈ പ്രോട്ടോക്കോൾ സംഭവിച്ചത് 2020 ലെ ഒരു തവണ മാത്രമാണ്, പനാമയുടെ ജസ്റ്റിൻ പസെക് 2002 ൽ റഷ്യയുടെ ഒക്സാന ഫെഡോറോവയെ മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സായി വിജയിച്ചപ്പോൾ, അതേ വർഷം തന്നെ പുറത്താക്കപ്പെട്ടതിന് ശേഷം. പ്രധാന വിജയിയെയും അവളുടെ റണ്ണേഴ്സ് അപ്പിനെയും മാറ്റിനിർത്തിയാൽ, മികച്ച ദേശീയ വസ്ത്രധാരണം, മിസ് ഫോട്ടോജെനിക്, മിസ് കൺജീനിയാലിറ്റി എന്നിവയുടെ വിജയികൾക്കും പ്രത്യേക അവാർഡുകൾ നൽകുന്നു. മിസ്സ് കോൻ‌ജെനിയാലിറ്റി അവാർഡ് പ്രതിനിധികൾ തന്നെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. സമീപ വർഷങ്ങളിൽ, ജനപ്രിയ ഇന്റർനെറ്റ് വോട്ടാണ് മിസ് ഫോട്ടോജെനിക് തിരഞ്ഞെടുത്തത് (ഇവന്റ് കവർ ചെയ്യുന്ന മാധ്യമ പ്രവർത്തകർ വിജയിയെ തിരഞ്ഞെടുത്തു).

=== അന്തിമ വിധി ===
ചരിത്രത്തിലുടനീളം നിരവധി സ്ഥിരതകളുണ്ടെങ്കിലും മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് കിരീടത്തിനായുള്ള മത്സരത്തിൽ നിരവധി മാറ്റങ്ങൾ കണ്ടു. എല്ലാ മത്സരാർത്ഥികളും പ്രാഥമിക റ round ണ്ട് വിഭജനത്തിൽ (ഇപ്പോൾ &quot;പ്രാഥമിക മത്സരം&quot; എന്ന് വിളിക്കുന്നു) മത്സരിക്കുന്നു, അവിടെ ഫീൽഡ് തിരഞ്ഞെടുത്ത സെമിഫൈനലിസ്റ്റുകളായി ചുരുക്കിയിരിക്കുന്നു. ഈ സംഖ്യ വർഷങ്ങളായി ചാഞ്ചാട്ടം കാണിക്കുന്നു. ആദ്യ മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് മത്സരത്തിൽ പത്ത് സെമിഫൈനലിസ്റ്റുകളുണ്ടായിരുന്നു. അടുത്ത രണ്ട് വർഷത്തേക്ക് സെമിഫൈനലിസ്റ്റുകളുടെ എണ്ണം 16 ആയി ഉയർന്നു. 1955 ൽ ഈ സംഖ്യ സ്ഥിരതയുള്ള 15 ആയി കുറഞ്ഞു, അത് 1970 വരെ തുടർന്നു. 1971 ൽ ഇത് 12 ആയി കുറഞ്ഞു. 1984 ൽ ഈ എണ്ണം 10 ആയി കുറഞ്ഞു. 2006, 2011 മുതൽ 2013 വരെ ഒഴികെ 2003 വരെ ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് 2015 വരെ തുടർന്നു. 2006 ലും 2011 നും ശേഷം 20 സെമിഫൈനലിസ്റ്റുകളുണ്ട്, ഏറ്റവും കൂടുതൽ മത്സരാർത്ഥികൾ സെമിഫൈനലുകൾ (കൂടാതെ 2018 ൽ നിലവിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ മത്സരാർത്ഥികളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു).

2011 മുതൽ 2013 വരെ 16 സെമിഫൈനലിസ്റ്റുകളും 15 പേർ ജഡ്ജിമാരും ഒരാൾ ഇന്റർനെറ്റ് വോട്ടിലൂടെ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 2016 പതിപ്പിൽ, 13 സെമിഫൈനലിസ്റ്റുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു - 12 പേരെ കസ്റ്റഡിയിൽ നിന്ന് പ്രാഥമിക രാത്രി വരെ ജഡ്ജി പാനൽ തിരഞ്ഞെടുത്തു, ഒരാൾ ട്വിറ്ററും വോഡി ആപ്പും തിരഞ്ഞെടുത്തു. 2017 ൽ, ലോകത്തിലെ വിവിധ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള 4 വ്യത്യസ്ത ഗ്രൂപ്പുകളിൽ നിന്ന് 16 സെമിഫൈനലിസ്റ്റുകളെ തിരഞ്ഞെടുത്തു - ആഫ്രിക്ക, ഏഷ്യ-പസഫിക്, യൂറോപ്പ്, അമേരിക്ക - ഒരു വൈൽഡ് കാർഡ് ഗ്രൂപ്പും (എല്ലാ പ്രദേശങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്നു). വൈൽഡ് കാർഡ് സ്പോട്ടുകൾ 2017 മുതൽ നിലവിലുണ്ട്, എന്നാൽ 2018 മുതൽ ഒരു ഗ്രൂപ്പിന് 5 സെമിഫൈനലിസ്റ്റുകളെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.

ആദ്യകാലങ്ങളിൽ, മത്സരാർത്ഥികളെ നീന്തൽക്കുപ്പായത്തിലും സായാഹ്ന ഗൗണിലും മാത്രം വിഭജിച്ചിരുന്നു. 1990 കൾ മുതൽ, കിരീടധാരണ രാത്രിയിലെ ചോദ്യോത്തര പ്രതികരണങ്ങളുമായുള്ള തത്സമയ അഭിമുഖങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് മത്സരാർത്ഥികളെ ഇപ്പോൾ വിഭജിക്കുന്നത്. കിരീടധാരണ നിമിഷത്തിൽ സാധാരണയായി ശേഷിക്കുന്ന മൂന്ന് (അല്ലെങ്കിൽ അഞ്ച്) ഫൈനലിസ്റ്റുകൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, 2015 മുതൽ, തത്സമയ മത്സരത്തിനായുള്ള ക്ലൈമാക്സ് റ round ണ്ട് അവശേഷിക്കുന്ന മികച്ച 3 മത്സരാർത്ഥികളുടെ ചോദ്യോത്തര ഭാഗമാണ്. ഓരോ വ്യക്തിഗത ജഡ്ജിയുമായുള്ള ഒറ്റത്തവണ മീറ്റിംഗിൽ പ്രാഥമിക ഇന്റർവ്യൂ റൗണ്ടിലും മത്സരാർത്ഥികൾ മത്സരിച്ചു, കൂടുതലും അടച്ച വാതിലുകൾ, അതുപോലെ പ്രാഥമിക മത്സരങ്ങളിലെ ദേശീയ വസ്ത്രാലങ്കാരം. സെമിഫൈനലിസ്റ്റുകൾക്കായുള്ള തത്സമയ അഭിമുഖം 2004 ൽ വിജയിയെ നിർണ്ണയിക്കാൻ ഒരു പ്രത്യേക സെഗ്‌മെന്റായി ഒഴിവാക്കി, 2016 മുതൽ സെമിഫൈനലിസ്റ്റുകളുടെ ആമുഖത്തിൽ ഇത് സംയോജിപ്പിച്ചു.

സെമിഫൈനലിസ്റ്റുകൾ പ്രഖ്യാപിച്ചതിന് ശേഷം മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് മത്സരത്തിൽ തത്സമയ ഓപ്പണിംഗ് സ്റ്റേറ്റ്‌മെന്റുകൾ ഉൾപ്പെടുത്തിയെന്ന് 2018 പതിപ്പ് അടയാളപ്പെടുത്തി, മത്സര വിജയിയെ നിർണ്ണയിക്കുന്നതിൽ മൊത്തത്തിലുള്ള ഉയരങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തും. മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് മത്സര ചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായി 2019 ലെ പതിപ്പ് അടയാളപ്പെടുത്തി, ശേഷിക്കുന്ന മികച്ച 3 മത്സരാർത്ഥികൾ അവരുടെ തത്സമയ സമാപന പ്രസ്‌താവനകൾ നൽകേണ്ടതുണ്ട്, മൊത്തത്തിലുള്ള ടാലികളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തണം, മത്സര വിജയിയെ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിന് തൊട്ടുമുമ്പ്.

== മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സിന്റെ കിരീടങ്ങൾ ==
67 വർഷത്തെ ചരിത്രത്തിൽ മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സിന്റെ കിരീടം ഒമ്പത് തവണ മാറി.&lt;ref name=&quot;റാപ്ലർ&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.rappler.com/life-and-style/specials/miss-universe/159845-miss-universe-crowns-through-the-years-history-photos|title=ഫോട്ടോകളിൽ: വർഷങ്ങളായിട്ടുള്ള മിസ് യൂണിവേഴ്സ് കിരീടങ്ങൾ|work=Rappler|access-date=ഓഗസ്റ്റ് 16, 2017|language=ഇംഗ്ലീഷ്}}&lt;/ref&gt;

ആദ്യത്തെ കിരീടമായി '''റൊമാനോവ് ഇംപീരിയൽ വിവാഹ കിരീടം''' (1952) മുമ്പ് പ്രവർത്തിച്ചിട്ടില്ലാത്ത റഷ്യൻ രാജവാഴ്ചയുടെ ഉടമസ്ഥതയിലായിരുന്നു. 1952 ൽ ആർമി കുസെല ഇത് ഉപയോഗിച്ചു.
* '''റൊമാനോവ് ഡയാഡം / മെറ്റൽ വെങ്കല കിരീടം''' (1953) - ഫ്രാൻസിലെ ക്രിസ്റ്റ്യൻ മാർട്ടൽ 1953 മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സായപ്പോൾ, വിവാഹ കിരീടത്തിന് പകരം ഒരു ലോഹ വെങ്കല കിരീടം നൽകി. ഈ കിരീടം ധരിച്ച ഏക മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് ടൈറ്റിൽഹോൾഡർ അവൾ ആയിരുന്നു.
* '''ദി സ്റ്റാർ ഓഫ് ദി യൂണിവേഴ്സ്''' (1954-60) - 1954 മുതൽ 1960 വരെ ഈ കിരീടം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. കിരീടത്തിന്റെ മുകളിലുള്ള നക്ഷത്രത്തിന്റെ ആകൃതി കാരണം ഇതിന് ഈ പേര് നൽകി. കട്ടിയുള്ള സ്വർണ്ണത്തിലും പ്ലാറ്റിനത്തിലും സജ്ജീകരിച്ചിരിക്കുന്ന ഏകദേശം 1,000 ഓറിയന്റൽ കൾച്ചർ, കറുത്ത മുത്തുകൾ എന്നിവകൊണ്ടാണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്, അതിന്റെ ഭാരം 1.25 പൗണ്ട് മാത്രമാണ്. ഇത് 500,000 യുഎസ് ഡോളറിന് ഇൻഷ്വർ ചെയ്തു.
* '''റിനെസ്റ്റോൺ കിരീടം / കോവെൻട്രി കിരീടം''' (1961–2001) - മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് മത്സരത്തിന്റെ പത്താം വാർഷികത്തിന്റെ ഭാഗമായി 1961 ൽ അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ച ഈ കിരീടം പൂർണ്ണമായും റൈൻ‌സ്റ്റോണുകളിൽ നിന്നാണ് നിർമ്മിച്ചത്. ജർമ്മനിയിൽ നിന്നുള്ള മാർലിൻ ഷ്മിത്തും അർജന്റീനയിൽ നിന്നുള്ള നോർമ നോലനും മാത്രമാണ് ഈ കിരീടം ധരിച്ചിരുന്നത്. 1963 ൽ പ്രശസ്ത ജ്വല്ലറി വിൽപ്പനക്കാരിയായ സാറാ കോവെൻട്രി റിൻ‌സ്റ്റോൺ കിരീടം പുനരുജ്ജീവിപ്പിച്ചു, അതിൽ ഒരു പ്രധാന രൂപം (ഒരു ചെങ്കോൽ പിടിച്ച്) അതിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രബിന്ദു. അതിന്റെ റിൻ‌സ്റ്റോൺ രൂപകൽപ്പനയുടെ വിലകുറഞ്ഞ ചെലവ് out ട്ട്‌ഗോയിംഗ് ടൈറ്റിൽ‌ഹോൾ‌ഡർ‌മാർ‌ക്ക് നൽകേണ്ട കിരീടത്തിന്റെ കൃത്യമായ തനിപ്പകർ‌പ്പുകൾ‌ സൃഷ്‌ടിക്കാൻ‌ സഹായിച്ചു. 1973 ൽ ഇത് ധരിച്ചയാളുടെ സൗകര്യാർത്ഥം അല്പം പരിഷ്കരിച്ചു, ഇതിനെ ലേഡി ക്രൗൺ എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നു. മിസ് യൂണിവേഴ്സ് എന്ന വേഷം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിനുമുമ്പ് 2001 ൽ ലാറ ദത്ത അതിന്റെ അവസാന കിരീട ഉടമയായിത്തീരുന്നതുവരെ ഇത് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു, മിക്കിമോട്ടോ പേൾ കമ്പനി മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് ഓർഗനൈസേഷന് ഒരു സ്മാരക കിരീടം സ്പോൺസർ ചെയ്യുന്നതിനുള്ള വാഗ്ദാനം സ്വീകരിച്ചു.
* '''മിക്കിമോട്ടോ ക്രൗൺ''' (2002–07; 2017–2018) - മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് ഓർഗനൈസേഷന്റെ അമ്പതാം അനുസ്മരണ വാർഷികത്തിനായി 2002–2007 മുതൽ ഉപയോഗിച്ചു, ഈ കിരീടം മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് ഓർഗനൈസേഷന്റെ jew ദ്യോഗിക ജ്വല്ലറി സ്പോൺസറായ മിക്കിമോട്ടോ കമ്പനിക്കായി ടോമോഹിരോ യമാജി രൂപകൽപ്പന ചെയ്തു. അവരുടെ സ്പോൺസർഷിപ്പ് ഇടപാടിൽ വ്യക്തമാക്കിയ ഫീനിക്സ് ഉയരുന്നതും നിലയും ശക്തിയും സൗന്ദര്യവും സൂചിപ്പിക്കുന്നതാണ് കിരീടം. 3 മുതൽ 18 മില്ലീമീറ്റർ വരെ വ്യാസമുള്ള 250 കാരറ്റ് വിലയുള്ള 30 കാരറ്റ് (6.0 ഗ്രാം), 120 തെക്കൻ കടൽ, അകോയ മുത്തുകൾ എന്നിവയുടെ 500 സ്വാഭാവിക നിറമില്ലാത്ത വജ്രങ്ങൾ ഈ കിരീടത്തിലുണ്ട്.  ജപ്പാനിലെ മിക്കിമോട്ടോ പേൾ ദ്വീപിലെ മത്സരത്തിനായി കിരീടം രൂപകൽപ്പന ചെയ്തത് മിക്കിമോടോ കിരീടവും ടിയാരയും ആദ്യമായി മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2002 നായി ഉപയോഗിച്ചു, ഇത് മുൻ ഉടമസ്ഥനായ ഡൊണാൾഡ് ട്രംപ് അനാച്ഛാദനം ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;മിക്കിമോട്ടോ &quot;&gt;{{cite web|title=മിക്കിമോട്ടോ ചരിത്രം ടൈംലൈൻ |url=http://www.mikimotoamerica.com/our-heritage/our-history |website=mikimotoamerica.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140801003637/http://www.mikimotoamerica.com/our-heritage/our-history/ |archivedate=ഓഗസ്റ്റ്1, 2014 }}&lt;/ref&gt;  മത്സരാർത്ഥികളിൽ, മിക്കിമോട്ടോ കിരീടം സൗന്ദര്യ ശീർഷക ഉടമകളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ അറിയപ്പെടുന്നയാളാണ്, ഒടുവിൽ ഉപയോഗത്തിനായി വിരമിക്കുന്നതിനുമുമ്പ്, 2019 വരെ തന്റെ ഭരണത്തിൽ കിരീടം ഉപയോഗിച്ച അവസാന മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് വിജയിയായി കാട്രിയോണ ഗ്രേ മാറി.
* '''സി‌എ‌ഒ ക്രൗൺ''' (2008) - 2008 ൽ വെനസ്വേലയിലെ ദയാന മെൻഡോസയ്ക്ക് ടിയാരയാണ് കിരീടധാരണം ചെയ്തത്. റോസലിന ലിഡ്‌സ്റ്ററും സി‌എ‌ഒ ഫൈൻ ജ്വല്ലറിയുടെ ഡാങ് കിം ലിയനും ചേർന്നാണ് ഇത് രൂപകൽപ്പന ചെയ്തത്. കിരീടത്തിന്റെ വില 120,000 യുഎസ് ഡോളറാണ്, 18 കാരറ്റ് വെള്ളയും മഞ്ഞയും ചേർന്ന സ്വർണ്ണമാണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചത്. 555 വെള്ള വജ്രങ്ങൾ (30 കാരറ്റ്), 375 കോഗ്നാക് ഡയമണ്ടുകൾ (14 കാരറ്റ്), 10 സ്മോക്കി ക്വാർട്സ് പരലുകൾ ( 20 കാരറ്റ്) 19 മോർഗനൈറ്റ് രത്നങ്ങൾ (60 കാരറ്റ്). സ്വർണ്ണത്തിന്റെ മഞ്ഞ തിളക്കം വിയറ്റ്നാമിലെ സമ്പന്നമായ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു, ഇത് വിയറ്റ്നാമീസ് ക്രെയിൻ ഹെറോൺ പ്രതീകപ്പെടുത്തുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, മെൻഡോസ ഈ കിരീടം ഉപയോഗിക്കാൻ വിസമ്മതിക്കുകയും തന്റെ പിൻഗാമിയായി സ്റ്റെഫാനിയ ഫെർണാണ്ടസിനെ കിരീടധാരണം ചെയ്യുമ്പോൾ മിക്കിമോട്ടോ കിരീടം ഉറപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.
* '''നെക്സസ് ക്രൗൺ''' (2009–13) - 2009–2013 മുതൽ ഡയമണ്ട് നെക്സസ് ലാബ്സ് മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് കിരീടമാക്കി. മൊത്തം 416.09 കാരറ്റ് (83.218 ഗ്രാം) ഭാരം 1,371 രത്നക്കല്ലുകളുള്ളതാണ് കിരീടം. 544.31 ഗ്രാം 14 കെ, 18 കെ വെള്ള സ്വർണ്ണവും പ്ലാറ്റിനവും ഇതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. [അവലംബം ആവശ്യമാണ്] മിസ് യൂണിവേഴ്സിന്റെ എച്ച്ഐവി / എയ്ഡ്സ് വിദ്യാഭ്യാസത്തെയും അവബോധ പ്ലാറ്റ്ഫോമിനെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നതിന് സിന്തറ്റിക് മാണിക്യങ്ങൾ കിരീടത്തിൽ കാണാം. എൻ‌ബി‌സി യൂണിവേഴ്സലിന്റെ &quot;ഗ്രീൻ ഈസ് യൂണിവേഴ്സൽ&quot; സംരംഭത്തിന്റെ ഭാഗമായി ഡയമണ്ട് നെക്സസ് ലാബ്സ് മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സിന്റെ ആദ്യത്തെ പരിസ്ഥിതി സ friendly ഹൃദ Offic ദ്യോഗിക ജ്വല്ലറാണ്.&lt;ref name=&quot;ഡയമണ്ട് നെക്സസ്&quot;&gt;{{cite web |title=MISS UNIVERSE® എന്നതിലേക്കുള്ള കണക്ഷൻ |url=http://www.diamondnexus.com/miss-universe-organization |website=diamondnexus.com |access-date=2020-01-25 |archive-date=2014-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140906064242/http://www.diamondnexus.com/miss-universe-organization |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;റെഡ് ഓര്ബിറ്&quot;&gt;{{cite news |title=ഡയമണ്ട് നെക്സസ് ലാബുകൾ മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് ഓർഗനൈസേഷന്റെ പുതിയ ഔദ്യോഗിക ജ്വല്ലറിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. |url=http://www.redorbit.com/news/business/1633196/diamond_nexus_labs_announced_as_the_official_jewelry_of_the |date=ഫെബ്രുവരി 3, 2009 |website=redorbit.com |publisher=redOrbit |accessdate=ഒക്ടോബർ 8, 2013|language=ഇംഗ്ലീഷ്}}&lt;/ref&gt;
* '''ഡിഐസി ക്രൗൺ''' (2014–16) - 2014–2016 മുതൽ, പൗളിന വേഗ, പിയ വർട്ട്സ്ബാക്ക്, ഐറിസ് മിറ്റെനെരെ എന്നിവരെ ഡിഐസി കിരീടം കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിരുന്നു, ഇത് 300,000 യുഎസ് ഡോളർ വിലമതിക്കുകയും ചെക്ക് കമ്പനിയായ ഡയമണ്ട്സ് ഇന്റർനാഷണൽ കോർപ്പറേഷൻ (ഡിഐസി) നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://armenpress.am/eng/news/830296|title=മിസ് ഫിലിപ്പൈൻസ്, പിയ അലോൺസോ വുർസ്ബാക്ക്, &quot;മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് -2015&quot; നേടി|website=armenpress.am}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dicholding.com/en/news/new-miss-universe-to-be-decorated-by-crown-made-by-czech-company-dic-for-the-first-time-in-the-pageants-history |title=മത്സരത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായി ചെക്ക് കമ്പനിയായ ഡിഐസി നിർമ്മിച്ച കിരീടം കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച പുതിയ മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് കിരീടം. |author=4എവരി1 എസ്.ആർ.ഓ|accessdate=ജനുവരി 9, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151225212135/http://www.dicholding.com/en/news/new-miss-universe-to-be-decorated-by-crown-made-by-czech-company-dic-for-the-first-time-in-the-pageants-history |archivedate=ഡിസംബർ 25, 2015 }}&lt;/ref&gt; മൊത്തം ഉൽ‌പാദന പ്രക്രിയയ്ക്ക് ഏകദേശം നാല് മാസമെടുത്തു, പത്ത് കരക ans ശലത്തൊഴിലാളികളുടെ ജോലി ആവശ്യമാണ്. മാൻഹട്ടൻ സ്കൈലൈനിനെ അനുസ്മരിപ്പിക്കുന്ന ഈ കിരീടം 311 വജ്രങ്ങൾ, 5 നീല നിറത്തിലുള്ള പുഷ്പങ്ങൾ, 198 നീല നീലക്കല്ലുകൾ, 33 കഷ്ണം ചൂട് - എരിയുന്ന പരലുകൾ, 220 ഗ്രാം 18 കെ കാരറ്റ് വെളുത്ത സ്വർണ്ണം എന്നിവ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. കിരീടത്തിന്റെ ആകെ ഭാരം 411 ഗ്രാം ആണ്. പകർപ്പവകാശ ലംഘനവും ഡി.ഐ.സിയും മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് ഓർഗനൈസേഷനും തമ്മിലുള്ള പണമടയ്ക്കൽ പ്രശ്നങ്ങളും കാരണം ഈ കിരീടം 2017 ൽ വിരമിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.usnews.com/news/us/articles/2017-05-16/miss-universe-producer-sues-czech-maker-of-winners-crowns |title=മിസ് യൂണിവേഴ്സ് സ്യൂസ്|website=www.usnews.com|access-date=നവംബർ 26, 2019}}&lt;/ref&gt;
* '''മൗആദ് കിരീടം / പവർ ഓഫ് യൂണിറ്റി കിരീടം''' (2019 - ഇന്നുവരെ) - 2019 ഡിസംബർ 5 ന് മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് ഓർഗനൈസേഷന്റെ പുതിയ ജ്വല്ലറി ഉടമ മ ou വാദ് ജ്വല്ലറി 5 മില്യൺ യുഎസ് ഡോളർ വിലമതിക്കുന്ന മൗവാദ് കിരീടം വെളിപ്പെടുത്തി, ഇത് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ വിലയേറിയ സൗന്ദര്യമത്സര കിരീടം റെക്കോർഡുചെയ്‌തു. 62.83 കാരറ്റ് ഭാരമുള്ള ഗോൾഡൻ കാനറി ഡയമണ്ട് അടങ്ങിയതാണ് കിരീടം. പാസ്കൽ മ ou വാഡിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, കിരീടം അഭിലാഷം, വൈവിധ്യം, സമൂഹം, സൗന്ദര്യം എന്നിവയെ പ്രതീകപ്പെടുത്തുന്നു.

== സമീപകാല ജേതാക്കൾ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; font-size: 95%;&quot;
|- colspan=10 align=&quot;centre&quot;
!width=&quot;50&quot; |പതിപ്പ്
!width=&quot;220&quot;|രാജ്യം
!width=&quot;200&quot;|വിജയി
!width=&quot;200&quot;|ദേശീയ തലക്കെട്ട്
!width=&quot;270&quot;|മത്സരത്തിന്റെ വേദി
!width=&quot;50&quot; |മത്സരാർത്ഥികളുടെ എണ്ണം
|-
| [[മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2024|2024]]
| {{DEN}}
| [[വിക്ടോറിയ തീൽവിഗ്]]
| മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് ഡെന്മാർക്ക് 2024
| അരീന CDMX, [[മെക്സിക്കോ സിറ്റി]], [[മെക്സിക്കോ]]
| 125
|-
| [[മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2023|2023]]
| {{NIC}}
| [[ഷെയ്ന്നിസ് പാലാസിയോസ്]]
| മിസ്സ് നിക്കരാഗ്വ 2023
| ജോസ് അഡോൾഫോ പിനെഡ നാഷണൽ ജിംനേഷ്യം, [[സാൻ സാൽവദോർ]], [[എൽ സാൽവദോർ]]
| 84
|-
| [[മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2022|2022]]
| {{flagicon|USA}} [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|യു.എസ്.എ]]
| [[ആർ'ബോണി ഗബ്രിയേൽ]]
| മിസ്സ് യു.എസ്.എ 2022
| ന്യൂ ഓർലിയൻസ് മോറിയൽ കൺവെൻഷൻ സെന്റർ, [[ന്യൂ ഓർലിയൻസ് നഗരം|ന്യൂ ഓർലിയൻസ്]], [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|യു.എസ്.എ]]
| 84
|-
| [[മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2021|2021]]
| {{IND}}
| [[ഹർനാസ് സന്ധു]]
| മിസ്സ് ദീവ യൂണിവേഴ്‌സ് 2021
| യൂണിവേഴ്സ് ഡോം, ഏയ്ലത്ത്, [[ഇസ്രയേൽ]]
| 80
|-
| [[മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2020|2020]]
| {{flagicon|MEX}} [[മെക്സിക്കോ]]
| [[ആൻഡ്രിയ മെസ]]
| മെക്സിക്കാന യൂണിവേഴ്സൽ 2020
| സെമിനോൽ ഹാർഡ് റോക്ക് ഹോട്ടൽ &amp; കാസിനോ, [[ഹോളിവുഡ്]], [[ഫ്ലോറിഡ]], [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ്]]
| 74
|}

=== വിജയികളുടെ ഗാലറി ===
&lt;gallery&gt;
File:Sheynnis Palacios (May.2021) - 02.jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2023'''&lt;br&gt;[[ഷെയ്ന്നിസ് പാലാസിയോസ്]]&lt;br&gt;[[നിക്കരാഗ്വ]]
File:R'Bonney Gabriel 02.jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2022'''&lt;br /&gt;[[ആർ'ബോണി ഗബ്രിയേൽ]]&lt;br /&gt;[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ്]]
File:Miss-Universe-Harnaaz-Sandhu-returns-to-India (1) (cropped).jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2021'''&lt;br /&gt;[[ഹർനാസ് സന്ധു]]&lt;br /&gt;[[ഇന്ത്യ]]
File:Andrea Meza visiting National Museum of Indonesia (cropped).jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2020'''&lt;br /&gt;[[ആൻഡ്രിയ മെസ]]&lt;br /&gt;[[മെക്സിക്കോ]]
File:Zozibini Tunzi Attending Puteri Indonesia 2020 (potrait).jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2019'''&lt;br /&gt;[[സോസിബിനി തുൻസി]]&lt;br /&gt;[[സൗത്ത് ആഫ്രിക്ക]]
File:Catriona Gray with iconic tristar and sun earpiece, in Mak Tumang Swarovski gem-embellished &quot;Mayon&quot; evening number.jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2018'''&lt;br /&gt;[[ക്യാട്രിയോന ഗ്രേ]]&lt;br /&gt;[[ഫിലിപ്പീൻസ്]]
File:Demi Leigh-Nel Peters in 2018 (cropped).jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2017'''&lt;br /&gt;ഡെമി ലെയ്‌ നെൽ പീറ്റേഴ്സ്]]&lt;br /&gt;[[സൗത്ത് ആഫ്രിക്ക]]
File:Miss Universe 2015 Pia Wurtzbach 071816 (cropped).jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2015'''&lt;br /&gt;[[പിയ വുർട്സ്ബാച്ച്]]&lt;br /&gt;[[ഫിലിപ്പീൻസ്]]
File:Paulina Vega en la XXXVI versión de la Caminata de la Solidaridad por Colombia.jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2014'''&lt;br /&gt;പൗളിന വേഗ&lt;br /&gt; [[കൊളംബിയ]]
File:María Gabriela Isler cropped.jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2013'''&lt;br /&gt;ഗബ്രിയേല  ഇസ്‌ലർ&lt;br /&gt; [[വെനസ്വേല]]
File:Olivia Culpo 2012.jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2012'''&lt;br /&gt;[[ഒലീവിയ കൾപോ]] &lt;br /&gt;[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ്]]
File:Leila Lopes 2012 Shankbone.jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2011'''&lt;br /&gt;[[ലെയ്‌ലാ ലോപ്സ്]]&lt;br /&gt; [[അംഗോള]]
File:Ximena Navarrete - Miss Universe 2010.jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2010'''&lt;br /&gt;[[സിമെന നവാറേറ്റ്]]&lt;br /&gt; [[മെക്സിക്കോ]]
File:Miss Universe Visit to earth Earth infra Earth Infrastructures Limited (cropped).jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2009'''&lt;br /&gt;സ്റ്റെഫാനിയ ഫെർണാണ്ടസ്&lt;br /&gt;[[വെനസ്വേല]]
File:Miss Universe Dayana Mendoza en Nicaragua 06.jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2008'''&lt;br /&gt;[[ഡയാന മെൻഡോസ]]&lt;br /&gt;[[വെനസ്വേല]]
File:Miss Universe 2007-2.jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2007'''&lt;br /&gt;റിയോ മോറി &lt;br /&gt; [[ജപ്പാൻ]]
File:ZuleykaRivera2.jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2006'''&lt;br /&gt;[[സുലൈക റിവേര]] &lt;br /&gt;[[പോർട്ടോ റിക്കോ]]
File:NatalieGlebova Tiara.jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2005'''&lt;br /&gt;നതാലി ഗ്ലെബോവ &lt;br /&gt; [[കാനഡ]]
File:Jennifer Hawkins 2015.jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2004'''&lt;br /&gt;ജെന്നിഫർ ഹോക്കിൻസ്&lt;br /&gt; [[ഓസ്ട്രേലിയ]]
File:Amelia Vega6.jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2003'''&lt;br /&gt;[[അമേലിയ വേഗ]] &lt;br /&gt;[[ഡൊമനിക്കൻ റിപ്പബ്ലിക്]]
File:Justine Pasek - STRI (2002) 04.jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2002'''&lt;br /&gt;[[ജസ്റ്റിൻ പസെക്]] &lt;br /&gt;[[പാനമ]]
File:Denise Quinones interview (cropped).JPG|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2001'''&lt;br /&gt;[[ഡെനിസ് ക്വിയോൺസ്]] &lt;br /&gt;[[പോർട്ടോ റിക്കോ]]
File:Laradatta2 (cropped).jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 2000'''&lt;br /&gt;[[ലാറ ദത്ത]] &lt;br /&gt;[[ഇന്ത്യ]]
File:Mpule Kwelagobe.jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 1999'''&lt;br /&gt;എംപ്യൂൾ ക്വാലഗോബ് &lt;br /&gt;[[ബോട്സ്വാന]]
File:Wendy Fitzwilliam.jpg| '''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 1998'''&lt;br /&gt; വെൻഡി ഫിറ്റ്‌സ്‌വില്ലിയം &lt;br /&gt; [[ട്രിനിഡാഡ് ടൊബാഗോ]]
File:Brook Lee.JPG|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 1997'''&lt;br /&gt;ബ്രൂക്ക് ലീ &lt;br /&gt;[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ്]]
File:Sushmita at a press meet.jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 1994'''&lt;br /&gt;[[സുസ്മിത സെൻ]] &lt;br /&gt;[[ഇന്ത്യ]]
File:Dayanara Torres 2011.jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 1993'''&lt;br /&gt;ഡയനാര ടോറസ് &lt;br /&gt;[[പോർട്ടോ റിക്കോ]]
File:Lupita Jones (cropped).jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 1991'''&lt;br /&gt;ലുപിറ്റ ജോൺസ് &lt;br /&gt;[[മെക്സിക്കോ]]
File:Angela Visser (1989).jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 1989'''&lt;br /&gt;ഏഞ്ചല വിസർ &lt;br /&gt;[[നെതർലന്റ്സ്]]
File:Cecilia Bolocco (2)-2.jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 1987'''&lt;br /&gt;സിസിലിയ ബൊലോക്കോ &lt;br /&gt;[[ചിലി]]
File:Yvonne Ryding (cropped).JPG|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 1984'''&lt;br /&gt;യോവോൺ റൈഡിംഗ് &lt;br /&gt;[[സ്വീഡൻ]]
File:Shawn Weatherly.jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 1980'''&lt;br /&gt;ഷാൻ വെതർലി &lt;br /&gt;[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ്]]
File:Janelle Commissiong, ACF 2014.png|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 1977'''&lt;br /&gt;ജാനെൽ കംമീസ്സോൻ &lt;br /&gt;[[ട്രിനിഡാഡ് ടൊബാഗോ]]
File:צילום רינה מור.JPG|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 1976'''&lt;br /&gt;റിന മോർ &lt;br /&gt;[[ഇസ്രയേൽ]]
File:Margie Moran Miss Universe 2016.jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 1973'''&lt;br /&gt;മാർഗരിറ്റ മൊറാൻ &lt;br /&gt;[[ഫിലിപ്പീൻസ്]]
File:Gloria Diaz Miss Universe 2016.jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 1969'''&lt;br /&gt;ഗ്ലോറിയ ഡയസ് &lt;br /&gt;[[ഫിലിപ്പീൻസ്]]
File:Sylvia Hitchcock, 1968 Indy 500 (cropped).jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 1967'''&lt;br /&gt;[[സിൽവിയ ഹിച്ച്കോക്ക്]] &lt;br /&gt;[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ്]]
File:Iêda Maria Vargas at 1963 National Governor's Conference.jpg|'''മിസ് യൂണിവേഴ്സ് 1963'''&lt;br /&gt;[[ഇഡാ മരിയ വർഗാസ്]] &lt;br&gt;[[ബ്രസീൽ]]
File:Linda Bement Detroit News TV Magazine, edited (cropped).jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 1960'''&lt;br /&gt;[[ലിൻഡ ബെമെൻ്റ്]] &lt;br&gt;[[യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ്]]
|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 1965'''&lt;br /&gt;അപസ്ര ഹോങ്‌സാകുല &lt;br /&gt;[[തായ്‌ലാന്റ്]]
File:Akiko Kojima 1959.jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 1959'''&lt;br /&gt;[[അകിക്കോ കൊജിമ]] &lt;br /&gt; [[ജപ്പാൻ]]
File:Carol Morris (cropped).jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 1956'''&lt;br /&gt;കരോൾ മോറിസ് &lt;br /&gt;[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ്]]
File:Christiane Martel 1959 (cropped).jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 1953'''&lt;br /&gt;ക്രിസ്റ്റ്യൻ മാർട്ടൽ &lt;br /&gt;[[ഫ്രാൻസ്]]
File:Armi Kuusela-1.jpg|'''മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് 1952'''&lt;br /&gt;ആർമി കുസെല&lt;br /&gt;[[ഫിൻലാന്റ്]]
&lt;/gallery&gt;

== മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് ഓർഗനൈസേഷൻ ==
നിലവിൽ മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ്, മിസ് യു‌എസ്‌എ, മിസ് ടീൻ യു‌എസ്‌എ സൗന്ദര്യമത്സരങ്ങളുടെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ളതും പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നതുമായ സംഘടനയാണ് മിസ് യൂണിവേഴ്സ് ഓർ‌ഗനൈസേഷൻ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lasvegassun.com/vegasdeluxe/2015/dec/20/who-will-be-new-miss-universe-planet-hollywood-/|title=കൊളംബിയ വിജയിയെ ഹാർവി തെറ്റായി വിശേഷിപ്പിച്ചതിനെ തുടർന്ന് ഫിലിപ്പീൻസ് മിസ്സ് യൂണിവേഴ്സ് കിരീടം ചൂടി|last=ചാരെൻസി|first=Don|work=LasVegasSun.com|accessdate=ഫെബ്രുവരി 5, 2016|archive-date=2015-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222072554/http://lasvegassun.com/vegasdeluxe/2015/dec/20/who-will-be-new-miss-universe-planet-hollywood-/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ന്യൂയോർക്ക് ആസ്ഥാനമാക്കി, ഓർഗനൈസേഷന്റെ ഉടമസ്ഥത ഡബ്ല്യു.എം.ഇ / ഐ.എം.ജി ആണ്. പോള ഷുഗാർട്ട് ആണ് ഇപ്പോഴത്തെ പ്രസിഡന്റ്. മറ്റ് രാജ്യങ്ങളിലെ മത്സരാർത്ഥികൾക്ക് സംഘടന ടെലിവിഷൻ അവകാശങ്ങൾ വിൽക്കുന്നു.

==ഇതും കാണുക==
* [[മിസ് ഇൻ്റർനാഷണൽ]]
* [[വിവിധ രാജ്യങ്ങളിലെ സൗന്ദര്യ മത്സര വിജയികളുടെ പട്ടിക]]
* [[ഫെമിന മിസ്സ് ഇന്ത്യ]]
* [[മിസ് കേരള]]

==അവലംബം==
{{reflist}}
[[Category:സൗന്ദര്യ മത്സരങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>n34fh7sotyv8reledlgkbq82p8jjyb7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വിജയരാജമല്ലിക</title>
    <ns>0</ns>
    <id>479865</id>
    <revision>
      <id>4619787</id>
      <parentid>4103483</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T07:30:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29520-05</username>
        <id>217793</id>
      </contributor>
      <comment>വിജയരാജമല്ലിക 47XXY chromosome കളോട് കൂടി ജനിച്ച വ്യക്തിയായതുകൊണ്ട് transgender എന്ന് പറയുന്നതിനേക്കാൾ ഉചിതം ഇന്റർ സെക്സ് എന്ന് പറയുന്നതാണ്.</comment>
      <origin>4619787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11717" sha1="irhmyz3sq4ml6b30z9u8blrccuwklzf" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name        = വിജയരാജമല്ലിക
| image       =
| caption     = 
| birth_name  = മനു ജയകൃഷ്ണൻ
| birth_date  =  1985
| birth_place = [[മുതുവറ]], [[തൃശൂർ ജില്ല]], [[കേരളം]]
| death_date  =  
| death_place = 
| children = 
| known_for   = ദൈവത്തിന്റെ മകൾ, ആൺനദി  
| nationality ={{IND}}
| other_names = 
| occupation  = കവയിത്രി
| alt         = 
| spouse = ജാഷിം 
}}
[[മലയാളം|മലയാളത്തിലെ]] ആദ്യ [[ഭിന്നലിംഗർ|ഇന്റർ സെക്സ്]] കവയിത്രിയാണ് [[തൃശൂർ ജില്ല]]യിലെ മുതുവറ സ്വദേശിനിയായ '''വിജയരാജമല്ലിക'''.&lt;ref name=&quot;azhimukham-1&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.azhimukham.com/vayana-samskaram-madras-university-included-vijayaraja-mallikas-poems-in-syllabus/|title=മദ്രാസ് സർവ്വകലാശാല പാഠ്യപദ്ധതിയിൽ വിജയരാജമല്ലികയുടെ കവിതാസമാഹാരം|publisher=Azhimukham}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;keralakaumudi-1&quot;&gt;{{cite web|url=https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=221023&amp;u=book-review|title=പുരുഷന്റെ വിയർപ്പിനും രക്തത്തിനും കൊതിച്ചു, ഉള്ളിൽ നഗ്നയായി അട്ടഹസിച്ചു; എന്റെ ലൈംഗിക കാമനകളെ എങ്ങനെ അടക്കും'?|publisher=Keralakaumudi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mathrubhumi-1&quot;&gt;{{cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/books/authors/kerala-s-first-transwoman-poet-vijayarajamallika-to-tie-knot--1.4102941|title=Kerala’s first transwoman poet Vijayarajamallika to tie knot|publisher=Mathrubhumi|access-date=2020-01-12|archive-date=2020-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101011921/https://english.mathrubhumi.com/books/authors/kerala-s-first-transwoman-poet-vijayarajamallika-to-tie-knot--1.4102941|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;    

==ജീവിതരേഖ== 
1985 ൽ [[തൃശൂർ ജില്ല]]യിലെ [[ മുതുവറ|മുതുവറയിൽ]] കണിയാംകോണത്ത് വീട്ടിൽ [[കേരള സ്റ്റേറ്റ് ഇലക്ട്രിസിറ്റി ബോർഡ്|കെ.എസ്.ബിയിൽ]] നിന്നും സൂപ്രണ്ടായി വിരമിച്ച വൈ. കൃഷ്ണനും അദ്ധ്യാപികയായ ജയ കൃഷ്ണനും ആണ് മാതാപിതാക്കൾ.&lt;ref name=&quot;chinthapublishers-1&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.chinthapublishers.com/ml/author/vijayarajamallika-129|title=വിജയരാജമല്ലിക|publisher=Chintha Publishers|access-date=2020-01-12|archive-date=2020-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200112202149/https://www.chinthapublishers.com/ml/author/vijayarajamallika-129|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[തൃശ്ശൂർ]] [[മണ്ണുത്തി]] സ്വദേശിയും പാരാലീഗൽ വോളന്ഡിയറും ഫ്രീലാന്സ് സോഫ്റ്റ്‌വേർ എന്ജിനീയറുമായ ജാഷിമാണ് ഭർത്താവ്.  ജാഷിമിന്റെ വീട്ടുകാരുടെ കടുത്ത എതിർപ്പിനെ മറികടന്നായിരുന്നു ഏറെ വിവാദങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച ഇവരുടെ പ്രണയവിവാഹം നടന്നത്. [[തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂരിലെ]] [[കേരള ശാസ്ത്രസാഹിത്യ പരിഷത്ത്|കേരള ശാസ്ത്രസാഹിത്യ പരിഷത്തിന്റെ]] സംസ്ഥാന കമ്മിറ്റി ഓഫിസിൽ വെച്ചായിരുന്നു വിവാഹം.&lt;ref name=&quot;thehindu-1&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/transgender-poet-vijayarajamallika-gets-married/article29363532.ece|title= Transgender poet Vijayarajamallika gets married|publisher=The Hindu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rashtradeepika-1&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.rashtradeepika.com/keralas-first-transgender-poet-got-married/|title= മാറ്റത്തിന്റെ മണിമുഴക്കം ! മലയാളത്തിലെ ആദ്യ ട്രാൻസ്ജെൻഡർ കവി വിജയരാജമല്ലിക വിവാഹിതയായി; വരൻ സോഫ്റ്റ്‌വേർ എഞ്ചിനീയർ|publisher=Rashtradeepika}}&lt;/ref&gt;  

മനു ജയകൃഷ്ണൻ എന്നായിരുന്നു ആദ്യകാല നാമം. ലിംഗമാറ്റ ശസ്ത്രക്രിയ നടത്തിയതിന് ശേഷമാണ് വിജയ രാജമല്ലിക എന്ന പേര് സ്വീകരിച്ചത്.&lt;ref name=&quot;manoramanews-1&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.manoramanews.com/news/spotlight/2018/01/12/interview-with-vijayarajamalika.html|title= വിവാഹം കഴിച്ച് ഒരുപാട് ആളുകളുള്ള വീട്ടിലേക്ക് പോകണം; ആഗ്രഹങ്ങൾ തുറന്നുപറഞ്ഞ് വിജയരാജമല്ലിക|publisher=Manorama News}}&lt;/ref&gt;  പുറനാട്ടുകര കേന്ദ്രീയ വിദ്യാലയത്തിൽ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം. 2005 ൽ [[കാലിക്കറ്റ് സർവ്വകലാശാല]]യിൽനിന്നും രണ്ടാം റാങ്കോടെ ബിരുദം. [[2009]] ൽ ഫസ്റ്റ് ക്ലാസോടെ രാജഗിരി കോളേജിൽ നിന്നും ബിരുദാനന്തര ബിരുദം. വിവിധ മത സംഘടനകൾക്കിടയിൽ സാമൂഹ്യപ്രവർത്തനം നടത്തിവരുന്നു. മലയാളത്തിലെ ആദ്യ ട്രാൻസ് ജെൻഡർ കവി. [[തൃശൂർ ലീഗൽ സർവീസ് സൊസൈറ്റി]]യിൽ പാരാ ലീഗൽ വോളന്റിയർ കൂടിയാണിവർ. 2022 ൽ കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമിയുടെ ജനറൽ കൗൺസിൽ അംഗമായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ആദ്യ ട്രാൻസ്ജെൻഡർ വ്യക്തിയാണ് വിജയരാജമല്ലിക.[https://keralasahityaakademi.org/sahitya-akadami-executive/]
==കൃതികൾ==
* ദൈവത്തിന്റെ മകൾ (50 കവിതകൾ അടങ്ങിയ ആദ്യ കവിതാ സമാഹാരം)&lt;ref name=&quot;azhimukham-1&quot;/&gt; 
* ആൺനദി (60 കവിതകൾ അടങ്ങിയ കവിതാ സമാഹാരം) 
* ലിലിത്തിന് മരണമില്ല ( കവിതാ സമാഹാരം)
* മല്ലികാവസന്തം (ആത്മകഥ)&lt;ref name=&quot;keralakaumudi-1&quot;/&gt;

==പാഠ്യപദ്ധതിയിൽ==
വിജയരാജമല്ലികയുടെ 'ദൈവത്തിന്റെ മകൾ' എന്ന കവിതാസമാഹാരം മദ്രാസ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പാഠപുസ്തകമാക്കി. മദ്രാസ് സർവകലാശാലയുടെ എംഎ മലയാളം മൂന്നാം സെമസ്റ്ററിലെ ആധുനിക കവിത എന്ന വിഭാഗത്തിലാണ് കവിതാസമാഹാരം ഉൾപ്പെടുത്തിയത്. തൃശൂർ അമല സ്വദേശി മനു ജയ കൃഷ്ണൻ, വിജയരാജമല്ലികയായി മാറുന്നതിനിടയിൽ അനുഭവിക്കേണ്ടി വന്ന വേദനകളും യാതനകളുമാണ് 'ദൈവത്തിൻറെ മകൾ' എന്ന കവിതാസമാഹാരത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കം. കേരളത്തിലെ ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകൾ നേരിടുന്ന പ്രശ്നങ്ങളും ഈ കവിതയിൽ ചർച്ചയാകുന്നുണ്ട്.

ഇതേ പുസ്തകത്തിലെ 'മരണാനന്തരം' എന്ന കവിത [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|എംജി സർവകലാശാല]]യും 'നീലാംബരി' എന്ന കവിത കാലടി [[ശ്രീ ശങ്കരാചാര്യ സംസ്കൃത സർവകലാശാല]]യും പാഠ്യപദ്ധതിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. കാലടി സർവകലാശാലയിൽ എംഎ കംപാരറ്റീവ് ലിറ്ററേച്ചർ ആന്റ് ലിംഗിസ്റ്റിക്വിൽ രണ്ടാം സെമസ്റ്ററിലെ പാഠ്യപദ്ധതിയിലാണ് കവിത ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. കേരളത്തിൽ ആദ്യമായാണ് ഒരു ട്രാൻസ് ജെൻഡറുടെ കവിത പാഠ്യപദ്ധതിയുടെ ഭാഗമാകുന്നത്.

==അവാർഡ്==
* അരളി പുരസ്കാരം (2016)&lt;ref name=&quot;keralakaumudi-1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;thecue.in-1&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.thecue.in/books/2019/12/31/first-transwoman-poet-in-kerala-vijayarajamallika-interview|title= വിജയരാജമല്ലിക അഭിമുഖം: ഞാൻ പ്രളയത്തിന്റെ പുത്രിയല്ല; എനിക്ക് ശേഷം പ്രളയമെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നില്ല|publisher=thecue.in}}&lt;/ref&gt;
* യുവകലാസാഹിതി വയലാർ കവിതാ പുരസ്കാരം (ദൈവത്തിന്റെ മകൾ-2019)&lt;ref name=&quot;keralakaumudi-1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;aimnews-1&quot;&gt;{{cite web|url=https://aimnews.in/archives/7710|title=യുവകലാസാഹിതി വയലാർ കവിതാ പുരസ്ക്കാരം വിജയ രാജമല്ലികയ്ക്ക്|publisher=Aim News|access-date=2020-01-12|archive-date=2020-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200112213306/https://aimnews.in/archives/7710|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;aimnews-1&quot;/&gt;       
==അവലംബം== 
{{reflist}}

==പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ==
* [https://m.dailyhunt.in/news/india/malayalam/kerala+kaumudi-epaper-kaumudi/aanezhuthinum+pennezhuthinum+appuram+munnamathoru+ezhuth+yatharththyamayi+vijayarajamallika-newsid-90471402 Daily Hunt]
* [http://nastiknation.org/product/mallika-vasantham/ Mallika Vasantham] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200112214332/http://nastiknation.org/product/mallika-vasantham/ |date=2020-01-12 }}
[[വർഗ്ഗം:മലയാളകവയിത്രികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:സ്ത്രീ എഴുത്തുകാർ]]
[[വർഗ്ഗം:1985-ൽ ജനിച്ചവർ]]
{{India-writer-stub}}</text>
      <sha1>irhmyz3sq4ml6b30z9u8blrccuwklzf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പേൾ ഹാർബറിലെ ആക്രമണം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>489400</id>
    <revision>
      <id>4619610</id>
      <parentid>4609448</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T16:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38860" sha1="ljoodw743fdxbc49dpizrj3mdxx2xb4" xml:space="preserve">{{prettyurl|Attack on Pearl Harbor}}
{{Infobox military conflict
|conflict=Attack on Pearl Harbor
|partof=the [[Asiatic-Pacific Theater]] of [[World War II]]
|image=File:Attack on Pearl Harbor Japanese planes view.jpg
|image_size=325px
|caption=ആക്രമണത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഒരു ജാപ്പനീസ് വിമാനത്തിൽ നിന്ന് എടുത്ത യുദ്ധക്കപ്പലിന്റെ ഫോട്ടോ. [[USS West Virginia (BB-48)|യു‌എസ്‌എസ് വെസ്റ്റ് വിർ‌ജീനിയയിലെ]] ടോർ‌പിഡോ സമരകേന്ദ്രത്തിലെ ഒരു സ്ഫോടനം. ആക്രമണകാരികളായ രണ്ട് ജാപ്പനീസ് വിമാനങ്ങൾ കാണാം: ഒന്ന് [[USS Neosho (AO-23)|യുഎസ്എസ് നിയോഷോയ്ക്കും]] മറ്റൊന്ന് [[Pearl Harbor Naval Shipyard|നേവൽ യാർഡിനും]].
|date={{start date and age|1941|12|7}}
|place=പ്രാഥമികമായി [[Naval Station Pearl Harbor|പേൾ ഹാർബർ]], [[Honolulu|ഹോണോലുലു]], [[Hawaii Territory|ഹവായ്]], യു.എസ്. 
|result= പ്രധാന ജാപ്പനീസ് തന്ത്രപരമായ വിജയം; [[Military history of the United States during World War II||രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിലേക്ക് അമേരിക്ക പ്രവേശിക്കുന്നത്]] മറ്റ് [[consequences of the attack on Pearl Harbor|അനന്തരഫലങ്ങൾക്ക്]] കാരണമായി 
|combatant1={{flag|United States|1912}}
|combatant2={{flagcountry|Empire of Japan}}
|commander1={{flagdeco|United States|1912}} [[Husband E. Kimmel]]&lt;br&gt;{{flagdeco|United States|1912}} [[Walter Short]]&lt;br&gt;{{flagdeco|United States|1912}} [[Robert Alfred Theobald|Robert A. Theobald]]
|commander2={{flagicon|Empire of Japan|naval}} [[Chūichi Nagumo|ചൈച്ചി നാഗുമോ]]&lt;br&gt;{{flagdeco|Empire of Japan|നാവിക}} [[Isoroku Yamamoto]]&lt;br&gt;{{flagdeco|Empire of Japan|നാവിക}} [[Mitsuo Fuchida|മിത്സുവോ ഫുചിഡ]]
|strength1=8 battleships&lt;br /&gt;8 cruisers&lt;br /&gt;30 destroyers&lt;br /&gt;4 submarines&lt;br /&gt;3 [[United States Coast Guard|USCG]] cutters{{refn|{{USCGC|Taney|WHEC-37}}, USCGC Reliance (WSC-150), USCGC Tiger (WSC-152).&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Long Blue Line: The attack on Pearl Harbor—&quot;a date that will live in infamy&quot;|url=http://coastguard.dodlive.mil/2017/12/the-long-blue-line-the-attack-on-pearl-harbor-a-date-that-will-live-in-infamy/|website=coastguard.dodlive.mil|accessdate=December 8, 2017|archive-date=2017-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20171209100049/http://coastguard.dodlive.mil/2017/12/the-long-blue-line-the-attack-on-pearl-harbor-a-date-that-will-live-in-infamy/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=U.S. COAST GUARD UNITS IN HAWAII|url=https://media.defense.gov/2017/Jul/01/2001772263/-1/-1/0/PEARLHARBOR.PDF|website=media.defense.gov|accessdate=December 8, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Active Class, U.S. Coast Guard Cutters|url=http://pwencycl.kgbudge.com/A/c/Active_class.htm|website=pwencycl.kgbudge.com|accessdate=December 8, 2017}}&lt;/ref&gt;|group=nb}}&lt;br /&gt;47 other ships&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.history.navy.mil/research/library/online-reading-room/title-list-alphabetically/s/ships-present-at-pearl-harbor.html |title=Ships and District Craft Present at Pearl Harbor, 0800 7 December 1941 U.S. Navy Historical Center |publisher=History.navy.mil |accessdate=July 5, 2015 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20110710014932/http://www.history.navy.mil/faqs/faq66-2.htm |archivedate=July 10, 2011 |url-status=live |df= }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;≈390 aircraft
|strength2='''[[Carrier Striking Task Force|Mobile Unit]]:'''&lt;br /&gt;6 aircraft carriers&lt;br /&gt;2 battleships&lt;br /&gt;2 heavy cruisers&lt;br /&gt;1 light cruiser&lt;br /&gt;9 destroyers&lt;br /&gt;8 tankers&lt;br /&gt;23 fleet submarines&lt;br /&gt;5 midget submarines&lt;br /&gt;414 aircraft
|casualties1=4 battleships sunk&lt;br /&gt;4 battleships damaged&lt;br /&gt;1 ex-battleship sunk&lt;br /&gt;1 harbor tug sunk&lt;br /&gt;3 cruisers damaged{{refn|Unless otherwise stated, all vessels listed were salvageable.&lt;ref name=&quot;Nimitz&quot;&gt;[http://www.ibiblio.org/hyperwar/USN/rep/Pearl/CinCPac-Damage.html CinCP report of damage to ships in Pearl Harbor] from ibiblio.org/hyperwar.&lt;/ref&gt;|group=nb}}&lt;br /&gt;3 destroyers damaged&lt;br /&gt;3 other ships damaged&lt;br /&gt;188 aircraft destroyed&lt;br /&gt;159&lt;ref name=USN&gt;{{cite web|url=http://www.history.navy.mil/faqs/faq66-1.htm |title=Overview of The Pearl Harbor Attack, 7 December 1941 |publisher= |accessdate=October 5, 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100818203925/http://www.history.navy.mil/faqs/faq66-1.htm |archivedate=August 18, 2010  }}&lt;/ref&gt; aircraft damaged&lt;br /&gt;2,335 killed&lt;br /&gt;1,143 wounded
|casualties2=4 midget submarines sunk&lt;br /&gt;1 midget submarine grounded&lt;br /&gt;29 aircraft destroyed&lt;br /&gt;74 aircraft damaged&lt;br /&gt;64 killed&lt;br /&gt;1 [[Kazuo Sakamaki|sailor]] captured&lt;ref&gt;{{Harvnb|Gilbert|2009|p=272}}.&lt;/ref&gt;
|notes=&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;'''Civilian casualties'''&lt;/div&gt;68 killed&lt;ref name=Gailey1995&gt;{{Harvnb|Gailey|1995}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.usswestvirginia.org/ph/phresults.php |title=Pearl Harbor Casualty List |accessdate=December 7, 2012 |publisher=USSWestVirginia.org}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;35 wounded&lt;ref name=&quot;ArmyChapter7pg194&quot; /&gt;&lt;br /&gt;3 aircraft shot down}}

1941 ഡിസംബർ 7 ഞായറാഴ്ച രാവിലെ [[ഹവായി]]യിലെ ഹൊനോലുലുവിലെ പേൾ ഹാർബറിലെ അമേരിക്കൻ നാവിക താവളത്തിനെതിരെയും  [[അമേരിക്ക]]യ്ക്ക് നേരെ തന്നെയും(അക്കാലത്ത് ഒരു നിഷ്പക്ഷ രാജ്യം) ജാപ്പനീസ് നേവി എയർ സർവീസ് നടത്തിയ അതിശയിപ്പിക്കുന്ന &lt;ref name=&quot;Worth&quot;&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/?id=l-FNnwEACAAJ&amp;dq=Oil+embargo+Japanese+attack+on+pearl+harbor |title=No Choice but War: The United States Embargo Against Japan and the Eruption of War in the Pacific |first1=Roland H., Jr. |last1=Worth |publisher=[[McFarland &amp; Company|McFarland, Incorporated]] |location=Jefferson, North Carolina|date=January 27, 2014 |isbn=978-0786477524 }}&lt;/ref&gt; സൈനിക ആക്രമണം ആയിരുന്നു '''പേൾ ഹാർബറിലെ ആക്രമണം.'''&lt;ref group=nb&gt;Also known as the '''battle of Pearl Harbor'''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Morison|2001|pp=101, 120, 250}}&lt;/ref&gt;  ആക്രമണത്തിന്റെ അടുത്ത ദിവസം രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധത്തിലേക്ക് അമേരിക്ക പ്രത്യക്ഷമായി പ്രവേശിക്കുന്നതിലേയ്ക്ക് ഈ ആക്രമണം നയിച്ചു. ജാപ്പനീസ് സൈനിക നേതൃത്വം ആക്രമണത്തെ '''ഹവായ് ഓപ്പറേഷൻ''', '''ഓപ്പറേഷൻ AI''', എന്നും&lt;ref&gt;Prange, Gordon W., Goldstein, Donald, &amp; Dillon, Katherine. ''The Pearl Harbor Papers'' (Brassey's, 2000), p. 17ff; [https://books.google.com/books?id=q2pFnALHfykC&amp;pg=PA1&amp;dq=commander+submarines+asiatic+fleet+young+pearl+harbor#v=snippet&amp;q=%20Operation%20AI Google Books entry] on Prange ''et al''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;For the Japanese designator of Oahu. Wilford, Timothy. &quot;Decoding Pearl Harbor&quot;, in ''The Northern Mariner'', XII, #1 (January 2002), p. 32fn81.&lt;/ref&gt; ആസൂത്രണ സമയത്ത് '''ഓപ്പറേഷൻ ഇസഡ്''' എന്നും വിളിച്ചു.&lt;ref&gt;Fukudome, Shigeru, &quot;Hawaii Operation&quot;. United States Naval Institute, ''Proceedings'', 81 (December 1955), pp. 1315–1331&lt;/ref&gt;

തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയിൽ [[യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡം]], [[നെതർലാന്റ്സ്]], [[യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ്]] എന്നീ രാജ്യങ്ങൾ വിദേശ പ്രദേശങ്ങൾക്കെതിരായ ആസൂത്രിത സൈനിക നടപടികളിൽ ഇടപെടാതിരിക്കാനുള്ള ഒരു പ്രതിരോധ നടപടിയായാണ് [[ജപ്പാൻ]] ആക്രമണം ഉദ്ദേശിച്ചത്. ഏഴ് മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ അന്ന് യുഎസ് നിയന്ത്രണത്തിൽ ആയിരുന്ന  [[ഫിലിപ്പീൻസ്]], [[Battle of Guam (1941)|ഗ്വാം]], [[Battle of Wake Island|വേക്ക് ദ്വീപ്]], എന്നിവിടങ്ങളിലും ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ ആയിരുന്ന [[Japanese invasion of Malaya|മലയ]], [[സിംഗപ്പൂർ]], [[Battle of Hong Kong|ഹോങ്കോംഗ്]] എന്നിവിടങ്ങളിലും സമാനമായ ജാപ്പനീസ് ആക്രമണങ്ങൾ നടന്നു.&lt;ref name=Gill&gt;{{cite book|last=Gill |first=G. Hermon |title=Royal Australian Navy 1939–1942 |series=Australia in the War of 1939–1945. Series 2 – Navy |volume=1 |year=1957 |publisher=Australian War Memorial |location=Canberra |isbn= |lccn=58037940 |page=485 |url=http://www.awm.gov.au/histories/second_world_war/volume.asp?levelID=67910 |accessdate=June 16, 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090525001721/http://www.awm.gov.au/histories/second_world_war/volume.asp?levelID=67910 |archivedate=May 25, 2009 |df= }}&lt;/ref&gt;

ഹവായ് സമയം (18:18 GMT) രാവിലെ 7:48 നാണ് ആക്രമണം ആരംഭിച്ചത്. {{refn|name=Hawaii time|In 1941, Hawaii was a half-hour different from the majority of other time zones. See [[UTC−10:30]].|group=nb}}&lt;ref name=&quot;Prange 1941, p.174&quot;&gt;Prange ''et al''. December 7, 1941, p. 174.&lt;/ref&gt;ആറ് വിമാനവാഹിനിക്കപ്പലുകളിൽ നിന്ന് &lt;ref name=&quot;parillo288&quot;/&gt; വിക്ഷേപിച്ച 353  ജാപ്പനീസ് യുദ്ധ വിമാനങ്ങൾ (പോരാളികൾ, ലെവൽ, ഡൈവ് ബോംബറുകൾ, ടോർപ്പിഡോ ബോംബറുകൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെ) ആക്രമണമാരംഭിച്ചു. &lt;ref name=&quot;parillo288&quot;&gt;{{Harvnb|Parillo|2006|p=288}}&lt;/ref&gt;എട്ട് യുഎസ് നേവി യുദ്ധക്കപ്പലുകളും തകർന്നു. നാലെണ്ണം മുങ്ങി. [[USS Arizona (BB-39)|യു‌എസ്‌എസ് അരിസോണ]] ഒഴികെ മറ്റെല്ലാം പിന്നീട് യുദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുത്തു. ആറ് എണ്ണം സേവനത്തിനായി തിരിച്ചയക്കുകയും യുദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുക്കുകയും ചെയ്തു. മൂന്ന് ക്രൂയിസറുകൾ, മൂന്ന് ഡിസ്ട്രോയറുകൾ, ഒരു ആന്റി-എയർക്രാഫ്റ്റ് ട്രെയിനിംഗ് കപ്പൽ, {{refn|{{USS|Utah|BB-31|6}} (AG-16, formerly BB-31); ''Utah'' was moored in the space intended to have been occupied by the aircraft carrier ''Enterprise'' which, returning with a task force, had been expected to enter the channel at 0730 on December 7; delayed by weather, the task force did not reach Pearl Harbor until dusk the following day.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thomas|2007|pp=57–59}}.&lt;/ref&gt;|group=nb}} ഒരു മൈൻ‌ലെയർ എന്നിവയും ജാപ്പനീസ് പടക്കപ്പൽ മുങ്ങുകയോ നശിക്കുകയോ ചെയ്തു. 188 യുഎസ് വിമാനങ്ങൾ നശിപ്പിച്ചു. 2,403 അമേരിക്കക്കാർ കൊല്ലപ്പെടുകയും 1,178 പേർക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തു. [&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://history1900s.about.com/od/Pearl-Harbor/a/Pearl-Harbor-Facts.htm|title=Pearl Harbor Facts|work=About|accessdate=October 5, 2014|archive-date=2011-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110307033225/http://history1900s.about.com/od/Pearl-Harbor/a/Pearl-Harbor-Facts.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; പവർ സ്റ്റേഷൻ, ഡ്രൈ ഡോക്ക്, കപ്പൽശാല, അറ്റകുറ്റപ്പണി, ഇന്ധനം, ടോർപ്പിഡോ സംഭരണ ​​സൗകര്യങ്ങൾ, അന്തർവാഹിനികൾ, ആസ്ഥാന മന്ദിരം (ഇന്റലിജൻസ് വിഭാഗത്തിന്റെ വീട് എന്നിവയും) പോലുള്ള പ്രധാന അടിസ്ഥാന ഇൻസ്റ്റാളേഷനുകൾ ആക്രമിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. ജാപ്പനീസ് നഷ്ടം നേരിയതായിരുന്നു. 29 വിമാനങ്ങളും അഞ്ച് മിഡ്‌ജെറ്റ് അന്തർവാഹിനികളും നഷ്ടപ്പെട്ടു. 64 സൈനികർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ഒരു ജാപ്പനീസ് നാവികൻ [[Kazuo Sakamaki|കസുവോ സകമാകി]] പിടിക്കപ്പെട്ടു.

[[ജപ്പാൻ]] [[അമേരിക്ക]]യ്‌ക്കെതിരെ അന്നുതന്നെ യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ചെങ്കിലും ([[ടോക്കിയോ]]യിൽ ഡിസംബർ 8) അടുത്ത ദിവസം വരെ പ്രഖ്യാപനം നൽകിയിരുന്നില്ല. അടുത്ത ദിവസം ഡിസംബർ 8 ന് അമേരിക്കൻ കോൺഗ്രസ് ജപ്പാനെതിരെ യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഡിസംബർ 11 ന് [[ജർമ്മനി]]യും [[ഇറ്റലി]]യും യുഎസിനെതിരെ യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ചു. ജർമ്മനിക്കും ഇറ്റലിക്കുമെതിരെ അമേരിക്ക [[United States declaration of war upon Germany (1941)|യുദ്ധ പ്രഖ്യാപനത്തോടെ]] ഇതിനെതിരെ പ്രതികരിച്ചു.

ജപ്പാന്റെ മുൻകൂട്ടി പ്രഖ്യാപിക്കാത്ത സൈനിക നടപടികൾക്ക് ചരിത്രപരമായ നിരവധി ഉദാഹരണങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ ഔപചാരിക മുന്നറിയിപ്പുകളുടെ അഭാവം, പ്രത്യേകിച്ചും സമാധാന ചർച്ചകൾ നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കെ, അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റ് ആയിരുന്ന [[ഫ്രാങ്ക്ളിൻ ഡി. റൂസ്‌വെൽറ്റ്|ഫ്രാങ്ക്ലിൻ ഡി. റൂസ്‌വെൽറ്റിനെ]] 1941 ഡിസംബർ 7, &quot;അപകീർത്തികരമായ ഒരു തീയതി&quot; എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു. യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിക്കാതെയും വ്യക്തമായ മുന്നറിയിപ്പില്ലാതെയും ആക്രമണം നടന്നതിനാൽ, പേൾ ഹാർബറിനെതിരായ ആക്രമണം പിന്നീട് [[International Military Tribunal for the Far East|ടോക്കിയോ ട്രയൽ‌സിൽ]] ഒരു യുദ്ധക്കുറ്റമാണെന്ന് വിധിക്കപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;Yuma Totani 57&quot;&gt;{{cite book |title=The Tokyo War Crimes Trial: The Pursuit of Justice in the Wake of World War II |url=https://archive.org/details/tokyowarcrimestr0000tota |page=[https://archive.org/details/tokyowarcrimestr0000tota/page/57 57] |author=Yuma Totani |date=April 1, 2009 |publisher=[[Harvard University Asia Center]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stephen C. McCaffrey 210–229&quot;&gt;{{cite book |title=Understanding International Law |pages=210–229|authorlink1=Stephen McCaffrey |author=Stephen C. McCaffrey |date=September 22, 2004 |publisher=[[AuthorHouse]]}}&lt;/ref&gt;
==അവലംബം==
'''Informational notes'''
{{Reflist|group=nb|30em}}

'''Citations'''
{{Reflist|30em}}

'''ഗ്രന്ഥസൂചിക'''
{{refbegin}}
::'''Books'''
* {{Citation
|last=Barnhart
|first=Michael A.
|title=Japan prepares for total war: the search for economic security, 1919–1941
|url=https://books.google.com/books?id=q6hgAAAAIAAJ
|year=1987
|publisher=Cornell University Press
|isbn=978-0-8014-1915-7
}}
* {{Citation
|last=Bix
|first=Herbert P.
|title=Hirohito and the Making of Modern Japan
|year=2000
|authorlink=Herbert P. Bix
|publisher=Diane Pub Co
|isbn=978-0-7567-5780-9|title-link=Hirohito and the Making of Modern Japan
}}
* {{Citation
|title=Kimmel, Short, and Pearl Harbor: the final report revealed
|url=https://books.google.com/books?id=7jQfiAmaX9IC
|year=2005
|last1=Borch
|last2=Martinez
|first1=Frederic L.
|first2=Daniel
|publisher=Naval Institute Press
|isbn=978-1-59114-090-0
}}
* {{Citation
|last=Conn
|first=Stetson
|title=Guarding the United States and Its Outposts
|url=http://www.history.army.mil/books/wwii/Guard-US/index.htm
|year=2000
|ref=CITEREFConn2000
|last2=Fairchild
|last3=Engelman
|first2=Byron
|first3=Rose C.
|chapter=7 – The Attack on Pearl Harbor
|chapter-url=http://www.history.army.mil/books/wwii/Guard-US/ch7.htm
|place=Washington D.C.
|publisher=Center of Military History United States Army
|access-date=2019-10-24
|archive-date=2007-12-25
|archive-url=https://web.archive.org/web/20071225041653/http://www.history.army.mil/books/wwii/Guard-US/index.htm
|url-status=dead
}}
* {{anchor|CITEREFGailey1995}}&lt;!-- published in 1995 and 1997 --&gt;{{Citation
|last=Gailey
|first=Harry A.
|title=War in the Pacific: From Pearl Harbor to Tokyo Bay
|year=1997
|publisher=Presidio
|isbn=0-89141-616-1
|url=https://archive.org/details/warinpacificfrom0000gail
}}
* {{Citation
|last=Gilbert
|first=Martin
|title=The Second World War
|url=https://books.google.com/books?id=qTVLPwAACAAJ
|year=2009
|publisher=Phoenix
|isbn=978-0-7538-2676-8
}}
* {{Citation
|last=Goldstein
|first=Donald M.
|title=The Pearl Harbor papers: inside the Japanese plans
|url=https://books.google.com/books?id=q2pFnALHfykC
|year=2000
|ref=harv
|publisher=Brassey's
|editor1-last=Goldstein
|editor2-last=Dillon
|editor1-first=Donald M.
|editor2-first=Katherine V.
|isbn=978-1-57488-222-3
}}
* {{Citation
|last=Hakim
|first=Joy
|title=A History of US: Book 9: War, Peace, and All that Jazz
|url=https://books.google.com/books?id=RrPgQgAACAAJ
|year=1995
|ref=harv
|publisher=Oxford University Press, U.S.
|isbn=978-0-19-509514-2
}}
* {{Citation
|last=Hixson
|first=Walter L.
|title=The American Experience in World War II: The United States and the road to war in Europe
|url=https://books.google.com/books?id=CAEyh6EY9kYC
|year=2003
|publisher=Taylor &amp; Francis
|isbn=978-0-415-94029-0
}}
* {{Citation
|last=Hoyt
|first=Edwin P.
|title=Pearl Harbor
|url=https://books.google.com/?id=lq8LAAAACAAJ
|year=2000
|publisher=G. K. Hall
|isbn=0-7838-9303-5
}}
* {{Citation
|last=Morison
|first=Samuel Eliot
|title=History of United States Naval Operations in World War II: The rising sun in the Pacific, 1931 – April 1942
|year=2001
|publisher=[[University of Illinois Press]]
|isbn=0-252-06973-0}}
* {{Citation
|last=Ofstie
|first=Ralph, A., RADM USN, Naval Analysis Division, United States Strategic Bombing Survey (Pacific)
|title=The Campaigns of the Pacific War
|year=1946|author-link=Ralph A. Ofstie
|publisher=United States Government Printing Office
}}
* {{Citation
|last=Peattie
|first=Mark R.
|title=Kaigun: Strategy, Tactics, and Technology in the Imperial Japanese Navy
|url=https://books.google.com/?id=ogwJAAAACAAJ
|year=1997
|ref=CITEREFPeattie1997
|last2=Evans
|first2=David C.
|publisher=Naval Institute Press
|isbn=0-87021-192-7
}}
* {{Citation
|last=Peattie
|first=Mark R.
|title=Sunburst: The Rise of Japanese Naval Air Power, 1909–1941
|year=2001
|ref=CITEREFPeattie2001
|publisher=Naval Institute Press
|isbn=1-59114-664-X}}
* {{Citation
|last=Parillo
|first=Mark
|title=Why Air Forces Fail: the Anatomy of Defeat
|url=https://books.google.com/?id=T0gt_RjeCrgC
|year=2006
|chapter=The United States in the Pacific
|chapter-url=https://books.google.com/books?id=T0gt_RjeCrgC&amp;pg=PA287&amp;vq=%22The+United+States+in+the+Pacific%22
|publisher=The University Press of Kentucky
|editor1-last=Higham
|editor2-last=Harris
|editor1-first=Robin
|editor2-first=Stephen
|isbn=978-0-8131-2374-5
}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/?id=iydtAAAAIAAJ|title=December 7, 1941: The Day the Japanese Attacked Pearl Harbor|last2=Goldstein|first2=Donald M.|last3=Dillon|first3=Katherine V.|publisher=McGraw-Hill|year=1988|isbn=978-0-07-050682-4|ref={{harvid|Prange|1988}}|last1=Prange|first1=Gordon William}}
* {{Citation
|last=Smith
|first=Carl
|title=Pearl Harbor 1941: The Day of Infamy; Osprey Campaign Series #62
|year=1999
|publisher=Osprey Publishing
|isbn=1-85532-798-8}}
* {{Citation
|last=Stille
|first=Mark E.
|title=Tora! Tora! Tora!: Pearl Harbor 1941; Osprey Raid Series #26
|year=2011
|publisher=Osprey Publishing
|isbn=978-1-84908-509-0}}
* {{Citation
|last=Thomas
|first=Evan
|title=Sea of Thunder: Four Commanders and the Last Great Naval Campaign 1941–1945
|url=https://books.google.com/books?id=G-bOZnz2At0C
|year=2007
|publisher=Simon and Schuster
|isbn=978-0-7432-5222-5
}}
* {{Citation
|last=Willmott
|first=H. P.
|title=The barrier and the javelin: Japanese and Allied Pacific strategies, February to June 1942
|url=https://books.google.com/books?id=Uid6AAAAIAAJ
|year=1983
|ref=harv
|publisher=Naval Institute Press
}}
* {{Citation|last=Zimm|first=Alan D.|title=Attack on Pearl Harbor: Strategy, Combat, Myths, Deceptions|url=https://books.google.com/books?id=LgkaTwEACAAJ|year=2011|ref=CITEREFZimm2011|location=Havertown, Pennsylvania|publisher=Casemate Publishers|isbn=978-1-61200-010-7}}

::'''U.S. government documents'''
* {{Citation
|title=U.S. Navy Report of Japanese Raid on Pearl Harbor
|chapter-url=http://ww2db.com/doc.php?q=45
|year=1942
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080113234417/http://ww2db.com/doc.php?q=45
|url-status=live
|chapter=Document text
|publisher=United States National Archives, Modern Military Branch
|accessdate=December 25, 2007
|archivedate=January 13, 2008
}}
* {{Citation
|title=Peace and War, United States Foreign Policy 1931–1941
|url=http://www.ibiblio.org/pha/paw/
|year=1943
|ref=CITEREFGPO1943a
|chapter=Document text
|chapter-url=http://www.ibiblio.org/pha/paw/Peace%20and%20War.html
|place=Washington D.C.
|publisher=United States Government Printing Office
|accessdate=December 8, 2007
}}
* {{Citation
|title=Report of the Joint Committee on the Investigation of the Pearl Harbor Attack
|url=http://www.ibiblio.org/pha/pha/congress/part_0.html
|year=1946
|ref=CITEREFGPO1946a
|chapter=Damage to United States Naval Forces and Installations as a Result of the Attack
|chapter-url=http://www.ibiblio.org/pha/pha/congress/part_2.html
|place=Washington D.C.
|publisher=United States Government Printing Office
|accessdate=December 8, 2007
}}

::'''മാസിക ലേഖനങ്ങൾ'''
* {{Citation |title=Pearl Harbor – Attack from Below |date=December 1999 |url=http://www.usni.org/navalhistory/Articles99/Nhrodgaard.htm |ref={{harvid|Rodgaard|1999}} |last1=Rodgaard |author2=Peter Hsu |author3=Carroll Lucas |author4=Captain Andrew Biach |first1=John |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060930030611/http://www.usni.org/navalhistory/Articles99/Nhrodgaard.htm |url-status=dead |work=Naval History |volume=13 |issue=6 |publisher=[[United States Naval Institute]] |archivedate=September 30, 2006 |last-author-amp=yes }} (requires subscription)&lt;!-- Cached copy may be available at http://216.230.103.132/navalhistory/Articles99/NHrodgaard.htm --&gt;
* {{Citation
|last=Wetzler
|first=Peter
|title=Hirohito and war: imperial tradition and military decision making in prewar Japan
|url=https://books.google.com/books?id=BWqEkwH1KRMC
|year=1998
|publisher=University of Hawaii Press
|isbn=978-0-8248-1925-5
}}

::'''Online sources'''
* {{Citation
 |title       = Organization of the Japanese Air Attack Units December 7, 1941
 |url         = http://www.navsource.org/Naval/ijnaf.htm
 |year        = 2003
 |ref         = CITEREFNavSource2003
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20071213181330/http://www.navsource.org/Naval/ijnaf.htm
 |url-status  = live
 |publisher   = NavSource Naval History
 |accessdate  = December 8, 2007
 |archivedate = December 13, 2007
}}
* {{Citation |title=USS Shaw |url=http://www.destroyerhistory.org/goldplater/danfs373.html |ref=CITEREFdanfs373 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110617060531/http://www.destroyerhistory.org/goldplater/danfs373.html |url-status=dead |publisher=destroyerhistory.org |accessdate=January 5, 2017 |archivedate=June 17, 2011 }}
* {{Citation
|title=Pearl Harbor: Why, How, Fleet Salvage and Final Appraisal
|url=http://www.ibiblio.org/hyperwar/USN/Wallin/index.html#contents
|ref=CITEREFWallin
|author=Homer N. Wallin
|work=Hyperwar
|publisher=ibiblio.org
|accessdate=October 10, 2011
|author-link=Homer N. Wallin
}}
{{refend}}

'''കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്'''
{{refbegin}}
* [[Edwin T. Layton]], Roger Pineau, and John Costello (1985), ''And I Was There: Pearl Harbor and Midway—Breaking the Secrets'', New York: Morrow. Layton, Kimmel's Combat Intelligence Officer, says that [[Douglas MacArthur]] was the only field commander who had received any substantial amount of [[Purple (cipher machine)|Purple]] intelligence.
* George Edward Morgenstern. ''Pearl Harbor: The Story of the Secret War''. (The Devin-Adair Company, 1947) {{ISBN|978-1-299-05736-4}}. Conspiracy theory.
* James Dorsey. &quot;Literary Tropes, Rhetorical Looping, and the Nine Gods of War: 'Fascist Proclivities' Made Real,&quot; in ''The Culture of Japanese Fascism'', ed. by Alan Tansman (Durham &amp; London: Duke UP, 2009), pp.&amp;nbsp;409–431. A study of Japanese wartime media representations of the submarine component of the attack on Pearl Harbor.
* [[McCollum memo]] A 1940 memo from a Naval headquarters staff officer to his superiors outlining possible provocations to Japan, which might lead to war (declassified in 1994).
* [[Gordon W. Prange]], ''At Dawn We Slept'' (McGraw-Hill, 1981), ''Pearl Harbor: The Verdict of History'' (McGraw-Hill, 1986), and ''December 7, 1941: The Day the Japanese Attacked Pearl Harbor'' (McGraw-Hill, 1988). This monumental trilogy, written with collaborators Donald M. Goldstein and Katherine V. Dillon, is considered the authoritative work on the subject.
* Larry Kimmett and Margaret Regis, ''The Attack on Pearl Harbor: An Illustrated History'' (NavPublishing, 2004). Using maps, photos, unique illustrations, and an animated CD, this book provides a detailed overview of the surprise attack that brought the United States into World War II.
* [[Walter Lord]], ''Day of Infamy'' (Henry Holt, 1957) is a very readable, and entirely anecdotal, re-telling of the day's events.
* W. J. Holmes, ''Double-Edged Secrets: U.S. Naval Intelligence Operations in the Pacific During World War II'' (Naval Institute, 1979) contains some important material, such as Holmes' argument that, had the U.S. Navy been warned of the attack and put to sea, it would have likely resulted in an even greater disaster.
* Michael V. Gannon, ''Pearl Harbor Betrayed'' (Henry Holt, 2001) is a recent examination of the issues surrounding the surprise of the attack.
* Frederick D. Parker, ''[https://web.archive.org/web/20110804231059/http://www.history.navy.mil/books/comint/ Pearl Harbor Revisited: United States Navy Communications Intelligence 1924–1941]'' (Center for Cryptologic History, 1994) contains a detailed description of what the Navy knew from intercepted and decrypted Japan's communications prior to Pearl.
* Henry C. Clausen and Bruce Lee, ''Pearl Harbor: Final Judgment'', (HarperCollins, 2001), an account of the secret &quot;[[Clausen Inquiry]]&quot; undertaken late in the war by order of Congress to Secretary of War [[Henry L. Stimson]]. Clausen was given the authority to go anywhere and question anyone under oath. Ultimately, he traveled more than 55,000 miles and interviewed over a hundred US and British Army, Navy, and civilian personnel, in addition to being given access to all relevant Magic intercepts.
* [[Robert A. Theobald]], ''Final Secret of Pearl Harbor'' (Devin-Adair Pub, 1954) {{ISBN|0-8159-5503-0}} {{ISBN|0-317-65928-6}} Foreword by Fleet Admiral [[William F. Halsey, Jr.]]
* [[Albert Coady Wedemeyer|Albert C. Wedemeyer]], ''Wedemeyer Reports!'' (Henry Holt Co, 1958) {{ISBN|0-89275-011-1}} {{ISBN|0-8159-7216-4}}
* [[Hamilton Fish III]], ''Tragic Deception: FDR and America's Involvement in World War II'' (Devin-Adair Pub, 1983) {{ISBN|0-8159-6917-1}}
* John Toland, ''Infamy: Pearl Harbor and Its Aftermath'' (Berkley Reissue edition, 1986 {{ISBN|0-425-09040-X}}).
* Mary Ellen Condon-Rall, &quot;The U.S. Army Medical Department and the Attack on Pearl Harbor&quot;. (''The Journal of Medical History'', January 1989). {{PMID|11617401}}. This article discusses the state of medical readiness prior to the attack, and the post-attack response by medical personnel.
* [[Robert Stinnett]], ''[https://web.archive.org/web/20050616074335/http://www.pearlharbor41.com/ Day of Deceit: The Truth About FDR and Pearl Harbor]'' (Free Press, 1999) A study of the Freedom of Information Act documents that led Congress to direct clearance of Kimmel and Short. {{ISBN|0-7432-0129-9}}
* [[Edward L. Beach, Jr.]], ''Scapegoats: A Defense of Kimmel and Short at Pearl Harbor'' {{ISBN|1-55750-059-2}}
* {{cite web|url=http://www.csbaonline.org/4Publications/PubLibrary/R.20020225.Lighting_the_Path_/R.20020225.Lighting_the_Path_.pdf|title=Lighting the Path Ahead: Field Exercises and Transformation&amp;nbsp;{{small|(186&amp;nbsp;KB)}}|author1=Andrew Krepinevich|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070713163635/http://www.csbaonline.org/4Publications/PubLibrary/R.20020225.Lighting_the_Path_/R.20020225.Lighting_the_Path_.pdf|archivedate=July 13, 2007|accessdate=January 5, 2017}} ''(Center for Strategic and Budgetary Assessments)'' contains a passage regarding the Yarnell attack, as well as reference citations.
* Roberta Wohlstetter, ''Pearl Harbor: Warning and Decision'', (Stanford University Press: 1962). The most cited scholarly work on the intelligence failure at Pearl Harbor. Her introduction and analysis of the concept of &quot;noise&quot; persists in understanding intelligence failures.
** Roberta Wohlstetter, &quot;Cuba and Pearl Harbor: Hindsight and Foresight.&quot; Foreign Affairs 43.4 (1965): 691–707. [https://web.archive.org/web/20171210231934/http://ias.wustl.edu/files/ias/imce/wohlstetter_cuba_and_pearl_harbor.pdf 
* John Hughes-Wilson, ''Military Intelligence Blunders and Cover-Ups''. Robinson, 1999 (revised 2004). Contains a brief but insightful chapter on the particular intelligence failures, and broader overview of what causes them.
* Douglas T. Shinsato and Tadanori Urabe, &quot;For That One Day: The Memoirs of Mitsuo Fuchida, Commander of the Attack on Pearl Harbor&quot;. (eXperience: 2011) {{ISBN|978-0-9846745-0-3}}
* {{Cite book|title=The Second Attack on Pearl Harbor: Operation K And Other Japanese Attempts to Bomb America in World War II|url=https://archive.org/details/secondattackonpe0000horn|last=Horn|first=Steve|publisher=Naval Institute Press|year=2005|isbn=1-59114-388-8}}
* Seki, Eiji. (2006). [http://www.brill.com/mrs-ferguson-s-tea-set-japan-and-second-world-war ''Mrs. Ferguson's Tea-Set, Japan and the Second World War: The Global Consequences Following Germany's Sinking of the SS Automedon in 1940.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117104210/http://www.brill.com/mrs-ferguson-s-tea-set-japan-and-second-world-war |date=2013-01-17 }} London: [[Global Oriental]]. {{ISBN|1-905246-28-5}}; {{ISBN|978-1-905246-28-1}} (cloth) Published by BRILL/Global Oriental, 2006. Previously announced as ''Sinking of the SS Automedon and the Role of the Japanese Navy: A New Interpretation''.
* Daniel Madsen, ''Resurrection-Salvaging the Battle Fleet at Pearl Harbor''. U.S. Naval Institute Press. 2003. Highly readable and thoroughly researched account of the aftermath of the attack and the salvage efforts from December 8, 1941 through early 1944.
* Takeo, Iguchi, ''Demystifying Pearl Harbor: A New Perspective From Japan'', I-House Press, 2010, ASIN: B003RJ1AZA.
* {{Cite journal|url=http://www.usni.org/magazines/navalhistory/2009-12/how-japanese-did-it|title=How the Japanese Did It|publisher=United States Naval Institute|year=2009|volume=23|issue=6|last1=Haynok|first1=Robert J.|journal=Naval History Magazine}}
* Melber, Takuma, ''Pearl Harbor. Japans Angriff und der Kriegseintritt der USA.'' C.H. Beck, München 2016, {{ISBN|978-3-406-69818-7}}. A concise introduction with a good focus oo what came before the attack and on the Japanese perspective.
* Moorhead, John J. 1942 &quot;Surgical Experience at Pearl Harbor&quot;, The Journal of the American Medical Association. An overview of different surgical procedures at the hospital at the scene of the event.
{{refend}}

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
{{Commons category|Pearl Harbor attack}}
{{Library resources box|onlinebooks=yes}}
* [https://web.archive.org/web/20100818203925/http://www.history.navy.mil/faqs/faq66-1.htm Navy History Heritage Command Official Overview]
* [http://www.history.com/topics/world-war-ii/pearl-harbor History.com Account With Video]
* [http://history1900s.about.com/od/worldwarii/a/Attack-Pearl-Harbor.htm About Education Account] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170203013415/http://history1900s.about.com/od/worldwarii/a/Attack-Pearl-Harbor.htm |date=2017-02-03 }}
* [http://www.nps.gov/history/NR/twhp/wwwlps/lessons/18arizona/18arizona.htm ''&quot;Remembering Pearl Harbor:The USS Arizona Memorial&quot;,'' a National Park Service Teaching with Historic Places (TwHP) lesson plan]
* [https://web.archive.org/web/20100217050639/http://libweb.hawaii.edu/digicoll/hwrd/HWRD_html/HWRD_welcome.htm Hawaii War Records Depository], Archives &amp; Manuscripts Department, University of Hawaii at Manoa Library
* [http://www.ibiblio.org/hyperwar/AAF/7Dec41/index.html 7 December 1941, The Air Force Story]
* [http://www.ibiblio.org/pha/magic/ The &quot;Magic&quot; Background] (PDFs or readable online)
* [http://www.ibiblio.org/pha/congress/ The Congressional investigation]
* {{cite report |author1=LTC Jeffrey J. Gudmens |author2=COL Timothy R. Reese |date=2009 |title=Staff Ride Handbook for the Attack on Pearl Harbor, 7 December 1941: A Study of Defending America |url= https://www.armyupress.army.mil/Portals/7/educational-services/staff-rides/StaffRideHB_PearlHarbor.pdf |publisher=Combat Studies Institute |page= |docket= |access-date= |quote= }}

'''Accounts'''
* [http://www.history.army.mil/books/wwii/Guard-US/ch7.htm Guarding The United States And Its Outposts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120107133201/http://www.history.army.mil/books/wwii/Guard-US/ch7.htm |date=2012-01-07 }}, in ''[http://www.history.army.mil/books/wwii/Guard-US/index.htm#contents Guarding the United States and Its Outposts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071225041653/http://www.history.army.mil/books/wwii/Guard-US/index.htm#contents |date=2007-12-25 }}'' Official U.S. Army history of Pearl Harbor by the [[United States Army Center of Military History]]
* [http://archives.starbulletin.com/1999/09/13/special/index.html War comes to Hawaii] ''Honolulu Star-Bulletin'', Monday, September 13, 1999

'''Media'''
* [http://www.britishpathe.com/video/pearl-harbour-first-pictures Video of first Newsreel from December 23, 1941 attack on Pearl Harbor]
* [https://www.youtube.com/watch?v=8H-BTblzqO0&amp;list=PLNxwX7r4A557deayljDNLqVA7Pl9Y8K9Z&amp;index=1 Bombing of Pearl Harbour – 1941]
* [http://cgi2.nhk.or.jp/shogenarchives/jpnews/movie.cgi?das_id=D0001300467_00000&amp;seg_number=006 Attack on Pearl Harbor 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120406201539/http://cgi2.nhk.or.jp/shogenarchives/jpnews/movie.cgi?das_id=D0001300467_00000&amp;seg_number=006 |date=2012-04-06 }}, ''Nippon News'', No. 82. in the official website of [[NHK]].
* [http://cgi2.nhk.or.jp/shogenarchives/jpnews/movie.cgi?das_id=D0001300469_00000&amp;seg_number=004 Attack on Pearl Harbor 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120406201547/http://cgi2.nhk.or.jp/shogenarchives/jpnews/movie.cgi?das_id=D0001300469_00000&amp;seg_number=004 |date=2012-04-06 }}, ''Nippon News'', No. 84. in the official website of NHK.
* [http://www.criticalpast.com/video/65675029979_attack-on-Pearl-Harbor_Harbor-installations_USS-Arizona-burns_black-smoke-rises Historic footage of Pearl Harbor during and immediately following attack on December 7, 1941]

'''Historical documents'''
* [http://ww2db.com/doc.php?q=45 WW2DB: U.S. Navy Report of Japanese Raid on Pearl Harbor]
* [http://www.worldwar-two.net/events/usa_declaration_of_war_on_japan/ Second World War – USA Declaration of War on Japan.]
* [http://www.ibiblio.org/pha/monos/097/index.html Collection of extensive Japanese preparation military documents]

{{Pearl Harbor attack}}
{{USWWII}}
{{JapanEmpireNavbox}}
{{World War II}}
{{World War II city bombing}}

{{Authority control}}
{{Subject bar
| portal1=World War II
| commons=y
| commons-search=Pearl Harbor attack
| spoken1=Pearl_Harbor(part1of2).ogg
| spoken2=Pearl_Harbor(part2of2).ogg
}}

[[വർഗ്ഗം:പേൾ ഹാർബറിലെ ആക്രമണം]]</text>
      <sha1>ljoodw743fdxbc49dpizrj3mdxx2xb4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പലേർമോ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>495713</id>
    <revision>
      <id>4619535</id>
      <parentid>4111396</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T12:07:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22786" sha1="lenfyakgg4nflv5buh0sis0sjus8b3c" xml:space="preserve">{{Infobox Italian comune
| name                = പലേർമോ
| official_name       = Comune di Palermo
| native_name         = {{native name|scn|Palermu}}
| image_skyline       = Montage of Palermo.jpg
| image_caption       = Clockwise from top: Mondello, Teatro Massimo, Cappella Palatina, Zisa, Cathedral, Virgin Annunciate of Antonello da Messina, Quattro Canti in Maqueda Street, Churches of Martorana and San Cataldo, Interior of Santa Caterina Church, Pretoria Square and Mount Pellegrino
| image_shield        = Palermo-Stemma.svg
| image_map           = File:Map of comune of Palermo (metropolitan city of Palermo, region Sicily, Italy).svg
| map_caption         = The municipality of Palermo within the province
| imagesize           = 300px
| image_alt           =
| image_flag = Flag of Palermo.svg
| shield_alt          =
| pushpin_map_alt     =
| pushpin_map       = Italy Sicily#Italy
| pushpin_label_position =
| coordinates         = {{coord|38|07|N|13|22|E|type:city(676000)_region:IT-PA|display=inline,title}}
| coordinates_footnotes =
| region              = [[സിസിലി]]
| metropolitan_city   = [[Metropolitan City of Palermo|Palermo]] (PA)
| frazioni            =
| established_date    = 736&amp;nbsp;BC
| mayor               = [[Leoluca Orlando]]
| mayor_party         = [[Democratic Party (Italy)|PD]]
| elevation_footnotes =
| elevation_m         = 14
| area_footnotes      =
| area_total_km2      = 158.9
| population_footnotes =
| population_as_of    = &lt;small&gt;31 January 2013&lt;/small&gt;
| population_total    = 676,118 &lt;small&gt;(city)&lt;/small&gt;&lt;br/&gt; 1,300,000 &lt;small&gt;(metro)&lt;/small&gt;
| pop_density_footnotes =
| population_demonym  = Palermitano&lt;br /&gt;Panormito&lt;br /&gt;Palermitan (English)
|telephone=091|postalcode=90100|istat=082053| saint             = [[Saint Rosalia]], [[Agatha of Sicily|Saint Agata]], [[Olivia of Palermo|Saint Oliva]] and [[Saint Benedict the Moor]]
| day                 = 14 July
| website             = {{Official website|http://www.comune.palermo.it}}
| footnotes           =
| postal_code         = 90100
| area_code           = 091
}}
[[ഇറ്റലി]]യുടെ ഭാഗമായ സ്വയംഭരണാധികാരമുള്ള പ്രദേശമായ [[സിസിലി]]യുടെയും പലേർമോ മെട്രോപോളിറ്റൻ ഏരിയയുടെയും തലസ്ഥാനമാണ് '''പലേർമോ''' ('''Palermo''' {{IPAc-en|p|ə|ˈ|l|ɛər|m|oʊ|,_|-|ˈ|l|ɜːr|-}} {{respell|pə|LAIR|moh|,_-|LUR|-}},&lt;ref&gt;{{cite book|last=Wells|first=John C.|year=2008|title=Longman Pronunciation Dictionary|url=https://archive.org/details/longmanpronuncia0000unse|edition=3rd|publisher=Longman|isbn=978-1-4058-8118-0}}&lt;/ref&gt; {{IPA-it|paˈlɛrmo|lang|It-Palermo.ogg}}; {{lang-scn|Palermu}}, {{IPA-scn|paˈlɛmmʊ|local}}; {{lang-la|Panormus}}, from {{lang-el|Πάνορμος|Pánormos}}) . 2,700-ഓളം വർഷങ്ങൾക്കുമുമ്പേ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട പലേർമോ, സിസിലിയുടെ വടക്ക് പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് [[ടൈറീനിയൻ കടൽ|ടൈറീനിയൻ കടലിലെ]] പലേർമോ ഉൾക്കടലിനു സമീപമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

==ഭൂമിശാസ്ത്രം==


പാപ്പിറെറ്റോ, കെമോണിയ, ഒറെറ്റോ എന്നീ നദികളാൽ രൂപപ്പെട്ട ഒരു തടത്തിലാണ് പലേർമോ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അറബികൾ തടത്തിന് ''സുവർണ്ണ നദീതടം'' എന്ന് അർഥം വരുന്ന ''കോങ്ക ഡി ഓറോ'' (''Conca d'Oro'') എന്ന് പേരിട്ടു. ഈ നഗരത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള പർവതനിരകൾക്ക്  നഗരത്തിന്റെ തന്നെ പേരാണ് നൽകിയിരിക്കുന്നത്. ഈ പർവതങ്ങൾ ടൈറേനിയൻ കടലിനെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്നു. പലേർമോ ഒരു പ്രകൃതിദത്ത തുറമുഖമാണ്, ഈ നഗരത്തിൽ നിന്നും, പ്രത്യേകിച്ച് [[Monte Pellegrino|മോണ്ടെ പെല്ലെഗ്രിനോയിൽ]] നിന്നും കടലിന്റെ കാഴ്ചകൾ ദൃശ്യമാണ്

===കാലാവസ്ഥ===
[[File:Il golfo di Mondello.jpg|thumbnail|left|Gulf of Mondello seen from Monte Pellegrino]]
ഇവിടെ ചൂടുള്ള വേനൽക്കാലത്തോടു കൂടിയ ഉപ ഉഷ്ണമേഖലാ [[Mediterranean climate|മെഡിറ്ററേനിയൻ കാലാവസ്ഥ]] ([[Köppen climate classification]]: ''Csa'') ആണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ഉപ ഉഷ്ണമേഖലാ ഉന്നതമർദ്ദത്തിന്റെ ആധിപത്യം കാരണം വേനൽക്കാലം വളരെ നീളമേറിയതും ചൂടുള്ളതും വരണ്ടതുമാണ. അതേസമയം ശീതകാലം മിതമായ താപനിലയുള്ളതും മഴയുള്ളതുമാകുന്നു&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.palermo.climatemps.com/|title=Palermo, Sicily Climate Palermo, Sicily Temperatures Palermo, Sicily Weather Averages|website=www.palermo.climatemps.com|access-date=2019-12-28|archive-date=2019-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190320161835/http://www.palermo.climatemps.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. ശരത്കാലത്തിലും വസന്തകാലത്തും താപനില സാധാരണയായി മിതമായതാണ്. ഉയർന്ന താപനിലയുള്ള രാത്രികൾ  കാരണം യൂറോപ്പിലെ ഏറ്റവും ശരാശരി ചൂടുള്ള നഗരങ്ങളിലൊന്നാണ് പലേർമോ.  ശരാശരി വാർഷിക വായു താപനില 18.3 ° സെൽഷ്യസ് (64.9 ° F); ഇറ്റലിയിലെ ഏറ്റവും ചൂടുള്ള നഗരങ്ങളിലൊന്നാണിത്. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 2,530 മണിക്കൂർ സൂര്യപ്രകാശം ഇതിന് ലഭിക്കുന്നു. മഞ്ഞുവീഴ്ച സംഭവിക്കുന്നത് അപൂർവ സംഭവമാണ്, 1945 മുതൽ ഒരു ഡസൻ തവണ ഹിമപാതമുണ്ടായിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.meteoservice.net/dossier-neve-a-palermo-nel-1986-nevico-persino-a-natale/|title=DOSSIER neve a Palermo! Nel 1986 nevicò persino a Natale!|date=3 January 2015|publisher=}}&lt;/ref&gt; 

{{Weather box
|location = [[Palermo-Boccadifalco Airport]] on the outskirts of the city &lt;small&gt;(altitude: 117&amp;nbsp;m, [https://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?pagename=Palermo-Boccadifalco_Airport&amp;params=38_07_06_N_13_18_47_E_type:airport satellite view])&lt;/small&gt;, Extremes 1973-2016
|metric first = yes
|single line = yes
|collapsed = no
| Jan record high C = 27.0
| Feb record high C = 29.0
| Mar record high C = 35.0
| Apr record high C = 34.6
| May record high C = 39.0
| Jun record high C = 44.0
| Jul record high C = 43.1
| Aug record high C = 42.4
| Sep record high C = 42.0
| Oct record high C = 35.2
| Nov record high C = 30.6
| Dec record high C = 29.2
| year record high C = 44.0
|Jan high C = 14.7
|Feb high C = 14.5
|Mar high C = 16.4
|Apr high C = 18.7
|May high C = 23.3
|Jun high C = 27.2
|Jul high C = 29.8
|Aug high C = 30.5
|Sep high C = 27.5
|Oct high C = 23.5
|Nov high C = 19.0
|Dec high C = 15.8
|year high C = 21.8
|Jan mean C = 11.8
|Feb mean C = 11.5
|Mar mean C = 13.0
|Apr mean C = 15.1
|May mean C = 19.3
|Jun mean C = 23.2
|Jul mean C = 25.8
|Aug mean C = 26.6
|Sep mean C = 23.8
|Oct mean C = 20.1
|Nov mean C = 16.0
|Dec mean C = 13.0
|year mean C = 18.3
|Jan low C = 8.9
|Feb low C = 8.5
|Mar low C = 9.6
|Apr low C = 11.4
|May low C = 15.3
|Jun low C = 19.2
|Jul low C = 21.7
|Aug low C = 22.7
|Sep low C = 20.1
|Oct low C = 16.7
|Nov low C = 12.9
|Dec low C = 10.2
|year low C = 14.8
| Jan record low C = -1.0
| Feb record low C = 0.9
| Mar record low C = -0.1
| Apr record low C = 3.2
| May record low C = 6.2
| Jun record low C = 12.1
| Jul record low C = 13.9
| Aug record low C = 15.0
| Sep record low C = 8.0
| Oct record low C = 8.0
| Nov record low C = 3.0
| Dec record low C = 1.6
| year record low C = -1.0
| precipitation colour  = green
|Jan precipitation mm = 97.5
|Feb precipitation mm = 109.9
|Mar precipitation mm = 78.2
|Apr precipitation mm = 65.1
|May precipitation mm = 36.2
|Jun precipitation mm = 17.9
|Jul precipitation mm = 6.7
|Aug precipitation mm = 31.8
|Sep precipitation mm = 65.3
|Oct precipitation mm = 105.6
|Nov precipitation mm = 117.5
|Dec precipitation mm = 123.7
|year precipitation mm = 855.4
|Jan precipitation days = 9.0
|Feb precipitation days = 9.6
|Mar precipitation days = 8.7
|Apr precipitation days = 8.6
|May precipitation days = 4.1
|Jun precipitation days = 1.9
|Jul precipitation days = 1.2
|Aug precipitation days = 2.4
|Sep precipitation days = 5.4
|Oct precipitation days = 8.2
|Nov precipitation days = 10.4
|Dec precipitation days = 12.0
|year precipitation days = 81.5
|unit precipitation days = 1&amp;nbsp;mm
|source 1 = [[Servizio Meteorologico]]&lt;ref&gt;{{cite web
  |url=http://clima.meteoam.it/AtlanteClimatico/pdf/(410)Palermo%20Boccadifalco.pdf
  |title=Palermo/Boccadifalco (PA) 117 m. - Servizio Meteorologico dell'Aeronautica Militare, 1971-2000
  |accessdate=}}&lt;/ref&gt;
|date=April 2012
|source 2= Il Meteo&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.ilmeteo.it/portale/archivio-meteo/Palermo|title= Archivio Meteo Palermo|publisher= www.ilmeteo.it|accessdate=September 5, 2017 }}&lt;/ref&gt; Extreme temperatures.
}}
{{Weather box    
| width        = 100% &lt;!-- 77% if there is a template or image next to it --&gt;
| collapsed    = y &lt;!-- y, if you have normal updates --&gt;
| open         = 
| metric first = y &lt;!-- always, except UK or US cities --&gt;
| single line  = y
| location     = Palermo ([[Falcone Borsellino Airport|Punta Raisi Airport]]), elevation: {{convert|21|m|abbr=on|disp=or}}, 1961-1990 normals 
&lt;!--in the order as it appears in the table, not all of the following data may be available, especially records and days of precipitation --&gt;
| Jan high C  =14.8
| Feb high C  =15.1
| Mar high C  =16.1
| Apr high C  =18.4
| May high C  =21.8
| Jun high C  =25.1
| Jul high C  =28.3
| Aug high C  =28.8
| Sep high C  =26.6
| Oct high C  =22.9
| Nov high C  =19.3
| Dec high C  =16.0
| Jan low C  =10.2
| Feb low C  =10.1
| Mar low C  =10.9
| Apr low C  =12.9
| May low C  =16.0
| Jun low C  =19.7
| Jul low C  =22.9
| Aug low C  =23.6
| Sep low C  =21.5
| Oct low C  =17.8
| Nov low C  =14.3
| Dec low C  =11.5       
| precipitation colour  = green
| Jan precipitation mm  =71.6     
| Feb precipitation mm  =65.4     
| Mar precipitation mm  =59.5    
| Apr precipitation mm  =44.1     
| May precipitation mm  =25.5     
| Jun precipitation mm  =12.2     
| Jul precipitation mm  =5.1     
| Aug precipitation mm  =13.3     
| Sep precipitation mm  =41.5
| Oct precipitation mm  =98.0    
| Nov precipitation mm  =94.3    
| Dec precipitation mm  =80.0    
| Jan humidity    =73
| Feb humidity    =72
| Mar humidity    =72
| Apr humidity    =72
| May humidity    =72
| Jun humidity    =71
| Jul humidity    =69
| Aug humidity    =71
| Sep humidity    =72
| Oct humidity    =71
| Nov humidity    =70
| Dec humidity    =73
| unit precipitation days = 1.0 mm
| Jan precipitation days  =9.7     
| Feb precipitation days  =10.0     
| Mar precipitation days  =8.7     
| Apr precipitation days  =6.1     
| May precipitation days  =3.2     
| Jun precipitation days  =1.6     
| Jul precipitation days  =0.8     
| Aug precipitation days  =1.6     
| Sep precipitation days  =4.1     
| Oct precipitation days  =8.3
| Nov precipitation days  =9.4     
| Dec precipitation days  =10.8     
| source = [[National Oceanic and Atmospheric Administration|NOAA]]&lt;ref name = noaa&gt;{{cite web
| url = http://geodata.lib.ncsu.edu/fedgov/noaa/clino/TABLES/REG_VI/IY/16405.TXT
| title = Palermo (16405) - WMO Weather Station
| accessdate = July 20, 2019
| publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration|NOAA]]
| archive-date = 2020-08-24
| archive-url = https://web.archive.org/web/20200824141434/http://geodata.lib.ncsu.edu/fedgov/noaa/clino/TABLES/REG_VI/IY/16405.TXT
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;
}}

===ഭൂപ്രകൃതി===

[[File:Sommer, Giorgio (1834-1914) - n. 9000 - PALERMO - Monte Pellegrino.jpg|thumb|right|210px|[[Monte Pellegrino]] pictured at the end of the 19th century; the mountain is visible from everywhere in the city]]

പലേർമോ, അതിനു ചുറ്റുമുള്ള പർവതങ്ങളുടെ താഴ്വരയിലായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. നഗരത്തിലെ ചില ഡിസ്റ്റ്രിക്റ്റുകൾ പർവതങ്ങളാൽ വിഭജിച്ചിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ചരിത്രപരമായി, നഗരത്തിൽ നിന്ന് സിസിലിയിലെ മറ്റ്  ചില ഭാഗങ്ങളിൽ എത്തിച്ചേരുന്നത് താരതമ്യേന ബുദ്ധിമുട്ടായിരുന്നു. 1,333 മീറ്റർ (4,373 അടി) ഉയരമുള്ള ലാ പിസുട്ടയാണ് സമീപത്തുള്ള ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ കൊടുമുടി. എന്നിരുന്നാലും, ചരിത്രപരമായി, ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കൊടുമുടി മോണ്ടെ പെല്ലെഗ്രിനോ ആണ്, ഇത് ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി ബാക്കി പർവതശ്രേണിയിൽ നിന്ന് ഒരു സമതലത്താൽ വേർതിരിച്ചിരിക്കുന്നു. ടൈറേനിയൻ കടലിനു മുന്നിലാണ് മോണ്ടെ പെല്ലെഗ്രിനോ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[യൊഹാൻ വുൾഫ്ഗാങ്ങ് വോൺ ഗോയ്‌ഥേ]] പെല്ലെഗ്രിനോയുടെ മലഞ്ചെരിവിനെ &quot;ഇറ്റാലിയൻ യാത്ര&quot; എന്ന ലേഖനത്തിൽ &quot;ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ കടലിലേക്ക് നീളുന്ന മുനമ്പ്&quot; (promontory)എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു.

===ഡിസ്റ്റ്രിക്റ്റുകൾ ===
[[File:Quarters of Palermo.png|260px|right|Quarters of Palermo]]

{| style=&quot;width:60%;&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;width:10%;&quot;| Municipality
! style=&quot;width:50%;&quot;| ക്വാർട്ടറുകൾ
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
||I|| style=&quot;text-align:center;&quot;|കൽ‌സ, ആൽ‌ബർ‌ഗെറിയ, സെറാൽ‌കാഡിയോ &amp; ലാ ലോഗ്ജിയ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|II|| style=&quot;text-align:center;&quot;|സെറ്റെകന്നോളി, ബ്രാങ്കാസിയോ &amp; സിയാകുള്ളി-ഒറെറ്റോ
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
||III|| style=&quot;text-align:center;&quot;|വില്ലഗ്രാസിയ-ഫാൽസോമൈൽ &amp; സ്റ്റാസിയോൺ-ഒറെറ്റോ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|IV|| style=&quot;text-align:center;&quot;|മോണ്ടെഗ്രപ്പ, എസ്.റോസാലിയ, ക്യൂബ, കാലഫതിമി, മെസോമോൺറീൽ, വില്ല ടാസ്ക-അൽതാരെല്ലോ &amp; ബോക്കാഡിഫാൽകോ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|V|| style=&quot;text-align:center;&quot;|സിസ, നോസ്, ഉഡിറ്റോർ-പാസോ ഡി റിഗാനോ &amp; ബോർഗോ ന്യൂവോ
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
||VI|| style=&quot;text-align:center;&quot;|ക്രൂയിലാസ്, എസ്. ജിയോവന്നി അപ്പസ്തോലോ, റെസുട്ടാന &amp; സാൻ ലോറെൻസോ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|VII|| style=&quot;text-align:center;&quot;|പല്ലവിസിനോ, ടോമാസോ നതാലെ, സെഫെറാകവല്ലോ, പാർട്ടന്ന മൊണ്ടെല്ലോ, അരനെല്ല, വെർജിൻ മരിയ, സാൻ ഫിലിപ്പോ
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
||VIII|| style=&quot;text-align:center;&quot;|പോളിറ്റാമ, മലാസ്പീന-പാലഗോണിയ, ലിബർട്ടോ &amp; മോണ്ടെ പെല്ലെഗ്രിനോ
|}
പലേർമോയിലെ മുപ്പത്തി അഞ്ച് ക്വാർട്ടറുകൾ &quot;quartiere&quot; ഇവ എട്ട് ഗവണ്മെന്റ് കമ്യൂണിറ്റി ബോർഡുകളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.palapa.it/palapadnn/Quartieri/tabid/67/Default.aspx|publisher=Palapa.it|title=Quartieri|date=8 January 2008|access-date=2019-12-28|archive-date=2011-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722043844/http://www.palapa.it/palapadnn/Quartieri/tabid/67/Default.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

====ലോകപൈതൃകസ്ഥാനങ്ങൾ====

ഇവിടെ യുനെസ്കൊ [[ലോകപൈതൃകസ്ഥാനം|ലോകപൈതൃകസ്ഥാനങ്ങളായ]] [[കാപ്പെല്ല പാലറ്റിന]] ഉൾപ്പെടുന്ന [[പാലസ്സോ റിയൽ]] , [[ചീസ ഡി സാൻ ജിയോവന്നി ഡെഗ്ലി എറെമിറ്റി]], [[ചീസ ഡി സാന്താ മരിയ ഡെൽഅമിരാഗ്ലിയോ]], [[ചീസ ഡി സാൻ കാറ്റൽഡോ]], [[കാറ്റെട്രെൽ ഡി പലേർമോ]], [[പാലാസോ ഡെല്ല സിസ]], [[പോണ്ടെ ഡെൽ’അമ്മിരാഗ്ലിയ]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title = Palermo and its Arab-Norman architecture become UNESCO heritage site|url = http://www.italoamericano.org/story/2015-7-7/palermo|accessdate = 2015-07-08|date = 2015-07-07|archive-date = 2015-07-09|archive-url = https://web.archive.org/web/20150709005401/http://www.italoamericano.org/story/2015-7-7/palermo|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Sites in Italy, Jordan and Saudi Arabia inscribed on UNESCO's World Heritage List|url = https://whc.unesco.org/en/news/1312/|website = whc.unesco.org|accessdate = 2015-07-08|first = UNESCO|last = Centre}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Arab-Norman Palermo and the Cathedral Churches of Cefalú and Monreale - UNESCO World Heritage Centre|url = https://whc.unesco.org/en/list/1487/|website = whc.unesco.org|accessdate = 2015-07-08|first = UNESCO|last = Centre}}&lt;/ref&gt; എന്നിവ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു


==ചരിത്രം==

===ആദ്യകാല ചരിത്രം===
[[File:Palermo-Museo-Archeologico-bjs-11.jpg|thumb|left|150px|[[Mesolithic]] [[cave painting|cave art]] at [[Addaura]].]]

[[Mesolithic|മെസോലിത്തിക്ക് കാലഘട്ടത്തിൽ]] ഇന്നത്ത് പലേർമോ പ്രദേശത്ത് മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ തെളിവുകൾ ലഘിച്ചിട്ടുണ്ട്. പലേർമോയുടെ അടുത്തുള്ള അഡൗറയിൽ, ബിസി 8000 കാലഘട്ടത്തിലേതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന ഒരു കൂട്ടം ഗുഹാചിത്രങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. തുബൈഡിഡിസ് പറയുന്നതനുസരിച്ച്, ഐബീരിയൻ ഉപദ്വീപിൽ നിന്ന് (ഒരുപക്ഷേ കാറ്റലോണിയ) എത്തിയ സിക്കാനി ജനതയായിരുന്നു യഥാർത്ഥ നിവാസികൾ.
&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.experiencefestival.com/a/Sicily_-_History/id/5462681|publisher=Experience Festival|title=Sicily: Encyclopedia II – Sicily – History|date=7 October 2007|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131231001248/http://www.experiencefestival.com/a/Sicily_-_History/id/5462681|archivedate=31 December 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=A7kGAAAAQAAJ&amp;pg=PA11&amp;lpg=PA11&amp;dq=segre+sicano|publisher=Ensayo historico|title=Aapologetico de la literatura española contra los opiniones|date=7 October 2007}}&lt;/ref&gt;

[[File:MuraPunichePalermo.JPG|thumb|right| A brief stretch of Palermo's [[Phoenicia]]n defence wall, now enclosed in the Santa Caterina Monastery.]]
ക്രി.മു. 734-ൽ, വടക്കൻ [[Canaan|കനാനിൽ]] നിന്നുള്ള സമുദ്ര വ്യാപാരികൾ, പലേർമോയിലെ പ്രകൃതിദത്ത തുറമുഖത്ത് ഒരു ചെറിയ വാസസ്ഥലം പണിതു, അത് സിസ് എന്ന് അറിയപ്പെട്ടു. മൊട്ട്യ, സോളന്റം എന്നിവയ്‌ക്കൊപ്പം സിസിലിയിലെ മൂന്ന് പ്രധാന [[ഫിനീഷ്യൻ സംസ്കാരം|ഫീനിഷ്യൻ കോളനികളിൽ]] ഒന്നായി ഇത് മാറി. എന്നിരുന്നാലും, നഗരത്തിലെ ഫൊനീഷ്യൻ സാന്നിധ്യത്തിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ വളരെ കുറവാണ്.

==അവലംബം==
{{അവലംബങ്ങൾ}}

[[വർഗ്ഗം:ഇറ്റലിയിലെ നഗരങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>lenfyakgg4nflv5buh0sis0sjus8b3c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ബ്രച്സ് മെംബ്രേൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>503602</id>
    <revision>
      <id>4619700</id>
      <parentid>3941362</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T23:41:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6593" sha1="n4jiaz8v8suzbhkzgfw8v5ny2kud3h8" xml:space="preserve">{{prettyurl|Bruch's membrane}}
{{Infobox anatomy|Name=ബ്രച്സ് മെംബ്രേൻ|Latin=lamina basalis choroideae|Image=Buchs_membrane.svg|Caption=ബ്രച്സ് മെംബ്രേനും അതിന്റെ പാളികളും കാണിക്കുന്ന വിശദമായ ചിത്രം.|Image2=|Caption2=|Precursor=|part_of=[[മനുഷ്യ നേത്രം]]|System=[[Visual system|വിഷ്വൽ സിസ്റ്റം]]|Artery=|Vein=|Nerve=|Lymph=}} 

[[കൊറോയിഡ്|കോറോയിഡിന്റെ]] ഏറ്റവും ആന്തരിക പാളിയാണ് '''ബ്രച്സ് മെംബ്രേൻ''' . ഗ്ലാസ്സി മൈക്രോസ്കോപ്പിക് രൂപം ഉള്ളതിനാൽ ഇതിനെ ''വിട്രിയസ് ലാമിന'' എന്നും വിളിക്കുന്നു. ഇത് 2–4 μm കട്ടിയുള്ളതാണ്. &lt;ref name=&quot;Lee2006&quot;&gt;{{Cite journal|doi=10.1016/j.biomaterials.2005.09.008|last=Lee|first=Christina J.|last2=Vroom|first2=Jonathan A.|last3=Fishman|first3=Harvey A.|last4=Bent|first4=Stacey F.|date=Mar 2006|title=Determination of human lens capsule permeability and its feasibility as a replacement for Bruch's membrane|url=https://archive.org/details/sim_biomaterials_2006-03_27_8/page/1670|journal=Biomaterials|volume=27|issue=8|pages=1670–1678|pmid=16199085}}&lt;/ref&gt; 

== പാളികൾ ==
ബ്രച്സ് മെംബ്രേന് അഞ്ച് പാളികൾ ഉണ്ട്. അകത്ത് നിന്ന് പുറത്തേക്ക് ഈ പാളികൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:&lt;ref name=&quot;Lee2006&quot;/&gt;  
# റെറ്റിനൽ പിഗ്മെന്റ് എപിത്തീലിയത്തിന്റെ ബേസ്മെന്റ് മെംബ്രേൻ 
# ഇന്നർ കൊളാജനസ് സോൺ 
# സെൻഡ്രൽ ബാൻഡ് ഓഫ് ഇലാസ്റ്റിക് ഫൈബേഴ്സ് 
# ഔട്ടർ കൊളാജനസ് സോൺ 
# [[കൊറിയോകാപ്പിലറി]]&lt;nowiki/&gt;കളുടെ ബേസ്മെന്റ് മെംബ്രേൻ 

[[റെറ്റിനൽ പിഗ്മെൻറ് എപ്പിത്തീലിയം]] [[ഫോട്ടോറിസെപ്റ്റർ കോശങ്ങൾ|ഫോട്ടോറിസെപ്റ്ററുകളിൽ]] നിന്ന്, ബ്രച്സ് മെംബ്രേന് കുറുകെ കോറോയിഡിലേക്ക് മെറ്റബോളിക് മാലിന്യങ്ങൾ എത്തിക്കുന്നു. 

== ഭ്രൂണശാസ്ത്രം ==
ഗര്ഭപിണ്ഡത്തിന്റെ വികാസത്തില് ഒരു ഇലാസ്റ്റിക് ഷീറ്റായി ബ്രച്സ് മെംബ്രേൻ ഉണ്ടാകുന്നു. 

== പാത്തോളജി ==
ബ്രച്സ് മെംബ്രേൻപ്രായത്തിനനുസരിച്ച് കട്ടിയാകുകയും മെറ്റബോളിറ്റുകളുടെ ഗതാഗതം മന്ദഗതിയിലാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് [[മാക്യുലാർ ഡീജനറേഷൻ|പ്രായവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മാക്യുലർ ഡീജനറേഷനിൽ]] ഡ്രൂസെൻ രൂപപ്പെടുന്നതിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം. &lt;ref&gt;{{Cite journal|doi=10.1016/0039-6257(87)90115-9|last=Young|first=R.W.|date=Mar 1987|title=Pathophysiology of age-related macular degeneration|journal=Surv Ophthalmol|volume=31|issue=5|pages=291–306|pmid=3299827|pmc=}}&lt;/ref&gt; ബ്രച്സ് മെംബ്രേനിലും ഉള്ളിലും പ്രധാനമായും ഫോസ്ഫോലിപിഡുകൾ അടങ്ങിയ നിക്ഷേപങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം. ചുറ്റളവിലേതിനേക്കാൾ സെൻട്രൽ ഫണ്ടസിൽ ലിപിഡുകളുടെ ശേഖരണം കൂടുതലാണെന്ന് തോന്നുന്നു.  

സ്യൂഡോസാന്തോമ എലാസ്റ്റിക്കം, [[ഹ്രസ്വദൃഷ്ടി]], മുറിവുകൾ എന്നിവ ബ്രച്സ് മെംബ്രേന് കേടുപാടുണ്ടാക്കി കൊറോയിഡൽ നിയോവാസ്കുലറൈസേഷന് കാരണമായേക്കാം. ആൻജിയോയിഡ് സ്ട്രീക്കുകൾ മൂലം, ബ്രച്സ് മെംബ്രേൻ  കാൽ‌സിഫിക്കേഷനും, മെംബ്രേൻ  കട്ടിയായി വിള്ളലുകൾ ഉണ്ടാകുന്നതിനും കാരണമാകുന്നു.&lt;ref name=&quot;AAO-AS&quot;&gt;{{cite web |title=Angioid Streaks - EyeWiki |url=https://eyewiki.aao.org/Angioid_Streaks |website=eyewiki.aao.org |access-date=2020-07-03 |archive-date=2020-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200703140441/https://eyewiki.aao.org/Angioid_Streaks |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ആൽഫ (IV) കൊളാജൻ ശൃംഖലകളെ ബാധിക്കുന്ന ജനിതക വൈകല്യമായ ആൽ‌പോർട്ട്സ് സിൻഡ്രോം ബ്രച്സ് മെംബ്രേനെ ബാധിച്ച് 'ഡോട്ട് ആൻഡ് ഫ്ലെക്ക്' റെറ്റിനോപ്പതി പോലുള്ള വൈകല്യങ്ങൾക്കും കാരണമാകും. 

== പേര് ==
ജർമ്മൻ ശരീരശാസ്ത്രജ്ഞനായ കാൾ വിൽഹെം ലുഡ്‌വിഗ് ബ്രച് ൻറെ പേരിലാണ് ബ്രച്സ് മെംബ്രേൻ അറിയപ്പെടുന്നത്. 

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==
* നാഷണൽ ഐ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിലെ [https://web.archive.org/web/20070513122545/http://www.nei.nih.gov/intramural/imm-path-samples/sample11.asp ചിത്രങ്ങൾ]

[[വർഗ്ഗം:നേത്ര ഘടന]]</text>
      <sha1>n4jiaz8v8suzbhkzgfw8v5ny2kud3h8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കാംബ്രായ് മഡോണ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>505781</id>
    <revision>
      <id>4619660</id>
      <parentid>3311445</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T18:33:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JackyM59</username>
        <id>213869</id>
      </contributor>
      <comment>/* വിവരണം */ Photographs updated</comment>
      <origin>4619660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6574" sha1="g8o6pt33g4w5y6vv2fy4rqzbn52vew5" xml:space="preserve">{{prettyurl|Cambrai Madonna}}
[[File:Cambrai, Cathédrale Notre-Dame de Grâce, icône F 581.jpg|thumb|300px|''The Cambrai Madonna'', (anonymous), c. 1340. [[Tempera]] on cedar panel. 35.7&amp;nbsp;cm x 25.7&amp;nbsp;cm. [[Cambrai Cathedral]], France.]]
1340-ൽ നിർമ്മിച്ച കാംബ്രായ് മഡോണ (അല്ലെങ്കിൽ നോട്രെ-ഡാം ഡി ഗ്രേസ്) ഒരു ചെറിയ ഇറ്റാലോ-ബൈസന്റൈൻ ചിത്രം ആണ്. ഒരുപക്ഷേ [[Eleusa icon|എലൂസ ഐക്കണിന്റെ]]  (വിർജിൻ ഓഫ് ടെൻഡർനെസ്) പകർപ്പ് [[Sienese School|സിയനീസ്]], &lt;ref name=&quot;U52&quot;&gt;Upton (1989), 52&lt;/ref&gt;ആയിരിക്കാം. ഇത് അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ചിത്രം 1300-ൽ ടസ്കാനിയിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചതെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ അടുത്ത നൂറ്റാണ്ടിലെ നിരവധി പെയിന്റിംഗുകളെയും 1440–1450 കളിലെ ഫ്ലോറന്റൈൻ ശില്പങ്ങളെയും ഇത് സ്വാധീനിച്ചിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;P19&quot;&gt;Parshall (2007-8), 19&lt;/ref&gt;ഈ പതിപ്പ് 14, 15 നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ [[ഇറ്റലി]]യിലും വടക്കൻ യൂറോപ്പിലും വ്യാപകമായി പകർത്തി. [[Filippo Lippi|ഫിലിപ്പോ ലിപ്പിയുടെ]] 1447 [[മഡോണ ആന്റ് ചൈൽഡ് എൻത്രോൺഡ് (ഫിലിപ്പോ ലിപ്പി)|മഡോണ ആന്റ് ചൈൽഡ് എൻത്രോൺഡ്]] അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു ഉദാഹരണമാണ്.

1450-ൽ [[Duke of Burgundy|ബർഗണ്ടി പ്രഭുക്കന്മാർ]] ഭരിച്ച വിശുദ്ധ റോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെയും ഇപ്പോൾ ഫ്രാൻസിന്റെയും ഭാഗമായ കാംബ്രായിലേക്ക് ഈ പെയിന്റിംഗ് കൊണ്ടുവന്നപ്പോൾ, കലാകാരന്മാരുടെ രക്ഷാധികാരിയായ വിശുദ്ധ ലൂക്ക് ഇത് ഒറിജിനൽ ആണെന്ന് വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. ഇതിന് മേരി തന്നെ മാതൃകയായി ഇരുന്നു. അങ്ങനെ അതിനെ ഒരു തിരുശേഷിപ്പ് ആയി കണക്കാക്കി. അത് കാണാനായി സഞ്ചരിച്ചവർക്ക് ദൈവം അത്ഭുതങ്ങൾ നൽകുന്നു.&lt;ref name=&quot;A139&quot;&gt;Ainsworth, 139&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Evans, p. 582&quot;&gt;Evans, p. 582&lt;/ref&gt;

ഈ ചിത്രം അതിന്റെ സൗന്ദര്യാത്മക മൂല്യത്തിനപ്പുറം പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നു. ബൈസന്റൈൻ ഐക്കൺ പാരമ്പര്യവും ഇറ്റാലിയൻ [[Quattrocento|ക്വാട്രോസെന്റോയും]] തമ്മിലുള്ള പാലമായും പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ നെതർലാൻഡിഷ് കലാകാരന്മാരുടെ സൃഷ്ടികൾക്ക് പ്രചോദനമായും ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഓട്ടോമൻ തുർക്കികൾ [[കോൺസ്റ്റാന്റിനോപ്പിളിന്റെ പതനം|കോൺസ്റ്റാന്റിനോപ്പിളിനെ കീഴടക്കിയതിനുശേഷം]], പെയിന്റിംഗിന്റെ പകർപ്പുകൾ വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിൽ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു. [[Philip the Good|ഫിലിപ്പ് ദി ഗുഡിന്റെ]] പ്രൊജക്റ്റ് കുരിശുയുദ്ധത്തെ പിന്തുണച്ച്, [[Feast of the Pheasant|ഫെസന്റ് പെരുന്നാളിൽ]] പ്രഖ്യാപിച്ചെങ്കിലും ഒരിക്കലും സമാരംഭിച്ചില്ല.&lt;ref name=&quot;a259&quot;&gt;Ainsworth (1998), 259&lt;/ref&gt;

==വിവരണം==
[[പ്രമാണം:Icône Notre Dame de Grâce de la Cathédrale de Cambrai.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|302x302ബിന്ദു|Our Lady of Grace, the patron saint of the diocese of Cambrai in the Cathedral of Our Lady of Grace, Cambrai]]

==കുറിപ്പുകൾ==
{{reflist|30em}}

==അവലംബം==
{{refbegin}}
* Ainsworth, Maryan Wynn. [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/75339/rec/1 ''Gerard David: Purity of Vision in an Age of Transition'']. NY: [[Metropolitan Museum of Art]], 1998.  {{ISBN|0-87099-877-3}}
* Ainsworth, Maryan Wynn; Christiansen, Keith. ''From Van Eyck to Bruegel: Early Netherlandish Paintings in the Metropolitan Museum of Art''. NY: [[Metropolitan Museum of Art]], 2009.  {{ISBN|0-87099-870-6}}
* [[Helen C. Evans|Evans, Helen C.]] (ed.), [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/58371/rec/3 ''Byzantium, Faith and Power (1261–1557)''], 2004, Metropolitan Museum of Art/Yale University Press, {{ISBN|1-58839-114-0}} (the relevant entries on pp.&amp;nbsp;582–588 are by Ainsworth)
* [[Craig Harbison|Harbison, Craig]].  ''The Art of the Northern Renaissance''. London: Laurence King Publishing, 1995. {{ISBN|1-78067-027-3}}
* Harbison, Craig, ''Jan van Eyck, The Play of Realism''. London: Reaktion Books, 1991. {{ISBN|0-948462-18-3}}
* Parshall, Peter. &quot;Fra Filippo Lippi and the Image of St. Luke&quot;. ''Simiolus: Netherlands Quarterly for the History of Art'', Volume 33, No. 1/2, 2007-8.
* Upton, Joel Morgan. ''Petrus Christus: His Place in Fifteenth-Century Flemish Painting''. PA: Pennsylvania State University Press, 1989. {{ISBN|0-271-00672-2}}
{{refend}}

[[വർഗ്ഗം:മഡോണയുടെയും കുട്ടിയുടെയും ചിത്രങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>g8o6pt33g4w5y6vv2fy4rqzbn52vew5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഫ്രെഡ് റോജേസ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>507488</id>
    <revision>
      <id>4619689</id>
      <parentid>4602876</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T19:59:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99113" sha1="medsnquv7yi009al6fav6mc6az5mp6j" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| honorific_prefix   = [[The Reverend]]
| name               = ഫ്രെഡ് റോജേസ്
| image              = Fred Rogers, late 1960s.jpg
| caption            = Rogers on the set of ''[[Mister Rogers' Neighborhood]]'' in the late 1960s
| other_names        = Mister Rogers
| birth_name         = Fred McFeely Rogers
| birth_date         = {{Birth date|1928|3|20}}
| birth_place        = [[Latrobe, Pennsylvania]], U.S.
| death_date         = {{Death date and age|2003|2|27|1928|3|20}}
| death_place        = [[Pittsburgh|Pittsburgh, Pennsylvania]], U.S.
| alma_mater         = [[Rollins College]] ([[Bachelor of Arts|BA]])&lt;br&gt;[[Pittsburgh Theological Seminary]] ([[Master of Divinity|MDiv]])
| occupation         = Children's television presenter, actor, puppeteer, singer, composer, television producer, author, educator, Presbyterian minister
| years_active       = 1951–2001
| party              = &lt;!-- [[Republican Party (U.S.)|Republican]] --&gt;&lt;!-- Not a politician. Putting this in the infobox puts undue emphasis on his political leanings. --&gt;
| spouse             = {{marriage|Joanne Byrd|June 9, 1952}}
| children           = 2
| module             = {{Infobox designation list
 | embed                 = yes
 | designation1          = Pennsylvania Historical Marker
 | designation1_offname  = Fred McFeely Rogers (1928–2003)
 | designation1_type     = Roadside
 | designation1_criteria = 
 | designation1_date     = June 25, 2016
 | delisted1_date        = 
 | designation1_partof   = 
 | designation1_number   = 
 }}
| signature          = FredRogersSignature.svg
}}
ഒരു [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ]] [[ടെലിവിഷൻ]] വ്യക്തിത്വം, സംഗീതജ്ഞൻ, [[പാവകളി|പാവക്കുത്തുകാരൻ]], എഴുത്തുകാരൻ, നിർമ്മാതാവ്, പ്രെസ്ബൈറ്റീരിയൻ വികാരി എന്നീ നിലകളിൽ പ്രശസ്തനായ വ്യക്തിയായിരുന്നു '''ഫ്രെഡ് മക്ഫീലി റോജേഴ്സ്''' (മാർച്ച് 20, 1928 - ഫെബ്രുവരി 27, 2003). 1968 മുതൽ 2001 വരെ നീണ്ടുനിന്ന പ്രീ സ്‌കൂൾ ടെലിവിഷൻ പരമ്പരയായ ''മിസ്റ്റർ റോജേഴ്സ് നൈബർഹുഡിന്റെ'' നിർമാതാവും  അവതാരകനുമായിരുന്നു അദ്ദേഹം. 

[[പിറ്റ്സ്ബർഗ്ഗ്|പിറ്റ്സ്ബർഗിനടുത്തുള്ള]] [[പെൻ‌സിൽ‌വാനിയ|പെൻ‌സിൽ‌വാനിയയിലെ]] ലാട്രോബിൽ ജനിച്ച റോജേഴ്സ് 1951 ൽ റോളിൻസ് കോളേജിൽ നിന്ന് സംഗീതത്തിൽ ബിരുദം നേടി. 1951 ൽ [[ന്യൂയോർക്ക് നഗരം|ന്യൂയോർക്കിലെ]] എൻ‌ബി‌സിയിൽ ടെലിവിഷൻ ജീവിതം ആരംഭിച്ചു. നെറ്റ് (പിന്നീട് പി‌ബി‌എസ് ) ടെലിവിഷൻ സ്റ്റേഷനായ WQED ൽ കുട്ടികളുടെ പ്രോഗ്രാമിംഗിനായി ജോലി ചെയ്യുന്നതിനായി 1953 ൽ അദ്ദേഹം [[പിറ്റ്സ്ബർഗ്ഗ്|പിറ്റ്സ്ബർഗിലേക്ക്]] മടങ്ങി. പിറ്റ്സ്ബർഗ് തിയോളജിക്കൽ സെമിനാരിയിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടിയ ശേഷം 1963 ൽ പ്രസ്ബിറ്റീരിയൻ വികാരിയായി. പിറ്റ്സ്ബർഗ് സർവകലാശാലയിലെ ഗ്രാജ്വേറ്റ് സ്കൂൾ ഓഫ് ചൈൽഡ് ഡവലപ്മെന്റിൽ ചേർന്നു. അവിടെ അദ്ദേഹം ചൈൽഡ് സൈക്കോളജിസ്റ്റ് മാർഗരറ്റ് മക്ഫാർലാൻഡുമായി 30 വർഷത്തെ സഹകരണം ആരംഭിച്ചു. ''ചിൽഡ്രൻസ് കോർണർ'' (1955), ''മിസ്റ്ററോജേഴ്സ്'' (1963) എന്നീ ''കുട്ടികളുടെ'' ഷോകൾ വികസിപ്പിക്കാനും അദ്ദേഹം സഹായിച്ചു. 1968 ൽ അദ്ദേഹം ''മിസ്റ്റർ റോജേഴ്സിന്റെ നൈബർഹുഡ്'' സൃഷ്ടിച്ചു, അത് 33 വർഷത്തോളം തുടർന്നു. കുട്ടികളുടെ വൈകാരികവും ശാരീരികവുമായ ആശങ്കകളായ മരണം, സഹോദരങ്ങളുടെ വൈരാഗ്യം, സ്കൂൾ പ്രവേശനം, വിവാഹമോചനം എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചതിന് പ്രോഗ്രാം നിരൂപക പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റി. 

2003 ഫെബ്രുവരി 27 ന് 74 ആം വയസ്സിൽ റോജേഴ്സ് വയറ്റിലെ ക്യാൻസർ ബാധിച്ച് മരിച്ചു. കുട്ടികളുടെ ടെലിവിഷനിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ വ്യാപകമായി പ്രശംസിക്കപ്പെടുകയും 2002 ൽ [[പ്രസിഡൻഷ്യൽ മെഡൽ ഓഫ് ഫ്രീഡം]], 1997 ൽ ലൈഫ് ടൈം അച്ചീവ്മെന്റ് എമ്മി എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ 40 ഓളം ഓണററി ബിരുദങ്ങളും നിരവധി അവാർഡുകളും അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു. 1999 ൽ ടെലിവിഷൻ ഹാൾ ഓഫ് ഫെയിമിലേക്ക് അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. കുട്ടികളുടെ ടെലിവിഷൻ ഷോകളുടെ പല എഴുത്തുകാരെയും നിർമ്മാതാക്കളെയും റോജേഴ്സ് സ്വാധീനിച്ചു, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിനുശേഷവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രക്ഷേപണങ്ങൾ ദാരുണമായ സംഭവങ്ങളിൽ പലർക്കും ആശ്വാസകരമായിരുന്നു. 

== ആദ്യകാലജീവിതം ==
[[പ്രമാണം:Latrobe_PA_MainStreet.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| മെയിൻ സ്ട്രീറ്റ്, ലട്രോബ്, പെൻ‌സിൽ‌വാനിയ, റോജേഴ്സിന്റെ ജന്മസ്ഥലം ]]
1928 മാർച്ച് 20 ന് [[പെൻ‌സിൽ‌വാനിയ|പെൻ‌സിൽ‌വാനിയയിലെ]] [[ലാട്രോബ്|ലാട്രോബിൽ]], പിറ്റ്സ്ബർഗിന് 40 മൈൽ (64 കിലോമീറ്റർ) പുറത്ത്, 705 മെയിൻ സ്ട്രീറ്റിൽ ജെയിംസിന്റേയും നാൻസി റോജേഴ്സിന്റേയും പുത്രനായി റോജേഴ്സ് ജനിച്ചു.&lt;ref name=&quot;Burlington Free Press 2018&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.burlingtonfreepress.com/story/entertainment/2018/07/18/mister-rogers-fans-documentary-show-can-visit-fred-rogers-trail/795861002/|title=Mister Rogers: 'Won't you be my neighbor?' fans can check out Fred Rogers Trail|access-date=November 1, 2018|last=Harpaz|first=Beth J.|date=July 18, 2018|website=Burlington Free Press}}&lt;/ref&gt;  &quot;വളരെ വിജയിയായ ഒരു ബിസിനസുകാരൻ&quot; എന്നനിലയിൽ പേരെടുത്തയാളായിരുന്ന ജെയിംസ് ലാട്രോബിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ബിസിനസുകളിലൊന്നായ മക്ഫീലി ബ്രിക്ക് കമ്പനിയുടെ പ്രസിഡന്റായിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;EarlyLife&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.fredrogerscenter.org/about-us/about-fred/early-life/|title=Early Life|access-date=October 30, 2018|website=Fred Rogers Center for Early Learning &amp; Children's Media}}&lt;/ref&gt; നാൻസിയുടെ പിതാവും സംരംഭകനായിരുന്ന ഫ്രെഡ് ബ്രൂക്സ് മക്ഫീലിയിൽ നിന്നാണ്, റോജേഴ്സിന് തന്റെ പേര് ലഭിച്ചത്.  ലാട്രോബ് ഹോസ്പിറ്റലിൽ സന്നദ്ധസേവനം നടത്തിയിരുന്ന നാൻസി  യൂറോപ്പിൽ യുദ്ധം ചെയ്യുന്ന പടിഞ്ഞാറൻ പെൻ‌സിൽ‌വാനിയയിൽ നിന്നുള്ള അമേരിക്കൻ സൈനികർക്ക് പതിവായി സ്വെറ്റർ നെയ്തു നൽകി . തുടക്കത്തിൽ ഡോക്ടറാകണമെന്ന ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിച്ച അവൾ ആശുപത്രി സന്നദ്ധപ്രവർത്തനത്തിനായി ഒരു ജീവിതം നയിച്ചു. ലട്രോബിലെ 737 വെൽഡൺ സ്ട്രീറ്റിലെ മൂന്ന് നിലകളുള്ള ഒരു ഇഷ്ടിക മാളികയിലാണ് റോജേഴ്സ് വളർന്നത്. &lt;ref name=&quot;king-19&quot;&gt;King (2018), p. 19.&lt;/ref&gt;  അദ്ദേഹത്തിന് എലെയ്ൻ എന്ന ഒരു സഹോദരി ഉണ്ടായിരുന്നു, റോജേഴ്സിന് 11 വയസ്സുള്ളപ്പോഴാണ് അവളെ ദത്തെടുത്തത്.  റോജേഴ്സ് കുട്ടിക്കാലത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ഒറ്റയ്ക്ക് ചെലവഴിച്ചു, പാവകളുമായി കളിച്ചു, ഒപ്പം മുത്തച്ഛനോടൊപ്പം സമയം ചെലവഴിച്ചു. അഞ്ച് വയസ്സുള്ളപ്പോൾ അദ്ദേഹം [[പിയാനോ|പിയാനോ വായിക്കാൻ]] തുടങ്ങി.  ജർമ്മനിയിലെ ഷൊനെക്, ഹെസ്സി, ജോഹന്നാസ് മെഫെർട്ട് (1732–1795), പിന്നീട് ജോഹന്നാസ് മെഫോർഡ് എന്നിവരിൽ നിന്നുള്ള ഒരു പൂർവ്വികനിലൂടെ, അമേരിക്കൻ നടൻ [[ടോം ഹാങ്ക്സ്|ടോം ഹാങ്ക്സിന്റെ]] ആറാമത്തെ കസിൻ ആണ് റോജേഴ്സ്, അദ്ദേഹത്തെ ''എ ബ്യൂട്ടിഫുൾ ഡേ ഇൻ ദി അയൽഹുഡ്'' (2019) എന്ന സിനിമയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/11/19/entertainment/tom-hanks-fred-rogers-related-trnd/index.html|title=Tom Hanks just found out he's related to Mister Rogers|access-date=November 20, 2019|last=Capron|first=Maddie|last2=Zdanowicz|first2=Christina|website=CNN}}&lt;/ref&gt; 

റോജേഴ്സിന്റേത് ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള ഒരു ബാല്യമായിരുന്നു. ലജ്ജാശീലനും അന്തർമുഖനും അമിതഭാരവുമുള്ള അദ്ദേഹം [[ആസ്മ]] ബാധിച്ചതിനെത്തുടർന്ന് പതിവായി വീട്ടിലിരിക്കേണ്ടി വന്നു.&lt;ref name=&quot;EarlyLife&quot;/&gt; ശരീരഭാരം കാരണം കുട്ടിക്കാലത്ത് അവനെ [[വഴക്കുണ്ടാക്കൽ|ഭീഷണിപ്പെടുത്തുകയും]] പരിഹസിക്കുകയും &quot;ഫാറ്റ് ഫ്രെഡി&quot; എന്ന് വിളിക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;EW.com 2018&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ew.com/movies/2018/06/09/mister-rogers-relics-wont-you-be-my-neighbor/|title=The relics of Mister Rogers: 7 emotional items from the new film Won't You Be My Neighbor?|access-date=October 20, 2018|last=Breznican|first=Anthony|date=June 9, 2018|website=EW.com}}&lt;/ref&gt; മോർഗൻ നെവിൽ പറയുന്നതനുസരിച്ച്, 2018 ലെ ഡോക്യുമെന്ററിയുടെ ഡയറക്ടർ ''Won't You Be My Neighbor?'', റോജേഴ്സിന്റേത് ഒരു &quot;ഏകാന്ത ബാല്യമായിരുന്നു.{{Spaces}} . . . എനിക്ക് തോനുന്നത് അവൻ അവന് കഴിയുന്നിടത്തോളം അവൻ അവനോട് തന്നെ ചങ്ങാത്തം ചെയ്തു.  രു വെൻട്രിലോക്വിസ്റ്റ് ഡമ്മി യും [സ്റ്റഫ്] മൃഗങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു അവന്, കുട്ടിക്കാലത്തെ കിടപ്പുമുറിയിൽ അവൻ സ്വന്തം ലോകങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുമായിരുന്നു &quot;.  
[[പ്രമാണം:Mr-rogers-hs-yearbook.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| റോജേഴ്സ് 1946 ൽ ഒരു ഹൈസ്കൂൾ സീനിയറായി ]]
റോജേഴ്സ് ലട്രോബ് ഹൈസ്കൂളിൽ ചേർന്നതോടെ, അവിടെ അദ്ദേഹം ലജ്ജയെ അതിജീവിച്ചു.&lt;ref name=&quot;legendary locals&quot;&gt;{{Cite book|title=Legendary Locals of Latrobe|last=Comm|first=Joseph A.|publisher=Arcadia Publishing|year=2015|isbn=978-1-4671-0184-4|location=Charleston, South Carolina|page=52}}&lt;/ref&gt; “തുടക്കത്തിൽ ഇത് എന്നെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ബുദ്ധിമുട്ടായിരുന്നു,” റോജേഴ്സ് എൻ‌പി‌ആറിന്റെ ടെറി ഗ്രോസിനോട് 1984 ൽ പറഞ്ഞു. “എന്നിട്ട് ഞാൻ ഒരു ദമ്പതികളെ ചങ്ങാതിമാരാക്കി, എന്റെ കാതൽ ശരിയാണെന്ന് കണ്ടെത്തി. അതിലൊരാൾ {{Spaces}} ... ഫുട്ബോൾ ടീമിന്റെ തലവൻ &quot;. &lt;ref&gt;Gross (1984), event occurs at 4.27.&lt;/ref&gt; റോജേഴ്സ് സ്റ്റുഡന്റ് കൗൺസിൽ പ്രസിഡന്റായും നാഷണൽ ഹോണർ സൊസൈറ്റി അംഗമായും സ്കൂൾ ഇയർബുക്കിന്റെ എഡിറ്റർ ഇൻ ചീഫായും സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു.  ഫ്ലോറിഡയിലെ വിന്റർ പാർക്കിലെ റോളിൻസ് കോളേജിലേക്ക് മാറ്റുന്നതിനുമുമ്പ് അദ്ദേഹം ഒരു വർഷം [[ഡാർട്മത് കോളേജ്|ഡാർട്ട്മൗത്ത് കോളേജിൽ]] ചേർന്നു; 1951 ൽ സംഗീത രചനയിൽ ബിരുദം ''നേടിയ'' അദ്ദേഹം ''മാഗ്ന കം'' ല ''ude ഡ്''  നേടി.  
[[പ്രമാണം:Photograph_of_Fred_Rogers_in_the_1951_Tomokan.jpg|ലഘുചിത്രം| റോളിൻസ് കോളേജിന്റെ 1951 ലെ വാർഷിക പുസ്തകത്തിലെ റോജേഴ്സ്. ]]
റോജേഴ്സ് പിറ്റ്സ്ബർഗ് തിയോളജിക്കൽ സെമിനാരിയിൽ നിന്ന് ''മാഗ്ന കം'' ല ''ude ഡ് ബിരുദം നേടി'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.org/details/annualcatalogue196065pitt/page/n393/mode/2up|title=Vol 1960-1965: Annual Catalogue of the Pittsburgh Theological Seminary|access-date=April 27, 2020|date=1965|website=Internet Archive|publisher=Pittsburgh Theological Seminary|page=394}}&lt;/ref&gt; 1963 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.history.pcusa.org/blog/remembering-mr-rogers|title=Remembering Mr. Rogers|access-date=January 20, 2019|last=Jacobson|first=Lisa|date=February 11, 2013|publisher=Presbyterian Historical Society|archive-date=2019-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190121070229/https://www.history.pcusa.org/blog/remembering-mr-rogers|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; യുണൈറ്റഡ് പ്രെസ്ബൈറ്റീരിയൻ ചർച്ചിന്റെ മന്ത്രിയായി . 1963 ൽ നിയമിതനായി. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.history.pcusa.org/blog/remembering-mr-rogers|title=Remembering Mr. Rogers|access-date=January 20, 2019|last=Jacobson|first=Lisa|date=February 11, 2013|publisher=Presbyterian Historical Society|archive-date=2019-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190121070229/https://www.history.pcusa.org/blog/remembering-mr-rogers|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഒരു സഭയുടെ പാസ്റ്റർ എന്നതിനുപകരം ഒരു നിയുക്ത മന്ത്രി എന്ന നിലയിലുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദൗത്യം കുട്ടികളെയും അവരുടെ കുടുംബങ്ങളെയും ടെലിവിഷനിലൂടെ ശുശ്രൂഷിക്കുക എന്നതായിരുന്നു. തന്റെ ക്രമീകരണം തുടരാൻ അദ്ദേഹം പതിവായി സഭാ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ മുമ്പാകെ ഹാജരായി. &lt;ref name=&quot;danielburke&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/11/23/entertainment/mister-rogers-faith-religion/index.html|title=Mr. Rogers was a televangelist to toddlers|access-date=November 23, 2019|last=Burke|first=Daniel|date=November 23, 2019|website=CNN.com}}&lt;/ref&gt; 

== കരിയർ ==
{{external media|width=210px|float=right|audio1=[https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=1178498 Terry Gross and Fred Rogers], ''[[Fresh Air with Terry Gross]]''&lt;ref name=&quot;Freshair&quot;&gt;{{cite web |title=Terry Gross and Fred Rogers |work=[[Fresh Air with Terry Gross]] |publisher=[[NPR]] |date=February 28, 2003 |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=1178498 |accessdate=January 21, 2019}} Show originally aired 1985.&lt;/ref&gt;}}

=== ആദ്യകാല ജോലി ===
&lt;br /&gt;

=== ''മിസ്റ്റർ റോജേഴ്സിന്റെ അയല്പക്കം'' ===
[[പ്രമാണം:Rogers_screens_the_tape_replay_with_Betty_Aberlin_and_Johnny_Costa_-_Look_Magazine.png|ലഘുചിത്രം| റോജേഴ്സ് 1969 ൽ ബെറ്റി ആബർ‌ലിൻ, ജോണി കോസ്റ്റ എന്നിവരുമായി ടേപ്പ് റീപ്ലേ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. ]]
''മിസ്റ്റർ റോജേഴ്സ് 'അയൽപക്കം'' (പുറമേ ''സമീപ സ്ഥലത്തെ'' വിളിച്ചു), റോജേഴ്സ് അഭിനയിച്ച ഒന്നര മണിക്കൂർ വിദ്യാഭ്യാസ കുട്ടികളുടെ പരിപാടി, 895 എപ്പിസോഡുകൾ വേണ്ടി ദേശീയവും 1968 ഓടിച്ചെന്നു ൽ നേരിടേണ്ടി തുടങ്ങി.  പിറ്റ്സ്ബർഗിലെ ഡബ്ല്യുക്യുഇഡിയിൽ പ്രോഗ്രാം വീഡിയോടേപ്പ് ചെയ്യുകയും ദേശീയ വിദ്യാഭ്യാസ ടെലിവിഷൻ (നെറ്റ്) പ്രക്ഷേപണം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു, ഇത് പിന്നീട് പബ്ലിക് ബ്രോഡ്കാസ്റ്റിംഗ് സർവീസ് (പിബിഎസ്) ആയി.   അതിന്റെ ആദ്യ സീസണിൽ 180 ബ്ലാക്ക് ആൻഡ് വൈറ്റ് എപ്പിസോഡുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഓരോ തുടർന്നുള്ള സീസണിലും നിറത്തിൽ ചിത്രീകരിച്ച് പി‌ബി‌എസ്, സിയേഴ്സ്-റോബക്ക് ഫൌണ്ടേഷൻ, മറ്റ് ചാരിറ്റികൾ എന്നിവ ധനസഹായം നൽകി 65 എപ്പിസോഡുകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.&lt;ref&gt;King, p. 164.&lt;/ref&gt;  2000 ഡിസംബറിൽ പ്രോഗ്രാം ഉത്പാദനം അവസാനിക്കുമ്പോഴേക്കും അതിന്റെ ശരാശരി റേറ്റിംഗ് ടെലിവിഷൻ കുടുംബങ്ങളിൽ 0.7 ശതമാനമോ 680,000 വീടുകളോ ആയിരുന്നു, ഇത് 384 പിബിഎസ് സ്റ്റേഷനുകളിൽ സംപ്രേഷണം ചെയ്തു. 1985-1986ൽ അതിന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന സമയത്ത്, അതിന്റെ റേറ്റിംഗുകൾ 2.1 ശതമാനം അഥവാ 1.8 ദശലക്ഷം വീടുകളായിരുന്നു.   ''അയൽ‌രാജ്യത്തിന്റെ'' ഉൽ‌പാദനം 2000 ഡിസംബറിൽ അവസാനിച്ചു, അവസാനത്തെ എപ്പിസോഡ് 2001 ൽ സംപ്രേഷണം ചെയ്തു, പക്ഷേ പി‌ബി‌എസ് വായു പുനരാരംഭിച്ചു; 2016 ഓടെ ഇത് പി‌ബി‌എസ് ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയ മൂന്നാമത്തെ പ്രോഗ്രാം ആയിരുന്നു.  &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Revisiting Mister Rogers' Neighborhood: Essays on Lessons about Self and Community|last=Jackson|first=Kathy Merlock|last2=Emmanuel|first2=Steven M|date=2016|publisher=McFarland &amp; Company, Inc.|isbn=978-1-4766-2341-2|location=Jefferson, North Carolina|page=1|chapter=Introduction}}&lt;/ref&gt; 

ട്രോളി, സ്‌നീക്കറുകൾ, കോട്ട എന്നിവ പോലുള്ള ''മിസ്റ്റർ റോജേഴ്‌സിന്റെ സമീപസ്ഥലത്തെ'' നിരവധി സെറ്റുകളും പ്രൊപ്പുകളും ടൊറന്റോയിലെ റോജേഴ്‌സ് ഷോയ്ക്കായി സിബിസി ഡിസൈനർമാരും നിർമ്മാതാക്കളും സൃഷ്ടിച്ചു. പ്രോഗ്രാം &quot;പിന്നീട് പ്രസിദ്ധമായ വളരെയധികം ഭാവനാത്മക ഘടകങ്ങളും ഉൾപ്പെടുത്തി&quot;, &lt;ref name=&quot;King, p. 158&quot;&gt;King, p. 158.&lt;/ref&gt; വേഗത കുറഞ്ഞതും ഹോസ്റ്റിന്റെ ശാന്തമായ രീതിയും. &lt;ref&gt;King, p. 146.&lt;/ref&gt;  ''മിസ്റ്റർ റോജേഴ്സിന്റെ സമീപസ്ഥലത്തിന്റെ'' ഫോർമാറ്റ് പ്രോഗ്രാമിന്റെ മുഴുവൻ പ്രവർത്തനത്തിനും &quot;ഫലത്തിൽ മാറ്റമില്ല&quot;. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The World of Mister Rogers' Neighborhood|last=Wolfe|first=Mark J. P.|date=2017|publisher=Routledge Publishers|isbn=978-1-315-11008-0|location=New York|page=16}}&lt;/ref&gt; ഓരോ എപ്പിസോഡും ആരംഭിക്കുന്നത് ഒരു അയൽപക്കത്തെ ഒരു മോഡലിന്റെ ക്യാമറയുടെ കാഴ്ചയോടെയാണ്, തുടർന്ന് ഒരു വീടിന്റെ പ്രാതിനിധ്യത്തോട് അടുത്ത് നിൽക്കുമ്പോൾ സംഗീത സംവിധായകൻ ജോണി എഴുതിയ &quot;നിങ്ങൾ എന്റെ അയൽക്കാരനാകില്ലേ?&quot; എന്ന തീം സോങ്ങിന്റെ പിയാനോ ഉപകരണം. കോസ്റ്റയും ഒരു ബീറ്റോവൻ സോണാറ്റയിൽ നിന്നും പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ടാണ് കളിക്കുന്നത്.  മിസ്റ്റർ റോജേഴ്സിന്റെ വീടിനെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ഒരു മോഡലിലേക്ക് ക്യാമറ സൂം ഇൻ ചെയ്യുന്നു, തുടർന്ന് വീടിന്റെ ഇന്റീരിയർ മുറിച്ച് മുറിയുടെ മുൻവശത്തെ വാതിലിലേക്ക് പാൻ ചെയ്യുന്നു, സന്ദർശകരെ അഭിവാദ്യം ചെയ്യുന്നതിനായി തീം സോംഗ് ആലപിക്കുമ്പോൾ റോജേഴ്സ് തുറക്കുന്നു, സ്യൂട്ട് ജാക്കറ്റ് a കാർഡിഗൻ (അവന്റെ അമ്മ നെയ്തത്) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rewire.org/pbs/sweaters-sneakers-rogers-neighborhood/|title=The Importance of Sweaters and Sneakers in Mister Rogers' Neighborhood|access-date=April 10, 2019|last=Jackson|first=Christine|date=March 20, 2017|website=Rewire.org|publisher=PBS}}&lt;/ref&gt; വസ്ത്രധാരണ ഷൂകൾ സ്നീക്കറുകൾക്ക്, &quot;ഒരു കൈയിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് വലിച്ചെറിഞ്ഞ ഷൂ ഉപയോഗിച്ച് പൂർത്തിയാക്കുക&quot;. &lt;ref&gt;Wolfe, p. 11.&lt;/ref&gt; 
[[പ്രമാണം:Mister_Rogers_Trolley.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| പിറ്റ്സ്ബർഗിലെ ഡബ്ല്യുക്യുഇഡി സ്റ്റുഡിയോകളിൽ സജ്ജീകരിച്ച ''മിസ്റ്റർ റോജേഴ്സിന്റെ'' സമീപസ്ഥലത്ത് നിന്നുള്ള അയൽപക്ക ട്രോളി ]]
എപ്പിസോഡിന്റെ തീം അവതരിപ്പിച്ചു, മിസ്റ്റർ റോജേഴ്സ് മറ്റൊരു സ്ഥലം സന്ദർശിക്കാൻ തന്റെ വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറപ്പെടുന്നു, ക്യാമറ അയൽ‌രാജ്യ മോഡലിലേക്ക് തിരിയുകയും പുതിയ സ്ഥലത്തേക്ക് പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ സൂം ഇൻ ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ സെഗ്മെന്റ് അവസാനിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ, മിസ്റ്റർ റോജേഴ്സ് വിട്ട് തന്റെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു, ഇത് മെയ്ക്ക്-ബിലീവിന്റെ സമീപസ്ഥലം സന്ദർശിക്കാനുള്ള സമയമാണെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മിസ്റ്റർ റോജേഴ്സ് ട്രോളി ട്രാക്കിലൂടെ വിൻഡോ സീറ്റിലേക്ക് പോയി ട്രോളി പുറത്തിറങ്ങുമ്പോൾ അവിടെ പ്രവർത്തനം സജ്ജമാക്കുന്നു. മേക്ക്-ബിലീവിന്റെ സമീപസ്ഥലത്തേക്ക് പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ ക്യാമറ വീടിന്റെ പുറകുവശത്തെ ഒരു തുരങ്കത്തിലൂടെ താഴേക്ക് പോകുന്നു. പറഞ്ഞ കഥകളും പാഠങ്ങളും ഒരാഴ്ചത്തെ മൂല്യമുള്ള എപ്പിസോഡുകളുടെ ഒരു പരമ്പരയിൽ നടക്കുന്നു, ഒപ്പം പാവയും മനുഷ്യ കഥാപാത്രങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്നു. ട്രോളി ഉയർന്നുവന്ന അതേ തുരങ്കത്തിലേക്ക് മടങ്ങുമ്പോൾ മിസ്റ്റർ റോജേഴ്സിന്റെ വീട്ടിൽ വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോഴാണ് സന്ദർശനത്തിന്റെ അവസാനം സംഭവിക്കുന്നത്. എപ്പിസോഡ് അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് അദ്ദേഹം കാഴ്ചക്കാരുമായി സംസാരിക്കുന്നു. അവൻ പലപ്പോഴും തന്റെ മത്സ്യത്തിന് ഭക്ഷണം കൊടുക്കുന്നു, ഉപയോഗിച്ച ഏതെങ്കിലും വസ്തുക്കൾ വൃത്തിയാക്കുന്നു, മുൻവശത്തെ മുറിയിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു, അവിടെ വസ്ത്രധാരണ ഷൂകളിലേക്കും ജാക്കറ്റിലേക്കും മാറുന്നതിനിടയിൽ അദ്ദേഹം അവസാന ഗാനം ആലപിക്കുന്നു. പാട്ട് അവസാനിപ്പിക്കുമ്പോൾ അയാൾ മുൻവാതിലിൽ നിന്ന് പുറത്തുകടക്കുന്നു, ക്യാമറ തന്റെ വീട്ടിൽ നിന്ന് സൂം ചെയ്യുകയും എപ്പിസോഡ് അവസാനിക്കുമ്പോൾ അയൽപക്കത്തെ മോഡലിന് കുറുകെ പാൻ ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. [കുറിപ്പ് 2] 
[[പ്രമാണം:Fred_Rogers_sweater.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| റോജേഴ്സ് ധരിച്ച ഒരു സ്വെറ്റർ, [[സ്മിത്‌സോണിയൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂഷൻ|സ്മിത്‌സോണിയൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂഷന്റെ]] മ്യൂസിയം ഓഫ് അമേരിക്കൻ ഹിസ്റ്ററിയിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു ]]
''മിസ്റ്റർ റോജേഴ്സിന്റെ സമീപസ്ഥലം'' കൊച്ചുകുട്ടികളുടെ സാമൂഹികവും വൈകാരികവുമായ ആവശ്യങ്ങൾക്ക് പ്രാധാന്യം നൽകി, മറ്റൊരു പിബിഎസ് ഷോയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, 1969 ൽ പ്രദർശിപ്പിച്ച ''[[സെസമി സ്ട്രീറ്റ്|സെസെം സ്ട്രീറ്റ്]]'' വിജ്ഞാന പഠനത്തിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചില്ല. &lt;ref&gt;King, p. 145.&lt;/ref&gt; എഴുത്തുകാരൻ കാതി മെർലോക്ക് ജാക്സൺ പറഞ്ഞു, “രണ്ട് ഷോകളും ഒരേ പ്രീ സ്‌കൂൾ പ്രേക്ഷകരെ ലക്ഷ്യം വയ്ക്കുകയും കുട്ടികളെ കിന്റർഗാർട്ടനിലേക്ക് സജ്ജമാക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, ''സെസെം സ്ട്രീറ്റ്'' സ്‌കൂൾ-സന്നദ്ധത കഴിവുകളിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു, അതേസമയം ''മിസ്റ്റർ റോജേഴ്‌സ് അയൽപക്കം'' കുട്ടിയുടെ വികസ്വര മനസിലും വികാരങ്ങളിലും ധാർമ്മികവും ധാർമ്മികവുമായ യുക്തിബോധത്തിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു”. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Revisiting Mister Rogers' Neighborhood: Essays on Lessons about Self and Community|last=Jackson|first=Kathy Merlock|date=February 17, 2016|publisher=McFarland &amp; Company, Publishers|isbn=978-1-4766-2341-2|editor-last=Jackson|editor-first=Kathy Merlock|location=Jefferson, North Carolina|page=11|chapter=Social Activism for the Small Set|editor-last2=Emmanuel|editor-first2=Steven M.}}&lt;/ref&gt; ''സെസെം സ്ട്രീറ്റിനേക്കാൾ'' ''അയൽ‌രാജ്യങ്ങൾ'' ഗവേഷണത്തിനായി കുറച്ച് വിഭവങ്ങൾ ചെലവഴിച്ചു, പക്ഷേ റോജേഴ്സ് കുട്ടിക്കാലത്തെ ആദ്യകാല വിദ്യാഭ്യാസ ആശയങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദേഷ്ടാവായിരുന്ന മാർഗരറ്റ് മക്ഫാർലൻഡ്, ബെഞ്ചമിൻ സ്പോക്ക്, [[എറിക് എറിക്സൺ]], ടി. ബെറി ബ്രസൽ‌ട്ടൺ എന്നിവർ പഠിപ്പിച്ചു. &lt;ref&gt;King, p. 134.&lt;/ref&gt; ''വാഷിംഗ്ടൺ പോസ്റ്റ്'' സൂചിപ്പിച്ചതുപോലെ, റോജേഴ്സ് ചെറിയ കുട്ടികളെ നാഗരികത, സഹിഷ്ണുത, പങ്കിടൽ, സ്വയം-മൂല്യത്തെക്കുറിച്ച് &quot;ആശ്വാസകരമായ സ്വരത്തിലും ഉല്ലാസത്തിലും&quot; പഠിപ്പിച്ചു.  ഒരു കുടുംബ വളർത്തുമൃഗത്തിന്റെ മരണം, സഹോദരങ്ങളുടെ വൈരാഗ്യം, ഒരു നവജാതശിശുവിനെ ഒരു കുടുംബത്തിൽ ചേർക്കൽ, ഒരു പുതിയ സ്കൂളിൽ ചേരുക, പ്രവേശനം, വിവാഹമോചനം തുടങ്ങിയ വിഷമകരമായ വിഷയങ്ങൾ അദ്ദേഹം കൈകാര്യം ചെയ്തു.  ഉദാഹരണത്തിന്, റോബർട്ട് എഫ്. കെന്നഡിയുടെ വധത്തെക്കുറിച്ച് ഒരു പ്രത്യേക വിഭാഗം അദ്ദേഹം എഴുതി, കൊലപാതകം നടന്ന് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം 1968 ജൂൺ 7 ന് സംപ്രേഷണം ചെയ്തു. &lt;ref&gt;King, p. 192.&lt;/ref&gt; 

കിംഗ് പറയുന്നതനുസരിച്ച്, ''മിസ്റ്റർ റോജേഴ്സിന്റെ സമീപസ്ഥലത്തിന്റെ'' ഓരോ എപ്പിസോഡും ഒരുമിച്ച് ചേർക്കുന്നത് &quot;വേദനാജനകമാണ്&quot; &lt;ref&gt;King, p. 184.&lt;/ref&gt; കൂടാതെ പ്രോഗ്രാമിലേക്ക് റോജേഴ്സിന്റെ സംഭാവന &quot;ആശ്ചര്യപ്പെടുത്തുന്നതാണ്&quot;. റോജേഴ്സ് എല്ലാ എപ്പിസോഡുകളും എഴുതി എഡിറ്റുചെയ്തു, മിക്ക ഗാനങ്ങൾക്കും പിയാനോ വായിച്ചു, 200 പാട്ടുകളും 13 ഓപ്പറകളും എഴുതി, എല്ലാ കഥാപാത്രങ്ങളെയും സൃഷ്ടിച്ചു (പാവയും മനുഷ്യനും), പ്രധാന പാവകളെല്ലാം അവതരിപ്പിച്ചു, എല്ലാ എപ്പിസോഡുകളും ഹോസ്റ്റുചെയ്തു, കൂടാതെ പ്രോഗ്രാമിന്റെ എല്ലാ വിശദാംശങ്ങളും നിർമ്മിക്കുകയും അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. &lt;ref&gt;King, p. 204.&lt;/ref&gt; മെയ്ക്ക്-ബിലീവിന്റെ സമീപസ്ഥലത്തിനായി സൃഷ്ടിച്ച പാവകളിൽ &quot;അസാധാരണമായ വൈവിധ്യമാർന്ന വ്യക്തിത്വങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു&quot;. &lt;ref&gt;King, p. 216.&lt;/ref&gt; അവർ ലളിതമായ പാവകളായിരുന്നു, പക്ഷേ &quot;സങ്കീർണ്ണവും സങ്കീർണ്ണവും തികച്ചും സത്യസന്ധവുമായ മനുഷ്യർ&quot;. &lt;ref&gt;King, p. 219.&lt;/ref&gt; 1971 ൽ റോജേഴ്സ് ഫാമിലി കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻസ്, Inc. (എഫ്‌സി‌ഐ, ഇപ്പോൾ ദി ഫ്രെഡ് റോജേഴ്സ് കമ്പനി ), ''സമീപസ്ഥലം'', മറ്റ് പ്രോഗ്രാമുകൾ, പ്രക്ഷേപണം ചെയ്യാത്ത വസ്തുക്കൾ എന്നിവ നിർമ്മിക്കുന്നതിന്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.fredrogerscenter.org/about-us/about-fred/mister-rogers-neighborhood/mister-rogers-neighborhood-and-beyond/|title=Mister Rogers' Neighborhood and Beyond|access-date=April 25, 2019|website=Fred Rogers Center for Early Learning &amp; Children's Media}}&lt;/ref&gt;  
[[പ്രമാണം:DivaMan_as_Officer_Clemmons.png|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| റോജേഴ്സും ഫ്രാങ്കോയിസ് ക്ലെമ്മൺസും അവരുടെ പ്രശസ്തമായ കാൽ കുളി 1993 ൽ വീണ്ടും അവതരിപ്പിക്കുന്നു. വംശീയ വേർതിരിവിന്റെ ഒരു കാലഘട്ടത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള സന്ദേശമായിരുന്നു 1969 ലെ രംഗം. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.npr.org/2016/03/11/469846519/walking-the-beat-in-mr-rogers-neighborhood-where-a-new-day-began-together|title=Walking The Beat In Mr. Rogers' Neighborhood, Where A New Day Began Together|access-date=November 17, 2019|last=Morris|first=Jasmyn Belcher|date=March 11, 2016|website=NPR|language=en}}&lt;/ref&gt; ]]
മുതിർന്നവർക്കുള്ള പ്രോഗ്രാമിംഗിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നതിനായി 1975 ൽ റോജേഴ്സ് ''മിസ്റ്റർ റോജേഴ്സിന്റെ സമീപസ്ഥലം'' നിർമ്മിക്കുന്നത് നിർത്തി. ''അയൽ‌രാജ്യത്തിന്റെ'' പുനരാരംഭം പി‌ബി‌എസിൽ സംപ്രേഷണം ചെയ്യുന്നത് തുടർന്നു. &lt;ref&gt;King, pp. 230–231.&lt;/ref&gt; ഈ തീരുമാനം തന്റെ സഹപ്രവർത്തകരെയും അനുയായികളെയും &quot;ഓഫ് ഗാർഡ്&quot; പിടികൂടിയതായി കിംഗ് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്നു. &lt;ref&gt;King, p. 231.&lt;/ref&gt; എന്നിരുന്നാലും, കുട്ടികളുടെ വികസനത്തെക്കുറിച്ചും ബാല്യകാല വിദ്യാഭ്യാസത്തെക്കുറിച്ചും റോജേഴ്സ് മക്ഫാർലാൻഡുമായി തുടർന്നും ചർച്ച നടത്തി. &lt;ref&gt;King, p. 240.&lt;/ref&gt; 1979-ൽ, ഏതാണ്ട് അഞ്ചുവർഷത്തെ ഇടവേളയ്ക്കുശേഷം, റോജേഴ്സ് ''അയൽ‌രാജ്യം'' നിർമ്മിക്കാൻ മടങ്ങി; കിംഗ് പുതിയ പതിപ്പിനെ &quot;എന്നത്തേക്കാളും ശക്തവും സങ്കീർണ്ണവുമാണ്&quot; എന്ന് വിളിക്കുന്നു. &lt;ref&gt;King, p. 243.&lt;/ref&gt; 1980 കളിലെ പ്രോഗ്രാമിന്റെ രണ്ടാം ഓട്ടമായപ്പോൾ, &quot;ഇത് ഒരു സാംസ്കാരിക ടച്ച്സ്റ്റോൺ ആയിരുന്നു, അത് നിരവധി പാരഡികൾക്ക് പ്രചോദനമായി&quot; എന്ന് കിംഗ് എഴുതുന്നു,  ഏറ്റവും പ്രധാനമായി 1980 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ ''സാറ്റർഡേ നൈറ്റ്'' ലൈവിൽ എഡി മർഫിയുടെ പാരഡി.  

റോജേഴ്സ് 2001 ൽ തന്റെ 73 ആം വയസ്സിൽ ''അയൽ‌രാജ്യം'' നിർമ്മിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് വിരമിച്ചു. അദ്ദേഹവും എഫ്‌സി‌ഐയും വർഷങ്ങളായി പ്രതിവർഷം രണ്ടോ മൂന്നോ ആഴ്ച പുതിയ പ്രോഗ്രാമുകൾ നടത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു, &quot;1979 മുതൽ 300 ഓളം ഷോകളുടെ ഒരു ലൈബ്രറിയിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബാക്കി സമയ സ്ലോട്ടുകൾ നിറയ്ക്കുന്നു&quot;.  ''മിസ്റ്റർ റോജേഴ്സിന്റെ സമീപസ്ഥലത്തിന്റെ'' അവസാന എപ്പിസോഡ് 2001 ഓഗസ്റ്റ് 31 ന് സംപ്രേഷണം ചെയ്തു. &lt;ref&gt;King, p. 338.&lt;/ref&gt; 

=== മറ്റ് ജോലികളും പ്രത്യക്ഷങ്ങളും ===
റോഡ് ഐലൻഡിലെ ഡെമോക്രാറ്റിക് സെനറ്റർ ജോൺ പാസ്റ്റോർ അദ്ധ്യക്ഷനായിരുന്ന 1969 ൽ [[സെനറ്റ് (അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ)|യുഎസ് സെനറ്റ്]] കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻസ് ഉപസമിതി മുമ്പാകെ റോജേഴ്സ് സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തി. [[ലിൻഡൻ ബി. ജോൺസൺ|പ്രസിഡന്റ് ലിൻഡൺ ജോൺസൺ സ്ഥാനമൊഴിയുന്നതിനുമുമ്പ്]] പിബിഎസ് സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനായി 20 മില്യൺ ഡോളർ ബിൽ നിർദ്ദേശിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻഗാമിയായ [[റിച്ചാർഡ് നിക്സൺ]] ഈ ധനസഹായം 10 മില്യൺ ഡോളറായി കുറയ്ക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.  റോജേഴ്സിനെ ഇതുവരെ ദേശീയമായി അറിഞ്ഞിട്ടില്ലെങ്കിലും, അനുനയകരമായ വാദങ്ങൾ ഉന്നയിക്കാനും പ്രേക്ഷകരുമായി വൈകാരികമായി ബന്ധപ്പെടാനുമുള്ള കഴിവ് കാരണം സാക്ഷ്യപ്പെടുത്താൻ അദ്ദേഹത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. ടെലിവിഷൻ സംപ്രേഷണം ചെയ്തതും അതിനുശേഷം ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾ ഇന്റർനെറ്റിൽ കണ്ടതുമായ റോജേഴ്സിന്റെ സാക്ഷ്യത്തിന്റെ ക്ലിപ്പ് അതിനുശേഷം വർഷങ്ങളോളം പി‌ബി‌എസിനായി ധനസഹായം നേടാൻ സഹായിച്ചു. &lt;ref&gt;King, pp. 170–171.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;King, p. 176.&lt;/ref&gt; രാജാവ് പ്രകാരം റോജേഴ്സ് 'സാക്ഷ്യം' എപ്പോഴെങ്കിലും കോൺഗ്രസ് സന്നിധിയിൽ സാക്ഷ്യം ഏറ്റവും ശക്തമായ കഷണങ്ങൾ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, വീഡിയോ അവതരണം ഏറ്റവും ശക്തമായ കഷണങ്ങൾ ഒന്ന് ചിത്രീകരിച്ച &quot;ചെയ്തു. &lt;ref name=&quot;king-172&quot;&gt;King, p. 172.&lt;/ref&gt; ഇത് പാസ്റ്റോറിനെ കണ്ണീരിലാഴ്ത്തി, കൂടാതെ കിംഗിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ പബ്ലിക് റിലേഷൻസ് വിദഗ്ധരും അക്കാദമിക് വിദഗ്ധരും പഠിച്ചു.  പി‌ബി‌എസിനുള്ള കോൺഗ്രസ് ധനസഹായം 9 മില്യൺ ഡോളറിൽ നിന്ന് 22 മില്യൺ ഡോളറായി ഉയർന്നു.  1970 ൽ നിക്സൺ കുട്ടികളെയും യുവാക്കളെയും കുറിച്ചുള്ള വൈറ്റ് ഹ House സ് കോൺഫറൻസിന്റെ ചെയർമാനായി റോജേഴ്സിനെ നിയമിച്ചു. &lt;ref&gt;King, p. 175.&lt;/ref&gt; [കുറിപ്പ് 3] 

1978 ൽ, ''മിസ്റ്റർ റോജേഴ്സിന്റെ സമീപസ്ഥലത്ത്'' നിന്നുള്ള ഇടവേളയിൽ, റോജേഴ്സ് പി‌ബി‌എസിലെ മുതിർന്നവർക്കായി ''ഓൾഡ് ഫ്രണ്ട്സ് എന്ന'' പേരിൽ 30 മിനിറ്റ് അഭിമുഖം എഴുതി, നിർമ്മിച്ചു, ഹോസ്റ്റുചെയ്തു. ''{{Spaces}} .'' ''.'' ''.'' ''പുതിയ സുഹൃത്തുക്കൾ.''  &lt;ref&gt;King, p. 230.&lt;/ref&gt; ഇത് 20 എപ്പിസോഡുകൾ നീണ്ടുനിന്നു. റോജേഴ്സിന്റെ അതിഥികളിൽ ഹോഗി കാർമൈക്കൽ, ഹെലൻ ഹെയ്സ്, മിൽട്ടൺ ബെർലെ, ലോറിൻ ഹോളണ്ടർ, കവി [[റൊബർട്ട് ഫ്രോസ്റ്റ്|റോബർട്ട് ഫ്രോസ്റ്റിന്റെ]] മകൾ ലെസ്ലി, വില്ലി സ്റ്റാർഗൽ എന്നിവരും ഉൾപ്പെടുന്നു .  &lt;ref&gt;King, p. 233.&lt;/ref&gt; 

സോവിയറ്റ് കുട്ടികളുടെ ടിവി ഷോയായ ''ഗുഡ് നൈറ്റ്, ലിറ്റിൽ വൺസ്!'' ഡിസംബർ 7, 1988, സോവിയറ്റ് നേതാവ് കാരണമായി ഏത് [[മിഖായേൽ ഗോർബച്ചേവ്|മിഖായേൽ ഗോർബച്ചേവ്]] 'അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റ് കൂടെ ന്റെ ഉച്ചകോടി [[റൊണാൾഡ് റീഗൻ|റീഗൻ]] വാഷിംഗ്ടണിൽ, ഡിസി നബി സോവിയറ്റ് പ്രോഗ്രാമിന്റെ ഹോസ്റ്റ്, Tatiana വെദെനെഎവ ''സമീപസ്ഥലം,'' റോജേഴ്സ് കുറിച്ചുള്ള എപ്പിസോഡുകൾ ഒരു പരമ്പരയിൽ', പുറമേ ''മിസ്റ്റർ റോജേഴ്സ്'' കാണപ്പെട്ടു ''&lt;nowiki/&gt;''' സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ സന്ദർശനം.  

1994-ൽ റോജേഴ്സ് പി‌ബി‌എസിനായി ''ഫ്രെഡ് റോജേഴ്സ് ഹീറോസ് എന്ന'' പേരിൽ ഒരു പ്രത്യേക രചന നടത്തി, ഹോസ്റ്റുചെയ്തു, അതിൽ കുട്ടികളിലും വിദ്യാഭ്യാസത്തിലും നല്ല സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്ന രാജ്യത്തുടനീളമുള്ള നാല് പേരുടെ അഭിമുഖങ്ങളും ഛായാചിത്രങ്ങളും ഉൾപ്പെടുത്തി. &lt;ref&gt;King, p. 232.&lt;/ref&gt;  1996 ൽ ''ഡോ. ക്വിൻ, മെഡിസിൻ വുമൺ എന്ന'' എപ്പിസോഡിൽ ഒരു പ്രസംഗകനായി അഭിനയിച്ച റോജേഴ്സ് ആദ്യമായി ഒരു നടനായി ടെലിവിഷനിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.  
[[File:Fred_Rogers_testifies_before_the_Senate_Subcommittee_on_Communications,_1969.ogv|ലഘുചിത്രം|Rogers testified before the Senate Subcommittee on Communications, chaired by John Pastore, on May 1, 1969. As part of his testimony, he recites the lyrics to &quot;What Do You Do with the Mad that You Feel?&quot;]]
റോജേഴ്സ് &quot;ധാരാളം അഭിമുഖങ്ങൾ&quot; നൽകി. &lt;ref name=&quot;king-326&quot;&gt;King, p. 326.&lt;/ref&gt; ടെലിവിഷൻ ടോക്ക് ഷോകളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാൻ വിമുഖത കാണിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, സാധാരണയായി &quot;പെട്ടെന്നുള്ള വിവേകവും ഒരു നിമിഷത്തെ അറിയിപ്പിൽ പരസ്യ-ലിബ് ചെയ്യാനുള്ള കഴിവും ഉപയോഗിച്ച് ഹോസ്റ്റിനെ ആകർഷിക്കും&quot;. &lt;ref&gt;King (2018), p. 308.&lt;/ref&gt; 150 ലധികം പ്രസംഗങ്ങൾ നടത്തിയ റോജേഴ്സ് &quot;രാജ്യത്തെ ഏറ്റവുമധികം ആവശ്യപ്പെട്ട പ്രാരംഭ പ്രഭാഷകരിലൊരാളായിരുന്നു&quot;  .  അദ്ദേഹത്തിന്റെ സുഹൃത്തും സഹപ്രവർത്തകനുമായ ഡേവിഡ് ന്യൂവൽ, റോജേഴ്സ് ഒരു പ്രസംഗത്തിൽ അസ്വസ്ഥനാകുമെന്ന് റിപ്പോർട്ടുചെയ്‌തു, &lt;ref&gt;King (2018), p. 326.&lt;/ref&gt; കുട്ടികൾ, ടെലിവിഷൻ, വിദ്യാഭ്യാസം, ലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീക്ഷണം, എങ്ങനെ ലോകത്തെ മികച്ച സ്ഥലമാക്കി മാറ്റുന്നതിനും ആത്മജ്ഞാനത്തിനായുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്വേഷണത്തിനും. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വരം ശാന്തവും അന mal പചാരികവുമായിരുന്നുവെങ്കിലും ശ്രദ്ധ ആകർഷിച്ചു.  1997 ൽ ടെലിവിഷൻ ഹാൾ ഓഫ് ഫെയിമിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചതിന് ,  2002 ൽ [[ഡാർട്മത് കോളേജ്|ഡാർട്ട്മൗത്ത് കോളേജിൽ]] അദ്ദേഹം നടത്തിയ പ്രാരംഭ പ്രസംഗം ഉൾപ്പെടെ, 1997 ൽ ഒരു ലൈഫ് ടൈം അച്ചീവ്മെന്റ് എമ്മി സ്വീകരിച്ച പ്രസംഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി പ്രസംഗങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം തന്റെ പ്രേക്ഷകർക്ക് നിർദ്ദേശം നൽകി നിശബ്ദത പാലിക്കാനും അവരിൽ നല്ല സ്വാധീനം ചെലുത്തിയ ഒരാളെക്കുറിച്ച് 10 സെക്കൻഡ് ചിന്തിക്കാനും. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.misterrogers.org/about-fred-rogers/|title=About Fred Rogers|access-date=July 30, 2019|website=Mister Rogers.org|publisher=The Fred Rogers Company}}&lt;/ref&gt; 

== സ്വകാര്യ ജീവിതം ==
റോളിൻസ് കോളേജിൽ പഠിക്കുന്നതിനിടെ ഫ്ലോറിഡയിലെ ജാക്സൺവില്ലിൽ നിന്ന് സാറാ ജോവാൻ ബൈർഡിനെ (&quot;ജോവാൻ&quot; എന്ന് വിളിക്കുന്നു) റോജേഴ്സ് കണ്ടുമുട്ടി. 1952 ൽ വിവാഹിതരായ അവർ 2003 ൽ മരിക്കുന്നതുവരെ 50 വർഷത്തോളം തുടർന്നു. അവർക്ക് രണ്ട് ആൺമക്കളുണ്ടായിരുന്നു, ജെയിംസ്, ജോൺ.  &lt;ref&gt;King (2018), p. 54.&lt;/ref&gt; നിശ്ശബ്ദസിനിമയില് &quot;ഒരു നേട്ടം പിയാനോ&quot; ആയിരുന്നു, &lt;ref name=&quot;joannerogers&quot;&gt;{{Cite web|url=https://pittsburghkids.org/pages/children-s-museum-of-pittsburgh-to-honor-joanne-rogers-with-its-2016-great-friend-of-children-award|title=Children's Museum of Pittsburgh to honor Joanne Rogers with its 2016 Great Friend of Children Award|access-date=July 25, 2019|last=Schlageter|first=Bill|date=February 3, 2016|publisher=Children's Museum of Pittsburgh|archive-date=2020-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925100313/https://pittsburghkids.org/pages/children-s-museum-of-pittsburgh-to-honor-joanne-rogers-with-its-2016-great-friend-of-children-award|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ആർ ഫ്രെഡ് രൊല്ലിംസ് നിന്ന് ബിരുദം നേടി, ഒപ്പം നിന്ന് സംഗീതത്തിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടാൻ പോയി പോലെ ഫ്ലോറിഡ സ്റ്റേറ്റ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി . 1976 മുതൽ 2008 വരെ കോളേജ് സഹപാഠിയായ ജെന്നിൻ മോറിസണുമായി അവൾ പരസ്യമായി പ്രകടനം നടത്തി.   ജീവചരിത്രകാരനായ മാക്സ്വെൽ കിംഗിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, റോജേഴ്സിന്റെ അടുത്ത അനുയായികൾ തന്റെ വിവാഹ നേർച്ചകളോട് തികച്ചും വിശ്വസ്തനാണെന്ന് പറഞ്ഞു. &lt;ref&gt;King (2018), p. 208.&lt;/ref&gt; 

റോജേഴ്സ് ചുവപ്പ്-പച്ച [[വർണ്ണാന്ധത|നിറം-അന്ധനായിരുന്നു]] .  &lt;ref&gt;King (2018), p. 87.&lt;/ref&gt; പിതാവിന്റെ മരണശേഷം 1970 ൽ ഒരു [[പെസറ്റേറിയനിസം|പെസ്കേറ്റേറിയനും]] 1980 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ ഒരു സസ്യാഹാരിയുമായി അദ്ദേഹം മാറി, &lt;ref&gt;{{Cite video|date=October 19, 1987|title=My Interview with Fred|url=https://www.youtube.com/watch?v=BvDUUqcUP3Y}}&lt;/ref&gt; &quot;അമ്മയുള്ളതൊന്നും കഴിക്കാൻ കഴിയില്ല&quot; എന്ന് പറഞ്ഞു. &lt;ref name=&quot;king-9&quot;&gt;King (2018), p. 9.&lt;/ref&gt; 1980 കളുടെ മധ്യത്തിൽ ''വെജിറ്റേറിയൻ ടൈംസിന്റെ'' സഹ ഉടമയായ അദ്ദേഹം  ഒരു ലക്കത്തിൽ പറഞ്ഞു, &quot;എനിക്ക് ടോഫു ബർഗറുകളും എന്വേഷിക്കുന്നവയും ഇഷ്ടമാണ്&quot;.  ധാർമ്മികവും ആരോഗ്യപരവുമായ കാരണങ്ങളാൽ താൻ സസ്യാഹാരിയായി മാറിയെന്ന് അദ്ദേഹം ''വെജിറ്റേറിയൻ ടൈംസിനോട്'' പറഞ്ഞു.  കിംഗ് പറയുന്നതനുസരിച്ച്, മൃഗങ്ങളുടെ രോമങ്ങൾ ധരിക്കുന്നതിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് റോജേഴ്സ് തന്റെ പേരിൽ ഒപ്പിട്ടു.  റോജേഴ്സ് &quot;ഒരു രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത [[റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി|റിപ്പബ്ലിക്കൻ]] &quot; ആയിരുന്നു, എന്നാൽ ജോവാൻ റോജേഴ്സിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, &quot;വോട്ടുചെയ്ത രീതിയിൽ അദ്ദേഹം വളരെ സ്വതന്ത്രനായിരുന്നു&quot;, നിഷ്പക്ഷനാകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതിനാൽ രാഷ്ട്രീയത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കരുതെന്ന് അദ്ദേഹം തീരുമാനിച്ചു.  

റോജേഴ്സ് ഒരു പ്രെസ്ബൈറ്റീരിയൻ ആയിരുന്നു, ''മിസ്റ്റർ റോജേഴ്സിന്റെ സമീപസ്ഥലത്ത്'' അദ്ദേഹം പ്രകടിപ്പിച്ച പല സന്ദേശങ്ങളും [[ക്രിസ്തുമതം|ക്രിസ്തുമതത്തിന്റെ]] കാതലായ സിദ്ധാന്തങ്ങളിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ടിരുന്നു. റോജേഴ്സ് അപൂർവ്വമായി മാത്രമേ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശ്വാസത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിച്ചിരുന്നുള്ളൂ; മാതൃകയിലൂടെ പഠിപ്പിക്കുന്നത് പ്രസംഗിക്കുന്നതിനേക്കാൾ ശക്തമാണെന്ന് അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചു. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു, &quot;ഒരു സന്ദേശം ലഭിക്കുന്നതിന് നിങ്ങൾ മതത്തെക്കുറിച്ച് പരസ്യമായി സംസാരിക്കേണ്ടതില്ല&quot;. എഴുത്തുകാരിയായ ഷിയ ടട്ടിൽ പറയുന്നതനുസരിച്ച്, റോജേഴ്സ് തന്റെ വിശ്വാസത്തെ തന്റെ വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ ഒരു അടിസ്ഥാന ഭാഗമായി കണക്കാക്കുകയും &quot;കാഴ്ചക്കാരനും ടെലിവിഷൻ സെറ്റും തമ്മിലുള്ള ഇടം 'ഹോളി ഗ്ര ground ണ്ട്' എന്ന് വിളിക്കുകയും ചെയ്തു. ശക്തമായ വിശ്വാസം ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, റോജേഴ്സ് കോപം, സംഘർഷം, സ്വയം സംശയം എന്നിവയോട് മല്ലിട്ടു, പ്രത്യേകിച്ച് ജീവിതാവസാനം. &lt;ref name=&quot;danielburke&quot;/&gt; കത്തോലിക്കാ നിഗൂ ism ത, [[യഹൂദമതം]], [[ബുദ്ധമതം]], മറ്റ് വിശ്വാസങ്ങളും സംസ്കാരങ്ങളും അദ്ദേഹം പഠിച്ചു. &lt;ref name=&quot;king-9&quot;&gt;King (2018), p. 9.&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;king-313&quot;&gt;King (2018), p. 313.&lt;/ref&gt; &quot;യഥാർത്ഥ ആത്മീയ ജീവിതമുള്ള അതുല്യ ടെലിവിഷൻ താരം&quot; എന്ന് കിംഗ് അദ്ദേഹത്തെ വിളിച്ചു,  ക്ഷമ, പ്രതിഫലനം, &quot;ഗൗരവമുള്ള ലോകത്തിലെ നിശബ്ദത&quot; എന്നിവയുടെ മൂല്യങ്ങൾ izing ന്നിപ്പറയുന്നു.  റോജേഴ്സിന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ സ്വത്ത് ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, പണം സമ്പാദിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം തീരെ ശ്രദ്ധിച്ചില്ലെന്നും, അവനും ഭാര്യയും പ്രായമാകുമ്പോൾ, മിതമായി ജീവിച്ചുവെന്നും കിംഗ് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു. &lt;ref&gt;King (2018), p. 10.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;King (2018), p. 336.&lt;/ref&gt; തന്റെ യുവ പ്രേക്ഷകരുമായുള്ള റോജേഴ്സിന്റെ ബന്ധം തനിക്ക് പ്രധാനമാണെന്ന് കിംഗ് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു. ഉദാഹരണത്തിന്, കാനഡയിൽ ''മിസ്റ്ററോജേഴ്സിനെ'' ഹോസ്റ്റുചെയ്തതുമുതൽ, തനിക്ക് അയച്ച എല്ലാ ''കത്തുകൾക്കും'' അദ്ദേഹം കൈകൊണ്ട് ഉത്തരം നൽകി. ''മിസ്റ്റർ റോജേഴ്സ് 'സമീപസ്ഥലം'' അമേരിക്കയിൽ നേരിടേണ്ടി തുടങ്ങി ശേഷം, കത്തുകൾ അളവിൽ വർദ്ധിച്ചു അവൻ ഉത്തരം സ്റ്റാഫ് അംഗം നിർമ്മാതാവ് നാടകത്തിലെ ശരപന് കൂലിക്കു എന്നാൽ അവൻ വായിച്ചു, എഡിറ്റ്, ഓരോ ഒപ്പിട്ട. തന്റെ കാഴ്‌ചക്കാരുടെ കത്തുകളോട് പ്രതികരിക്കുന്നത് റോജേഴ്‌സ് കണ്ടുവെന്ന് കിംഗ് എഴുതി. &lt;ref&gt;King (2018), p. 328.&lt;/ref&gt;

''ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്'' റോജേഴ്സിനെ &quot;ഒരു സമർപ്പിത ലാപ്-നീന്തൽക്കാരൻ&quot; എന്നും  ടോം ജുനോദ്, &quot;കാൻ യു സേ&quot; {{Spaces}} . . . ഹീറോ? &quot;, 1998 ലെ റോജേഴ്സിന്റെ ''എസ്ക്വയർ'' പ്രൊഫൈൽ,&quot; ജീവിതത്തിലെ എല്ലാ ദിവസവും രാവിലെ, മിസ്റ്റർ റോജേഴ്സ് നീന്താൻ പോയി &quot;.  റോജേഴ്സ് കുട്ടിക്കാലത്ത് നീന്താൻ തുടങ്ങി, ലാട്രോബിന് പുറത്തുള്ള കുടുംബത്തിന്റെ അവധിക്കാല വസതിയിൽ, അവർ ഒരു കുളം സ്വന്തമാക്കി, ഫ്ലോറിഡയിലേക്കുള്ള അവരുടെ ശൈത്യകാല യാത്രകൾക്കിടയിൽ. പിയാനോ നീന്തുന്നതും കളിക്കുന്നതും &quot;ആജീവനാന്ത അഭിനിവേശങ്ങൾ&quot; ആണെന്നും &quot;രണ്ടും അദ്ദേഹത്തിന് കഴിവും വിധിയുടെ ഉത്തരവാദിത്തവും അനുഭവിക്കാൻ അവസരം നൽകി&quot; എന്നും കിംഗ് എഴുതി, &lt;ref&gt;King (2018), p. 318.&lt;/ref&gt; നീന്തൽ &quot;ആത്മബോധത്തിന്റെ ശക്തമായ ഒരു പ്രധാന ഭാഗമായി മാറി&quot; അവൻ വളർത്തിയെടുത്ത ശിക്ഷണം &quot;. എല്ലാ ദിവസവും രാവിലെ 4:30 നും 5:30 നും ഇടയിൽ റോജേഴ്സ് പിറ്റ്സ്ബർഗ് അത്‌ലറ്റിക് അസോസിയേഷനിൽ നീന്തുകയായിരുന്നു, പ്രാർത്ഥിക്കാനും &quot;ബൈബിൾ വായിക്കാനും ദിവസത്തിനായി സ്വയം തയ്യാറാകാനും&quot;. &lt;ref name=&quot;king-317&quot;&gt;King (2018), p. 317.&lt;/ref&gt; അവൻ പുകവലിക്കുകയോ കുടിക്കുകയോ ചെയ്തില്ല.  ജുനോദ് പറയുന്നതനുസരിച്ച്, തന്റെ മുതിർന്നവരുടെ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ തൂക്കമുണ്ടാക്കിയ 143 പൗണ്ടിൽ നിന്ന് ഭാരം മാറ്റാൻ അദ്ദേഹം ഒന്നും ചെയ്തില്ല; 1998 ആയപ്പോഴേക്കും ദിവസേന തട്ടുക, രാത്രി 9:30 ന് ഉറങ്ങുക, രാത്രിയിൽ എട്ട് മണിക്കൂർ തടസ്സമില്ലാതെ ഉറങ്ങുക എന്നിവയും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. റോജേഴ്സ് തന്റെ ഭാരം &quot;ഒരു വിധി നിറവേറ്റുന്നതായി&quot; കണ്ടതായി ജുനോദ് പറഞ്ഞു, &quot;143 എന്നതിന്റെ അർത്ഥം 'ഞാൻ നിന്നെ സ്നേഹിക്കുന്നു' എന്നാണ്. 'ഞാൻ' എന്ന് പറയാൻ ഒരു അക്ഷരവും 'സ്നേഹം' പറയാൻ നാല് അക്ഷരങ്ങളും 'നിങ്ങൾ' എന്ന് പറയാൻ മൂന്ന് അക്ഷരങ്ങളും ആവശ്യമാണ്.  

== മരണവും സ്മാരകങ്ങളും ==
2001 ൽ റോജേഴ്സ് 'വിരമിച്ച ശേഷം അദ്ദേഹം തിരക്കിലാണ് ജോലി എഫ്സിഐ കൂടെ, പൊതു പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട യാത്ര, ഒപ്പം അവനെ പേരിൽ കുട്ടികളുടെ മീഡിയ സെന്റർ പ്രവർത്തിക്കുന്ന തുടർന്നു മത വിശ്വാസം പഠിക്കുന്ന സെയിന്റ് വിൻസെന്റ് കോളേജ് അര്ഛബ്ബൊത് കൂടെ ലാട്രോബേ ൽ ഡഗ്ലസ് നൊവിച്കി, കോളേജ് ചാൻസലർ . &lt;ref&gt;King, pp. 338, 344.&lt;/ref&gt; 2002 ലെ വേനൽക്കാലത്ത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിട്ടുമാറാത്ത വയറുവേദനയെക്കുറിച്ച് ഒരു ഡോക്ടറെ കാണാനുള്ള കഠിനമായ അവസ്ഥയിലായി, 2002 ഒക്ടോബറിൽ അദ്ദേഹത്തിന് വയറ്റിലെ അർബുദം കണ്ടെത്തി . &lt;ref&gt;King, pp. 343–344.&lt;/ref&gt; 2003 റോസ് പരേഡിന്റെ ഗ്രാൻഡ് മാർഷലായി ആർട്ട് ലിങ്ക്ലെറ്റർ, ബിൽ കോസ്ബി എന്നിവരോടൊപ്പം ജനുവരിയിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ചതുവരെ അദ്ദേഹം ചികിത്സ വൈകിപ്പിച്ചു. &lt;ref&gt;King, p. 344.&lt;/ref&gt; ജനുവരി ആറിന് റോജേഴ്സിന് വയറുവേദന ശസ്ത്രക്രിയ നടത്തി. രണ്ടുമാസത്തിനുശേഷം, 2003 ഫെബ്രുവരി 27 ന്,   75-ാം ജന്മദിനത്തിന് ഒരു മാസം മുമ്പ്, പിറ്റ്സ്ബർഗിലെ വീട്ടിൽ, 50 വയസ്സുള്ള ഭാര്യ ജോവാനിനൊപ്പം. മരണത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ് കോമറ്റോസ് ആയിരുന്നപ്പോൾ, കത്തോലിക്കാസഭയുടെ അന്ത്യകർമങ്ങൾ ആർക്കാബോട്ട് നൊവിക്കിയിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു. &lt;ref&gt;King, p. 348.&lt;/ref&gt;  ഭാര്യ: രണ്ട് ആൺമക്കൾ, മൂന്ന് പേരക്കുട്ടികൾ.  

അടുത്ത ദിവസം, ''പിറ്റ്സ്ബർഗ് പോസ്റ്റ് ഗസറ്റ്'' റോജേഴ്സിന്റെ മരണത്തെ ഒന്നാം പേജിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിനും സ്വാധീനത്തിനും ഒരു ഭാഗം മുഴുവൻ സമർപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.  മാതാപിതാക്കൾ, കാഴ്ചക്കാർ, നിർമ്മാതാക്കൾ, എഴുത്തുകാർ എന്നിവരുടെ ഉച്ചഭക്ഷണത്തോടെ ഇന്റർനെറ്റ് &quot;ഇതിനകം തന്നെ അഭിനന്ദനാർഹമായിരുന്നു&quot; എന്നും പത്രം റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു.  റോജേഴ്സിന്റെ മരണം വ്യാപകമായി വിലപിച്ചു. മിക്ക യുഎസ് മെട്രോപൊളിറ്റൻ പത്രങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണാനന്തര ചടങ്ങുകൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഒന്നാം പേജിൽ നടത്തി, ചില വിഭാഗങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് വിശദീകരിച്ചു.  അദ്ദേഹം മരിച്ച സായാഹ്നത്തിൽ WQED പ്രോഗ്രാമുകൾ സംപ്രേഷണം ചെയ്തു; അവരുടെ കവറേജിനുള്ള റേറ്റിംഗുകൾ അവരുടെ സാധാരണ റേറ്റിംഗിനേക്കാൾ മൂന്നിരട്ടി കൂടുതലാണെന്ന് ''പോസ്റ്റ് ഗസറ്റ്'' റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു.  അതേ സായാഹ്നത്തിൽ, റോജേഴ്സുമായി അടുത്തിടെ നടത്തിയ അഭിമുഖത്തിന്റെ പുനരാരംഭം എബിസിയിലെ ''നൈറ്റ്ലൈൻ'' പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തു; ഫെബ്രുവരിയിലെ ശരാശരി റേറ്റിംഗുകളായ ''ഡേവിഡ് ലെറ്റർമാൻ'', ''ദി ടു‌നൈറ്റ് ഷോ വിത്ത് ജയ് ലെനോ'' എന്നിവരെ മറികടന്ന് പ്രോഗ്രാമിന് അന്നത്തെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന റേറ്റിംഗുകൾ ലഭിച്ചു.  മാർച്ച് 4 ന് പെൻ‌സിൽ‌വാനിയയിൽ നിന്നുള്ള പ്രതിനിധി മൈക്ക് ഡോയ്ൽ‌ സ്പോൺ‌സർ‌ ചെയ്‌ത റോജേഴ്സിനെ ബഹുമാനിക്കുന്ന പ്രമേയം യു‌എസ് പ്രതിനിധി സഭ ഐകകണ്‌ഠ്യേന പാസാക്കി.  

2003 മാർച്ച് 1 ന് റോജേഴ്സിനായി ഒരു സ്വകാര്യ ശവസംസ്കാരം യൂണിറ്റി ചാപ്പലിൽ നടന്നു, അത് റോജേഴ്സിന്റെ പിതാവ് പുന ored സ്ഥാപിച്ചു, ലാട്രോബിലെ യൂണിറ്റി സെമിത്തേരിയിൽ. 80 ഓളം ബന്ധുക്കൾ, സഹപ്രവർത്തകർ, ഉറ്റസുഹൃത്തുക്കൾ എന്നിവർ ഈ സേവനത്തിൽ പങ്കെടുത്തു.  റോജേഴ്സ് ഫാമിലി ചർച്ചിന്റെ പാസ്റ്റർ, സ്ക്വിറൽ ഹില്ലിലെ ആറാമത്തെ പ്രെസ്ബൈറ്റീരിയൻ ചർച്ച്, റെവറന്റ് ജോൺ മക്കോൾ, ആദരാഞ്ജലി അർപ്പിച്ചു, വിരമിച്ച പ്രെസ്ബൈറ്റീരിയൻ മന്ത്രി റെവറന്റ് വില്യം ബാർക്കർ, മിസ്റ്റർ റോജേഴ്സിന്റെ ഉറ്റസുഹൃത്തും പ്ലാറ്റിപസിന്റെ ശബ്ദവും കാണിക്കുക &quot;,  റോജേഴ്സിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട ബൈബിൾ ഭാഗങ്ങൾ വായിക്കുക. റോജേഴ്സിനെ പെൻസിൽവേനിയയിലെ ലാട്രോബിലുള്ള യൂണിറ്റി സെമിത്തേരിയിൽ അമ്മയുടെ കുടുംബത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള ഒരു ശവകുടീരത്തിൽ സംസ്കരിച്ചു.  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.atlasobscura.com/places/the-grave-of-mr-rogers|title=The Grave of Mister Rogers|access-date=November 12, 2019|website=Atlas Obscura|language=en}}&lt;/ref&gt; 

2003 മെയ് 3 ന് പിറ്റ്സ്ബർഗിലെ ഹൈൻസ് ഹാളിൽ ഒരു പൊതു സ്മാരകം നടന്നു. ''പോസ്റ്റ് ഗസറ്റ്'' അനുസരിച്ച് 2,700 പേർ പങ്കെടുത്തു. വയലിനിസ്റ്റ് ഇറ്റ്സാക് പെർമാൻ, സെലിസ്റ്റ് [[യോ-യോ മാ]] (വീഡിയോ വഴി), ഓർഗാനിസ്റ്റ് അലൻ മോറിസൺ എന്നിവർ റോജേഴ്സിന്റെ ബഹുമാനാർത്ഥം അവതരിപ്പിച്ചു. ബാർക്കർ സേവനം ചുമതലപ്പെടുത്തി; പിറ്റ്സ്ബർഗ് മനുഷ്യസ്‌നേഹി എൽസി ഹിൽമാൻ, മുൻ ''ഗുഡ് മോർണിംഗ് അമേരിക്ക'' ഹോസ്റ്റ് ഡേവിഡ് ഹാർട്ട്മാൻ, ''ദി വെരി ഹംഗറി കാറ്റർപില്ലർ'' എഴുത്തുകാരൻ എറിക് കാർലെ, ''ആർതർ'' സ്രഷ്ടാവ് മാർക്ക് ബ്രൗൺ എന്നിവരും പങ്കെടുത്തു . ബിസിനസുകാരിയും മനുഷ്യസ്‌നേഹിയുമായ തെരേസ ഹീൻസ്, പിബിഎസ് പ്രസിഡന്റ് പാറ്റ് മിച്ചൽ, ദി പിറ്റ്സ്ബർഗ് പ്രോജക്ടിന്റെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഡയറക്ടർ സലീം ഗുബ്രിൽ എന്നിവർ പ്രസംഗിച്ചു.  തന്റെ വൈദ്യുത വീൽചെയർ വിശദീകരിക്കുന്നതിനായി 1981 ൽ പത്താം വയസ്സിൽ ''മിസ്റ്റർ റോജേഴ്സിന്റെ സമീപസ്ഥലത്ത്'' പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ജെഫ് എർലാൻജറും സംസാരിച്ചു.  സ്മാരകം പിറ്റ്സ്ബർഗ് ടെലിവിഷൻ സ്റ്റേഷനുകളിലും വെബ്‌സൈറ്റുകളിലും ദിവസം മുഴുവൻ പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തു.  

== ലെഗസി ==
{{Quote box
| width = 30em
| quote = When I was a boy and I would see scary things in the news, my mother would say to me, &quot;Look for the helpers. You will always find people who are helping.&quot; To this day, especially in times of &quot;disaster&quot;, I remember my mother's words and I am always comforted by realizing that there are still so many helpers—so many caring people in this world.&lt;br&gt; —Fred Rogers&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Rothman |first1=Lily |title=The Backstory: The Moving Mr. Rogers Clip Everyone Is Talking About |url=http://entertainment.time.com/2013/04/16/the-backstory-the-moving-mr-rogers-clip-everyone-is-talking-about/ |accessdate=November 11, 2019 |work=Time |date=April 16, 2013 |archive-date=2021-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416233956/https://entertainment.time.com/2013/04/16/the-backstory-the-moving-mr-rogers-clip-everyone-is-talking-about/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

{{break}}Whenever a great tragedy strikes—war, famine, mass shootings, or even an outbreak of populist rage—millions of people turn to Fred's messages about life. Then the web is filled with his words and images. With fascinating frequency, his written messages and video clips surge across the internet, reaching hundreds of thousands of people who, confronted with a tough issue or ominous development, open themselves to Rogers' messages of quiet contemplation, of simplicity, of active listening and the practice of human kindness.&lt;br&gt; —Rogers biographer Maxwell King&lt;ref&gt;King, p. 357.&lt;/ref&gt;
}} മാർക്ക് ബ്രൗൺ, മറ്റൊരു പിബിഎസ് കുട്ടികളുടെ ഷോ, സ്രഷ്ടാവ് ''ആർതർ'', റോജേഴ്സ് ഇരുവരും ഒരു സുഹൃത്ത് &quot;കുട്ടികൾക്കും കുടുംബാംഗങ്ങൾക്കും സഹായകമായ ടെലിവിഷൻ മീഡിയ ഉപയോഗിക്കാൻ എങ്ങനെ ഒരു ജന്മത്തിന്റെ റോൾ മോഡൽ&quot; കണക്കാക്കുന്നു.  ഘടനയെയും പ്രവചനാതീതതയെയും സംഗീതം, ഓപ്പറ, ഒറിജിനാലിറ്റി എന്നിവയുടെ ഉപയോഗത്തെയും സ്വാധീനിച്ചതായി റോജേഴ്സിനെ ''വണ്ടർ'' പെറ്റ്സിന്റെ സ്രഷ്ടാവായ ജോഷ് സെലിഗ് ബഹുമാനിക്കുന്നു . &lt;ref&gt;King, pp. 353–354.&lt;/ref&gt; 

കുട്ടികളുടെ ടെലിവിഷൻ ഷോയായ ''ബ്ലൂസ്'' ക്ലൂസിന്റെ സഹ-സ്രഷ്ടാവായ ഏഞ്ചല സാന്റോമെറോയെ വികസന മന ''psych'' ശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദം നേടാനും വിദ്യാഭ്യാസ ടെലിവിഷനിലേക്ക് പോകാനും റോജേഴ്സ് പ്രചോദനം നൽകി.  അവളും ''ബ്ലൂസ് ക്ലൂസിന്റെ'' മറ്റ് നിർമ്മാതാക്കളും കുട്ടികളുടെ വികസന, വിദ്യാഭ്യാസ ഗവേഷണങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുക, ഹോസ്റ്റ് ക്യാമറയോട് നേരിട്ട് സംസാരിക്കുക, വിശ്വസനീയമായ ഒരു ലോകത്തിലേക്ക് ''മാറുക'' തുടങ്ങിയ റോജേഴ്സിന്റെ പല സാങ്കേതിക വിദ്യകളും ഉപയോഗിച്ചു. &lt;ref&gt;King, p. 353.&lt;/ref&gt; 2006 ൽ, റോജേഴ്സിന്റെ മരണത്തിന് മൂന്ന് വർഷത്തിനുശേഷം, ''ബ്ലൂസ് ക്ലൂസിന്റെ'' നിർമ്മാണം അവസാനിച്ചതിന് ശേഷം, ഫ്രെഡ് റോജേഴ്സ് കമ്പനി സാന്റോമെറോയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു, റോജേഴ്സിന്റെ പാരമ്പര്യത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ഷോ സൃഷ്ടിക്കാൻ.  2012 ൽ, ''മിസ്റ്റർ റോജേഴ്സിന്റെ സമീപസ്ഥലത്തെ'' അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതും അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതുമായ ''ഡാനിയൽ ടൈഗറിന്റെ സമീപസ്ഥലം'' പി‌ബി‌എസിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചു.  

=== അവാർഡുകളും ബഹുമതികളും ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Year
! scope=&quot;col&quot; |Honor
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; |Notes
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; |Ref.
|-
|1975
|Ralph Lowell Award
|Given by the Corporation for Public Broadcasting in recognition of &quot;outstanding contributions and achievements to public television&quot;.
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cpb.org/aboutpb/awards/lowell/|title=Public Media Awards: Ralph Lowell Award|access-date=July 21, 2019|publisher=Corporation for Public Broadcasting|archive-date=2019-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190911003227/https://www.cpb.org/aboutpb/awards/lowell/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|1978
|Distinguished Alumnus Award
|Given by Pittsburgh Theological Seminary.
|&lt;ref name=&quot;honorary&quot;&gt;{{Cite web|url=http://digitalcollections.library.cmu.edu/awweb/awarchive?type=file&amp;item=578166|title=Mister Rogers' Neighborhood Program Notes: Honorary Degrees Awarded to Fred Rogers|access-date=July 14, 2019|last=Newell|first=David|last2=Hamilton|first2=Lisa Belcher|publisher=Family Communications, Inc.|location=Pittsburgh, Pennsylvania|archive-date=2020-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930061920/http://digitalcollections.library.cmu.edu/awweb/awarchive?type=file&amp;item=578166|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|1986
|CINE Golden Eagle Award
|Awarded for Rogers' educational special for children &quot;Let's Talk About Going to the Doctor.&quot;
|&lt;ref name=&quot;cine&quot;&gt;{{Cite web|url=https://cine.org/about-cine/distinguished-alumni/|title=Distinguished Alumni|access-date=April 12, 2020|website=CINE|publisher=CINE|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506014727/https://cine.org/about-cine/distinguished-alumni/|archive-date=May 6, 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
|1987
|CINE Golden Eagle Award
|Awarded for Rogers' educational special for children &quot;Mister Rogers Talks With Children About Saying Goodbye to Friends.&quot;
|
|-
|1987
|Honorary member, Phi Mu Alpha Sinfonia
|Fraternity for male musicians who have adopted music as a career.
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://winthrop.sinfonia.org/famous-sinfonians|title=Famous Sinfonians|access-date=July 28, 2019|publisher=Nu Kappa Fraternity|location=Rock Hill, South Carolina|archive-date=2019-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190316081806/http://winthrop.sinfonia.org/famous-sinfonians|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|1988
|Immaculata Medal
|Given by Immaculata College. It is the college's highest honor.
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=fUN9pIpjWGg|title=Mr. Fred Rogers Commencement Speech - Immaculata College 1988|access-date=April 11, 2020|date=May 15, 1988|website=YouTube|publisher=Immaculata University|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411105114/https://www.youtube.com/watch?v=fUN9pIpjWGg|archive-date=April 11, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.immaculata.edu/news/commencement-highlights/|title=Commencement Highlights|access-date=April 11, 2020|date=November 24, 2019|website=Immaculata University|publisher=Immaculata News|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411231532/https://www.immaculata.edu/news/commencement-highlights/|archive-date=April 11, 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
|1991
|Pittsburgh Penguins Celebrity Captain
|Part of the National Hockey League (NHL)'s 75th anniversary. Rogers was one of 12 celebrity captains to be selected for the 1992 Pro Set Platinum collection.
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://puckjunk.com/2016/03/21/mister-rogers-had-a-hockey-card/|title=Mister Rogers' Hockey Card|access-date=July 22, 2019|last=Sal|first=Barry|date=March 21, 2016|publisher=Puck Junk}}&lt;/ref&gt;
|-
|1992
|Comenius Medallion
|Given by Moravian College along with an honorary degree. It is the college's highest honor.
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mcall.com/news/mc-xpm-1992-05-31-2854156-story.html|title=From Cardigan to Graduate's Gown Mister Fred Rogers Speaks at Moravian Baccalaureate|access-date=April 11, 2020|last=Hay|first=Bryan|date=May 31, 1992|website=The Morning Call|publisher=The Morning Call|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411232741/https://www.mcall.com/news/mc-xpm-1992-05-31-2854156-story.html|archive-date=April 11, 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
|1992
|Peabody Award
|Awarded &quot;in recognition of 25&amp;nbsp;years of beautiful days in the neighborhood&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.peabodyawards.com/award-profile/personal-award-fred-rogers|title=Personal Award: Fred Rogers|access-date=July 21, 2019|publisher=Peabody Awards}}&lt;/ref&gt;
|
|- 
|1995
|National Patron, Delta Omicron
|Awarded by the international professional music fraternity, to musicians who have attained &quot;a national reputation in his or her field&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.delta-omicron.org/national/patrons.html|title=National Patrons &amp; Patronesses|access-date=July 21, 2019|publisher=Delta Omicron|archive-date=2008-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080317051706/http://www.delta-omicron.org/national/patrons.html|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Mr. Rogers Golden Anniversary|journal=The Wheel: Educational Journal of Delta Omicron|date=Spring 2018|volume=108|issue=1|page=28|url=https://www.delta-omicron.org/file/9/Spring%202018.pdf|accessdate=July 21, 2019|archive-date=2020-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919150442/https://www.delta-omicron.org/file/9/Spring%202018.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|1997
|Lifetime Achievement Emmy
|Awarded &quot;for giving generation upon generation of children confidence in themselves, for being their friend, for telling them again and again and again that they are special and that they have worth.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Upm9LnuCBUM|title=Fred Rogers Acceptance Speech - 1997|access-date=April 11, 2020|date=May 21, 1997|website=YouTube|publisher=The Emmy Awards|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411235959/https://www.youtube.com/watch?v=Upm9LnuCBUM|archive-date=April 11, 2020}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|1997
|Television Critics Association Career Achievement
|Awarded for Rogers' &quot;longevity and influence.&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tvcritics.org/tca-awards/|title=TCA Awards|access-date=April 12, 2020|website=Television Critics Association|publisher=Television Critics Association|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412044744/https://tvcritics.org/tca-awards/|archive-date=April 12, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sfgate.com/style/article/Bastard-Out-of-Carolina-also-tops-TV-3108318.php|title='Bastard Out of Carolina' also tops TV award-winners|access-date=April 12, 2020|last=Goodman|first=Tim|date=July 21, 1997|website=SFGate|publisher=Hearst Communications|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412050304/https://www.sfgate.com/style/article/Bastard-Out-of-Carolina-also-tops-TV-3108318.php|archive-date=April 12, 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
|1998
|Hollywood Walk of Fame star
|Located at 6600 Hollywood Blvd.
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://walkoffame.com/fred-mister-rogers/|title=Fred Mister Rogers|access-date=April 12, 2020|website=Hollywood Walk of Fame|publisher=Hollywood Chamber of Commerce|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412043532/https://walkoffame.com/fred-mister-rogers/|archive-date=April 12, 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
|1999
|Television Hall of Fame inductee
|Jeff Erlanger appeared during ceremony as a surprise guest.
|
|-
|2002
|[[പ്രസിഡൻഷ്യൽ മെഡൽ ഓഫ് ഫ്രീഡം|Presidential Medal of Freedom]]
|The highest American civilian honor; awarded by President [[ജോർജ്ജ് ഡബ്ല്യു. ബുഷ്|George W. Bush]].
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.senate.gov/pagelayout/reference/two_column_table/Presidential_Medal_of_Freedom_Recipients.htm|title=Presidential Medal of Freedom Recipients|access-date=July 22, 2019|publisher=United States Senate}}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;
|-
|2002
|Common Wealth Award
|Given by PNC Financial Services, &quot;celebrating the best of human achievement&quot;.
|
|-
|2003
|[[അന്താരാഷ്ട്ര ജ്യോതിശാസ്ത്ര സംഘടന|International Astronomical Union]] asteroid designation
|Asteroid 26858 Misterrogers named in Rogers' honor, discovered by Eleanor Helin in 1993.
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=26858|title=(26858) Misterrogers = 1952 SU = 1993 FR = 2000 EK107|access-date=July 22, 2019|website=IAU Minor Planet Center|publisher=International Astronomical Union}}&lt;/ref&gt;
|-
|2006
|Television Hall of Fame inductee
|Awarded by the Online Film &amp; Television Association. In 2010, ''Mister Rogers' Neighborhood'' was inducted into the Hall of Fame.
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.oftaawards.com/tv-hall-of-fame/television-hall-of-fame-actors/|title=Television Hall of Fame: Actors|access-date=April 12, 2020|website=Online Film &amp; Television Association|publisher=Online Film &amp; Television Association|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412055717/http://www.oftaawards.com/tv-hall-of-fame/television-hall-of-fame-actors/|archive-date=April 12, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.oftaawards.com/tv-hall-of-fame/television-hall-of-fame-productions/|title=Television Hall of Fame: Productions|access-date=April 12, 2020|website=Online Film &amp; Television Association|publisher=Online Film &amp; Television Association|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412060241/http://www.oftaawards.com/tv-hall-of-fame/television-hall-of-fame-productions/|archive-date=April 12, 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
|2008
|&quot;Sweater Day&quot;
|Tribute to Rogers on what would have been his 80th birthday (March 20), by FCI. People all over the world were encouraged to wear a sweater honoring Rogers' legacy and the final event in a six-day celebration in Pittsburgh.
|
|-
|2015
|&quot;Sweater drive&quot;
|Rogers honored by the Altoona Curve, a Double-A affiliate of the Pittsburgh Pirates. The team wore commemorative jerseys that featured a printed facsimile of Rogers' cardigan and tie ensemble, and then were auctioned off, with the proceeds going to the local PBS station, WPSU-TV.
|
|-
|2018
|Stamp issued by the U.S. Postal Service
|Dedicated on March 23 at WQED.
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://about.usps.com/news/national-releases/2018/pr18_022.htm|title=Mister Rogers Forever Stamp dedicated today|access-date=July 24, 2019|date=March 23, 2018|publisher=United States Postal Service}}&lt;/ref&gt;
|- 
|2018
|[[ഗൂഗിൾ ഡൂഡിൽ|Google Doodle]]
|In honor of the 51st anniversary of the premiere of ''Mister Rogers' Neighborhood'' (September 21). Created in collaboration with Fred Rogers Productions, The Fred Rogers Center, and BixPix Entertainment.
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.google.com/doodles/celebrating-mister-rogers|title=Celebrating Mister Rogers|access-date=July 24, 2019|date=September 21, 2018|website=Google.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|2019
|Unforgettable Nonfiction Subject of 2018
|Awarded by Cinema Eye Honors for being a &quot;notable and significant nonfiction film subject&quot; in ''Won't You Be My Neighbor?''
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cinemaeyehonors.com/press/2019-first-honors-announcements/|title=Here are the First Honors Announcements for 2019|access-date=April 12, 2020|date=October 25, 2018|website=Cinema Eye Honors|publisher=Cinema Eye Honors|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412011512/https://cinemaeyehonors.com/press/2019-first-honors-announcements/|archive-date=April 12, 2020}}&lt;/ref&gt;
|}

== ഇതും കാണുക ==

* ''നിങ്ങൾ എന്റെ അയൽവാസിയാകില്ലേ?'', 2018 ഡോക്യുമെന്ററി 
* 2019 ലെ ജീവചരിത്ര നാടക സിനിമയായ ''അയൽപക്കത്തെ മനോഹരമായ ദിവസം'' 
* സസ്യാഹാരികളുടെ പട്ടിക 

== കുറിപ്പുകൾ ==
{{Reflist|group=note}}

== പരാമർശങ്ങൾ ==

== കൃതികൾ ഉദ്ധരിച്ചു ==

* ഗ്രോസ്, ടെറി (1984). [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=1178498 &quot;ടെറി ഗ്രോസ് ആൻഡ് ഫ്രെഡ് റോജേഴ്സ്&quot;.] ''ശുദ്ധവായു'' . എൻപിആർ. 
* കിംഗ്, മാക്സ്വെൽ (2018). [https://books.google.com/books?id=aNdQDwAAQBAJ&amp;lpg=PP1&amp;pg=PT269#v=onepage&amp;q&amp;f=false ''ദി ഗുഡ് അയൽക്കാരൻ: ഫ്രെഡ് റോജേഴ്സിന്റെ ജീവിതവും പ്രവർത്തനവും'' .] അബ്രാംസ് പ്രസ്സ്. {{ISBN|978-1-68335-349-2}} [[ISBN (identifier)|ISBN]] &amp;nbsp; [[Special:BookSources/978-1-68335-349-2|978-1-68335-349-2]] . 
* ടിക്ക്, ജോൺ (2012). ''പിറ്റ്സ്ബർഗ് ഫിലിം ഹിസ്റ്ററി: സ്റ്റീൽ സിറ്റിയിൽ സജ്ജമാക്കി'' . ചാൾസ്റ്റൺ, നോർത്ത് കരോലിന: ദി ഹിസ്റ്ററി പ്രസ്സ്. {{ISBN|978-1-60949-709-5}} [[ISBN (identifier)|ISBN]] &amp;nbsp; [[Special:BookSources/978-1-60949-709-5|978-1-60949-709-5]] . 

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==

* {{IMDb name|0736872}}   
* {{Find a Grave|7216800}}   
* [http://pbskids.org/rogers/ പി‌ബി‌എസ് കുട്ടികൾ: Site ദ്യോഗിക സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161016030053/http://pbskids.org/rogers/ |date=2016-10-16 }} 
* [http://www.fredrogerscenter.org/ ഫ്രെഡ് എം. റോജേഴ്സ് സെന്റർ] 
* [http://www.fci.org/ ഫ്രെഡ് റോജേഴ്സ് കമ്പനി] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170531180611/http://fci.org/ |date=2017-05-31 }} (മുമ്പ് ഫാമിലി കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻസ് എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു) 
* Fred Rogers   
* &quot;It's a Beautiful 50th Birthday for 'Mister Rogers' Neighborhood'ഒരു മനോഹരമായ 50 ജന്മദിനം&quot;. ശുദ്ധവായു . NPR . ഫെബ്രുവരി 19, 2018.  ഫ്രെഡ് റോജേഴ്സുമായുള്ള 1984 അഭിമുഖം. 
* [https://sites.google.com/site/pittsburghmusichistory/pittsburgh-music-story/pop/fred-rogers മിസ്റ്റർ റോജേഴ്സിന്റെ സംഗീതം - പിറ്റ്സ്ബർഗ് സംഗീത ചരിത്രം] 
* [http://voicechasers.com/database/showactor.php?actorid=6391 വോയ്‌സ് ചേസേഴ്‌സിലെ ഫ്രെഡ് റോജേഴ്‌സ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181120070946/http://voicechasers.com/database/showactor.php?actorid=6391 |date=2018-11-20 }} 
* Appearances   
[[വർഗ്ഗം:പ്രസിഡൻഷ്യൽ മെഡൽ ഓഫ് ഫ്രീഡം റെസിപിയൻറ്]]
[[വർഗ്ഗം:2003-ൽ മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1928-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>medsnquv7yi009al6fav6mc6az5mp6j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പ്രോട്ടോസുവോളജി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513403</id>
    <revision>
      <id>4619654</id>
      <parentid>4544141</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T18:04:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4922" sha1="p63xwk09ban7tnfiibvlm9rd4gx959i" xml:space="preserve">{{Needs Image}}
[[Protista taxonomy|പ്രോട്ടിസ്റ്റ]] വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്ന പ്രോട്ടോസോവ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ജീവികളെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനമാണ് '''പ്രോട്ടോസുവോളജി'''.

1947 ൽ  '''സൊസൈറ്റി ഓഫ് പ്രോട്ടോസുവോളജിസ്റ്റ്സ്''' രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. 2005 ൽ ഇത് '''ഇന്റർനാഷണൽ സൊസൈറ്റി ഓഫ് പ്രൊട്ടിസ്റ്റോളജിസ്റ്റ്''' എന്ന് പുനർനാമകരണം കെട്ടപ്പെട്ടു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://protozoa.uga.edu/artman/publish/article_37.shtml|title=New President's Address|access-date=2015-05-01|website=protozoa.uga.edu|archive-date=2016-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20160729160637/http://protozoa.uga.edu/artman/publish/article_37.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; എന്നിരുന്നാലും, ഈ പദം ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുന്നു (ഉദാ. പോളിഷ് ജേണൽ ''ആക്റ്റ പ്രോട്ടോസൂലോഗിക്ക''). 

ഉദാഹരണം: - അമീബയെയും പ്ലാസ്മോഡിയത്തെയും കുറിച്ചുള്ള പഠനം ഈ ശാഖ ചെയ്യുന്നു. 

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==
* [https://web.archive.org/web/20090803094034/http://www.uga.edu/~protozoa/ സൊസൈറ്റി ഓഫ് പ്രോട്ടോസോളജിസ്റ്റുകൾ] 
* കോർലിസ്, JO (1978). പഴയകാല അമ്പത്തിനാല് മഹത്തായ മൈക്രോസ്കോപ്പിസ്റ്റുകൾക്ക് ഒരു സല്യൂട്ട്: പ്രോട്ടോസോളജിയുടെ ചരിത്രത്തിലേക്കുള്ള ഒരു ചിത്രപരമായ അടിക്കുറിപ്പ്. ഭാഗം I. ''അമേരിക്കൻ മൈക്രോസ്കോപ്പിക്കൽ സൊസൈറ്റിയുടെ ഇടപാടുകൾ'', 97: 419-458, [https://www.jstor.org/stable/3226162] . 
* കോർലിസ്, JO (1979). പഴയകാല അമ്പത്തിനാല് മഹത്തായ മൈക്രോസ്കോപ്പിസ്റ്റുകൾക്ക് ഒരു സല്യൂട്ട്: പ്രോട്ടോസോളജിയുടെ ചരിത്രത്തിലേക്കുള്ള ഒരു ചിത്രപരമായ അടിക്കുറിപ്പ്. ഭാഗം II. ''അമേരിക്കൻ മൈക്രോസ്കോപ്പിക്കൽ സൊസൈറ്റിയുടെ ഇടപാടുകൾ'', 98: 26-58, [https://www.jstor.org/stable/3225939] . 
* കോർലിസ്, JO (1997). പ്രോട്ടോസോളജി ചരിത്രത്തിലെ ചില പ്രധാന വാർഷികങ്ങൾ. ''റവ.'' ''സൊ.'' ''മെക്സ്.'' ''ഹിസ്റ്റ്.'' ''നാറ്റ്.'' 47: 5-17, [http://repositorio.fciencias.unam.mx:8080/jspui/bitstream/11154/143433/1/47VImportantAnniversaries.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211026062923/http://repositorio.fciencias.unam.mx:8080/jspui/bitstream/11154/143433/1/47VImportantAnniversaries.pdf |date=2021-10-26 }} . 
* വിക്കർമാൻ, കെ., സ്ലീ, എം., ലീഡ്‌ബെറ്റർ, ബി., &amp; മൿക്രീഡി, എസ്. (2000). ബ്രിട്ടനിലെ പ്രോട്ടോസോളജി ഒരു നൂറ്റാണ്ട്. ലണ്ടനിലെ സൊസൈറ്റി ഓഫ് പ്രോട്ടോസോളജിസ്റ്റുകളുടെ ബ്രിട്ടീഷ് വിഭാഗം [https://books.google.com/books?id=g1wgAQAAIAAJ] . 
* വുൾഫ്, എം., &amp; ഹ aus സ്മാൻ, കെ. (2001). സയൻസ് തിയറിയുടെ വീക്ഷണകോണിൽ നിന്നുള്ള പ്രോട്ടോസോളജി: ചരിത്രവും ജീവശാസ്ത്രപരമായ അച്ചടക്കത്തിന്റെ ആശയവും. ''ലിൻസർ ബയോൾ.'' ''ബീറ്റർ.'' 33: 461-488, [http://www.igb-berlin.de/IGB-Publikationen/Wolf_2001_j_LBB.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160811160917/http://www.igb-berlin.de/IGB-Publikationen/Wolf_2001_j_LBB.pdf |date=2016-08-11 }} . 

== പരാമർശങ്ങൾ ==
&lt;references /&gt;
[[വർഗ്ഗം:പ്രോട്ടിസ്റ്റകൾ]]</text>
      <sha1>p63xwk09ban7tnfiibvlm9rd4gx959i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ബെല്ല അഗോസോ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>524933</id>
    <revision>
      <id>4619697</id>
      <parentid>4097445</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T22:57:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7097" sha1="g0z1ns0e4bu35a2iy4i7iqwp0r1haql" xml:space="preserve">{{prettyurl|Bella Agossou}}
{{Infobox person
| name               = ബെല്ല അഗോസോ &lt;br&gt;بيلا أجوسو
| other_names        = 
| image              = Bella Agossou, XIII Premis Gaudí (2021).jpg
| background         = 
| image_size         = 
| alt                = 
| caption            = 
| birth_date         = 1981
| birth_name         = 
| birth_place        = [[സവാലോ]], [[ബെനിൻ]]
| death_date         = 
| death_place        = 
| death_cause        = 
| resting_place      = 
| resting_place_coordinates = &lt;!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --&gt;
| nationality        = [[Beninese|ബെനിനീസ്]]
| education          = 
| years_active       = 2002–present
| party              = 
| spouse             = 
| children           = 
| awards             = 
| website            = 
| footnotes          = 
| occupation         = നടി
}}
[[സ്പാനിഷ്]] സിനിമയിലെ ഒരു ബെനിനീസ് നടിയാണ് '''ബെല്ല അഗോസോ''' (അറബിക്: بيلا born; ജനനം 1981).&lt;ref name= ago&gt;{{cite web | url=https://www.e-talenta.eu/members/profile/bella-agossou | title=Bella Agossou Actress | publisher=e-TALENTA | accessdate=26 September 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.ruthfranco.com/en/bella-agossou/ | title=Bella Agossou career | publisher=ruthfranco | accessdate=26 September 2020}}&lt;/ref&gt;
== കരിയർ ==
അഗോസോ ബെനിനിൽ അവർ തന്നെ സൃഷ്‌ടിച്ച് വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത &quot;സോനാങ്‌നോൺ&quot; എന്ന കമ്പനിയിൽ ഒരു നാടക നടിയായി ഔദ്യോഗിക ജീവിതം ആരംഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, കമ്പനി സൃഷ്ടിച്ച് 4 വർഷത്തിന് ശേഷം 2002-ൽ അവർ സ്പെയിനിലേക്ക് മാറി.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.mediaset.es/12meses/campanas/refugiadosenetiopia/bella-agossou-actriz-adu-inmigracion_18_2890395280.html| title=Bella Agossou: &quot;En África se dan ideas muy falsas de lo que es la vida en Europa&quot; | publisher=mediaset | accessdate=26 September 2020}}&lt;/ref&gt;ഒരു നടിയെന്ന നിലയിൽ കരിയർ തുടരാൻ കറ്റാലൻ, സ്പാനിഷ് എന്നീ ഭാഷകൾ അവർ പഠിച്ചു. പേപ്പറുകൾ ഇല്ലാത്തതിനാൽ അനധികൃത കുടിയേറ്റക്കാരിയെന്ന നിലയിൽ പോലീസ് ആഗ്രഹിച്ച ഒരു സ്ത്രീയുടെ പ്രധാന വേഷത്തിൽ അൻ ക്വെന്റോ ഡി നവിദാദ് (ക്രിസ്മസ് ടെയിൽ) എന്ന സിനിമയിൽ അവർ അഭിനയിച്ചു.&lt;ref name= ago /&gt;

പിന്നീട് ലോസ് ന്യൂസ്ട്രോസ്, മൊറാനെറ്റ, എ ക്യൂന്റോ ഓഫ് നദാൽ, പാൽമെറസ് എൻ ലാ നീവ് എന്നിവയുൾപ്പെടെ നിരവധി ആഫ്രിക്കൻ, അന്തർദ്ദേശീയ ചിത്രങ്ങളിൽ നിരൂപക പ്രശംസ നേടി. 13 ജൂലൈ 2017 ന് അഗോസോ മാധ്യമങ്ങൾക്ക് വേണ്ടി &quot;NOK&quot; എന്ന ഒരു ഷോപ്പ് അവതരിപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.africatopsuccess.com/bella-agossou-lactrice-beninoise-qui-fait-des-etincelles-en-espagne/ | title=Bella Agossou: l’actrice béninoise qui fait des étincelles en Espagne | publisher=africatopsuccess | accessdate=26 September 2020 | archive-date=2020-10-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201009031540/https://www.africatopsuccess.com/bella-agossou-lactrice-beninoise-qui-fait-des-etincelles-en-espagne/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
==ഫിലിമോഗ്രാഫി==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Year !! Film !! Roles !! Notes !! Ref.
|-
| 2008 || ''എൽ കോർ ഡി ലാ സിയാറ്റാറ്റ്'' ||  ||  || 
|-
| 2009 || ''എ ക്യൂന്റോ ഓഫ് നദാൽ'' || മരിയ|| Home movie || 
|-
| 2010 || ''ജോഹാൻ പ്രൈമറോ'' || ഡോറിസ്||  || 
|-
| 2010 || ''കാറ്റലൂന്യ über അല്ലെസ്!'' ||  ||  || 
|-
| 2011 || ''അലക്രാന'' || ട്രഡക്റ്റോറ എംബജഡ || ലഘുപരമ്പര || 
|-
| 2011 || ''കാറ്റലൂന്യ über അല്ലെസ്!'' || ഡോണ കോബ്രഡോർ ||  || 
|-
| 2012 || ''ടെംഗോ ഗണാസ് ഡി ടി'' || ബോക്‌സെഡോറ ||  || 
|-
| 2013 || ''കുബാല, മൊറേനോ ഐ മഞ്ചോൻ'' ||  ||  || 
|-
| 2013 || ''അൺ ക്യൂന്റോ ഡി നവിഡാഡ്'' ||  || Home movie || 
|-
| 2013 || ''ബോൺ'' ||  ||  || 
|-
| 2014 || ''പാൽമെറസ് എൻ ലാ നീവ്'' || ഓബ||  || 
|-
| 2014 || ''ലോസ് ന്യൂസ്ട്രോസ്'' ||  ||  || 
|-
| 2015 || ''കുബാല, മൊറേനോ ഐ മഞ്ചോൻ'' || Rut || TV series || 
|-
| 2016 || ''ദി റെഡ് പാന്റ്സ്'' ||  ||  || 
|-
| 2017 || ''എൽ ക്വാഡെർനോ ഡി സാറ'' || മസിറ||  || 
|-
| 2019 || ''മാനുവൽ ഡി സൂപ്പർവൈവാൻസിയ'' || Self || TV ഡോക്യുമെന്ററി|| 
|-
| 2020 || ''കരോണ്ടെ'' ||  || TV series || 
|-
| 2020 || ''ബ്ലാക്ക് ബീച്ച്'' || ബെബെ||  || 
|-
| 2020 || ''അഡു'' || സഫി||  || &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://matinlibre.com/2020/02/12/dynamisme-de-lactrice-bella-agossou-en-espagne-le-film-adu-en-exclusivite-au-benin/ | title=Dynamisme De L’actrice Bella Agossou En Espagne: Le Film ‘’Adu’’ En Exclusivité Au Bénin | publisher=matinlibre | accessdate=26 September 2020 | archive-date=2020-10-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201009013047/https://matinlibre.com/2020/02/12/dynamisme-de-lactrice-bella-agossou-en-espagne-le-film-adu-en-exclusivite-au-benin/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2020 || ''ലിറ്റിൽ ബേർഡ്സ്'' || ഫിഫി|| TV series || 
|}

==അവലംബം==
{{reflist}}

==പുറംകണ്ണികൾ==
* {{IMDb title|nm3452541}}
* [https://ecranbenin.net/quand-bella-agossou-revele-le-benin-outre-mer/ Quand Bella Agossou révèle le Bénin Outre-mer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220925135746/https://ecranbenin.net/quand-bella-agossou-revele-le-benin-outre-mer/ |date=2022-09-25 }}

{{authority control}}

[[വർഗ്ഗം:1981-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ബെനിനീസ് നടിമാർ]]</text>
      <sha1>g0z1ns0e4bu35a2iy4i7iqwp0r1haql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മംഗോളിയയുടെ സംസ്കാരം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>527650</id>
    <revision>
      <id>4619707</id>
      <parentid>4102021</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T01:27:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39624" sha1="kd1hvahcf3dk37fbnglma9t75pb1ctb" xml:space="preserve">
[[പ്രമാണം:Zespół_klasztoru_Gandan_(26).jpg|ലഘുചിത്രം| ഒൻപതാമത് ജെബ്ത്സുന്ദമ്പ ഖുതുഗ്ടു - ഖൽഖ മംഗോളിയയിലെ ഗെലൂഗ് വംശത്തിന്റെ ആത്മീയ നേതാവ്. ഗാൻഡന്റേഗ്ചിൻലെൻ മൊണാസ്ട്രി, ഉലാൻ ബാറ്റർ, മംഗോളിയ.]]
[[മംഗോളിയർ|മംഗോളിയയിലെ]] [[നാടോടികൾ|നാടോടികളായവരുടെ]]  ജീവിതരീതി '''മംഗോളിയയുടെ സംസ്കാരത്തെ''' വളരെയധികം സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ട്.

== മെറ്റീരിയൽ പാരമ്പര്യം ==

=== വസ്ത്രരീതി ===
[[പ്രമാണം:Üzemchin_Mongols.jpg|ലഘുചിത്രം| Emzemchin മംഗോളിയൻ]]
സാമ്രാജ്യത്വത്തിന്റെ നാളുകൾ മുതൽ മംഗോളിയൻ വസ്ത്രധാരണം വളരെ കുറച്ചുമാത്രമേ മാറിയിട്ടുള്ളൂ, കാരണം ഇത് [[സ്റ്റെപ്|സ്റ്റെപ്പിലെ]] ജീവിത സാഹചര്യങ്ങളോടും ഇടയ നാടോടികളുടെ ദൈനംദിന പ്രവർത്തനങ്ങളോടും നന്നായി പൊരുത്തപ്പെടുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ആധുനിക മംഗോളിയൻ വസ്ത്രധാരണത്തെ ചരിത്രപരമായ വസ്ത്രധാരണത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കുന്ന ശൈലികളിൽ ചില മാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. പ്രവൃത്തി ദിവസങ്ങളിലും പ്രത്യേക ദിവസങ്ങളിലും ധരിക്കുന്ന മംഗോളിയൻ പരമ്പരാഗത വസ്ത്രമാണ് ഡീൽ അഥവാ കഫ്താൻ. സ്ലീവ് ഉപയോഗിച്ച് ഒരു കഷണത്തിൽ മുറിച്ച നീളമുള്ള അയഞ്ഞ ഗൗൺ ആണ് ഇത്; ഇതിന് ഉയർന്ന കോളർ ഉണ്ട്, മുൻവശത്ത് വ്യാപകമായി ഓവർലാപ്പ് ചെയ്യുന്നു. ഡീൽ ഒരു സാഷ് ഉപയോഗിച്ച്കെട്ടുന്നു. മംഗോളിയൻ ഡീലുകൾ എല്ലായ്പ്പോഴും ധരിക്കുന്നയാളുടെ വലതുവശത്ത് അടയ്ക്കുകയും പരമ്പരാഗതമായി അഞ്ച് ഫാസ്റ്റണിംഗുകൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ആധുനിക ഡീലുകൾ‌ പലപ്പോഴും അലങ്കാരമായി കട്ട് ഓവർ‌ഫ്ലാപ്പുകൾ‌, ചെറിയ റൗണ്ട് നെക്ക്‌ലൈനുകൾ‌, ചിലപ്പോൾ ഒരു മന്ദാരിൻ‌ കോളർ‌ എന്നിവ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു

മംഗോളിയയിൽ‌ താമസിക്കുന്ന ഓരോ വംശീയ വിഭാഗത്തിനും അതിന്റേതായ ഡീൽ‌ ഡിസൈൻ‌ കട്ട്, കളർ‌, ട്രിമ്മിംഗ് എന്നിവയാൽ‌ വേർ‌തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. വിപ്ലവത്തിനുമുമ്പ് [[മംഗോളിയ|മംഗോളിയയിലെ]] എല്ലാ സാമൂഹ്യ വിഭാഗങ്ങൾക്കും അവരുടേതായ വസ്ത്രധാരണരീതി ഉണ്ടായിരുന്നു. കന്നുകാലി വളർത്തുന്നവർ പ്ലെയിൻ ഡീലുകൾ ധരിച്ചിരുന്നു, അത് വേനൽക്കാലത്തും ശൈത്യകാലത്തും സേവിച്ചു. പുരോഹിതന്മാർ, കേപ് അല്ലെങ്കിൽ മഞ്ഞ ദെഎല്സ് ധരിച്ചിരുന്നത് ഖിമ്ജ് അത് മേൽ എറിഞ്ഞു. മതേതര [[ഫ്യൂഡലിസം|ഫ്യൂഡൽ]] പ്രഭുക്കൾ സ്മാർട്ട് തൊപ്പികളും സിൽക്ക് അരക്കെട്ടും ധരിക്കുന്നു. &lt;ref&gt;[http://www.asia-planet.net/mongolia/culture.htm Asia-planet.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101026022310/http://asia-planet.net/mongolia/culture.htm|date=2010-10-26}} Mongolia information&lt;/ref&gt;

=== ഗെയിമുകൾ ===
[[ചെസ്സ്]], ചെക്കറുകൾ എന്നിവയാണ് ജനപ്രിയ ബോർഡ് ഗെയിമുകൾ. ചെസ്സ് കണക്കുകൾ ''നൊയൊന്'' (മാന്യമായ = രാജാവ്), ''ബെര്സ്'' ആകുന്നു (സി.പി.. ''ബാറുകൾ'' &quot;ടൈഗർ&quot; = രാജ്ഞി), ''തെമെഎ'' (ഒട്ടകം = ബിഷപ്പ്), ''മോറി'' (കുതിര = നൈറ്റ്), ''തെരെഗ്'' (വണ്ടി = കോട്ടയിൽ), ''ഖു̈ഉ̈'' (കുട്ടി = കാലാൾ) . 'മംഗോളിയൻ ചെസ്', 'ഡൗർ ചെസ്' എന്നിങ്ങനെ വ്യത്യസ്ത പതിപ്പുകളുണ്ടെങ്കിലും [[ചെസ്സ്|യൂറോപ്യൻ ചെസ്സിലെ]] പോലെ തന്നെയാണ് ഇന്ന് ഉപയോഗിക്കുന്ന നിയമങ്ങൾ.

ഡൊമിനോകൾ വ്യാപകമായി കളിക്കുന്നു. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ തദ്ദേശീയ കാർഡ് ഗെയിമുകൾ നിലവിലുണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും അവ ഇപ്പോൾ നഷ്ടപ്പെട്ടു. കളിക്കുന്ന ജനപ്രിയ കാർഡ് ഗെയിമുകളിലൊന്നാണ് മുഷിഗ് .

ചെമ്മരിയാട് അന്ക്ലെബൊനെസ്, അല്ലെങ്കിൽ ശഗൈ, ഗെയിമുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു പകിട അല്ലെങ്കിൽ ടോക്കൺ . റോക്ക്, പേപ്പർ, കത്രിക, മോറ പോലുള്ള ഗെയിമുകളും കളിക്കുന്നു. &lt;ref&gt;Slawoj Szynkiewicz, ''Sport und Spiele'', in Walther Heissig (editor), ''Die Mongolen'' (exhibition catalogue), Innsbruck 1989, p. 205ff&lt;/ref&gt; വുഡ് കെട്ടുകളും  ഏടാകൂടങ്ങളൂം, പ്രശ്നോത്തരികളും പരമ്പരാഗതമായി ജനപ്രിയമാണ്.

മംഗോളിയൻ കുട്ടികൾ കേളിംഗിന് സമാനമായ ശീതീകരിച്ച നദികളിൽ ഐസ് ഗെയിം കളിച്ചതായി അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. &lt;ref&gt;Jack Weatherford, ''Genghis Khan and the Making of the Modern World'' (New York: Three Rivers Press, 2004),22.&lt;/ref&gt;

=== പാചകരീതി ===
[[പ്രമാണം:MongolianStew01.JPG|ലഘുചിത്രം|230x230ബിന്ദു| മംഗോളിയൻ ഇറച്ചി പായസമായ ഖോർഖോഗ് അതിഥികൾക്ക് പ്രത്യേക ഭക്ഷണമായി നൽകി.]]
മംഗോളിയൻ പാചകരീതി പ്രാഥമികമായി [[ഇറച്ചി|മാംസവും]] സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളും അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്, ചില പ്രാദേശിക വ്യതിയാനങ്ങൾ. ഏറ്റവും സാധാരണമായ മാംസം മട്ടൺ ആണ്, മരുഭൂമിയിൽ തെക്ക് [[ഒട്ടകം|ഒട്ടക]] മാംസവും, വടക്കൻ പർവതങ്ങളിൽ [[മാട്ടിറച്ചി|ഗോമാംസം]] ( യാക്ക് ഉൾപ്പെടെ). പാൽ പെണ്കുതിര പാലിൽ (നിന്ന് വരുത്തുമ്പോൾ ഐരഗ് നിന്നും,) [[പശു|കന്നുകാലി]], യക്സ്, ഒപ്പം [[ഒട്ടകം|ഒട്ടകങ്ങളെയും]] (ഉദാ ച്ലൊത്തെദ് ക്രീം ). ജനപ്രിയ വിഭവങ്ങളിൽ ബുസ് (ഒരുതരം ഇറച്ചി ), ഖുഷുർ (ഒരു ഇറച്ചി പേസ്ട്രി), ഖോർഖോഗ് (ഒരു ഇറച്ചി പായസം, സാധാരണയായി അതിഥികൾക്ക് പ്രത്യേക ഭക്ഷണം), ബൂർട്ട്‌സോഗ് (ഒരു മധുരമുള്ള ബിസ്‌ക്കറ്റ്) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.

=== സാംസ്കാരിക കരകൗശല വിവാദം ===
2012 മെയ് 20 ന്, ടാർബൊസോറസ് ബാറ്ററിന്റെ അപൂർവ അസ്ഥികൂടം, [[ടർബോസോറസ്|ടൈറനോസോറസ് ബാറ്റാർ]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു, വെളിപ്പെടുത്താത്ത വാങ്ങുന്നയാൾക്ക് 1,052,500 ഡോളറിന് അമേരിക്കയിലെ [[ന്യൂയോർക്ക് നഗരം|ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിൽ]] നടന്ന ഒരു ലേലത്തിൽ വിറ്റു, മംഗോളിയൻ പ്രസിഡന്റ് എൽബെഗ്ഡോർജ് സാഖിയയുടെ വിൽപ്പന തടയാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടും. . [[ജീവാശ്മം|ഫോസിലുകളുടെയും]] സാംസ്കാരിക അവശിഷ്ടങ്ങളുടെയും നിയന്ത്രണം നിലനിർത്തുന്നതിൽ മംഗോളിയൻ ഗവൺമെന്റിന് ആശങ്കയുണ്ട്, അതേസമയം അത്തരം വസ്തുക്കൾ സ്വകാര്യ ശേഖരങ്ങളിൽ അപ്രത്യക്ഷമാകുമെന്ന് ശാസ്ത്രജ്ഞർ ആശങ്കപ്പെടുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cnn.com/2012/05/21/us/dino-auction-dispute/index.html?iref=allsearch|title=Mongolia tries to stop sale of rare dinosaur fossil|access-date=2012-05-22|last=Michael Pearson|date=2012-05-21|publisher=© 2012 Cable News Network. Turner Broadcasting System, Inc. All Rights Reserved}}&lt;/ref&gt; മംഗോളിയയിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച ടൈറനോസോറസ് ബാറ്റാർ അസ്ഥികൂടങ്ങൾ കൊള്ളയടിച്ച് വിൽപ്പനയ്ക്കായി അമേരിക്കയിലേക്ക് കടത്തിയതിന് 2012 ഡിസംബറിൽ ന്യൂയോർക്ക് കോടതിയിൽ ഒരു കള്ളക്കടത്തുകാരനെ ശിക്ഷിച്ചിരുന്നു.  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://money.cnn.com/2012/12/27/news/dinosaur-smuggler/index.html?iid=HP_LN|title=Dinosaur smuggler faces 17 years in prison|access-date=2012-12-27|last=Emily Jane Fox|date=December 27, 2012|publisher=© 2012 Cable News Network. A Time Warner Company. All Rights Reserved|archive-date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809161623/http://money.cnn.com/2012/12/27/news/dinosaur-smuggler/index.html?iid=HP_LN|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
[[പ്രമാണം:Mongolia_Ger.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|150x150ബിന്ദു| മംഗോളിയൻ ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിലെ യർട്ടുകൾ]]

=== Yurts (ger) ===
മംഗോളിയൻ ദേശീയ സ്വത്വത്തിന്റെ ഭാഗമാണ് ജെർ ( യർട്ട് ). ''മംഗോളിയരുടെ സീക്രട്ട് ഹിസ്റ്ററി'' [[ജെങ്കിസ് ഖാൻ|ജംഗിസ് ഖാനെ]] ഗെർസ് എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന കൂടാരങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്ന എല്ലാവരുടെയും നേതാവായി പരാമർശിക്കുന്നു, ഇന്നും മംഗോളിയയിലെ ജനസംഖ്യയുടെ വലിയൊരു പങ്കും [[ഉലാൻബാതാർ|ഉലാൻബത്തറിൽ]] പോലും ജെറിലാണ് താമസിക്കുന്നത്. ''ജെർ എന്നതിന്റെ അർത്ഥം വീട് എന്നാണ്, മറ്റ് പദങ്ങൾ അതിന്റെ തണ്ട് എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്.'' ''ഉദാഹരണത്തിന്,'' gerlekh ''എന്നാൽ വിവാഹം എന്നാണ്.''

== സാഹിത്യ പാരമ്പര്യം ==

=== പരമ്പരാഗത മൂല്യങ്ങൾ ===
മംഗോളിയൻ സാഹിത്യത്തിലെ ഏറ്റവും പഴയ കൃതികൾ മുതൽ ആധുനിക സോഫ്റ്റ് പോപ്പ് ഗാനങ്ങൾ വരെ പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന വിഷയങ്ങളിൽ മാതാപിതാക്കളോടുള്ള സ്നേഹവും വീട്ടുജോലിയും ഉൾപ്പെടുന്നു, ഒരാൾ വളർന്ന സ്ഥലത്തിനായുള്ള ആഗ്രഹം. ദൈനംദിന ജീവിതത്തിലും കലയിലും [[കുതിര|കുതിരകൾ]] എല്ലായ്പ്പോഴും ഒരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. പുരാതന കാലം മുതൽ മംഗോളിയക്കാർക്ക് ധാരാളം ഇതിഹാസ നായകന്മാരുണ്ട്. ഹോസ്പിറ്റാലിറ്റി സ്തെപ്പെസ് അങ്ങനെ പ്രധാനപ്പെട്ട അത് പരമ്പരാഗതമായി അനുവദിച്ചു പരിഗണിക്കപ്പെടും എന്നതാണ്. നായകൻ, [[ഉലാൻബാതാർ|ഉലാൻബാതർ]] ( {{Lang-mn|Улаанбаатар}}  , ''ഉലാൻ ബാറ്റർ'' ). മംഗോളിയൻ സംസാരിക്കുന്ന നാടോടികളെ കീഴടക്കി മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ മംഗോളിക് ഇതര ഭാഷകളിലേക്ക് ഈ പദം അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടു, ഇപ്പോൾ [[ബൾഗേറിയൻ ഭാഷ]], [[റഷ്യൻ ഭാഷ|റഷ്യൻ]], [[പോളിഷ് ഭാഷ|പോളിഷ്]], [[ഹംഗേറിയൻ ഭാഷ|ഹംഗേറിയൻ]], [[പേർഷ്യൻ ഭാഷ|പേർഷ്യൻ]], [[വടക്കേ ഇന്ത്യ|ഉത്തരേന്ത്യൻ]], [[ജോർജിയൻ ഭാഷ|ജോർജിയൻ]] എന്നിങ്ങനെ വിവിധ രൂപങ്ങളിൽ നിലവിലുണ്ട്. ''ടെമുൽ'' പോലുള്ള പരമ്പരാഗത പദങ്ങൾ സർഗ്ഗാത്മകതയെയും അഭിനിവേശത്തെയും വിവരിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു ''മാർഗത്തെ'' സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ''ടെമുൽ'' നിരവധി മംഗോളിയൻ പദങ്ങളിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു, അതിനർത്ഥം: &quot; ''തലകറങ്ങുക'', പ്രചോദനം ഉൾക്കൊള്ളുക അല്ലെങ്കിൽ സൃഷ്ടിപരമായ ചിന്താഗതി എന്നിവ നേടുക, ഒപ്പം ഫാൻസിയുടെ ഒരു പറക്കൽ പോലും.&quot; മംഗോളിയൻ വീക്ഷണകോണിൽ നിന്ന് &quot;കുതിരയെ ഓടിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നിടത്ത് ഓടിക്കുന്ന കുതിരയുടെ കണ്ണിലെ നോട്ടം, സവാരി എന്തുതന്നെ വേണമെങ്കിലും&quot; എന്ന് കാണാൻ കഴിയും.

==== മതം ====
[[പ്രമാണം:Amarbayasgalant_monastery_temple_01.JPG|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|200x200ബിന്ദു| മംഗോളിയയിലെ ഒരു ബുദ്ധവിഹാരം]]
പുരാതന കാലം മുതലേ ഷാമനിസത്തിന്റെ പ്രധാന വിശ്വാസങ്ങളെ ആയിരുന്നു [[മംഗോളിയർ]] ഇപ്പോഴും അവരുടെ പുരാണത്തിലെ കാര്യമായ പ്രാധാന്യം നിലനിർത്തുന്നു. മഹാനായ ഖാൻസിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ, മംഗോളിയ ആരാധന സ്വാതന്ത്ര്യം അഭ്യസിച്ചിരുന്നു, ഇപ്പോഴും മംഗോളിയൻ സ്വഭാവത്തിന്റെ നിർവചന ഘടകമാണ്. പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ടിബറ്റൻ ബുദ്ധമതം മംഗോളിയയിലെ പ്രധാന മതമായി. ചില വിദൂര പ്രദേശങ്ങളിലൊഴികെ പരമ്പരാഗത ഷാമനിസം അടിച്ചമർത്തപ്പെടുകയും പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. മറുവശത്ത്, ഓവു ആരാധന പോലുള്ള നിരവധി ഷാമണിക് സമ്പ്രദായങ്ങൾ ബുദ്ധ ആരാധനക്രമത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി.

ടിബറ്റൻ ബുദ്ധമതം ധാരാളം ദേവതകളുള്ള ഒരു ആചാരപരമായ മതമാണ്. പെയിന്റിംഗിലെയും ശില്പങ്ങളിലെയും ചിത്രങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള മതപരമായ വസ്തുക്കളുടെ സൃഷ്ടിക്ക് ഇത് പ്രചോദനമായി.

1930 കളിലെ സ്റ്റാലിനിസ്റ്റ് ശുദ്ധീകരണത്തിനുശേഷം, [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതവും]] ഷാമനിസവും മംഗോളിയൻ പീപ്പിൾസ് റിപ്പബ്ലിക്കിൽ ഫലത്തിൽ നിഷിദ്ധമാക്കി. [[ഇന്നർ മംഗോളിയ|ഇന്നർ മംഗോളിയയിൽ]], പരമ്പരാഗത മതത്തെ [[സാംസ്കാരിക വിപ്ലവം]] വളരെയധികം ബാധിച്ചു. &lt;ref&gt;Rudolf Kaschewsky, ''Die Religion der Mongolen'', in Michael Weiers (editor), ''Die Mongolen, Beiträge zu ihrer Geschichte und Kultur'', Darmstadt 1968, p. 87-123&lt;/ref&gt; 1990 കൾ മുതൽ നിരവധി [[ക്രിസ്തുമതം|ക്രിസ്ത്യൻ]] വിഭാഗങ്ങൾ മംഗോളിയയിൽ കാലുറപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. മംഗോളിയൻ ജനസംഖ്യയുടെ 4% [[മുസ്‌ലിം|മുസ്‌ലിംകളാണ്]] .

==== കസ്റ്റംസും അന്ധവിശ്വാസങ്ങളും ====
[[പ്രമാണം:Enfant_de_Mongolie.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|188x188ബിന്ദു| മംഗോളിയൻ കുട്ടി]]
മംഗോളിയക്കാർ പരമ്പരാഗതമായി നിർഭാഗ്യങ്ങളെ ഭയപ്പെടുകയും നല്ലതും ചീത്തയുമായ ശകുനങ്ങളിൽ വിശ്വസിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. നെഗറ്റീവ് കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നതിലൂടെയോ അല്ലെങ്കിൽ പലപ്പോഴും സംസാരിക്കുന്ന വ്യക്തികളിലൂടെയോ നിർഭാഗ്യം ആകർഷിക്കപ്പെടാം. അവർ മുതലായവ, വാവച്ചിയെ ന്റെ എത്തിനിൽക്കുകയാണ് കരകയറുന്നതിനു വെള്ളം അല്ലെങ്കിൽ മലകൾ തുച്ഛീകരിച്ചു, പോലെ, ചില ചിലരല്ലാതെ ലംഘിച്ചു അരിശം ചില ക്ഷുദ്ര അടങ്ങാന് അയച്ചു വേണ്ടി

കടന്നു ചെയ്യുമ്പോൾ ഒവൊഒസ് ഒരു യാത്ര (കേര്ന്സ്), അവർ പലപ്പോഴും  ശകുനം  സുരക്ഷിതമായ യാത്ര നേരുന്നു ബലികഴിച്ചു തോന്നാം മധുരം അല്ലെങ്കിൽ. ചില ഓവൂകൾ, പ്രത്യേകിച്ച് ഉയർന്ന പർവതനിരയിലുള്ളവർ, നല്ല കാലാവസ്ഥ, ദൗർഭാഗ്യം ഒഴിവാക്കാൻ തുടങ്ങിയവയെ ബലിയർപ്പിക്കുന്നു.

ഒരു കുട്ടിയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, ആദ്യത്തെ വലിയ ആഘോഷം ആദ്യത്തെ ഹെയർകട്ട് ആണ്, സാധാരണയായി മൂന്ന് മുതൽ അഞ്ച് വയസ്സ് വരെ. ജന്മദിനങ്ങൾ മുമ്പ് ആഘോഷിച്ചിരുന്നില്ല, എന്നാൽ ഇന്ന്, ജന്മദിന പാർട്ടികൾ ജനപ്രിയമാണ്. വിവാഹ ചടങ്ങുകളിൽ പരമ്പരാഗതമായി വിവാഹിതരായ ദമ്പതികൾക്ക് ഒരു പുതിയ യാർട്ട് ( ''ജെർ'' ) കൈമാറുന്നു. മരണമടഞ്ഞ ബന്ധുക്കളെ മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും മൃതദേഹങ്ങൾ തിന്നുന്ന തുറന്ന സ്ഥലത്ത് വിശ്രമത്തിലാക്കിയിരുന്നു. ഇപ്പോൾ, മൃതദേഹങ്ങൾ സാധാരണയായി അടക്കം ചെയ്യപ്പെടുന്നു.

==== ഉത്സവങ്ങൾ ====
[[പ്രമാണം:Naadam Festival 2024 Opening Ceremony.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|ഉലാൻബത്തറിലെ ഒരു നാടം ഉത്സവം]]
ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പൊതു ഉത്സവങ്ങൾ നാടം ( English:   ). ഏറ്റവും വലിയ ഒന്ന് എല്ലാ വർഷവും ജൂലൈ 11–13 തീയതികളിൽ [[ഉലാൻബാതാർ|ഉലാൻബത്താറിൽ]] നടക്കാറുണ്ട്, പക്ഷേ [[ഐമഗ്, മംഗോളിയ|ഐമഗ്കളിലും ,]] സ,മ്മിലും ചെറിയവയുണ്ട്. ഒരു നാദത്തിൽ കുതിരപ്പന്തയം, [[ഗുസ്തി]], [[അമ്പെയ്ത്ത്]] മത്സരങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു.

കുടുംബങ്ങളെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഉത്സവം Tsagaan Sar ( English:   ), ഇത് ചൈനീസ് പുതുവർഷത്തിന് ഏകദേശം തുല്യമാണ്, സാധാരണയായി ജനുവരി അല്ലെങ്കിൽ ഫെബ്രുവരിയിൽ വരും. കുടുംബാംഗങ്ങളും സുഹൃത്തുക്കളും പരസ്പരം സന്ദർശിക്കുന്നു, സമ്മാനങ്ങൾ കൈമാറുന്നു - എല്ലാ അവസരങ്ങൾക്കും വളരെ പ്രചാരമുള്ള സമ്മാനങ്ങൾ ഖദാഗ് ആണ് - കൂടാതെ ധാരാളം ബ .സ് കഴിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

സോവിയറ്റ് സ്വാധീനത്തിൽ, [[പുതുവത്സരം]] ഒരു വലിയ സംഭവമായി മാറി, ഇത് പടിഞ്ഞാറൻ ക്രിസ്മസുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്താവുന്ന ഏറ്റവും വലിയ ആഘോഷങ്ങളിലൊന്നാണ്.

=== സാഹിത്യം ===
[[പ്രമാണം:LetterArghunToNicholasIV1290VaticanArchives.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു| മംഗോളിയൻ [[ഇൽഖാനി സാമ്രാജ്യം|ഇൽക്കാനേറ്റിലെ]] ഖാൻ അർഘുനിൽ നിന്നുള്ള കത്ത്, നിക്കോളാസ് നാലാമൻ മാർപ്പാപ്പയ്ക്ക് 1290]]
മംഗോളിയൻ സാഹിത്യത്തിന്റെ പൂർണമായും കടന്നുപോയ ഏറ്റവും പഴയ കൃതി വിദേശത്ത് ഏറ്റവും അറിയപ്പെടുന്നതുതന്നെ ആയിരിക്കും : ''മംഗോളിയരുടെ രഹസ്യ ചരിത്രം'' . എന്ന ഈ പുസ്തകം വളരെ പ്രശസ്തമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, അതിൽ പഴയ കവിതകളുടെ ഭാഗങ്ങൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. അല്ലാത്തപക്ഷം, [[മംഗോൾ സാമ്രാജ്യം|മംഗോളിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] കാലം [[മംഗോൾ സാമ്രാജ്യം|മുതലുള്ള]] മംഗോളിയൻ സാഹിത്യത്തിന്റെ ചില ഉദാഹരണങ്ങൾ രേഖാമൂലം വന്നിട്ടുണ്ട്: അമ്മയെയും ഒരാൾ വളർന്ന പ്രദേശത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ഒരു ഗാനത്തിന്റെ ശകലങ്ങൾ 1930 ൽ [[വോൾഗ നദി|വോൾഗ നദിയിലെ]] ഒരു സൈനികന്റെ ശവക്കുഴിയിൽ കണ്ടെത്തി, 25 കൈയെഴുത്തുപ്രതി ബ്ലോക്ക് പ്രിന്റ് ശകലങ്ങൾ കണ്ടെത്തി തുര്പന് 1902/03 ൽ, പ്യൊത്ര് കൊജ്ലൊവ് നിന്ന് ചില ശകലങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നു ഖര-ഖൊതൊ 1909 ൽ.

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ നിരവധി ദിനവൃത്താന്തങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. നീളമുള്ള അലീറ്ററേറ്റീവ് ഭാഗങ്ങളും അവയിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. 

ഇതിനകം മംഗോളിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ സമയത്ത്, ബുദ്ധ, ഇന്ത്യൻ സാഹിത്യങ്ങളുടെ സാമ്പിളുകൾ മംഗോളിയയിൽ അറിയപ്പെട്ടു. ഇന്ത്യൻ / ടിബറ്റൻ ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ വിവർത്തനത്തിന്റെ മറ്റൊരു തരംഗം 16-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിൽ / പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ മംഗോളിയ ടിബറ്റൻ ബുദ്ധമതത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്തതോടെയാണ്. 1650 മുതൽ കഞ്ചൂർ, തഞ്ചൂർ തുടങ്ങിയ മതഗ്രന്ഥങ്ങളുടെയും ഗെസർ ഖാൻ പോലുള്ള ഇതിഹാസങ്ങളുടെയും പകർപ്പുകൾ ബ്ലോക്ക് പ്രിന്റുകളായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. ഈ പ്രിന്റുകൾ പ്രധാനമായും [[ബെയ്‌ജിങ്ങ്‌|ബീജിംഗിൽ]] മാത്രമല്ല, ചില മംഗോളിയൻ മൃഗങ്ങളിലും നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു.

[[ചിങ് രാജവംശം|ക്വിംഗ് രാജവംശത്തിന്റെ]] കീഴിലുള്ള മംഗോളിയയുടെ കാലത്ത് നിരവധി ചൈനീസ് നോവലുകൾ [[മംഗോളിയൻ ഭാഷ|മംഗോളിയൻ]] ഭാഷയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു. അതേസമയം, സാമൂഹിക അസംതൃപ്തിയും ഉണർന്നിരിക്കുന്ന മംഗോളിയൻ ദേശീയതയും ഇൻ‌ജാനാഷിന്റെ ചരിത്ര നോവൽ ''ബ്ലൂ ക്രോണിക്കിൾ'' അല്ലെങ്കിൽ &quot;ക്രേസി&quot; ഷാഗ്ദറിനെക്കുറിച്ചുള്ള കഥകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലേക്ക് നയിക്കുന്നു . &lt;ref&gt;Walther Heissig, ''Mongolische Literatur'', in Michael Weiers (editor), ''Die Mongolen, Beiträge zu ihrer Geschichte und Kultur'', Darmstadt 1986, p. 70-85&lt;/ref&gt;

=== ഫൈൻ ആർട്സ് ===
[[പ്രമാണം:Shakyamuni-Thangka.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|206x206ബിന്ദു| പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ട് മംഗോളിയൻ ഡിസ്റ്റെംപ്പർ]]
[[പ്രമാണം:White_Tara.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| സീത (വൈറ്റ്) താര Öndör Gegeen Zanabazar . മംഗോളിയ, പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ട്]]
ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിനുമുമ്പ് മംഗോളിയയിലെ മിക്ക ഫൈൻ ആർട്ടുകൾക്കും ഒരു മതപരമായ പ്രവർത്തനം ഉണ്ടായിരുന്നു, അതിനാൽ മംഗോളിയൻ ഫൈൻ ആർട്ടുകൾ മതഗ്രന്ഥങ്ങളെ വളരെയധികം സ്വാധീനിച്ചു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.asianart.com/mongolia/introduct.html|title=Introduction to the Art of Mongolia|access-date=2008-02-10|last=Terese Tse Bartholomew|year=1995|publisher=asianart.com}}
&lt;/ref&gt; തങ്കകൾ സാധാരണയായി പെയിന്റ് ചെയ്യുകയോ അല്ലെങ്കിൽ അപ്ലിക് ടെക്നിക് ഉപയോഗിച്ചോ ആയിരുന്നു. വെങ്കല ശില്പങ്ങൾ സാധാരണയായി ബുദ്ധദേവതകളെ കാണിക്കുന്നു. വലിയ പ്രവൃത്തികൾ ഒരു എണ്ണം ആദ്യ എന്നതിലേക്ക് ആട്രിബ്യൂട്ട് ജെബ്ത്സുംദംബ ഖുതുക്തു, ജനബജര് .

മംഗോളിയയിലെ ഫൈൻ ആർട്ടുകളിലേക്ക് [[ആധുനികത|ആധുനികതയെ]] പരിചയപ്പെടുത്താനുള്ള ആദ്യ ശ്രമങ്ങളിലൊന്നാണ് 1960 കളിൽ ത്സെവ്ജാവ് സൃഷ്ടിച്ച ''എഹിൻ സെറ്റ്ജെൽ'' ( ''അമ്മയുടെ സ്നേഹം'' ). കലാകാരൻ സെൻസർ ചെയ്തതിനാൽ അദ്ദേഹത്തെ ശുദ്ധീകരിച്ചു.

1980 കളുടെ അവസാനത്തിൽ &quot; പെരെസ്ട്രോയിക്ക &quot; ക്ക് ശേഷമാണ് എല്ലാത്തരം ഫൈൻ ആർട്ടുകളും വളർന്നത് . ഒത്ഗൊന്ബയര് എര്ശുഉ സമയം ഒരു പ്രധാന പെയിന്റർ, തോബിയാസ് വുല്ഫ്ഫ് പ്രകാരം ചിത്രം &quot;ജുരഗ്&quot; വരച്ചുകാട്ടിയിരിക്കുന്ന ചെയ്തു. &lt;ref&gt;[http://www.zurag.de/zurag-film.html ZURAG – a movie about Otgonbayar Ershuu; Germany/Mongolia 2010; produced by Tobias Wulff (The movie was broadcast twice in the Mongolian State television in 2011)]&lt;/ref&gt;

==== സംഗീതം ====
[[പ്രമാണം:Mongolian_musicians_in_Paris.jpg|ലഘുചിത്രം| ഫ്രാൻസിലെ [[പാരിസ്|പാരീസിലെ]] സെന്റർ പോംപിഡോയ്ക്ക് പുറത്ത് മംഗോളിയൻ സംഗീതജ്ഞർ കളിക്കുന്നു.]]
[[പ്രമാണം:Mongolian_Musician.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|133x133ബിന്ദു| മോറിൻ‌ഹൂർ: മംഗോളിയൻ ഹോഴ്‌സ്ഹെഡ് ഫിഡിൽ]]
മംഗോളിയയ്ക്ക് വളരെ പഴയ സംഗീത പാരമ്പര്യമുണ്ട്. തൊണ്ടയിലെ ആലാപനം, [[മോറിൻ ഖുർ]] (കുതിര തല ഫിഡിൽ), മറ്റ് സ്ട്രിംഗ് ഉപകരണങ്ങൾ, നിരവധി തരം ഗാനങ്ങൾ എന്നിവയാണ് പ്രധാന പരമ്പരാഗത ഘടകങ്ങൾ. മംഗോളിയൻ മെലഡികളുടെ സവിശേഷത പെന്ററ്റോണിക് ഹാർമോണികളും ലോംഗ് എൻഡ് കുറിപ്പുകളുമാണ്.

==== സിനിമ ====
സോഷ്യലിസ്റ്റ് കാലഘട്ടത്തിൽ, മംഗോളിയൻ പീപ്പിൾസ് റെവല്യൂഷണറി പാർട്ടി ഒരു പ്രചാരണ ഉപകരണമായി സിനിമകളെ കണക്കാക്കിയിരുന്നു. ആദ്യ വിഷയങ്ങൾ പ്രശസ്തമായ ഐതീഹ്യങ്ങളും പോലെ വിപ്ലവ വീരന്മാർ ആയിരുന്നു സു̈ഖ്ബഅതര് . 1950 കളിൽ, ശ്രദ്ധ പുതുവർഷത്തിലെന്നപോലെ തൊഴിലാളിവർഗ നായകന്മാരിലേക്ക് മാറി. 1970 കളിൽ ദി ക്ലിയർ തമീറിലെന്നപോലെ നിരവധി ഡോക്യുമെന്ററികളും ദൈനംദിന ജീവിത കഥകളും കണ്ടു.

ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ രണ്ടാം പകുതി മുതൽ [[പച്ചക്കറി|പച്ചക്കറികൾ]] മംഗോളിയൻ ഭക്ഷണത്തിന്റെ ഭാഗമായി മാറുന്നു. [[ഉലാൻബാതാർ|ഉലാൻ‌ബത്തറിൽ‌]], ഇറക്കുമതി ചെയ്യുന്ന വിശാലമായ ഭക്ഷണം ലഭ്യമാണ്.

== ഇതും കാണുക ==
{{Col-begin}}
{{Col-2}}
* [[History of Mongolia]]
* [[Architecture of Mongolia]]
*[[Mongolian alphabets]]
*[[List of historical cities and towns of Mongolia]]
* [[Long-song]]
*[[Biyelgee]]
*[[Soyombo symbol]]
* [[Flag of Mongolia]]
* [[Emblem of Mongolia]]
*[[Mongolian mythology]]
* [[Traditional Mongolian medicine]]
* [[List of museums in Mongolia]]
*[[List of World Heritage Sites in Northern and Central Asia]]
*[[List of World Heritage Sites in Eastern Asia]]
{{Col-2}}
* [[Society of the Mongol Empire]]
*[[Mongolian name]]
*{{See section|Surnames by country|Mongolia}}
*[[Nomadic pastoralism]]
*[[List of nomadic peoples#Asia 2|List of nomadic peoples]]
* [[Goyol Fashion Festival]]
{{Col-end}}

== പരാമർശങ്ങൾ ==
{{Reflist}}

== പുറംകണ്ണീകൾ ==

* [https://web.archive.org/web/20100906082132/http://www.mecs.gov.mn/english.html വിദ്യാഭ്യാസ, സാംസ്കാരിക, ശാസ്ത്ര മന്ത്രാലയം]
* [http://www.nationalmuseum.mn/ മംഗോളിയയിലെ ദേശീയ മ്യൂസിയം]
* [http://www.asianart.com/mongolia/index.html ഏഷ്യൻ] ആർട്ട് [http://www.asianart.com/mongolia/index.html ഡോട്ട് കോം], മംഗോളിയൻ ആർട്ട് എക്സിബിറ്റ്
[[വർഗ്ഗം:Category:മംഗോളിയ]]
[[വർഗ്ഗം:Category:സംസ്കാരം രാജ്യം തിരിച്ച്]]
[[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>kd1hvahcf3dk37fbnglma9t75pb1ctb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പലസ്തീൻ മാൻഡേറ്റ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>531577</id>
    <revision>
      <id>4619534</id>
      <parentid>4086891</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T12:04:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30213" sha1="owt5hyhf6g11v3aa5l5vz8mruf48n1r" xml:space="preserve">{{PU|Mandate for Palestine}}
{{Infobox document|document_name=League of Nations – Mandate for Palestine and Transjordan Memorandum|Image=Mandate for Palestine (legal instrument).png|image_caption=British [[Command Paper]] 1785, December 1922, containing the Mandate for Palestine and the Transjordan memorandum|date_created=Mid-1919 – 22 July 1922|date_effective=29 September 1923|date_repeal=15 May 1948|writer=|location_of_document=[[United Nations Office at Geneva|UNOG Library]]; ref.: C.529. M.314. 1922. VI.|signers=[[League of Nations|Council of the League of Nations]]|purpose=Creation of the territories of [[Mandatory Palestine]] and the [[Emirate of Transjordan]]}}
[[ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധം|ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധ]]ത്തിന്റെ അനന്തരഫലമായി [[തുർക്കി|തുർക്കിയിൽ]] നിന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യം പിടിച്ച പലസ്തീൻ-ട്രാൻസ്ജോർദാൻ പ്രദേശങ്ങളുടെ ഭരണനിർവ്വഹണത്തിനായി [[സർവ്വരാജ്യസഖ്യം|ലീഗ് ഓഫ് നേഷൻസ്]] ഏർപ്പെടുത്തിയ സംവിധാനമായിരുന്നു '''പലസ്തീൻ മാൻഡേറ്റ്'''. [[സൈക്‌സ് - പികോ കരാർ]] പ്രകാരം 1920-ൽ പലസ്തീൻ കൈകാര്യം ചെയ്യാനുള്ള അധികാരം ബ്രിട്ടന് ലഭിച്ചു. ഇതിലേക്ക് ട്രാൻസ്ജോർദാൻ കൂടി ചേർക്കപ്പെടുകയായിരുന്നു. 1920-ൽ പലസ്തീനിലും 1921-ൽ ട്രാൻസ്ജോർദാനിലും ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണമാരംഭിച്ചെങ്കിലും മാൻഡേറ്റ് പ്രാബല്യത്തുണ്ടായിരുന്നത് 1923 സെപ്റ്റംബർ 29 മുതൽ 1948 മെയ് 15 വരെയായിരുന്നു.{{sfn|Reid|2011|p=115}}{{sfn|Quigley|1990|p=10}}{{sfn|Friedman|1973|p=282}}
==അവലംബം==
{{RL}}
==സ്രോതസുകൾ==
* {{cite book|last=Abu-Lughod|first=Ibrahim|author-link=Ibrahim Abu-Lughod|editor=[[Edward Said]] and [[Christopher Hitchens]]|title=Blaming the Victims: Spurious Scholarship and the Palestinian Question|chapter-url=https://archive.org/details/blamingvictimssp00said|chapter-url-access=registration|year=1988|publisher=Verso|isbn=978-1-85984-340-6|chapter=Territorially-based Nationalism and the Politics of Negation}}
* {{cite book|first=Ali A.|last=Allawi|author-link= Ali Allawi |title=Faisal I of Iraq|url=https://books.google.com/books?id=xCLBAgAAQBAJ&amp;pg=PA216|date=2014|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-19936-9|pages=216–}}
* {{cite book|last=Amadouny|first=Vartan|editor=Clive H. Schofield and Richard N. Schofield|title=The Middle East and North Africa: World Boundaries|chapter-url=https://books.google.com/books?id=9AYhT3zchVMC&amp;pg=PT169|date=2012|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-88028-7|chapter=The Evolution of the Transjordan-Iraq Boundary, 1915–40}}
* {{cite book|last=Alsberg|first=Paul Avraham|author-link=:de:Paul Avraham Alsberg|editor=Daniel Carpi|title=הציונות: מאסף לתולדות התנועה הציונית והישוב היהודי בארץ־ישראל|url=https://books.google.com/books?id=KZULAQAAIAAJ|year=1973|publisher=וניברסיטת תל-אביב, הוצאת הכבוץ המיוחד|chapter=קביעת הגבול המזרחי של ארץ ישראל (Determining the Eastern Boundary of the Land of Israel)|quote= [https://humanities.tau.ac.il/sites/humanities.tau.ac.il/files/media_server/humanities/zionism/ציונות/ג/10.pdf available in pdf here]}}
** {{cite book|last=Alsberg|first=Avraham P.|author-link=:de:Paul Avraham Alsberg|title=Zionism|journal=Studies in Zionism|url=https://books.google.com/books?id=aWsMAQAAMAAJ|volume=2|year=1980|publisher=Institute for Zionist Research Founded in Memory of Chaim Weizmann|pages=87–98|chapter=Delimitation of the eastern border of Palestine|doi=10.1080/13531048108575800}}
* {{cite book|last1=Aruri |first1=Naseer Hasan |author-link1=Naseer Aruri |title=Jordan: A Study in Political Development 1923–1965 |url=https://books.google.com/books?id=GVaG4WGKj9MC |access-date=2 May 2009 |year=1972 |publisher=[[Martinus Nijhoff Publishers]] |location=The Hague |isbn=978-90-247-1217-5 |ref=CITEREFAruri1972}}
* {{cite book|first=Randall|last=Baker|title=King Husain and the Kingdom of Hejaz|url=https://books.google.com/books?id=n706ShSYt-sC&amp;pg=PA220|year=1979|publisher=The Oleander Press|isbn=978-0-900891-48-9|page=220}}
* {{cite book|last=Beshara|first=Adel|title=The Origins of Syrian Nationhood: Histories, Pioneers and Identity|url=https://books.google.com/books?id=nr9Ivt-pc0IC&amp;pg=PA266|date=27 April 2012|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=978-1-136-72450-3}}
* {{cite journal|title=Woodrow Wilson and the Origins of the Arab-Israeli Conflict|first=Frank W.|last=Brecher|journal=American Jewish Archives|date=1987|volume=39|issue=1|pages=23–47}}
* {{cite book|author-link=Henry Cattan|last=Cattan|first=Henry|title=Palestine, the Arabs and Israel: the search for justice|url=https://books.google.com/books?id=DpptAAAAMAAJ|year=1969|publisher=Longmans|isbn=9780582780002}}
* {{cite book|first=Gideon|last=Biger|title=The Boundaries of Modern Palestine, 1840–1947|url=https://books.google.com/books?id=wUqRAgAAQBAJ&amp;pg=PA170|date=2004|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-76652-8}}
* {{cite book|last=Boustany|first=Wadi Faris|title=The Palestine Mandate, Invalid and Impracticable: A Contribution of Arguments and Documents Towards the Solution of the Palestine Problem. P. 10 and App. Added and Arabic Version Pres. to the Supreme Arab Committee in Aug., 1936|url=https://books.google.com/books?id=5U-LtAEACAAJ|year=1936|publisher=American Press|oclc= 337112}}
* {{cite book|last=Caplan|first=Neil|title=The Israel-Palestine Conflict: Contested Histories|url=https://books.google.com/books?id=JyAgn_dD43cC&amp;pg=PT74|year=2011|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4443-5786-8}}
* {{cite book|last=Cassels|first=Alan|title=Mussolini's Early Diplomacy|url=https://books.google.com/books?id=lAN-BgAAQBAJ|year=1970|publisher=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-7234-3}}
*{{cite book|first=Dvorah|last=Barzilay-Yegar|author-link=Dvorah Barzilay-Yegar|title=A National Home for the Jewish People: The Concept in British Political Thinking and Policy Making 1917–1923|url=https://books.google.com/books?id=Z232MAAACAAJ|year=2017|publisher=Vallentine Mitchell|isbn=978-1-910383-32-2}}
* {{cite journal|last=Cohen|first=Michael J.|date=2010|title=Was the Balfour Declaration at risk in 1923? Zionism and British imperialism|journal=Journal of Israeli History|volume=29|issue=1}}
* {{cite book|first=Harry|last=Defries|title=Conservative Party Attitudes to Jews 1900–1950|url=https://books.google.com/books?id=16bKAgAAQBAJ&amp;pg=PA51|date=2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-28462-6|page=51}}
* {{cite journal|last=Davidson|first=Lawrence|title=The Past as Prelude: Zionism and the Betrayal of American Democratic Principles, 1917–48|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-palestine-studies_spring-2002_31_3/page/21|journal=Journal of Palestine Studies|volume=31|issue=3|year=2002|pages=21–35|issn=0377-919X|doi=10.1525/jps.2002.31.3.21}}
* {{cite book|first=Isaiah |last=Friedman|date=1973|title=The Question of Palestine: British-Jewish-Arab Relations, 1914–1918|url=https://books.google.com/books?id=d0iR5mS_zckC|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-4128-3868-9}}
* {{cite book|last=Friedman|first=Isaiah|title=British Pan-Arab Policy, 1915-1922|url=https://books.google.com/books?id=yJ9dFmK7qBwC&amp;pg=PA325|date=2011|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-4128-1514-7}}
* {{cite book|last=Friedman|first=Isaiah|title=The Rise of Israel: Britain enters into a compact with Zionism, 1917|url=https://books.google.com/books?id=pCu8AAAAIAAJ|year=1987|publisher=Garland|isbn=978-0-8240-4906-5}}
* {{cite book|last=Frischwasser-Ra'anan|first=Heinz Felix|author-link=Uri Ra'anan|title=The Frontiers of a Nation: A Re-examination of the Forces which Created the Palestine Mandate and Determined Its Territorial Shape|url=https://books.google.com/books?id=GMtKngEACAAJ|year=1955|publisher=Batchworth Press|isbn=978-0-598-93542-7}}
* {{cite book|first=Sahar |last=Huneidi|title=A Broken Trust: Sir Herbert Samuel, Zionism and the Palestinians|url=https://books.google.com/books?id=sY27UmuT6-4C&amp;pg=PA84|date= 2001|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-86064-172-5|page=84}}
* {{cite journal|last=Huneidi|first=Sahar|date=1998|title=Was Balfour Policy Reversible? The Colonial Office and Palestine, 1921–23|journal=Journal of Palestine Studies|volume=27|issue=2|pages=23–41|jstor=2538282|doi=10.1525/jps.1998.27.2.00p0033m|url=http://jps.ucpress.edu/content/27/2/23.full.pdf|access-date=2021-01-21|archive-date=2022-10-09|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://jps.ucpress.edu/content/27/2/23.full.pdf|url-status=dead}}
* {{cite journal|author-link=Adam Garfinkle|first=Adam|last=Garfinkle|title=History and Peace: Revisiting two Zionist myths|journal=Israel Affairs|volume=5|issue=1|date=1998|pages=126–148|doi=10.1080/13537129808719501}}
* {{Cite book |first=James |last=Gelvin |author-link=James L. Gelvin |url= https://books.google.com/books?id=wfIFVze1MqQC&amp;pg=PA83 |title=The Israel-Palestine Conflict: One Hundred Years of War |publisher=[[Cambridge University Press]] |orig-year=2002 |edition=3 |year=2014|isbn= 978-0-521-85289-0}}
*{{cite book|last=Ghandour|first=Zeina B.|title=A Discourse on Domination in Mandate Palestine: Imperialism, Property and Insurgency|url=https://books.google.com/books?id=DTh6AgAAQBAJ&amp;pg=PA33|date=10 September 2009|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-00963-3}}
*{{cite journal|first=Yitzhak|last=Gil-Har|date=2000|title=Boundaries Delimitation: Palestine and Transjordan|url=https://archive.org/details/sim_middle-eastern-studies_2000-01_36_1/page/68|journal=Middle Eastern Studies|volume=36|issue=1|pages=68–81|doi=10.1080/00263200008701297}}
* {{cite thesis|last=Guckian|first=Noel Joseph|date=1985|url=https://cadair.aber.ac.uk/dspace/handle/2160/3278|title=British Relations with Trans-Jordan, 1920–1930|type=PhD|publisher=Department of International Politics, Aberystwyth University|access-date=2021-01-21|archive-date=2020-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200727054617/https://cadair.aber.ac.uk/dspace/handle/2160/3278|url-status=dead}}
* {{cite journal|title=Liminal Loyalties: Ottomanism and Palestinian Responses to the Turkish War of Independence, 1919–22|journal=Journal of Palestine Studies|volume=41|issue=3|pages=19–37|date=2012|doi=10.1525/jps.2012.XLI.3.19|url=https://www.palestine-studies.org/jps/fulltext/42576|first=Awad|last=Halabi|access-date=2021-01-21|archive-date=2019-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20191223122422/https://www.palestine-studies.org/jps/fulltext/42576|url-status=dead}}
* {{cite book|last=Hughes|first=Matthew|title=Allenby and British Strategy in the Middle East, 1917–1919|url=https://books.google.com/books?id=uBK7f9HkpP8C|date= 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-32395-9}}
* {{cite book|last=Ingrams|first=Doreen|title=Palestine papers: 1917–1922: seeds of conflict|url=https://books.google.com/books?id=VEkwAQAAIAAJ|date=2009|publisher=Eland|isbn=978-1-906011-38-3|author-link=Doreen Ingrams}}
* {{cite book|author-link= Joseph Mary Nagle Jeffries |last=Jeffries|first=Joseph Mary Nagle|title=Palestine: The Reality|url=https://archive.org/details/PalestineTheReality  |year=1939|publisher=Longmans, Green and Company|page=[https://archive.org/details/PalestineTheReality/page/n104 105]}}
* {{cite book|last=Jones|first=Martin|title=Failure in Palestine: British and United States Policy After the Second World War|url=https://books.google.com/books?id=DXXqDAAAQBAJ&amp;pg=PA296|date=6 October 2016|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-4742-9127-9}}
* {{cite book|last1=Karsh|first1=Efraim|last2=Karsh|first2=Inari|title=Empires of the Sand: The Struggle for Mastery in the Middle East, 1789–1923|url=https://books.google.com/books?id=1E_SATQRKjoC&amp;pg=PA317|year=2001|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-00541-9}}
* {{cite book|last=Kattan|first=Victor|title=From coexistence to conquest: international law and the origins of the Arab-Israeli conflict, 1891–1949|url=https://books.google.com/books?id=878vAQAAIAAJ|date=June 2009|publisher=Pluto Press|isbn=978-0-7453-2579-8}}
* {{cite book|last=Kedouri|first=Elie|title=In the Anglo-Arab Labyrinth: The McMahon-Husayn Correspondence and Its Interpretations 1914–1939|url=https://books.google.com/books?id=dtdQAwAAQBAJ|date=2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-30842-1}}
* {{cite book|last=Klieman|first=Aaron S.|title=Foundations of British policy in the Arab world: the Cairo Conference of 1921|url=https://books.google.com/books?id=gVBtAAAAMAAJ|year=1970|publisher=Johns Hopkins Press}}
* {{cite book|last=Klieman|first=Aaron S.|title=The Rise of Israel: Zionist Political Activity in the 1920s and 1930s|url=https://books.google.com/books?id=k_ttAAAAMAAJ|year=1987|publisher=Garland Pub.|isbn=978-0-8240-4917-1}}
* {{cite book|last=Knee|first=Stuart E|editor=Jeffrey Gurock|title=American Zionism: Missions and Politics: American Jewish History|chapter-url=https://books.google.com/books?id=cyLKAgAAQBAJ&amp;pg=RA3-PA50|date=4 February 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-67549-2|chapter= The King-Crane Commission of 1919: The Articulation of Political Anti-Zionism}}
* {{cite book|first=Clive|last=Leatherdale|title=Britain and Saudi Arabia, 1925–1939: The Imperial Oasis|url=https://books.google.com/books?id=oCeA299j1rsC&amp;pg=PA41|year=1983|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-7146-3220-9|pages=41–42}}
* {{cite book|last=Leslie|first=Shane|author-link=Shane Leslie|title=Mark Sykes: His Life and Letters|url=https://archive.org/details/marksykeshislife00lesluoft|year=1923|publisher=FRANKLIN CLASSICS TRADE Press|isbn=978-0-353-27676-5}}
* {{cite journal|first=Richard Ned|last=Lebow|title= Woodrow Wilson and the Balfour Declaration|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-modern-history_1968-12_40_4/page/501|journal=[[The Journal of Modern History]]|volume=40|issue=4|year=1968|pages=501–523|jstor=1878450|doi=10.1086/240237}}
* {{cite book|last=Lalonde|first=Suzanne N.|title=Determining Boundaries in a Conflicted World: The Role of Uti Possidetis|url=https://books.google.com/books?id=OSj9CqRVpFQC&amp;pg=PA94|date=6 December 2002|publisher=McGill-Queen's Press – MQUP|isbn=978-0-7735-7049-8}}
* {{cite book|last=Lieshout|first=Robert H.|title=Britain and the Arab Middle East: World War I and its Aftermath|url=https://books.google.com/books?id=_wu3DQAAQBAJ&amp;pg=PA405|year=2016|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-78453-583-4}}
* {{cite journal|author-link=Wm. Roger Louis|last=Louis|first=Wm. Roger|date=1969|title=The United Kingdom and the Beginning of the Mandates System, 1919–1922|url=https://archive.org/details/sim_international-organization_winter-1969_23_1/page/73|journal=International Organization|volume=23|issue=1|pages=73–96|jstor=2705765|publisher=University of Wisconsin Press|doi=10.1017/S0020818300025534}}
* {{cite book |last1= Louis|first1= Wm. Roger |title= The British Empire in the Middle East, 1945–1951|url= https://books.google.com/books?id=ATQQ0FMS1FQC|year=1985|isbn= 9780198229605 }}
* {{cite book|first= John |last=Marlowe |title=The Seat of Pilate: An Account of the Palestine Mandate|url=https://books.google.com/books?id=pqUCAAAAMAAJ|year=1959|publisher=Cresset Press}}
* {{cite journal|url=http://www.palestine-studies.org/sites/default/files/jps-articles/War-Time%20Contingency%20and%20the%20Balfour%20Declaration%20of%201917-%20An%20Improbable%20Regression.pdf|title=War-Time Contingency and the Balfour Declaration of 1917: An Improbable Regression|last=Mathew|first=William M.|year=2011|journal=Journal of Palestine Studies |volume=40|issue=2|pages=26–42|doi=10.1525/jps.2011.xl.2.26|jstor=10.1525/jps.2011.xl.2.26}}
*  {{cite book|last=Matz-Lück|first=Nele |editor=Armin Von Bogdandy |editor2=Rüdiger Wolfrum |editor3=Christiane E. Philipp|title=Max Planck Yearbook of United Nations Law|chapter-url=http://www.mpil.de/files/pdf2/mpunyb_matz_9_47_95.pdf|date=September 2005|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|isbn=90-04-14533-8|chapter=Civilization and the Mandate System under the League of Nations as Origin of Trusteeship}}
* {{cite book|last=Mazzawi|first=Musa E.|title=Palestine and the Law: Guidelines for the Resolution of the Arab-Israel Conflict|url=https://books.google.com/books?id=qNybAAAAMAAJ|date=1 January 1997|publisher=Ithaca Press|isbn=978-0-86372-222-6}}
* {{cite book|last=Mcveigh|first=Shaun|title=Jurisprudence of Jurisdiction|chapter-url=https://books.google.com/books?id=0G6PAgAAQBAJ&amp;pg=PA94|date=12 March 2007|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-42828-0|chapter=Conjuring Palestine}}
*{{cite book|last=McTague|first = John|title=British Policy in Palestine, 1917-22|year=1983|publisher=University Press of America |isbn=0-8191-2934-8|pages=286}}
* {{cite journal|title=Zionist-British Negotiations over the Draft Mandate for Palestine, 1920|first=John J.|last=McTague|journal=Jewish Social Studies|volume=42|issue=3/4|pages=281–292|date=1980|publisher=Indiana University Press|jstor=4467095}}
* {{Cite book |title= A History of Modern Palestine: One Land, Two Peoples |last= Pappé |first= Ilan |author-link= Ilan Pappé |year= 2004 |publisher= [[Cambridge University Press]] |isbn= 0-521-55632-5 |url= https://archive.org/details/historyofmodernp00papp }}
* {{cite book|last1=Pappé |first1=Ilan |author-link1=Ilan Pappé |title=The Making of the Arab–Israeli Conflict, 1947–1951 |url=https://books.google.com/books?id=zAJZCKAwtPMC |access-date=2 May 2009 |date=15 August 1994 |publisher=[[I.B.Tauris]] |isbn=978-1-85043-819-9 |chapter=Introduction |chapter-url=https://books.google.com/books?id=zAJZCKAwtPMC&amp;pg=PR5&amp;cad=0_1#PPA1,M1 }}
* {{cite book|last=Paris|first=Timothy J.|title=Britain, the Hashemites and Arab Rule: The Sherifian Solution|url=https://books.google.com/books?id=W02RAgAAQBAJ|year=2003|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-77191-1}}
* {{cite book|last=Quigley|first=John B.|title=Palestine and Israel: A Challenge to Justice|url=https://archive.org/details/palestineisrael00john|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/palestineisrael00john/page/10 10]|year=1990|publisher=Duke University Press}}
* {{cite book|first=John|last=Quigley|title=The Statehood of Palestine: International Law in the Middle East Conflict|url=https://books.google.com/books?id=iTR3BQ0aJ6UC&amp;pg=PA29|date=6 September 2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-49124-2}}
* {{cite journal|last=Quigley|first=John|date=2011|title=Britain's Secret Re-Assessment of the Balfour Declaration.The Perfidy of Albion  |journal=Journal of the History of International Law|volume=13|issue=2|pages=249–283|doi=10.1163/15718050-13020001}}
* {{cite book|last=Reid|first=Walter|title=Empire of Sand: How Britain Made the Middle East|url=https://books.google.com/books?id=a9G8BQAAQBAJ&amp;pg=PT115|date=1 September 2011|publisher=Birlinn|isbn=978-0-85790-080-7}}
* {{cite book|last=Renton|first=James|editor-last = Miller|editor-first = Rory|title=Britain, Palestine and Empire: The Mandate Years|chapter-url=https://books.google.com/books?id=7w4GDAAAQBAJ&amp;pg=PA16|year=2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-17233-8|pages=15–37|chapter=Flawed Foundations: The Balfour Declaration and the Palestine Mandate}}
*{{cite book|first=Kamal S. |last=Salibi|title=The Modern History of Jordan|url=https://books.google.com/books?id=7zdi2sCuIh8C|date=15 December 1998|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-86064-331-6|page=93}}
* {{cite book|author-link1=Jonathan Schneer|last=Schneer|first=Jonathan|title=The Balfour Declaration: The Origins of the Arab-Israeli Conflict|publisher=Random House|date=2010|isbn=978-1-4000-6532-5|url=https://archive.org/details/balfourdeclarati00schn_0}}
* {{cite book|last=Silverburg|first=Sanford R.|title=Palestine and International Law: Essays on Politics and Economics|url=https://books.google.com/books?id=9WlpL98TaAIC&amp;pg=PA77|date=29 January 2009|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-4248-5|page=75}}
* {{cite book|last=Sicker|first=Martin|title=Reshaping Palestine: From Muhammad Ali to the British Mandate, 1831-1922|url=https://books.google.com/books?id=TWBxUi5fVS0C&amp;pg=PA163|year=1999|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96639-3}}
* {{cite book|first=Jacob|last=Stoyanovsky|title=The mandate for Palestine: a contribution to the theory and practice of international mandates|url=https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.81544/2015.81544.The-Mandate-For-Palestine#page/n48/mode/1up|year=1928|publisher=Longmans, Green}}
* {{cite book | title=Crossroads to Israel | author-link= Christopher Sykes (author) | first=Christopher |last=Sykes | publisher = Indiana University Press | year=1973 | url=https://books.google.com/books?id=kGaEAAAAIAAJ | isbn = 0-253-20165-9}}
* {{cite book | last = Teitelbaum | first = Joshua | title = The Rise and Fall of the Hashimite Kingdom of Arabia | publisher = C. Hurst &amp; Co. Publishers | year = 2001 | isbn = 9781850654605 | url = https://books.google.com/books?id=Y1A48DWZ2gIC }}
* {{cite book |last1= Wilson|first1= Mary Christina|title=King Abdullah, Britain and the Making of Jordan|url=https://books.google.com/books?id=yUGYsBRpqPkC|date=1990| publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-39987-6}}
* {{cite book|last=Wright|first=Quincy|author-link=Quincy Wright|title=Mandates Under the League of Nations|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015027342156|year=1930|publisher=University of Chicago Press|oclc=562719723}}
* {{cite journal |last1=Wright |first1=Esmond |title= Abdallah's Jordan: 1947–1951 |url=https://archive.org/details/sim_middle-east-journal_autumn-1951_5_4/page/439 |journal= Middle East Journal |volume= 5 |year=1951 |pages= 439–460 }}
* {{cite journal |last= Zander |first= Walter |author-link= Walter Zander |date= 1973 |title= On the Settlement of Disputes About the Christian Holy Places |journal= Israel Law Review |volume= 8 |issue= 3 |pages= 331–366 |doi= 10.1017/S0021223700004258 |url= http://religiondocbox.com/amp/70978571-Catholicism/On-settlement-of-disputes.html |archive-date= 2019-12-21 |access-date= 2021-01-21 |archive-url= https://web.archive.org/web/20191221205214/http://religiondocbox.com/amp/70978571-Catholicism/On-settlement-of-disputes.html |url-status= dead }}
* {{cite book|last=Zieger|first=Robert H.|title=America's Great War: World War I and the American Experience|url=https://books.google.com/books?id=dwcuHMZ1iyMC|year=2001|publisher=Rowman &amp; Littlefield|isbn=978-0-8476-9645-1}}
* {{cite book|last=Hurewitz|first=J. C.|title=The Middle East and North Africa in World Politics: A Documentary Record – British-French Supremacy, 1914–1945|url=https://books.google.com/books?id=w9TsVxeUkQMC&amp;pg=PA103|date=1 June 1979|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-02203-2}}
* {{cite book|last=Rogan|first=Eugene|author-link=Eugene Rogan|title=The Fall of the Ottomans: The Great War in the Middle East, 1914-1920|url=https://books.google.com/books?id=tP-4BAAAQBAJ|year=2015|publisher=Penguin Books Limited|isbn=978-0-14-196870-4}}
* {{cite book|first=Bernard|last=Wasserstein|title=Israel and Palestine: Why They Fight and Can They Stop?|url=https://books.google.com/books?id=J-YvAQAAIAAJ|date=2008|publisher=Profile Books|isbn=978-1-84668-092-2}}

=== കക്ഷികളുടെ രചനകൾ ===
* {{cite book|last=Bentwich|first=Norman|author-link=Norman Bentwich|title=England in Palestine|url=https://books.google.com/books?id=NZVtAAAAMAAJ|year=1932|publisher=K. Paul, Trench, Trubner &amp; Company Limited}}
* {{cite journal|last=Bentwich|first=Norman|author-link=Norman Bentwich|title=The Mandate for Transjordan|volume=10|date=1929|pp=212–213|journal= British Yearbook of International Law |url=http://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/byrint10&amp;div=1&amp;src=home|publisher=[[Humphrey Sumner Milford]]}}
* {{citation|author-link= Austen Chamberlain | first=Austen |last=Chamberlain |date=1924|url= http://digicoll.library.wisc.edu/cgi-bin/FRUS/FRUS-idx?type=goto&amp;id=FRUS.FRUS1924v02&amp;isize=M&amp;submit=Go+to+page&amp;page=212 |title=Convention between the United States of America and Great Britain; Treaty Series No. 728|publisher=United States Government Printing Office}}
* {{citation|author=Council of Four|date=1919|chapter-url=http://digicoll.library.wisc.edu/cgi-bin/FRUS/FRUS-idx?type=goto&amp;id=FRUS.FRUS1919Parisv05&amp;isize=M&amp;submit=Go+to+page&amp;page=1|title=Papers relating to the foreign relations of the United States, The Paris Peace Conference, 1919|chapter= The Council of Four: minutes of meetings March 20 to May 24, 1919 |volume=V|publisher=United States Government Printing Office}}
* {{citation|author= Council of Heads of Delegations |date=1919|chapter-url= http://digicoll.library.wisc.edu/cgi-bin/FRUS/FRUS-idx?type=goto&amp;id=FRUS.FRUS1919Parisv08&amp;isize=M&amp;submit=Go+to+page&amp;page=216|title=Papers relating to the foreign relations of the United States, The Paris Peace Conference, 1919|chapter= The Council of Heads of Delegations: minutes of meetings August 29 to November 5, 1919 |publisher=United States Government Printing Office}}
* {{citation |author=Council of Ten |date=1919 |chapter-url= http://digicoll.library.wisc.edu/cgi-bin/FRUS/FRUS-idx?type=turn&amp;id=FRUS.FRUS1919Parisv03&amp;entity=FRUS.FRUS1919Parisv03.p0899 |title= Papers relating to the foreign relations of the United States, The Paris Peace Conference, 1919 |chapter= The council of ten: minutes of meetings January 12 to February 14, 1919 |volume=III |publisher= United States Government Printing Office}}
* {{citation|author=ESCO Foundation|author-link= ESCO Foundation for Palestine|title= Palestine – A Study Of Jewish Arab And British Policies|date=1947|url=https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.501423/2015.501423.paestion-a#page/n7/mode/1up|volume=I|publisher=Yale University Press|oclc= 459549878}}
* {{citation|author=Lausanne Conference|title=Cmd. 1814, Lausanne Conference on Near Eastern Affairs 1922–1923: Records of Proceedings and Draft Terms of Peace|url=https://archive.org/details/recordsofproceed00confuoft/page/n5|year=1923|publisher=HMSO}}
* {{cite book |series=History of the Great War based on Official Documents by Direction of the Committee of Imperial Defence |title=Military Operations: Egypt and Palestine, From June 1917 to the End of the War Part II |volume=II |others=accompanying Map Case |last1=Macmunn |first1=G. F. |last2=Falls |first2=C. |year=1930 |publisher=HMSO |location=London |edition=1st |oclc=656066774|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.6782/page/n259}}
* {{citation|author=Palestine Royal Commission|title=Cmd. 5479, Palestine Royal Commission Report, also known as the &quot;Peel Report&quot;|publisher=HMSO|date=1937|url=https://unispal.un.org/pdfs/Cmd5479.pdf|quote=For further information see the Commission's Wikipedia article at [[Peel Commission]]|access-date=2021-01-21|archive-date=2020-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200718081250/https://unispal.un.org/pdfs/Cmd5479.pdf|url-status=dead}}
* {{citation|author=UN Division for Palestinian Rights|author-link= United Nations Division for Palestinian Rights |title-link= The Origins and Evolution of the Palestine Problem |title= The Origins and Evolution of the Palestine Problem |chapter= Part I |date=1978 |publisher= United Nations|quote=[https://unispal.un.org/DPA/DPR/unispal.nsf/0/AEAC80E740C782E4852561150071FDB0 online] and [https://archive.org/details/TheOriginsAndEvolutionOfThePalestineProblem/page/n31 in pdf form]}}
* {{cite book |last=Weizmann |first=Chaim |author-link= Chaim Weizmann |title= Trial and Error, The Autobiography of Chaim Weizmann |url= https://books.google.com/books?id=jEHOynmjaeEC |year=1949 |publisher= Jewish Publication Society of America |oclc= 830295337}}
* {{cite book|author-link= Llewellyn Woodward|last=Woodward|first=Ernest Llewellyn|title=Documents on British Foreign Policy, 1919–1939, First series, Volume IV|url=https://books.google.com/books?id=ze0LAQAAMAAJ|year=1952|publisher=H.M. Stationery Office}}
* {{cite book| author-link= Llewellyn Woodward|last=Woodward|first=Ernest Llewellyn |title=Documents on British Foreign Policy, 1919–1939, First series, Volume XIII|url=https://books.google.com/books?id=IopnAAAAMAAJ|year=1963|publisher=H.M. Stationery Office}}
* {{cite book|author=Zionist Organisation|title=Extracts from the reports of the executive of the Zionist Organisation to the twelfth Zionist Congress, Carlsbad, September, 1921|url=https://books.google.com/books?id=fIVJAAAAYAAJ|year=1921|publisher=Zionist Organisation|chapter=Political Report}}
* {{cite book|author=Zionist Organization|title=Report of the Twelfth Zionist Congress: Held at Carlsbad, September 1st to 14th 1921|url=https://books.google.com/books?id=sXg6AQAAMAAJ|year=1922|publisher=Central Office of the Zionist Organization}}; original German transcript at {{cite book|url= http://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/cm/periodical/titleinfo/3476278 |title=Stenographisches Protokoll der Verhandlungen des 12. Zionisten-Kongresses in Karlsbad vom 1. bis 14. September 1921|language=de|trans-title=Proceedings of the 12th Zionist Congress September 1 to 14, 1921 in Karlsbad (Karlovy Vary)|work=sammlungen.ub.uni-frankfurt.de |year=1922 |publisher=Jüdischer Verlag |location=Berlin|id=ZDB 2176334-3|page=279}}

[[വർഗ്ഗം:പലസ്തീൻ (ഭൂപ്രദേശം)]]
[[വർഗ്ഗം:ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യം]]
[[വർഗ്ഗം:അറബ്-ഇസ്രയേൽ സംഘർഷം]]</text>
      <sha1>owt5hyhf6g11v3aa5l5vz8mruf48n1r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മണി മേനോൻ‌</title>
    <ns>0</ns>
    <id>543690</id>
    <revision>
      <id>4619718</id>
      <parentid>4616924</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T02:16:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20037" sha1="njmn4xhamzrsmak3alxjm820649qybo" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Mani Menon
| image              = File:Mani Menon VGR.JPG
| caption            = Dr. Mani Menon at VGR 2012
| birth_date         = {{Birth date and age|df=yes|1948|07|09}} in [[Trichur]], [[Kerala]], [[India]]
| nationality        = American
| occupation         = Director of the [[Vattikuti Urology Institute]], [[Detroit, MI]]
| spouse             = Dr. Shameem Menon
| children           = 2
| website            = [https://www.henryford.com/physician-directory/m/menon-mani www.henryford.com/physician-directory/m/menon-mani]
}}
1948 ജൂലൈ 9 ന്‌ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] [[തൃശ്ശൂർ|തൃശൂരിൽ‌]] ജനിച്ച '''മണി മേനോൻ‌''' ഒരു [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ‌]] [[ശസ്ത്രക്രിയാവിദഗ്ദ്ധൻ|സർ‌ജനാണ്‌]]. ആധുനിക റോബോട്ടിക് കാൻസർ ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്ക് അടിത്തറയിടാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പയനിയറിംഗ് പ്രവർത്തനങ്ങൾ സഹായിച്ചിട്ടുണ്ട്. മിഷിഗണിലെ ഡെട്രോയിറ്റിലെ ഹെൻ‌റി ഫോർഡ് ഹോസ്പിറ്റലിലെ വട്ടികുട്ടി യൂറോളജി ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിന്റെ രാജ്, പത്മ വത്തിക്കുട്ടി ഡിസ്റ്റിംഗ്വിഷ്ഡ് ചെയറിന്റെ സ്ഥാപക ഡയറക്ടറാണ് അദ്ദേഹം. ലോകത്തെ ആദ്യത്തെ കാൻസർ അധിഷ്ഠിത റോബോട്ടിക് പ്രോഗ്രാം സ്ഥാപിച്ചയാളാണ് മണി മേനോൻ. പ്രോസ്റ്റേറ്റ്, വൃക്ക, പിത്താശയ അർബുദം, &lt;ref name=&quot;crain&quot;&gt;[http://www.crainsdetroit.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070325/SUB/70323027 &quot;American Dreamers&quot; - Crain's Detroit Business]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;wjr&quot;&gt;[http://www.wjr.com/Article.asp?id=95799 &quot;Robots in the OR&quot; - WJR Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011193906/http://www.wjr.com/Article.asp?id=95799|date=2007-10-11}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;newsweek&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.thedailybeast.com/newsweek/2005/12/11/cutting-edge.html|title=Newsweek|access-date=12 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20121014075424/http://www.thedailybeast.com/newsweek/2005/12/11/cutting-edge.html|archive-date=14 October 2012}}&lt;/ref&gt; രോഗികളുടെ ചികിത്സയ്ക്കും റോബോട്ടിക് വൃക്കമാറ്റിവയ്ക്കൽ വികസിപ്പിക്കുന്നതിനുമുള്ള റോബോട്ടിക് സർജറി ടെക്നിക്കുകൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതിൽ മേനോൻ വഹിച്ച പങ്കിനെ പരക്കെ ബഹുമാനിക്കുന്നു. ഗോൾഡ് സിസ്റ്റോസ്കോപ്പ് അവാർഡ് (അമേരിക്കൻ യൂറോളജിക്കൽ അസോസിയേഷൻ, 2001), ഹഗ് ഹാംപ്ടൺ യംഗ് അവാർഡ് (അമേരിക്കൻ യൂറോളജിക്കൽ അസോസിയേഷൻ, 2011), കീസ് മെഡൽ (അമേരിക്കൻ അസോസിയേഷൻ ഓഫ് ജെനിറ്റോറിനറി സർജൻസ്, 2016), [[ബിദാൻ ചന്ദ്ര റോയ് അവാർഡ്|ബിസി റോയ് അവാർഡ്]] (അവാർഡ് [[യൂറോളജി]], റോബോട്ടിക്സ് എന്നീ മേഖലകളിലെ നേട്ടങ്ങൾക്ക് [[രാഷ്ട്രപതി|ഇന്ത്യൻ പ്രസിഡന്റ്).]] എന്നിവ അദ്ദേഹത്തിനു ലഭിച്ച പുരസ്കാരങ്ങളിൽ ചിലതാണ്.

== ആദ്യകാലവും യൂറോളജിക്കൽ കരിയറും ==
മനുഷ്യ പ്രോസ്റ്റേറ്റിലെ ആൻഡ്രോജൻ റിസപ്റ്ററുകൾ അളക്കുന്നതിന് മേനോൻ ഒരു നൂതന സാങ്കേതികത വികസിപ്പിച്ചു. &lt;ref name=&quot;hfhs&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.henryfordhealth.org/body.cfm?id=47772 |title=Bio - Henry Ford Health System |access-date=2021-05-29 |archive-date=2010-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101217105317/http://henryfordhealth.org/body.cfm?id=47772 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 34-ാം വയസ്സിൽ മേനോൻ മസാച്യുസെറ്റ്സിലെ വോർസെസ്റ്ററിലെ മസാച്യുസെറ്റ്സ് മെഡിക്കൽ സെന്ററിലെ യൂറോളജി വിഭാഗം ചെയർമാനായി.  ആദ്യകാല ജീവിതത്തിൽ, തന്റെ പ്രധാന സംഭാവനകൾ അദ്ദേഹം വൃക്കസംബന്ധമായ കല്ലു മാനേജ്മെന്റിനെ സഹായിക്കാനായി ഇൻട്രാ ഓപ്പറേറ്റീവ് അൾട്രാസോണോഗ്രാഫി ഉപയോഗം വികസിപ്പിക്കാൻ സഹായിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal|pmid=6795364|first2=N. A.|first5=R. C.|last5=Sanders|first4=M|last4=Menon|first3=J. B.|last3=Murphy|last2=Smith|year=1981|pages=576–80|issue=5|volume=126|journal=The Journal of Urology|title=A comparison of ultrasonography and radiography in the localization of renal calculi: Experimental and operative experience|first=F. F.|last=Marshall|doi=10.1016/s0022-5347(17)54634-0}}&lt;/ref&gt; അയോൺ ക്രോമാറ്റോഗ്രാഫി ഉപയോഗിച്ച് മൂത്രത്തിൽ സിട്രേറ്റ്, ഓക്സലേറ്റ് അളവ് കണക്കാക്കുന്നതിനുള്ള മാർഗ്ഗങ്ങളും ആവിഷ്കരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite journal|pmid=6854790|year=1983|last=Menon|first=M|title=Urinary citrate excretion in patients with renal calculi|journal=The Journal of Urology|volume=129|issue=6|pages=1158–60|last2=Mahle|first2=C. J.|doi=10.1016/s0022-5347(17)52618-x}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|pmid=7057492|year=1982|last=Mahle|first=C. J.|title=Determination of urinary oxalate by ion chromatography: Preliminary observation|journal=The Journal of Urology|volume=127|issue=1|pages=159–62|last2=Menon|first2=M|doi=10.1016/s0022-5347(17)53652-6}}&lt;/ref&gt;

== റോബോട്ടിക് ശസ്ത്രക്രിയ ==
1997 ൽ പ്രോസ്റ്റേറ്റ് കാൻസർ പ്രോഗ്രാമിനെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഹെൻ‌റി ഫോർഡ് ഹോസ്പിറ്റലിൽ യൂറോളജി ചെയർമാനായി മേനോനെ നിയമിച്ചു. 2001 ൽ ഹെൻ‌റി ഫോർഡ് ഹോസ്പിറ്റലിന്റെ യൂറോളജി വിഭാഗത്തിന് വട്ടികുട്ടി ഫൗ.ണ്ടേഷനിൽ നിന്ന് 20 മില്യൺ ഡോളർ സംഭാവന ലഭിച്ചു.&lt;ref name=&quot;allbusiness&quot;&gt;[http://www.allbusiness.com/specialty-businesses/non-profit-businesses/818682-1.html &quot;Two Michigan Hospitals Get $40 Million For Cancer Research&quot; - All Business]&lt;/ref&gt; ഈ സംഭാവന വട്ടികുട്ടി യൂറോളജി ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (വി.യു.ഐ) സ്ഥാപിക്കാൻ സഹായിക്കുകയും പ്രോസ്റ്റേറ്റ് ക്യാൻസറിനെ ചികിത്സിക്കുന്നതിനുള്ള ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ ഇൻവേസീവ് മാർഗ്ഗങ്ങൾ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യാൻ മേനോന്റെ ടീമിനെ അനുവദിക്കുകയും ചെയ്തു. മേനോനും വി.യു.ഐയിലെ സ്റ്റാഫും പൊതുവെ റോബോട്ടിക് നടപടിക്രമങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു (ഉദാഹരണത്തിന്, മൂത്രസഞ്ചി, വൃക്ക കാൻസർ എന്നിവയ്ക്ക്) പ്രോസ്റ്റാറ്റെക്ടമി. &lt;ref name=&quot;crain2&quot;&gt;[http://www.crainsdetroit.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20050214/SUB/502140853 &quot;The Lure of Innovation&quot; - Crain's Detroit Business]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; മേനോൻ വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത റോബോട്ടിക് പ്രോസ്റ്റാറ്റെക്ടോമിയെ &lt;nowiki&gt;&lt;i&gt;വട്ടികുട്ടി ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് പ്രോസ്റ്റാറ്റെക്ടമി&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt;എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ നടപടിക്രമത്തിനായി പ്രത്യേക ലാപ്രോസ്കോപ്പിക് ഉപകരണങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു.  &lt;ref name=&quot;msnbc&quot;&gt;[http://www.nbcnews.com/id/3403901 Robots invade the operating room - NBC News]&lt;/ref&gt; പ്രവർത്തന സമയത്ത്, 3-ഡി ക്യാമറയിൽ നിന്നുള്ള ചിത്രങ്ങൾ വിദൂര കൺസോളിലേക്ക് പ്രദർശിപ്പിക്കും. ഒരു സ്ക്രീനിൽ ചിത്രങ്ങൾ നിരീക്ഷിച്ച് ശസ്ത്രക്രിയാ വിദഗ്ധർ വെർച്വൽ റിയാലിറ്റിയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ശസ്ത്രക്രിയ കുറഞ്ഞ മുറിവുഌഅതും കൂടുതൽ കൃത്യതയുമുള്ളതാക്കാൻ ഈ സാങ്കേതികവിദ്യ സഹായിക്കുന്നു. മേനോൻ ഏകദേശം 4,000 റോബോട്ടിക് പ്രോസ്റ്റാറ്റെക്ടോമികൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ട് &lt;ref name=&quot;hfhs2&quot;&gt;[http://www.henryford.com/body.cfm?id=41144 The Vattikuti Urology Institute at the Henry Ford Hospital] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100922120318/http://henryford.com/body.cfm?id=41144|date=2010-09-22}}&lt;/ref&gt; ഇത് പ്രോസ്റ്റേറ്റ് കാൻസറിനുള്ള റോബോട്ടിക് ശസ്ത്രക്രിയയെക്കുറിച്ചുള്ള ലോക അതോറിറ്റിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.  ഡോ. മേനോന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ, വി.യു.ഐ ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ റോബോട്ടിക് പരിശീലന പരിപാടി സ്ഥാപിച്ചു; 2000 ൽ പ്രോസ്റ്റാറ്റെക്ടമിക്ക്, &lt;ref&gt;{{Cite journal|pmid=12187196|first3=A|first7=G|last7=Vallancien|first6=J. O.|last6=Peabody|first5=A|last5=Hemal|first4=R|last4=Sarle|last3=Tewari|year=2002|first2=A|last2=Shrivastava|pages=945–9|issue=3|volume=168|journal=The Journal of Urology|title=Laparoscopic and robot assisted radical prostatectomy: Establishment of a structured program and preliminary analysis of outcomes|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-urology_2002-09_168_3/page/945|first=M|last=Menon|doi=10.1016/S0022-5347(05)64548-X}}&lt;/ref&gt; 2003 ൽ സിസ്റ്റെക്ടമിക്ക് &lt;ref&gt;{{Cite journal|pmid=15474598|first3=A|first7=M|last7=Menon|first6=M. A.|last6=Ghoneim|first5=A. M.|last5=Shoma|first4=A|last4=Shrivastava|last3=Tewari|year=2004|first2=H|last2=Abol-Enein|pages=719–29, viii|issue=4|volume=31|journal=Urologic Clinics of North America|title=Robotic radical cystectomy and urinary diversion in the management of bladder cancer|url=https://archive.org/details/sim_urologic-clinics-of-north-america_2004-11_31_4/page/719|first=A. K.|last=Hemal|doi=10.1016/j.ucl.2004.06.009}}&lt;/ref&gt; 2006 ൽ നെഫ്രെക്ടമിക്ക് &lt;ref&gt;{{Cite journal|pmid=19955680|pages=523–8|first4=C. G.|last4=Rogers|first3=M|last3=Menon|first2=M|last2=Bhandari|issue=4|pmc=2808659|volume=25|journal=Indian Journal of Urology|title=Robotic-assisted partial nephrectomy: Has it come of age?|first=M. N.|last=Patel|year=2009|doi=10.4103/0970-1591.57929}}&lt;/ref&gt; ഏറ്റവും അടുത്തകാലത്ത് 2013 ൽ വൃക്കമാറ്റിവയ്ക്കലിനായി (പരീക്ഷണം നടക്കുന്നു).

വി.യു.ഐ ഡയറക്ടറായിരുന്ന വർഷങ്ങളിൽ മേനോൻ സഹ ശസ്ത്രക്രിയാവിദഗ്ധനായ അശുതോഷ് തിവാരിയെ പരിശീലിപ്പിക്കുകയും ഉപദേശിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഇന്നുവരെ, മേനോനും തിവാരിയും ക്ലിനിക്കൽ കൈയെഴുത്തുപ്രതികൾ, ഗവേഷണ [[ടിപ്പണി|സംഗ്രഹങ്ങൾ]], കോൺഫറൻസ് പ്രഭാഷണങ്ങൾ, മറ്റ് പ്രോജക്ടുകൾ എന്നിവയിൽ സഹകരിക്കുന്നു. രണ്ട് ശസ്ത്രക്രിയാ വിദഗ്ധരും റോബട്ടിക് ശസ്ത്രക്രിയയെ ഗണ്യമായി സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ട്, കാരണം ഇത് യൂറോളജിക്ക് ബാധകമാണ്, രോഗിയുടെ ഫലങ്ങൾ പരിഷ്കരിക്കുന്നതിനൊപ്പം ശസ്ത്രക്രിയാ റോബോട്ട് വ്യവസായത്തെ ഉയർത്തുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://money.cnn.com/2007/03/23/news/companies/intuitive_surgical/index.htm |title=Intuitive Surgical Robot Ramping Up Sales of Robotic Surgical Arms |access-date=2021-05-29 |archive-date=2010-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619105252/https://money.cnn.com/2007/03/23/news/companies/intuitive_surgical/index.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2011 നവംബറിൽ വട്ടികുട്ടി ഫൗണ്ടേഷന്റെ &quot;റോഡ് ഷോ&quot; യുടെ ഭാഗമായി ഇന്ത്യയിലെ ആറ് പ്രധാന നഗരങ്ങളിലെ പ്രമുഖ ആശുപത്രികളിലെ മുഖ്യ അവതാരകനും സർജനുമായിരുന്നു ഡോ. മണി മേനോൻ. റോബോട്ടിക് ശസ്ത്രക്രിയയുടെ പ്രയോജനങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഇന്ത്യയിലെ മെഡിക്കൽ സമൂഹത്തെയും പൊതുജനങ്ങളെയും പഠിപ്പിക്കുന്നതിനും പ്രചോദിപ്പിക്കുന്നതിനുമുള്ള ഒരു മാർഗമായാണ് റോഡ് ഷോ രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ഗുഡ്ഗാവിൽ ഈ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു, രണ്ടാഴ്ച കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, 28 റോബോട്ടിക് നടപടിക്രമങ്ങൾ വളരെ താൽപ്പര്യമുള്ള പ്രേക്ഷകർക്ക് യൂറോളജി, ഗൈനക്കോളജി എന്നിവയിലെ നടപടിക്രമങ്ങൾ പ്രദർശിപ്പിച്ചു. പ്രഭാഷണങ്ങളും മാധ്യമ അഭിമുഖങ്ങളും പൊതുജനങ്ങൾക്ക് മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായിച്ചു. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://vfrsi.vattikutifoundation.com/highly-acclaimed-robotic-surgeon-mani-menon-visits-kolkata |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-05-29 |archive-date=2016-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927174102/http://vfrsi.vattikutifoundation.com/highly-acclaimed-robotic-surgeon-mani-menon-visits-kolkata |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ബഹുമതികളും അവാർഡുകളും ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!വർഷം
! ബഹുമതി / അവാർഡ്
|-
| 2016
| ''[https://www.aagus.org/awards/keyes-award/ കീസ് മെഡൽ] (2016)''
&quot;യൂറോളജിയുടെ പുരോഗതിയിൽ മികച്ച സംഭാവനകൾ&quot; നൽകിയതിന്. അമേരിക്കൻ അസോസിയേഷൻ ഓഫ് ജെനിറ്റോറിനറി സർജൻസ് സ്പെഷ്യാലിറ്റിയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച വ്യക്തിഗത അവലംബമായി ഈ അവാർഡ് അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു
|-
| 2017
| ''മേനോൻ സ്വർണ്ണ മെഡൽ''
[http://www.endourology.org/ എൻ‌ഡോറോളജിക്കൽ സൊസൈറ്റിയുടെയും] സൊസൈറ്റി ഓഫ് യൂറോളജിക്കൽ റോബോട്ടിക് സർജറിയുടെയും ഉദ്ഘാടന അവാർഡ്
|-
| 2017-2036
| ''[http://americanhistory.si.edu/exhibitions/many-voices-one-nation നിരവധി ശബ്ദങ്ങളിൽ, ഒരു രാഷ്ട്രത്തിൽ]'' ഫീച്ചർ ചെയ്യുന്നു
സ്മിത്‌സോണിയൻ നാഷണൽ മ്യൂസിയം ഓഫ് അമേരിക്കൻ ഹിസ്റ്ററിയിൽ ഒരു സ്ഥിരം പ്രദർശനം. അമേരിക്കൻ ജനതയുടെ നിരവധി ശബ്ദങ്ങൾ എങ്ങനെയാണ് രാജ്യത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിൽ തുടരുന്നതെന്ന് ഈ എക്സിബിഷൻ കാണിക്കുന്നു.
|}

== ഇതും കാണുക ==
*[[Vattikuti Urology Institute|വട്ടികുട്ടി യൂറോളജി ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്]]
*[[International Robotic Urology Symposium|ഇന്റർനാഷണൽ റോബോട്ടിക് യൂറോളജി സിമ്പോസിയം]]

== അവലംബം ==
{{reflist}}

==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
*[http://manimenon.com Dr. Mani Menon's website]

{{Authority control}}

[[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1948-ൽ ജനിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>njmn4xhamzrsmak3alxjm820649qybo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഫോക്കെ-വുൾഫ് എഫ്.ഡബ്ല്യു. 61</title>
    <ns>0</ns>
    <id>546890</id>
    <revision>
      <id>4619683</id>
      <parentid>4145690</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T19:14:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9173" sha1="irfz5xf2sbl9t00wtm60sd95jwemjow" xml:space="preserve">{{prettyurl|Focke-Wulf Fw 61}}

{|{{Infobox aircraft begin

|name= Fw 61

|image= പ്രമാണം:Focke-Wulf_Fw_61_vr.jpg

|caption= First prototype Fw 61

}}{{Infobox aircraft type

|type= [[Helicopter]]

|manufacturer= [[Focke-Wulf]] &lt;br&gt; [[Focke-Achgelis]]

|designer=

|first flight= 26 June 1936

|introduced= 1936

|retired=

|status=

|primary user= [[Nazi Germany]]

|more users=

|produced=

|number built= 2&lt;ref name=&quot;air-1&quot;&gt;Goebel, Greg. [http://www.airvectors.net/avheli_1.html &quot;European Helicopter Pioneers.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180226013535/http://www.airvectors.net/avheli_1.html |date=2018-02-26 }} ''vectorsite.net.'' Retrieved: 10 October 2015.{{rs|date=May 2020}}&lt;/ref&gt;

|unit cost=

|variants with their own articles=

}}

|}
ആദ്യത്തെ പ്രായോഗിക ഹെലികോപ്റ്റർ എന്നു വിളിക്കുന്നത് '''ഫോക്കെ വുൾഫ് എഫ്.ഡബ്ല്യു 61''' (ഇംഗ്ലീഷ്: '''Focke-Wulf Fw 61''') ആണ്. 1936 ലാണിതിൻ്റെ കന്നിപ്പറക്കം നടന്നത്. &lt;ref name=&quot;air-1&quot; /&gt;  1937 ൽ  ഉപജ്ഞാതാവായ ഹെന്രി ഫോക്കേ ഫൊക്കെ ആക്ഗെലിസ് എന്ന പേരിൽ പുതിയ കമ്പനി തുടങ്ങിയപ്പോൾ ഇതിൻ്റെ പേർ എഫ്എ 61 എന്നായിത്തീർന്നു.

== രൂപകല്പനയും വികാസവും ==
പ്രൊഫസർ ഹെന്രി ഫോക്കേ തൻ്റെ  എഫ്.ഡബ്ല്യു.186 ൻ്റെ രൂപകല്പനയിലൂടെയും സി. 19, സി.30 എന്നീ ആട്ടൊ ഗൈറോസിൻ്റെ വികസന പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടേയും ഒരു നിർണ്ണയത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നു. ആട്ടോഗൈറോസിന്റെ കുറവുകൾ നികത്തണമെങ്കിൽ  ഹെലികോപ്റ്റർ പോലെ തിരിയുന്ന റോട്ടോർ ഘടിപ്പിച്ചാൽ മാത്രമേ അത് സാധിക്കൂ എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ കണ്ടെത്തൽ. 1932 ൽ അദ്ദേഹവും നിർമ്മാണ വിദഗ്ദൻ ഗെർഡ് അച്ചെകലിസും ഈ ഹെലികോപ്റ്റർ രൂപകല്പന ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. ഒരു ചെറിയ ഇരട്ട സ്റ്റ്രോക്ക് എഞ്ചിൻ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച പറക്കുന്ന മാതൃക അവസാനം വിജയം കണ്ടു. ഇന്ന് ഈ മാതൃക  മ്യൂനിച്ചിലെ ഡൂഷെ മ്യൂസിയത്തിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. 

1935 ഫെബ്രുവരി 9 ന്, ഒരു പ്രോട്ടോടൈപ്പ് നിർമ്മിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു ഓർഡർ ഫോക്കിന് ലഭിച്ചു, അത് Fw 61 എന്ന് നാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു; ഫോക്ക് ഇതിനെ എഫ് 61 എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിച്ചത്. ആർ‌എൽ‌എമ്മിന്റെ സാങ്കേതിക ഓഫീസിലെ റോളഫ് ലുച്ത് 1935 ഡിസംബർ 19 ന് രണ്ടാമത്തെ വിമാനത്തിനുള്ള ഓർഡർ നീട്ടി. നന്നായി പരീക്ഷിച്ച പരിശീലന വിമാനമായ ഫോക്ക്-വൾഫ് എഫ്‌ഡബ്ല്യു 44 ന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് എയർഫ്രെയിം നിർമ്മിച്ചത്.  

സിയെർവ ആട്ടോഗൈറോ കമ്പനിയുടെ  റോട്ടോർ സാങ്കേതിക വിദ്യ ഉപയോഗിച്ച് കുഴൽ പോലുള്ള സ്റ്റീൽ ഫ്രേമുകളിൽ പിടിപ്പിച്ച രണ്ടു  റോട്ടോറുകളെ ഒരൊറ്റ റേഡിയൽ എഞ്ചിൻ ശക്തി പകർന്നു. ഒരു റോട്ടോറിന് മൂന്ന് ചിറകുകൾ ആയിരുന്നു. ഇവ തമ്മിൽ ചേർത്തു പിടിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഇത് പൽചക്രങ്ങളും ഷാഫ്റ്റുകളും ഉപയോഗിച്ചാണ് കറക്കിയിരുന്നത്. ലംബവും തിരശ്ചീനവുമായ നീക്കം സൈക്ലിക്ക് പിച്ചു മൂലവും മറ്റൊരു റോട്ടർ മൂലവും നിർവഹിച്ചു. &lt;ref name=&quot;aviastar&quot;&gt;{{Cite journal|journal=German Aircraft of the Second World War|url=http://www.aviastar.org/helicopters_eng/fw-61.php|author=J.R.Smith|author2=Antony L. Kay|date=1972|title=Focke-Wulf Fw 61|access-date=6 June 2015}}&lt;/ref&gt;ലൂയി ബ്രെഗ്വേ മുന്നോട്ടുവച്ച പ്രശ്നമായ എതിർ കറക്കം രണ്ടു റോട്ടോറുകളുടെ ഉപയോഗം മൂലം പരിഹരിക്കപ്പെട്ടു. ഒരു തിരശ്ചീനമായ പ്രൊപ്പല്ലറുടേ കറക്കം എഞ്ചിനെ തണുപ്പിക്കാനും പതിയെ ഉള്ള പറക്കലിൽ മുന്നോട്ടുള്ള ആക്കവും നൽകി. &lt;ref name=&quot;F_3282&quot;&gt;{{Cite journal|journal=[[Flight International|Flight]]|url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1938/1938%20-%201076.html|author=J.R.Smith|author2=Antony L. Kay|date=21 April 1938|pages=380–3|title=Helicopter Progress}}&lt;/ref&gt;

രണ്ടേ രണ്ട് കോപ്റ്ററുകൾ മാത്രമേ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടുള്ളൂ. &lt;ref name=&quot;air-1&quot; /&gt;  ആദ്യ മാതൃകയായ വി.1 ഡി. ഇബിവിയു 1936 ജൂൺ 26 നു കന്നിപ്പറക്കൽ നടത്തി. നിയന്ത്രണം എവാൾഡ് റൊൽഫിനായിരുന്നു.193 ന്റെ ആദ്യമയപ്പോഴേക്കും രണ്ടാമത്തെ മാതൃകയാ വി.2. ഡീ.ഇകെആർ.എ. എഞ്ചിൻ നിർത്തിയശേഷമുള്ള സ്വയം ലാൻഡിങ്ങ് രേഖപ്പെടുത്തി.   

ഫോക്കേയും അച്ചെലിസും എഫ്.ഡബ്ല്യു 61 ന്റെ ഒരു ഇരട്ട ഇരിപ്പിടമുള്ള സ്പോർട്സ് വകഭേദം നിർമ്മിക്കാൻ ആരംഭിച്ചു. എന്നാൽ ഫാ. 224 എന്നാ ആ മോഡൽ കടലാസിൽ മാത്രമായി ഒതുങ്ങി. &lt;ref&gt;http://www.historyofwar.org/articles/weapons_focke-achgelis_Fa_224.html&lt;/ref&gt; 

== ഉപയോഗ ചരിത്രം ==
1938 ൽ ബെർലിനിലെ ഡ്യൂഷ്ലാന്ദാല്ലേ ഇൻഡോർ സ്റ്റേഡിയത്തിൽ വച്ച് എഫ്.ഡബ്ല്യു 61 ൻ്റെ പരീക്ഷണപറക്കൽ നടത്തി. &lt;ref name=&quot;Ruffin&quot;&gt;Ruffin 2005, p. 19.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fs&quot;&gt;{{cite book|title=Legacy of Wings; The Harold F. Pitcairn Story|url=https://archive.org/details/legacyofwingssto0000smit|last1=Smith|first1=Frank|date=1981|publisher=Jason Aronson, Inc.|isbn=0876684851|location=New York|page=[https://archive.org/details/legacyofwingssto0000smit/page/n276 261]-262}}&lt;/ref&gt; തുടർന്ന് ഈ മാതൃക ഉയരത്തിൻ്റെയും വേഗതയുടെയും സമയത്തിൻ്റെയും കാര്യത്തിൽ റിക്കോർഡുകൾ സൃഷ്ടിച്ചു. 3427 മീറ്റർ ഉയരത്തിലെത്തിയ ഇത് സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ്റെ ടി.എസ്.എ. ജി. എന്ന ഹെലികോപ്റ്റർ 1932 ൽ സൃഷ്ടിച്ച 605 മീറ്റർ എന്ന റെക്കോഡ് തിരുത്തി.  61 ൻ്റെ ഒരു മാതൃക [[ജർമ്മനി|ജർമ്മനിയിലെ]] ബക്കെബർഗിലുള്ള ഹൂഷ്രാബെ മ്യൂസിയത്തിൽ പ്രദർശനത്തിനു വച്ചിട്ടുണ്ട്.  

==റഫറൻസുകൾ==

{{Reflist}}</text>
      <sha1>irfz5xf2sbl9t00wtm60sd95jwemjow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ബോബി ബ്രൗൺ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>554051</id>
    <revision>
      <id>4619699</id>
      <parentid>4582798</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T23:29:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22333" sha1="g0qbyo0hbcvwrtjlzqperjuyh52h3jj" xml:space="preserve">{{copy edit|for=യാന്ത്രികവിവർത്തനത്തിന്റെ പ്രശ്നങ്ങൾ|date=2023 ജൂലൈ}}
{{prettyurl|Bobbi Brown}}
{{Infobox person
| name               = Bobbi Brown
| image              = Bobbi Brown at Pre-White House Correspondents' Dinner Reception Pre-Party.jpg
| caption            = 
| birth_date         = April 14, 1957
| birth_place        = [[Chicago]], [[Illinois]], U.S.
| spouse             = Steven Plofker
| children           = 3
| occupation         = [[Make-up artist]], businesswoman, entrepreneur
| known_for          = Founder of Bobbi Brown Cosmetics
| net_worth          = $50 million{{cn|date=July 2021}}
| nationality        = American
}}
ഒരു അമേരിക്കൻ പ്രൊഫഷണൽ മേക്കപ്പ് ആർട്ടിസ്റ്റും എഴുത്തുകാരിയും ബോബി ബ്രൗൺ കോസ്മെറ്റിക്സ് സ്ഥാപകനുമാണ് '''ബോബി ബ്രൗൺ''' (ജനനം 1957) &lt;ref name=timeout&gt;{{cite web|url=http://www.timeout.com/newyork/things-to-do/bobbi-brown|title=Bobbi Brown|last=Donelson|first=Sophie|magazine=TimeOut New York|date= February 26, 2009|access-date= February 15, 2014|archive-date=1 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801125821/https://www.timeout.com/newyork/things-to-do/bobbi-brown|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; . &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.elcompanies.com/en/news-and-media/newsroom/company-features/2016/bobbi-brown-to-step-down-from-bobbi-brown-cosmetics|title=Bobbi Brown to Step Down from Bobbi Brown Cosmetics|website=www.elcompanies.com|date=December 19, 2016|access-date=September 1, 2019|archive-date=2025-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20250605131051/https://www.elcompanies.com/en/news-and-media/newsroom/company-features/2016/bobbi-brown-to-step-down-from-bobbi-brown-cosmetics|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=inc&gt;{{cite web|url=http://www.inc.com/magazine/20071101/how-i-did-it-bobbi-brown-founder-and-ceo-bobbi-brown.html|title=How I Did It: Bobbi Brown, Founder and CEO, Bobbi Brown Cosmetics|last=Brown|first=Bobbi|date=November 2007|publisher=www.inc.com|access-date=August 2, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=nytimes&gt;{{cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEFDD143DF937A35751C0A966958260|title=Style Makers; Bobbi Brown, Makeup Artist|last=Welles|first=Linda|date=February 4, 1990|newspaper=[[The New York Times]]|access-date=August 2, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=entertainment&gt;{{cite news|url=http://www.nj.com/entertainment/index.ssf/2014/01/new_jersey_hall_of_fame_class_of_2013_inducted.html|title=New Jersey Hall of Fame inducts Grover Cleveland, Whitney Houston|last=Hindash|first=Saed|work=NJ.com|access-date= February 15, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=http://www.elle.com/beauty/makeup-skin-care/bobbi-brown-makeup-advice|title=The Pretty Powerful Bobbi Brown|last=Dougherty|first=Emily|magazine=Elle|date=September 21, 2012|access-date= February 15, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://premierespeakers.com/bobbi-brown/bio|title=Bobbi Brown Bio|website=www.premierespeakers.com|access-date=August 3, 2020}}&lt;/ref&gt;  ബ്രൗൺ പത്ത് പ്രകൃതിദത്ത നിറങ്ങളുള്ള ലിപ്സ്റ്റിക്കുകൾ സൃഷ്ടിച്ചു. അത് സംരംഭകന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ &quot;സൗന്ദര്യ വ്യവസായത്തിൽ വിപ്ലവം സൃഷ്ടിച്ചു&quot;. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.entrepreneur.com/article/325396|title=Bobbi Brown Started a Beauty Empire with Just One Revolutionary Lipstick|website=www.entrepreneur.com|access-date=August 3, 2020}}&lt;/ref&gt;  സൗന്ദര്യത്തെയും ആരോഗ്യത്തെയും കുറിച്ച് അവർ ഒൻപത് പുസ്തകങ്ങൾ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. &lt;ref name=boston&gt;{{cite news|url=http://www.boston.com/lifestyle/fashion/articles/2011/06/23/cosmetics_guru_bobbi_brown_got_a_boost_from_her_emerson_college_education_now_shes_one_of_its_biggest_boosters/|title=Makeup class|last=Muther|first=Christopher|newspaper=The Boston Globe|access-date= February 15, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Glamour&gt;{{cite web|url=https://www.glamourmagazine.co.uk/article/bobbi-brown-interview/|title=Bobbi Brown talks life after brand Bobbi &amp; her exciting new project|last=Fearn|first=Rebecca|magazine=Glamour|date=April 25, 2017|access-date= March 4, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nbcnews.com/video/today-show-fashion/21755395#21755395|title=Bobbi Brown's winter beauty tips|work=The Today Show|access-date= February 15, 2014}}&lt;/ref&gt; 

2016 ൽ ബോബി ബ്രൗൺ കോസ്മെറ്റിക്സ് ഉപേക്ഷിച്ച ശേഷം അവർ ബ്യൂട്ടി എവലൂഷൻ, എൽഎൽസി ആരംഭിച്ചു. ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഇന്റഗ്രേറ്റീവ് ന്യൂട്രീഷൻ വഴി ആരോഗ്യ പരിശീലകയായി സർട്ടിഫിക്കറ്റ് നേടി. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/sarabliss/2019/01/22/bobbi-brown-2-0-reinventing-her-life-and-career-at-61/|title=Bobbi Brown 2.0: Reinventing Her Life and Career at 61|last=Bliss|first=Sara|website=www.forbes.com|access-date=August 3, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2018/03/31/style/bobbi-brown-just-bobbi.html|title=Bobbi Brown is Ready to Slay the Wellness Industry. Nicely.|last=Gurley|first=George|website=www.nytimes.com|access-date=August 3, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thecut.com/2018/04/bobbi-brown-evolution-18-interview.html|title=With Evolution_18, Bobbi Brown is Now a Health Guru.|last=Weatherford|first=Ashley|website=www.thecut.com|access-date=August 3, 2020}}&lt;/ref&gt; ബ്രൗൺ സൗന്ദര്യാത്മക ആരോഗ്യ ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ ഒരു നിരയും ആരംഭിച്ചു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/pamdanziger/2019/04/01/bobbi-brown-is-coming-to-walmart-its-no-april-fools-joke/#48a98c444afa|title=Why Bobbi Brown Chose Walmart For Her New Line|last=Danziger|first=Pamela|website=www.forbes.com|access-date=August 3, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/02/15/beauty-icon-bobbi-browns-makeover-and-formula-for-success.html|title=Beauty Icon Bobbi Brown Reinvents Herself as a Wellness Guru|last=Ioannou|first=Lori|website=www.cnbc.com|access-date=August 3, 2020}}&lt;/ref&gt; അവർ ഒരു എഡിറ്റോറിയൽ വെബ്സൈറ്റ് ക്യൂറേറ്റ് ചെയ്യുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/bobbi-brown-launches-wellness-lifestyle-brand-1098888|title=Bobbi Brown Launches Wellness, Lifestyle Brand|last=Reed|first=Sam|website=www.hollywoodreporter.com|access-date=August 3, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.yahoo.com/news/justbobbi-com-lifestyle-platform-bobbi-192943698.html|title=justBOBBI.com: A New Lifestyle Platform From Bobbi Brown|last=Shahid|first=Maisha|website=www.yahoo.com|access-date=August 3, 2020}}&lt;/ref&gt; അവരും ഭർത്താവ് സ്റ്റീവൻ പ്ലോഫ്കറും ന്യൂജേഴ്‌സിയിലെ മോണ്ട്ക്ലെയറിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന 32-മുറികളുള്ള ബോട്ടിക് ഹോട്ടലായ ദി ജോർജ് പുനർരൂപകൽപ്പന ചെയ്തു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2018/09/22/travel/bobbi-brown-hotel-review.html|title=From Bobbi Brown, a Boutique Hotel in New Jersey|website=www.nytimes.com|access-date=August 3, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.architecturaldigest.com/story/see-inside-bobbi-browns-newest-business-venture-the-george-inn|title=See Inside Bobbi Brown's Newest Business Venture: The George|last=Minton|first=Melissa|website=www.architecturaldigest.com|access-date=August 3, 2020}}&lt;/ref&gt;

== ജീവചരിത്രം == 
[[File:Bobbi Brown logo 2013.gif|thumb|right|250px|Logo of Bobbi Brown Cosmetics]]
[[ഇല്ലിനോയി|ഇല്ലിനോയിയിലെ]] [[ചിക്കാഗോ]]യിൽ ജനിച്ച ബ്രൗൺ, [[ബോസ്റ്റൺ (മാസച്ച്യൂസെറ്റ്സ്)|ബോസ്റ്റണിലെ]] എമേഴ്സൺ കോളേജിൽ നിന്ന് നാടക മേക്കപ്പിലും ഫോട്ടോഗ്രഫിയിലും ബിരുദം നേടി. &lt;ref name=inc/&gt;&lt;ref name=nytimes/&gt;&lt;ref name=jewish&gt;{{cite web|url=http://www.jwi.org/Page.aspx?pid=756|publisher=Jewish Women's International, Jewish Woman Magazine|title=Bobbi Brown|author=Danielle Cantor|access-date=January 20, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731183437/http://www.jwi.org/Page.aspx?pid=756|archive-date=July 31, 2013}}&lt;/ref&gt; 1980 ൽ, അവർ ഒരു പ്രൊഫഷണൽ മേക്കപ്പ് ആർട്ടിസ്റ്റായി ജോലി ചെയ്യാൻ [[ന്യൂയോർക്ക് നഗരം|ന്യൂയോർക്ക് നഗരത്തിലേയ്ക്ക്]] മാറി. &lt;ref name=inc/&gt;&lt;ref name=boston/&gt;  മിതമായതും സ്വാഭാവികവുമായ ടോണുകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു മേക്കപ്പ് ശൈലിക്ക് ബ്രൗൺ പ്രശസ്തനായി. അത് അക്കാലത്ത് ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന തിളക്കമുള്ള നിറങ്ങളിൽ നിന്ന് തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായിരുന്നു. &lt;ref name=inc/&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=http://www.elle.com/beauty/makeup-skin-care/beauty-insider-bobbi-brown-507724|title=Beauty Insider: Bobbi Brown|last=Long|first=April|magazine=Elle|access-date=February 15, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://thewindow.barneys.com/bruce-weber-bobbi-brown-video/|title=Bruce Weber Shoots Beauty Queen Bobbi Brown as Her Brand Turns 20|publisher=Barney's New York|access-date= February 15, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140221170328/http://thewindow.barneys.com/bruce-weber-bobbi-brown-video/|archive-date= February 21, 2014}}&lt;/ref&gt;

അവരും ഒരു മരുന്ന് സ്റ്റോർ രസതന്ത്രജ്ഞനും ഇളം തവിട്ടു നിറത്തിലുള്ള പത്ത് ലിപ്സ്റ്റിക്കുകളുടെ ഒരു നിര സൃഷ്ടിച്ചു. 1991 ൽ, ബ്രൗണും ഭർത്താവും മറ്റൊരു ദമ്പതിയുമായി സഹകരിച്ച് ബോബി ബ്രൗൺ എസൻഷ്യൽസ് എന്ന ബ്രാൻഡ് ആരംഭിച്ചു. ഇത് ന്യൂയോർക്ക് നഗരത്തിലെ ബെർഗ്ഡോർഫ് ഗുഡ്മാനിൽ അരങ്ങേറി. &lt;ref name=&quot;jewish&quot;/&gt;ബോബി ബ്രൗൺ കോസ്മെറ്റിക്സ് ജീവനക്കാരനായി ബ്രൗണിനെ നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് 1995 ൽ എസ്റ്റീ ലോഡർ കമ്പനി വാങ്ങി. &lt;ref name=&quot;inc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;amny&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.amny.com/urbanite-1.812039/kkb-talk-what-beauty-means-to-an-industry-icon-1.6865217|title=What beauty means to an industry icon|publisher=AM New York|access-date= February 15, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140127003701/http://www.amny.com/urbanite-1.812039/kkb-talk-what-beauty-means-to-an-industry-icon-1.6865217|archive-date= January 27, 2014}}&lt;/ref&gt;2016 ഒക്ടോബറിൽ ബ്രൗൺ കമ്പനിയിൽ നിന്ന് പടിയിറങ്ങി. &lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.refinery29.com/en-us/2017/01/135913/bobbi-brown-leaving-meaning-makeup-revolution?utm_source=allure&amp;utm_medium=syndication|title=Bobbi Brown: I'm Ready to Start Another Revolution|last=Brown|first=Bobbi|magazine=Refinery29|access-date= August 13, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://money.cnn.com/2017/06/12/smallbusiness/bobbi-brown/index.html|title=Maekup mogul Bobbi Brown on her new venture: 'I am a start-up'|last=Draznin|first=Haley|publisher=CNN|access-date=August 13, 2020|archive-date=2021-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912121021/https://money.cnn.com/2017/06/12/smallbusiness/bobbi-brown/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

എല്ലെ, വോഗ്, സെൽഫ്, ടൗൺ &amp; കൺട്രി തുടങ്ങിയ മാസികകളുടെ കവറുകളിൽ അവരുടെ ബ്രാൻഡുകൾ ചിത്രീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. &lt;ref name=&quot;nytimes&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=http://www.vogue.com/voguepedia/Bobbi_Brown|title=Voguepedia: Bobbi Brown|magazine=Vogue|access-date=February 15, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140109001407/http://www.vogue.com/voguepedia/Bobbi_Brown#|archive-date=January 9, 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1997/02/16/style/bobbi-brown-puts-best-faces-forward.html|title=Bobbi Brown Puts Best Faces Forward|last=Lawson|first=Carol|newspaper=The New York Times|access-date= February 15, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;entertainment&quot; /&gt; 

ഗ്ലാമർ വുമൺ ഓഫ് ദി ഇയർ അവാർഡ്, ദി ഫാഷൻ ഗ്രൂപ്പ് ഇന്റർനാഷണൽ നൈറ്റ് ഓഫ് സ്റ്റാർസ് ബ്യൂട്ടി അവാർഡ്, ജാക്കി റോബിൻസൺ ഫൗണ്ടേഷന്റെ റോബി ഹ്യൂമാനിറ്റേറിയൻ അവാർഡ് എന്നിവ ബ്രൗണിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.glamour.com/gallery/women-of-the-year-turns-20-a-look-back-at-the-honorees|title=Women of the Year Turns 20: A Look Back at the Honorees|last=Solomon|first=Akiba|publisher=Glamour|access-date= August 13, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://wwd.com/eye/people/fgis-night-of-stars-1843375/|title=FGI's Night of Stars|last=Staff|first=WWD|publisher=WWD|access-date= August 13, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.jackierobinson.org/press/jackie-robinson-foundation-to-honor-cosmetics-mogul-bobbi-brown-pittsburgh-steelers-chairman-dan-rooney-and-vista-equity-partners-founder-robert-f-smith/|title=JRF to Honor Cosmetics Mogul Bobbi Brown, Pittsburgh Steelers Chairman Dan Rooney, and Vista Equity Partners Founder Robert F. Smith|last=Foundation|first=Jackie Robinson|publisher=Jackie Robinson Foundation|access-date=August 13, 2020|archive-date=2020-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926145448/https://www.jackierobinson.org/press/jackie-robinson-foundation-to-honor-cosmetics-mogul-bobbi-brown-pittsburgh-steelers-chairman-dan-rooney-and-vista-equity-partners-founder-robert-f-smith/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; അവരെ പ്രസിഡന്റ് ഒബാമ ട്രേഡ് പോളിസി ആൻഡ് നെഗോഷ്യേഷനുള്ള ഉപദേശക സമിതിയിലേക്ക് നിയമിക്കുകയും ന്യൂജേഴ്സി ഹാൾ ഓഫ് ഫെയിമിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2010/09/15/president-obama-announces-more-key-administration-posts-0|title=President Obama Announces More Key Administration Posts|last=White House|first=Press Secretary|publisher=The White House, President Barack Obama|access-date=August 13, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://njhalloffame.org/hall-of-famers/2013-inductees/bobbi-brown/|title=New Jersey Hall of Fame Bobbi Brown|publisher=New Jersey Hall of Fame|access-date=August 13, 2020}}&lt;/ref&gt; മോണ്ട്ക്ലെയർ സ്റ്റേറ്റ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി, ഫാഷൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി, മോൺമൗത്ത് യൂണിവേഴ്സിറ്റി, എമേഴ്സൺ കോളേജ് എന്നിവയിൽ നിന്ന് അവർ ഓണററി ഡോക്ടറേറ്റ് നേടി. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.montclair.edu/entrepreneur/womens-entrepreneurship-week/past-wews/wew-2015/speakers/bobbi-brown/|title=Founder and Chief Creative Officer: Bobbi Brown|publisher=Montclair State University|access-date=August 13, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fitnyc.edu/commencement/speakers/honorary-degrees.php|title=SUNY Honorary Degrees Awarded Through FIT|publisher=Fashion Institute of Technology|access-date=August 13, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.monmouth.edu/news/cosmetics-pioneer-bobbi-brown-and-energy-industry-leader-joseph-rigby-to-address-may-2017-graduates/|title=Cosmetics Pioneer Bobbi Brown and Energy Industry Leader Joseph Rigby to Address May 2017 Graduates|publisher=Monmouth University|access-date= August 13, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www2.emerson.edu/news-events/emerson-college-today/emerson-announces-four-honorary-degree-recipients#.XzWcgi2ZPBI|title=Emerson announce four honorary degree recipients|publisher=Emerson College|access-date=August 13, 2020|archive-date=2021-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912124028/https://www2.emerson.edu/news-events/emerson-college-today/emerson-announces-four-honorary-degree-recipients#.XzWcgi2ZPBI|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2020 ൽ അവരുടെ രണ്ടാമത്തെ മേക്കപ്പ് കമ്പനി പുറത്തിറങ്ങിയതിനുശേഷം, അലൂർ മാഗസിൻ ബ്രൗണിനെ &quot;പ്രകൃതിയുടെ മേക്കപ്പിന്റെ ലോക രക്ഷാധികാരി&quot; എന്ന് ലേബൽ ചെയ്തു. &lt;ref&gt;https://www.allure.com/story/bobbi-brown-jones-road-beauty&lt;/ref&gt;
== കോസ്മെറ്റിക് ലൈൻസ് ==
=== ബോബി ബ്രൗൺ എസൻഷ്യൽസ് ===
1990 ൽ, ബ്രൗൺ ഒരു രസതന്ത്രജ്ഞനുമായി ചേർന്ന് പത്ത് സ്വാഭാവിക ലിപ്സ്റ്റിക്ക് ഷേഡുകൾ കൊണ്ടുവന്നു. &lt;ref name=boston/&gt;&lt;ref name=mogul&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/02/19/t-magazine/bobbi-brown-the-mogul-next-door.html?pagewanted=3|title=The Mogul Next Door|last=Buck|first=Joan Juliet|newspaper=The New York Times|access-date=February 15, 2014}}&lt;/ref&gt; 1991 ൽ, ബെർഗ്ഡോർഫ് ഗുഡ്മാനിൽ ബോബി ബ്രൗൺ എസൻഷ്യൽസ് എന്ന പേരിൽ പത്ത് ഷേഡുകൾ അരങ്ങേറി. &lt;ref name=style&gt;{{cite web|url=http://www.style.com/beauty/beautycounter/2011/09/the-411-bobbi-brown/|title=The 411: Bobbi Brown|website=Style|access-date=February 15, 2014}}&lt;/ref&gt; ഒരു മാസത്തിനുള്ളിൽ 100 എണ്ണം വിൽക്കുമെന്ന് അവർ പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നു. പകരം ഒരു ദിവസം 100 എണ്ണം വിറ്റു. [41] അടുത്ത വർഷം അവർ മഞ്ഞ നിറത്തിലുള്ള ഫൗണ്ടേഷൻ സ്റ്റിക്കുകൾ പുറത്തിറക്കി. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://premierespeakers.com/bobbi-brown/bio|title=Bobbi Brown {{!}} Bio {{!}} Premiere Speakers Bureau|website=premierespeakers.com|access-date=2020-03-24}}&lt;/ref&gt;  എസ്റ്റീ ലോഡർ കമ്പനീസ് Inc. 1995 ൽ ബോബി ബ്രൗൺ എസൻഷ്യൽസ് വാങ്ങി. പക്ഷേ ബ്രൗൺ മേക്കപ്പ് ലൈനിന്റെ സൃഷ്ടിപരമായ നിയന്ത്രണം നിലനിർത്തി. &lt;ref name=style/&gt;2007 -ൽ, ന്യൂസിലാന്റിലെ ഓക്ക്‌ലാൻഡിൽ കെട്ടിടത്തിന്റെ പിൻഭാഗത്ത് ഒരു മേക്കപ്പ് സ്കൂളുമായി ആദ്യത്തെ ഫ്രീസ്റ്റാൻഡിംഗ് ബോബി ബ്രൗൺ കോസ്മെറ്റിക്സ് റീട്ടെയിൽ സ്റ്റോർ ആരംഭിച്ചു. &lt;ref name=inc/&gt;&lt;ref name=timeout/&gt;2012 ൽ, ബോബി ബ്രൗണിന്റെ സൗന്ദര്യവർദ്ധക വസ്തുക്കൾ എസ്റ്റീ ലോഡർ കമ്പനികളുടെ മൊത്തം വിൽപ്പനയുടെ ഏകദേശം പത്ത് ശതമാനം പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. &lt;ref name=mogul/&gt; 2014 ജനുവരി വരെ ഏകദേശം മുപ്പത് സ്വതന്ത്ര ബോബി ബ്രൗൺ സൗന്ദര്യവർദ്ധക സ്റ്റോറുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. &lt;ref name=amny/&gt;
==അവലംബം==
{{Reflist|30em}}

==പുറംകണ്ണികൾ==
{{Commons category|Bobbi Brown}}

* {{URL|JustBOBBI.com}}

* [https://www.bobbibrown.com.au/ Bobbi Brown Cosmetics Official Website]
*{{IMDb name|1807090}}

* [https://morazecosmetics.com/blogs/make-up-tips/28-beauty-tips-and-tricks-every-woman-needs-to-know / beauty tips]

{{Cosmetics}}

{{Authority control}}

[[വർഗ്ഗം:1957-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ബി.ബി.സി. 100 സ്ത്രീകൾ]]</text>
      <sha1>g0qbyo0hbcvwrtjlzqperjuyh52h3jj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഫാബിയോള ജിയാനോട്ടി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>554762</id>
    <revision>
      <id>4619665</id>
      <parentid>4460178</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T18:42:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39959" sha1="pp380e3sxocl53i6ifyyri91a7og30z" xml:space="preserve">{{prettyurl|Fabiola Gianotti}}
{{Infobox scientist
| name              = ഫാബിയോള ജിയാനോട്ടി
| image             = Dr Fabiola Gianotti.jpg
| caption           = 2015 ഡിസംബറിൽ [[CERN]] ൽ ഫാബിയോള ജിയാനോട്ടി
| birth_date        = {{birth date and age|1960|10|29|df=y}}
| birth_place       = [[റോം]], [[ഇറ്റലി]]
| death_date        = 
| death_place       = 
| nationality       = ഇറ്റാലിയൻ
| fields            = [[കണിക ഭൗതികശാസ്ത്രം]]
| alma_mater        = [[മിലാൻ സർവകലാശാല]]
| doctoral_students = 
| known_for         = {{Plainlist|
* [[ATLAS experiment]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lecb.physics.lsa.umich.edu/wl/atlas/events/200810-startup/20081004-umwlcd0010-182703/realaudio/f001.htm |title=ATLAS - &quot;The physics dream&quot;, Fabiola Gianotti, Oct 2008 (UMich Web Lecture Archive Project) |access-date=2009-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304034620/http://lecb.physics.lsa.umich.edu/wl/atlas/events/200810-startup/20081004-umwlcd0010-182703/realaudio/f001.htm |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
* First female [[CERN]] Director-General
* [[Higgs boson]] discovery}}
| awards            = {{Plainlist|
* [[Breakthrough Prize in Fundamental Physics|സ്പെഷ്യൽ ഫണ്ടമെന്റൽ ഫിസിക്സ് പ്രൈസ്]] (2012)
* [[Foreign Associate of the National Academy of Sciences|നാഷണൽ അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസസിൻ്റെ വിദേശ സഹകാരി]] (2015)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nasonline.org/member-directory/members/20035876.html|title=Fabiola Gianotti|website=www.nasonline.org}}&lt;/ref&gt;
* [[Wilhelm Exner Medal|വിൽഹെം എക്സ്നർ മെഡൽ]] (2017)
* [[Bruno Pontecorvo Prize|ബ്രൂണോ പോണ്ടെകോർവോ സമ്മാനം]] (2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jinr.ru/posts/pontecorvo-prize-for-2019/|title=Pontecorvo Prize for 2019}}&lt;/ref&gt;}}
}}
ഒരു [[ഇറ്റാലിയൻ ഭാഷ|ഇറ്റാലിയൻ]] [[കണികാഭൗതികം|കണിക ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞയാണ്]] '''ഫാബിയോള ജിയാനോട്ടി''' ([[ഇറ്റാലിയൻ ഭാഷ|ഇറ്റാലിയൻ]]: [faˈbiːola dʒaˈnɔtti]; ജനനം 29 ഒക്ടോബർ 1960). കൂടാതെ ജിയാനോട്ടി [[സ്വിറ്റ്സർലാന്റ്|സ്വിറ്റ്സർലൻഡിലെ]] CERN (യൂറോപ്യൻ ഓർഗനൈസേഷൻ ഫോർ ന്യൂക്ലിയർ റിസർച്ച്) ൽ ഡയറക്ടർ ജനറലാകുന്ന ആദ്യ വനിതയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cds.cern.ch/record/1976432|title=Fabiola Gianotti signs her contract as CERN's new Director-General|website=CERN Bulletin|access-date=28 August 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|year=2014|title=Higgs hunter will be CERN's first female director: Italian physicist Fabiola Gianotti will take the reins at the European physics powerhouse in 2016.|journal=Nature|doi=10.1038/nature.2014.16287|last1=Castelvecchi|first1=Davide|s2cid=124442791}}&lt;/ref&gt;2016 ജനുവരി 1 ന് ആരംഭിച്ച അവരുടെ ആദ്യ അധികാരം അഞ്ച് വർഷത്തേക്ക് നീണ്ടുനിന്നു. 2019 ലെ 195-ാമത് സെഷനിൽ, CERN കൗൺസിൽ അഭൂതപൂർവമായി രണ്ടാം തവണയും ഡയറക്ടർ ജനറലായി ജിയാനോട്ടിയെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. അവരുടെ രണ്ടാമത്തെ അഞ്ച് വർഷത്തെ കാലാവധി 2021 ജനുവരി 1-ന് തുടങ്ങി 2025 വരെ നീളും. CERN-ന്റെ ചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായാണ് ഒരു ഡയറക്ടർ ജനറലിനെ രണ്ടാം തവണയും നിയമിക്കുന്നത്. &lt;ref name=reelection&gt;{{cite web |url=https://home.cern/news/press-release/cern/cern-council-appoints-fabiola-gianotti-second-term-office-cern-director |title=CERN Council appoints Fabiola Gianotti for second term of office as CERN Director General |website=CERN |date=November 6, 2019 |access-date=March 16, 2020}}&lt;/ref&gt;
== ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും == 
ചെറുപ്പം മുതലേ, ജിയാനോട്ടിക്ക് പ്രകൃതിയോടും അവൾക്കു ചുറ്റുമുള്ള ലോകത്തോടും താൽപ്പര്യമുണ്ടായിരുന്നു. [[സിസിലി|സിസിലിയിൽ]] നിന്നുള്ള അവരുടെ അമ്മ, ജിയാനോട്ടിയെ ഫൈൻ ആർട്സിൽ പ്രവേശിക്കാൻ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു. [[പീഡ്മോണ്ട്|പീഡ്മോണ്ടിൽ]] നിന്നുള്ള ഒരു പ്രഗത്ഭനായ ജിയോളജിസ്റ്റായ അവരുടെ പിതാവ്  പഠനത്തോടുള്ള അവരുടെ ആദ്യകാല ഇഷ്ടത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും അവരുടെ ശാസ്ത്ര താൽപര്യങ്ങൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.humans-of-science.org/single-post/2018/01/30/Doctor-Fabiola-Gianotti-on-being-the-first-female-director-of-the-greatest-fundamental-science-experiment-on-earth|title=Humans of Science (HoS) {{!}} Single Post|website=Humans of Science (HoS)|language=en|access-date=2018-07-17|archive-date=2018-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717212730/https://www.humans-of-science.org/single-post/2018/01/30/Doctor-Fabiola-Gianotti-on-being-the-first-female-director-of-the-greatest-fundamental-science-experiment-on-earth|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.iop.org/about/awards/hon_fellowship/hon_fellows/page_68416.html|title = Dr Fabiola Gianotti, CERN|access-date = 3 May 2017|website = IOP Institute of Physics|archive-date = 2017-08-20|archive-url = https://web.archive.org/web/20170820223707/http://www.iop.org/about/awards/hon_fellowship/hon_fellows/page_68416.html|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

[[മേരി ക്യൂറി]]യെക്കുറിച്ചുള്ള ജീവചരിത്രം വായിച്ചതിനുശേഷം ജിയാനോട്ടി ശാസ്ത്ര ഗവേഷണത്തോടുള്ള തന്റെ അഭിനിവേശം കണ്ടെത്തി. മുമ്പ്, അവർ സംഗീതത്തിലും തത്ത്വചിന്തയിലും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ച് ലൈസിയോ ക്ലാസിക്കോയിൽ [[ഹ്യുമാനിറ്റീസ്]] പഠിച്ചിരുന്നു. &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/profile/fabiola-gianotti/ |title=#83 Fabiola Gianotti |access-date=28 August 2015 |website=Forbes |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150531154622/http://www.forbes.com/profile/fabiola-gianotti/ |archive-date=31 May 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/theobserver/2014/nov/09/fabiola-gianotti-new-director-general-cern|title=Fabiola Gianotti: woman with the key to the secrets of the universe {{!}} Observer profile|last=McKie|first=Robin|date=2014-11-09|website=the Guardian|language=en|access-date=2018-07-17}}&lt;/ref&gt; ജിയാനോട്ടി 1989 ൽ മിലാൻ സർവകലാശാലയിലെ ഫിസിക്സ് വിഭാഗത്തിൽ നിന്ന് പരീക്ഷണാത്മക കണിക ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിൽ പിഎച്ച്ഡി നേടി. &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/03/07/science/fabiola-gianotti-physics-cern.html |title=A Celebrated Physicist With a Passion for Music - The New York Times |work=Nytimes.com |access-date=2019-04-20}}&lt;/ref&gt;

== ജീവിതവും കരിയറും ==
=== അക്കാദമിക്, പ്രൊഫഷണൽ കരിയർ ===
1996 മുതൽ, ജിയാനോട്ടി  CERN ൽ ജോലി ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഒരു ഫെലോഷിപ്പിൽ തുടങ്ങിയ  ജിയാനോട്ടി  പിന്നീട് ഒരു മുഴുവൻ സമയ ഗവേഷണ ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞയായി അവിടെ തുടരുന്നു. 2009 -ൽ അറ്റ്ലസ് കൊളാബ്രേഷന്റെ പ്രൊജക്റ്റ് ലീഡറും വക്താവും ആയി അവർ അവരോധിക്കപ്പെട്ടു. CERN- ലെ WA70, UA2, ALEPH പരീക്ഷണങ്ങളിലും അവർ പ്രവർത്തിച്ചു. അവിടെ അവർ ഡിറ്റക്ടർ വികസനം, സോഫ്റ്റ്വെയർ വികസനം, ഡാറ്റ വിശകലനം എന്നിവയിൽ അവർ പങ്കെടുത്തു. 2016 ൽ അവർ CERN- ന്റെ ആദ്യ വനിതാ ഡയറക്ടർ ജനറലായി  തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അതിനുശേഷം വീണ്ടും രണ്ടാം തവണയും അവർ അവിടെ നിയമിക്കപ്പെട്ടു.  2025 വരെ ഈ ഉദ്യോഗം തുടരും. &lt;ref name=reelection/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://home.cern/about/who-we-are/our-people/biographies/fabiola-gianotti-born-1960-italian|title=Fabiola Gianotti (born in 1960) {{!}} CERN|website=home.cern|access-date=2020-02-09|archive-date=2019-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420185040/https://home.cern/about/who-we-are/our-people/biographies/fabiola-gianotti-born-1960-italian|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ഫ്രാൻസിലെ സിഎൻആർഎസിന്റെ സയന്റിഫിക് കൗൺസിൽ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dgdr.cnrs.fr/bo/2006/02-06/comi-bo0206-adu29-11-2005.htm|title=Arrêté du 29 novembre 2005 portant nomination au conseil scientifique du Centre national de la recherche scientifique|website=CNRS|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150831134926/http://www.dgdr.cnrs.fr/bo/2006/02-06/comi-bo0206-adu29-11-2005.htm|archive-date=31 August 2015|access-date=31 August 2015}}&lt;/ref&gt;  യുഎസ്എയിലെ ഫെർമിലാബിന്റെ ഫിസിക്സ് അഡ്വൈസറി കമ്മിറ്റി, യൂറോപ്യൻ ഫിസിക്കൽ സൊസൈറ്റി, ജർമ്മനിയിലെ സയന്റിഫിക് കൗൺസിൽ ഓഫ് ഡിഇഎസ്‌ഇ ലബോറട്ടറി കൂടാതെ നെതർലാൻഡിലെ NIKHEF &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nikhef.nl/en/about-nikhef/background-information/organisation-structure/scientific-advisory-committee-sac/|title=Scientific Advisory Committee (SAC)|website=NIKHEF|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150831142307/https://www.nikhef.nl/en/about-nikhef/background-information/organisation-structure/scientific-advisory-committee-sac/|archive-date=31 August 2015|access-date=31 August 2015}}&lt;/ref&gt; എന്ന ശാസ്ത്ര ഉപദേശക സമിതി തുടങ്ങിയ നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര കമ്മിറ്റികളിൽ അവർ അംഗമായിരുന്നു. &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sab-2014-berlin.de/scientific-advisory-board/mitglieder/|title=The members of the Scientific Advisory Board|publisher=German Commission for UNESCO|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140321020622/http://www.sab-2014-berlin.de/scientific-advisory-board/mitglieder/|archive-date=21 March 2014|access-date=31 August 2015}}&lt;/ref&gt; അവർ യുഎൻ സെക്രട്ടറി ജനറലിന്റെ സയന്റിഫിക് അഡ്വൈസറി ബോർഡ് &lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; അംഗമാണ്. 2018 ൽ റോയൽ സൊസൈറ്റിയുടെ (ForMemRS) വിദേശ അംഗമായി അവർ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://royalsociety.org/news/2018/05/distinguished-scientists-elected-fellows-royal-society-2018/|title=Distinguished scientists elected as Fellows and Foreign Members of the Royal Society |publisher=The Royal Society|date=9 May 2018|access-date=10 May 2018 }}&lt;/ref&gt;

യുഎസ് നാഷണൽ അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസസിന്റെ വിദേശ അസോസിയേറ്റ് അംഗവും ഫ്രഞ്ച് അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസിന്റെ വിദേശ അസോസിയേറ്റ് അംഗവുമായ ജിയാനോട്ടി ഇറ്റാലിയൻ അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസസ് (അക്കാഡേമിയ നാസിയോണൽ ഡെയ് ലിൻസി) അംഗമാണ്. 2019 ൽ അമേരിക്കൻ ഫിലോസഫിക്കൽ സൊസൈറ്റി അംഗമായും അവർ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.

CERN ലെ ലാർജ് ഹാഡ്രൺ കൊളൈഡറിലെ ജോലിയെക്കുറിച്ചുള്ള 2013 ലെ ഡോക്യുമെന്ററി ചിത്രമായ [[Particle Fever|പാർട്ടിക്കിൾ ഫീവറിലും]] ജിയാനോട്ടി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

ലോക സാമ്പത്തിക ഫോറത്തിന്റെ ട്രസ്റ്റീ ബോർഡ് അംഗമാണ് ഗിയാനോട്ടി.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Leadership and Governance - World Economic Forum |url=https://www.weforum.org/about/leadership-and-governance/}}&lt;/ref&gt;

=== ഹിഗ്സ് ബോസോൺ കണ്ടെത്തൽ ===
ഗിയാനോട്ടി അറ്റ്ലാസ്സിന്റെ പ്രോജക്ട് ലീഡറും വക്താവുമായിരുന്ന കാലത്ത്, [[അടിസ്ഥാനകണം]] ആയ [[ഹിഗ്സ് ബോസോൺ|ഹിഗ്സ് ബോസോണിന്റെ]] നിരീക്ഷണത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ട രണ്ട് പരീക്ഷണങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഹിഗ്സ് ബോസോൺ കണ്ടെത്തൽ. 2012 ജൂലൈ 4 ന് ഗിയാനോട്ടി കണികയുടെ കണ്ടെത്തൽ പ്രഖ്യാപിച്ചു. നിരീക്ഷണം വരെ, ഹിഗ്സ് ബോസോൺ കണിക ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിന്റെ [[സ്റ്റാൻഡേർഡ് മോഡൽ|സ്റ്റാൻഡേർഡ് മോഡൽ]] സിദ്ധാന്തമനുസരിച്ച് പൂർണ്ണമായും സാങ്കല്പികമായ ഭാഗമായിരുന്നു. അറ്റ്ലാസ് പരീക്ഷണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഗിയാനോട്ടിയുടെ ആഴത്തിലുള്ള ധാരണയും അവരുടെ നേതൃത്വവും കണ്ടെത്തലിലെ പ്രധാന ഘടകങ്ങളായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;,&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://cds.cern.ch/record/1734377?ln=en|title = ATLAS makes a smooth changeover at the top|access-date = 28 August 2015|website = CERN Courier}}&lt;/ref&gt;

=== പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ ===
ജിയാനോട്ടി പിയർ റിവ്യൂഡ് സയന്റിഫിക് ജേണലുകളിലെ 500-ലധികം പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളുടെ രചയിതാവും സഹ-രചയിതാവും ആണ്.&lt;ref name=hep&gt;{{INSPIRE-HEP author}}&lt;/ref&gt;  ഈ മേഖലയിലെ പ്രധാന അന്താരാഷ്ട്ര സമ്മേളനങ്ങളിൽ 30-ലധികം ക്ഷണിക്കപ്പെട്ട സമഗ്രമായ പ്രഭാഷണങ്ങൾ അവർ നൽകിയിട്ടുണ്ട്.

അവരുടെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളിൽ CERN അവതരിപ്പിച്ച ഹിഗ്സ് ബോസോണിന്റെ നിരീക്ഷണം &quot;എൽഎച്ച്സിയിൽ സ്റ്റാൻഡേർഡ് മോഡൽ സിദ്ധാന്തമനുസരിച്ച് അറ്റ്ലാസ് ഡിറ്റക്ടർ ഉപയോഗിച്ച് ഹിഗ്സ് ബോസോണിനായുള്ള തിരയലിൽ ഒരു പുതിയ കണികയുടെ നിരീക്ഷണം&quot; &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=The ATLAS Collaboration|date=31 August 2012|title=Observation of a New Particle in the Search for the Standard Model Higgs Boson with the ATLAS Detector at the LHC|journal=European Organisation for Nuclear Research (Cern)|volume=716|issue=1|pages=1–29|arxiv=1207.7214|doi=10.1016/j.physletb.2012.08.020|bibcode=2012PhLB..716....1A| s2cid=119169617 }}&lt;/ref&gt; &quot;ഐഒപി സയൻസ്, ന്യൂ ജേണൽ ഓഫ് ഫിസിക്സിൽ&quot; ഹൈ-എനർജി കൊളൈഡറുകളിൽ സൂപ്പർസിമെട്രിക്കായുള്ള തിരയലുകൾ: ഭൂതകാലവും വർത്തമാനവും ഭാവിയും&quot; &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Gianotti|first=Fabiola|date=August 2002|title=Searches for supersymmetry at high-energy colliders: the past, the present and the future|journal=New Journal of Physics|language=en|volume=4|issue=1|pages=63|doi=10.1088/1367-2630/4/1/363|bibcode=2002NJPh....4...63G|issn=1367-2630|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;എപിഎസ് ഫിസിക്സ് ജേണലിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച &quot;കണികാ ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിനായുള്ള കലോറിമെട്രി&quot; എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Fabjan|first1=Christian W.|last2=Gianotti|first2=Fabiola|date=15 October 2003|title=Calorimetry for particle physics|journal=Reviews of Modern Physics|volume=75|issue=4|pages=1243–1286|doi=10.1103/RevModPhys.75.1243|bibcode=2003RvMP...75.1243F|url=https://cds.cern.ch/record/692252}}&lt;/ref&gt;

=== തൊഴിൽ അന്തരീക്ഷം ===
പുരുഷാധിപത്യമുള്ള മേഖലയിൽ വിജയിക്കാൻ ഗിയാനോട്ടിക്ക് മുൻകാല തടസ്സങ്ങൾ മറികടക്കേണ്ടി വന്നു. യൂറോപ്യൻ ശാസ്ത്ര സമൂഹത്തിൽ, ഓരോ സ്ത്രീക്കും രണ്ട് പുരുഷന്മാരായിരുന്നു കണക്ക്. ATLAS പദ്ധതിയിൽ പ്രവർത്തിച്ച ടീമിൽ 20% മാത്രമേ സ്ത്രീകളുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;   CERN-ന്റെ ആദ്യത്തെ വനിതാ ഡയറക്ടർ ജനറലായിരുന്നു ഗിയാനോട്ടി, 2012-ൽ CERN ൽ ഏറ്റവും വലിയ രണ്ട് പരീക്ഷണങ്ങൾക്ക് അവർ നേതൃത്വം നൽകി. തന്റെ ലിംഗഭേദം കാരണം താൻ ഒരിക്കലും വിവേചനം നേരിട്ടിട്ടില്ലെന്ന് അവർ തറപ്പിച്ചുപറയുന്നു, &quot;എനിക്ക് ഒരിക്കലും വിവേചനം അനുഭവപ്പെട്ടുവെന്ന് എനിക്ക് സ്വയം പറയാൻ കഴിയില്ല ... ഒരുപക്ഷേ ഞാൻ അങ്ങനെയായിരിക്കാം, പക്ഷേ ഞാൻ വിവേചനം  തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല.&quot; വനിതാ ശാസ്ത്രജ്ഞർക്കായി സൃഷ്ടിച്ച പുരുഷാധിപത്യ മേഖലയെ തകർക്കാൻ ഗിയാനോട്ടി സഹായിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/03/07/science/fabiola-gianotti-physics-cern.html|title=A Celebrated Physicist With a Passion for Music|work=The New York Times |date=7 March 2018 |access-date=17 July 2018|language=en|last1=Sciolino |first1=Elaine }}&lt;/ref&gt;  കുട്ടികളുണ്ടാകുമ്പോൾ സ്ത്രീകൾക്ക് കൂടുതൽ പിന്തുണ നൽകാൻ അവർ പ്രത്യേകം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. തനിക്ക് ഒരിക്കലും വേണ്ടത്ര പിന്തുണ ലഭിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് അവർ കരുതുന്നു. ഇക്കാരണത്താൽ, ഒരിക്കലും അവർക്ക് കുട്ടികൾ ഉണ്ടായില്ല. ആ തീരുമാനത്തിൽ അവർ ഇപ്പോൾ ഖേദിക്കുന്നുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ബഹുമതികളും അവാർഡുകളും ==
2011-ൽ [[ദി ഗാർഡിയൻ|ദി ഗാർഡിയൻ]] പത്രത്തിന്റെ 'ഏറ്റവും പ്രചോദനാത്മകമായ 100 സ്ത്രീകളിൽ' ജിയാനോട്ടി ഇടം നേടി.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/science/2011/mar/08/fabiola-gianotti-100-women |title=Top 100 women: science and medicine |access-date=28 August 2015 |website=Guardian News |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150416061313/http://www.theguardian.com/science/2011/mar/08/fabiola-gianotti-100-women |archive-date=16 April 2015 }}&lt;/ref&gt; 2012-ൽ ടൈം മാസികയുടെ 'പേഴ്‌സണാലിറ്റി ഓഫ് ദി ഇയർ'-ൽ അഞ്ചാം സ്ഥാനവും, അതേ വർഷം തന്നെ [[ടൈം മാസിക]]യുടെ 'പേഴ്‌സൺ ഓഫ് ദി ഇയർ'-ൽ രണ്ടാം സ്ഥാനവും,&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://poy.time.com/2012/12/19/runner-up-fabiola-gianotti-the-discoverer/ |title=Runner-Up: Fabiola Gianotti, the Discoverer |access-date=28 August 2015 |magazine=Time |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150321211606/http://poy.time.com/2012/12/19/runner-up-fabiola-gianotti-the-discoverer/ |archive-date=21 March 2015 }}&lt;/ref&gt;നേടി. 2013-ൽ ഫോർബ്‌സ് മാസികയുടെ 'ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള 100 സ്ത്രീകളിൽ' ഇടം നേടുകയും ചെയ്തു, &lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;2013-ൽ [[Foreign Policy|ഫോറിൻ പോളിസി മാഗസിൻ]] '2013-ലെ പ്രമുഖ ആഗോള ചിന്തകരിൽ' ഒരാളായി പരിഗണിക്കപ്പെട്ടതും ജിയാനോട്ടിയെയാണ്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://2013-global-thinkers.foreignpolicy.com/gianotti |title=François Englert, Peter Higgs, and Fabiola Gianotti |access-date=28 August 2015 |website=The FP Group |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150828134143/http://2013-global-thinkers.foreignpolicy.com/gianotti |archive-date=28 August 2015 }}&lt;/ref&gt;

ഉപ്സാല സർവകലാശാല,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uu.se/nyheter/nyhet-visning/?id=1471&amp;area=2,3,16&amp;typ=pm&amp;na=&amp;lang=sv |title=Teknik och naturvetenskap utser hedersdoktorer |access-date=31 August 2015 |website=uu.se |publisher=Uppsala universitet |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150831085209/https://www.uu.se/nyheter/nyhet-visning/?id=1471&amp;area=2,3,16&amp;typ=pm&amp;na=&amp;lang=sv |archive-date=31 August 2015 }}&lt;/ref&gt; എക്കോൾ പോളിടെക്നിക് ഫെഡറേൽ ഡി ലൗസാൻ (EPFL),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://actu.epfl.ch/news/epfl-awards-fabiola-gianotti-honorary-doctorate/ |title=EPFL awards Fabiola Gianotti honorary doctorate |access-date=31 August 2015 |publisher=EPFL |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021145333/http://actu.epfl.ch/news/epfl-awards-fabiola-gianotti-honorary-doctorate/ |archive-date=21 October 2013 }}&lt;/ref&gt; മക്ഗിൽ സർവകലാശാല,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mcgill.ca/newsroom/channels/news/14-individuals-receive-honorary-degree-mcgill-235514 |title=14 individuals to receive honorary degree from McGill |access-date=31 August 2015 |publisher=McGill University |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814065008/http://www.mcgill.ca/newsroom/channels/news/14-individuals-receive-honorary-degree-mcgill-235514 |archive-date=14 August 2014 }}&lt;/ref&gt; ഓസ്ലോ സർവകലാശാല,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mn.uio.no/fysikk/english/research/news-and-events/events/guest-lectures-seminars/fabiola-gianotti.html |publisher=UiO, Dep. of Phys. |access-date=31 August 2015 |title=Fabiola Gianotti: The Higgs boson and our life |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150626100347/http://www.mn.uio.no/fysikk/english/research/news-and-events/events/guest-lectures-seminars/fabiola-gianotti.html |archive-date=26 June 2015 }}&lt;/ref&gt;എഡിൻബർഗ് സർവകലാശാല, നേപ്പിൾസ് ഫെഡറിക്കോ II സർവകലാശാല,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ed.ac.uk/about/people/honorary-degrees/2014-15 |title=Honorary graduates 2014/15 |access-date=31 August 2015 |publisher=The University of Edinburgh |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150831110251/http://www.ed.ac.uk/about/people/honorary-degrees/2014-15 |archive-date=31 August 2015 }}&lt;/ref&gt;  ചിക്കാഗോ സർവകലാശാല,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.primapagina.sif.it/article/796/fabiola-gianotti-dottore-di-ricerca-in-fisica#.Wzvfg3Vub7N|title=Fabiola Gianotti dottore di ricerca in Fisica dell'Ateneo fridericiano|website=www.primapagina.sif.it|access-date=3 July 2018}}&lt;/ref&gt;സാവോയ് സർവകലാശാല,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://convocation.uchicago.edu/page/2010|title=Honorary Degrees 2010-2018 {{!}} Convocation {{!}} University of Chicago|website=convocation.uchicago.edu|language=en|access-date=7 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181107104058/https://convocation.uchicago.edu/page/2010|archive-date=7 November 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  വീസ്മാൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസ് &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.univ-smb.fr/2018/07/26/remise-dun-doctorat-honoris-causa-a-fabiola-gianotti-directrice-generale-du-cern/ |title=Remise d'un doctorat honoris causa à Fabiola Gianotti, directrice générale du CERN - Université Savoie Mont Blanc - Formation - Recherche |publisher=Univ-smb.fr |access-date=20 April 2019}}&lt;/ref&gt;എന്നിവയിൽ നിന്ന് അവർക്ക് ഓണററി ഡോക്ടറൽ ബിരുദങ്ങൾ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.weizmann.ac.il/conferences/InternationalBoard2018/phd-honorees|title=PH.D. HONOREES|website=weizmann.ac.il}}&lt;/ref&gt;

* 2014 ഡിസംബറിൽ, ഇറ്റാലിയൻ പ്രസിഡന്റ് [[ജോർജിയോ നപോളിറ്റാനോ]] അവർക്ക് [[ഓർഡർ ഓഫ് മെറിറ്റ് ഓഫ് ദി ഇറ്റാലിയൻ റിപ്പബ്ലിക്]] നൽകി ആദരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://biografieonline.it/biografia.htm?BioID=3670&amp;biografia=Fabiola+Gianotti |title=Fabiola Gianotti |access-date=29 August 2015 |website=Biografieonline.it |publisher=Biografieonline |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150829094235/http://biografieonline.it/biografia.htm?BioID=3670&amp;biografia=Fabiola+Gianotti |archive-date=29 August 2015 }}&lt;/ref&gt;
* 2013 സെപ്റ്റംബറിൽ, [[ഇറ്റാലിയൻ ഫിസിക്കൽ സൊസൈറ്റി]]യുടെ [[എൻറിക്കോ ഫെർമി സമ്മാനം]] അവർക്ക് ലഭിച്ചു..&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sif.it/attivita/premio_fermi |title=Premio &quot;Enrico Fermi&quot; |access-date=29 August 2015 |website=sif.it |publisher=Società Italiana di Fisica |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110160831/http://www.sif.it/attivita/premio_fermi |archive-date=10 November 2014 }}&lt;/ref&gt;
* 2013 നവംബറിൽ അവർക്ക് [[നീൽസ് ബോർ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് മെഡൽ ഓഫ് ഓണർ]] ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nbi.ku.dk/english/news/news13/fabiola-gianotti-awarded-the-niels-bohr-institute-medal-of-honour/ |title=Fabiola Gianotti awarded the Niels Bohr Institute Medal of Honour |date=1 November 2013 |access-date=31 August 2015 |website=Niels Bohr Institute |publisher=University of Copenhagen |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141215032312/http://www.nbi.ku.dk/english/news/news13/fabiola-gianotti-awarded-the-niels-bohr-institute-medal-of-honour/ |archive-date=15 December 2014 }}&lt;/ref&gt;
* ഹിഗ്സ് ബോസോൺ കണ്ടെത്തലിലെ നേതൃത്വപരമായ പങ്കിന് 2012 ഡിസംബറിൽ അവർക്ക് [[അടിസ്ഥാന ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലെ ബ്രേക്ക്ത്രൂ സമ്മാനം]] ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://breakthroughprize.org/Laureates/1/L48 |title=Laureates: Fabiola Gianotti |access-date=29 August 2015 |website=breakthroughprize.org |publisher=Fundamental Physics Prize Foundation |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150725125250/https://breakthroughprize.org/Laureates/1/L48 |archive-date=25 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
* 2012 ഡിസംബറിൽ, മിലാൻ മുനിസിപ്പാലിറ്റി അവർക്ക് സ്വർണ്ണ മെഡൽ (&quot;അംബ്രോജിനോ ഡി'ഓറോ&quot; എന്നറിയപ്പെടുന്നു, മിലാനിലെ [[രക്ഷാധികാരിയായ]] [[വിശുദ്ധ അംബ്രോസിന്റെ]] പേരിലുള്ള) നൽകി ആദരിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.infn.it/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=363:l-ambrogino-d-oro-a-fabiola-gianotti&amp;catid=36&amp;Itemid=545&amp;lang=it |title=L'ambrogino d'oro a Fabiola Gianotti |access-date=31 August 2015 |website=INFN |publisher=Istituto Nazionale di Fisica Nucleare |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150831121346/http://www.infn.it/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=363%3Al-ambrogino-d-oro-a-fabiola-gianotti&amp;catid=36&amp;Itemid=545&amp;lang=it |archive-date=31 August 2015 }}&lt;/ref&gt;
* 2018-ൽ, [[100 വനിതകളിൽ (ബിബിസി)|ബിബിസിയുടെ 100 വനിതകളിൽ]] ഒരാളായി അവരെ പട്ടികപ്പെടുത്തി.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-46225037|title=BBC 100 Women 2018: Who is on the list?|date=19 November 2018|work=BBC News|access-date=23 July 2019|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;
* 2020 ഫെബ്രുവരിയിൽ, അവർക്ക് [[ബ്രൂണോ പോണ്ടെകോർവോ സമ്മാനം]] (2019) ലഭിച്ചു.
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jinr.ru/posts/pontecorvo-prize-for-2019/|title=Pontecorvo Prize for 2019}}&lt;/ref&gt;
* 2020 സെപ്റ്റംബറിൽ, [[പോപ്പ് ഫ്രാൻസിസ്]] അവരെ [[പൊന്തിഫിക്കൽ അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസസിന്റെ]] ഒരു സാധാരണ അംഗമായി നാമകരണം ചെയ്തു..&lt;ref&gt;{{Cite web|date=29 September 2020|title=Il Papa chiama Fabiola Gianotti alla Pontificia Accademia delle Scienze|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2020/09/29/news/fabiola_gianotti-268878331/|access-date=29 September 2020|website=la Repubblica|language=it}}&lt;/ref&gt;
=== കോമിക് സാൻസ് വിവാദം ===
CERN ഹിഗ്സ് ബോസോണിന്റെ കണ്ടെത്തൽ പ്രഖ്യാപിച്ചപ്പോൾ, ഫലങ്ങളുടെ അവതരണത്തിൽ ഗിയാനോട്ടി [[Comic Sans|കോമിക് സാൻസ് ]] ടൈപ്പ്ഫേസ് ഉപയോഗിച്ചതിൽ നിന്ന് ചില വിവാദങ്ങൾ ഉയർന്നുവന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.designweek.co.uk/issues/may-2012/the-power-of-type-or-why-not-to-use-comic-sans-to-present-a-scientific-breakthrough/|title=The power of type (or why not to use Comic Sans to present a scientific breakthrough)|first=Emily|last=Gosling|date=5 July 2012}}&lt;/ref&gt;ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞനായ ആൽബി റീഡ്, ഫോണ്ടിന്റെ പേര് കോമിക് സെർൺസ് എന്ന് മാറ്റണമെന്ന് മൈക്രോസോഫ്റ്റിനോട് ആവശ്യപ്പെട്ട് ഒരു ഓൺലൈൻ നിവേദനം ആരംഭിച്ചു.&lt;ref name=&quot;huffingtonpost.co.uk&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2012/07/06/change-name-of-comic-sans_n_1653774.html |title=Change Name Of Comic Sans To 'Comic Cerns' Say Physicists After Higgs Boson Discovery &amp;#124; HuffPost UK |publisher=Huffingtonpost.co.uk |date= 6 July 2012|access-date=20 April 2019}}&lt;/ref&gt; ഫോണ്ടിന്റെ സ്രഷ്ടാവായ [[Vincent Connare|വിൻസെന്റ് കൊണെയർ]] നിവേദനത്തിന് പിന്തുണ പ്രഖ്യാപിച്ചുകൊണ്ട് ട്വീറ്റ് ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;huffingtonpost.co.uk&quot;/&gt;മുൻ അവതരണങ്ങളിൽ ഗിയാനോട്ടി കോമിക് സാൻസ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. പക്ഷേ അവതരിപ്പിച്ച മെറ്റീരിയലിന്റെ പ്രാധാന്യം മൂലമാണ് വിവാദം ഉടലെടുത്തത്.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.newscientist.com/blogs/shortsharpscience/2012/07/comic-sans-at-cern.html |title=Higgs in Comic Sans: the right font for physics? |access-date=31 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171118102947/https://www.newscientist.com/blogs/shortsharpscience/2012/07/comic-sans-at-cern.html |archive-date=18 November 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== വ്യക്തിജീവിതം ==
ജിയാനോട്ടി പരിശീലനം ലഭിച്ച ഒരു ബാലേ നർത്തകിയാണ്.  പിയാനോ വായിക്കുന്ന അവർ ഒരിക്കലും വിവാഹിതയായിട്ടില്ല; ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിലെ ജിയാനോട്ടിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു പ്രൊഫൈലിൽ, ഡച്ച് ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞനായ റെൻഡെ സ്റ്റീറൻബർഗ് അവരെ &quot;ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിനായി ജീവിതം സമർപ്പിച്ചു... തീർച്ചയായും, അവർ ത്യാഗങ്ങൾ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/03/07/science/fabiola-gianotti-physics-cern.html |title=A Celebrated Physicist With a Passion for Music |date= 7 March 2018|access-date=20 April 2019|newspaper=The New York Times |last1=Sciolino |first1=Elaine }}&lt;/ref&gt;

2010-ലെ ഒരു അഭിമുഖത്തിൽ, ശാസ്ത്രവും വിശ്വാസവും തമ്മിൽ ഒരു വൈരുദ്ധ്യവും താൻ കണ്ടില്ലെന്നും അവ &quot;രണ്ട് വ്യത്യസ്ത മേഖലകളിൽ&quot; പെട്ടതാണെന്നും ഗിയാനോട്ടി പറയുകയുണ്ടായി.&lt;ref&gt;{{cite web|title=La signora dell'universo|url=http://www.famigliacristiana.it/articolo/scienziata.aspx|publisher=[[Famiglia Cristiana]]|language=it|date=20 August 2010}}&lt;/ref&gt;[[la Repubblica|ലാ റിപ്പബ്ലിക്ക]]യ്ക്ക് നൽകിയ ഒരു അഭിമുഖത്തിൽ, &quot;ശാസ്ത്രവും മതവും പരസ്പരവിരുദ്ധമല്ലെങ്കിലും വ്യത്യസ്ത വിഷയങ്ങളാണ്&quot;  നിങ്ങൾക്ക് ഒരു ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞനാകാം, വിശ്വാസം ഉണ്ടായിരിക്കാം അല്ലെങ്കിൽ ഇല്ലായിരിക്കാം. ദൈവവും ശാസ്ത്രവും ശരിയായ അകലം പാലിക്കുന്നതാണ് നല്ലത്.&quot; എന്ന് അവർ പറയുകയുണ്ടായി.&lt;ref&gt;{{cite web|title=&quot;Io, tra Dio e il Big Bang&quot;. Fabiola Gianotti, direttrice del Cern: la signora dell'Universo|url=http://www.repubblica.it/scienze/2014/12/28/news/io_tra_dio_e_il_big_bang_fabiola_giannotti_direttrice_del_cern_la_signora_dell_universo_di_dario_cresto-dina-103841329/|publisher=la Repubblica|language=it|date=28 December 2014}}&lt;/ref&gt;

2020 സെപ്റ്റംബർ മുതൽ, അവർ ഇറ്റാലിയൻ [[Aspen Institute|ആസ്പൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിലെ]] അംഗമാണ്.&lt;ref&gt;[https://www.aspeninstitute.it/istituto/comunita-aspen/comitato-esecutivo executive Committee] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101009043826/https://www.aspeninstitute.it/istituto/comunita-aspen/comitato-esecutivo |date=9 October 2010 }}, aspeninstitute.it/&lt;/ref&gt;

== അവലംബം==
{{Reflist|colwidth=30em}}

{{Commons category|Fabiola Gianotti}}

{{Breakthrough Prize laureates}}
{{FRS 2018}}
{{Authority control}}

[[വർഗ്ഗം:1960-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:ബി.ബി.സി. 100 സ്ത്രീകൾ]]</text>
      <sha1>pp380e3sxocl53i6ifyyri91a7og30z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മരിയ കൊറിന മച്ചാഡോ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>555023</id>
    <revision>
      <id>4619734</id>
      <parentid>4612822</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T03:49:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15086" sha1="q09oodwj0xaxc6dsh5qxmjybkp1zuvm" xml:space="preserve">{{rough translation|1=ഇംഗ്ലീഷ്|listed=yes|date=2023 ജൂലൈ}}
{{prettyurl|María Corina Machado}}{{Infobox officeholder
| name                = മരിയ കൊറിന മച്ചാഡോ
| image               = 2026 María Corina Machado (cropped).jpg
| caption             = മച്ചാഡോ 2026-ൽ
| office              = Member of the [[National Assembly of Venezuela|National Assembly]]&lt;br&gt;for [[Miranda (state)|Miranda]]
| term_start          = 5 ജനുവരി 2011
| term_end            = 21 മാർച്ച് 2014
| predecessor         = {{ill|ഹിറാം ഗാവിരിയ|es}}
| successor           = [[Ricardo Sánchez Mujica|റിക്കാർഡോ സാഞ്ചസ്]]
| birth_name          = മരിയ കൊറീന മച്ചാഡോ പാരീസ്ക
| birth_date          = {{birth date and age|1967|10|7|df=y}}
| birth_place         = കാരക്കാസ്, വെനിസ്വേല
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = [[വെന്റെ വെനിസ്വേല]] (since 2012)
| otherparty          = {{ubl
  | [[യൂണിറ്ററി പ്ലാറ്റ്‌ഫോം]]
  | [[ഡെമോക്രാറ്റിക് യൂണിറ്റി റൗണ്ട് ടേബിൾ]]
  | [[സുമേറ്റ്]] (2001–2010)
  | [[ജസ്റ്റിസ് ഫസ്റ്റ്]] (2010–2012)
  }}
| children            = 3
| education           = {{ubl
  | [[ആൻഡ്രെസ് ബെല്ലോ കാത്തലിക് യൂണിവേഴ്സിറ്റി]] ([[Bachelor of Science|BS]])
  | [[Instituto de Estudios Superiores de Administración|ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് അഡ്വാൻസ്ഡ് സ്റ്റഡീസ് ഓഫ് അഡ്മിനിസ്ട്രേഷൻ]] ([[Master of Science|MS]])
  }}
| awards              = {{ubl
  | [[വാക്ലാവ് ഹാവൽ ഹ്യൂമൻ റൈറ്റ്സ് പ്രൈസ്]] (2024)|[[Sakharov Prize]] (2024)
  | [[സമാധാനത്തിനുള്ള നോബൽ സമ്മാനം]] (2025)
  }}
| signature           = Firma de María Corina Machado.svg
}}

2011 മുതൽ 2014 വരെ [[വെനസ്വേല|വെനസ്വേലയിലെ]] ദേശീയ അസംബ്ലി അംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഒരു വെനസ്വേലൻ രാഷ്ട്രീയക്കാരിയും 2025ലെ സമാധാനത്തിനുള്ള നോബൽ സമ്മാന ജേതാവുമാണ് '''മരിയ കൊറിന മച്ചാഡോ പാരിസ്ക''' (ജനനം 7 ഒക്ടോബർ 1967,&lt;ref name=&quot;AsAhoraBio&quot;&gt;{{in lang|es}} Machado, María Corina. [http://www.mariacorina2010.com/?module=bio Mi experiencia.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100322195217/http://www.mariacorina2010.com/?module=bio |date=22 March 2010 }} Es ahora.  María Corina.  Accessed 25 April 2010.&lt;/ref&gt; ചിലപ്പോൾ എംസിഎം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു). 2012 ൽ വെനസ്വേല പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനാർത്ഥിയായിരുന്ന അവർ വിവാദ താൽക്കാലിക പ്രസിഡന്റ് ജുവാൻ ഗ്വയ്ദോ തിരഞ്ഞെടുപ്പിന് ക്ഷണിക്കുകയാണെങ്കിൽ 2019 ൽ അവർ വീണ്ടും മത്സരിക്കുമെന്ന് സൂചിപ്പിച്ചിരുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Regan, Trish |work= Fox Business |title=Venezuela could see its first female president |date= 2 February 2019 |access-date= 17 February 2019 |url= https://www.foxbusiness.com/politics/venezuela-to-see-its-first-female-president-if-free-elections-are-called}}&lt;/ref&gt;

2014 വെനസ്വേലൻ പ്രക്ഷോഭത്തിനിടയിൽ, നിക്കോളാസ് മഡുറോ സർക്കാരിനെതിരെ പ്രതിഷേധം സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിൽ മുൻനിരയിലുള്ളവരിൽ ഒരാളായിരുന്നു മച്ചാഡോ. &lt;ref&gt;Kurmanaev, Anatoly (23 December 2014).  [http://www.businessweek.com/news/2014-03-13/middle-class-protesting-venezuela-shortages-drive-poor-to-maduro &quot;Venezuela Protests Drive Poor to Maduro as Death Toll Mounts&quot;.] ''Business Week''.  Accessed 23 December 2014.&lt;/ref&gt;

അലജാൻഡ്രോ പ്ലാസിനൊപ്പം മരിയ വെനസ്വേലൻ സന്നദ്ധ സിവിൽ ഓർഗനൈസേഷൻ സൊമാറ്റിന്റെ സ്ഥാപകയും മുൻ നേതാവുമായിരുന്നു&lt;ref name=&quot;Renuncio&quot;&gt;{{in lang|es}} [http://www.eluniversal.com/2010/02/12/pol_esp_comunicado-de-sumate_12A3426731.shtml &quot;Comunicado de Súmate sobre renuncia de María Corina Machado&quot;.] ''[[El Universal (Caracas)|El Universal]]'' (12 February 2010).  Accessed 25 February 2010.&lt;/ref&gt;  മച്ചാഡോ. &lt;ref name=SignOn/&gt;&lt;ref name=EUpresident&gt;{{in lang|es}} de la Rosa, Alicia (11 July 2011). [https://web.archive.org/web/20110712234113/http://politica.eluniversal.com/2011/07/11/diputada-machado-anunciara-su-precandidatura-el-proximo-domingo.shtml &quot;Diputada Machado anunciará su precandidatura el próximo domingo&quot;.] ''El Universal''.  Accessed 12 July 2011.&lt;/ref&gt; നാഷണൽ എൻഡോവ്മെന്റ് ഫോർ ഡെമോക്രസി (എൻഇഡി) യിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച തുകയ്ക്ക് സൊമാറ്റിന് വേണ്ടി ഗൂഢാലോചന നടത്തിയതിന് (മറ്റ് സുമേറ്റ് പ്രതിനിധികൾക്കൊപ്പം) അവൾക്കെതിരെ കുറ്റം ചുമത്തുകയും NED പിന്തുണയ്ക്കുന്ന മനുഷ്യാവകാശ ഗ്രൂപ്പുകളിൽ നിന്ന് വെനിസ്വേല പ്രസിഡന്റ് ഹ്യൂഗോ ചാവേസിന്റെ ഭരണത്തെ അപലപിക്കുകയും ചെയ്തു. വിചാരണ ജഡ്ജിയുടെ നടപടിക്രമ ലംഘനങ്ങൾ കാരണം വിചാരണ 2006 ഫെബ്രുവരിയിൽ നിർത്തിവച്ചു. ഹ്യൂമൻ റൈറ്റ്സ് വാച്ചിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ പലതവണ മാറ്റിവച്ചു. 2018 ൽ, ബിബിസിയുടെ 100 സ്ത്രീകളിൽ ഒരാളായി അവരെ പട്ടികപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്

&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-46225037|title=BBC 100 Women 2018: Who is on the list?|date=19 November 2018|work=BBC News|access-date=23 July 2019|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;   

2025 ൽ സമാധാനത്തിനുള്ള നോബൽ സമ്മാനത്തിന് അർഹയായി.
== ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും ==
നാല് സഹോദരിമാരിൽ മൂത്തവളായി വെനിസ്വേലയിലെ കാരക്കാസിൽ 1967 ഒക്ടോബർ 7 ന് ജനിച്ചു &lt;ref name=AsAhoraBio/&gt;. പ്രമുഖ സ്റ്റീൽ ബിസിനസുകാരനായ ഹെൻറിക് മച്ചാഡോ സുലോഗയുടെയും സൈക്കോളജിസ്റ്റായ കൊറിന പാരിസ്കയുടെയും മകളാണ്. &lt;ref name=&quot;MCM2017&quot;&gt;{{cite web|title=María Corina - Vente Venezuela|date=14 September 2016|url=http://www.ventevenezuela.org/mariacorina/|publisher=[[Vente Venezuela]]|access-date=3 May 2017|language=es-ES}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=SignOn/&gt;&lt;ref name=BestLoved&gt;Forero, Juan (19 November 2005). [https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D04E3D91E3EF93AA25752C1A9639C8B63 &quot;The Saturday Profile; Venezuela's Best-Loved, or Maybe Most-Hated, Citizen&quot;.] ''[[The New York Times]].  Accessed 24 February 2010.&lt;/ref&gt;അവരുടെ പൂർവ്വികരിൽ 1881 ലെ ക്ലാസിക് [[Venezuela Heroica|വെനിസ്വേല ഹീറോയിക്ക]]യുടെ രചയിതാവും വെനിസ്വേലയിലെ സ്വേച്ഛാധിപതിയായ [[Juan Vicente Gómez|ജുവാൻ വിസെന്റ് ഗോമെസിനെതിരെ]] നടന്ന പ്രക്ഷോഭത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട ഒരു ബന്ധുവും ഉൾപ്പെടുന്നു. &lt;ref name=BestLoved/&gt;

മച്ചാഡോ ആൻഡ്രസ് ബെല്ലോ കാത്തലിക് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ നിന്ന് ഇൻഡസ്ട്രിയൽ എഞ്ചിനീയറിംഗിൽ ബിരുദവും കാരക്കാസിലെ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടോ ഡി എസ്റ്റുഡിയോസ് സൂപ്പീരിയോസ് ഡി അഡ്മിനിസ്ട്രേഷനിൽ (IESA, ബിസിനസ് സ്കൂൾ) ഫിനാൻസിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദവും നേടിയിട്ടുണ്ട്. 2009 ൽ യേൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയുടെ വേൾഡ് ഫെലോസ് പ്രോഗ്രാമിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു അവർ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://worldfellows.yale.edu/maria-corina-machado|title = Maria Corina Machado}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=SignOn/&gt;&lt;ref name=OGrady/&gt;&lt;ref name=&quot;MachadoBio&quot;&gt;[http://english.eluniversal.com/2006/04/24/en_97a_art_23A696905.shtml &quot;María Corina Machado&quot;.] {{webarchive|url=https://archive.today/20130122080800/http://english.eluniversal.com/2006/04/24/en_97a_art_23A696905.shtml|date=22 January 2013}} ''[[El Universal (Caracas)|El Universal]]'', (24 April 2006).  Accessed 24 February 2010.&lt;/ref&gt;

1992 ൽ മൂന്ന് കുട്ടികളുടെ അമ്മയായ മച്ചാഡോ അനാഥരും കുറ്റവാളികളുമായ കാരക്കാസ് തെരുവ് കുട്ടികളെ പരിപാലിക്കാൻ സ്വകാര്യ സംഭാവനകൾ ഉപയോഗിച്ച് ഫണ്ടാസിയൻ അതീനിയ (അറ്റീന ഫൗണ്ടേഷൻ) ആരംഭിച്ചു. ഓപ്പർച്യൂണിറ്റസ് ഫൗണ്ടേഷന്റെ ചെയർമാനായും അവർ പ്രവർത്തിച്ചു. &lt;ref name=OGrady/&gt;&lt;ref name=MachadoBio/&gt; വലൻസിയയിലെ ഓട്ടോ ഇൻഡസ്ട്രിയിൽ ജോലി ചെയ്തതിനു ശേഷം അവർ 1993 ൽ കാരക്കാസിലേക്ക് മാറി. &lt;ref name=SignOn/&gt; സോമേറ്റിലെ തുടർന്നുള്ള വേഷം കാരണം മച്ചാഡോ അത് രാഷ്ട്രീയവത്കരിക്കപ്പെടാതിരിക്കാൻ ഫൗണ്ടേഷൻ ഉപേക്ഷിച്ചു.&lt;ref name=OGrady&gt;O'Grady, Mary A. [http://www.hacer.org/current/Vene009.php &quot;A Young Defender of Democracy Faces Chávez's Wrath&quot;.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060808180336/http://www.hacer.org/current/Vene009.php |date=8 August 2006 }}  ''Wall Street Journal'', (10 June 2005); p.  A9.&lt;/ref&gt;

== സുമേറ്റ് ==
[[Image:Maria Corina Machado (Sumate) meets George W. Bush (2002).jpg|thumb|250px|left|[[George W. Bush]] welcomes María Corina Machado to the Oval Office on 31 May 2005.]]
[[ദ വാഷിംഗ്ടൺ പോസ്റ്റ്]] പറയുന്നതനുസരിച്ച് [[വെനസ്വേല|വെനസ്വേലയിലെ]] സന്നദ്ധ സിവിൽ ഓർഗനൈസേഷന്റെ സ്ഥാപനം 2001 -ൽ മച്ചാഡോയും അലജാൻഡ്രോ പ്ലാസും തമ്മിൽ ഒരു ഹോട്ടൽ ലോബിയിൽ നടന്ന തിടുക്കത്തിലുള്ള കൂടിക്കാഴ്‌ചയുടെ ഫലമായിരുന്നു. അവിടെ വെനിസ്വേലയ്ക്കായി രൂപപ്പെടുന്ന പുരോഗതിയെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്ക അവർ പങ്കുവെച്ചു. മച്ചാഡോ പറഞ്ഞു, &quot;എന്തോ ക്ലിക്കുചെയ്തു. എനിക്ക് വീട്ടിൽ ഇരിക്കാനും രാജ്യം ഏകീകരിക്കപ്പെടുകയും തകരുകയും  ചെയ്യുന്നത് കാണാനാകില്ലെന്ന അസ്വസ്ഥത തോന്നി ... വെനസ്വേലക്കാർക്ക് എണ്ണാൻ അവസരം നൽകുന്നതിന് ഞങ്ങൾക്ക് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രക്രിയ തുടരേണ്ടിവന്നു. പക്ഷേ പിരിമുറുക്കം ഇല്ലാതാക്കാൻ ഞങ്ങൾ തന്നെ അവർ സംഘർഷം ഉണ്ടാക്കുന്നതിനുമുമ്പ് ഗതി മാറ്റേണ്ടി വന്നു. ബുള്ളറ്റിന് പകരം ബാലറ്റുകളുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പായിരുന്നു അത്. &quot;&lt;ref name=SignOn&gt;Boustany, Nora.  [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A37649-2004Jul8.html &quot;Signing On To Challenge Hugo Chavez&quot;.]  ''The Washington Post''. Washington, D.C.: 9 July 2004. p. A.15. Accessed 24 February 2010.&lt;/ref&gt;

==അവലംബം==
{{reflist}}

== പുറംകണ്ണികൾ ==
{{commons category|María Corina Machado}}
*[http://www.sumate.org/ Official Súmate website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210211061936/http://www.sumate.org/ |date=2021-02-11 }}
*[https://www.flickr.com/photos/mariacorina2010/sets/ Maria Corina Machado's Flickr photostream]
*[https://web.archive.org/web/20100515201441/http://mariacorina2010.com/ 2010 Election website]

[[വർഗ്ഗം:ബി.ബി.സി. 100 സ്ത്രീകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:1967-ൽ ജനിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:സമാധാനത്തിനുള്ള നോബൽ സമ്മാനം ലഭിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>q09oodwj0xaxc6dsh5qxmjybkp1zuvm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>റസാഖ് വഴിയോരം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>577077</id>
    <revision>
      <id>4619607</id>
      <parentid>3782173</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T15:37:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vazhiyoramrasak</username>
        <id>217768</id>
      </contributor>
      <origin>4619607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2693" sha1="0biu0u07ipby2npty9oponchr3v7rbu" xml:space="preserve">[[പ്രമാണം:Rasak Vazhiyoram.jpg|ലഘുചിത്രം|Rasak Vazhioram]]
കഥ, കവിത, കാർട്ടൂൺ രചനയിലൂടെയും, ഹോം സിനിമ, ആനിമേഷൻ നിർമാണത്തിലൂടെയും കലാരംഗത്ത് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. കോഴിക്കോട് ജെ. ഡി. റ്റി. ഇസ്ലാം അനാഥശാല, ഫാറൂഖ് കോളേജ് തുടങ്ങിയ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ നിന്നും  വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയ റസാഖ് പഠനകാലത്തുതന്നെ കലാരംഗത്ത് തന്റെ കഴിവ്  തെളിയിച്ചിരുന്നു. പ്രവാസ ജീവിതകാലത്ത് ഖത്തറിലെ പ്രശസ്ത ഇംഗ്ലീഷ് ദിനപത്രങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടെ കാർട്ടൂണുകൾ വരയ്ക്കാറുണ്ടായിരുന്ന റസാഖിന്റെ ആനിമേഷൻ ചിത്രങ്ങളിൽ പലതിനും സംസ്ഥാന സർക്കാറിന്റെ മികച്ച ചിത്രങ്ങൾക്കുള്ള പുരസ്‌കാരങ്ങൾ നേടിയെടുക്കാനായിട്ടുണ്ട്.{{തെളിവ്}} ആധുനിക സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ പ്രയോജനപ്പെടുത്തി പുതുതലമുറയെ ശാക്തീകരിക്കുന്നതിനായി അദ്ദേഹം 'ക്യാരറ്റ് ക്രിയേഷൻ' എന്ന പേരിൽ  ഒരു ആനിമേഷൻ സ്റ്റുഡിയോ സ്ഥാപിച്ച് പ്രവർത്തിച്ച് വരികയാണ്. കൊടിയത്തൂരിലെ ഒരു കലാ കുടുംബത്തിൽപിറന്ന റസാഖിന്റെ സഹോദരങ്ങളാണ് ഹോം സിനിമാ മേഖലയിൽ വ്യക്തിമുദ്ര പതിപ്പിച്ച സലാം കൊടിയത്തൂരും, സിദ്ധീഖ് കൊടിയത്തൂരും, കെ.പി.മുനീറും. തന്റെ ബാല്യകൗമാര കാലഘട്ടങ്ങൾ ഓർത്തെടുത്ത് റസാഖ് എഴുതിയ പുസ്തകമാണ് 'അത്താഴം വിളമ്പിത്തന്ന നക്ഷത്രങ്ങൾ'</text>
      <sha1>0biu0u07ipby2npty9oponchr3v7rbu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619608</id>
      <parentid>4619607</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T15:42:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vazhiyoramrasak</username>
        <id>217768</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4619608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5646" sha1="8r0tqcodm4g0brmcpqr8wvf2r2dhhar" xml:space="preserve">[[പ്രമാണം:Rasak Vazhiyoram.jpg|ലഘുചിത്രം|റസാഖ് വഴിയോരം]]
മലയാള സാഹിത്യം, കാർട്ടൂൺ, ആനിമേഷൻ, ഹോം സിനിമ എന്നീ മേഖലകളിൽ ബഹുമുഖ പ്രതിഭ തെളിയിച്ച വ്യക്തിത്വമാണ് റസാഖ് വഴിയോരം (ജനനം: ജൂൺ 2, 1963). കഥ, കവിത, കാർട്ടൂൺ രചനയിലൂടെയും ആനിമേഷൻ നിർമ്മാണത്തിലൂടെയും അദ്ദേഹം കലാരംഗത്ത് സജീവമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. കേരള ആരോഗ്യ വകുപ്പിൽ ഹെൽത്ത് ഇൻസ്‌പെക്ടറായിരുന്ന അദ്ദേഹം 2019-ൽ വിരമിച്ചു.

ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും

കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ മുക്കത്തിനടുത്തുള്ള കൊടിയത്തൂരിലെ പ്രമുഖമായ ഒരു കലാകുടുംബത്തിലാണ് റസാഖ് ജനിച്ചത്. അഹമ്മദ് കുട്ടിയും ഫാത്തിമ കുട്ടിയുമാണ് മാതാപിതാക്കൾ. കോഴിക്കോട് ജെ.ഡി.ടി ഇസ്‌ലാം ഓർഫനേജ്, ഫാറൂഖ് കോളേജ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നായി വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കി. പഠനകാലത്തുതന്നെ കലാരംഗത്ത് തന്റെ കഴിവ് അദ്ദേഹം തെളിയിച്ചിരുന്നു.

ഹോം സിനിമാ മേഖലയിൽ വ്യക്തിമുദ്ര പതിപ്പിച്ച സലാം കൊടിയത്തൂർ, സിദ്ധീഖ് കൊടിയത്തൂർ, കെ.പി. മുനീർ എന്നിവർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹോദരങ്ങളാണ്.

ഔദ്യോഗിക ജീവിതം

കാർട്ടൂണും മാധ്യമപ്രവർത്തനവും: 14 വർഷത്തെ ഖത്തർ പ്രവാസ ജീവിതത്തിനിടയിൽ അവിടുത്തെ പ്രശസ്തമായ ഇംഗ്ലീഷ് ദിനപത്രമായ 'ദി പെനിൻസുല'യിൽ (The Peninsula) സ്റ്റാഫ് കാർട്ടൂണിസ്റ്റായി അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചു. കൂടാതെ ഗൾഫ് ടൈംസ്, മാധ്യമം, മലയാളം ന്യൂസ് തുടങ്ങിയ പത്രങ്ങളിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാർട്ടൂണുകൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ആനിമേഷൻ: ആധുനിക സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ പ്രയോജനപ്പെടുത്തി പുതുതലമുറയെ ശാക്തീകരിക്കുന്നതിനായി അദ്ദേഹം 'ക്യാരറ്റ് ക്രിയേഷൻസ്' (നിലവിൽ ക്യാരറ്റ് ഫിലിം അക്കാദമി) എന്ന ആനിമേഷൻ സ്റ്റുഡിയോ സ്ഥാപിച്ച് പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്നു. കുട്ടികൾക്കായി 'കുഞ്ഞാവരഞ്ഞും കുഞ്ഞൂഖദീജയും' ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രശസ്തമായ ആനിമേഷൻ ചിത്രങ്ങൾ അദ്ദേഹം സംവിധാനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.

സാഹിത്യം: തന്റെ ബാല്യകൗമാര കാലഘട്ടങ്ങൾ ഓർത്തെടുത്ത് റസാഖ് എഴുതിയ പ്രശസ്തമായ പുസ്തകമാണ് 'അത്താഴം വിളമ്പിത്തന്ന നക്ഷത്രങ്ങൾ'.

സിനിമ: വി.ആർ. ജഗനാഥ് സംവിധാനം ചെയ്ത അവാർഡ് ജേതാവായ വിദ്യാഭ്യാസ ചിത്രത്തിന് കഥയൊരുക്കിയതും റസാഖാണ്. നിരവധി ഹോം സിനിമകളുടെ പിന്നണിയിലും അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.

പുരസ്കാരങ്ങൾ

അദ്ദേഹം നിർമ്മിച്ച ആനിമേഷൻ ചിത്രങ്ങളിൽ പലതിനും കേരള സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ മികച്ച ചിത്രങ്ങൾക്കുള്ള പുരസ്‌കാരങ്ങൾ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.

2010-ലെ കോഴിക്കോട് ചിൽഡ്രൻസ് ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ അദ്ദേഹം കഥയെഴുതിയ ചിത്രത്തിലെ പ്രകടനത്തിന് മികച്ച ബാലനടനുള്ള പുരസ്കാരം ലഭിക്കുകയുണ്ടായി.</text>
      <sha1>8r0tqcodm4g0brmcpqr8wvf2r2dhhar</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ബുക്കാൻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>581117</id>
    <revision>
      <id>4619693</id>
      <parentid>4598002</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T22:24:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15985" sha1="itk19f2x0lhnup2rwyj1ne3p5qcwvdv" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name                   = ബുക്കാൻ
| native_name                     = {{nq|بوکان}}
| settlement_type                 = City
| image_skyline                   = Bukan_summer_2012.jpg
| image_caption                   = 
| mapsize                         = 150px
| pushpin_map                     = Iran
| coordinates                     = {{coord|36|31|16|N|46|12|32|E|display=inline,title}}
| subdivision_type                = [[List of countries|Country]]
| subdivision_name                = [[Iran]]
&lt;!--
| subdivision_type1      = Autonomous region
| subdivision_name1      = {{flag|Kurdistan}}
--&gt;| subdivision_type2               = [[Provinces of Iran|പ്രവിശ്യ]]
| subdivision_type3               = [[Counties of Iran|County]]
| subdivision_type4               = [[Bakhsh]]
| subdivision_name2               = [[West Azerbaijan Province|പടിഞ്ഞാറൻ അസർബയ്ജാൻ]]
| subdivision_name3               = [[Bukan County|ബുക്കാൻ]]
| subdivision_name4               = [[Central District (Bukan County)|Central]]
| established_title               = 
| established_date                = 
| leader_title                    = 
| leader_name                     = 
| area_footnotes                  = 
| area_total_km2                  = 
| elevation_m                     = 1365
| population_urban                = 193,501
| population_metro                = 
| population_as_of                = 2016 census
| population_density_km2          = auto
| area_code                       = (+98) 44-462
| website                         = [http://www.boukan.ir/ www.bukan.ir]
| footnotes                       = 
| timezone                        = [[Iran Standard Time|IRST]]
| utc_offset                      = +3:30
| timezone_DST                    = [[Iran Daylight Time|IRDT]]
| utc_offset_DST                  = +4:30
| Language                        = 
}}
'''ബുക്കാൻ''' ({{lang-fa|بوکان|translit=Bukân}}, {{lang-ku|بۆکان|translit=Bokan}})&lt;ref&gt;{{GEOnet3|-3057083}}&lt;/ref&gt; [[ഇറാൻ|ഇറാനിലെ]] [[പടിഞ്ഞാറൻ അസർബൈജാൻ പ്രവിശ്യ|പടിഞ്ഞാറൻ അസർബൈജാൻ പ്രവിശ്യയിലെ]] ബുക്കാൻ കൗണ്ടിയുടെ തലസ്ഥാനമാണ്. 2016 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, അതിന്റെ ജനസംഖ്യ ഏകദേശം 193,501 ആളുകളോ 56,000 കുടുംബങ്ങളോ ആയിരുന്നുവെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=2304|title=آمار جمعیتی آذربایجان غربی به تفکیک شهرها اعلام شد|website=haje}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജനുവരി 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; [[സിമിനാറദ് നദി|സിമിനാറദ് നദിയുടെ]] കിഴക്ക്ഭാഗത്തായാണ് നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സൊറാനി കുർദിഷ് ഭാഷ സംസാരിക്കുന്ന ഷാഫി കുർദുകളാണ് ഈ കൗണ്ടി മുഴുവൻ തിങ്ങിപ്പാർക്കുന്നത്.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last=Hassanpour|first=Amir|date=1989|title=BŪKĀN|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-iranica-online/bukan-COM_7182?s.num=0&amp;s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-iranica-online&amp;s.q=kurd|journal=[[Encyclopedia Iranica]]|doi=10.1163/2330-4804_EIRO_COM_7182|archive-date=2022-11-17|access-date=2022-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20221117122029/https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-iranica-online/bukan-COM_7182?s.num=0&amp;s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-iranica-online&amp;s.q=kurd|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ചരിത്രം ==

=== ഇസ്ലാമിന് മുമ്പ് ===
4100 ബി.സി.യ്ക്കും 4400 ബി.സി.യ്ക്കും ഇടയിലുള്ള നിരവധി പുരാവസ്തുക്കൾ ബുക്കാനിൽ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. [[ഇറാനിയൻ പീഠഭൂമി|ഇറാനിയൻ പീഠഭൂമിയിലെ]] ആദ്യത്തെ മനുഷ്യവാസ കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് ബുക്കാനെന്ന് ഇവിടെനിന്നു കണ്ടെടുത്ത ഈ പുരാവസ്തുക്കൾ സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.irancities.ir/showcity.aspx?code=65&amp;code2=11|title=بوكان|date=September 16, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150916061058/http://www.irancities.ir/showcity.aspx?code=65&amp;code2=11|archive-date=2015-09-16}}&lt;/ref&gt; മന്നേയൻ നാഗരികതയുടെ കേന്ദ്രവും ബുക്കനായിരുന്നു.&lt;ref&gt;محمودپدرام، ۳۰–۳۵&lt;/ref&gt; ഇസ്ലാമിന് മുമ്പുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ ബുക്കാൻ നഗരത്തെ [[പാർത്തിയൻ സാമ്രാജ്യം|പാർത്തിയൻ സാമ്രാജ്യവും]] [[സസാനിയൻ സാമ്രാജ്യം|സസാനിയൻ സാമ്രാജ്യവും]] ഒരു സൈനികപ്പാളയമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ഈ കാലഘട്ടത്തിലെ നിരവധി പുരാതന സ്ഥലങ്ങൾ ഇന്ന് ബുക്കാനിൽ അവശേഷിക്കുന്നുണ്ട്.&lt;ref&gt;نینا ویکتورینا پیگولوسکایا، شهرهای ایران در روزگار پارتیان و ساسانیان، ۳۳.&lt;/ref&gt;

ഏകദേശം 643-ൽ ബുക്കാൻ നഗരം മുസ്ലീങ്ങളുടെ കൈവശത്തിലെത്തിച്ചേർന്നു. 14-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം മുതൽ 19-ആം നൂറ്റാണ്ട് വരെയുള്ള കാലത്ത് ഈ നഗരം മുക്രിയാൻ മേൽക്കോയ്മയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു. ഈ വാഴ്ച്ച ക്ഷയിച്ചപ്പോൾ, ചുറ്റുമുള്ള പല ഗ്രാമങ്ങളും നിയന്ത്രിച്ചിരുന്ന പ്രഭുക്കന്മാരുടെ (ആഘ) ദെഹ്ബോക്രി കുർദുകൾ നഗരത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം ഏറ്റെടുത്തു. ദെഹ്ബോക്രികൾ മുക്രിയാൻ മേൽക്കോയ്മയ്ക്ക് എതിരായിരുന്നു. വലിപ്പം കുറവാണെങ്കിലും, സാംസ്കാരികമായും രാഷ്ട്രീയമായും ബുക്കാൻ നഗരം ഈ മേഖലയിൽ ഒരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചിരുന്നു. 1940-കളുടെ മധ്യത്തിൽ, നഗരം ഒരു ഹ്രസ്വകാല റിപ്പബ്ലിക് ആയ [[മഹബാദ് റിപ്പബ്ലിക്ക്|മഹബാദ് റിപ്പബ്ലിക്കിൽ]] ഉൾപ്പെടുത്തപ്പെടുകയും ഒരു പ്രിന്റിംഗ് പ്രസ്സിൻറെ സഹായത്തോടെ കുർദിഷ് പുസ്തകങ്ങളും മാസികകളും ഇവിടെനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട്, പട്ടണത്തിൽ ഒരു കർഷക കലാപം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുകയും അതിൽ കർഷകർ പ്രഭുക്കന്മാരെ പുറത്താക്കുന്നതിൽ വിജയിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ കലാപം ഒടുവിൽ സൈന്യത്താൽ നിഷ്കരുണം അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ടു.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite journal|last=Hassanpour|first=Amir|date=1989|title=BŪKĀN|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-iranica-online/bukan-COM_7182?s.num=0&amp;s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-iranica-online&amp;s.q=kurd|journal=[[Encyclopedia Iranica]]|doi=10.1163/2330-4804_EIRO_COM_7182|archive-date=2022-11-17|access-date=2022-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20221117122029/https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-iranica-online/bukan-COM_7182?s.num=0&amp;s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-iranica-online&amp;s.q=kurd|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

1950-കൾ വരെ, ബുക്കാൻ ഒരു വലിയ ഗ്രാമമായാണ് കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നതെങ്കിലും അതിനുശേഷം ഇത് ദ്രുതഗതിയിലുള്ള വളർച്ച കൈവരിച്ചു.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite journal|last=Hassanpour|first=Amir|date=1989|title=BŪKĀN|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-iranica-online/bukan-COM_7182?s.num=0&amp;s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-iranica-online&amp;s.q=kurd|journal=[[Encyclopedia Iranica]]|doi=10.1163/2330-4804_EIRO_COM_7182|archive-date=2022-11-17|access-date=2022-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20221117122029/https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-iranica-online/bukan-COM_7182?s.num=0&amp;s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-iranica-online&amp;s.q=kurd|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1956-ൽ 5,307 മാത്രമായിരുന്ന ജനസംഖ്യ 1976-ൽ 20,579 ആയും&lt;ref name=&quot;:05&quot;&gt;{{Cite journal|last=Hassanpour|first=Amir|date=1989|title=BŪKĀN|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-iranica-online/bukan-COM_7182?s.num=0&amp;s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-iranica-online&amp;s.q=kurd|journal=[[Encyclopedia Iranica]]|doi=10.1163/2330-4804_EIRO_COM_7182|archive-date=2022-11-17|access-date=2022-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20221117122029/https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-iranica-online/bukan-COM_7182?s.num=0&amp;s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-iranica-online&amp;s.q=kurd|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2006-ൽ 149,340 ആയും വർദ്ധിച്ചു.&lt;ref name=&quot;:06&quot;&gt;{{Cite journal|last=Hassanpour|first=Amir|date=1989|title=BŪKĀN|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-iranica-online/bukan-COM_7182?s.num=0&amp;s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-iranica-online&amp;s.q=kurd|journal=[[Encyclopedia Iranica]]|doi=10.1163/2330-4804_EIRO_COM_7182|archive-date=2022-11-17|access-date=2022-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20221117122029/https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-iranica-online/bukan-COM_7182?s.num=0&amp;s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-iranica-online&amp;s.q=kurd|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{IranCensus2006|04}}&lt;/ref&gt;

1979-ലെ ഇറാനിയൻ വിപ്ലവത്തിലും തുടർന്ന് നടന്ന സ്വയംഭരണത്തിനായുള്ള കുർദിഷ് പ്രസ്ഥാനത്തിലും ബുക്കാനിലെ ജനങ്ങൾ പങ്കെടുത്തു.&lt;ref name=&quot;:07&quot;&gt;{{Cite journal|last=Hassanpour|first=Amir|date=1989|title=BŪKĀN|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-iranica-online/bukan-COM_7182?s.num=0&amp;s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-iranica-online&amp;s.q=kurd|journal=[[Encyclopedia Iranica]]|doi=10.1163/2330-4804_EIRO_COM_7182|archive-date=2022-11-17|access-date=2022-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20221117122029/https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-iranica-online/bukan-COM_7182?s.num=0&amp;s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-iranica-online&amp;s.q=kurd|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഇത് കുർദിഷ് പ്രതിപക്ഷ ഗ്രൂപ്പുകളുടെ നിയന്ത്രണത്തിൻ കീഴിലായെങ്കിലും 1984 ജനുവരി 1 ന് ഇറാനിയൻ സൈന്യം തിരിച്ചുപിടിച്ചു. ഇസ്ലാമിക് റെവല്യൂഷണറി ഗാർഡ് കോർപ്സിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, ഇറാനിലെ അവസാനത്തെ കുർദിഷ് നഗരമായിരുന്നു ബുക്കാൻ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.farsnews.com/printable.php?nn=13910701001266|title=Fars News Agency : بازسازی تمام عملیات‌‌های دفاع مقدس‌/ نقش خراسانی‌ها ‌در آزادسازی بوکان‌|date=September 16, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150916062004/http://www.farsnews.com/printable.php?nn=13910701001266|archive-date=2015-09-16}}&lt;/ref&gt; 1988 ഏപ്രിൽ 15-ന് ഇറാഖി വ്യോമസേനയുടെ ബോംബാക്രമണത്തിൽ ഇവിടെ 19 പേർ കൊല്ലപ്പെടുകയും 160 പേർക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തു.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ziryan.ir/NewsDetail.aspx?itemid=13653|title=برگزاری جلسه هماهنگی به منظور یادواره شهدای بمباران شهدای بوکان|date=April 10, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160410021425/http://ziryan.ir/NewsDetail.aspx?itemid=13653|archive-date=2016-04-10}}&lt;/ref&gt;

== ചരിത്രപരമായ സ്ഥലങ്ങൾ ==

=== സർദാർ കാസിൽ ===
1247-ലെ പേർഷ്യൻ തീയതിയിൽ, സർദാഷ് മേഖലയിൽ നിന്നുള്ള സർദാർ അസീസ് ഖാൻ മൊക്രി, ബുക്കാനിലെ വലിയ ജലസംഭരണിക്ക് സമീപം പണിത കോട്ട, ഇപ്പോൾ അതിന്റെ സ്ഥാപകന്റെ പേരായ സർദാർ അസീസ് ഖാൻ കാസിൽ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. 50 മുതൽ 60 മീറ്റർ വരെ വ്യാസവും 13 മീറ്റർ ഉയരവുമുള്ള ഒരു കുന്നിൻ മുകളിലാണ് ഈ കോട്ട നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്, അതിന്റെ പ്രധാന നിർമ്മാണ സാമഗ്രികൾ കളിമൺ മിശ്രിതവും തടികളും ഇഷ്ടികകളുമാണ്. 1325-1351 കാലഘട്ടത്തിൽ (A.H) ഈ കോട്ട യഥാക്രമം ഒരു പോലീസ് ആസ്ഥാനം, തപാലോഫീസ്, ഒരു വിദ്യാലയം എന്നിവയാക്കി മാറ്റുകയും ഒടുവിൽ 1361 A.H-ൽ പൂർണ്ണമായും നശിപ്പിക്കപ്പെടുകയും പകരം പുതിയതായി നിർമ്മിച്ച ഒരു ഘടന ബാസിജ് (പടയൊരുക്കം) സ്റ്റേഷനായി ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്തു. 

== അവലംബം ==

[[വർഗ്ഗം:ഇറാനിലെ നഗരങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>itk19f2x0lhnup2rwyj1ne3p5qcwvdv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മധേഷ് പ്രവിശ്യ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>581477</id>
    <revision>
      <id>4619728</id>
      <parentid>4616931</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T03:04:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61642" sha1="iu41h4czo1c9o0s46aagkgdr0hk9umr" xml:space="preserve">
{{Infobox settlement
| name                            = മധേഷ് പ്രവിശ്യ
| native_name                     = मधेश प्रदेश
| settlement_type                 = പ്രവിശ്യ
| image_skyline                   = {{
Photomontage
| photo2a      = Janki Mandir alt version.jpg
| photo3a      = Kankalini Temple 5983.jpg
| photo3b      = Shankharacharya Gate, Birgunj.jpg
| photo4a      = Chinnamasta Temple Rajbiraj Saptari NPSAP01 (13).jpg
| photo4b      = Gadhimai temple.jpg
| spacing      = 1
| position     = centre
| size         = 288
| foot_montage = മുകളിൽ നിന്ന് ഘടികാരസൂചിയുടെ ദിശയിൽ&lt;br /&gt; ജാനകി ക്ഷേത്രം, ബിർഗഞ്ച് - നേപ്പാളിൻ്റെ ഗേറ്റ് വേ , ഗധിമായി ക്ഷേത്രം, ചിന്നമസ്ത ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, കൺകളിനി ക്ഷേത്രം
}}
| image_seal                      = Province No 2 emblem.png
| seal_size                       = 
| imagesize                       = 
| image_caption                   = 
| image_map                       = Madhesh in Nepal.svg
| mapsize                         = 300px
| mapsize1                        = 
| map_caption1                    = Map of Madhesh Province, Nepal
| map_caption                     = മധേഷ് പ്രവിശ്യയുടെ സ്ഥാനം
| subdivision_type                = [[List of sovereign states|Country]]
| subdivision_name                = {{flag|Nepal}}
| parts_type                      = ജില്ലകൾ
| parts_style                     = para
| p1                              = [[#Districts|8]]
| subdivision_type3               = 
| subdivision_name3               = 
| subdivision_type4               = 
| subdivision_name4               = 
| subdivision_type5               = 
| subdivision_name5               = 
| seat_type                       = തലസ്ഥാനം
| seat                            = [[ജനക്പൂർ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://enewsbureau.com/news-details/12529/2022-01-17|title = Breaking ! प्रदेश २ को स्थायी राजधानी 'जनकपुरधाम' बहुमतले पारित !}}&lt;/ref&gt;
| governing_body                  = മധേഷ് പ്രവിശ്യാ സർക്കാർ
| leader_title                    = ഗവർണർ
| leader_name                     = ഹരി ശങ്കർ മിശ്ര &lt;ref &gt;{{cite news |title=Government recommends Hari Shankar Mishra as provincial chief of Province 2 |url=https://kathmandupost.com/province-no-2/2021/08/16/government-recommends-hari-shankar-mishra-as-provincial-chief-of-province-2 |access-date=16 August 2021 |work=The Kathmandu Post |date=16 August 2021}}&lt;/ref&gt;
| leader_title1                   = മുഖ്യമന്ത്രി
| leader_name1                    = ലാൽ ബാബു റൗട്ട്
| government_footnotes            = 
| established_title               = Formation
| established_date                = 20 സെപ്റ്റംബർ 2015
| area_footnotes                  = 
| area_total_km2                  = 9661
| area_rank                       = [[Provinces of Nepal#List of provinces|7th]]
| population_as_of                = 2021
| population_footnotes            = 
| population_note                 = 
| population_total                = 6126288
| population_rank                 = [[List of Nepalese provinces by Population|1st]]
| population_density_km2          = auto
| population_density_rank         = [[List of Nepalese provinces by Population|1st]]
| blank_name_sec1                 = [[Languages of Nepal|Official language]]
| blank_info_sec1                 = [[Nepali language|Nepali]]
| blank1_name_sec1                = [[Languages of Nepal|Other Official language(s)]]
| blank1_info_sec1                = 1. മൈധിലി ഭാഷ &lt;br&gt;2. ഭോജ്പുരി ഭാഷ &lt;br&gt;3. ബജ്ജിക ഭാഷ
| blank_name_sec2                 = [[Human Development Index|HDI]]
| blank_info_sec2                 = 0.519 ({{color|#900|low}})
| blank1_name_sec2                = HDI rank
| blank1_info_sec2                = 
| utc_offset                      = +5:45
| elevation_footnotes             = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m                     = 
| postal_code_type                = &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
| postal_code                     = 
| area_code                       = 041
| website                         = https://provincialassembly.p2.gov.np/
| footnotes                       = 
| official_name                   = 
| government_type                 = [[Autonomy|Self governing province]]
}}

'''മധേഷ് പ്രവിശ്യ''' ({{lang-ne|'''मधेश प्रदेश'''}}) നേപ്പാളിലെ [[മിഥില]] മേഖലയിലെ ഒരു പ്രവിശ്യയാണ്. [[നേപ്പാൾ|നേപ്പാളിന്റെ]] [[നേപ്പാൾ ഭരണഘടന|ഭരണഘടന]] അംഗീകൃതമായതിന് ശേഷമാണീ പ്രവിശ്യ രൂപീകൃതമായത്. നേപ്പാളിലെ ഏറ്റവും ജനസംഖ്യയുള്ള പ്രവിശ്യയാണിത്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.statoids.com/unp.html|title=Provinces of Nepal|access-date=23 February 2018|last=Law, G.|year=2015|publisher=statoids.com}}&lt;/ref&gt; വിസ്തീർണ്ണം അനുസരിച്ച് നേപ്പാളിലെ ഏറ്റവും ചെറിയ പ്രവിശ്യയാണിത്. ഇത് കിഴക്ക് [[പ്രവിശ്യ നമ്പർ 1]], വടക്ക് [[ബാഗമതി പ്രവിശ്യ|ബാഗ്മതി പ്രവിശ്യ]], തെക്ക് [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] ബീഹാർ സംസ്ഥാനം എന്നിവയുമായി അതിർത്തി പങ്കിടുന്നു. മധേഷ് പ്രവിശ്യയ്ക്ക്  {{Convert|9661|km2|sqmi|abbr=on}} വിസ്തീർണ്ണമുണ്ട് - അതായത് നേപ്പാളിൻ്റെ മൊത്തം വിസ്തൃതിയുടെ ഏകദേശം 6.5%.  2021 ലെ നേപ്പാൾ സെൻസസ് പ്രകാരം 6,126,288 ജനസംഖ്യയുള്ള ഇവിടം [[നേപ്പാൾ|നേപ്പാളിലെ]] ഏറ്റവും ജനസംഖ്യയുള്ള പ്രവിശ്യയാണ്. &lt;ref.&gt;{{Cite web|url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2014/04/15%20Saptari_VDCLevelReport.pdf|title=National Population and Housing Census 2011|access-date=1 March 2014|publisher=Central Bureau of Statistics|archive-url=https://web.archive.org/web/20140801192402/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2014/04/15%20Saptari_VDCLevelReport.pdf|archive-date=1 August 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ekantipur.com/news/2022/01/26/164317494488899765.html|title=सबैभन्दा बढी जनसंख्या हुने प्रदेश मधेश|access-date=2022-01-26|website=ekantipur.com|language=ne}}&lt;/ref&gt;

[[കോസി നദി|കോശി നദിയും]] കോശി തപ്പു വന്യജീവി സംരക്ഷണ കേന്ദ്രവും മാധേഷ് പ്രവിശ്യയ്ക്കും കിഴക്ക് പ്രവിശ്യ നമ്പർ 1 നും ഇടയിലുള്ള പ്രവിശ്യാ അതിർത്തിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. [[ചിത്വൻ ദേശീയോദ്യാനം|ചിത്വാൻ ദേശീയ ഉദ്യാനത്തിനും]] പർസ ദേശീയ ഉദ്യാനത്തിനും (മുമ്പ് വന്യജീവി സംരക്ഷണ കേന്ദ്രം)  ഇടയിലുള്ള അതിർത്തി രേഖ പടിഞ്ഞാറ് മാധേഷ് പ്രവിശ്യയ്ക്കും [[ബാഗമതി പ്രവിശ്യ|ബാഗ്മതി പ്രവിശ്യയ്ക്കും]] ഇടയിലുള്ള പ്രവിശ്യാ അതിർത്തിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

കിഴക്ക് സപ്താരി ജില്ല മുതൽ പടിഞ്ഞാറ് പർസ ജില്ല വരെയുള്ള എട്ട് ജില്ലകൾ ഈ പ്രവിശ്യയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. പ്രവിശ്യയിലെ ജനസംഖ്യയുടെ ഭൂരിഭാഗവും [[മൈഥിലി ഭാഷ|മൈഥിലി]], [[ഭോജ്പൂരി ഭാഷ|ഭോജ്പുരി]], [[നേപ്പാളി ഭാഷ|നേപ്പാളി]], ബജ്ജിക എന്നിവ സംസാരിക്കുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2014/04/15%20Saptari_VDCLevelReport.pdf|title=National Population and Housing Census 2011|access-date=1 March 2014|publisher=Central Bureau of Statistics|archive-url=https://web.archive.org/web/20140801192402/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2014/04/15%20Saptari_VDCLevelReport.pdf|archive-date=1 August 2014}}&lt;/ref&gt;

[[ജനക്പൂർ|ജനക്പൂർധാം]] എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന &lt;ref&gt;Burghart, R. (1978). &lt;/ref&gt; [[ജനക്പൂർ|ജനക്പൂരിലെ]] ഉപ-മെട്രോപൊളിറ്റൻ നഗരമായ തലസ്ഥാന നഗരം,  മതപരവും സാംസ്കാരികവുമായ വിനോദസഞ്ചാരത്തിന്റെ കേന്ദ്രമാണ്. &lt;ref&gt;Rastriya Samachar Samiti (2004). &lt;/ref&gt; പുരാതന കാലത്ത് [[മിഥില|മിഥില പ്രദേശം]] ഭരിച്ചിരുന്ന വിദേഹ രാജവംശത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായിരുന്നു ഇത് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. 

നേപ്പാളിലെ ആദ്യത്തെ നഗര ആസൂത്രിത മുനിസിപ്പാലിറ്റിയായ [[രാജ്‌വിരാജ്|രാജ് വിരാജ്]], നേപ്പാളിലെ ടെറായി ബെൽറ്റിലെ ഏറ്റവും പഴയ മുനിസിപ്പാലിറ്റി കൂടിയാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rajbirajmun.gov.np/|title=राजविराज नगरपालिका, नगर कार्यपालिकाकाे कार्यालय {{!}} प्रदेश नं. २, नेपाल सरकार|access-date=2018-03-03|website=www.rajbirajmun.gov.np|language=ne|archive-date=2018-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305123338/http://rajbirajmun.gov.np/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://nepalitimes.com/news.php?id=5454#.WpqGOWpubIV|title=Rajbiraj revisited|access-date=2018-03-03|website=[[Nepali Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830105504/http://nepalitimes.com/news.php?id=5454#.WpqGOWpubIV|archive-date=30 August 2017}}&lt;/ref&gt; 1700-കളിൽ സ്ഥാപിതമായെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പുരാതനമായ രാജദേവി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പേരിലാണ് ഈ പട്ടണം അറിയപ്പെടുന്നത്. ബിർഗുഞ്ച് എന്ന മെട്രോപൊളിറ്റൻ നഗരം സാമ്പത്തികമായി പ്രാധാന്യമുള്ള ഒരു വ്യവസായ കേന്ദ്രവും പ്രവിശ്യയിലെ ഏക മെട്രോപൊളിറ്റൻ നഗരവുമാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://birgunjmun.gov.np/en/node/194|title=Birgunj Metropolitan City official Website|website=birgunjmun.gov.np}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/biratnagar-birgunj-elevated-metropolitan-cities/|title=Biratnagar, Birgunj promoted to Metropolitan Cities|access-date=25 June 2017|date=2017|website=The Himalayan Times}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.onlinekhabar.com/2015/08/312487/|title=Possible headquarters of states|website=onlinekhabar.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.enayapatrika.com/2015/08/19/22321/|title=Where will Province Chief live?|access-date=25 June 2017|website=Naya Patrika Nepal's National News|archive-url=https://web.archive.org/web/20171029220618/http://www.enayapatrika.com/2015/08/19/22321/|archive-date=29 October 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://broadnepalnewsbnn.blogspot.com/2015/08/blog-post_80.html|title=Possible Province headquarters|date=15 August 2015|website=BroadNepal News Bnn}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://himalayankangaroo.com/27281.html|title=कुन प्रदेशको राजधानी कहाँ ?|website=Himalayan Kangaroo|access-date=2022-11-22|archive-date=2019-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20191123044239/https://himalayankangaroo.com/27281.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2022 ജനുവരി 17-ന്, പ്രവിശ്യാ അസംബ്ലി യോഗം [[ജനക്പൂർ|ജനക്പൂരിനെ]] പ്രവിശ്യ നമ്പർ 2-ന്റെ തലസ്ഥാനമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. പ്രവിശ്യയെ മധേഷ് പ്രവിശ്യ എന്ന് പുനർനാമകരണവും ചെയ്തു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.nepalpress.com/2022/01/17/janakpurdham-declared-as-capital-of-province-2/|title=Janakpurdham declared Province 2 capital (With video)|access-date=2022-01-17|website=Nepal Press|language=en-US}}&lt;/ref&gt; പ്രവിശ്യാ തലവൻ ഹരി ശങ്കർ മിശ്രയും നിലവിലെ മുഖ്യമന്ത്രി മുഹമ്മദ് ലാൽബാബു റൗത്ത് ഗദ്ദിയുമാണ് . &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/lalbabu-raut-sworn-province-2-cm-today/|title=Lalbabu Raut to be sworn in Province 2 CM today|access-date=2018-03-13|date=2018-02-14|website=The Himalayan Times|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== പദോൽപ്പത്തി ==
''മധേഷ്'' എന്ന വാക്ക് [[സംസ്കൃതം|സംസ്‌കൃത]] വാക്കായ മദ്ധ്യ് ദേശ് (''मध्य देश'' ) അല്ലെങ്കിൽ മധ്യദേശം എന്ന വാക്കിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ അത് നേപാളിൻ്റെ മധ്യദേശം തന്നെയാണ്.  അവിടം ഹിമാലയത്തിനും [[വിന്ധ്യ പർ‌വതനിരകൾ|വിന്ധ്യാ പർവതങ്ങൾക്കും]] ഇടയിലുള്ള  &quot;മധ്യപ്രദേശം&quot; എന്ന് പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു. {{Sfn|Kabir|2013|p=11}} &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Revised and enlarged edition of Prin. V. S. Apte's The practical Sanskrit-English dictionary|last=Apte, V. S.|publisher=Prasad Prakashan|year=1957–1959|location=Poona|chapter=मध्य madhya|chapter-url=http://dsalsrv02.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.4:1:3347.apte}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജനുവരി 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; എന്നിരുന്നാലും, നേപ്പാളിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, [[ശിവാലിക് മലനിരകൾ]]&lt;nowiki/&gt;ക്ക് തെക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന നേപ്പാൾ തെറായിയിലെ പ്രദേശത്തെയാണ് ''മാധേഷ്''  എന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. &lt;ref name=&quot;Mishra2007&quot;&gt;{{Cite journal|title=Sectional President's Address: Ethnicity and National Unification: The Madheshis of Nepal|first=R.|last=Mishra|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=67|year=2007|pages=802–833|jstor=44148000}}&lt;/ref&gt; {{Sfn|International Crisis Group|2007|p=[https://www.crisisgroup.org/asia/south-asia/nepal/nepal-conflict-alert 3]}} തെറായിയിലെ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ അവരുടെ സ്വത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി നിലനിൽക്കുന്ന സാംസ്കാരികവും ഭാഷാപരവുമായ ഇടമായും മാധേഷ് നിർവചിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Singh|first=C. P.|year=2011|title=Origin and Development of Madheshi Movement in Nepal|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=72|issue=Part II|pages=1047–1053|jstor=44145716}}&lt;/ref&gt;

''മാദേശി എന്ന പദത്തിന്റെ അർത്ഥം മാധേഷിലെ'' ''ജനങ്ങൾ'' എന്നാണ്, എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇത് ഒരു രാഷ്ട്രീയ പദമാണ്. &quot;പഹാഡികളല്ലാത്തവരെ (കുന്നുമ്പ്രദേശത്തുനിന്ന് അല്ലാത്തവരെ) അവരുടെ ജന്മസ്ഥലമോ താമസസ്ഥലമോ പരിഗണിക്കാതെ&quot; പരാമർശിക്കാൻ കുന്നുമ്പ്രദേശത്ത് താമസിക്കുന്ന നേപ്പാളികൾ   (''പഹാരികൾ'') അത് ഉപയോഗിക്കുന്നു. &quot;. {{Sfn|International Crisis Group|2007|p=[https://www.crisisgroup.org/asia/south-asia/nepal/nepal-conflict-alert 3]}}

ഇന്ത്യൻ സാംസ്കാരിക പശ്ചാത്തലമുള്ള നേപ്പാളി പൗരന്മാർക്ക് ''മാധേഷി'' എന്ന പദം വ്യാപകമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടത് 1990 ന് ശേഷമാണ് &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Adhikari, K. P.|last2=Gellner, D. N.|year=2016|title=New Identity Politics and the 2012 Collapse of Nepal's Constituent Assembly: When the dominant becomes 'other'|journal=Modern Asian Studies|volume=50|issue=6|pages=2009–2040|doi=10.1017/S0026749X15000438|url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:6d9a1f9d-f57a-4dee-bda0-ecd8c81e3384/download_file?safe_filename=New%2Bidentity%2Bpolitics%2Band%2Bthe%2B2012%2Bcollapse%2Bof%2BNepal%2527s%2BConstituent%2BAssembly%253B%2Bwhen%2Bthe%2Bdominant%2Bbecomes%2B%2527other%2527.pdf&amp;file_format=application%2Fpdf&amp;type_of_work=Journal+article}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Gellner, D. N.|year=2019|title=Masters of hybridity: how activists reconstructed Nepali society|journal=Journal of the Royal Anthropological Institute|volume=25|issue=2|pages=265–284|doi=10.1111/1467-9655.13025}}&lt;/ref&gt; .

== ശ്രദ്ധേയരായ ആളുകൾ ==
നേപ്പാളിലെ മധേഷ് പ്രവിശ്യയിൽ നിന്നുള്ള ശ്രദ്ധേയരായ ആളുകളിൽ അസോസിയേറ്റ് പ്രൊഫസറും ഗവേഷകനുമായ [https://www.pvamu.edu/cahs/carc/natural-resources-and-environmental-systems/ram-ray/ ഡോ. റാം റായ്] ഉൾപ്പെടുന്നു, അദ്ദേഹം നൂറുകണക്കിന് ലേഖനങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും മണ്ണിടിഞ്ഞ് ഉണ്ടാകുന്ന അപകടങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ദുരന്തനിവാരണ വിഷയത്തിൽ ഒരുപാട് സംഭാവനകൾ നൽകുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://orcid.org/0000-0002-7833-9253|title=Ram Ray, Associate Professor, ORCiD|access-date=14 August 2020}}&lt;/ref&gt;

== ദേശീയ തലത്തിൽ സാന്നിധ്യം ==
പ്രദേശത്തിന്റെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ കേന്ദ്രമെന്ന നിലയിൽ, മധേഷിൽ നിന്നും നേപ്പാളി കോൺഗ്രസിൽ നിന്നുള്ള [[രാംബരൺ യാദവ്|രാം ബരൺ യാദവ്]], ബിമലേന്ദ്ര നിധി, പ്രദീപ് ഗിരി, നേപ്പാളിലെ ലോക്താന്ത്രിക് സമാജ്‌വാദി പാർട്ടിയിൽ നിന്നുള്ള മഹന്ത താക്കൂർ, സിപിഎൻ (മാവോയിസ്റ്റ് സെന്റർ) ൽ നിന്നുള്ള മാതൃക യാദവ്, ധർമ്മനാഥ് പ്രസാദ് സാഹ് തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ നേതാക്കളുണ്ട്. മധേഷിൽ നിന്നുള്ള ബൻസിധർ മിശ്ര, സിപിഎൻ (യൂണിഫൈഡ് സോഷ്യലിസ്റ്റ്) യിൽ നിന്നുള്ള രാം ചന്ദ്ര ഝാ എന്നിവർ വിവിധ സമയങ്ങളിൽ മന്ത്രിമാരായിരുന്നു, അവർ ഇപ്പോഴും ദേശീയ തലത്തിൽ സജീവമാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nepalitimes.com/banner/the-politics-of-province-2/|title=The Politics of Province 2|access-date=2021-07-28|last=Kumar|first=Mukesh Pokhrel and Ramesh|language=en-US|archive-date=2021-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210726045734/https://www.nepalitimes.com/banner/the-politics-of-province-2/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; പ്രാദേശിക തലത്തിൽ [[നേപ്പാളി കോൺഗ്രസ്, മധേഷ് പ്രവിശ്യ|നേപ്പാളി കോൺഗ്രസ്]] ഏറ്റവും വലിയ ഒറ്റകക്ഷിയായി തുടരുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/28100/|title=NC poised to be the largest party in Province 2|access-date=2021-07-28|last=Republica|website=My Republica|language=en|archive-date=2021-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210728101258/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/28100/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ഭൂമിശാസ്ത്രം ==
ഈ പ്രദേശം താഴെ പറയുന്ന സ്ഥലങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു: &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.myrepublica.com/politics/story/26808/big-3-draw-new-7-province-map.html|title=Big 3 draw new 7-province map|access-date=26 June 2017|date=22 Aug 2015|website=Republica}}&lt;/ref&gt;

* കിഴക്ക് ഭാഗത്ത് [[പ്രവിശ്യ നമ്പർ 1]] -ലെ [[സൺസാരി ജില്ല]] .
* പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത്  [[ബാഗമതി പ്രവിശ്യ|ബാഗ്മതി പ്രവിശ്യയിലെ]] [[ചിത്വാൻ ജില്ല]] 
* വടക്ക് ഭാഗത്ത് [[ബാഗമതി പ്രവിശ്യ|ബാഗ്മതി പ്രവിശ്യയിലെ]] [[മക്വാൻപൂർ ജില്ല|മക്വൻപൂർ ജില്ലയും]] [[സിന്ധുലി ജില്ല|സിന്ധുലി ജില്ലയും]]  [[പ്രവിശ്യ നമ്പർ 1]] ലെ [[ഉദയാപൂർ ജില്ല|ഉദയാപൂർ ജില്ലയും]] .
* തെക്ക് ഭാഗത്ത് [[ഇന്ത്യ]].

സെൻട്രൽ ബ്യൂറോ ഓഫ് സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്സ് (CBS) പ്രകാരം &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://cbs.gov.np/|title=Statistical Year Book 2015 by CBS Nepal|access-date=26 June 2017|website=Central Bureau of Statistics(CBS)|archive-date=2018-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180913185300/http://cbs.gov.np/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ഈ പ്രവിശ്യ ഏകദേശം {{Convert|9,661|km2|abbr=on}} കവർ ചെയ്യുന്നു. നേപ്പാളിന്റെ ആകെ വിസ്തീർണ്ണം {{Convert|147516|km2||abbr=on}} ആണ്. മൊത്തം 5,404,145 നിവാസികളുള്ള (2011), [[ബാഗമതി പ്രവിശ്യ|ബാഗ്മതിക്ക്]] ശേഷം നേപ്പാളിലെ ഏറ്റവും ജനസംഖ്യയുള്ള രണ്ടാമത്തെ പ്രവിശ്യയാണിത്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.statoids.com/unp.html|title=Provinces of Nepal|access-date=23 February 2018|last=Law, G.|year=2015|publisher=statoids.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.citypopulation.de/Nepal-Cities.html|title=The population of the provinces of Nepal according to census results and latest official projections.|access-date=26 June 2017|date=29 Dec 2015|website=City Population}}&lt;/ref&gt;

തെറായിയുടെയും ചുരെ (ചൂരിയ)യുടെയും [[ശിവാലിക് മലനിരകൾ|ശിവാലിക് മലനിരകളുടെയും]] പരന്ന സമതലത്തിലാണ് ഈ പ്രവിശ്യ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.  തെക്ക് ഭാഗത്ത് ഇന്ത്യയുമായി ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര അതിർത്തിയുണ്ട്. [[കോസി നദി|കോശി നദി]] അതിന്റെ കിഴക്ക് ഭാഗത്ത് [[പ്രവിശ്യ നമ്പർ 1]] ന്റെ സ്വാഭാവിക അതിർത്തിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. മധേഷ് പ്രവിശ്യയ്ക്ക് സമാന്തരമായി എട്ട് ജില്ലകളുണ്ട്. കോശി നദി, [[ബാഗ്മതി നദി]], [[കമല (നദി)|കമല നദി]], [[ലഖണ്ഡേയ് നദി]], [[ബിഷ്ണുമതി നദി]] എന്നിവയാണ് പ്രവിശ്യയിലെ പ്രധാന നദികൾ.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; data-ve-attributes=&quot;{&amp;quot;style&amp;quot;:&amp;quot;margin:auto;&amp;quot;}&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
|+മാധേഷ് പ്രവിശ്യയിലെ തിരഞ്ഞെടുത്ത കമ്മ്യൂണിറ്റികളുടെ ശരാശരി താപനിലയും മഴയും &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.weatherbase.com/weather/city.php3?c=NP&amp;name=Nepal|title=Nepal Travel Weather Averages (Weatherbase)|access-date=2018-04-28|website=Weatherbase|archive-date=2020-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930103444/https://weatherbase.com/weather/city.php3?c=NP&amp;name=Nepal|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
! സ്ഥാനം
! ഓഗസ്റ്റ്
(°F)
! ഓഗസ്റ്റ്
(°C)
! ജനുവരി
(°F)
! ജനുവരി
(°C)
! വാർഷികം
മഴ (മില്ലീമീറ്റർ/ഇൻ)
|-
| ഗൗർ
| 91/77.9
| 23/9.1
| 73.4/48.4
| 32.8/25.5
| 1590.2/62.6
|-
| [[സിരഹ|സിറാഹ]]
| 89.6/76.3
| 32/24.6
| 72.1/47.3
| 22.3/8.5
| 1293.1/50.9
|-
| ബിർഗഞ്ച്
| 84.7
| 29.3
| 60.8
| 16
| 1862.2/73.3
|-
| ജലേശ്വര്
| 84.4
| 29.1
| 61.2
| 16.2
| 1492.9/58.8
|-
| മലങ്ക്വ
| 84.4
| 29.1
| 60.8
| 16
| 1817.7/71.6
|-
| [[ജനക്പൂർ]]
| 84.2
| 29
| 60.8
| 16
| 1516.5/59.7
|-
| [[രാജ്‌വിരാജ്|രാജ്ബിരാജ്]]
| 83.3
| 28.5
| 60.4
| 15.8
| 1223.3/48.2
|-
| [[ലഹൻ|ലഹാൻ]]
| 83.3
| 28.5
| 60.3
| 15.7
| 1231.4/48.5
|}

== സർക്കാരും ഭരണവും ==

=== ഭരണനിർവഹണം ===
ഗവർണർ പ്രവിശ്യയുടെ തലവനായി പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ മുഖ്യമന്ത്രി പ്രവിശ്യാ ഗവൺമെന്റിന്റെ തലവനാണ്. ഇപ്പോഴത്തെ ഗവർണറും മുഖ്യമന്ത്രിയും യഥാക്രമം ഹരിശങ്കർ മിശ്രയും മുഹമ്മദ് ലാൽബാബു റാവുവുമാണ് .  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ddnews.gov.in/international/president-nepal-administers-oath-chiefs-seven-provinces|title=President of Nepal administers oath to Chiefs of seven provinces|access-date=2018-04-27|website=ddnews.gov.in|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== നിയമനിർമ്മാണ സഭ ===
പ്രവിശ്യയിൽ 107 പ്രവിശ്യാ അസംബ്ലി മണ്ഡലങ്ങളും 32 ജനപ്രതിനിധി സഭാ മണ്ഡലങ്ങളുമുണ്ട് . 

നേപ്പാളിലെ മറ്റെല്ലാ പ്രവിശ്യകളെയും പോലെ മധേഷ് പ്രവിശ്യയിലും ഒരു ഏകസഭമാത്രമുള്ള നിയമസഭയുണ്ട്. പ്രവിശ്യാ അസംബ്ലിയുടെ കാലാവധി അഞ്ച് വർഷമാണ്. [[ജനക്പൂർ|ജനക്പൂരിലെ]] ജില്ലാ വിദ്യാഭ്യാസ ഓഫീസിലാണ് മധേഷ് പ്രവിശ്യയുടെ പ്രവിശ്യാ അസംബ്ലി താൽക്കാലികമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. 

[[പ്രമാണം:Province_no.2_Assembly_2021.svg|350x350ബിന്ദു]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |പാർട്ടി
! പാർലമെന്ററി പാർട്ടി നേതാവ്
! സീറ്റുകൾ
|-
| bgcolor=&quot;FFC0CB&quot; |
| പീപ്പിൾസ് സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി, നേപ്പാൾ
| മുഹമ്മദ് ലാൽബാബു റാവുത്ത്
| 39 
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Nepali Congress}}&quot; |
| നേപ്പാളി കോൺഗ്രസ്
| രാം സരോജ് യാദവ്
| 22
|-
| bgcolor=&quot;olivedrab&quot; |
| ലോക്താന്ത്രിക് സമാജ്ബാദി പാർട്ടി, നേപ്പാൾ
| ജിതേന്ദ്ര പ്രസാദ് സോണാൽ
| 16 
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}&quot; |
| CPN (ഏകീകൃത സോഷ്യലിസ്റ്റ്)
| സത്രുധൻ മഹതോ
| 13 
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Nepal Communist Party}}&quot; |
| CPN(UML)
| സത്യ നാരായൺ മണ്ഡൽ
| 8 
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}&quot; |
| CPN (മാവോയിസ്റ്റ് കേന്ദ്രം)
| ഭരത് സാഹ്
| 8
|-
| bgcolor=&quot;#CD5C5C&quot; |
| നേപ്പാൾ ഫെഡറൽ സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി
| സാബിത്രി ദേവി ഷാ
| 1
|-
! colspan=&quot;2&quot; | ആകെ
!
! 107
|}

=== നീതിന്യായം ===
ജനക്പൂർ ഹൈക്കോടതിയിലെ ചീഫ് ജഡ്ജിയാണ് ജുഡീഷ്യറിയുടെ തലവൻ.  ബിനോദ് ശർമ്മയാണ് ആക്ടിംഗ് ചീഫ് ജസ്റ്റിസ്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://supremecourt.gov.np/court/janakpurhc|title=उच्च अदालत जनकपुर|access-date=2022-01-17|website=supremecourt.gov.np|archive-date=2022-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127004144/https://supremecourt.gov.np/court/janakpurhc|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ഭരണപരമായ ഉപവിഭാഗങ്ങൾ ===
മധേഷ് പ്രവിശ്യയെ എട്ട് ജില്ലകളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു, അവയുടെ പട്ടിക ചുവടെ ഉണ്ട്. ജില്ലാ കോർഡിനേഷൻ കമ്മിറ്റിയുടെ തലവനും ജില്ലാ അഡ്മിനിസ്ട്രേഷൻ ഓഫീസറുമാണ് ഒരു ജില്ലയുടെ ഭരണം നടത്തുന്നത്. ജില്ലകളെ മുനിസിപ്പാലിറ്റികൾ അല്ലെങ്കിൽ ഗ്രാമീണ മുനിസിപ്പാലിറ്റികൾ എന്നിങ്ങനെ തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. മുനിസിപ്പാലിറ്റികളിൽ ഒരു മെട്രോപൊളിറ്റൻ സിറ്റി, മൂന്ന് സബ് മെട്രോപൊളിറ്റൻ നഗരങ്ങൾ, 73 മുനിസിപ്പാലിറ്റികൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. പ്രവിശ്യയിൽ 59 ഗ്രാമീണ മുനിസിപ്പാലിറ്റികളുണ്ട്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://103.69.124.141|title=स्थानिय तह|access-date=2018-04-27|website=103.69.124.141|archive-url=https://web.archive.org/web/20180831065451/http://103.69.124.141/|archive-date=31 August 2018}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!പേര്
! ആസ്ഥാനം
! ജനസംഖ്യ (2011)
|-
| സർലാഹി ജില്ല
| മലങ്കാവ
| 769,729
|-
| ധനുഷ ജില്ല
| [[ജനക്പൂർ]]
| 754,777
|-
| ബാര ജില്ല
| കലയ്യ
| 687,708
|-
| റൗത്തഹത്ത് ജില്ല
| ഗൗർ
| 686,722
|-
| സപ്താരി ജില്ല
| [[രാജ്‌വിരാജ്|രാജ്ബിരാജ്]]
| 639,284
|-
| [[സിരഹ ജില്ല|സിറാഹ ജില്ല]]
| [[സിരഹ|സിറാഹ]]
| 637,328
|-
| മഹോത്താരി ജില്ല
| ജലേശ്വര്
| 627,580
|-
| പർസ ജില്ല
| ബിർഗഞ്ച്
| 601,017
|}

=== പ്രാദേശിക തലത്തിലുള്ള സർക്കാർ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |പാർട്ടി
! തല
! ഡെപ്യൂട്ടി ഹെഡ്
! വാർഡ് ചെയർ
! വാർഡ് മെമ്പർമാർ
! ആകെ 
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Nepali Congress}}&quot; |
| style=&quot;text-align:left;&quot; | നേപ്പാളി കോൺഗ്രസ്
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 48
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 57
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 429
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1,692
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2,226 
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}&quot; |
| style=&quot;text-align:left;&quot; | CPN (യൂണിഫൈഡ് മാർക്സിസ്റ്റ്-ലെനിനിസ്റ്റ്)
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 30
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 27
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 274
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1,137
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1,468 
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|People's Socialist Party, Nepal}}&quot; |
| style=&quot;text-align:left;&quot; | പീപ്പിൾസ് സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി, നേപ്പാൾ
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 25
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 26
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 226
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 930
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1,207 
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Democratic Socialist Party (Nepal)}}&quot; |
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ലോക്താന്ത്രിക് സമാജ്വാദി പാർട്ടി, നേപ്പാൾ
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 14
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 10
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 87
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 372
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 483 
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}&quot; |
| style=&quot;text-align:left;&quot; | CPN (മാവോയിസ്റ്റ് കേന്ദ്രം)
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 9
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 9
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 139
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 523
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 680 
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}&quot; |
| style=&quot;text-align:left;&quot; | CPN (ഏകീകൃത സോഷ്യലിസ്റ്റ്)
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 6
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 5
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 80
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 310
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 401 
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Janamat Party}}&quot; |
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ജനമത പാർട്ടി
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 13
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 46
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 62 
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Bibeksheel Sajha Party}}&quot; |
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ബിബേക്ഷീൽ സജ പാർട്ടി
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 7
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 11 
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Terai Madhesh Loktantrik Party}}&quot; |
| style=&quot;text-align:left;&quot; | തേരായ് മധേഷ് ലോക്താന്ത്രിക് പാർട്ടി
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 3
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 8
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 12 
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}&quot; |
| style=&quot;text-align:left;&quot; | രാഷ്ട്രീയ പ്രജാതന്ത്ര പാർട്ടി
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 6
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 24
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 30
|-
| style=&quot;background-color:steelblue&quot; |
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ബഹുജൻ ഏകതാ പാർട്ടി നേപ്പാൾ
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 4
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 5
|-
| style=&quot;background-color:cyan&quot; |
| style=&quot;text-align:left;&quot; | നേപ്പാൾ ലോക്താന്ത്രിക് പാർട്ടി
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 4
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 5
|-
| style=&quot;background-color:#ff9933&quot; |
| style=&quot;text-align:left;&quot; | നേപ്പാൾ ജനതാ പാർട്ടി
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 4
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 5
|-
| style=&quot;background-color:#00ff7f&quot; |
| style=&quot;text-align:left;&quot; | നേപ്പാൾ സുസാഷൻ പാർട്ടി
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 3
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 4
|-
| style=&quot;background-color:mediumblue&quot; |
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ബഹുജൻ ശക്തി പാർട്ടി
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1 
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Nepal Sadbhawana Party}}&quot; |
| style=&quot;text-align:left;&quot; | നേപ്പാൾ സദ്ഭവ പാർട്ടി
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1 
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Independent (politician)}}&quot; |
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി|സ്വതന്ത്രർ]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 0
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 8
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 12
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 34
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | ആകെ
! 136
! 136
! 1,271
! 5,078
! 6,621
|-
! colspan=&quot;7&quot; | ഉറവിടം: നേപ്പാൾ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://nationaldata.gov.np/Province/Index/2|title=National Data Portal-Nepal|access-date=2020-12-26|website=nationaldata.gov.np|archive-date=2020-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200717095748/http://nationaldata.gov.np/Province/Index/2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (2022 തിരഞ്ഞെടുപ്പ്)
|}

== ജനസംഖ്യ ==
2011-ലെ നേപ്പാൾ സെൻസസ് അനുസരിച്ച്, പ്രവിശ്യയിൽ 5,391,349 ജനസംഖ്യയുണ്ട്: 2,706,078 പുരുഷന്മാരും 2,685,271 സ്ത്രീകളും. 20.35% ഉള്ള രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന രണ്ടാമത്തെ ജനസംഖ്യയുള്ള പ്രവിശ്യയാണ്, കൂടാതെ ഒരു ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററിൽ 640 ആളുകളുള്ള രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും ജനസാന്ദ്രതയുള്ള പ്രവിശ്യയാണിത്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://nationaldata.gov.np/Province/Index/2|title=National Data Portal-Nepal|access-date=2020-12-26|website=nationaldata.gov.np|archive-date=2020-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200717095748/http://nationaldata.gov.np/Province/Index/2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== വംശീയ ഗ്രൂപ്പുകൾ ===
പ്രവിശ്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ വംശീയ വിഭാഗമാണ് മധേഷികൾ, അതേസമയം മൈഥിലികൾ (മൈഥിലി സംസാരിക്കുന്ന ആളുകൾ) ഏറ്റവും വലിയ വംശീയ ഭാഷാ വിഭാഗമാണ് . ജനസംഖ്യയുടെ 14.80% വരുന്ന പ്രവിശ്യയിലെ മധേഷികളിൽ ഏറ്റവും വലിയ വിഭാഗമാണ് [[യാദവ് വിഭാഗം|യാദവർ]] . ജനസംഖ്യയുടെ 11.59% വരുന്ന മുസ്ലീങ്ങളാണ് രണ്ടാമത്തെ വലിയ വിഭാഗം. ടെലി (5.10%), കൊയിരി/കുശ്വാഹ (4.56%), ചമർ (4.22%), ധനുക് (3.49%), മുസാഹർ ( 3.02%), കുർമി (2.83%), [[പാസ്വാൻ|ദുസാദ്/പസ്വാൻ]] (2.79%), മല്ലാഹ് (2.26%), ), മൈഥിലി ബ്രാഹ്മിൻ (2.2%), കരൺ കയസ്ത (1.5%) എന്നിവ പ്രവിശ്യയിലെ മറ്റ് മധേസി പണ്ഡിറ്റ് ഗ്രൂപ്പുകളാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://nationaldata.gov.np/Province/Index/2|title=National Data Portal-Nepal|access-date=2020-12-26|website=nationaldata.gov.np|archive-date=2020-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200717095748/http://nationaldata.gov.np/Province/Index/2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ജനസംഖ്യയുടെ 2.34%, 1.99% എന്നിങ്ങനെയുള്ള പ്രവിശ്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഖാസ് ആര്യ വിഭാഗമാണ് കുന്നും പ്രദേശത്ത് നിന്നുള്ള ബ്രാഹ്മണരും ഛേത്രികളും . [[താരു|തരു]] (5.27%) ആണ് ഏറ്റവും വലിയ നോൺ-മാധേസി, നോൺ-ഖാസ് ആര്യ ഗ്രൂപ്പ്, തുടർന്ന് തമാങ് (2.17%). &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://nationaldata.gov.np/Province/Index/2|title=National Data Portal-Nepal|access-date=2020-12-26|website=nationaldata.gov.np|archive-date=2020-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200717095748/http://nationaldata.gov.np/Province/Index/2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{{Stack|{{Pie chart
|thumb=left
|caption = മധേഷ് പ്രവിശ്യയിലെ ഭാഷകൾ (2011)
|label1 = [[മൈധിലി]] |value1 = 45.36 |color1 = orange
|label2 = [[ഭോജ്പുരി]] |value2 = 18.59 |color2 = gold
|label3 = [[ബജ്ജിക]] |value3 = 14.68 |color3 = lightsalmon
|label4 = [[നേപ്പാളി ഭാഷ]] |value4 = 6.56 |color4 = pink
|label5 = [[ഉർദു]] |value5 = 5.87 |color5 = green
|label6 = [[തരു ഭാഷ]] |value6 = 3.77 |color6 = yellow
|label7 = [[തമാംഗ് ഭാഷ]] |value7 = 1.94 |color7 = turquoise
|label8 = മറ്റുള്ളവ |value8 = 3.23 |color8 = grey
}}

{{Pie chart|thumb=left
|label1=ഹിന്ദുമതം|value1=84.75|color1=orange
|label2=ഇസ്ലാം|value2=11.55|color2=green
|label3=ബുദ്ധമതം|value3=3.01|color3=yellow
|label4=മറ്റുള്ളവ|value4=0.69|color4=grey
}}}}

=== ഭാഷകൾ ===
പ്രവിശ്യയിലെ ജനസംഖ്യയുടെ 60.04 % മാതൃഭാഷയായി [[മൈഥിലി ഭാഷ|മൈഥിലി]] (അതിന്റെ ഭാഷാഭേദമായ ബജ്ജിക ഉൾപ്പെടെ) സംസാരിക്കുന്നു, കൂടാതെ 18.59% ആളുകളും [[ഭോജ്പൂരി ഭാഷ|ഭോജ്പുരി]] സംസാരിക്കുന്നു. പ്രവിശ്യയുടെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷയാണെങ്കിലും, [[നേപ്പാളി ഭാഷ|നേപ്പാളി]] അവരുടെ മാതൃഭാഷയായി സംസാരിക്കുന്നത് ജനസംഖ്യയുടെ 6.56% മാത്രമാണ്. [[ഉർദു]] (5.88%), തരു (3.77%), തമാങ് (1.94%) എന്നിവയാണ് പ്രവിശ്യയിൽ ഗണ്യമായ ന്യൂനപക്ഷ ജനസംഖ്യ സംസാരിക്കുന്ന മറ്റ് ഭാഷകൾ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://nationaldata.gov.np/Province/Index/2|title=National Data Portal-Nepal|access-date=2020-12-26|website=nationaldata.gov.np|archive-date=2020-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200717095748/http://nationaldata.gov.np/Province/Index/2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

നേപ്പാളിലെ ഭാഷാ കമ്മീഷൻ പ്രവിശ്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി [[മൈഥിലി ഭാഷ|മൈഥിലി]], ബജ്ജിക, [[ഭോജ്പൂരി ഭാഷ|ഭോജ്പുരി]] എന്നിവയെ ശുപാർശ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. പ്രവിശ്യയിലെ നിർദ്ദിഷ്ട പ്രദേശങ്ങൾക്കും പ്രത്യേക ആവശ്യങ്ങൾക്കുമായി [[ഉർദു|ഉറുദു]], തരു, തമാങ് എന്നിവ അധിക ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളാക്കാനും കമ്മീഷൻ ശുപാർശ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. &lt;ref name=&quot;langcomreport&quot;&gt;{{Cite web|url=https://languagecommission.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A4%A3%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE.pdf|title=सरकारी कामकाजको भाषाका आधारहरूको निर्धारण तथा भाषासम्बन्धी सिफारिसहरू (पञ्चवर्षीय प्रतिवेदन- साराांश) २०७८|access-date=28 October 2021|website=Language Commission|publisher=Language Commission|archive-date=2021-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20210906171816/https://languagecommission.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A4%A3%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== മതം ===
പ്രവിശ്യയിൽ ജനസംഖ്യയുടെ 84.75% ആളുകൾ [[ഹിന്ദുമതം]] പിന്തുടരുന്നു.  ജനസംഖ്യയുടെ 11.55%  [[ഇസ്‌ലാം|ഇസ്ലാം]] മതം പിന്തുടരുന്നു. ജനസംഖ്യയുടെ 3.01% ആളുകൾ [[ബുദ്ധമതം]] പിന്തുടരുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://nationaldata.gov.np/Province/Index/2|title=National Data Portal-Nepal|access-date=2020-12-26|website=nationaldata.gov.np|archive-date=2020-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200717095748/http://nationaldata.gov.np/Province/Index/2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== നഗരങ്ങൾ ===
{{Largest cities|country=മധേഷ് പ്രവിശ്യ|stat_ref=സെൻട്രൽ ബ്യൂറോ ഓഫ് സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്സ്  [http://cbs.gov.np/image/data/2017/Population_Ward_Level_753_Local_Unit.pdf]|list_by_pop=|div_name=|div_link=List of districts of Nepal{{!}}District|city_1=ബിർഗഞ്ച്|div_1=Parsa District{{!}}പർസ|pop_1=240,922|img_1=Shankharacharya Gate, Birgunj.jpg|city_2=ജനക്പൂർ|div_2=Dhanusha District{{!}}ധനുഷ|pop_2=159,468|img_2=Ram Janaki Temple-Janakpur030315 MG 36640031.jpg|city_3=കലയ്യ|div_3=Bara District{{!}}ബാര|pop_3=123,659|img_3=Kalaiya Ghantaghar.jpg|city_4=ജീത്പൂർ സിമര|div_4=Bara District{{!}}ബാര|pop_4=117,496|img_4=Gadhimai Temple IMG 5582.jpg|city_5=ലഹൻ|div_5=Siraha District{{!}}സിരാഹ|pop_5=91,766|city_6=സിരാഹ|div_6=Siraha District{{!}}സിരാഹ|pop_6=82,531|city_7=ചന്ദ്രപൂർ Municipality{{!}}ചന്ദ്രപൂർ|div_7=Rautahat District{{!}}റൗത്താഹത്ത്|pop_7=72,059|city_8=Barahathwa Municipality{{!}}ബരാഹത്വ|div_8=Sarlahi District{{!}}സർലാഹി|pop_8=69,822|city_9=രാജ്ബിരാജ്|div_9=Saptari District{{!}}സപ്തരി|pop_9=69,086|city_10=ഗോശാല, Nepal{{!}}ഗോശാല|div_10=Mahottari District{{!}}മഹോത്തരി|pop_10=66,673|city_11=ബർദിബാസ്|div_11=Mahottari District{{!}}മഹോത്തരി||pop_11=66,354|city_12=ഈശ്വർപൂർ|div_12=Sarlahi District{{!}}സർലാഹി|pop_12=59,986|city_13=ലൽബന്ധി|div_13=Sarlahi District{{!}}സർലാഹി|pop_13=59,395|city_14=ജലേഷ്വർ|div_14=Mahottari District{{!}}മഹോത്തരി|pop_14=58,549|city_15=Mahagadhimai Municipality{{!}}മഹാഗതിമൈ|div_15=Bara District{{!}}ബാര|pop_15=54,474|city_16=Golbazar Municipality, Nepal{{!}}ഗോൽബസാർ|div_16=Siraha District{{!}}സിരാഹ|pop_16=51,137|city_17=Garuda Municipality{{!}}ഗരുഡ|div_17=Rautahat District{{!}}റൗത്താഹത്ത്|pop_17=50,481|city_18=മിർച്ചായ|div_18=Siraha District{{!}}സിരാഹ|pop_18=50,079|city_19=സിമ്രൗഗഡ്|div_19=Bara District{{!}}ബാര|pop_19=49,939|city_20=മനാര ഷിഷ്വ|div_20=Mahottari District{{!}}മഹോത്തരി|pop_20=49,692}}

== അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ ==

=== ഗതാഗതം ===
മധേഷ് പ്രവിശ്യയിൽ പ്രയാസകരമായ ഭൂപ്രദേശങ്ങളൊന്നുമില്ല. നേപ്പാളിൽ യാത്രക്കാർക്ക് സേവനയോഗ്യമായ റെയിൽവേ ലൈനുള്ള ഒരേയൊരു പ്രവിശ്യയാണ് പ്രവിശ്യ.
[[പ്രമാണം:Nepal_Railway,_Janakpur_20200918_02.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| നേപ്പാളിലെ ഏക പാസഞ്ചർ ട്രെയിൻ സർവ്വീസ് ജനക്പൂരിലാണ്]]

==== റോഡുകൾ ====
പ്രവിശ്യയിലുടനീളം നീളത്തിൽ കടന്നുപോകുന്ന [[മഹേന്ദ്ര ഹൈവേ]] (കിഴക്ക്-പടിഞ്ഞാറ് ഹൈവേ) ആണ് പ്രവിശ്യയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പ്രധാന കണ്ണി. പ്രവിശ്യയിലെ എല്ലാ പ്രധാന നഗരങ്ങളും ഈ ഹൈവേയിൽ നിന്ന് വിച്ഛേദിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. [[മഹേന്ദ്ര ഹൈവേ|മഹേന്ദ്ര ഹൈവേയിൽ]] നിന്ന് യഥാക്രമം 25, 10, 24, 42 കിലോമീറ്റർ തെക്ക് മാറിയാണ് [[ജനക്പൂർ|ജനക്പൂർധാം]], [[രാജ്‌വിരാജ്|രാജ്ബിരാജ്]], ബിർഗഞ്ച്, [[കാട്ടുപോത്ത്|ഗൗർ]] എന്നീ പട്ടണങ്ങൾ. &lt;ref name=&quot;Reed&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lcbUIOTcE18C&amp;pg=PA361|title=The Rough Guide to Nepal|last=Reed|first=David|date=2002|publisher=Rough Guides|isbn=9781858288994|language=en}}&lt;/ref&gt; [[മഹേന്ദ്ര ഹൈവേ|മഹേന്ദ്ര ഹൈവേയുടെ]] അത്രയും ത്രിഭുവൻ ഹൈവേ പ്രവിശ്യയെ മുറിച്ച് കടക്കുന്നില്ല, പക്ഷേ പ്രവിശ്യയെ [[കാഠ്മണ്ഡു|കാഠ്മണ്ഡുവിലേക്കും]] [[ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും|ഇന്ത്യയിലേക്കും]] ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിനാൽ ത്രിഭുവൻ ഹൈവേ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ലിങ്കാണ്. &lt;ref name=&quot;Highways in Nepal&quot;&gt;[http://www.anatravels.com/english/nepal_highways.php Highways in Nepal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126041307/http://www.anatravels.com/english/nepal_highways.php|date=26 January 2010}}&lt;/ref&gt; ത്രിഭുവൻ ഹൈവേയുടെ ആരംഭ പോയിന്റ് ആയ ബിർഗഞ്ച്  &quot;നേപ്പാളിന്റെ ഗേറ്റ്‌വേ&quot; എന്നറിയപ്പെടുന്നു.  ബിർഗഞ്ച്  ഈ പ്രവിശ്യയ്ക്കും മുഴുവൻ രാജ്യത്തിനുമുള്ള ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട അന്താരാഷ്ട്ര ഗേറ്റ്‌വേയും വ്യാപാര മാർഗവുമാണ് . നികുതി വരുമാനത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ, ബിർഗഞ്ച് കസ്റ്റംസ് പോയിന്റാണ് ഏറ്റവും വലുത്. രൗതഹത്ത് ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനമായ ഗൗർ മുതൽ ചന്ദ്രനിഗഹാപൂർ വരെ മഹേന്ദ്ര ഹൈവേയുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ബീരേന്ദ്ര ഹൈവേയുടെ നീളം 42 കിലോമീറ്റർ ആണ് .

* [[മഹേന്ദ്ര ഹൈവേ]] (ഈസ്റ്റ് വെസ്റ്റ് ഹൈവേ) - ഭാഗം
* തപാൽ ഹൈവേ - ഭാഗം
* ത്രിഭുവൻ ഹൈവേ - ഭാഗം
* ബിപി ഹൈവേ - ഭാഗം

==== റെയിൽവേ ====
[[പ്രമാണം:Janakpur_Railway_Station,_Nepal_Railway_20200918_02.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| നേപ്പാളിലെ ഏറ്റവും വലിയ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനാണ് ജനക്പൂർ ട്രെയിൻ സ്റ്റേഷൻ]]
മദേഷ് പ്രവിശ്യയിൽ ചില റെയിൽവേ പദ്ധതികൾ പുരോഗതിയിലാണ്. ഈ പദ്ധതികളെല്ലാം നേപ്പാൾ റെയിൽവേയുടെതാണ് . 1024 കി.മീ. കിഴക്ക്-പടിഞ്ഞാറ് മെട്രോ റെയിൽവേ പദ്ധതിയുടെ പ്രധാന സ്റ്റേഷനായി  നേപ്പാൾ ഗവൺമെന്റ് ജനക്പൂർ സ്റ്റേഷൻ നിർദ്ദേശിച്ചു. ഭാവിയിൽ ബിസിനസ്, ടൂറിസം പ്രോത്സാഹനത്തിനായി നേപ്പാൾ റെയിൽവേയെ [[ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേ|ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേയുമായും]] [[ചൈന റെയിൽവേ കോർപ്പറേഷൻ|ചൈന റെയിൽവേയുമായും]] ബന്ധിപ്പിച്ച് അത് [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലേക്കും]] ചൈനയിലേക്കും വ്യാപിപ്പിക്കും. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ekantipur.com/2012/04/21/capital/nepal-india-agree-on-five-rail-projects/352700.html|title=Nepal,India agree on five rail projects|access-date=25 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402174951/http://www.ekantipur.com/2012/04/21/capital/nepal-india-agree-on-five-rail-projects/352700.html|archive-date=2 April 2015}}&lt;/ref&gt;

* [[ജനക്പൂർ]] (നേപ്പാൾ) മുതൽ ലാസ (ചൈന)
* ബാർദിബാസ്, [[ജനക്പൂർ]] (നേപ്പാൾ) മുതൽ ജയ്നഗർ, ബീഹാർ (ഇന്ത്യ)
* [[ജനക്പൂർ]] (നേപ്പാൾ) മുതൽ [[കാഠ്മണ്ഡു]] (നേപ്പാൾ)
* [[ജനക്പൂർ]] (നേപ്പാൾ) ബിരാത്നഗർ (നേപ്പാൾ)
* [[ജനക്പൂർ]] (നേപ്പാൾ) മുതൽ [[നേപ്പാൾ ഗഞ്ച്|നേപ്പാൾഗഞ്ച്]] (നേപ്പാൾ)
* [[ജനക്പൂർ]] (നേപ്പാൾ) മുതൽ ബിർഗഞ്ച് (നേപ്പാൾ)

'''ആഭ്യന്തര വിമാനത്താവളങ്ങൾ:''' മധേഷ് പ്രവിശ്യയിൽ മൂന്ന് ആഭ്യന്തര വിമാനത്താവളങ്ങൾ ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്, അവ രാജ്യത്ത് ഏറ്റവും തിരക്കേറിയതാണ്.

* രാജ്ബിരാജിലെ [[രാജ്‌വിരാജ്|രാജ്ബിരാജ്]] വിമാനത്താവളം
* ജനക്പൂരിലെ [[ജനക്പൂർ]] വിമാനത്താവളം
* കാലിയയ്ക്കും ബിർഗഞ്ചിനും അടുത്തുള്ള പിപാര സിമാരയിലെ (BARA) സിമാര വിമാനത്താവളം

'''അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം:'''

* നിജ്ഗഢിലെ നിജ്ഗഡ് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം നിർമ്മാണത്തിലാണ്.

== റഫറൻസുകൾ ==
{{Reflist|24em}}{{Geographic Location}}{{Provinces of Nepal}}{{Provinces and Districts of Nepal}}{{Clear}}
[[വർഗ്ഗം:നേപ്പാൾ]]
[[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>iu41h4czo1c9o0s46aagkgdr0hk9umr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഫാത്തിമ ഷാ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>585956</id>
    <revision>
      <id>4619664</id>
      <parentid>3863927</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T18:39:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13249" sha1="7m0i9croxsvixudvytltodeebjqmha9" xml:space="preserve">{{rough translation|1=ഇംഗ്ലീഷ്|listed=yes|date=2023 ഫെബ്രുവരി}}
'''ഫാത്തിമ ഷാ''' (1914 - ഒക്ടോബർ 12, 2002)  ഒരു പാകിസ്ഥാൻ ഫിസിഷ്യനും സാമൂഹിക പ്രവർത്തകയും പാകിസ്ഥാനിലെ അന്ധർക്കുവേണ്ടി വാദിക്കുന്നവരുമായിരുന്നു. പാകിസ്ഥാൻ അസോസിയേഷൻ ഓഫ് ദി ബ്ലൈൻഡ് (PAB) യുടെ സ്ഥാപകയും ഓൾ പാകിസ്ഥാൻ വിമൻസ് അസോസിയേഷന്റെ സ്ഥാപക അംഗങ്ങളിൽ ഒരാളുമായിരുന്നു അവർ. ഇന്റർനാഷണൽ ഫെഡറേഷൻ ഓഫ് ബ്ലൈൻഡിന്റെ പ്രസിഡന്റാകുന്ന ആദ്യ വനിത ആണ് അവർ. 

== ജീവചരിത്രം ==
1914-ൽ ഭേരയിലാണ് ഷാ ജനിച്ചത്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/61483|title=Dr Fatima Shah passes away|access-date=3 August 2017|date=13 October 2002|website=Dawn}}&lt;/ref&gt; വിദ്യാസമ്പന്നയായ കുടുംബമായിരുന്നു അവരുടേത്. അവളുടെ പിതാവ് അബ്ദുൾ മജീദ് ഖുറേഷി [[അലിഗഢ് മുസ്ലിം സർവകലാശാല|അലിഗഡ് സർവകലാശാലയിലെ]] ഗണിതശാസ്ത്ര വിഭാഗത്തിന്റെ മുൻ ചെയർമാനായിരുന്നു.  അവർ 12 സഹോദരരിൽ ഒരാളായിരുന്നു. &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal|date=March 1965|title=Dr. Fatima Shah -- 'A Beacon in Darkness'|url=https://nfb.org/images/nfb/publications/bm/bm1965/65bm-mar.html#a11|journal=The Braille Monitor}}&lt;/ref&gt; മക്‌ഡൊണാൾഡ് സ്‌കോളർഷിപ്പ് ഓഫ് മെറിറ്റിൽ [[ഡെൽഹി|ഡൽഹിയിലെ]] [[ലേഡി ഹാർഡിംഗ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്|ലേഡി ഹാർഡിംഗ് മെഡിക്കൽ കോളേജിൽ]] പ്രവേശിപ്പിച്ചു.

അവൾ ലിഖ്‌നൗവിലെ ഡഫറൻ ഹോസ്പിറ്റലിൽ ഹൗസ് സർജനായി ചേർന്നു. 1937-ൽ അവർ [[ഗോരഖ്പൂർ|ഗോരഖ് പൂരിലെ]] പ്രശസ്ത വ്യക്തിത്വമായ ജവാദ് അലി ഷായെ വിവാഹം കഴിച്ചു. വിവാഹശേഷം അവർക്ക് ജോലിയിൽ തുടരാനായില്ല. അവൾക്ക് രണ്ട് പെൺമക്കളുണ്ടായിരുന്നു.  1947-ലെ വിഭജനത്തിനുശേഷം അവർ പാകിസ്ഥാനിൽ എത്തിയെങ്കിലും ഇരു രാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ സംഘർഷം കാരണം അവർക്ക് തിരികെ പോകാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.

1947 മുതൽ, 1947 ലെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെത്തുടർന്ന് ഇന്ത്യയിൽ &lt;ref&gt;Women with disabilities, ref 1822 ,https://books.google.com/books?id=HIISikCITAgC&amp;pg=PA426&amp;lpg=PA426&amp;dq=Raihana%20A.%20Hasan%20....%20DR%20FATIMA%20SHAH&amp;source=bl&amp;ots=O_-hSTnwm2&amp;sig=OBmj_MmDv7dVFg6kHNVCOodDMfU&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjfq6fB-IXSAhVEzRQKHXBOBEYQ6AEIHjAB#v=onepage&amp;q=Raihana%20A.%20Hasan%20....%20DR%20FATIMA%20SHAH&amp;f=false&lt;/ref&gt; പാകിസ്ഥാനിലേക്ക് കുടിയേറിയ അഭയാർത്ഥി സ്ത്രീകളുടെ പുനരധിവാസത്തിനായി ഷാ പ്രവർത്തിച്ചു. 1949 &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ൽ സ്ഥാപിതമായ ഓൾ പാകിസ്ഥാൻ വിമൻസ് അസോസിയേഷന്റെ സ്ഥാപക അംഗങ്ങളിൽ ഒരാളായിരുന്നു ഷാ. 1954-ൽ റെറ്റിനൈറ്റിസ് പിഗ്മെന്റോസയിലൂടെ [[കാഴ്ച വൈകല്യം|അന്ധത]] ആരംഭിക്കുന്നത് വരെ കറാച്ചിയിലെ സിവിൽ ഹോസ്പിറ്റലിലെ പ്രമുഖ [[ഗൈനക്കോളജി|ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റായിരുന്നു]] അവർ. 1957-ഓടെ പൂർണ അന്ധനായി. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/775350/learning-how-to-see-again/|title=Learning How to See Again|last=Ansari|first=Ishrat|date=14 October 2014|website=The Express Tribune}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=HIISikCITAgC&amp;q=%22fatima+shah%22+blind&amp;pg=PA426|title=Inscribing South Asian Muslim Women: An Annotated Bibliography &amp; Research Guide|last=Aftab|first=Tahera|publisher=Brill Academic Publishers|year=2007|isbn=9789004158498|edition=Annotated|pages=426}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;

അവർ 1960 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/61483|title=Dr Fatima Shah passes away|access-date=3 August 2017|date=13 October 2002|website=Dawn}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://www.dawn.com/news/61483 &quot;Dr Fatima Shah passes away&quot;]. ''Dawn''. 13 October 2002&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;3 August&lt;/span&gt; 2017&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ൽ പാകിസ്ഥാൻ അസോസിയേഷൻ ഓഫ് ദി ബ്ലൈൻഡ് (PAB) സ്ഥാപിച്ചു. 1984 വരെ അവർ പിഎബിയുടെ പ്രസിഡന്റായി പ്രവർത്തിച്ചു, ആ സ്ഥാനത്ത് നിന്ന് വിരമിച്ചു. 

പഠിക്കാൻ വേണ്ടി [[റാണ ലിയാക്കത്ത് അലി ഖാൻ|ബീഗം റാണ ലിയാഖത്ത്]] അവളെ അമേരിക്കയിലേക്ക് അയച്ചു. 1964-ൽ [[ഐയവ|അയോവയിലെ]] അന്ധർക്കായുള്ള ആ സംസ്ഥാനത്തെ പരിപാടികൾ പഠിക്കാൻ അവർ സന്ദർശിച്ചു.  യുഎസിൽ, ന്യൂയോർക്കിലെ ഇന്റർനാഷണൽ ഫെഡറേഷൻ ഓഫ് ബ്ലൈൻഡ് (IFB) യുടെ സ്ഥാപക അംഗങ്ങളിൽ ഒരാളായി അവർ മാറി. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/61483|title=Dr Fatima Shah passes away|access-date=3 August 2017|date=13 October 2002|website=Dawn}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://www.dawn.com/news/61483 &quot;Dr Fatima Shah passes away&quot;]. ''Dawn''. 13 October 2002&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;3 August&lt;/span&gt; 2017&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ഐഎഫ്ബിയുടെ രണ്ടാമത്തെ വൈസ് പ്രസിഡന്റായി. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Disability Histories|last=Chandler|first=Jagdish|publisher=University of Illinois Press|year=2014|isbn=9780252096693|editor-last=Burch|editor-first=Susan|location=Urbana, Illinois|pages=373|chapter=Self-Advocacy and Blind Activists|editor-last2=Rembis|editor-first2=Michael|chapter-url=https://books.google.com/books?id=TLeUAwAAQBAJ&amp;q=%22fatima+shah%22+blind&amp;pg=PA373}}&lt;/ref&gt;

അവർ പാകിസ്ഥാനിൽ തിരിച്ചെത്തിയപ്പോൾ, വികലാംഗർക്ക് ജോലി നഷ്ടപ്പെടുന്നതിനാൽ ആരോഗ്യ വകുപ്പ് നീക്കം ചെയ്യാൻ പാകിസ്ഥാൻ സർക്കാരിനോട് സമ്മർദം ചെലുത്തി. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/61483|title=Dr Fatima Shah passes away|access-date=3 August 2017|date=13 October 2002|website=Dawn}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://www.dawn.com/news/61483 &quot;Dr Fatima Shah passes away&quot;]. ''Dawn''. 13 October 2002&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;3 August&lt;/span&gt; 2017&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; പാക്കിസ്ഥാനിൽ [[ബ്രെയിൽ ലിപി]] ഔദ്യോഗികമായി അവതരിപ്പിക്കണമെന്നും അവർ സർക്കാരിനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. 

അവൾ വേൾഡ് കൗൺസിൽ അംഗമായിരുന്ന ഡിസേബിൾഡ് പീപ്പിൾസ് ഇന്റർനാഷണലിന്റെ ദേശീയ അഫിലിയേറ്റ് ആയി പ്രവർത്തിക്കാൻ ഡോ. ഷാ ഡിസേബിൾഡ് പീപ്പിൾസ് ഫെഡറേഷൻ ഓഫ് പാകിസ്ഥാൻ സംഘടിപ്പിച്ചു. വേൾഡ് ബ്ലൈൻഡ് യൂണിയൻ എന്ന പേരിൽ ഒരു ആഗോള സ്ഥാപനം സ്ഥാപിക്കുന്നതിൽ അവർ ഒരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിക്കുകയും ഫെഡറൽ കൗൺസിൽ നാഷണൽ പാർലമെന്റിൽ അംഗമാവുകയും ചെയ്തു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/61483|title=Dr Fatima Shah passes away|access-date=3 August 2017|date=13 October 2002|website=Dawn}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://www.dawn.com/news/61483 &quot;Dr Fatima Shah passes away&quot;]. ''Dawn''. 13 October 2002&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;3 August&lt;/span&gt; 2017&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

2002 ഒക്ടോബർ 12-ന് ഷാ അന്തരിച്ചു. അവരെ [[കറാച്ചി|കറാച്ചിയിലെ]] ഡിഫൻസ് ശ്മശാനത്തിൽ അടക്കം ചെയ്തു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/61483|title=Dr Fatima Shah passes away|access-date=3 August 2017|date=13 October 2002|website=Dawn}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://www.dawn.com/news/61483 &quot;Dr Fatima Shah passes away&quot;]. ''Dawn''. 13 October 2002&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;3 August&lt;/span&gt; 2017&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== അവാർഡുകൾ ==
[[എലിസബത്ത് II രാജ്ഞിയുടെ കിരീടധാരണം|എലിസബത്ത് രാജ്ഞിയുടെ കിരീടധാരണ]] വേളയിൽ സാമൂഹിക സേവനങ്ങളിലെ പ്രവർത്തനത്തിന് അവർക്ക് [[ഓർഡർ ഓഫ് ദ ബ്രിട്ടീഷ് എംപയർ|MBE]] ( [[ഓർഡർ ഓഫ് ദ ബ്രിട്ടീഷ് എംപയർ|ഓർഡർ ഓഫ് ബ്രിട്ടീഷ് എംപയർ]] ) ലഭിച്ചു . &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pabsindh.org/founder.html|title=Founder|access-date=2017-08-03|website=Pakistan Association of the Blind Sindh Head Office|archive-date=2017-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803211617/http://www.pabsindh.org/founder.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സ്വീഡനിലെ ഗോഥെൻബർഗിൽ വച്ച് അന്ധർക്കുള്ള സ്വയം സഹായ സംഘടനകളുമായി ചേർന്ന് പ്രവർത്തിച്ചതിന് ടേക്ക്യോ ഇവഹാഷി അവാർഡ് അവർക്ക് ലഭിച്ചു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/61483|title=Dr Fatima Shah passes away|access-date=3 August 2017|date=13 October 2002|website=Dawn}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://www.dawn.com/news/61483 &quot;Dr Fatima Shah passes away&quot;]. ''Dawn''. 13 October 2002&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;3 August&lt;/span&gt; 2017&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; പാകിസ്ഥാൻ സർക്കാർ അവർക്ക് തംഘ-ഇ-ഇംതിയാസ് പുരസ്കാരം നൽകി. 

== തിരഞ്ഞെടുത്ത പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ ==

* {{Cite book|title=Disability: Self Help and Social Change|year=1996|oclc=264972608}}
* {{Cite book|title=Sunshine &amp; Shadows: The Autobiography of Dr. Fatima Shah|publisher=Ferozsons|others=Raihana A. Hasan|year=1999|isbn=9789690015624|location=Karachi}}

== റഫറൻസുകൾ ==
{{Reflist}}

== ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ==

* [https://www.youtube.com/watch?v=R-67RZXHCSk ഷായുമായുള്ള അഭിമുഖം] (2010 വീഡിയോ ഉറുദുവിൽ)
[[വർഗ്ഗം:2002-ൽ മരിച്ചവർ]]
[[വർഗ്ഗം:1914-ൽ ജനിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>7m0i9croxsvixudvytltodeebjqmha9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ ജില്ലകളുടെ പട്ടിക</title>
    <ns>0</ns>
    <id>587413</id>
    <revision>
      <id>4619540</id>
      <parentid>4449569</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T12:24:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58559" sha1="ld8889jubkeyhcagtq9ntxq74bzqxcx" xml:space="preserve">[[പ്രമാണം:WestBengalDistricts_numbered.svg|ലഘുചിത്രം|453x453ബിന്ദു| പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ ജില്ലകൾ]]
'''പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ''' വടക്ക് ഭാഗത്ത് [[ഹിമാലയം|ഹിമാലയവും]] തെക്ക് ബംഗാൾ [[ബംഗാൾ ഉൾക്കടൽ|ഉൾക്കടലുമാണ്]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. അവയ്ക്കിടയിൽ, [[ഗംഗാനദി|ഗംഗ]] നദി കിഴക്കോട്ട് ഒഴുകുന്നു, അതിന്റെ പ്രധാന പോഷകനദിയായ  [[ഹൂഗ്ലീ നദി|ഹൂഗ്ലി നദി]] തെക്കോട്ട് ഒഴുകി ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിൽ എത്തുന്നു. [[വടക്കു കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യയെ ഇന്ത്യയുടെ]] [[ഇന്ത്യ|മറ്റ്]] ഭാഗങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന സിലിഗുരി ഇടനാഴി, സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വടക്കൻ ബംഗാൾ മേഖലയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. - ഡാർജിലിംഗ് ഹിമാലയൻ മലനിരകൾ, തെരായ്, ഡോർസ് മേഖല, വടക്കൻ ബംഗാൾ സമതലങ്ങൾ, റാർ മേഖല, പടിഞ്ഞാറൻ പീഠഭൂമിയും ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങളും  , തീരസമതലങ്ങൾ, [[സുന്ദർബൻ|സുന്ദർബൻസ്]], [[ഗംഗ ഡെൽറ്റ|ഗംഗാ ഡെൽറ്റ]] എന്നിങ്ങനെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി, [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] വിവിധ മേഖലകളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. &lt;ref name=&quot;swhydro&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.swhydro.arizona.edu/07symposium/presentationpdf/ChristianaD_pro.pdf|title=Arsenic Mitigation in West Bengal, India: New Hope for Millions|access-date=20 December 2008|last=David Christiana|date=1 September 2007|publisher=Southwest Hydrology|page=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305124232/http://www.swhydro.arizona.edu/07symposium/presentationpdf/ChristianaD_pro.pdf|archive-date=5 March 2016}}&lt;/ref&gt;

1947-ൽ, ഇന്ത്യയ്ക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിച്ചപ്പോൾ, അന്നത്തെ ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ [[ബംഗാൾ]] പ്രവിശ്യയുടെ [[ബംഗാളിന്റെ വിഭജനം (1947)|വിഭജന പദ്ധതി]] പ്രകാരം 14 ജില്ലകളുമായി പശ്ചിമ ബംഗാൾ സംസ്ഥാനം രൂപീകരിച്ചു. &lt;ref name=&quot;parttionbanglaped&quot;&gt;{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Harun-or-Rashid|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Partition of Bengal, 1947|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Partition_of_Bengal,_1947}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;partitionspoil&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FjQ0iWSq2R0C&amp;q=bengal+1947+district&amp;pg=PR6|title=The Spoils of Partition: Bengal and India, 1947–1967|last=Chatterji|first=Joya|publisher=Cambridge University Press|year=2007|isbn=978-0-521-87536-3|page=58|access-date=8 December 2008}}&lt;/ref&gt; മുൻ നാട്ടുരാജ്യമായ കൊച്ച് ബിഹാർ 1950 ജനുവരി 26-ന് ഒരു ജില്ലയായി ചേർന്നു, &lt;ref name=&quot;CBE&quot;&gt;{{Cite web|url=http://coochbehar.gov.in/HTMfiles/brief_history.html|title=Brief History of Cooch Behar|access-date=10 September 2008|publisher=Official website of Cooch Behar District|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724080258/http://www.coochbehar.gov.in/Htmfiles/brief_history.html|archive-date=24 July 2011}}&lt;/ref&gt; മുൻ ഫ്രഞ്ച് എൻക്ലേവ് [[ചന്ദൻനഗർ|ചന്ദനഗോർ]] 1954-ൽ ഹൂഗ്ലി ജില്ലയുടെ ഭാഗമായി &lt;ref name=&quot;Chander&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.worldstatesmen.org/India_states.html|title=States of India since 1947|access-date=7 November 2008|publisher=World Statesmen website|archive-url=https://web.archive.org/web/20080618002451/http://www.worldstatesmen.org/India_states.html|archive-date=18 June 2008}}&lt;/ref&gt; ചേർന്നു. 1956- [[സംസ്ഥാന പുനഃസംഘടന നിയമം, 1956|ലെ സംസ്ഥാന പുനഃസംഘടന നിയമം]] പുരുലിയ ജില്ലയെ സംസ്ഥാനത്തോട് കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നതിനും പടിഞ്ഞാറൻ ദിനാജ്പൂർ ജില്ലയുടെ വിപുലീകരണത്തിനും കാരണമായി. &lt;ref name=&quot;PF&quot;&gt;{{Cite web|url=http://purulia.gov.in/district_profile/dist_profile.html|title=District profile|access-date=18 November 2008|publisher=Official website of Purulia District|archive-url=https://web.archive.org/web/20091209215309/http://purulia.gov.in/district_profile/dist_profile.html|archive-date=9 December 2009}}&lt;/ref&gt; പിന്നീട്, വെസ്റ്റ് ദിനാജ്പൂർ, 24 പർഗാനാസ്, മിഡ്നാപൂർ തുടങ്ങിയ വലിയ ജില്ലകൾ വിഭജിക്കപ്പെട്ടു.

പശ്ചിമ ബംഗാൾ ഇപ്പോൾ 23 ജില്ലകളായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു, അതിൽ പുതുതായി രൂപീകരിച്ച അലിപുർദുവാർ ജില്ല (2014 ജൂൺ 25 ന് രൂപീകരിച്ചത്), കലിംപോംഗ് ജില്ല (2017 ഫെബ്രുവരി 14 ന് രൂപീകരിച്ചത്), ജാർഗ്രാം ജില്ല (2017 ഏപ്രിൽ 4 ന് രൂപീകരിച്ചത്), മുൻ ബർധമാന്റെ വിഭജനം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ജില്ലയെ പുർബ ബർധമാൻ ജില്ലയിലേക്കും പശ്ചിമ ബർധമാൻ ജില്ലയിലേക്കും (2017 ഏപ്രിൽ 7-ന് രൂപീകരിച്ചു). ജില്ലകളെ അഞ്ച് ഡിവിഷനുകളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thestatesman.net/news/60975-alipurduar-to-become-bengal-s-20th-dist.html|title=The Statesman: Alipurduar to become Bengal's 20th dist|access-date=2014-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714231709/http://www.thestatesman.net/news/60975-alipurduar-to-become-bengal-s-20th-dist.html|archive-date=14 July 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Alipurduar-a-new-district-on-June-25/articleshow/36916065.cms|title=Roy Alipurduar: Alipurduar a new district on June 25 &amp;#124; Kolkata News – Times of India|website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;

ഡിവിഷണൽ കമ്മീഷണർമാരാണ് ഡിവിഷനുകൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. &lt;ref name=&quot;blocdir&quot;&gt;{{Cite web|url=http://wbdemo5.nic.in/writereaddata/Directoryof_District_Block_GPs(RevisedMarch-2008).doc|title=Directory of District, Sub division, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal, March 2008|access-date=19 November 2008|date=19 March 2008|website=West Bengal|publisher=National Informatics Centre, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20090225032419/http://wbdemo5.nic.in/writereaddata/Directoryof_District_Block_GPs%28RevisedMarch-2008%29.doc|archive-date=25 February 2009}}&lt;/ref&gt; സംസ്ഥാനത്തിന്റെ [[തലസ്ഥാനം|തലസ്ഥാനമായ]] [[കൊൽക്കത്ത]], കൊൽക്കത്ത ജില്ലയാണ് . മറ്റ് ജില്ലകളെ യഥാക്രമം SDO, BDO എന്നിവ നിയന്ത്രിക്കുന്ന സബ്ഡിവിഷനുകളും ബ്ലോക്കുകളും പോലുള്ള അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് യൂണിറ്റുകളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. സംസ്ഥാനത്ത് [[പഞ്ചായത്തി രാജ്|പഞ്ചായത്തീരാജിന്]] ത്രിതല ഘടനയുണ്ട്. ആറ്റോമിക് യൂണിറ്റിനെ [[ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] എന്ന് വിളിക്കുന്നു, ഇത് ഗ്രാമങ്ങളുടെ ശേഖരണത്തിനുള്ള ''പഞ്ചായത്ത്'' സംഘടനയാണ്. &lt;ref name=&quot;gpdef&quot;&gt;{{Cite web|url=http://wbdemo5.nic.in/html/asp/g2csw/sections/9.htm|title=Section 9 of West Bengal Panchayat Act, 1973|access-date=9 December 2008|publisher=Department of Panchayat and Rural Department, West Bengal|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410074155/http://wbdemo5.nic.in/html/asp/g2csw/sections/9.htm|archive-date=10 April 2009}}&lt;/ref&gt; ബ്ലോക്ക് തലത്തിലുള്ള സംഘടനകളെ ''പഞ്ചായത്ത് സമിതി'' എന്നും &lt;ref name=&quot;psdef&quot;&gt;{{Cite web|url=http://wbdemo5.nic.in/html/asp/g2csw/sections/94.htm|title=Section 94 of West Bengal Panchayat Act, 1973|access-date=9 December 2008|publisher=Department of Panchayat and Rural Department, West Bengal|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410081527/http://wbdemo5.nic.in/html/asp/g2csw/sections/94.htm|archive-date=10 April 2009}}&lt;/ref&gt; ജില്ലാതല സംഘടനകൾക്ക് ''ജില്ലാ പരിഷത്ത്'' എന്നും പേരിട്ടു. &lt;ref name=&quot;zpdef&quot;&gt;{{Cite web|url=http://wbdemo5.nic.in/html/asp/g2csw/sections/140.htm|title=Section 140 of West Bengal Panchayat Act, 1973|access-date=9 December 2008|publisher=Department of Panchayat and Rural Department, West Bengal|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410092140/http://wbdemo5.nic.in/html/asp/g2csw/sections/140.htm|archive-date=10 April 2009}}&lt;/ref&gt;

പശ്ചിമ ബംഗാൾ മന്ത്രിസഭ 2022 ഓഗസ്റ്റ് 1 ന് ഏഴ് പുതിയ ജില്ലകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിന് അംഗീകാരം നൽകി. ഇത് ജില്ലയുടെ എണ്ണം 23 മുതൽ 30 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/explained/everyday-explainers/explained-7-new-districts-west-bengal-districts-created-abolished-8064221/|title=Explained: 7 new districts in West Bengal — how and why are districts created or abolished in India?|access-date=2022-08-02|date=2022-08-01|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt; വരെ ആയിരിക്കും. നിലവിലുള്ള സൗത്ത് 24 പർഗാനാസ് ജില്ലയിൽ നിന്ന് പുതിയ സുന്ദർബൻ ജില്ല, പുതിയ ഇച്ഛമതി ജില്ല, നിലവിലുള്ള നോർത്ത് 24 പർഗാനാസ് ജില്ലയിൽ നിന്ന് ബസിർഹട്ട് ജില്ല. നിലവിലുള്ള നാദിയ ജില്ലയിൽ നിന്ന് പുതിയ രണഘട്ട് ജില്ലയും നിലവിലുള്ള ബങ്കുര ജില്ലയിൽ നിന്ന് ബിഷ്ണുപൂർ ജില്ലയും. നിലവിലുള്ള മുർഷിദാബാദ് ജില്ലയിൽ നിന്ന് പുതിയ ജംഗിപൂർ ജില്ലയും ബെർഹാംപൂർ ജില്ലയും രൂപീകരിക്കും .

== ഭൂമിശാസ്ത്രം ==
പശ്ചിമ ബംഗാൾ മൂന്ന് രാജ്യങ്ങളുടെ അതിർത്തിയാണ്: നേപ്പാൾ, ഭൂട്ടാൻ, ബംഗ്ലാദേശ്; കൂടാതെ അഞ്ച് ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളും: സിക്കിം, ബീഹാർ, ജാർഖണ്ഡ്, ഒഡീഷ, അസം. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വടക്ക് സിക്കിമും ഭൂട്ടാനും, വടക്ക് പടിഞ്ഞാറ് നേപ്പാളും, പടിഞ്ഞാറ് ബീഹാറും ജാർഖണ്ഡും, തെക്ക് പടിഞ്ഞാറ് ഒഡീഷയും, തെക്ക് ബംഗാൾ ഉൾക്കടലും, കിഴക്ക് ബംഗ്ലാദേശും അസമും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. മഞ്ഞുമലകളും (വടക്ക് ഹിമാലയം) കടൽത്തീരങ്ങളും (തെക്ക് ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിന്റെ തീരത്ത്) ഉള്ള ഇന്ത്യയിലെ ഏക സംസ്ഥാനമാണ് പശ്ചിമ ബംഗാൾ. അവയ്ക്കിടയിൽ, ഗംഗ നദി   തെക്കോട്ട് ഒഴുകി ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിൽ എത്തിച്ചേരുന്ന ഹൂഗ്ലി നദി, കിഴക്കോട്ട് ബംഗ്ലാദേശിലേക്ക് ഒഴുകുന്ന [[പത്മ നദി|പദ്മ നദി]]&lt;nowiki/&gt;എന്നീ പ്രധാന വിതരണ നദികളായി വിഭജിക്കുന്നതിന് മുമ്പ്: പടിഞ്ഞാറ് നിന്ന് സംസ്ഥാനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു,  .

ഗംഗയുടെ വടക്കുഭാഗത്തായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ജില്ലകൾ - ഡാർജിലിംഗ്, ജൽപായ്ഗുരി, കൂച്ച് ബെഹാർ, മാൾഡ, ഉത്തർ ദിനാജ്പൂർ, [[ദക്ഷിൺ ദിനജ്പൂർ|ദക്ഷിണ ദിനാജ്പൂർ]], അലിപുർദുവാർ, കാലിംപോങ് എന്നിവയെ പൊതുവായി നോർത്ത് ബംഗാൾ എന്ന് വിളിക്കാറുണ്ട്. പശ്ചിമ ബംഗാളിൽ പുതുതായി ചേർത്ത ജില്ലയാണ് കാലിംപോങ്. &lt;ref name=&quot;swhydro&quot;/&gt; ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി, ഈ പ്രദേശം ഡാർജിലിംഗ് ഹിമാലയൻ കുന്നുകൾ, തെരായ്, ഡോർസ് മേഖല, വടക്കൻ ബംഗാൾ സമതലങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെ തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. &lt;ref name=&quot;swhydro&quot; /&gt; വടക്ക്-കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന, ചിക്കൻസ് നെക്ക് എന്നറിയപ്പെടുന്ന സിലിഗുരി ഇടനാഴി ഈ പ്രദേശത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഇൻഡോ-ബംഗ്ലാദേശ് എൻക്ലേവുകൾ ഒന്നുകിൽ കൂച്ച് ബെഹാർ ജില്ലയുടെയോ ജൽപായ്ഗുരി ജില്ലയുടെയോ എൻക്ലേവുകളോ എക്സ്ക്ലേവുകളോ ആണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vinokurov.info/downloads/ch6enclavecasestudies.pdf|title=Theory of Enclaves, Chapter 6: Enclave stories and case studies|access-date=20 December 2008|last=Evgeny Vinokurov|year=2005|publisher=Evgeny Vinokurov's website|page=17|archive-url=https://web.archive.org/web/20070727184014/http://www.vinokurov.info/downloads/ch6enclavecasestudies.pdf|archive-date=27 July 2007}}&lt;/ref&gt;

ഗംഗയുടെ തെക്ക് ഭാഗത്തുള്ള ജില്ലകൾ- ബാങ്കുര, പശ്ചിമ ബർധമാൻ, പുർബ ബർധമാൻ, ബിർഭും, പുരുലിയ, മുർഷിദാബാദ്, [[നാദിയ ജില്ല|നാദിയ]], വെസ്റ്റ് മിഡ്‌നാപൂർ, ജാർഗ്രാം, ഈസ്റ്റ് മിഡ്‌നാപൂർ, ഹൂഗ്ലി, ഹൗറ, കൊൽക്കത്ത, നോർത്ത് 24 പർഗാനസ്, പർഗാനസ്, തെക്കൻ 24 ഇനം. രാർ മേഖല, പടിഞ്ഞാറൻ പീഠഭൂമി, ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങൾ, തീര സമതലങ്ങൾ, സുന്ദർബൻസ്, ഗംഗാ ഡെൽറ്റ തുടങ്ങിയ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പ്രദേശങ്ങൾ. &lt;ref name=&quot;swhydro&quot;/&gt; സംസ്ഥാനത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായ കൊൽക്കത്ത, കൊൽക്കത്ത ജില്ലയാണ്.

1970-കളിൽ ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിൽ ഇന്ത്യ-ബംഗ്ലാദേശ് അതിർത്തിക്ക് സമീപം ഉയർന്നുവന്ന ജനവാസമില്ലാത്ത തെക്കൻ തൽപാട്ടി ദ്വീപ് ഇന്ത്യയും ബംഗ്ലാദേശും അവകാശവാദമുന്നയിക്കുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hinduonnet.com/fline/fl1817/18170730.htm|title=Of Indo-Bangladesh distrust|access-date=29 December 2008|last=A.G. Noorani|date=31 August 2001|publisher=[[Frontline (magazine)|Frontline magazine]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090326124740/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1817/18170730.htm|archive-date=26 March 2009}}&lt;/ref&gt;

== ചരിത്രം ==
1947-ൽ ഇന്ത്യക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിച്ചതിനുശേഷം, ബംഗാൾ പ്രവിശ്യ മതപരമായി [[ബംഗാളിന്റെ വിഭജനം (1947)|വിഭജിക്കപ്പെട്ടു]] . പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗം ഇന്ത്യയിൽ തന്നെ തുടർന്നു (പശ്ചിമ ബംഗാൾ എന്ന് നാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു), കിഴക്കൻ ഭാഗം പുതുതായി രൂപീകൃതമായ പാക്കിസ്ഥാനുമായി ചേർന്ന് [[കിഴക്കൻ പാക്കിസ്ഥാൻ|കിഴക്കൻ]] പാകിസ്ഥാൻ എന്ന പേരിൽ ഒരു പ്രവിശ്യയായി (പിന്നീട് 1971-ൽ ബംഗ്ലാദേശ് രൂപപ്പെട്ടു). &lt;ref name=&quot;parttionbanglaped&quot;/&gt; 1947-ൽ രൂപീകൃതമായ സമയത്ത്, പശ്ചിമ ബംഗാൾ സംസ്ഥാനം 14 ജില്ലകളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു - ബങ്കുറ, ബിർഭും, ബർദ്വാൻ, കൽക്കട്ട (കൊൽക്കത്ത), ഡാർജിലിംഗ്, ജൽപായ്ഗുരി, ഹൂഗ്ലി, ഹൗറ, മാൾഡ, മിഡ്നാപൂർ, മുർഷിദാബാദ്, നാദിയ, വെസ്റ്റ് ദിനാജ്പൂർ. 24 പർഗാനാസ്. &lt;ref name=&quot;partitionspoil&quot;/&gt; 1949 ഓഗസ്റ്റ് 20-ന് ഇന്ത്യയിൽ ചേരാൻ സംസ്ഥാനം ഔപചാരികമായി സമ്മതിക്കുന്നത് വരെ കൂച്ച് ബിഹാർ എന്ന [[ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ നാട്ടുരാജ്യങ്ങൾ|നാട്ടുരാജ്യമായിരുന്നു]] കൂച്ച് ബിഹാർ ജില്ല. ഭരണ കൈമാറ്റം 1949 സെപ്തംബർ 12 ന് ആരംഭിച്ചു, 1950 ജനുവരി 19 ന് കൂച്ച് ബെഹാർ പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ ജില്ലയായി മാറിയപ്പോൾ പൂർത്തീകരിച്ചു. &lt;ref name=&quot;CBE&quot;/&gt; നേരത്തെ [[ഫ്രഞ്ച് ഇന്ത്യ|ഫ്രഞ്ച് ഇന്ത്യയുടെ]] ഭാഗമായിരുന്ന ചന്ദനഗർ 1949-ൽ നടന്ന ഹിതപരിശോധനയിൽ ഇന്ത്യയിൽ ചേരാൻ വോട്ട് ചെയ്തിരുന്നു. ഔപചാരികമായി, 1952-ൽ ഇത് ഇന്ത്യയിൽ ചേരുകയും ഒടുവിൽ 1954 ഒക്ടോബർ &lt;ref name=&quot;Chander&quot;/&gt; -ന് പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ ഹൂഗ്ലി ജില്ലയുടെ ഭാഗമായി. 1956-ലെ സംസ്ഥാന പുനഃസംഘടന നിയമം ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ അതിർത്തികൾ ഭാഷാടിസ്ഥാനത്തിൽ പുനഃസംഘടിപ്പിച്ചു. ഈ നിയമം നടപ്പിലാക്കിയതിനാൽ, ബീഹാറിൽ നിന്നുള്ള ചില പ്രദേശങ്ങൾ ചേർത്ത് അന്നത്തെ പടിഞ്ഞാറൻ ദിനാജ്പൂർ ജില്ല വിപുലീകരിക്കുകയും 1956 നവംബർ 1 ന് ബീഹാറിലെ മൻഭും ജില്ലയുടെ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് പുരുലിയ ജില്ല രൂപീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. &lt;ref name=&quot;PF&quot;/&gt;

പിന്നീട് ചില വലിയ ജില്ലകളെ ചെറിയ ജില്ലകളായി വിഭജിച്ചു. 1986 മാർച്ച് 1 ന്, 24 പർഗാനാസ് ജില്ലയെ രണ്ട് ജില്ലകളായി വിഭജിച്ചു-നോർത്ത് 24 പർഗാനാസ് ജില്ലയും സൗത്ത് 24 പർഗാനാസ് ജില്ലയും. &lt;ref name=&quot;24P&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jbKGojVTWGcC&amp;q=24+parganas+history+divide+two+district&amp;pg=PA168|title=The Sundarbans of India: A Development Analysis|last=Mandal|first=Asim Kumar|publisher=Indus Publishing|year=2003|isbn=81-7387-143-4|pages=168–169|access-date=4 September 2008}}&lt;/ref&gt; 1992 ഏപ്രിൽ 1-ന് പടിഞ്ഞാറൻ ദിനാജ്പൂർ ജില്ലയെ ഉത്തർ ദിനാജ്പൂർ ജില്ലയായും ദക്ഷിണ ദിനാജ്പൂർ ജില്ലയായും വിഭജിച്ചു. &lt;ref name=&quot;NDE&quot;&gt;{{Cite web|url=http://uttardinajpur.nic.in/|title=Home page|access-date=1 September 2008|publisher=Official website of Uttar Dinajpur District}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;SDE&quot;&gt;{{Cite web|url=http://ddinajpur.nic.in/Historical_Perspective/historical_perspective.html|title=Historical Perspective|access-date=1 September 2008|publisher=Official website of South Dinajpur District}}&lt;/ref&gt; 2002 ജനുവരി 1-ന്, പഴയ മിഡ്‌നാപൂർ ജില്ലയെ പുർബ മേദിനിപൂർ ജില്ലയായും പശ്ചിമ മേദിനിപൂർ ജില്ലയായും വിഭജിച്ചു. &lt;ref name=&quot;MP&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1011231/national.htm#head3|title=Tamluk readies for giant's partition|access-date=1 September 2008|last=Jana|first=Naresh|date=31 December 2001|publisher=[[The Telegraph (Kolkata)]]}}&lt;/ref&gt;

2007 മുതൽ, ഡാർജിലിംഗ് കുന്നുകളിലെ [[ഗൂർഖ ജന്മുക്തി മോർച്ച|ഗൂർഖ ജനമുക്തി മോർച്ചയും]] അതിന്റെ പിന്തുണക്കാരും ചേർന്ന് പ്രത്യേക ഗൂർഖാലാൻഡ് സംസ്ഥാനത്തിനുള്ള ആവശ്യം പുനരുജ്ജീവിപ്പിച്ചു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.darjeelingtimes.com/news/Top-Story/Call-for-Gorkhaland-renewed.html|title=Call for Gorkhaland renewed|access-date=11 December 2008|date=7 October 2007|publisher=Darjeeling Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20081222214506/http://www.darjeelingtimes.com/news/Top-Story/Call-for-Gorkhaland-renewed.html|archive-date=22 December 2008}}&lt;/ref&gt; കംതാപൂർ പീപ്പിൾസ് പാർട്ടിയും വടക്കൻ ബംഗാൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന പ്രത്യേക കംതാപൂർ സംസ്ഥാനത്തിനായുള്ള അതിന്റെ അനുഭാവികളുടെ പ്രസ്ഥാനവും 2000-കളിൽ ശക്തി പ്രാപിച്ചു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.aol.in/news-story/west-bengal-faces-another-blockade-this-time-for-kamtapur-state/2008062513039012000006/index.html|title=West Bengal faces another blockade, this time for Kamtapur state|access-date=11 December 2008|last=Indo Asian News Service|date=25 June 2008|publisher=AOL India News|archive-url=https://web.archive.org/web/20090329064637/http://www.aol.in/news-story/west-bengal-faces-another-blockade-this-time-for-kamtapur-state/2008062513039012000006/index.html|archive-date=29 March 2009}}&lt;/ref&gt;

== ഭരണ ഘടന ==
[[പ്രമാണം:Divisions_of_West_Bengal.svg|ലഘുചിത്രം|458x458ബിന്ദു| പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ ഡിവിഷനുകൾ]]
പശ്ചിമ ബംഗാൾ സംസ്ഥാനത്തെ ഒരു ജില്ലാ മജിസ്‌ട്രേറ്റ് (ഡിഎം) എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു [[ജില്ലാ കളക്ടർ|ജില്ലാ കളക്ടറാണ്]] ഒരു ജില്ലയെ ഭരിക്കുന്നത്. &lt;ref name=&quot;panchayatdef&quot;&gt;{{Cite web|url=http://wbdemo5.nic.in/html/asp/g2csw/sections/2.htm|title=Section 2 of West Bengal Panchayat Act, 1973|access-date=9 December 2008|publisher=Department of Panchayat and Rural Department, West Bengal}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=September 2017}}&lt;/ref&gt; [[ഇന്ത്യൻ അഡ്‌മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സർവീസ്|ഇന്ത്യൻ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സർവീസ്]] (ഐഎഎസ്) അല്ലെങ്കിൽ പശ്ചിമ ബംഗാൾ സിവിൽ സർവീസ് (ഡബ്ല്യുബിസിഎസ്) എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള ഉദ്യോഗസ്ഥനാണ് ഡിഎം, അദ്ദേഹത്തെ നിയമിക്കുന്നത് പശ്ചിമ ബംഗാൾ സംസ്ഥാന സർക്കാരാണ്. &lt;ref name=&quot;panchayatdef&quot; /&gt; കൊൽക്കത്ത മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ ഭരിക്കുന്ന നഗരപ്രദേശങ്ങൾ മാത്രം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന കൊൽക്കത്ത ജില്ല ഒഴികെ ഓരോ ജില്ലയെയും ഉപവിഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഒരു സബ് ഡിവിഷനൽ മജിസ്‌ട്രേറ്റ് (SDM) ആണ് ഭരിക്കുന്നത്, സബ് ഡിവിഷണൽ ഓഫീസർ (SDO) എന്നറിയപ്പെടുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=nvzcy7o4sgAC&amp;q=collector+SDO+BDO&amp;pg=PA298|title=Indian Public Administration: Institutions and Issues|last=Ramesh Kumar Arora, Ramesh Kumar Arora [[Rajni Goyal]]|publisher=New Age Publishers|year=1995|isbn=81-7328-068-1|page=298|access-date=9 December 2008}}&lt;/ref&gt; ടൗൺ [[നഗരസഭ|മുനിസിപ്പാലിറ്റികൾ]] പോലുള്ള നഗര യൂണിറ്റുകൾ ഒഴികെ, ഒരു ഉപവിഭാഗത്തിൽ 'കമ്മ്യൂണിറ്റി ഡെവലപ്‌മെന്റ് ബ്ലോക്കുകൾ' ( ''സിഡി ബ്ലോക്കുകൾ'' അല്ലെങ്കിൽ ''ബ്ലോക്കുകൾ'' അല്ലെങ്കിൽ തഹസിൽ അല്ലെങ്കിൽ താലൂക്ക് എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. [[സെൻസസ് ടൗൺ|സെൻസസ് പട്ടണങ്ങൾ]] പോലെയുള്ള നഗര യൂണിറ്റുകളും [[ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഗ്രാമീണ യൂണിറ്റുകളും അടങ്ങുന്നതാണ് ബ്ലോക്ക്. ഒരു ബ്ലോക്ക് നിയന്ത്രിക്കുന്നത് തഹസിൽദാർക്ക് സമാനമായതും പശ്ചിമ ബംഗാൾ സർക്കാർ നിയമിക്കുന്നതുമായ ഒരു ബ്ലോക്ക് ഡെവലപ്‌മെന്റ് ഓഫീസർ (BDO) ആണ്. &lt;ref name=&quot;panchayatdef&quot; /&gt;

ഒരു കൂട്ടം വില്ലേജുകൾ ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്, ഒരു ''[[സർപാഞ്ച്|പ്രധാനന്റെ]]'' നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു വില്ലേജ് കൗൺസിലാണ് ഭരിക്കുന്നത്. &lt;ref name=&quot;gpdef&quot;/&gt; പശ്ചിമ ബംഗാൾ പഞ്ചായത്ത് ആക്റ്റ്, 1973 പ്രകാരം, ഓരോ ബ്ലോക്കിനും ഒരു ''പഞ്ചായത്ത് സമിതിയുണ്ട്'', അതിൽ അംഗങ്ങൾ ഘടക ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളിലെ ''പ്രധാൻമാരും'' ബ്ലോക്കിൽ നിന്നുള്ള എംഎൽഎമാരും ഉൾപ്പെടുന്നു. &lt;ref name=&quot;psdef&quot;/&gt; ഒരു ''സഭാപതിയുടെ'' നേതൃത്വത്തിലാണ് ''പഞ്ചായത്ത് സമിതി'' . &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://wbdemo5.nic.in/html/asp/g2csw/sections/98.htm|title=Section 98 of West Bengal Panchayat Act, 1973|access-date=9 December 2008|publisher=Department of Panchayat and Rural Department, West Bengal|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410091602/http://wbdemo5.nic.in/html/asp/g2csw/sections/98.htm|archive-date=10 April 2009}}&lt;/ref&gt; പഞ്ചായത്തീരാജിന്റെ മൂന്നാം നിര ''ജില്ലാ പരിഷത്താണ്'', ഘടക ''പഞ്ചായത്ത് സമിതിയുടെ'' ''സഭാപതിമാരും'' ജില്ലയിലെ എംഎൽഎമാരും അംഗങ്ങളായ ജില്ലാതല സംഘടനയാണ്. &lt;ref name=&quot;zpdef&quot;/&gt; ഒരു ''സഭാധിപതിയുടെ'' നേതൃത്വത്തിലാണ് ഒരു ''ജില്ലാ പരിഷത്ത്'' . &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://wbdemo5.nic.in/html/asp/g2csw/sections/143.htm|title=Section 143 of West Bengal Panchayat Act, 1973|access-date=9 December 2008|publisher=Department of Panchayat and Rural Department, West Bengal|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410085518/http://wbdemo5.nic.in/html/asp/g2csw/sections/143.htm|archive-date=10 April 2009}}&lt;/ref&gt; ഡാർജിലിംഗ് ജില്ലയിൽ, ''ജില്ലാ പരിഷത്ത്'' ഇല്ലാതായി, എന്നാൽ സിലിഗുരി ഉപവിഭാഗത്തിന് സമാനമായ ഒരു സംഘടന നിലവിലുണ്ട്, അത് ''മഹാകുമാ പരിഷത്ത്'' ആയി നിയോഗിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://wbdemo5.nic.in/html/asp/g2csw/sections/185.htm|title=Section 185 of West Bengal Panchayat Act, 1973|access-date=9 December 2008|publisher=Department of Panchayat and Rural Department, West Bengal|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410091113/http://wbdemo5.nic.in/html/asp/g2csw/sections/185.htm|archive-date=10 April 2009}}&lt;/ref&gt;

1988-ൽ രൂപീകൃതമായ ഗൂർഖ ഹിൽ കൗൺസിൽ, ഡാർജിലിംഗ് ജില്ലയുടെ മൂന്ന് (നാലിൽ) ഉപവിഭാഗങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നു: ഡാർജിലിംഗ് സദർ, കലിംപോംഗ്, കുർസിയോങ് . &lt;ref&gt;
{{Cite web|url=http://www.darjeelingtimes.com/news/Historic-Documents/Memorandum-of-Settlement.html|title=Memoranda of Settlement – DGHC|access-date=11 December 2008|publisher=Darjeeling Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20090329055451/http://www.darjeelingtimes.com/news/Historic-Documents/Memorandum-of-Settlement.html|archive-date=29 March 2009}}
&lt;/ref&gt; പൊതു ആരോഗ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം, പൊതുമരാമത്ത്, ഗതാഗതം, വിനോദസഞ്ചാരം, മാർക്കറ്റ്, ചെറുകിട വ്യവസായങ്ങൾ, കൃഷി, കാർഷിക ജലപാതകൾ, വനം (സംവരണ വനങ്ങൾ ഒഴികെ), ജലം, കന്നുകാലി, തൊഴിൽ പരിശീലനം, കായികം, യുവജന സേവനങ്ങൾ എന്നീ വകുപ്പുകൾ ഗൂർഖ ഹിൽ കൗൺസിൽ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. &lt;ref name=&quot;DarjeelingAdmin&quot;&gt;{{Cite web|url=http://darjeeling.gov.in/darj-hist.html#drj-today|title=History of Darjeeling: Darjeeling-Today|access-date=29 December 2008|publisher=Official website of Darjeeling District}}&lt;/ref&gt; തിരഞ്ഞെടുപ്പ്, ''പഞ്ചായത്ത്'', ക്രമസമാധാനം, റവന്യൂ ''തുടങ്ങിയ'' കാര്യങ്ങളിൽ ഇപ്പോഴും ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള ഡാർജിലിംഗിലെ ജില്ലാ ഭരണകൂടം കൗൺസിലിനും സംസ്ഥാന സർക്കാരിനും ഇടയിലുള്ള ഒരു ഇന്റർഫേസായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. &lt;ref name=&quot;DarjeelingAdmin&quot; /&gt;

പോലീസ് സൂപ്രണ്ട് എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു ജില്ലാ പോലീസ് സൂപ്രണ്ട്, പശ്ചിമ ബംഗാൾ പോലീസിന്റെ ജില്ലാ പോലീസ് സംഘടനയുടെ തലവനാണ്. ഇത് 1861ലെ പോലീസ് ആക്ട് പ്രകാരമാണ്, ഇത് ഇന്ത്യയ്ക്ക് മുഴുവൻ ബാധകമാണ്. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://indiacode.nic.in/fullact1.asp?tfnm=186105|title=The Police Act, 1861|access-date=14 December 2008|publisher=India Code Legislative Department}}&lt;/ref&gt; [[ഇന്ത്യൻ പോലീസ് സർവീസ്|ഇന്ത്യൻ പോലീസ് സർവീസിലെ]] ഉദ്യോഗസ്ഥരാണ് പോലീസ് സൂപ്രണ്ടുമാർ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://persmin.nic.in/ais/B11new.htm#s17|title=Indian Police Service (Uniform) Rules|access-date=14 December 2008|publisher=Ministry of Personnel, Public Grievances and Pensions, Government of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410111230/http://persmin.nic.in/ais/B11new.htm|archive-date=10 April 2009}}&lt;/ref&gt; ഓരോ സബ്ഡിവിഷനിലും, അസിസ്റ്റന്റ് സൂപ്രണ്ട് ഓഫ് പോലീസ് അല്ലെങ്കിൽ ഡെപ്യൂട്ടി പോലീസ് സൂപ്രണ്ട് റാങ്കിലുള്ള ഒരു പോലീസ് ഓഫീസറുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഒരു സബ്ഡിവിഷൻ പോലീസ് ഉണ്ട്. &lt;ref name=&quot;humanrights&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.humanrightsinitiative.org/publications/police/police_organisations.pdf|title=Police Organisation of India|access-date=14 December 2008|publisher=Commonwealth Human Rights Initiative|page=9|archive-date=2023-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119100557/https://www.humanrightsinitiative.org/publications/police/police_organisations.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; സബ്ഡിവിഷനുകൾക്ക് കീഴിൽ, പോലീസ് സർക്കിളുകൾ ഉണ്ട്, ഓരോന്നിനും ഒരു ഇൻസ്പെക്ടർ ഓഫ് പോലീസ് (സർക്കിൾ ഇൻസ്പക്ടർ) നേതൃത്വം നൽകുന്നു. &lt;ref name=&quot;humanrights&quot; /&gt; ഒരു പോലീസ് സർക്കിളിൽ കുടേ പോലീസ് സ്റ്റേഷനുകൾ ഉൾപ്പെടുന്നു, ഓരോന്നിനും ഒരു ഇൻസ്‌പെക്ടർ ഓഫ് പോലീസ്, അല്ലെങ്കിൽ ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ, ഒരു സബ്-ഇൻസ്പെക്ടർ ഓഫ് പോലീസ്. ചുമതലയിലുണ്ട് &lt;ref name=&quot;humanrights&quot; /&gt;

പശ്ചിമ ബംഗാൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ അധികാരപരിധിയാണ് കൽക്കട്ട ഹൈക്കോടതിക്കുള്ളത് . മിക്ക ജില്ലകളിലും ഒരു ജില്ലാ കോടതി ഒഴികെ കൂടുതൽ കോടതികൾ ഉണ്ടെങ്കിലും, സംസ്ഥാനത്തെ എല്ലാ ഉപവിഭാഗങ്ങൾക്കും ഒരു കോടതി ഇല്ല. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.banglarmukh.com/e-gov/English/Departments/DeptDetails.asp?DPId=140&amp;LinkId=6&amp;Type=1|title=Different Courts in West Bengal (Other than High Courts, Kolkata)|access-date=14 December 2008|publisher=Judicial Department, Government of West Bengal|archive-url=https://web.archive.org/web/20090326011120/http://www.banglarmukh.com/e-gov/English/Departments/DeptDetails.asp?DPId=140&amp;LinkId=6&amp;Type=1|archive-date=26 March 2009}}&lt;/ref&gt;

ഒരു കൂട്ടം ജില്ലകൾ ചേർത്ത്ഒരു ഡിവിഷൻ രൂപീകരിക്കുന്നു, അത് ഒരു 'ഡിവിഷണൽ കമ്മീഷണർ' നിയന്ത്രിക്കുന്നു. പശ്ചിമ ബംഗാൾ ഇപ്പോൾ ഇരുപത്തിമൂന്ന് ജില്ലകളായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു, അഞ്ച് ഡിവിഷനുകളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു: &lt;ref name=&quot;blocdir&quot;/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
!മാൾഡ ഡിവിഷൻ
! ബർദ്വാൻ ഡിവിഷൻ
! ജൽപായ്ഗുരി ഡിവിഷൻ
! പ്രസിഡൻസി ഡിവിഷൻ
! മേദിനിപൂർ ഡിവിഷൻ
|-
|
* മാൾഡ ജില്ല
* ഉത്തർ ദിനാജ്പൂർ ജില്ല
* [[ദക്ഷിൺ ദിനജ്പൂർ|ദക്ഷിണ ദിനാജ്പൂർ ജില്ല]]
* മുർഷിദാബാദ് ജില്ല
|
* ബിർഭും ജില്ല
* ഹൂഗ്ലി ജില്ല
* പശ്ചിമ ബർധമാൻ ജില്ല
* പുർബ ബർധമാൻ ജില്ല
|
* അലിപുർദുവാർ ജില്ല
* കൂച്ച് ബെഹാർ ജില്ല
* ഡാർജിലിംഗ് ജില്ല
* ജൽപൈഗുരി ജില്ല
* കലിംപോങ് ജില്ല
|
* ഹൗറ ജില്ല
* കൊൽക്കത്ത ജില്ല
* [[നാദിയ ജില്ല]]
* നോർത്ത് 24 പർഗാനാസ് ജില്ല &lt;small&gt;(ഉത്തർ 24 പർഗാനാസ്)&lt;/small&gt;
* ദക്ഷിണ 24 പർഗാനാസ് ജില്ല &lt;small&gt;(ദക്ഷിണ് 24 പർഗാനാസ്)&lt;/small&gt;
|
* ബങ്കുര ജില്ല
* ജാർഗ്രാം ജില്ല
* പുരുലിയ ജില്ല
* പുർബ മേദിനിപൂർ ജില്ല
* പശ്ചിമ മേദിനിപൂർ ജില്ല
|-
|}

== പശ്ചിമ ബംഗാൾ ജില്ലകളുടെ അക്ഷരമാലാക്രമത്തിലുള്ള പട്ടിക ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!ഹ്ഹേSl no.
!Code&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mail.nic.in/docs/MailService_e-mail_address_Policy_WithCodes.pdf|title=NIC Policy on format of e-mail Address: Appendix (2): Districts Abbreviations as per ISO 3166–2|access-date=24 November 2008|date=18 August 2004|publisher=[[Ministry of Communications and Information Technology (India)|Ministry Of Communications and Information Technology]], Government of India|pages=5–10|archive-url=https://web.archive.org/web/20080911133331/https://www.mail.nic.in/docs/MailService_e-mail_address_Policy_WithCodes.pdf|archive-date=11 September 2008}}&lt;/ref&gt;
!District
!Headquarters&lt;ref name=&quot;wbdistp&quot;&gt;{{Cite web|url=http://india.gov.in/knowindia/districts/andhra1.php?stateid=WB|title=Districts : West Bengal|access-date=24 November 2008|publisher=Government of India portal}}&lt;/ref&gt;
!Established
!Subdivisions&lt;ref name=&quot;blocdir&quot;/&gt;
! data-sort-type=&quot;number&quot; |Area&lt;ref name=&quot;wbcensus2011&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/west%20bengal/3-a2.xls|title=Area, Population, Decennial Growth Rate and Density for 2001 and 2011 at a glance for West Bengal and the Districts|access-date=13 December 2012|publisher=2011 census of India|format=XLS}}&lt;/ref&gt;
!Population {{As of|2011|alt=2011}}&lt;ref name=&quot;wbcensus2011&quot; /&gt;
! data-sort-type=&quot;number&quot; |[[ജനസാന്ദ്രത|Population Density]]
!Map
|-
|1
|AD
|Alipurduar
|Alipurduar
|2014&lt;ref name=&quot;MP&quot;/&gt;
| align=&quot;left&quot; |
* Alipurduar Sadar
|{{Convert|3383|km2|sqmi|abbr=on}}
|1,491,250
|{{Convert|441|/km2|/sqmi|abbr=on}}
|[[പ്രമാണം:Alipurduar_in_West_Bengal_(India).svg|ചട്ടരഹിതം|152x152ബിന്ദു]]
|-
|2
|BN
|Bankura
|Bankura
|1947
| align=&quot;left&quot; |
* Bankura Sadar
* Khatra
* Bishnupur
|{{Convert|6882|km2|sqmi|abbr=on}}
|3,596,674
|{{Convert|523|/km2|/sqmi|abbr=on}}
|[[പ്രമാണം:Bankura_in_West_Bengal_(India).svg|നടുവിൽ|152x152ബിന്ദു]]
|-
|3
|BR
|Paschim Bardhaman
|[[അസൻസോൾ|Asansol]]
|2017
| align=&quot;left&quot; |

* Asansol Sadar
* Durgapur
|{{Convert|1603.17|km2|sqmi|abbr=on}}
|2,882,031
|{{Convert|1798|/km2|/sqmi|abbr=on}}
|[[പ്രമാണം:Paschim_Bardhaman_in_West_Bengal_(India).svg|നടുവിൽ|152x152ബിന്ദു]]
|-
|4
|BR
|Purba Bardhaman
|Bardhaman
|2017
| align=&quot;left&quot; |

* Kalna
* Katwa
* Bardhaman Sadar North
* Bardhaman Sadar South
|{{Convert|5,432.69|km2|sqmi|abbr=on}}
|4,835,532
|{{Convert|890|/km2|/sqmi|abbr=on}}
|[[പ്രമാണം:Purba_Bardhaman_in_West_Bengal_(India).svg|നടുവിൽ|152x152ബിന്ദു]]
|-
|5
|BI
|Birbhum
|Suri
|1947
| align=&quot;left&quot; |
* Suri Sadar
* Bolpur
* Rampurhat
|{{Convert|4545|km2|sqmi|abbr=on}}
|3,502,404
|{{Convert|771|/km2|/sqmi|abbr=on}}
|[[പ്രമാണം:Birbhum_in_West_Bengal_(India).svg|നടുവിൽ|152x152ബിന്ദു]]
|-
|6
|KB
|Cooch Behar
|Cooch Behar
|1950&lt;ref name=&quot;CBE&quot;/&gt;
| align=&quot;left&quot; |
* Cooch Behar Sadar
* Dinhata
* Mathabhanga
* Mekhliganj
* Tufanganj
|{{Convert|3387|km2|sqmi|abbr=on}}
|2,819,086
|{{Convert|833|/km2|/sqmi|abbr=on}}
|[[പ്രമാണം:Cooch_Behar_in_West_Bengal_(India).svg|നടുവിൽ|152x152ബിന്ദു]]
|-
|7
|DA
|Darjeeling
|[[ഡാർജിലിങ്|Darjeeling]]
|1947
| align=&quot;left&quot; |
* Darjeeling Sadar
* Kurseong
* Siliguri
* Mirik
|{{Convert|2092.5|km2|sqmi|abbr=on}}
|1,595,181
|{{Convert|732|/km2|/sqmi|abbr=on}}
|[[പ്രമാണം:Darjeeling_in_West_Bengal_(India).svg|നടുവിൽ|152x152ബിന്ദു]]
|-
|8
|DD
|[[ദക്ഷിൺ ദിനജ്പൂർ|Dakshin Dinajpur]]
|Balurghat
|1992&lt;ref name=&quot;SDE&quot;/&gt;
| align=&quot;left&quot; |
* Balurghat Sadar
* Gangarampur
|{{Convert|2219|km2|sqmi|abbr=on}}
|1,676,276
|{{Convert|755|/km2|/sqmi|abbr=on}}
|[[പ്രമാണം:Dakshin_Dinajpur_in_West_Bengal_(India).svg|നടുവിൽ|152x152ബിന്ദു]]
|-
|9
|HG
|Hooghly
|Chinsura
|1947
| align=&quot;left&quot; |
* Chinsurah Sadar
* Chandannagore
* Srirampore
* Arambagh
|{{Convert|3149|km2|sqmi|abbr=on}}
|5,519,145
|{{Convert|1753|/km2|/sqmi|abbr=on}}
|[[പ്രമാണം:Hooghly_in_West_Bengal_(India).svg|നടുവിൽ|152x152ബിന്ദു]]
|-
|10
|HR
|Howrah
|Howrah
|1947
| align=&quot;left&quot; |
* Howrah Sadar
* Uluberia
|{{Convert|1467|km2|sqmi|abbr=on}}
|4,850,029
|{{Convert|3306|/km2|/sqmi|abbr=on}}
|[[പ്രമാണം:Howrah_in_West_Bengal_(India).svg|നടുവിൽ|152x152ബിന്ദു]]
|-
|11
|JP
|Jalpaiguri
|Jalpaiguri
|1947
| align=&quot;left&quot; |
* Jalpaiguri Sadar
* Malbazar
|{{Convert|2844|km2|sqmi|abbr=on}}
|2,381,596
|{{Convert|837|/km2|/sqmi|abbr=on}}
|[[പ്രമാണം:Jalpaiguri_in_West_Bengal_(India).svg|നടുവിൽ|152x152ബിന്ദു]]
|-
|12
|JH
|Jhargram
|Jhargram
|2017&lt;ref name=&quot;CBE&quot; /&gt;
| align=&quot;left&quot; |
* Jhargram Sadar
|{{Convert|3,037.64|km2|sqmi|abbr=on}}
|1,136,548
|{{Convert|374|/km2|/sqmi|abbr=on}}
|[[പ്രമാണം:Jhargram_in_West_Bengal_(India).svg|നടുവിൽ|152x152ബിന്ദു]]
|-
|13
|KO
|Kolkata
|[[കൊൽക്കത്ത|Kolkata]]
|1947
|[[കൊൽക്കത്ത|Kolkata]]
|{{Convert|185|km2|sqmi|abbr=on}}
|4,496,694
|{{Convert|24306|/km2|/sqmi|abbr=on}}
|[[പ്രമാണം:Kolkata_in_West_Bengal_(India).svg|നടുവിൽ|152x152ബിന്ദു]]
|-
|14
|KA
|Kalimpong
|Kalimpong
|2017&lt;ref name=&quot;MP&quot; /&gt;
| align=&quot;left&quot; |
* Kalimpong Sadar
|{{Convert|1044|km2|sqmi|abbr=on}}
|251,642
|{{Convert|241|/km2|/sqmi|abbr=on}}
|[[പ്രമാണം:Kalimpong_in_West_Bengal_(India).svg|നടുവിൽ|152x152ബിന്ദു]]
|-
|15
|MA
|Malda
|English Bazar
|1947
| align=&quot;left&quot; |
* Chanchal
* Malda Sadar
|{{Convert|3733|km2|sqmi|abbr=on}}
|3,988,845
|{{Convert|1069|/km2|/sqmi|abbr=on}}
|[[പ്രമാണം:Malda_in_West_Bengal_(India).svg|നടുവിൽ|152x152ബിന്ദു]]
|-
|16
|ME
|Paschim Medinipur
|Medinipur
|2002&lt;ref name=&quot;MP&quot; /&gt;
| align=&quot;left&quot; |
* Kharagpur
* Medinipur Sadar
* Ghatal
|{{Convert|6308|km2|sqmi|abbr=on}}
|4,776,909
|{{Convert|757|/km2|/sqmi|abbr=on}}
|[[പ്രമാണം:Paschim_Medinipur_in_West_Bengal_(India).svg|നടുവിൽ|152x152ബിന്ദു]]
|-
|17
|ME
|Purba Medinipur
|Tamluk
|2002&lt;ref name=&quot;MP&quot; /&gt;
| align=&quot;left&quot; |
* Tamluk Sadar
* Haldia
* Egra
* Contai
|{{Convert|4736|km2|sqmi|abbr=on}}
|5,095,875
|{{Convert|1076|/km2|/sqmi|abbr=on}}
|[[പ്രമാണം:Purba_Medinipur_in_West_Bengal_(India).svg|നടുവിൽ|152x152ബിന്ദു]]
|-
|18
|MU
|Murshidabad
|Baharampur
|1947
| align=&quot;left&quot; |
* Barhampur Sadar
* Domkol
* Lalbag
* Kandi
* Jangipur
|{{Convert|5324|km2|sqmi|abbr=on}}
|7,103,807
|{{Convert|1334|/km2|/sqmi|abbr=on}}
|[[പ്രമാണം:Murshidabad_in_West_Bengal_(India).svg|നടുവിൽ|152x152ബിന്ദു]]
|-
|19
|NA
|[[നാദിയ ജില്ല|Nadia]]
|Krishnanagar
|1947
| align=&quot;left&quot; |
* Krishnanagar Sadar
* Kalyani
* Ranaghat
* Tehatta
|{{Convert|3927|km2|sqmi|abbr=on}}
|5,167,601
|{{Convert|1316|/km2|/sqmi|abbr=on}}
|[[പ്രമാണം:Nadia_in_West_Bengal_(India).svg|നടുവിൽ|152x152ബിന്ദു]]
|-
|20
|PN
|North 24 Parganas
|Barasat
|1986&lt;ref name=&quot;24P&quot;/&gt;
| align=&quot;left&quot; |
* Barrackpore
* Barasat Sadar
* Bangaon
* Basirhat
* Bidhannagar
|{{Convert|4094|km2|sqmi|abbr=on}}
|10,009,781
|{{Convert|2445|/km2|/sqmi|abbr=on}}
|[[പ്രമാണം:North_24_Parganas_in_West_Bengal_(India).svg|നടുവിൽ|152x152ബിന്ദു]]
|-
|21
|PS
|South 24 Parganas
|Alipore
|1986&lt;ref name=&quot;24P&quot; /&gt;
| align=&quot;left&quot; |
* Baruipur
* Canning
* Diamond Harbour
* Kakdwip
* Alipore Sadar
|{{Convert|9960|km2|sqmi|abbr=on}}
|8,161,961
|{{Convert|819|/km2|/sqmi|abbr=on}}
|[[പ്രമാണം:South_24_Parganas_in_West_Bengal_(India).svg|നടുവിൽ|152x152ബിന്ദു]]
|-
|22
|PU
|Purulia
|Purulia
|1956&lt;ref name=&quot;PF&quot;/&gt;
| align=&quot;left&quot; |
* Purulia Sadar
* Manbazar&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://aitcofficial.org/aitc/bengal-chief-minister-sub-division-purulia-manbazar-jhalda/|title=We are developing Purulia as a tourism hub: Mamata Banerjee : All India Trinamool Congress|archive-url=https://web.archive.org/web/20171216164706/http://aitcofficial.org/aitc/bengal-chief-minister-sub-division-purulia-manbazar-jhalda|archive-date=2017-12-16}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200113052455/http://aitcofficial.org/aitc/bengal-chief-minister-sub-division-purulia-manbazar-jhalda/|date=13 January 2020}} &lt;/ref&gt;
* Raghunathpur
* Jhalda
|{{Convert|6259|km2|sqmi|abbr=on}}
|2,930,115
|{{Convert|468|/km2|/sqmi|abbr=on}}
|[[പ്രമാണം:Purulia_in_West_Bengal_(India).svg|നടുവിൽ|152x152ബിന്ദു]]
|-
|23
|UD
|Uttar Dinajpur
|Raiganj
|1992&lt;ref name=&quot;NDE&quot;/&gt;
| align=&quot;left&quot; |
* Raiganj Sadar
* Islampur
|{{Convert|3140|km2|sqmi|abbr=on}}
|3,007,134
|{{Convert|958|/km2|/sqmi|abbr=on}}
|[[പ്രമാണം:Uttar_Dinajpur_in_West_Bengal_(India).svg|നടുവിൽ|152x152ബിന്ദു]]
|-
!—
!Total
!23
!—
!—
!69
!{{Convert|88752|km2|sqmi|abbr=on}}
!91,347,736
!{{Convert|1029|/km2|/sqmi|abbr=on}}
![[പ്രമാണം:India_WB.svg|ലഘുചിത്രം|West Bengal located in India]]
|}

== ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം ==
2011 ലെ സെൻസസ് സമയത്ത് പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ ജില്ലകളുടെ [[ഇന്ത്യയിലെ ജില്ലകളുടെ പട്ടിക|ഇന്ത്യയിലെ]] ജനസംഖ്യാ റാങ്ക് അനുസരിച്ച് അടിസ്ഥാന ഡെമോഗ്രാഫിക് ഡാറ്റയുടെ ഒരു പട്ടികയാണ് താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്നത് &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.census2011.co.in/district.php|title=Indian Districts by Population, Growth Rate, Sex Ratio 2011 Census|access-date=6 April 2013|publisher=Registrar General &amp; Census Commissioner, India}}&lt;/ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Rank
!District
!Population
!Growth Rate
!Sex Ratio
!Literacy
!Density/KM
|- style=&quot;vertical-align: middle; text-align: center;&quot;
|2
|North 24 Parganas
|11,060,148
|12.86
|955
|84.53
|2,445
|- style=&quot;vertical-align: middle; text-align: center;&quot;
|6
|South 24 Parganas
|9,161,961
|18.17
|956
|77.51
|819
|- style=&quot;vertical-align: middle; text-align: center;&quot;
|7
|Bardhaman
|7,717,563
|11.92
|945
|76.21
|1,099
|- style=&quot;vertical-align: middle; text-align: center;&quot;
|9
|Murshidabad
|7,103,807
|21.09
|958
|66.59
|1,334
|- style=&quot;vertical-align: middle; text-align: center;&quot;
|14
|Paschim Medinipur
|5,943,300
|14.44
|960
|79.04
|636
|- style=&quot;vertical-align: middle; text-align: center;&quot;
|16
|Hooghly
|5,520,389
|9.49
|958
|82.55
|1,753
|- style=&quot;vertical-align: middle; text-align: center;&quot;
|18
|[[നാദിയ ജില്ല|Nadia]]
|5,168,488
|12.24
|947
|75.58
|1,316
|- style=&quot;vertical-align: middle; text-align: center;&quot;
|20
|Purba Medinipur
|5,094,238
|15.32
|936
|87.66
|1,076
|- style=&quot;vertical-align: middle; text-align: center;&quot;
|23
|Howrah
|4,841,638
|13.31
|935
|83.85
|3,300
|- style=&quot;vertical-align: middle; text-align: center;&quot;
|35
|Kolkata
|4,496,694
|−1.67
|908
|86.31
|24,306
|- style=&quot;vertical-align: middle; text-align: center;&quot;
|58
|Malda
|3,997,970
|21.50
|939
|62.71
|1,071
|- style=&quot;vertical-align: middle; text-align: center;&quot;
|66
|Jalpaiguri
|3,869,675
|13.77
|954
|73.79
|621
|- style=&quot;vertical-align: middle; text-align: center;&quot;
|80
|Bankura
|3,596,292
|12.64
|954
|70.95
|523
|- style=&quot;vertical-align: middle; text-align: center;&quot;
|84
|Birbhum
|3,502,387
|16.15
|956
|70.90
|771
|- style=&quot;vertical-align: middle; text-align: center;&quot;
|124
|North Dinajpur
|3,000,849
|22.90
|936
|60.13
|956
|- style=&quot;vertical-align: middle; text-align: center;&quot;
|129
|Purulia
|2,927,965
|15.43
|955
|65.38
|468
|- style=&quot;vertical-align: middle; text-align: center;&quot;
|136
|Cooch Behar
|2,822,780
|13.86
|942
|75.49
|833
|- style=&quot;vertical-align: middle; text-align: center;&quot;
|257
|Darjeeling
|1,842,034
|14.47
|971
|79.92
|585
|- style=&quot;vertical-align: middle; text-align: center;&quot;
|295
|[[ദക്ഷിൺ ദിനജ്പൂർ|South Dinajpur]]
|1,670,931
|11.16
|954
|73.86
|753
|}

== സാമ്പത്തികം ==
2013-2014 വരെയുള്ള പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ ജില്ലകൾക്കായുള്ള അടിസ്ഥാന സാമ്പത്തിക ഡാറ്റയുടെ ഒരു ലിസ്റ്റ് ചുവടെയുണ്ട്, ഡാറ്റ ലഭ്യമായ ഏറ്റവും പുതിയ വർഷം: &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.wbpspm.gov.in/SiteFiles/Publications/2_09052017100008.pdf|title=State Domestic Product and District Domestic Product of West Bengal 2014–15|last=Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal|date=6 May 2016}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!District
!Gross District Domestic Product (as of 2013–14, at Constant (2004–05) Prices)
!Gross District Domestic Product Per Capita (as of 2013–14, at Constant (2004–05) Prices)
|-
|Bardhaman
|{{INRConvert|38923.07|c|lk=|year=2005}}
|{{INRConvert|40634.07||lk=|year=2005}}
|-
|Birbhum
|{{INRConvert|10291|c|lk=|year=2005}}
|{{INRConvert|25426.29||lk=|year=2005}}
|-
|Bankura
|{{INRConvert|11729.33|c|lk=|year=2005}}
|{{INRConvert|28345.12||lk=|year=2005}}
|-
|Purba Medinipur
|{{INRConvert|26978.96|c|lk=|year=2005}}
|{{INRConvert|44654.60||lk=|year=2005}}
|-
|Paschim Medinipur
|{{INRConvert|18930.11|c|lk=|year=2005}}
|{{INRConvert|27575.49||lk=|year=2005}}
|-
|Howrah
|{{INRConvert|22817.15|c|lk=|year=2005}}
|{{INRConvert|39313.99||lk=|year=2005}}
|-
|Hooghly
|{{INRConvert|24371.33|c|lk=|year=2005}}
|{{INRConvert|35920.65||lk=|year=2005}}
|-
|Uttar 24 Parganas
|{{INRConvert|48035.5|c|lk=|year=2005}}
|{{INRConvert|37010.24||lk=|year=2005}}
|-
|Dakshin 24 Parganas
|{{INRConvert|29238.58|c|lk=|year=2005}}
|{{INRConvert|29745.60||lk=|year=2005}}
|-
|Kolkata
|{{INRConvert|36031.93|c|lk=|year=2005}}
|{{INRConvert|67993.29||lk=|year=2005}}
|-
|[[നാദിയ ജില്ല|Nadia]]
|{{INRConvert|18205.56|c|lk=|year=2005}}
|{{INRConvert|29006.54||lk=|year=2005}}
|-
|Murshidabad
|{{INRConvert|21280.12|c|lk=|year=2005}}
|{{INRConvert|25416.46||lk=|year=2005}}
|-
|Jalpaiguri
|{{INRConvert|14240.17|c|lk=|year=2005}}
|{{INRConvert|29692.58||lk=|year=2005}}
|- 
|Darjeeling
|{{INRConvert|10664.32|c|lk=|year=2005}}
|{{INRConvert|45808.78||lk=|year=2005}}
|-
|Uttar Dinajpur
|{{INRConvert|6843|c|lk=|year=2005}}
|{{INRConvert|18836.95||lk=|year=2005}}
|-
|[[ദക്ഷിൺ ദിനജ്പൂർ|Dakshin Dinajpur]]
|{{INRConvert|4955.3|c|lk=|year=2005}}
|{{INRConvert|23599.48||lk=|year=2005}}
|-
|Malda
|{{INRConvert|12023.94|c|lk=|year=2005}}
|{{INRConvert|25412.24||lk=|year=2005}}
|-
|Cooch Behar
|{{INRConvert|7895.18|c|lk=|year=2005}}
|{{INRConvert|24973.51||lk=|year=2005}}
|-
|Purulia
|{{INRConvert|8340.2|c|lk=|year=2005}}
|{{INRConvert|24749.26||lk=|year=2005}}
|-
|'''West Bengal'''
|'''{{INRConvert|371795.04|c|lk=|year=2005}}'''
|'''{{INRConvert|36293.33||lk=|year=2005}}'''
|}
{{Reflist}}

== പുറംകണ്ണികൾ ==

* [http://www.banglarmukh.com/e-gov/English/EnglishHomePage.asp പശ്ചിമ ബംഗാൾ സർക്കാരിന്റെ ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120401081210/http://www.banglarmukh.com/e-gov/English/EnglishHomePage.asp |date=2012-04-01 }}
{{Districts of India}}{{West Bengal}}{{Featured list}}
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ജില്ലകളുടെ പട്ടികകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ ജില്ലകൾ|*]]
[[വർഗ്ഗം:പശ്ചിമബംഗാളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പട്ടികകൾ]]
[[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>ld8889jubkeyhcagtq9ntxq74bzqxcx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മാർസി ബോവേഴ്സ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>588493</id>
    <revision>
      <id>4619775</id>
      <parentid>3844418</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T06:44:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7136" sha1="swt9poslijmohgtxvafzyczsy2lbtpx" xml:space="preserve">{{prettyurl/wikidata}}ലിംഗ സ്ഥിരീകരണ ശസ്ത്രക്രിയകളിൽ പ്രത്യേകപഠനം നടത്തുന്ന ഒരു അമേരിക്കൻ [[ഗൈനക്കോളജി]]സ്റ്റും സർജനുമാണ് (ജനനം ജനുവരി 18, 1958) '''മാർസി ബോവേഴ്സ്.''' ലിംഗ സ്ഥിരീകരണ ശസ്ത്രക്രിയയിലെ പരിഷ്കർത്താവ് മാത്രമല്ല, ഇത്തരം ശസ്ത്രക്രിയ നടത്തുന്നത് ആദ്യ ട്രാൻസ്ജെൻഡർ വനിതകൂടിയാണ് അവർ.&lt;ref name=&quot;sfbt2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;csu2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.csupueblo.edu/news/releases05/090.htm|title=Trinidad Gender Reassignment Surgeon to speak at Colorado State University-Pueblo|author=Colorado State University|year=2005|publisher=Colorado State University|accessdate=October 12, 2007|author-link=Colorado State University}} {{Dead link|date=December 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cnn2&quot;&gt;{{cite news|url=https://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2006/12/11/8395465/index.htm?source=yahoo_quote|title=How Corporate America fell in love with gays and lesbians. It's a movement|author=Marc Gunther|date=November 30, 2006|accessdate=October 10, 2007|publisher=[[CNN Money]]|archive-date=2023-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123133628/https://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2006/12/11/8395465/index.htm?source=yahoo_quote|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nyt2&quot;&gt;{{cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=980DE0D9123FF932A15752C0A9609C8B63|title=Obituaries: Stanley H. Biber, 82, Surgeon Among First to Do Sex Changes|author=Margalit Fox|date=January 21, 2006|accessdate=October 10, 2007|work=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;

[[കാലിഫോർണിയ|കാലിഫോർണിയയിലെ]] [[ബർലിൻഗെയിം|ബർലിംഗേമിലെ]] മിൽസ്-പെനിൻസുല മെഡിക്കൽ സെന്ററിലും കാലിഫോർണിയയിലെ സാൻ മാറ്റിയോയിലെ സാൻ മാറ്റിയോ സർജറി സെന്റർ കേന്ദ്രീകരിച്ചുമാണ് ബോവേഴ്സ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. 2003 മുതൽ 2010 വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ അവർ [[കൊളറാഡോ|കൊളറാഡോയിലെ]] ട്രിനിഡാഡ് പട്ടണത്തിൽ പരിശീലനം നടത്തി. അവിടെ ലിംഗമാറ്റ ശസ്ത്രക്രിയയിലെ പയനിയറായ സ്റ്റാൻലി ബൈബറിന്റെ കീഴിൽ പരിശീലനം നേടി.&lt;ref name=&quot;sfbt2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.sfbaytimes.com/index.php?sec=article&amp;article_id=5745|title=Trans Surgeon Keeps Small Town on Map|author=Jacob Anderson-Minshall|year=2006|publisher=[[San Francisco Bay Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120206104553/http://www.sfbaytimes.com/index.php?sec=article&amp;article_id=5745|archive-date=February 6, 2012|accessdate=July 6, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pitpost2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.post-gazette.com/pg/06277/727117-51.stm|title=Transgender woman followed long road to feel at home with herself|author=L.A. Johnson|date=October 4, 2006|accessdate=October 10, 2007|publisher=[[Pittsburgh Post-Gazette]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;seattle2&quot;&gt;{{cite news|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/localnews/2002923954_sexchangeside10m.html|title=Few private policies cover sex changes|author=The Seattle Times|date=April 11, 2006|accessdate=October 10, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070808040907/http://seattletimes.nwsource.com/html/localnews/2002923954_sexchangeside10m.html|archive-date=August 8, 2007|url-status=dead|publisher=[[The Seattle Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;times22&quot;&gt;{{cite news|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/health/2002967758_carnalknowledge03.html|title=Transsexual describes female-to-male transformation|author=Faye Flam|date=May 3, 2006|accessdate=October 10, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071102210426/http://seattletimes.nwsource.com/html/health/2002967758_carnalknowledge03.html|archive-date=November 2, 2007|url-status=dead|publisher=[[The Seattle Times]]|author-link=Faye Flam}}&lt;/ref&gt;

സ്ത്രീകളുടെ ജനനേന്ദ്രിയ ഛേദത്തിനും മുറിക്കലിനും ശേഷമുള്ള പ്രവർത്തനപരമായ ക്ലിറ്റോറൽ പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നതിൽ ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര വിദഗ്ധൻ കൂടിയാണ് ബോവേഴ്സ്. 2007-2009-ൽ ക്ലിറ്റോറൽ റിസ്റ്റോറേഷൻ സർജറിയുടെ പയനിയറായ പിയറി ഫോൾഡസിന്റെ കീഴിൽ ഉപദേശകയായി അവർ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.

നിരവധി ഡോക്യുമെന്ററികളിലും അഭിമുഖങ്ങളിലും വാർത്താ റിപ്പോർട്ടുകളിലും ലേഖനങ്ങളിലും തന്റെ പരിശീലനത്തെക്കുറിച്ചും മറ്റ് ട്രാൻസ്‌ജെൻഡർ വിഷയങ്ങളെക്കുറിച്ചും അവർ സംസാരിച്ചു. ദി ഓപ്ര വിൻഫ്രെ ഷോ (2007), ദി ടൈറ ബാങ്ക്സ് ഷോ (5 എപ്പിസോഡുകൾ), ദി ടുഡേ ഷോ, മാറ്റ് വാൽഷിന്റെ &quot;വാട്ട് ഈസ് എ വുമൺ?&quot;, കൂടാതെ സിബിഎസ് സൺഡേ മോർണിംഗ് ഫീച്ചർ എന്നിവ മാധ്യമങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. 2006-2007 ലെ സെക്‌സ് ചേഞ്ച് ഹോസ്പിറ്റൽ എന്ന ടെലിവിഷൻ പരമ്പരയിലെ ആറ് ഭാഗങ്ങളുള്ള സർജൻ കൂടിയാണ് അവർ. 2020 മെയ് മാസത്തിൽ, ടൈംസ് അവരുടെ സയൻസ് പവർ ലിസ്റ്റിൽ ബോവേഴ്‌സിനെ അവതരിപ്പിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Franklin-Wallis|first=Oliver|date=23 May 2020|title=From pandemics to cancer: the science power list|language=en|work=The Times|url=https://www.thetimes.co.uk/article/from-pandemics-to-cancer-the-science-power-list-d23bb9b2k|access-date=2020-05-26|issn=0140-0460}}&lt;/ref&gt;
== അവലംബം==
{{Reflist}}

== External links ==
* {{official website}}
* {{IMDb name}}
[[വർഗ്ഗം:1958-ൽ ജനിച്ചവർ]]</text>
      <sha1>swt9poslijmohgtxvafzyczsy2lbtpx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ബാക്ക്ഡോർ (കമ്പ്യൂട്ടിംഗ്)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>601082</id>
    <revision>
      <id>4619690</id>
      <parentid>4502242</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T20:49:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15406" sha1="8hqfwb1fpc87g3fi51nolg1jv1jw9oa" xml:space="preserve">{{prettyurl|Backdoor (computing)}}
{{Information security}}
ഒരു കമ്പ്യൂട്ടർ, എബെഡ്ഡഡ് ഡിവൈസ് എന്നിവയിൽ സാധാരണ ഓതന്റിക്കേഷൻ അല്ലെങ്കിൽ എൻക്രിപ്ഷൻ മറികടക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു രഹസ്യ മെത്തേഡാണ് '''ബാക്ക്ഡോർ'''. (ഉദാ. ഒരു ഹോം റൂട്ടർ), അല്ലെങ്കിൽ അതിന്റെ എംബോഡിമെന്റ് (ഉദാ. ഒരു ക്രിപ്‌റ്റോസിസ്റ്റത്തിന്റെ ഭാഗം, [[അൽഗൊരിതം]], ചിപ്‌സെറ്റ്, അല്ലെങ്കിൽ ഒരു &quot;ഹോമൺകുലസ് കമ്പ്യൂട്ടർ&quot;-[[Intel|ഇന്റലിന്റെ]] എഎംടി(AMT) സാങ്കേതികവിദ്യയിൽ കാണുന്നതുപോലുള്ള ഒരു കമ്പ്യൂട്ടറിനുള്ളിലെ ഒരു ചെറിയ കമ്പ്യൂട്ടർ).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.eff.org/deeplinks/2017/05/intels-management-engine-security-hazard-and-users-need-way-disable-it|title=Intel's Management Engine is a security hazard, and users need a way to disable it|last1=Eckersley |first1=Peter |last2=Portnoy |first2=Erica |date=8 May 2017 |website=www.eff.org |publisher=[[Electronic Frontier Foundation|EFF]] |access-date=15 May 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Hoffman |first1=Chris |title=Intel Management Engine, Explained: The Tiny Computer Inside Your CPU |url=https://www.howtogeek.com/334013/intel-management-engine-explained-the-tiny-computer-inside-your-cpu/ |publisher=How-To Geek |access-date=July 13, 2018}}&lt;/ref&gt;കമ്പ്യൂട്ടറിലേക്ക് റിമോട്ട് ആക്‌സസ് ഉറപ്പാക്കുന്നതിനോ ക്രിപ്‌റ്റോസിസ്റ്റങ്ങളിൽ നിന്ന് പ്ലെയിൻ ടെക്‌സ്‌റ്റിലേക്കുള്ള ആക്‌സസ് നേടുന്നതിനോ ബാക്ക്‌ഡോറുകൾ മിക്കപ്പോഴും ഉപയോഗിക്കുന്നു. അവിടെ നിന്ന് പാസ്‌വേഡുകൾ മോഷ്ടിക്കുകയോ, ഹാർഡ് ഡ്രൈവുകളിലെ ഡാറ്റ കേടാക്കുകയോ ഇല്ലാതാക്കുകയോ ചെയ്യുക, അല്ലെങ്കിൽ ഓട്ടോഷെഡിയാസ്റ്റിക് നെറ്റ്‌വർക്കുകൾക്കുള്ളിൽ വിവരങ്ങൾ കൈമാറുക തുടങ്ങിയ പ്രത്യേക വിവരങ്ങളിലേക്ക് ആക്‌സസ്സ് നേടുന്നതിന് ഇത് ഉപയോഗിച്ചേക്കാം. 

ഒരു പ്രോഗ്രാമിന്റെ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഭാഗം,&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.veracode.com/sites/default/files/Resources/Whitepapers/static-detection-of-backdoors-1.0.pdf | title=Static Detection of Application Backdoors | publisher=Veracode | access-date=2015-03-14 | author=Chris Wysopal, Chris Eng | archive-date=2014-08-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140801093904/http://www.veracode.com/sites/default/files/Resources/Whitepapers/static-detection-of-backdoors-1.0.pdf | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;(ഉദാ. ബാക്ക് ഓറിഫൈസ്, എന്ന സോഫ്റ്റ്വെയറിനെ ചൂഷണം ചെയ്തുകൊണ്ട് ഒരു [[റൂട്ട്കിറ്റ്‌]] ഇന്റസ്റ്റാൾ ചെയ്യുകയും അതുവഴി സിസ്റ്റത്തെ അട്ടിമറിക്കാൻ സാധിച്ചേക്കും), ഹാർഡ്‌വെയറിന്റെ [[firmware|ഫേംവെയറിലുപയോഗിക്കുന്ന]] കോഡ്,&lt;ref name=&quot;wired2013&quot;&gt;{{cite magazine|url=https://www.wired.com/threatlevel/2013/09/nsa-backdoor/|title=How a Crypto 'Backdoor' Pitted the Tech World Against the NSA|date=2013-09-24|magazine=Wired|access-date=5 April 2018|last1=Zetter|first1=Kim}}&lt;/ref&gt;അല്ലെങ്കിൽ [[വിൻഡോസ്]] പോലുള്ള ഒരു [[operating system|ഓപ്പറേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റത്തിന്റെ]] ഭാഗമായി ബാക്ക്‌ഡോർ ഉപയോഗിക്കപ്പെടാം.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Ashok|first1=India|title=Hackers using NSA malware DoublePulsar to infect Windows PCs with Monero mining Trojan|url=http://www.ibtimes.co.uk/hackers-using-nsa-malware-doublepulsar-infect-windows-pcs-monero-mining-trojan-1627220|publisher=International Business Times UK|access-date=1 July 2017|date=21 June 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Microsoft Back Doors|url=https://www.gnu.org/proprietary/malware-microsoft.en.html|website=GNU Operating System|access-date=1 July 2017|archive-date=2019-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205010542/https://www.gnu.org/proprietary/malware-microsoft.en.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=NSA backdoor detected on &gt;55,000 Windows boxes can now be remotely removed|url=https://arstechnica.com/security/2017/04/nsa-backdoor-detected-on-55000-windows-boxes-can-now-be-remotely-removed/|publisher=Ars Technica|access-date=1 July 2017|date=2017-04-25}}&lt;/ref&gt; 

ഒരു ഉപകരണത്തിൽ വൾനറബിലിറ്റികൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ ട്രോജൻ ഹോഴ്സ്സസിനെ ഉപയോഗിക്കാം. ഒരു [[Trojan horse (computing)|ട്രോജൻ ഹോഴ്‌സ്]] തികച്ചും നിയമാനുസൃതമായ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു പ്രോഗ്രാമായി കാണപ്പെടാം, എന്നാൽ എക്‌സിക്യൂട്ട് ചെയ്യുമ്പോൾ, അത് ഒരു ബാക്ക്‌ഡോർ ഇൻസ്റ്റാൾ ചെയ്തേക്കാവുന്ന ഒരു അക്ടിവിറ്റി ട്രിഗർ ചെയ്യുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2001-12-01|title=Backdoors and Trojan Horses: By the Internet Security Systems' X-Force|journal=Information Security Technical Report|volume=6|issue=4|pages=31–57|doi=10.1016/S1363-4127(01)00405-8|issn=1363-4127}}&lt;/ref&gt;ചിലത് രഹസ്യമായി ഇന്റസ്റ്റാൾചെതിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, മറ്റ് ബാക്ഡോറുകൾ ബോധപൂർവ്വം ഇൻസ്റ്റാൾ ചെയ്യുന്നതും പരക്കെ അറിയപ്പെടുന്നതുമാണ്. ഉപയോക്താവിന്റെ പാസ്‌വേഡുകൾ പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ള മാർഗം നിർമ്മാതാവിന് നൽകുന്നത് പോലെയുള്ള &quot;നിയമപരമായ&quot; ഉപയോഗങ്ങളാണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള ബാക്ക്ഡോറുകൾക്കുള്ളത്.

ക്ലൗഡിനുള്ളിൽ വിവരങ്ങൾ സംഭരിക്കുന്ന പല സിസ്റ്റങ്ങളും കൃത്യമായ സുരക്ഷാ മാനദണ്ഡങ്ങൾ പാലിക്കുന്നതിൽ പരാജയപ്പെടുന്നു. ക്ലൗഡിനുള്ളിൽ നിരവധി സിസ്റ്റങ്ങൾ ബന്ധിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ഏറ്റവും വൾനറബിളായ സിസ്റ്റം വഴി ഹാക്കർമാർക്ക് മറ്റെല്ലാ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളിലേക്കും പ്രവേശനം നേടാനാകും.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.infoworld.com/article/3167908/cloud-computing/caution-the-clouds-back-door-is-your-data-center.html|title=Caution! The cloud's backdoor is your datacenter|last=Linthicum|first=David|work=InfoWorld|access-date=2018-11-29}}&lt;/ref&gt;  ഡിഫോൾട്ട് പാസ്‌വേഡുകൾ (അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് ഡിഫോൾട്ട് ക്രെഡൻഷ്യലുകൾ ഉദാ: നിങ്ങൾക്ക് ഒരു സ്മാർട്ട്‌ഫോൺ അല്ലെങ്കിൽ ആപ്പ് പോലെയുള്ള ഒരു പുതിയ ഉപകരണമോ സോഫ്റ്റ്‌വെയറോ ഉണ്ടെന്ന് സങ്കൽപ്പിക്കുക. നിങ്ങൾക്കത് ആദ്യം ലഭിക്കുമ്പോൾ, അതിന്റെ കൂടെ തന്നെ പലപ്പോഴും ഒരു ഡിഫോൾട്ട് പാസ്‌വേഡ്(ഉപകരണത്തിന്റെയോ സോഫ്റ്റ്‌വെയറിന്റയോ കൂടെ കിട്ടുന്ന പാസ്‌വേഡിനെയാണ് ഡിഫോൾട്ട് പാസ്‌വേഡ് എന്ന് പറയുന്നത്) അല്ലെങ്കിൽ ടെസ്റ്റിംഗിനും ട്രബിൾഷൂട്ടിങ്ങിനുമുള്ള ചില പ്രത്യേക രഹസ്യ ഫീച്ചറുകളുമായാണ് വരുന്നത്. ഈ ഡിഫോൾട്ട് പാസ്‌വേഡുകളും രഹസ്യ ഫീച്ചറുകളും രഹസ്യമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ബാക്ക്‌ഡോറുകൾ പോലെയാണ്, ഇത് മൂലം ഉപകരണത്തിലോ സോഫ്‌റ്റ്‌വെയറിലോ ഹാക്കർക്ക് പ്രത്യേകിച്ച് ഒന്നും ചെയ്യാതെ തന്നെ എളുപ്പത്തിൽ പ്രവേശിക്കാൻ സാധിക്കുന്നതാണ്.) ഉപയോക്താവ് ഈ പാസ്‌വേഡ് മാറ്റിയില്ലെങ്കിൽ അതിന് ബാക്ക്‌ഡോറായി പ്രവർത്തിക്കാനാകും. റിലീസ് പതിപ്പിൽ നിന്ന് നീക്കം ചെയ്തില്ലെങ്കിൽ ചില ഡീബഗ്ഗിംഗ് ഫീച്ചറുകൾ ബാക്ക്ഡോർ ആയി പ്രവർത്തിക്കും. 1993-ൽ, യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് ഗവൺമെന്റ്, നിയമപാലകർക്ക് വേണ്ടി നിയമ നിർവ്വഹണത്തിനും ദേശ സുരക്ഷയ്ക്കും വേണ്ടി എക്സ്പ്ലിസിറ്റ് ബാക്ക്ഡോറോടുകൂടിയ ഒരു എൻക്രിപ്ഷൻ സിസ്റ്റം, ക്ലിപ്പർ ചിപ്പ് വിന്യസിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. പക്ഷേ ഈ ചിപ്പ് വിജയിച്ചില്ല.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blog.erratasec.com/2012/05/bogus-story-no-chinese-backdoor-in.html|title=Bogus story: no Chinese backdoor in military chip|website=blog.erratasec.com|access-date=5 April 2018|archive-date=2014-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140626134118/http://blog.erratasec.com/2012/05/bogus-story-no-chinese-backdoor-in.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.eff.org/deeplinks/2015/04/clipper-chips-birthday-looking-back-22-years-key-escrow-failures Clipper a failure.&lt;/ref&gt;
==അവലോകനം==
മൾട്ടിയൂസർ, നെറ്റ്‌വർക്ക് ഓപ്പറേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റങ്ങൾ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിച്ചപ്പോൾ ബാക്ഡോറുകളുടെ ഭീഷണി ഉയർന്നുവന്നു. 1967-ലെ AFIPS കോൺഫറൻസിന്റെ നടപടികളിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു പേപ്പറിൽ പീറ്റേഴ്സണും ടേണും കമ്പ്യൂട്ടർ സബ്ബ്വെർഷനെക്കുറിച്ച് ചർച്ച ചെയ്തു.&lt;ref name=&quot;PT67&quot;&gt;H.E. Petersen, R. Turn. &quot;System Implications of Information Privacy&quot;. ''Proceedings of the AFIPS Spring Joint Computer Conference'', vol. 30, pages 291–300. AFIPS Press: 1967.&lt;/ref&gt;സുരക്ഷാ സൗകര്യങ്ങളെ മറികടക്കുന്നതിനും ഡാറ്റയിലേക്ക് നേരിട്ട് പ്രവേശനം അനുവദിക്കുന്നതിനും സിസ്റ്റത്തിലേക്കുള്ള &quot;ട്രാപ്‌ഡോർ&quot; എൻട്രി പോയിന്റുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന  നുഴഞ്ഞുകയറ്റ ശ്രമങ്ങൾ അവർ ശ്രദ്ധിച്ചു. ഇവിടെ ട്രാപ്‌ഡോർ എന്ന വാക്കിന്റെ ഉപയോഗം ഒരു ബാക്ക്‌ഡോറിന്റെ സമീപകാല നിർവചനങ്ങളുമായി സാമ്യമുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും, പബ്ലിക് കീ ക്രിപ്‌റ്റോഗ്രാഫിയുടെ ആവിർഭാവത്തിനുശേഷം ട്രാപ്‌ഡോർ എന്ന പദത്തിന് മറ്റൊരു അർത്ഥം ലഭിച്ചു (ട്രാപ്‌ഡോർ ഫംഗ്‌ഷൻ കാണുക), അതിനാൽ ട്രാപ്‌ഡോർ എന്ന പദം ഉപയോഗശൂന്യമായതിനുശേഷം മാത്രമാണ് &quot;ബാക്ക്‌ഡോർ&quot; എന്ന പദം ഇപ്പോൾ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്നത്. പൊതുവായി പറഞ്ഞാൽ, 1970-ൽ അത്തരം സുരക്ഷാ ലംഘനങ്ങളെക്കുറിച്ച് ആർപാ(ARPA) സ്പോൺസർഷിപ്പിന് കീഴിൽ ജെപി ആൻഡേഴ്സണും ഡിജെ എഡ്വേർഡ്സും ചേർന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച റാൻഡ്(RAND) കോർപ്പറേഷൻ ടാസ്‌ക് ഫോഴ്‌സ് റിപ്പോർട്ടിൽ ദീർഘമായി ചർച്ച ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;''Security Controls for Computer Systems'', Technical Report R-609, WH Ware, ed, Feb 1970, [[RAND Corporation|RAND Corp]].&lt;/ref&gt;

==അവലംബം==

[[വർഗ്ഗം:കമ്പ്യൂട്ടിങ്ങ്‌]]</text>
      <sha1>8hqfwb1fpc87g3fi51nolg1jv1jw9oa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ഡവലപ്പ്മെൻ്റൽ ഇൻക്ലൂസീവ് അലയൻസ്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>602104</id>
    <revision>
      <id>4619757</id>
      <parentid>4574508</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T05:46:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <origin>4619757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27284" sha1="dfidoydvavg7slq8ddo41z6m43twmk9" xml:space="preserve">{{Infobox Indian political party|party_name=|native_name=Indian National Developmental Inclusive Alliance|abbreviation=&lt;!--Donot change the Abbreviation this is what was agreed at the talk page discussion--&gt;I.N.D.I.A.&lt;!--Donot change the Abbreviation this is what was agreed at the talk page discussion--&gt; (ഇന്ത്യ)|logo=INDIA Bloc.svg|colorcode={{party color|Indian National Congress}}|eci=ദേശീയ സഖ്യം|foundation={{start date and age|df=y|2023|07|18}}|predecessor=സംയുക്ത പ്രതിപക്ഷം|ideology=|position=വലിയ കൂടാരം|slogan=''ഐക്യത്തോടെ ഞങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നു''&lt;ref&gt;{{Cite news|title='United We Stand' is Opposition's slogan as leaders begin 2-day brainstorming session|url=https://www.deccanherald.com/india/united-we-stand-is-oppositions-slogan-as-leaders-begin-2-day-brainstorming-session-1238097.html|website=Deccan Herald|language=en}}&lt;/ref&gt;|colours={{Color box|#FF7800|border=dark grey}}{{Color box|#FFFFFF|border=dark grey}}{{Color box|#008000|border=dark grey}} {{small|(ഔദ്യോഗികം)}}&lt;br /&gt;
{{Color box|{{party color|Indian National Congress}}|border=dark grey}} {{small|(ബദൽ)}}|loksabha_seats={{Composition bar|237|543|hex={{party color|Indian National Congress}}}}|rajyasabha_seats={{Composition bar|98|245|hex= {{party color|Indian National Congress}}}}|state_seats_name=സംസ്ഥാന നിയമസഭ|state_seats={{Composition bar|1706|4036|hex={{party color|Indian National Congress}}}}|state2_seats_name=സംസ്ഥാന നിയമ
നിർമ്മാണ സമിതി|state2_seats={{Composition bar|120|423|hex={{party color|Indian National Congress}}}}|no_states={{Composition bar|11|31|hex={{party color|Indian National Congress}}}}|alliance=27 പാർട്ടികൾ|merger=* [[യു.പി.എ]]
* [[ഇടതുപക്ഷ സഖ്യം]]
* [[സമാജ്‌വാദി സഖ്യം]]
* [[S.P.A]]}}
&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;

'''ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ഡവലപ്പ്മെൻ്റൽ ഇൻക്ലൂസീവ് അലയൻസ്'''  ([[ഇംഗ്ലീഷ്]]: Indian National Developmental Inclusive Alliance, [[മലയാളം]]: '''ഇന്ത്യൻ ദേശീയ വികസനം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന സഖ്യം''') ചുരുക്കത്തിൽ ''''ഇന്ത്യ'''&lt;nowiki/&gt;' [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിൽ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] 26 [[ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയകക്ഷികളുടെ പട്ടിക|രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളുടെ]] ഒരു വലിയ രാഷ്ട്രീയ സഖ്യമാണ്. 2024 ലെ ഇന്ത്യൻ പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള [[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യ]] [[ഭാരത സർക്കാർ|സർക്കാരിനെ]] പരാജയപ്പെടുത്തുക എന്നതാണ് സഖ്യത്തിന്റെ പ്രാഥമിക ലക്ഷ്യം. 'ഇന്ത്യാ മുന്നണി' എന്ന പേരിലാണ് പൊതുവെ അറിയപ്പെടുന്നത്.

== പദോൽപ്പത്തി ==
2024 ലോക്‌സഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിക്കുന്നതിനായി 26 പാർട്ടികളുടെ നേതാക്കൾ പ്രഖ്യാപിച്ച ഒരു പ്രതിപക്ഷ മുന്നണിയാണ് '''ഇന്ത്യ (ഐ.എൻ.ഡി.ഐ.എ)''' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/picking-the-name-india-for-alliance-opposition-parties-frame-2024-battle-as-bjp-vs-the-country/article67094766.ece|title=Picking the name INDIA for alliance, Opposition parties frame 2024 battle as BJP vs the country|access-date=7 August 2023|last=Nair|first=Sobhana K.|date=18 July 2023|website=The Hindu}}&lt;/ref&gt; എന്ന ചുരുക്കപ്പേരിൽ സാധാരണയായി അറിയപ്പെടുന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ഡവലപ്പ്മെൻ്റൽ ഇൻക്ലൂസീവ് അലയൻസ്. ബെംഗളൂരുവിൽ നടന്ന യോഗത്തിൽ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ട ഈ പേര്, പങ്കെടുത്ത 26 പാർട്ടികൾ ഐകകണ്‌ഠേന അംഗീകരിച്ചു. ചില സ്രോതസ്സുകൾ ഈ പേര് നിർദ്ദേശിച്ചത് [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] നേതാവ് [[രാഹുൽ ഗാന്ധി|രാഹുൽ ഗാന്ധിയാണെന്ന്]] പറയുമ്പോൾ, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/picking-the-name-india-for-alliance-opposition-parties-frame-2024-battle-as-bjp-vs-the-country/article67094766.ece|title=Picking the name INDIA for alliance, Opposition parties frame 2024 battle as BJP vs the country|access-date=21 July 2023|last=Nair|first=Sobhana K.|date=18 July 2023|website=The Hindu}}&lt;/ref&gt; മറ്റുള്ളവർ ഇത് നിർദ്ദേശിച്ചത് [[തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്|അഖിലേന്ത്യാ തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്]] മേധാവിയും പശ്ചിമ ബംഗാൾ മുഖ്യമന്ത്രിയുമായ [[മമത ബാനർജി|മമത ബാനർജിയാണെന്നാണ്]] പറയുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/rahul-gandhi-mamata-banerjee-india-name-confusion-amit-malviya-10-points-101689732359535.html|title='Who gave INDIA name? Who can't arrive at consensus…': BJP's dig 10 points|access-date=21 July 2023|last=Ghosh|first=Poulomi|date=19 July 2023|website=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt;

== ചരിത്രം ==

=== ആദ്യ യോഗം: പട്‌ന, ബിഹാർ: ഐക്യത്തിനുള്ള ഏകോപനം ===
2023 ജൂൺ 23 ന് ബീഹാറിലെ [[പട്ന|പട്‌നയിൽ]] നടന്ന ആദ്യത്തെ പ്രതിപക്ഷ പാർട്ടികളുടെ യോഗം [[ബിഹാർ]] മുഖ്യമന്ത്രി [[നിതീഷ് കുമാർ|നിതീഷ് കുമാറിന്റെ]] അധ്യക്ഷതയിൽ പുതിയ സഖ്യത്തിനുള്ള നിർദ്ദേശം മേശപ്പുറത്ത് വെച്ചു. 16 പ്രതിപക്ഷ പാർട്ടികളാണ് യോഗത്തിൽ പങ്കെടുത്തത്.

=== രണ്ടാം യോഗം: ബെംഗളൂരു, കർണാടക: ഔപചാരിക രൂപീകരണം ===
[[ബെംഗളൂരു|കർണാടകയിലെ ബംഗളൂരുവിൽ]] നടന്ന രണ്ടാമത്തെ പ്രതിപക്ഷ പാർട്ടികളുടെ യോഗം യുപിഎ അധ്യക്ഷ [[സോണിയ ഗാന്ധി|സോണിയ ഗാന്ധിയുടെ]] അധ്യക്ഷതയിൽ ചേർന്നപ്പോൾ സഖ്യത്തിനുള്ള നിർദ്ദേശം അംഗീകരിക്കുകയും പത്ത് പാർട്ടികളെ കൂടി പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. സഖ്യത്തിന്റെ പേര് അന്തിമമാക്കുകയും ''ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ഡെവലപ്‌മെന്റൽ ഇൻക്ലൂസീവ് അലയൻസ്'' എന്ന പേര് നൽകുകയും ചെയ്തു. ഈ യോഗത്തിൽ, മൂന്നാമത്തെ യോഗം [[മുംബൈ]] നഗരത്തിൽ നടക്കുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. 

=== മൂന്നാം യോഗം: മുംബൈ, മഹാരാഷ്ട്ര: പ്രാഥമിക പദ്ധതികൾ ===
മൂന്നാം പ്രതിപക്ഷ പാർട്ടികളുടെ യോഗം 2023 ഓഗസ്റ്റ് 31 മുതൽ സെപ്റ്റംബർ 1 വരെ [[മുംബൈ]] നഗരത്തിൽ നടക്കും. ശിവസേന (ഉദ്ധവ് ബാലാസാഹേബ് താക്കറെ) അധ്യക്ഷൻ [[ഉദ്ധവ് താക്കറെ]] ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്ന യോഗത്തിൽ സോണിയ ഗാന്ധി, രാഹുൽ ഗാന്ധി, കുറഞ്ഞത് 5 സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ എന്നിവർ പങ്കെടുക്കും. രണ്ട് ദിവസത്തെ ചർച്ചയിൽ, വരാനിരിക്കുന്ന പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിലെ പ്രധാന തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിഷയങ്ങൾ സഖ്യം ചർച്ച ചെയ്യും, ഏകോപന സമിതി രൂപീകരിക്കും, പൊതു മിനിമം പരിപാടി ചർച്ച ചെയ്യും.  

== അംഗ കക്ഷികൾ ==
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ഡവലപ്പ്മെൻ്റൽ ഇൻക്ലൂസീവ് അലയൻസ് ഇന്ത്യയിലുടനീളമുള്ള വൈവിധ്യമാർന്ന രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. സഖ്യത്തിലെ 26 അംഗ പാർട്ടികൾ ഇവയാണ്: 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=&quot;60%&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;width:30px;&quot; |കക്ഷി
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:30px;&quot; |നേതാവ്
!ചിഹ്നം
! style=&quot;width:100px;&quot; |[[ലോക്‌സഭ]]
! style=&quot;width:170px;&quot; |അടിത്തറ 
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Indian National Congress}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''INC'''
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|[[പ്രമാണം:The_Lok_Sabha_Mallikarjun_Kharge_(cropped).jpg|116x116ബിന്ദു]]
|[[മല്ലികാർജുൻ ഖർഗെ]]
|[[പ്രമാണം:Indian_National_Congress_hand_logo.svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|101|543|hex=#00CCFF}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയകക്ഷികളുടെ പട്ടിക|രാഷ്ട്രീയ കക്ഷി]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''DMK'''
|[[ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം]]
| 
|[[എം.കെ. സ്റ്റാലിൻ]]
|[[പ്രമാണം:Flag_DMK.svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|22|543|hex=#f62c1f}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[പുതുച്ചേരി]], [[തമിഴ്‌നാട്]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|All India Trinamool Congress}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''AITC'''
|[[തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്]]
|[[പ്രമാണം:Mamata_Banerjee_Official_Potrait.jpg|108x108ബിന്ദു]]
|[[മമത ബാനർജി]]
|[[പ്രമാണം:All_India_Trinamool_Congress_flag_(2).svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|29|543|hex={{party color|All India Trinamool Congress}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]], [[മേഘാലയ]] ,[[ത്രിപുര]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Shiv Sena}};  text-align: center;color:white;&quot; |
|'''SS(UBT)'''
|ശിവസേന (ഉദ്ധവ് ബാലാസാഹേബ് താക്കറെ)
|[[പ്രമാണം:The_Chief_Minister_of_Maharashtra,_Shri_Uddhav_Thackeray_calling_on_the_Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi,_in_New_Delhi_on_February_21,_2020_(Uddhav_Thackeray)_(cropped).jpg|130x130ബിന്ദു]]
|[[ഉദ്ധവ് താക്കറെ]]
| 
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|9|543|hex={{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[മഹാരാഷ്ട്ര]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''NCP (SP)'''
|[[നാഷണലിസ്റ്റ് കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി]]
| 
|[[ശരദ് പവാർ]]
|[[പ്രമാണം:Flag_of_Nationalist_Congress_Party (SP).svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|8|543|hex={{party color|Nationalist Congress Party}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[മഹാരാഷ്ട്ര]], [[നാഗാലാൻ്റ്]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''CPI(M)'''
|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]]
| 
|[[സീതാറാം യെച്ചൂരി]]
|[[പ്രമാണം:Cpm_election_symbol.svg|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|4|543|{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയകക്ഷികളുടെ പട്ടിക|രാഷ്ട്രീയ കക്ഷി]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Samajwadi Party}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''SP'''
|[[സമാജ്‍വാദി പാർട്ടി]]
| 
|[[അഖിലേഷ് യാദവ്]]
|[[പ്രമാണം:Samajwadi_Party.png|നടുവിൽ|76x76ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|37|543|{{party color|Samajwadi Party}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] [[മഹാരാഷ്ട്ര]] [[മധ്യപ്രദേശ്‌]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Indian Union Muslim League}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''IUML'''
|[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്]]
|[[പ്രമാണം:Shaik_Mydeen_with_K._M._Kader_Mohideen_(cropped).jpg|104x104ബിന്ദു]]
|കെ എം ഖാദർ മൊഹിയുദ്ധീൻ
|[[പ്രമാണം:Flag_of_the_Indian_Union_Muslim_League.svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|4|543|{{party color|Indian Union Muslim League}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[കേരളം]]
|-
| style=&quot;background:{{party color|Jammu and Kashmir National Conference}}; text-align:center; color:white;&quot; |
|'''JKNC'''
|[[ജമ്മു &amp; കാശ്മീർ നാഷണൽ കോൺഫറൻസ്]]
|[[പ്രമാണം:Farooq_Abdullah_addressing_at_the_presentation_ceremony_of_the_Cash_Prizes_to_the_best_performing_Regional_Rural_Banks_and_Certificates_for_extending_loans_for_SPV_home_lighting_systems_during_2009-10,_in_New_Delhi_(cropped).jpg|118x118ബിന്ദു]]
|[[ഫാറൂഖ് അബ്ദുല്ല]]
|[[പ്രമാണം:Flag_of_Jammu_and_Kashmir_(1936-1953).svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|2|543|{{party color|Jammu &amp; Kashmir National Conference}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[ജമ്മു-കശ്മീർ]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Communist Party of India}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''CPI'''
|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ]]
|[[പ്രമാണം:D._RAJA_DSC_0637.resized.JPG|107x107ബിന്ദു]]
|[[ഡി. രാജ]]
|[[പ്രമാണം:CPI-banner.svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|2|543|{{party color|Communist Party of India}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[കേരളം]], [[തമിഴ്‌നാട്]], [[മണിപ്പൂർ]]
|-
| style=&quot;background:#d10; text-align:center; color:white;&quot; |
|'''VCK'''
|വിടുതലൈ ചിരുതൈകൾ കച്ചി
|[[പ്രമാണം:Thol_Thirumavalavan.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|[[തൊൽ. തിരുമാവളവൻ]]
|[[പ്രമാണം:Viduthalai_Chiruthaigal_Katchi_banner.png|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|2|543|{{party color|Communist Party of India}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[തമിഴ്‌നാട്]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Aam Aadmi Party}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''AAP'''
|[[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]]
|[[പ്രമാണം:Arvind_Kejriwal_(potrait).jpg|119x119ബിന്ദു]]
|[[അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ]]
|[[പ്രമാണം:Aam_Aadmi_Party_logo_(English).svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|3|543|hex={{party color|Aam Aadmi Party}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയകക്ഷികളുടെ പട്ടിക|രാഷ്ട്രീയ കക്ഷി]]
|-
| style=&quot;background:{{party color|Jharkhand Mukti Morcha}}; text-align:center; color:white;&quot; |
|'''JMM'''
|[[ഝാർഖണ്ഡ്‌ മുക്തി മോർച്ച]]
|[[പ്രമാണം:The_Chief_Minister_of_Jharkhand,_Shri_Hemant_Soren_calling_on_the_Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi,_in_New_Delhi_on_January_11,_2020_(1)_(cropped).jpg|നടുവിൽ|114x114ബിന്ദു]]
|[[ഹേമന്ത് സോറൻ]]
|[[പ്രമാണം:Indian_Election_Symbol_Bow_And_Arrow2.svg|നടുവിൽ|ചട്ടരഹിതം|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|3|543|{{party color|Jharkhand Mukti Morcha}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[ഝാർഖണ്ഡ്‌]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Kerala Congress (M)}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''KC(M)'''
|[[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം)]]
|[[പ്രമാണം:Jose_K_Mani_(cropped).jpg|126x126ബിന്ദു]]
|[[ജോസ് കെ. മാണി]]
|[[പ്രമാണം:Kerala-Congress-flag.svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|1|543|{{party color|Kerala Congress (M)}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[കേരളം]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Revolutionary Socialist Party (India)}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''RSP'''
|[[റെവല്യൂഷനറി സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]
|[[പ്രമാണം:No_image_available_400_x_600.svg|135x135ബിന്ദു]]
|മനോജ് ഭട്ടാചാര്യ
|[[പ്രമാണം:RSP-flag.svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|1|543|{{party color|Revolutionary Socialist Party (India)}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[കേരളം]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''RJD'''
|[[രാഷ്ട്രീയ ജനതാ ദൾ]]
|[[പ്രമാണം:Lalu_Prasad_Yadav.jpg|104x104ബിന്ദു]]
|[[ലാലു പ്രസാദ് യാദവ്]]
|[[പ്രമാണം:RJD_Flag.svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| rowspan=&quot;11&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Spaced en dash}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[ബിഹാർ]], [[ഝാർഖണ്ഡ്‌]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Marumalarchi Dravida Munnetra Kazhagam}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''MDMK'''
|[[മരുമലർച്ചി ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം]]
|[[പ്രമാണം:Special_screeing_for_Mr._Vaiko_(cropped).JPG|137x137ബിന്ദു]]
|[[വൈക്കോ]]
|[[പ്രമാണം:MDMK.svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[തമിഴ്‌നാട്]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Communist Party of India (Marxist–Leninist) Liberation}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''CPI(ML)L'''
|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്-ലെനിനിസ്റ്റ്) ലിബറേഷൻ
| 
|ദീപങ്കർ ഭട്ടാചാര്യ
|[[പ്രമാണം:CPIML_LIBERATION_FLAG.png|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[ബിഹാർ]] [[ഝാർഖണ്ഡ്‌]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Kerala Congress (Jacob)}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''KC'''
|[[കേരള കോൺഗ്രസ്]]
|[[പ്രമാണം:P.J_Joseph_(cropped).jpg|120x120ബിന്ദു]]
|[[പി.ജെ. ജോസഫ്]]
|[[പ്രമാണം:Kerala-Congress-flag.svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[കേരളം]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Apna Dal (Kamerawadi)}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''AD(K)'''
|അപ്നാ ദൾ (കാമറവാദി)
|[[പ്രമാണം:Krishna_Patel.jpg|91x91ബിന്ദു]]
|കൃഷ്ണ പട്ടേൽ
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|All India Forward Bloc}};&quot; |
|'''AIFB'''
|[[ഓൾ ഇന്ത്യാ ഫോർവേഡ് ബ്ലോക്ക്]]
|[[പ്രമാണം:No_image_available_400_x_600.svg|135x135ബിന്ദു]]
|ജി.ദേവരാജൻ
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]]
|-
| style=&quot;background:{{party color|Jammu and Kashmir Peoples Democratic Party}}; text-align:center; color:white;&quot; |
|'''PDP'''
|ജമ്മു കശ്മീർ പീപ്പിൾസ് ഡെമോക്രാറ്റിക് പാർട്ടി
|[[പ്രമാണം:Mehbooba Mufti addressing a press conference in Srinagar.jpg|118x118ബിന്ദു]]
|[[മെഹ്ബൂബ മുഫ്തി]]
| 
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[ജമ്മു-കശ്മീർ]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Manithaneya Makkal Katchi}};&quot; |
|'''MMK'''
|മണിത്തനേയ മക്കൾ കച്ചി
|[[പ്രമാണം:No_image_available_400_x_600.svg|135x135ബിന്ദു]]
|എം.എച്ച്.ജവാഹിറുള്ള
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[തമിഴ്‌നാട്]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Kongunadu Makkal Desia Katchi}}; text-align: center;color:black;&quot; |
|'''KMDK'''
|കൊങ്ങുനാട് മക്കൾ ദേശിയ കച്ചി
|[[പ്രമാണം:E_R_Eswaran.png|114x114ബിന്ദു]]
|ഇ ആർ ഈശ്വരൻ
|[[പ്രമാണം:Kmdkflag.gif|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[തമിഴ്‌നാട്]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Independent politician}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''IND'''
|[[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]
|[[പ്രമാണം:No_image_available_400_x_600.svg|135x135ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Spaced en dash}}
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Indian National Congress}}; text-align: center;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''ഇന്ത്യൻ ദേശീയ വികസനം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന സഖ്യം'''
| colspan=&quot;3&quot; |[[File:INDIA_Alliance.jpg|നടുവിൽ|125x125ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|238|543|{{party color|Indian National Congress}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |'''ഇന്ത്യ'''
|}

== സ്ഥാനാർത്ഥികൾ ==

== പ്രത്യയശാസ്ത്രവും ലക്ഷ്യങ്ങളും ==
കോൺഗ്രസ് അധ്യക്ഷൻ മല്ലികാർജുൻ ഖാർഗെ പറയുന്നതനുസരിച്ച്, സഖ്യത്തിന്റെ പ്രത്യയശാസ്ത്രം വികസനം, ഉൾക്കൊള്ളൽ, സാമൂഹിക നീതി എന്നിവയുടെ തത്വങ്ങളെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ്. തങ്ങളുടെ ശ്രമങ്ങൾ സംയോജിപ്പിച്ച്, അംഗ പാർട്ടികൾ ലക്ഷ്യമിടുന്നത് ജനാധിപത്യ മൂല്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുക, ക്ഷേമവും പുരോഗതിയും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക, ഇന്ത്യ എന്ന ആശയത്തെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു പ്രത്യയശാസ്ത്രമായി അവർ കരുതുന്നതിനെ പ്രതിരോധിക്കുക. വരാനിരിക്കുന്ന 2024 ലെ പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ നിലവിലെ ഭരണകക്ഷിയായ [[നരേന്ദ്ര മോദി|നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ]] ബിജെപി നേതൃത്വത്തിലുള്ള [[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎയെ]] പരാജയപ്പെടുത്തുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെയാണ് ഇത് രൂപീകരിച്ചത്. 

== അവലംബം ==
{{Reflist}}
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയം]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയ മുന്നണികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയകക്ഷികൾ]]</text>
      <sha1>dfidoydvavg7slq8ddo41z6m43twmk9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619758</id>
      <parentid>4619757</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T05:47:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <origin>4619758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27284" sha1="dtth6hgob2a4w65hix7hn3ccw9x0jxc" xml:space="preserve">{{Infobox Indian political party|party_name=|native_name=Indian National Developmental Inclusive Alliance|abbreviation=&lt;!--Donot change the Abbreviation this is what was agreed at the talk page discussion--&gt;I.N.D.I.A.&lt;!--Donot change the Abbreviation this is what was agreed at the talk page discussion--&gt; (ഇന്ത്യ)|logo=INDIA Bloc.svg|colorcode={{party color|Indian National Congress}}|eci=ദേശീയ സഖ്യം|foundation={{start date and age|df=y|2023|07|18}}|predecessor=സംയുക്ത പ്രതിപക്ഷം|ideology=|position=വലിയ കൂടാരം|slogan=''ഐക്യത്തോടെ ഞങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നു''&lt;ref&gt;{{Cite news|title='United We Stand' is Opposition's slogan as leaders begin 2-day brainstorming session|url=https://www.deccanherald.com/india/united-we-stand-is-oppositions-slogan-as-leaders-begin-2-day-brainstorming-session-1238097.html|website=Deccan Herald|language=en}}&lt;/ref&gt;|colours={{Color box|#FF7800|border=dark grey}}{{Color box|#FFFFFF|border=dark grey}}{{Color box|#008000|border=dark grey}} {{small|(ഔദ്യോഗികം)}}&lt;br /&gt;
{{Color box|{{party color|Indian National Congress}}|border=dark grey}} {{small|(ബദൽ)}}|loksabha_seats={{Composition bar|237|543|hex={{party color|Indian National Congress}}}}|rajyasabha_seats={{Composition bar|98|245|hex= {{party color|Indian National Congress}}}}|state_seats_name=സംസ്ഥാന നിയമസഭ|state_seats={{Composition bar|1706|4036|hex={{party color|Indian National Congress}}}}|state2_seats_name=സംസ്ഥാന നിയമ
നിർമ്മാണ സമിതി|state2_seats={{Composition bar|120|423|hex={{party color|Indian National Congress}}}}|no_states={{Composition bar|07|31|hex={{party color|Indian National Congress}}}}|alliance=27 പാർട്ടികൾ|merger=* [[യു.പി.എ]]
* [[ഇടതുപക്ഷ സഖ്യം]]
* [[സമാജ്‌വാദി സഖ്യം]]
* [[S.P.A]]}}
&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;

'''ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ഡവലപ്പ്മെൻ്റൽ ഇൻക്ലൂസീവ് അലയൻസ്'''  ([[ഇംഗ്ലീഷ്]]: Indian National Developmental Inclusive Alliance, [[മലയാളം]]: '''ഇന്ത്യൻ ദേശീയ വികസനം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന സഖ്യം''') ചുരുക്കത്തിൽ ''''ഇന്ത്യ'''&lt;nowiki/&gt;' [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിൽ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] 26 [[ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയകക്ഷികളുടെ പട്ടിക|രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളുടെ]] ഒരു വലിയ രാഷ്ട്രീയ സഖ്യമാണ്. 2024 ലെ ഇന്ത്യൻ പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള [[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യ]] [[ഭാരത സർക്കാർ|സർക്കാരിനെ]] പരാജയപ്പെടുത്തുക എന്നതാണ് സഖ്യത്തിന്റെ പ്രാഥമിക ലക്ഷ്യം. 'ഇന്ത്യാ മുന്നണി' എന്ന പേരിലാണ് പൊതുവെ അറിയപ്പെടുന്നത്.

== പദോൽപ്പത്തി ==
2024 ലോക്‌സഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിക്കുന്നതിനായി 26 പാർട്ടികളുടെ നേതാക്കൾ പ്രഖ്യാപിച്ച ഒരു പ്രതിപക്ഷ മുന്നണിയാണ് '''ഇന്ത്യ (ഐ.എൻ.ഡി.ഐ.എ)''' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/picking-the-name-india-for-alliance-opposition-parties-frame-2024-battle-as-bjp-vs-the-country/article67094766.ece|title=Picking the name INDIA for alliance, Opposition parties frame 2024 battle as BJP vs the country|access-date=7 August 2023|last=Nair|first=Sobhana K.|date=18 July 2023|website=The Hindu}}&lt;/ref&gt; എന്ന ചുരുക്കപ്പേരിൽ സാധാരണയായി അറിയപ്പെടുന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ഡവലപ്പ്മെൻ്റൽ ഇൻക്ലൂസീവ് അലയൻസ്. ബെംഗളൂരുവിൽ നടന്ന യോഗത്തിൽ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ട ഈ പേര്, പങ്കെടുത്ത 26 പാർട്ടികൾ ഐകകണ്‌ഠേന അംഗീകരിച്ചു. ചില സ്രോതസ്സുകൾ ഈ പേര് നിർദ്ദേശിച്ചത് [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] നേതാവ് [[രാഹുൽ ഗാന്ധി|രാഹുൽ ഗാന്ധിയാണെന്ന്]] പറയുമ്പോൾ, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/picking-the-name-india-for-alliance-opposition-parties-frame-2024-battle-as-bjp-vs-the-country/article67094766.ece|title=Picking the name INDIA for alliance, Opposition parties frame 2024 battle as BJP vs the country|access-date=21 July 2023|last=Nair|first=Sobhana K.|date=18 July 2023|website=The Hindu}}&lt;/ref&gt; മറ്റുള്ളവർ ഇത് നിർദ്ദേശിച്ചത് [[തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്|അഖിലേന്ത്യാ തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്]] മേധാവിയും പശ്ചിമ ബംഗാൾ മുഖ്യമന്ത്രിയുമായ [[മമത ബാനർജി|മമത ബാനർജിയാണെന്നാണ്]] പറയുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/rahul-gandhi-mamata-banerjee-india-name-confusion-amit-malviya-10-points-101689732359535.html|title='Who gave INDIA name? Who can't arrive at consensus…': BJP's dig 10 points|access-date=21 July 2023|last=Ghosh|first=Poulomi|date=19 July 2023|website=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt;

== ചരിത്രം ==

=== ആദ്യ യോഗം: പട്‌ന, ബിഹാർ: ഐക്യത്തിനുള്ള ഏകോപനം ===
2023 ജൂൺ 23 ന് ബീഹാറിലെ [[പട്ന|പട്‌നയിൽ]] നടന്ന ആദ്യത്തെ പ്രതിപക്ഷ പാർട്ടികളുടെ യോഗം [[ബിഹാർ]] മുഖ്യമന്ത്രി [[നിതീഷ് കുമാർ|നിതീഷ് കുമാറിന്റെ]] അധ്യക്ഷതയിൽ പുതിയ സഖ്യത്തിനുള്ള നിർദ്ദേശം മേശപ്പുറത്ത് വെച്ചു. 16 പ്രതിപക്ഷ പാർട്ടികളാണ് യോഗത്തിൽ പങ്കെടുത്തത്.

=== രണ്ടാം യോഗം: ബെംഗളൂരു, കർണാടക: ഔപചാരിക രൂപീകരണം ===
[[ബെംഗളൂരു|കർണാടകയിലെ ബംഗളൂരുവിൽ]] നടന്ന രണ്ടാമത്തെ പ്രതിപക്ഷ പാർട്ടികളുടെ യോഗം യുപിഎ അധ്യക്ഷ [[സോണിയ ഗാന്ധി|സോണിയ ഗാന്ധിയുടെ]] അധ്യക്ഷതയിൽ ചേർന്നപ്പോൾ സഖ്യത്തിനുള്ള നിർദ്ദേശം അംഗീകരിക്കുകയും പത്ത് പാർട്ടികളെ കൂടി പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. സഖ്യത്തിന്റെ പേര് അന്തിമമാക്കുകയും ''ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ഡെവലപ്‌മെന്റൽ ഇൻക്ലൂസീവ് അലയൻസ്'' എന്ന പേര് നൽകുകയും ചെയ്തു. ഈ യോഗത്തിൽ, മൂന്നാമത്തെ യോഗം [[മുംബൈ]] നഗരത്തിൽ നടക്കുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. 

=== മൂന്നാം യോഗം: മുംബൈ, മഹാരാഷ്ട്ര: പ്രാഥമിക പദ്ധതികൾ ===
മൂന്നാം പ്രതിപക്ഷ പാർട്ടികളുടെ യോഗം 2023 ഓഗസ്റ്റ് 31 മുതൽ സെപ്റ്റംബർ 1 വരെ [[മുംബൈ]] നഗരത്തിൽ നടക്കും. ശിവസേന (ഉദ്ധവ് ബാലാസാഹേബ് താക്കറെ) അധ്യക്ഷൻ [[ഉദ്ധവ് താക്കറെ]] ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്ന യോഗത്തിൽ സോണിയ ഗാന്ധി, രാഹുൽ ഗാന്ധി, കുറഞ്ഞത് 5 സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ എന്നിവർ പങ്കെടുക്കും. രണ്ട് ദിവസത്തെ ചർച്ചയിൽ, വരാനിരിക്കുന്ന പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിലെ പ്രധാന തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിഷയങ്ങൾ സഖ്യം ചർച്ച ചെയ്യും, ഏകോപന സമിതി രൂപീകരിക്കും, പൊതു മിനിമം പരിപാടി ചർച്ച ചെയ്യും.  

== അംഗ കക്ഷികൾ ==
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ഡവലപ്പ്മെൻ്റൽ ഇൻക്ലൂസീവ് അലയൻസ് ഇന്ത്യയിലുടനീളമുള്ള വൈവിധ്യമാർന്ന രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. സഖ്യത്തിലെ 26 അംഗ പാർട്ടികൾ ഇവയാണ്: 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=&quot;60%&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;width:30px;&quot; |കക്ഷി
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:30px;&quot; |നേതാവ്
!ചിഹ്നം
! style=&quot;width:100px;&quot; |[[ലോക്‌സഭ]]
! style=&quot;width:170px;&quot; |അടിത്തറ 
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Indian National Congress}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''INC'''
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|[[പ്രമാണം:The_Lok_Sabha_Mallikarjun_Kharge_(cropped).jpg|116x116ബിന്ദു]]
|[[മല്ലികാർജുൻ ഖർഗെ]]
|[[പ്രമാണം:Indian_National_Congress_hand_logo.svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|101|543|hex=#00CCFF}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയകക്ഷികളുടെ പട്ടിക|രാഷ്ട്രീയ കക്ഷി]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''DMK'''
|[[ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം]]
| 
|[[എം.കെ. സ്റ്റാലിൻ]]
|[[പ്രമാണം:Flag_DMK.svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|22|543|hex=#f62c1f}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[പുതുച്ചേരി]], [[തമിഴ്‌നാട്]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|All India Trinamool Congress}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''AITC'''
|[[തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്]]
|[[പ്രമാണം:Mamata_Banerjee_Official_Potrait.jpg|108x108ബിന്ദു]]
|[[മമത ബാനർജി]]
|[[പ്രമാണം:All_India_Trinamool_Congress_flag_(2).svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|29|543|hex={{party color|All India Trinamool Congress}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]], [[മേഘാലയ]] ,[[ത്രിപുര]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Shiv Sena}};  text-align: center;color:white;&quot; |
|'''SS(UBT)'''
|ശിവസേന (ഉദ്ധവ് ബാലാസാഹേബ് താക്കറെ)
|[[പ്രമാണം:The_Chief_Minister_of_Maharashtra,_Shri_Uddhav_Thackeray_calling_on_the_Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi,_in_New_Delhi_on_February_21,_2020_(Uddhav_Thackeray)_(cropped).jpg|130x130ബിന്ദു]]
|[[ഉദ്ധവ് താക്കറെ]]
| 
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|9|543|hex={{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[മഹാരാഷ്ട്ര]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''NCP (SP)'''
|[[നാഷണലിസ്റ്റ് കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി]]
| 
|[[ശരദ് പവാർ]]
|[[പ്രമാണം:Flag_of_Nationalist_Congress_Party (SP).svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|8|543|hex={{party color|Nationalist Congress Party}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[മഹാരാഷ്ട്ര]], [[നാഗാലാൻ്റ്]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''CPI(M)'''
|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]]
| 
|[[സീതാറാം യെച്ചൂരി]]
|[[പ്രമാണം:Cpm_election_symbol.svg|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|4|543|{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയകക്ഷികളുടെ പട്ടിക|രാഷ്ട്രീയ കക്ഷി]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Samajwadi Party}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''SP'''
|[[സമാജ്‍വാദി പാർട്ടി]]
| 
|[[അഖിലേഷ് യാദവ്]]
|[[പ്രമാണം:Samajwadi_Party.png|നടുവിൽ|76x76ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|37|543|{{party color|Samajwadi Party}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] [[മഹാരാഷ്ട്ര]] [[മധ്യപ്രദേശ്‌]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Indian Union Muslim League}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''IUML'''
|[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്]]
|[[പ്രമാണം:Shaik_Mydeen_with_K._M._Kader_Mohideen_(cropped).jpg|104x104ബിന്ദു]]
|കെ എം ഖാദർ മൊഹിയുദ്ധീൻ
|[[പ്രമാണം:Flag_of_the_Indian_Union_Muslim_League.svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|4|543|{{party color|Indian Union Muslim League}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[കേരളം]]
|-
| style=&quot;background:{{party color|Jammu and Kashmir National Conference}}; text-align:center; color:white;&quot; |
|'''JKNC'''
|[[ജമ്മു &amp; കാശ്മീർ നാഷണൽ കോൺഫറൻസ്]]
|[[പ്രമാണം:Farooq_Abdullah_addressing_at_the_presentation_ceremony_of_the_Cash_Prizes_to_the_best_performing_Regional_Rural_Banks_and_Certificates_for_extending_loans_for_SPV_home_lighting_systems_during_2009-10,_in_New_Delhi_(cropped).jpg|118x118ബിന്ദു]]
|[[ഫാറൂഖ് അബ്ദുല്ല]]
|[[പ്രമാണം:Flag_of_Jammu_and_Kashmir_(1936-1953).svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|2|543|{{party color|Jammu &amp; Kashmir National Conference}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[ജമ്മു-കശ്മീർ]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Communist Party of India}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''CPI'''
|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ]]
|[[പ്രമാണം:D._RAJA_DSC_0637.resized.JPG|107x107ബിന്ദു]]
|[[ഡി. രാജ]]
|[[പ്രമാണം:CPI-banner.svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|2|543|{{party color|Communist Party of India}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[കേരളം]], [[തമിഴ്‌നാട്]], [[മണിപ്പൂർ]]
|-
| style=&quot;background:#d10; text-align:center; color:white;&quot; |
|'''VCK'''
|വിടുതലൈ ചിരുതൈകൾ കച്ചി
|[[പ്രമാണം:Thol_Thirumavalavan.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|[[തൊൽ. തിരുമാവളവൻ]]
|[[പ്രമാണം:Viduthalai_Chiruthaigal_Katchi_banner.png|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|2|543|{{party color|Communist Party of India}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[തമിഴ്‌നാട്]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Aam Aadmi Party}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''AAP'''
|[[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]]
|[[പ്രമാണം:Arvind_Kejriwal_(potrait).jpg|119x119ബിന്ദു]]
|[[അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ]]
|[[പ്രമാണം:Aam_Aadmi_Party_logo_(English).svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|3|543|hex={{party color|Aam Aadmi Party}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയകക്ഷികളുടെ പട്ടിക|രാഷ്ട്രീയ കക്ഷി]]
|-
| style=&quot;background:{{party color|Jharkhand Mukti Morcha}}; text-align:center; color:white;&quot; |
|'''JMM'''
|[[ഝാർഖണ്ഡ്‌ മുക്തി മോർച്ച]]
|[[പ്രമാണം:The_Chief_Minister_of_Jharkhand,_Shri_Hemant_Soren_calling_on_the_Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi,_in_New_Delhi_on_January_11,_2020_(1)_(cropped).jpg|നടുവിൽ|114x114ബിന്ദു]]
|[[ഹേമന്ത് സോറൻ]]
|[[പ്രമാണം:Indian_Election_Symbol_Bow_And_Arrow2.svg|നടുവിൽ|ചട്ടരഹിതം|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|3|543|{{party color|Jharkhand Mukti Morcha}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[ഝാർഖണ്ഡ്‌]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Kerala Congress (M)}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''KC(M)'''
|[[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം)]]
|[[പ്രമാണം:Jose_K_Mani_(cropped).jpg|126x126ബിന്ദു]]
|[[ജോസ് കെ. മാണി]]
|[[പ്രമാണം:Kerala-Congress-flag.svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|1|543|{{party color|Kerala Congress (M)}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[കേരളം]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Revolutionary Socialist Party (India)}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''RSP'''
|[[റെവല്യൂഷനറി സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]
|[[പ്രമാണം:No_image_available_400_x_600.svg|135x135ബിന്ദു]]
|മനോജ് ഭട്ടാചാര്യ
|[[പ്രമാണം:RSP-flag.svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|1|543|{{party color|Revolutionary Socialist Party (India)}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[കേരളം]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''RJD'''
|[[രാഷ്ട്രീയ ജനതാ ദൾ]]
|[[പ്രമാണം:Lalu_Prasad_Yadav.jpg|104x104ബിന്ദു]]
|[[ലാലു പ്രസാദ് യാദവ്]]
|[[പ്രമാണം:RJD_Flag.svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| rowspan=&quot;11&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Spaced en dash}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[ബിഹാർ]], [[ഝാർഖണ്ഡ്‌]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Marumalarchi Dravida Munnetra Kazhagam}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''MDMK'''
|[[മരുമലർച്ചി ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം]]
|[[പ്രമാണം:Special_screeing_for_Mr._Vaiko_(cropped).JPG|137x137ബിന്ദു]]
|[[വൈക്കോ]]
|[[പ്രമാണം:MDMK.svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[തമിഴ്‌നാട്]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Communist Party of India (Marxist–Leninist) Liberation}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''CPI(ML)L'''
|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്-ലെനിനിസ്റ്റ്) ലിബറേഷൻ
| 
|ദീപങ്കർ ഭട്ടാചാര്യ
|[[പ്രമാണം:CPIML_LIBERATION_FLAG.png|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[ബിഹാർ]] [[ഝാർഖണ്ഡ്‌]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Kerala Congress (Jacob)}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''KC'''
|[[കേരള കോൺഗ്രസ്]]
|[[പ്രമാണം:P.J_Joseph_(cropped).jpg|120x120ബിന്ദു]]
|[[പി.ജെ. ജോസഫ്]]
|[[പ്രമാണം:Kerala-Congress-flag.svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[കേരളം]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Apna Dal (Kamerawadi)}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''AD(K)'''
|അപ്നാ ദൾ (കാമറവാദി)
|[[പ്രമാണം:Krishna_Patel.jpg|91x91ബിന്ദു]]
|കൃഷ്ണ പട്ടേൽ
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|All India Forward Bloc}};&quot; |
|'''AIFB'''
|[[ഓൾ ഇന്ത്യാ ഫോർവേഡ് ബ്ലോക്ക്]]
|[[പ്രമാണം:No_image_available_400_x_600.svg|135x135ബിന്ദു]]
|ജി.ദേവരാജൻ
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]]
|-
| style=&quot;background:{{party color|Jammu and Kashmir Peoples Democratic Party}}; text-align:center; color:white;&quot; |
|'''PDP'''
|ജമ്മു കശ്മീർ പീപ്പിൾസ് ഡെമോക്രാറ്റിക് പാർട്ടി
|[[പ്രമാണം:Mehbooba Mufti addressing a press conference in Srinagar.jpg|118x118ബിന്ദു]]
|[[മെഹ്ബൂബ മുഫ്തി]]
| 
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[ജമ്മു-കശ്മീർ]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Manithaneya Makkal Katchi}};&quot; |
|'''MMK'''
|മണിത്തനേയ മക്കൾ കച്ചി
|[[പ്രമാണം:No_image_available_400_x_600.svg|135x135ബിന്ദു]]
|എം.എച്ച്.ജവാഹിറുള്ള
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[തമിഴ്‌നാട്]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Kongunadu Makkal Desia Katchi}}; text-align: center;color:black;&quot; |
|'''KMDK'''
|കൊങ്ങുനാട് മക്കൾ ദേശിയ കച്ചി
|[[പ്രമാണം:E_R_Eswaran.png|114x114ബിന്ദു]]
|ഇ ആർ ഈശ്വരൻ
|[[പ്രമാണം:Kmdkflag.gif|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[തമിഴ്‌നാട്]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Independent politician}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''IND'''
|[[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]
|[[പ്രമാണം:No_image_available_400_x_600.svg|135x135ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Spaced en dash}}
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Indian National Congress}}; text-align: center;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''ഇന്ത്യൻ ദേശീയ വികസനം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന സഖ്യം'''
| colspan=&quot;3&quot; |[[File:INDIA_Alliance.jpg|നടുവിൽ|125x125ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|238|543|{{party color|Indian National Congress}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |'''ഇന്ത്യ'''
|}

== സ്ഥാനാർത്ഥികൾ ==

== പ്രത്യയശാസ്ത്രവും ലക്ഷ്യങ്ങളും ==
കോൺഗ്രസ് അധ്യക്ഷൻ മല്ലികാർജുൻ ഖാർഗെ പറയുന്നതനുസരിച്ച്, സഖ്യത്തിന്റെ പ്രത്യയശാസ്ത്രം വികസനം, ഉൾക്കൊള്ളൽ, സാമൂഹിക നീതി എന്നിവയുടെ തത്വങ്ങളെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ്. തങ്ങളുടെ ശ്രമങ്ങൾ സംയോജിപ്പിച്ച്, അംഗ പാർട്ടികൾ ലക്ഷ്യമിടുന്നത് ജനാധിപത്യ മൂല്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുക, ക്ഷേമവും പുരോഗതിയും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക, ഇന്ത്യ എന്ന ആശയത്തെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു പ്രത്യയശാസ്ത്രമായി അവർ കരുതുന്നതിനെ പ്രതിരോധിക്കുക. വരാനിരിക്കുന്ന 2024 ലെ പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ നിലവിലെ ഭരണകക്ഷിയായ [[നരേന്ദ്ര മോദി|നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ]] ബിജെപി നേതൃത്വത്തിലുള്ള [[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎയെ]] പരാജയപ്പെടുത്തുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെയാണ് ഇത് രൂപീകരിച്ചത്. 

== അവലംബം ==
{{Reflist}}
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയം]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയ മുന്നണികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയകക്ഷികൾ]]</text>
      <sha1>dtth6hgob2a4w65hix7hn3ccw9x0jxc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619759</id>
      <parentid>4619758</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T05:55:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <origin>4619759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27291" sha1="8vis7jziathjw7qe5sqbynon5kbzusc" xml:space="preserve">{{Infobox Indian political party|party_name=|native_name=Indian National Developmental Inclusive Alliance|abbreviation=&lt;!--Donot change the Abbreviation this is what was agreed at the talk page discussion--&gt;I.N.D.I.A.&lt;!--Donot change the Abbreviation this is what was agreed at the talk page discussion--&gt; (ഇന്ത്യ)|logo=INDIA Bloc.svg|colorcode={{party color|Indian National Congress}}|eci=ദേശീയ സഖ്യം|foundation={{start date and age|df=y|2023|07|18}}|predecessor=സംയുക്ത പ്രതിപക്ഷം|ideology=|position=വലിയ കൂടാരം|slogan=''ഐക്യത്തോടെ ഞങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നു''&lt;ref&gt;{{Cite news|title='United We Stand' is Opposition's slogan as leaders begin 2-day brainstorming session|url=https://www.deccanherald.com/india/united-we-stand-is-oppositions-slogan-as-leaders-begin-2-day-brainstorming-session-1238097.html|website=Deccan Herald|language=en}}&lt;/ref&gt;|colours={{Color box|#FF7800|border=dark grey}}{{Color box|#FFFFFF|border=dark grey}}{{Color box|#008000|border=dark grey}} {{small|(ഔദ്യോഗികം)}}&lt;br /&gt;
{{Color box|{{party color|Indian National Congress}}|border=dark grey}} {{small|(ബദൽ)}}|loksabha_seats={{Composition bar|233|543|hex={{party color|Indian National Congress}}}}|rajyasabha_seats={{Composition bar|67|245|hex= {{party color|Indian National Congress}}}}|state_seats_name=സംസ്ഥാന നിയമസഭ|state_seats={{Composition bar|1196|4036|hex={{party color|Indian National Congress}}}}|state2_seats_name=സംസ്ഥാന ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിൽ|state2_seats={{Composition bar|98|423|hex={{party color|Indian National Congress}}}}|no_states={{Composition bar|07|31|hex={{party color|Indian National Congress}}}}|alliance=27 പാർട്ടികൾ|merger=* [[യു.പി.എ]]
* [[ഇടതുപക്ഷ സഖ്യം]]
* [[സമാജ്‌വാദി സഖ്യം]]
* [[S.P.A]]}}
&lt;span&gt;&lt;/span&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;

'''ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ഡവലപ്പ്മെൻ്റൽ ഇൻക്ലൂസീവ് അലയൻസ്'''  ([[ഇംഗ്ലീഷ്]]: Indian National Developmental Inclusive Alliance, [[മലയാളം]]: '''ഇന്ത്യൻ ദേശീയ വികസനം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന സഖ്യം''') ചുരുക്കത്തിൽ ''''ഇന്ത്യ'''&lt;nowiki/&gt;' [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിൽ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] 26 [[ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയകക്ഷികളുടെ പട്ടിക|രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളുടെ]] ഒരു വലിയ രാഷ്ട്രീയ സഖ്യമാണ്. 2024 ലെ ഇന്ത്യൻ പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള [[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യ]] [[ഭാരത സർക്കാർ|സർക്കാരിനെ]] പരാജയപ്പെടുത്തുക എന്നതാണ് സഖ്യത്തിന്റെ പ്രാഥമിക ലക്ഷ്യം. 'ഇന്ത്യാ മുന്നണി' എന്ന പേരിലാണ് പൊതുവെ അറിയപ്പെടുന്നത്.

== പദോൽപ്പത്തി ==
2024 ലോക്‌സഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിക്കുന്നതിനായി 26 പാർട്ടികളുടെ നേതാക്കൾ പ്രഖ്യാപിച്ച ഒരു പ്രതിപക്ഷ മുന്നണിയാണ് '''ഇന്ത്യ (ഐ.എൻ.ഡി.ഐ.എ)''' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/picking-the-name-india-for-alliance-opposition-parties-frame-2024-battle-as-bjp-vs-the-country/article67094766.ece|title=Picking the name INDIA for alliance, Opposition parties frame 2024 battle as BJP vs the country|access-date=7 August 2023|last=Nair|first=Sobhana K.|date=18 July 2023|website=The Hindu}}&lt;/ref&gt; എന്ന ചുരുക്കപ്പേരിൽ സാധാരണയായി അറിയപ്പെടുന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ഡവലപ്പ്മെൻ്റൽ ഇൻക്ലൂസീവ് അലയൻസ്. ബെംഗളൂരുവിൽ നടന്ന യോഗത്തിൽ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ട ഈ പേര്, പങ്കെടുത്ത 26 പാർട്ടികൾ ഐകകണ്‌ഠേന അംഗീകരിച്ചു. ചില സ്രോതസ്സുകൾ ഈ പേര് നിർദ്ദേശിച്ചത് [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] നേതാവ് [[രാഹുൽ ഗാന്ധി|രാഹുൽ ഗാന്ധിയാണെന്ന്]] പറയുമ്പോൾ, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/picking-the-name-india-for-alliance-opposition-parties-frame-2024-battle-as-bjp-vs-the-country/article67094766.ece|title=Picking the name INDIA for alliance, Opposition parties frame 2024 battle as BJP vs the country|access-date=21 July 2023|last=Nair|first=Sobhana K.|date=18 July 2023|website=The Hindu}}&lt;/ref&gt; മറ്റുള്ളവർ ഇത് നിർദ്ദേശിച്ചത് [[തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്|അഖിലേന്ത്യാ തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്]] മേധാവിയും പശ്ചിമ ബംഗാൾ മുഖ്യമന്ത്രിയുമായ [[മമത ബാനർജി|മമത ബാനർജിയാണെന്നാണ്]] പറയുന്നത്.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/rahul-gandhi-mamata-banerjee-india-name-confusion-amit-malviya-10-points-101689732359535.html|title='Who gave INDIA name? Who can't arrive at consensus…': BJP's dig 10 points|access-date=21 July 2023|last=Ghosh|first=Poulomi|date=19 July 2023|website=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt;

== ചരിത്രം ==

=== ആദ്യ യോഗം: പട്‌ന, ബിഹാർ: ഐക്യത്തിനുള്ള ഏകോപനം ===
2023 ജൂൺ 23 ന് ബീഹാറിലെ [[പട്ന|പട്‌നയിൽ]] നടന്ന ആദ്യത്തെ പ്രതിപക്ഷ പാർട്ടികളുടെ യോഗം [[ബിഹാർ]] മുഖ്യമന്ത്രി [[നിതീഷ് കുമാർ|നിതീഷ് കുമാറിന്റെ]] അധ്യക്ഷതയിൽ പുതിയ സഖ്യത്തിനുള്ള നിർദ്ദേശം മേശപ്പുറത്ത് വെച്ചു. 16 പ്രതിപക്ഷ പാർട്ടികളാണ് യോഗത്തിൽ പങ്കെടുത്തത്.

=== രണ്ടാം യോഗം: ബെംഗളൂരു, കർണാടക: ഔപചാരിക രൂപീകരണം ===
[[ബെംഗളൂരു|കർണാടകയിലെ ബംഗളൂരുവിൽ]] നടന്ന രണ്ടാമത്തെ പ്രതിപക്ഷ പാർട്ടികളുടെ യോഗം യുപിഎ അധ്യക്ഷ [[സോണിയ ഗാന്ധി|സോണിയ ഗാന്ധിയുടെ]] അധ്യക്ഷതയിൽ ചേർന്നപ്പോൾ സഖ്യത്തിനുള്ള നിർദ്ദേശം അംഗീകരിക്കുകയും പത്ത് പാർട്ടികളെ കൂടി പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. സഖ്യത്തിന്റെ പേര് അന്തിമമാക്കുകയും ''ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ഡെവലപ്‌മെന്റൽ ഇൻക്ലൂസീവ് അലയൻസ്'' എന്ന പേര് നൽകുകയും ചെയ്തു. ഈ യോഗത്തിൽ, മൂന്നാമത്തെ യോഗം [[മുംബൈ]] നഗരത്തിൽ നടക്കുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. 

=== മൂന്നാം യോഗം: മുംബൈ, മഹാരാഷ്ട്ര: പ്രാഥമിക പദ്ധതികൾ ===
മൂന്നാം പ്രതിപക്ഷ പാർട്ടികളുടെ യോഗം 2023 ഓഗസ്റ്റ് 31 മുതൽ സെപ്റ്റംബർ 1 വരെ [[മുംബൈ]] നഗരത്തിൽ നടക്കും. ശിവസേന (ഉദ്ധവ് ബാലാസാഹേബ് താക്കറെ) അധ്യക്ഷൻ [[ഉദ്ധവ് താക്കറെ]] ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്ന യോഗത്തിൽ സോണിയ ഗാന്ധി, രാഹുൽ ഗാന്ധി, കുറഞ്ഞത് 5 സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ എന്നിവർ പങ്കെടുക്കും. രണ്ട് ദിവസത്തെ ചർച്ചയിൽ, വരാനിരിക്കുന്ന പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിലെ പ്രധാന തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിഷയങ്ങൾ സഖ്യം ചർച്ച ചെയ്യും, ഏകോപന സമിതി രൂപീകരിക്കും, പൊതു മിനിമം പരിപാടി ചർച്ച ചെയ്യും.  

== അംഗ കക്ഷികൾ ==
ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ഡവലപ്പ്മെൻ്റൽ ഇൻക്ലൂസീവ് അലയൻസ് ഇന്ത്യയിലുടനീളമുള്ള വൈവിധ്യമാർന്ന രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. സഖ്യത്തിലെ 26 അംഗ പാർട്ടികൾ ഇവയാണ്: 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=&quot;60%&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;width:30px;&quot; |കക്ഷി
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:30px;&quot; |നേതാവ്
!ചിഹ്നം
! style=&quot;width:100px;&quot; |[[ലോക്‌സഭ]]
! style=&quot;width:170px;&quot; |അടിത്തറ 
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Indian National Congress}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''INC'''
|[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]]
|[[പ്രമാണം:The_Lok_Sabha_Mallikarjun_Kharge_(cropped).jpg|116x116ബിന്ദു]]
|[[മല്ലികാർജുൻ ഖർഗെ]]
|[[പ്രമാണം:Indian_National_Congress_hand_logo.svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|101|543|hex=#00CCFF}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയകക്ഷികളുടെ പട്ടിക|രാഷ്ട്രീയ കക്ഷി]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''DMK'''
|[[ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം]]
| 
|[[എം.കെ. സ്റ്റാലിൻ]]
|[[പ്രമാണം:Flag_DMK.svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|22|543|hex=#f62c1f}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[പുതുച്ചേരി]], [[തമിഴ്‌നാട്]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|All India Trinamool Congress}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''AITC'''
|[[തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്]]
|[[പ്രമാണം:Mamata_Banerjee_Official_Potrait.jpg|108x108ബിന്ദു]]
|[[മമത ബാനർജി]]
|[[പ്രമാണം:All_India_Trinamool_Congress_flag_(2).svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|29|543|hex={{party color|All India Trinamool Congress}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]], [[മേഘാലയ]] ,[[ത്രിപുര]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Shiv Sena}};  text-align: center;color:white;&quot; |
|'''SS(UBT)'''
|ശിവസേന (ഉദ്ധവ് ബാലാസാഹേബ് താക്കറെ)
|[[പ്രമാണം:The_Chief_Minister_of_Maharashtra,_Shri_Uddhav_Thackeray_calling_on_the_Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi,_in_New_Delhi_on_February_21,_2020_(Uddhav_Thackeray)_(cropped).jpg|130x130ബിന്ദു]]
|[[ഉദ്ധവ് താക്കറെ]]
| 
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|9|543|hex={{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[മഹാരാഷ്ട്ര]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''NCP (SP)'''
|[[നാഷണലിസ്റ്റ് കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി]]
| 
|[[ശരദ് പവാർ]]
|[[പ്രമാണം:Flag_of_Nationalist_Congress_Party (SP).svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|8|543|hex={{party color|Nationalist Congress Party}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[മഹാരാഷ്ട്ര]], [[നാഗാലാൻ്റ്]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''CPI(M)'''
|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]]
| 
|[[സീതാറാം യെച്ചൂരി]]
|[[പ്രമാണം:Cpm_election_symbol.svg|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|4|543|{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയകക്ഷികളുടെ പട്ടിക|രാഷ്ട്രീയ കക്ഷി]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Samajwadi Party}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''SP'''
|[[സമാജ്‍വാദി പാർട്ടി]]
| 
|[[അഖിലേഷ് യാദവ്]]
|[[പ്രമാണം:Samajwadi_Party.png|നടുവിൽ|76x76ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|37|543|{{party color|Samajwadi Party}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] [[മഹാരാഷ്ട്ര]] [[മധ്യപ്രദേശ്‌]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Indian Union Muslim League}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''IUML'''
|[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്]]
|[[പ്രമാണം:Shaik_Mydeen_with_K._M._Kader_Mohideen_(cropped).jpg|104x104ബിന്ദു]]
|കെ എം ഖാദർ മൊഹിയുദ്ധീൻ
|[[പ്രമാണം:Flag_of_the_Indian_Union_Muslim_League.svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|4|543|{{party color|Indian Union Muslim League}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[കേരളം]]
|-
| style=&quot;background:{{party color|Jammu and Kashmir National Conference}}; text-align:center; color:white;&quot; |
|'''JKNC'''
|[[ജമ്മു &amp; കാശ്മീർ നാഷണൽ കോൺഫറൻസ്]]
|[[പ്രമാണം:Farooq_Abdullah_addressing_at_the_presentation_ceremony_of_the_Cash_Prizes_to_the_best_performing_Regional_Rural_Banks_and_Certificates_for_extending_loans_for_SPV_home_lighting_systems_during_2009-10,_in_New_Delhi_(cropped).jpg|118x118ബിന്ദു]]
|[[ഫാറൂഖ് അബ്ദുല്ല]]
|[[പ്രമാണം:Flag_of_Jammu_and_Kashmir_(1936-1953).svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|2|543|{{party color|Jammu &amp; Kashmir National Conference}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[ജമ്മു-കശ്മീർ]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Communist Party of India}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''CPI'''
|[[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ]]
|[[പ്രമാണം:D._RAJA_DSC_0637.resized.JPG|107x107ബിന്ദു]]
|[[ഡി. രാജ]]
|[[പ്രമാണം:CPI-banner.svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|2|543|{{party color|Communist Party of India}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[കേരളം]], [[തമിഴ്‌നാട്]], [[മണിപ്പൂർ]]
|-
| style=&quot;background:#d10; text-align:center; color:white;&quot; |
|'''VCK'''
|വിടുതലൈ ചിരുതൈകൾ കച്ചി
|[[പ്രമാണം:Thol_Thirumavalavan.jpg|120x120ബിന്ദു]]
|[[തൊൽ. തിരുമാവളവൻ]]
|[[പ്രമാണം:Viduthalai_Chiruthaigal_Katchi_banner.png|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|2|543|{{party color|Communist Party of India}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[തമിഴ്‌നാട്]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Aam Aadmi Party}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''AAP'''
|[[ആം ആദ്മി പാർട്ടി]]
|[[പ്രമാണം:Arvind_Kejriwal_(potrait).jpg|119x119ബിന്ദു]]
|[[അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ]]
|[[പ്രമാണം:Aam_Aadmi_Party_logo_(English).svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|3|543|hex={{party color|Aam Aadmi Party}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയകക്ഷികളുടെ പട്ടിക|രാഷ്ട്രീയ കക്ഷി]]
|-
| style=&quot;background:{{party color|Jharkhand Mukti Morcha}}; text-align:center; color:white;&quot; |
|'''JMM'''
|[[ഝാർഖണ്ഡ്‌ മുക്തി മോർച്ച]]
|[[പ്രമാണം:The_Chief_Minister_of_Jharkhand,_Shri_Hemant_Soren_calling_on_the_Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi,_in_New_Delhi_on_January_11,_2020_(1)_(cropped).jpg|നടുവിൽ|114x114ബിന്ദു]]
|[[ഹേമന്ത് സോറൻ]]
|[[പ്രമാണം:Indian_Election_Symbol_Bow_And_Arrow2.svg|നടുവിൽ|ചട്ടരഹിതം|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|3|543|{{party color|Jharkhand Mukti Morcha}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[ഝാർഖണ്ഡ്‌]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Kerala Congress (M)}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''KC(M)'''
|[[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം)]]
|[[പ്രമാണം:Jose_K_Mani_(cropped).jpg|126x126ബിന്ദു]]
|[[ജോസ് കെ. മാണി]]
|[[പ്രമാണം:Kerala-Congress-flag.svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|1|543|{{party color|Kerala Congress (M)}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[കേരളം]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Revolutionary Socialist Party (India)}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''RSP'''
|[[റെവല്യൂഷനറി സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി]]
|[[പ്രമാണം:No_image_available_400_x_600.svg|135x135ബിന്ദു]]
|മനോജ് ഭട്ടാചാര്യ
|[[പ്രമാണം:RSP-flag.svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|1|543|{{party color|Revolutionary Socialist Party (India)}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[കേരളം]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''RJD'''
|[[രാഷ്ട്രീയ ജനതാ ദൾ]]
|[[പ്രമാണം:Lalu_Prasad_Yadav.jpg|104x104ബിന്ദു]]
|[[ലാലു പ്രസാദ് യാദവ്]]
|[[പ്രമാണം:RJD_Flag.svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| rowspan=&quot;11&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Spaced en dash}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[ബിഹാർ]], [[ഝാർഖണ്ഡ്‌]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Marumalarchi Dravida Munnetra Kazhagam}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''MDMK'''
|[[മരുമലർച്ചി ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം]]
|[[പ്രമാണം:Special_screeing_for_Mr._Vaiko_(cropped).JPG|137x137ബിന്ദു]]
|[[വൈക്കോ]]
|[[പ്രമാണം:MDMK.svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[തമിഴ്‌നാട്]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Communist Party of India (Marxist–Leninist) Liberation}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''CPI(ML)L'''
|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്-ലെനിനിസ്റ്റ്) ലിബറേഷൻ
| 
|ദീപങ്കർ ഭട്ടാചാര്യ
|[[പ്രമാണം:CPIML_LIBERATION_FLAG.png|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[ബിഹാർ]] [[ഝാർഖണ്ഡ്‌]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Kerala Congress (Jacob)}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''KC'''
|[[കേരള കോൺഗ്രസ്]]
|[[പ്രമാണം:P.J_Joseph_(cropped).jpg|120x120ബിന്ദു]]
|[[പി.ജെ. ജോസഫ്]]
|[[പ്രമാണം:Kerala-Congress-flag.svg|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[കേരളം]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Apna Dal (Kamerawadi)}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''AD(K)'''
|അപ്നാ ദൾ (കാമറവാദി)
|[[പ്രമാണം:Krishna_Patel.jpg|91x91ബിന്ദു]]
|കൃഷ്ണ പട്ടേൽ
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|All India Forward Bloc}};&quot; |
|'''AIFB'''
|[[ഓൾ ഇന്ത്യാ ഫോർവേഡ് ബ്ലോക്ക്]]
|[[പ്രമാണം:No_image_available_400_x_600.svg|135x135ബിന്ദു]]
|ജി.ദേവരാജൻ
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]]
|-
| style=&quot;background:{{party color|Jammu and Kashmir Peoples Democratic Party}}; text-align:center; color:white;&quot; |
|'''PDP'''
|ജമ്മു കശ്മീർ പീപ്പിൾസ് ഡെമോക്രാറ്റിക് പാർട്ടി
|[[പ്രമാണം:Mehbooba Mufti addressing a press conference in Srinagar.jpg|118x118ബിന്ദു]]
|[[മെഹ്ബൂബ മുഫ്തി]]
| 
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[ജമ്മു-കശ്മീർ]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Manithaneya Makkal Katchi}};&quot; |
|'''MMK'''
|മണിത്തനേയ മക്കൾ കച്ചി
|[[പ്രമാണം:No_image_available_400_x_600.svg|135x135ബിന്ദു]]
|എം.എച്ച്.ജവാഹിറുള്ള
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[തമിഴ്‌നാട്]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Kongunadu Makkal Desia Katchi}}; text-align: center;color:black;&quot; |
|'''KMDK'''
|കൊങ്ങുനാട് മക്കൾ ദേശിയ കച്ചി
|[[പ്രമാണം:E_R_Eswaran.png|114x114ബിന്ദു]]
|ഇ ആർ ഈശ്വരൻ
|[[പ്രമാണം:Kmdkflag.gif|നടുവിൽ|75x75ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[തമിഴ്‌നാട്]]
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Independent politician}}; text-align: center;color:white;&quot; |
|'''IND'''
|[[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]]
|[[പ്രമാണം:No_image_available_400_x_600.svg|135x135ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Spaced en dash}}
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Indian National Congress}}; text-align: center;&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''ഇന്ത്യൻ ദേശീയ വികസനം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന സഖ്യം'''
| colspan=&quot;3&quot; |[[File:INDIA_Alliance.jpg|നടുവിൽ|125x125ബിന്ദു]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |{{Composition bar|238|543|{{party color|Indian National Congress}}}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |'''ഇന്ത്യ'''
|}

== സ്ഥാനാർത്ഥികൾ ==

== പ്രത്യയശാസ്ത്രവും ലക്ഷ്യങ്ങളും ==
കോൺഗ്രസ് അധ്യക്ഷൻ മല്ലികാർജുൻ ഖാർഗെ പറയുന്നതനുസരിച്ച്, സഖ്യത്തിന്റെ പ്രത്യയശാസ്ത്രം വികസനം, ഉൾക്കൊള്ളൽ, സാമൂഹിക നീതി എന്നിവയുടെ തത്വങ്ങളെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ്. തങ്ങളുടെ ശ്രമങ്ങൾ സംയോജിപ്പിച്ച്, അംഗ പാർട്ടികൾ ലക്ഷ്യമിടുന്നത് ജനാധിപത്യ മൂല്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുക, ക്ഷേമവും പുരോഗതിയും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക, ഇന്ത്യ എന്ന ആശയത്തെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു പ്രത്യയശാസ്ത്രമായി അവർ കരുതുന്നതിനെ പ്രതിരോധിക്കുക. വരാനിരിക്കുന്ന 2024 ലെ പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ നിലവിലെ ഭരണകക്ഷിയായ [[നരേന്ദ്ര മോദി|നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ]] ബിജെപി നേതൃത്വത്തിലുള്ള [[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം|എൻഡിഎയെ]] പരാജയപ്പെടുത്തുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെയാണ് ഇത് രൂപീകരിച്ചത്. 

== അവലംബം ==
{{Reflist}}
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയം]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയ മുന്നണികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയകക്ഷികൾ]]</text>
      <sha1>8vis7jziathjw7qe5sqbynon5kbzusc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഫ്രീവെയർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>608372</id>
    <revision>
      <id>4619688</id>
      <parentid>3991896</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T19:52:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25489" sha1="sxbsbddet220s20gr5usqcmnes71g7i" xml:space="preserve">{{prettyurl|Freeware}}
{{distinguish|സ്വതന്ത്ര സോഫ്റ്റ്‌വെയർ|Free and open-source software}}
'''ഫ്രീവെയർ''' ഒരു [[computer software|സോഫ്‌റ്റ്‌വെയറാണ്]], മിക്കപ്പോഴും [[കുത്തക സോഫ്റ്റ്‍വെയർ|കുത്തക സോഫ്റ്റ്വെയറാണ്]], അത് ഉപയോക്താവിന് പണച്ചെലവില്ലാതെ വിതരണം ചെയ്യുന്നു. ഫ്രീവെയറിനെ നിർവചിക്കുന്ന അവകാശങ്ങൾ, ലൈസൻസ് അല്ലെങ്കിൽ യൂള(EULA) എന്നിവ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല; ഓരോ പ്രസാധകരും അത് വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്ന ഫ്രീവെയറിന് അതിന്റേതായ നിയമങ്ങൾ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന്, മാറ്റം വരുത്തൽ, മൂന്നാം കക്ഷികളുടെ പുനർവിതരണം, [[റിവേഴ്സ്‌ എഞ്ചിനീയറിംഗ്‌]] എന്നിവ ചില പ്രസാധകർ അനുവദിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും മറ്റുള്ളവർ നിരോധിച്ചിരിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;linfo&quot;&gt;{{cite web
 | work = The Linux Information Project
 | title = Freeware Definition
 | date = 2006-10-22
 | url = http://www.linfo.org/freeware.html
 | access-date = 2009-06-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lawrence&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;gnu&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.gnu.org/philosophy/categories.html |title=Categories of free and nonfree software |quote=The term “freeware” has no clear accepted definition, but it is commonly used for packages which permit redistribution but not modification (and their source code is not available). These packages are not free software, so please don't use &quot;freeware&quot; to refer to free software. |access-date=2017-05-01 |archive-date=2016-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160710091657/http://www.gnu.org/philosophy/categories.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;സൗജന്യവും ഓപ്പൺ സോഴ്‌സ് സോഫ്‌റ്റ്‌വെയറിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, അവ പലപ്പോഴും സൗജന്യമായി വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു, ഫ്രീവെയറിനുള്ള [[source code|സോഴ്‌സ് കോഡ്]] സാധാരണയായി ലഭ്യമല്ല.&lt;ref name=&quot;linfo&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;lawrence&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;gnu&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;dod-definition&quot;&gt;{{citation | url=http://dodcio.defense.gov/OpenSourceSoftwareFAQ.aspx#Q:_Are_.22non-commercial_software.22.2C_.22freeware.22.2C_or_.22shareware.22_the_same_thing_as_open_source_software.3F | title=Frequently Asked Questions regarding Open Source Software (OSS) and the Department of Defense (DoD) | quote=Also, do not use the terms &quot;freeware&quot; or &quot;shareware&quot; as a synonym for &quot;open source software&quot;. DoD Instruction 8500.2, “Information Assurance (IA) Implementation”, Enclosure 4, control DCPD-1, states that these terms apply to software where &quot;the Government does not have access to the original source code&quot;. The government does have access to the original source code of open source software, so these terms do not apply. | access-date=2012-06-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wolfire2010&quot;&gt;{{cite web|url=http://blog.wolfire.com/2010/05/Open-source-software-is-not-always-freeware |title=Open-source software is not always freeware |date=May 16, 2010 |access-date=2016-01-18 |first=David |last=Rosen |publisher=wolfire.com}}&lt;/ref&gt;ഫ്രീമിയം, ഷെയർവെയർ എന്നീ ബിസിനസ് മോഡലുകൾ പോലെ, കൂടുതൽ കഴിവുള്ള ഒരു പതിപ്പിന്റെ വിൽപ്പന പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ, ഫ്രീവെയർ അതിന്റെ നിർമ്മാതാവിന് പ്രയോജനപ്പെടാൻ ഉദ്ദേശിച്ചുള്ളതാകാം.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Lyons|first1=Kelly|last2=Messinger|first2=Paul R.|last3=Niu|first3=Run H.|last4=Stroulia|first4=Eleni|author4-link=Eleni Stroulia|date=2012|title=A tale of two pricing systems for services|journal=Information Systems and E-Business Management|language=en|volume=10|issue=1|pages=19–42|doi=10.1007/s10257-010-0151-3|s2cid=34195355|issn=1617-9846}}&lt;/ref&gt;‌
==ചരിത്രം==
വാണിജ്യ വിതരണ ചാനലുകൾക്ക് പുറത്ത് താൻ സൃഷ്ടിച്ച ആശയവിനിമയ ആപ്ലിക്കേഷനായ പിസി-ടോക്ക് വിൽക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച ആൻഡ്രൂ ഫ്ലൂഗെൽമാനാണ് 1982-ൽ&lt;ref&gt;&quot;Shareware: An Alternative to the High Cost of Software&quot;, ''Damon Camille'', ''1987''&lt;/ref&gt;ഫ്രീവെയർ എന്ന പദം ഉപയോഗിച്ചത്.&lt;ref&gt;[http://textfiles.fisher.hu/news/freeware.txt Fisher.hu] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614133129/http://textfiles.fisher.hu/news/freeware.txt |date=2006-06-14 }}&lt;/ref&gt;ഷെയർവെയറിന്റെ അതേ പ്രക്രിയയിലൂടെയാണ് ഫ്ലൂഗെൽമാൻ പ്രോഗ്രാം വിതരണം ചെയ്തത്.&lt;ref&gt;[http://www.pc-shareware.com/quality.htm The Price of Quality Software] by Tom Smith&lt;/ref&gt; സോഫ്‌റ്റ്‌വെയറി ഇനങ്ങൾ മാറുന്നതിനാൽ, ഫ്രീവെയറിന് ഷെയർവെയറുകളായി മാറാം.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Corbly|first=James Edward|date=2014-09-25|title=The Free Software Alternative: Freeware, Open Source Software, and Libraries|url=http://ejournals.bc.edu/ojs/index.php/ital/article/view/5105|journal=Information Technology and Libraries|volume=33|issue=3|pages=65|doi=10.6017/ital.v33i3.5105|issn=2163-5226|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

1980-കളിലും 1990-കളിലും സോഴ്‌സ് കോഡ് ഇല്ലാതെ പുറത്തിറക്കുന്ന സോഫ്റ്റ്‌വെയറുകളിൽ ഫ്രീവെയർ എന്ന പദം പലപ്പോഴും പ്രയോഗിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.&lt;ref name=&quot;gnu&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;fsf&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.gnu.org/philosophy/words-to-avoid.html#Freeware |title=Words to Avoid (or Use with Care) Because They Are Loaded or Confusing |last=Stallman|first=Richard M.|author-link=Richard M. Stallman|work=GNU.org|publisher=Free Software Foundation |quote=Please don't use the term &quot;freeware&quot; as a synonym for &quot;free software.&quot; The term &quot;freeware&quot; was used often in the 1980s for programs released only as executables, with source code not available. Today it has no particular agreed-on definition. |access-date=2017-05-01}}&lt;/ref&gt;
==നിർവചനങ്ങൾ==
===സോഫ്റ്റ്വെയർ ലൈസൻസ്===
{{main|സോഫ്റ്റ്‌വെയർ അനുമതിപത്രം}}
ഫ്രീവെയർ എന്നത് പണമടയ്ക്കാതെ തന്നെ ഉപയോഗിക്കാവുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്ര സോഫ്‌റ്റ്‌വെയറാണ്, പലപ്പോഴും പരിമിതമായ സവിശേഷതകളോടെ, കൂടുതൽ വിപുലമായ പതിപ്പ് വാങ്ങാൻ ലഭ്യമായേക്കാം. സോഫ്റ്റ്വെയറിന്റെ ഉപയോഗത്തിന് സമയ നിയന്ത്രണങ്ങളില്ലാതെ തന്നെ ഇത് പൂർണ്ണമായും പ്രവർത്തനക്ഷമമാണ്.&lt;ref&gt;{{cite book
|last1= Dixon
|first1= Rod
|title= Open Source Software Law
|url= https://books.google.com/books?id=9b_vVPf53xcC&amp;q=%22free+software%22+freeware&amp;pg=PA4
|access-date= 2009-03-16
|year= 2004
|publisher= Artech House
|isbn= 978-1-58053-719-3
|page= 4
|quote= On the other hand, freeware does not require any payment from the licensee or end-user, but it is not precisely free software, despite the fact that to an end-user the software is acquired in what appears to be an identical manner.}}&lt;/ref&gt;

[[സ്വതന്ത്ര സോഫ്‌റ്റ്‌വെയർ സമിതി|സ്വതന്ത്ര സോഫ്‌റ്റ്‌വെയർ ഫൗണ്ടേഷൻ]] [[സ്വതന്ത്ര സോഫ്റ്റ്‌വെയർ]] എന്ന് വിളിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ഫ്രീവെയറിന്റെ രചയിതാവ് സാധാരണയായി സോഫ്റ്റ്‌വെയർ ഉപയോഗിക്കുന്നതിനും പകർത്തുന്നതിനും വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനും പരിഷ്‌ക്കരിക്കുന്നതിനും ഡെറിവേറ്റീവ് വർക്കുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിനും അല്ലെങ്കിൽ റിവേഴ്‌സ് എഞ്ചിനീയറിംഗ് ചെയ്യുന്നതിനുമുള്ള ഉപയോക്താവിന്റെ അവകാശങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;linfo&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;lawrence&quot;&gt;{{cite book
|last1= Graham
|first1= Lawrence D
|title= Legal battles that shaped the computer industry
|url= https://books.google.com/books?id=c6IS3RnN6qAC&amp;q=%22Legal+battles+that+shaped+the+computer+industry%22+%22from+the+beginning+of+the+computer+age%22&amp;pg=PA175
|access-date= 2009-03-16
|year= 1999
|publisher= Greenwood Publishing Group
|isbn= 978-1-56720-178-9
|page= 175
|quote=Freeware, however, is generally only free in terms of price; the author typically retains all other rights, including the rights to copy, distribute, and make derivative works from the software.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;adobe-reader&quot;&gt;{{cite journal |url=https://www.adobe.com/products/eulas/pdfs/Reader10_combined-20100625_1419.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510015219/http://www.adobe.com/products/eulas/pdfs/Reader10_combined-20100625_1419.pdf |archive-date=2011-05-10 |url-status=live |title=ADOBE Personal Computer Software License Agreement |quote=This license does not grant you the right to sublicense or distribute the Software. ... This agreement does not permit you to install or Use the Software on a computer file server. ... You shall not modify, adapt, translate, or create derivative works based upon the Software. You shall not reverse engineer, decompile, disassemble, or otherwise attempt to discover the source code of the Software. ... You will not Use any Adobe Runtime on any non-PC device or with any embedded or device version of any operating system. |access-date=2011-02-16|lang=ar|publisher=[[Adobe Inc.|Adobe]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;adobe-distribution&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.adobe.com/cfusion/mmform/index.cfm?name=distribution_form&amp;pv=rdr |publisher=[[Adobe Inc.|Adobe]]|title=ADOBE READER AND RUNTIME SOFTWARE – DISTRIBUTION LICENSE AGREEMENT FOR USE ON PERSONAL COMPUTERS |quote=Distributor may not make the Software available as a standalone product on the Internet. Distributor may direct end users to obtain the Software, with the exception of ARH, through electronic download on a standalone basis by linking to the official Adobe website. |access-date=2011-02-16}}&lt;/ref&gt;സോഫ്‌റ്റ്‌വെയർ ലൈസൻസ് അധിക ഉപയോഗ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തിയേക്കാം;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.irfanview.com/eula.htm |title=IrfanView Software License Agreement. |quote=IrfanView is provided as freeware, but only for private, non-commercial use (that means at home). ... IrfanView is free for educational use (schools, universities and libraries) and for use in charity or humanitarian organisations. ... You may not distribute, rent, sub-license or otherwise make available to others the Software or documentation or copies thereof, except as expressly permitted in this License without prior written consent from IrfanView (Irfan Skiljan). ... You may not modify, de-compile, disassemble or reverse engineer the Software. |access-date=2011-02-16}}&lt;/ref&gt;ഉദാഹരണത്തിന്, ലൈസൻസ് &quot;സ്വകാര്യ, വാണിജ്യേതര ഉപയോഗത്തിന്&quot; മാത്രമായിരിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ ഒരു [[computer network|നെറ്റ്‌വർക്കിലൂടെയോ]] [[server|സെർവറിലെയോ]] അല്ലെങ്കിൽ ചില സംയോജനമായോ ഉപയോഗിക്കാം. പ്രത്യേക സോഫ്‌റ്റ്‌വെയർ പാക്കേജുകൾക്കൊപ്പം ഫ്രീവെയർ ഉപയോഗിക്കുന്നത് നിരോധിക്കുകയോ നിയന്ത്രിക്കുകയോ ചെയ്തേക്കാം.&lt;ref name=&quot;adobe-reader&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;adobe-distribution&quot; /&gt;നിയന്ത്രണങ്ങൾ ലൈസൻസ് മുഖേന ആവശ്യമായി വന്നേക്കാം അല്ലെങ്കിൽ സോഫ്‌റ്റ്‌വെയർ തന്നെ നടപ്പിലാക്കിയേക്കാം; ഉദാ., ഒരു നെറ്റ്‌വർക്കിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിൽ പാക്കേജ് പരാജയപ്പെട്ടേക്കാം.

===സോഫ്റ്റ്‌വെയർ ലൈസൻസിംഗിന്റെ മറ്റ് രൂപങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം===
[[File:Open-source-vs-freeware.svg|thumb|ഈ വെൻ ഡയഗ്രം ഫ്രീവെയറും ഓപ്പൺ സോഴ്‌സ് സോഫ്‌റ്റ്‌വെയറും തമ്മിലുള്ള സാധാരണ ബന്ധത്തെ വിവരിക്കുന്നു: 2010-ൽ വോൾഫയർ ഗെയിംസിൽ നിന്നുള്ള ഡേവിഡ് റോസന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, ഓപ്പൺ സോഴ്‌സ് സോഫ്‌റ്റ്‌വെയർ (ഓറഞ്ച്) മിക്കപ്പോഴും സൗജന്യമാണ്, പക്ഷേ എല്ലായ്പ്പോഴും അല്ല. ഫ്രീവെയർ (പച്ച) അവരുടെ സോഴ്സ് കോഡുകൾ അപൂർവ്വമായി വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.&lt;ref name=&quot;wolfire2010&quot;&gt;{{cite web|url=http://blog.wolfire.com/2010/05/Open-source-software-is-not-always-freeware |title=Open-source software is not always freeware |date=May 16, 2010 |access-date=2016-01-18 |first=David |last=Rosen |publisher=wolfire.com}}&lt;/ref&gt;]]
യുഎസ് ഡിപ്പാർട്ട്‌മെന്റ് ഓഫ് ഡിഫൻസ് (DoD) &quot;ഓപ്പൺ സോഴ്‌സ് സോഫ്റ്റ്‌വെയർ&quot; (അതായത്, സ്വതന്ത്ര സോഫ്റ്റ്‌വെയർ അല്ലെങ്കിൽ ഫ്രീ, ഓപ്പൺ സോഴ്‌സ് സോഫ്‌റ്റ്‌വെയർ) &quot;ഫ്രീവെയർ&quot; അല്ലെങ്കിൽ &quot;ഷെയർവെയർ&quot; എന്നിവയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി നിർവചിക്കുന്നു; അത് &quot;സർക്കാരിന് യഥാർത്ഥ സോഴ്സ് കോഡിലേക്ക് പ്രവേശനം ഇല്ലാത്ത&quot; സോഫ്റ്റ്വെയറാണ്.&lt;ref name=&quot;dod-definition&quot;/&gt;&quot;ഫ്രീവെയർ&quot; എന്ന പദം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് സോഫ്റ്റ്വെയർ യാതൊരു വിലയും കൂടാതെ ലഭ്യമാണ് എന്നാണ്. എന്നിരുന്നാലും, ഇത് സാധാരണയായി അടച്ച ഉറവിടമാണ്, അതായത് ഉപയോക്താക്കൾക്ക് അണ്ടർലൈയിംഗ് കോഡ് സ്വതന്ത്രമായി പ്രവേശിക്കാനോ, പരിഷ്കരിക്കാനോ കഴിയില്ല. &quot;സ്വതന്ത്ര സോഫ്‌റ്റ്‌വെയർ&quot;, പ്രോഗ്രാം പ്രവർത്തിപ്പിക്കാനും പരിഷ്‌ക്കരിക്കാനും പുനർവിതരണം ചെയ്യാനുമുള്ള അവകാശം പോലുള്ള കാര്യത്തിന് ലൈസൻസ് നൽകുന്നത് ഉപയോക്തൃ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ ഊന്നിപ്പറയുന്നു. സോഫ്‌റ്റ്‌വെയർ വിലയില്ലാത്തതാണെന്ന് ഇതിനർത്ഥമില്ല; ഇത് ഇപ്പോഴും വിൽക്കാൻ കഴിയും, എന്നാൽ ഉപയോക്താക്കൾക്കുള്ള ചില സ്വാതന്ത്ര്യങ്ങൾ നിലനിർത്തുന്നു.

ഫ്രീ സോഫ്‌റ്റ്‌വെയർ ഫൗണ്ടേഷന്റെ (എഫ്‌എസ്‌എഫ്) പ്രകാരം, &quot;ഫ്രീവെയർ&quot; എന്നതിന് വ്യക്തമായ അംഗീകൃത നിർവചനമില്ല, എന്നിരുന്നാലും സ്വതന്ത്ര സോഫ്‌റ്റ്‌വെയറിനെ (ലിബ്രെ; നിയന്ത്രിതമല്ലാത്തതും, [[source code|സോഴ്‌സ് കോഡ്]] ലഭ്യവുമാണ്) ഫ്രീവെയർ എന്ന് വിളിക്കരുതെന്ന് എഫ്‌എസ്‌എഫ് ആവശ്യപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;dod-definition&quot;/&gt;നേരെമറിച്ച്, ഓക്സ്ഫോർഡ് ഇംഗ്ലീഷ് നിഘണ്ടു ഫ്രീവെയറിനെ &quot;സൗജന്യമായി ലഭ്യമാണ് (ചിലപ്പോൾ ഉപയോക്താക്കൾക്ക് സംഭാവന നൽകണമെന്ന നിർദ്ദേശത്തോടെ)&quot; എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{OED|freeware}}&lt;/ref&gt;

ചില ഫ്രീവെയർ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ പണമടച്ചുള്ള പതിപ്പുകൾക്കൊപ്പം പുറത്തിറങ്ങുന്നു, അവയ്ക്ക് ഒന്നുകിൽ കൂടുതൽ ഫീച്ചറുകളോ അല്ലെങ്കിൽ കുറഞ്ഞ നിയന്ത്രണമുള്ള ലൈസൻസിംഗ് നിബന്ധനകളോ ഉണ്ട്. ഈ സമീപനം ഫ്രീമിയം (&quot;ഫ്രീ&quot; + &quot;പ്രീമിയം&quot;) എന്നറിയപ്പെടുന്നു, കാരണം സൗജന്യ പതിപ്പ് പ്രീമിയം പതിപ്പിന്റെ പ്രമോഷന് വേണ്ടി ഉദ്ദേശിച്ചുള്ളതാണ്. ഇരുവരും പലപ്പോഴും ഒരു കോഡ് ബേസ് പങ്കിടുന്നു, ഏതാണ് നിർമ്മിക്കുന്നതെന്ന് നിർണ്ണയിക്കാൻ ഒരു കംപൈലർ ഫ്ലാഗ് ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, ബിബിഎഡിറ്റി(BBEdit)-ന് ഒരു ബിബിഎഡിറ്റ് ലൈറ്റ് എഡിഷൻ ഉണ്ട്, അതിൽ കുറച്ച് സവിശേഷതകളും ഉണ്ട്. വ്യക്തിഗത ഉപയോഗത്തിന് എക്സ്എൻവ്യൂ(XnView) സൗജന്യമായി ലഭ്യമാണ്, എന്നാൽ വാണിജ്യ ഉപയോഗത്തിന് ലൈസൻസ് ഉണ്ടായിരിക്കണം. ഡിവിഎക്‌സിന്റെ(DivX) കാര്യത്തിലെന്നപോലെ സൗജന്യ പതിപ്പും പരസ്യ പിന്തുണയുള്ളതാകാം.

പരസ്യ പിന്തുണയുള്ള സോഫ്‌റ്റ്‌വെയറും ഫ്രീ രജിസ്‌റ്റർവെയറും ഫ്രീവെയറുമായി സാമ്യം പുലർത്തുന്നു. പരസ്യ-പിന്തുണയുള്ള സോഫ്‌റ്റ്‌വെയർ ലൈസൻസിനായി പണമടയ്ക്കാൻ ആവശ്യപ്പെടുന്നില്ല, എന്നാൽ വികസന ചെലവുകൾ നികത്തുന്നതിനോ വരുമാന മാർഗ്ഗമാക്കാനോ വേണ്ടി പരസ്യം പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. ഉൽപ്പന്നം ഉപയോഗിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് സോഫ്റ്റ്വെയർ പബ്ലിഷറുടെ വരിക്കാരാകാൻ രജിസ്‌റ്റർവെയർ ഉപയോക്താവിനെ നിർബന്ധിക്കുന്നു. നിയമപരവും ലൈസൻസുള്ളതുമായ ഉപയോഗം ഉറപ്പാക്കാൻ വാണിജ്യ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾക്ക് പലപ്പോഴും രജിസ്ട്രേഷൻ ആവശ്യമാണ്. ഇതിനു വിപരീതമായി, ഫ്രീ രജിസ്റ്റർവെയർ രജിസ്ട്രേഷൻ ആവശ്യപ്പെടുന്നില്ല, രജിസ്ട്രേഷന്റെ ആവശ്യമില്ലാതെ ഉൽപ്പന്നത്തിൽ പ്രവേശിക്കാനും ഉപയോഗിക്കാനും ഉപയോക്താക്കളെ അനുവദിക്കുന്നു.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url = https://books.google.com/books?id=akoEAAAAMBAJ&amp;q=registerware&amp;pg=RA1-PA101|title = An exercise in frustration? Registerware forces users to jump through hoops|last = Foster|first = Ed|date = 11 Jan 1999|journal = [[InfoWorld]]|volume = 21|issue = 2|issn = 0199-6649|publisher = InfoWorld Media Group}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|url = https://books.google.com/books?id=ZkoEAAAAMBAJ&amp;q=registerware&amp;pg=PA46|title = Is registerware an anti-piracy necessity?|date = 1 Feb 1999|journal = [[InfoWorld]]|issn = 0199-6649|publisher = InfoWorld Media Group|volume = 21|issue = 5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|url = https://books.google.com/books?id=jz0EAAAAMBAJ&amp;q=registerware&amp;pg=PA61|title = Since you asked...|last = Foster|first = Ed|date = 14 Oct 2002|journal = [[InfoWorld]]|publisher = InfoWorld Media Group|volume = 24|issue = 41|issn = 0199-6649}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|url = https://books.google.com/books?id=yT0EAAAAMBAJ&amp;q=registerware&amp;pg=PA68|title = A vote for fair play|last = Foster|first = Ed |date = 18 Nov 2002|journal = [[InfoWorld]]|issn = 0199-6649|volume = 24|issue = 46|publisher = InfoWorld Media Group}}&lt;/ref&gt;

ഷെയർവെയർ സ്വതന്ത്രമായി വിതരണം ചെയ്യാൻ കഴിയും, എന്നാൽ ലൈസൻസ് ഫീസ് അടയ്ക്കുന്നതിന് മുമ്പ് പരിമിതമായ ഉപയോഗം മാത്രമേ അനുവദിക്കൂ.&lt;ref&gt;{{cite web
 | url       = https://www.gnu.org/philosophy/categories.html
 | title       = Categories of free and nonfree software
 | quote       = Shareware is software which comes with permission for people to redistribute copies, but says that anyone who continues to use a copy is required to pay a license fee.
 | access-date       = 2023-04-03
 | archive-date       = 2016-07-10
 | archive-url       = https://web.archive.org/web/20160710091657/http://www.gnu.org/philosophy/categories.html
 | url-status       = dead
 }}&lt;/ref&gt;പേയ്‌മെന്റിന് മുമ്പ് ചില സവിശേഷതകൾ പ്രവർത്തനരഹിതമാക്കിയേക്കാം, ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഇതിനെ ചിലപ്പോൾ ക്രിപ്‌പ്പിൾവെയർ എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

==അവലംബം==</text>
      <sha1>sxbsbddet220s20gr5usqcmnes71g7i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഫ്രീമിയം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>608536</id>
    <revision>
      <id>4619687</id>
      <parentid>4602874</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T19:52:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13286" sha1="do18e422n4v2825z30xw1u8pnyitjtx" xml:space="preserve">{{prettyurl|Freemium}}
[[File:Free-tier in freemium business pattern.png|thumb|ഫ്രീമിയം ബിസിനസ്സ് മോഡലിൽ, ബിസിനസ്സ് ടയറുകൾ ഒരു &quot;ഫ്രീ&quot; ടയർ(tier) ഉപയോഗിച്ച് ആരംഭിക്കുന്നു.]]
&quot;ഫ്രീ&quot;, &quot;പ്രീമിയം&quot; എന്നീ പദങ്ങളുടെ ഒരു പോർട്ട്മാൻറോ ആയ '''ഫ്രീമിയം''', ഒരു ഉൽപ്പന്നത്തിന്റെയോ സേവനത്തിന്റെയോ അടിസ്ഥാന പതിപ്പ് സൗജന്യമായി വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്ന ഒരു ബിസിനസ് മോഡലാണ്, എന്നാൽ ഉപയോക്താക്കൾക്ക് അധിക ഫീച്ചറുകൾക്കോ മെച്ചപ്പെടുത്തിയ പ്രവർത്തനത്തിനോ വേണ്ടി പണം നൽകാവുന്നതാണ്. അത്യാവശ്യമായ പാക്കേജ് യാതൊരു വിലയും കൂടാതെ നേടുകയും കൂടുതൽ ആനുകൂല്യങ്ങളോ വിപുലമായ ഓപ്ഷനുകളോ വേണമെങ്കിൽ അപ്‌ഗ്രേഡുകൾക്ക് പണം നൽകാൻ തീരുമാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതുപോലെയാണിത്.&lt;ref&gt;JLM de la Iglesia, JEL Gayo, &quot;''Doing business by selling free services''&quot;. Web 2.0: The Business Model, 2008. Springer&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tom Hayes, &quot;''Jump Point: How Network Culture is Revolutionizing Business''&quot;. 2008. Page 195.&lt;/ref&gt;വീഡിയോ ഗെയിം വ്യവസായം ഉപയോഗിക്കുന്ന ഈ മോഡലിന്റെ ഒരു ഉപവിഭാഗത്തെ ഫ്രീ-ടു-പ്ലേ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. 
==ഉത്ഭവം==
1980-കൾ മുതൽ സോഫ്‌റ്റ്‌വെയറിനായി ബിസിനസ് മോഡൽ ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്. ഈ മോഡലിനെ വിവരിക്കുന്നതിനുള്ള ഫ്രീമിയം എന്ന പദം പിന്നീട് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതായി തോന്നുന്നു, 2006-ൽ വെഞ്ച്വർ ക്യാപിറ്റലിസ്റ്റ് ഫ്രെഡ് വിൽസൺ മോഡലിനെ സംഗ്രഹിച്ച് ബ്ലോഗ് പോസ്റ്റിന് മറുപടി നൽകി:&lt;ref name=&quot;avc_fav_bus_model&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.entrepreneur.com/article/218107 | title=Freemium: Is the Price Right for Your Company? | publisher=Entrepreneur | date=February 7, 2011 | access-date=2018-01-09|first=Barbara Findlay |last=Schenck}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;ആദ്യം, നിങ്ങളുടെ സേവനം സൗജന്യമായി നൽകുക, ഒരുപക്ഷേ പരസ്യങ്ങൾക്കൊപ്പം, ശുപാർശകളിലൂടെയും ഓൺലൈൻ തിരയലുകളിലൂടെയും വാമൊഴിയിലൂടെയും നിരവധി ഉപഭോക്താക്കളെ ആകർഷിക്കാൻ സാധിക്കും. തുടർന്ന്, അധിക ആനുകൂല്യങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഉപഭോക്താക്കൾക്ക് പ്രത്യേക, പണമടച്ചുള്ള ഫീച്ചറുകൾ അല്ലെങ്കിൽ നിങ്ങളുടെ സേവനത്തിന്റെ മികച്ച പതിപ്പ് വാഗ്ദാനം ചെയ്യുക.&lt;/blockquote&gt;
വിൽസന്റെ പോർട്ട്‌ഫോളിയോ കമ്പനികളിലൊന്നായ അലക്രയിലെ(Alacra) ജാരിഡ് ലുക്കിൻ ഈ മോഡലിന് &quot;ഫ്രീമിയം&quot; എന്ന പദം നിർദ്ദേശിച്ചു.

2009-ൽ, ക്രിസ് ആൻഡേഴ്സന്റെ &quot;ഫ്രീ&quot; എന്ന പുസ്തകം, പരമ്പരാഗത കുത്തക സോഫ്റ്റ്‌വെയറുകളും സേവനങ്ങളും മാത്രമല്ല, വെബ് 2.0, ഓപ്പൺ സോഴ്‌സ് കമ്പനികളും സ്വീകരിച്ച തന്ത്രമായ സ്വതന്ത്ര ബിസിനസ്സ് മോഡലിന്റെ വ്യാപകമായ സ്വീകാര്യതയെക്കുറിച്ച് പര്യവേക്ഷണം ചെയ്തു. ഉപയോക്താക്കളെ ആകർഷിക്കുന്നതിനായി അടിസ്ഥാന സേവനങ്ങളോ ഉൽപ്പന്നങ്ങളോ സൗജന്യമായി വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നതും തുടർന്ന് പ്രീമിയം ഫീച്ചറുകൾ അല്ലെങ്കിൽ അനുബന്ധ സേവനങ്ങൾ വഴി ധനസമ്പാദനം നടത്തുന്നതും ഈ സമീപനത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;cnn_business_model&quot;&gt;{{cite web | url=https://money.cnn.com/magazines/business2/business2_archive/2006/10/01/8387115/index.htm | title=Why It Pays to Give Away the Store | publisher=Business 2.0 Magazine | work=CNN Money | date=2006-10-01 | access-date=2012-08-13 | last=Heires | first=Katherine | archive-date=2012-06-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120623084921/http://money.cnn.com/magazines/business2/business2_archive/2006/10/01/8387115/index.htm | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;2014-ൽ, എറിക് സ്യൂഫെർട്ടിന്റെ &quot;ഫ്രീമിയം ഇക്കണോമിക്സ്&quot; എന്ന പുസ്തകം ഫ്രീമിയം മോഡലിന് പിന്നിലെ സാമ്പത്തിക തത്വങ്ങളെ പൊളിച്ചെഴുതി, ഈ തന്ത്രത്തെ സോഫ്റ്റ്‌വെയർ ഉൽപന്നങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു ചട്ടക്കൂട് വിഭജിക്കുന്നതിന് ലക്ഷ്യമിടുന്നു. സാമ്പത്തിക ലാഭം നിലനിർത്തുന്നതിന് പ്രീമിയം ഫീച്ചറിലൂടെ ധനസമ്പാദനം നടത്തുമ്പോൾ ബിസിനസുകൾക്ക് അവരുടെ ഉൽപ്പന്നത്തിന്റെ സൗജന്യ പതിപ്പ് എങ്ങനെ ഫലപ്രദമായി നൽകാമെന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഉൾക്കാഴ്ചകൾ ഈ പുസ്തകം നൽകുന്നു.&lt;ref name=&quot;freemium_economics_pocketgamer&quot;&gt;{{cite web | url= http://www.pocketgamer.biz/feature/57185/i-wrote-freemium-economics-to-encourage-better-f2p-games-not-more-says-eric-seufert/ | title=I wrote Freemium Economics to encourage better F2P games not more, says Eric Seufert | publisher=Steel Media | work=PocketGamer | date=2014-02-07 | access-date=2014-09-04 }}&lt;/ref&gt;

അടിസ്ഥാന ഫീച്ചറുകളിൽ സൗജന്യമായി പ്രവേശിക്കാനും, കുറഞ്ഞ ചെലവിൽ പ്രീമിയം സേവനങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുക്കാനും കഴിയുന്ന [[ലിങ്ക്ഡ്ഇൻ]]&lt;ref name=&quot;techstarthub_freemium_approach&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.techstarthub.com/2011/09/11/freemium-approach-attracts-venture-capital/ | title='Freemium' approach attracts venture capital | publisher=Postmedia Network Inc. | work=The Montreal Gazette | date=2011-09-11 | access-date=2013-08-13 | last=Barr | first=Alistair | archive-date=2018-11-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181119112623/http://www.techstarthub.com/2011/09/11/freemium-approach-attracts-venture-capital | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, ബഡൂ, ഡിസ്‌കോർഡ്&lt;ref name=&quot;wsj_social_network&quot;&gt;{{cite web | url=https://blogs.wsj.com/tech-europe/2012/01/24/the-very-social-network/?mod=google_news_blog | title=A Very Social Network | work=The Wall Street Journal | date=2012-01-24 | access-date=2012-08-13 | author=Rooney, Ben }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.howtogeek.com/667816/what-is-discord-nitro-and-is-it-worth-paying-for/ | title = What Is Discord Nitro, and Is It Worth Paying For? | date = 2020-05-06 | access-date = 2021-09-17}}&lt;/ref&gt;തുടങ്ങിയ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ ടൈയേർഡ് സേവനങ്ങൾക്ക് സമാനമായ ഫ്രീമിയം മോഡലുകൾക്ക് ഉദാഹരണമാണ്. ഈ സമീപനം ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്&lt;ref name=&quot;cjr_nytimes_paywall&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.cjr.org/the_audit/the_nyt_paywall_is_out_of_the.php | title=The NYT Paywall Is Out of the Gate Fast | work=Columbia Journalism Review | date=2011-07-22 | access-date=2011-12-07 | last=Chittum |first= Ryan }}&lt;/ref&gt; , ലാ പ്രസ്സ്+&lt;ref name=&quot;paidcontent_three_more_paywalls&quot;&gt;{{cite web | url=http://paidcontent.org/article/419-whats-new-in-newspaper-paywalls-google-one-pass-membership-programs/ | title=Three More Papers Put Up Paywalls, With Some New Twists | publisher=Gigaom | work=paidcontent.org | date=2011-09-06 | access-date=2012-08-13 | last=Owen | first=Laura Hazard | archive-date=2012-01-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120106193419/http://paidcontent.org/article/419-whats-new-in-newspaper-paywalls-google-one-pass-membership-programs/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;എന്നിവ പോലുള്ള മീഡിയ ഔട്ട്‌ലെറ്റുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന &quot;സോഫ്റ്റ്&quot; പേവാളുകളിലും പ്രതിഫലിക്കുന്നു, ഇത് ഒരു പരിധി വരെ സൗജന്യ പ്രവേശനം അനുവദിക്കുകയും പ്രീമിയം ഉള്ളടക്കത്തിന് പണം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.

അടിസ്ഥാന സേവനങ്ങൾ സൗജന്യമായി നൽകിക്കൊണ്ട് ഉപഭോക്തൃ അടിത്തറയെ ആകർഷിക്കുന്നതിനാണ് ഫ്രീമിയം മോഡൽ ഉപയോഗിക്കുന്നത്, കൂടുതൽ ഉപയോക്താക്കൾക്ക് ഈ സേവനങ്ങൾ നൽകുന്നതിനുള്ള അധിക ചിലവ് വളരെ കുറവായിരിക്കുമ്പോൾ പ്രത്യേകിച്ചും ഫലപ്രദമാണ്. ഈ തന്ത്രം ബിസിനസ്സുകളെ എളുപ്പത്തിൽ സ്കെയിൽ ചെയ്യാനും പ്രീമിയം ഫീച്ചറുകൾ വഴി ധനസമ്പാദനം നടത്താനും അനുവദിക്കുന്നു, ഇത് വിശാലമായ പ്രേക്ഷകരെ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനും ഇടപഴകുന്നതിനുമുള്ള ചെലവ് കുറഞ്ഞ മാർഗമാക്കി മാറ്റുന്നു. കാനിബലേസേഷൻ (Cannibalization) മൂലമുള്ള അപകടസാധ്യത കുറവായിരിക്കുമ്പോൾ, സ്വതന്ത്ര സോഫ്‌റ്റ്‌വെയർ ലൈസൻസുകൾ നൽകുന്നത് പ്രായോഗികമാണ്, വളരെയധികം സാധ്യതയുള്ള വരുമാനം നഷ്‌ടപ്പെടാതെ ബിസിനസ്സിന് വ്യാപകമായ ദത്തെടുക്കലിൽ നിന്ന് പ്രയോജനം ലഭിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നു. ഈ ആശയം ഫ്രീ-ടു-പ്ലേ ഗെയിമുകളിലേക്ക് വ്യാപിക്കുന്നു, അവിടെ ഉപയോക്താക്കൾക്ക് മുൻകൂർ പണമടയ്ക്കാതെ ഡൗൺലോഡ് ചെയ്യാനും കളിക്കാനും കഴിയും, ഇൻ-ഗെയിം വാങ്ങലുകളോ പ്രീമിയം ഫീച്ചറുകളോ ഗണ്യമായ നഷ്ടം ഒഴിവാക്കിക്കൊണ്ട് വരുമാനം ഉണ്ടാക്കുമെന്ന പ്രതീക്ഷയോടെ.

==അവലംബം==</text>
      <sha1>do18e422n4v2825z30xw1u8pnyitjtx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മലായ് വീട്</title>
    <ns>0</ns>
    <id>629088</id>
    <revision>
      <id>4619747</id>
      <parentid>4145476</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T04:42:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31050" sha1="g6ne7ocj5tav09juatkd3x4ojb2smyt" xml:space="preserve">{{prettyurl|Malay house}}
[[സുമാത്ര]], തീരദേശ [[ബോർണിയോ|ബോർണിയോ]], [[മലയ് ഉപദ്വീപ്]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന വംശീയ-ഭാഷാ വിഭാഗമായ മലായക്കാരുടെ പ്രാദേശിക വാസസ്ഥലങ്ങളെ പരാമർശിക്കുന്ന പേരാണ് '''മലായ് വീട്'''. 

പരമ്പരാഗത വാസ്തുവിദ്യാ രൂപങ്ങൾ, ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥയ്ക്ക്-അനുയോജ്യമായ മേൽക്കൂരകൾ, അലങ്കാര ഘടകങ്ങളുള്ള യോജിപ്പുള്ള അനുപാതങ്ങൾ എന്നിവയുള്ള വീടുകൾ ഇപ്പോഴും ഈ പ്രദേശത്തെ പലരും വലിയ സാംസ്കാരിക മൂല്യമുള്ളതായി കണക്കാക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ആധുനിക നിർമ്മാണവുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ  ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥയുടെയും ചിതൽ ബാധയുടെയും പ്രശ്നങ്ങളിൽ നിന്ന് അതിന്റെ പ്രധാന നിർമ്മാണ വസ്തുവായ മരം സംരക്ഷിക്കുന്നതുപോലെയുള്ള വെല്ലുവിളികൾ നേരിടുന്നതിനാൽ ഈ കെട്ടിടങ്ങൾക്ക് കാര്യമായ അറ്റകുറ്റപ്പണികൾ ആവശ്യമാണ്. മലേഷ്യ വ്യവസായവൽക്കരണ പ്രക്രിയ തുടരുന്നതിനാൽ ഈ പ്രാദേശിക നിർമ്മാണ വൈദഗ്ദ്ധ്യം ക്രമേണ നഷ്ടപ്പെടുന്നു. അതേസമയം [[ഇന്തോനേഷ്യ]]യിൽ അത്തരം പരമ്പരാഗത വാസസ്ഥലങ്ങൾ ഇപ്പോഴും ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുന്നു. [[സിംഗപ്പൂർ|സിംഗപ്പൂരിലെ]] നഗര പരിവർത്തനം മിക്കവാറും എല്ലാ മലായ് നഗര വാർഡുകളെയും ഇല്ലാതാക്കിയെങ്കിലും, ഈ പ്രാദേശിക വാസ്തുവിദ്യ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്ന കുറച്ച് വീടുകൾ പ്രധാനമായും കടൽത്തീരത്തുള്ള പുലാവു ഉബിൻ ദ്വീപിൽ നിലനിൽക്കുന്നു. ഇന്തോനേഷ്യൻ ദ്വീപസമൂഹത്തിൻ്റെ തദ്ദേശീയ വാസ്തുവിദ്യാ ശൈലികൾ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ശ്രമം ഡോക്യുമെൻ്റേഷനിലൂടെയും [[ജക്കാർത്ത]]യിലെ തമൻ മിനി ഇന്തോനേഷ്യ ഇൻഡയിലെ പ്രവിശ്യകളിലെ പവലിയനുകളിൽ പകർപ്പുകൾ സൃഷ്ടിച്ചും നടത്തിയിരുന്നു.
== നിർമ്മാണം ==
മരവും മുളയും ഉൾപ്പെടെയുള്ള പുനരുപയോഗിക്കാവുന്ന പ്രകൃതിദത്ത വസ്തുക്കൾ ഉപയോഗിച്ച്, ആണികൾ  ഉൾപ്പെടെയുള്ള ലോഹങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാതെയാണ് ഇത്തരം വാസസ്ഥലങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നത്. തടി ഉരുപ്പടികൾ പരസ്പരം യോജിപ്പിക്കാൻ മുൻകൂട്ടി മുറിച്ച ദ്വാരങ്ങളും ദീർഘസുഷിരങ്ങളും ഉപയോഗിക്കുന്നതിന്റെ ഫലമായി ഇതിനെ 'മുൻകൂട്ടി നിർമ്മിക്കാവുന്ന ഒരു വീട്' ആക്കുന്നു.

ആണികൾ കണ്ടുപിടിക്കുകയും പിന്നീടുള്ള വീടുകളിൽ ഘടനാപരമായ ഘടകങ്ങൾക്ക് (ഉദാഹരണത്തിന്, ജന്നലുകൾ അല്ലെങ്കിൽ ജനൽപാളികൾ) ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്‌തിരുന്നുവെങ്കിലും, ആണികളില്ലാത്ത ഘടനാപരമായ രീതി ഒരു നേട്ടമായിരുന്നു. ആണികളില്ലാത്ത, ഒരു തടി വീട് പൊളിച്ച് ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്ത് പുനർനിർമ്മിക്കാം. [[തെക്കുകിഴക്കേ ഏഷ്യ|തെക്ക്-കിഴക്കൻ ഏഷ്യയിലെ]] പുരാതന മലായ് ജനതയിൽ ഭൂരിഭാഗവും തങ്ങളുടെ വീടുകളിൽ സ്വയം പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കാൻ സാധിക്കുന്ന  പാരിസ്ഥിതിക സംസ്കാരത്തിന്റെ ഒരു രൂപം നിലനിർത്തിയിരുന്നു.
== ഡിസൈൻ ==
[[Image:Malay kampung house window.jpg|thumb|upright|വെൻ്റിലേഷനായി ക്രമീകരിക്കാവുന്ന ചരിഞ്ഞ തടി പാനലുകളുള്ള ഒരു മലായ് വീടിൻ്റെ സാധാരണ ജന്നൽ]]
പരമ്പരാഗത തടി വീടുകളിൽ സമകാലിക വാസ്തുവിദ്യയിൽ പ്രസക്തമായ ഡിസൈൻ , ഷേഡിംഗ്, വെൻ്റിലേഷൻ, അടിസ്ഥാന വീടിൻ്റെ സവിശേഷതകളിൽ ഉള്ള ഗുണങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഓരോ സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും പ്രവിശ്യകൾക്കും ഉപ-വംശങ്ങൾക്കും അനുസൃതമായി മലായ് വീടുകൾക്ക് വൈവിധ്യമാർന്ന ശൈലികൾ ഉണ്ടെങ്കിലും അവയ്ക്കിടയിൽ പൊതുവായ ശൈലികളും സമാനതകളും കാണാൻ കഴിയുന്നുണ്ട്:&lt;ref name=&quot;Bangunan Melayu&quot;&gt;{{cite web|url=http://melayuonline.com/ind/culture/dig/803/bangunan-melayu|title=Bangunan Melayu|publisher=Melayu Online|access-date=15 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120923075920/http://melayuonline.com/ind/culture/dig/803/bangunan-melayu|archive-date=23 September 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 
#തൂണുകളിൽ പണിതിരിക്കുന്നു
# പടികൾ ഉണ്ട് 
# വിഭജിക്കപ്പെട്ട മുറികൾ
# പ്രാദേശിക മേൽക്കൂര
# അലങ്കാരപ്പണികളാൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു
=== സ്റ്റിൽട്ട്സ് ===
മിക്ക മലായ് വീടുകളും റൂമാ പങ്ഗുങ് ( &quot;വിശ്രമസ്ഥലം&quot;) എന്ന നിലയിലാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഒരു സാധാരണ മലായ് കമ്പംഗ് വീടിൻ്റെ പ്രധാന സ്വഭാവം അതിന്റെ തൂണുകളോ അടിസ്ഥാനങ്ങളോ  ആണ്. വന്യമൃഗങ്ങളുടെ ഉപദ്രവങ്ങളും വെള്ളപ്പൊക്കവും ഒഴിവാക്കാനും കള്ളന്മാരെ തടയാനും കൂടുതൽ വായുസഞ്ചാരത്തിനും വേണ്ടിയായിരുന്നു ഇത്. [[സുമാത്ര|സുമാത്രയിൽ]], പാമ്പുകളും കടുവകളും പോലുള്ള അപകടകാരികളായ വന്യമൃഗങ്ങളെ ഒഴിവാക്കുന്നതിനാണ് പരമ്പരാഗതമായി പൊയ്ക്കാലിൻമേൽ താങ്ങി നിറുത്തിയാണ് വീടുകൾ രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. സുമാത്രയിലെയും [[ബോർണിയോ|ബോർണിയോയിലെയും]] വലിയ നദികൾക്ക് സമീപമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ, വെള്ളപ്പൊക്കത്തെ പ്രതിരോധിക്കുന്ന രീതിയിലുള്ള ഉയരമുള്ള വീടിന് ഈ തൂണുകൾ സഹായിക്കുന്നു. സബയുടെ ചില ഭാഗങ്ങളിൽ, സ്ത്രീധനം വാങ്ങുന്ന എരുമകളുടെ എണ്ണം വധുവിന്റെ കുടുംബ വീട്ടിൽ ഉള്ള തൂണുകളുടെ എണ്ണത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കും.
=== പടിക്കെട്ടുകൾ ===
പരമ്പരാഗത മലായ് വീടിന് ഉയർത്തപ്പെട്ട മുറിയുടെ ഉൾഭാഗത്തിലെത്താൻ പടികൾ ആവശ്യമാണ്. സാധാരണയായി പടികൾ വീടിൻ്റെ മുൻഭാഗത്തെ സെറാമ്പിയുമായി (മണ്ഡപത്തിലോ വരാന്തയിലോ) ബന്ധിപ്പിച്ചിരുന്നു. വീടിൻ്റെ പുറകുവശത്ത് അധിക പടികൾ കണ്ടെത്താം. പടികൾ മരം അല്ലെങ്കിൽ ഇഷ്ടിക ഘടനയിൽ ടൈലുകൾ കൊണ്ട് പൊതിഞ്ഞതാണ്. ഉദാഹരണത്തിന്, മെലാക്കയിലും റിയാവിലും ഗോവണി എല്ലായ്പ്പോഴും അലങ്കാരമായി വാർത്തെടുക്കുകയും വർണ്ണാഭമായ ടൈൽ പാകുകയും ചെയ്യുന്നു.
=== മുറികൾ ===
സെറാമ്പി (വരാന്ത), സ്വീകരണമുറി, കിടപ്പുമുറികൾ എന്നിങ്ങനെയുള്ള മുറികൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ ഇൻ്റീരിയർ വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. ഒരു പരമ്പരാഗത മലായ് തടി വീട് സാധാരണയായി രണ്ട് ഭാഗങ്ങളായാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. അമ്മയുടെ (ഇബു) ബഹുമാനാർത്ഥം റുമാ ഇബു എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന പ്രധാന വീട്, തീ സംരക്ഷണത്തിനായി പ്രധാന വീട്ടിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തിയ ലളിതമായ റുമാ ദാപൂർ അല്ലെങ്കിൽ അടുക്കള ഭാഗം. വീടിന് മാനവീയമായ ഏണിപ്പടി നൽകാൻ അനുപാതം പ്രധാനമാണ്. വീടു പണിയുമ്പോൾ കുടുംബത്തിലെ ഭാര്യയുടെയും അമ്മയുടെയും കൈകൾ നീട്ടിയ വീതിയെ പിന്തുടരുന്നതായി പറയപ്പെടുന്ന തൂണുകൾക്കിടയിലുള്ള അകലങ്ങളെ തുടർന്നാണ് റുമാ ഇബു എന്ന് പേരിട്ടത്. ഇരുന്ന് ജോലി ചെയ്യാനോ വിശ്രമിക്കാനോ അല്ലെങ്കിൽ പരിചിതമല്ലാത്ത സന്ദർശകർക്ക് ആതിഥ്യം നൽകുന്നതിനായി വീടിനോട് ചേർന്ന് ഉയർത്തിയ ഒരു വരാന്തയെങ്കിലും (സെറാമ്പി) ഘടിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നതിലൂടെ ഇൻ്റീരിയറിന്റെ സ്വകാര്യത പരിപാലിക്കുന്നു.

=== മേൽക്കൂര ===
പരമ്പരാഗത മലായ് വീടുകളുടെ മേൽക്കൂര ചൂടിൽ നിന്നും മഴയിൽ നിന്നും തണലും സംരക്ഷണവും നൽകാനും വായുസഞ്ചാരം നൽകാനും രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിട്ടുള്ളതാണ്. ഒരു മലായ് വീടിൻ്റെ മേൽക്കൂരയുടെ അടിസ്ഥാന രൂപകൽപ്പന ത്രികോണാകൃതിയിലുള്ളതാണ്, മേൽക്കൂരയുടെ അരികുകളിൽ ആഭരണങ്ങളുള്ള ഒരു വിപുലീകൃത ഘടനയാണ്. പ്രാദേശിക ഭാഷയിലുള്ള മലായ് മേൽക്കൂര ചൂടുള്ളതും ഈർപ്പമുള്ളതുമായ ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് ഏറ്റവും അനുയോജ്യമാണ്. ത്രികോണാകൃതിയിലുള്ള മേൽക്കൂരയുടെ ഒരു ഉദാഹരണം റുമാ ലിപത് കജാംഗിൻ്റെ രൂപകൽപ്പനയിൽ കാണാം. എന്നിരുന്നാലും പാലേംബാംഗ് റുമാ ലിമാസ് പോലുള്ള വീടുകളിൽ പിരമിഡൽ ശൈലിയിലുള്ള മേൽക്കൂരയും കാണാം.

പ്രത്യേകിച്ച് മേൽക്കൂരയുടെ രൂപകൽപ്പനയിൽ റിയാവിലും ജാംബിയിലും വ്യത്യസ്ത ശൈലികൾ ഉണ്ട്. റുമാ ലങ്കാങ്  അല്ലെങ്കിൽ റുമാ ലോണ്ടിക് എന്നിവയ്ക്ക് തൂണുകളിൽ ബോട്ട് പോലുള്ള ഘടനയുള്ള വളഞ്ഞ മേൽക്കൂരയുണ്ട്.&lt;ref name=&quot;Rumah Lancang&quot;&gt;{{cite web|url=http://melayuonline.com/ind/culture/dig/1917/rumah-lancang|title=Rumah Lancang|publisher=Melayu Online|access-date=15 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120126044805/http://melayuonline.com/ind/culture/dig/1917/rumah-lancang|archive-date=26 January 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; ഇതിന്റെ ഡിസൈൻ മിനംഗ് റുമാ ഗഡാങ്ങിനോട് സാമ്യമുള്ളതാണ് .  പരന്ന മേൽക്കൂര ഘടനയുള്ള റൂമാ ലിപത് കജാങിന്റെ ക്രോസിംഗ് അരികുകൾ മേൽക്കൂരയുടെ കോണുകളിൽ &quot;x&quot; പിനാക്കിൾ ഉണ്ടാക്കുന്നു. സമാനമായ ക്രോസ്ഡ് കോർണർ മേൽക്കൂരയുള്ള വലിയ ഘടനയെ റുമാ ലിമാസ് എന്ന് വിളിക്കുന്നു. മലായ് രാജാക്കന്മാരുടെ കൊട്ടാരങ്ങളിലും സർക്കാർ കെട്ടിടങ്ങളിലും ഇത്തരത്തിലുള്ള മേൽക്കൂരയും ഘടനയും ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. തെക്കൻ സുമാത്രയുടെയും സുന്ദനീസ് വെസ്റ്റ് ജാവയുടെയും പരമ്പരാഗത ഭവനം എന്നും റുമാ ലിമാസ് അറിയപ്പെടുന്നു, അവയ്ക്ക് &quot;റുമാ ലിമാസ്&quot; എന്ന പേര് തന്നെയാണെങ്കിലും, രൂപകൽപ്പനയിൽ അല്പം വ്യത്യസ്തമാണ്. ആധുനിക ഗവൺമെൻ്റും പൊതു കെട്ടിടങ്ങളും റിയാവു, ജാംബി എന്നിവിടങ്ങളിലെ സർക്കാർ കെട്ടിടങ്ങളും, ക്വാലാലംപൂരിലെ മുസിയം നെഗാരയുടെ മേൽക്കൂരയുടെ  രൂപകൽപ്പനയും മലായ് ശൈലിയിലുള്ള രൂപകൽപ്പനയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.

=== അലങ്കാരം ===
ഓരോ മലായ് പ്രദേശത്തിനും സംസ്ഥാനത്തിനും ഉപ-വംശീയ വിഭാഗങ്ങൾക്കും തനതായ പ്രാദേശിക അല്ലെങ്കിൽ ഗ്രൂപ്പ് ശൈലിയിലുള്ള വീടുകൾക്ക് മുൻഗണനാപരമായ വിശദാംശങ്ങൾ ഉണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും മിക്ക മലായ് വീടുകൾക്കും സാധാരണനിലയിലുള്ള അലങ്കരിച്ച ഒരു മേൽക്കൂരയുണ്ട്  മേൽക്കൂരയുടെ അരികിൽ &quot;x&quot; പിനാക്കിൾ പോലുള്ള ഒരു ക്രോസ്ഡ് റൂഫ് എഡ്ജ് ഘടനയുണ്ട്. ലോണ്ടിക്, ലിപത് കജാങ്, ലിമാസ് ശൈലികളിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള അലങ്കാരങ്ങൾ കാണാം. പെനിൻസുലർ മലേഷ്യയുടെ കിഴക്കൻ തീരത്ത്, തായ്‌ലൻഡിലും കംബോഡിയയിലും ഉള്ളതിന് സമാനമായി പല വീടുകളിലും കൊത്തിയെടുത്ത റൂഫ് ഗേബിൾ-എൻഡ് ഭാഗങ്ങളുമുണ്ട്.

==തരങ്ങൾ==
* ''[[Rumah limas|റുമഹ് ലിമാസ്]]'' – പ്രധാനമായും [[പാലെമ്പാങ്]] നഗരത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നതും [[പാലെമ്പാങ് സുൽത്താനേറ്റിൻ്റെ]] പ്രഭുക്കന്മാരുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതുമാണ്.
*''റുമഹ് ലിമാസ്'' – [[റിയാവു ദ്വീപുകൾ]], [[ജോഹോർ]], [[മലാക്ക]], [[പഹാങ്]], [[തെരെങ്കാനു]], [[സെലാങ്കോർ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ കാണാവുന്ന വ്യത്യസ്ത ശൈലിയിലുള്ള റുമാ ലിമാസ്.
*''റുമാഹ് പോട്ടോംഗ് ലിമാസ്'' – പ്രധാനമായും പടിഞ്ഞാറൻ കലിമന്തനിൽ കാണപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Sarwono |first=Agus |date=2018 |title=Eksplorasi arsitektur Kalimantan: Edisi rumah Melayu Kalimantan Barat |url=https://docplayer.info/198489727-Eksplorasi-arsitektur-kalimantan-edisi-rumah-melayu-kalimantan-barat.html |location=Medan |publisher=Pusat Penelitian dan Pengembangan Perumahan dan Permukiman, Badan Penelitian dan Pengembangan, Kementerian Pekerjaan Umum dan Perumahan Rakyat |page=29 |isbn=9786025489129 |archive-date=2023-06-24 |access-date=2024-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230624154753/https://docplayer.info/198489727-Eksplorasi-arsitektur-kalimantan-edisi-rumah-melayu-kalimantan-barat.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book | author1 = Faturrahman, A. R. | date = 1999 | title = Taman Kota Pontianak dan Bangunan Tradisional Pada Kawasan Waduk Permai | url= https://dspace.uii.ac.id/bitstream/handle/123456789/819/05.2%20bab%202.pdf?sequence=6&amp;isAllowed=y }}&lt;/ref&gt;
* ''റുമാഹ് ലിപത് കജാങ്'' അല്ലെങ്കിൽ ''റുമാഹ് കെജാങ് ലാക്കോ'' – പ്രധാനമായും [[ജാംബി]], [[റിയൗ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു.&lt;ref name=&quot;Rumak Kejang Lako&quot;&gt;{{cite web|url=http://melayuonline.com/ind/culture/dig/2573/rumah-kejang-lako|title=Rumah Kejang Lako|publisher=Melayu Online|access-date=15 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120128080302/http://melayuonline.com/ind/culture/dig/2573/rumah-kejang-lako|archive-date=28 January 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
* ''റുമാഹ് മെലക'' – ജോഹോറിലും മലാക്കയിലുമാണ് കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്നത്.
* ''റുമാഹ് Tiang ദുവാ ബെലാസ്'' – [[വടക്കൻ സുമാത്ര]]യുടെ കിഴക്കൻ തീരത്താണ് പ്രധാനമായും കാണപ്പെടുന്നത്.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Napitupulu |first=S.P. |date=1997 |title=Arsitektur Tradisional Daerah Sumatera Utara |url=https://repositori.kemdikbud.go.id/7603/1/ARSITEKTUR%20TRADISIONAL%20DAERAH%20SUMATERA%20UTARA.pdf |location=Jakarta |publisher=Departemen Pendidikan dan Kebudayaan RI|page=121 |isbn=}}&lt;/ref&gt;
* ''റുമാഹ് ലങ്കാങ്'' അല്ലെങ്കിൽ ''റുമാഹ് ലോണ്ടിക്'' – പ്രധാനമായും [[റിയാവു]] [[കമ്പാർ റീജൻസി]].&lt;ref name=&quot;Rumah Lancang&quot;/&gt;
* ''റുമാഹ് ബേലാ ബുബുങ്'' – പ്രധാനമായും [[റിയാവു ദ്വീപുകളിൽ]] കാണപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://melayuonline.com/ind/culture/dig/1887|title=Rumah Belah Bubung|publisher=Melayu Online|access-date=15 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120226223534/http://melayuonline.com/ind/culture/dig/1887|archive-date=26 February 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
* ''റുമാഹ് കുടൈ'' – പ്രധാനമായും [[പെരാക്ക്]], വടക്കൻ സെലാൻഗോർ എന്നിവിടങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു. പെരാക്ക് മലായ് ഭാഷകളിൽ കുടൈ എന്നാൽ  പഴയത് എന്നാണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത്. ഗ്രാമ്യഭാഷയിൽ കുട്ടേ, കുട്ടെഹ് അല്ലെങ്കിൽ കുട്ടായി, ഉദാഹരണ പദം, സുദാ കുട്ടേ കാമു നിഹ്, പയാ ദോ. 
* ''റുമാഹ് പെരാബുംഗ് ലിമ'' –പ്രധാനമായും [[കെലന്തൻ]], തെരെങ്കാനു എന്നിവിടങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു
.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eprints.ptar.uitm.edu.my/1168/1/AHMAD_TARMIZI_B._SULAIMAN_91_24.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708150254/http://eprints.ptar.uitm.edu.my/1168/1/AHMAD_TARMIZI_B._SULAIMAN_91_24.pdf |url-status=dead |archive-date=8 July 2011 |title=Perkembangan Berhubung Rumah Tradisional Melayu di Kelantan &amp; Terengganu |author=Ahmad Tarmizi Sulaiman |publisher=UiTM |access-date=16 May 2012 }}&lt;/ref&gt;
* ''റുമാഹ് ഗജഃ മെന്യൂസു'' – പ്രധാനമായും [[പെനാങ്]] ൽ കാണപ്പെടുന്നു
.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://malaycivilization.ukm.my/MalayPortal/VIEW/UKM_BOOK_VIEW?docname=HALIM_GrNA7110P84Gajah1&amp;doctitle=Rumah%20gajah%20menyusu%20di%20Kampung%20Perlis,%20Jalan%20Relau,%20Bayan%20Lepas,%20Pulau%20Pinang&amp;booktext|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714164450/http://malaycivilization.ukm.my/MalayPortal/VIEW/UKM_BOOK_VIEW?docname=HALIM_GrNA7110P84Gajah1&amp;doctitle=Rumah%20gajah%20menyusu%20di%20Kampung%20Perlis,%20Jalan%20Relau,%20Bayan%20Lepas,%20Pulau%20Pinang&amp;booktext|url-status=dead|archive-date=14 July 2014|title=Rumah gajah menyusu di Kampung Perlis, Jalan Relau, Bayan Lepas, Pulau Pinang|publisher=Malay Civilization|access-date=16 May 2012}}&lt;/ref&gt;
* ''റുമാഹ് Tiang ദുവാ ബെലാസ്'' – പ്രധാനമായും കെലന്തൻ, തെരെങ്കാനു, [[പട്ടാനി പ്രവിശ്യ|പട്ടാനി]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eprints.ptar.uitm.edu.my/1322/1/NORAZMAN_BIN_MOHD_YUNUS_91_24.pdf |title=Perbezaan Taman Mini Malaysia dengan yang asal |author=Norazman Yunus |publisher=UiTM |access-date=16 May 2012 }}{{dead link|date=May 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* ''റുമാഹ് ബംബുംഗ് പഞ്ചാങ്'' – പ്രധാനമായും [[കെഡ]], [[പെർലിസ്]], പെരാക്ക്, സെലാൻഗോർ, ജോഹോർ, പഹാങ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://buildingconservation.blogspot.com/2007_06_01_archive.html|title=Lukisan Terukur Rumah Melayu Tradisional di Malaysia |author= Kamarul Syahril|access-date=17 May 2012}}&lt;/ref&gt;
* ''റുമാഹ് Air'' – പ്രധാനമായും [[ബ്രൂണെ]], [[ലബുവാൻ ടെറിട്ടറി|ലാബുവാൻ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു.
* ''റുമാഹ് ബെർബുംബുംഗ് ലിമ'' –പ്രധാനമായും [[ബെങ്കുലു]]വിൽ കാണപ്പെടുന്നു.

==ഗാലറി==
&lt;gallery&gt;
File:TMII Riau Pavilion Malay House 04.jpg|''വളഞ്ഞ മേൽക്കൂരയും ബോട്ട് പോലെയുള്ള ഘടനയും ഉള്ള Rumah Lancang'' അല്ലെങ്കിൽ ''Rumah Lontik''. ഒരു [[Riau]] മലായ് പരമ്പരാഗത വീട്, ഇതാണ് റിയാവു പവലിയൻ [[തമാൻ മിനി ഇന്തോനേഷ്യ ഇൻദാ|തമാൻ മിനി ഇന്തോനേഷ്യ]] തീം പാർക്ക്.
File:TMII Riau Pavilion Malay House 03.jpg|''തമൻ മിനി ഇന്തോനേഷ്യ തീം പാർക്കിൽ ടൈൽ പാകിയ കോണിപ്പടികളോട് കൂടിയ റുമാ ലിപത് കജാങ്'' ശൈലി, സുമാത്രൻ [[റിയാവു]] മലായ് പരമ്പരാഗത വീട്.
File:烈港馬來屋 Rumah Tua Parit Padang.jpg|[[ബാങ്ക ദ്വീപ്]] സുംഗയിലിയത്തിലെ മലായ് വീട്.
File:Sarawak.traditional.home.jpg|[[മലേഷ്യൻ ബോർണിയോ]]യിലെ ഒരു [[സരവാക്ക്]] മലായ് പരമ്പരാഗത വീട്. 
File:TMII South Sumatra Pavilion Limas House.jpg|''[[റുമാ ലിമാസ്]]'', ഒരു പരമ്പരാഗത [[പാലെംബാംഗ്]] വീട്.
File:TMII Riau Pavilion Malay House 01.jpg|''ലിപത് കജാങ്'' ശൈലിയിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ ഗ്രാൻഡ് മലായ്, ''ലിമാസ്'' റൂഫ് സ്റ്റൈൽ, [[റിയാവു]] പവലിയൻ, തമൻ മിനി ഇന്തോനേഷ്യൻ തീം പാർക്ക്. മലായ് രാജാക്കന്മാരുടെ കൊട്ടാര വാസ്തുവിദ്യയിലും സർക്കാർ കെട്ടിടങ്ങളിലും ഈ രീതിയിലുള്ള ഘടന ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്.
File:Istana kenangan.jpg|[[ഇസ്താന കെനംഗൻ]] [[കുവാല കാങ്‌സർ]], [[പെരാക്]]. 20-ആം നൂറ്റാണ്ടിൻ്റെ തുടക്കത്തിൽ [[പെരാക്ക് സുൽത്താൻ]] ഒരു താൽക്കാലിക വസതിയായി നിർമ്മിച്ചത്.
File:KAMPONG AYER, BANDAR SERI BEGAWAN, BRUNEI.jpg|[[ബ്രൂണെയിലെ]] പരമ്പരാഗത നദീതീര വാസസ്ഥലമായ [[കാംപോങ് അയർ]] തൂണുകളിൽ പരമ്പരാഗത [[ബ്രൂണിയൻ മലായ് ആളുകൾ|ബ്രൂണിയൻ മലായ്]] വീടുകൾ.
&lt;/gallery&gt;
== കൂടുതൽ വായന ==
*Ariffin, A. Najib; &quot;A Disappearing Heritage: The Malaysian Kampung House&quot;, in ''Heritage Asia'' (Kuala Lumpur: Mediahub), September 2005, 6–8 -Passages in the above entry appear with permission of the Author/Publisher
*Effendy, Tenas; &quot;Rumah, An Ode to the Malay House&quot; (George Town, Penang: Areca Books), 2014.
*Lee Ho Yin, &quot;The Kampong House: An Evolutionary History of Peninsular Malaysia's Vernacular Houseform,&quot; in ''Asia's Old Dwellings: Tradition, Resilience, and Change,'' ed. Ronald G. Knapp (New York: Oxford University Press), 2003, 235–258.
*Yuan, Lim Jee; &quot;''The Malay House: Principles to Building Simple and Beautiful Homes for Comfort and Community''&quot; (Fox Chapel Publishing), 2010.

== അവലംബം==
{{reflist}}

{{Indonesian architecture}}</text>
      <sha1>g6ne7ocj5tav09juatkd3x4ojb2smyt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>മുളക്കുളം</title>
    <ns>0</ns>
    <id>635316</id>
    <revision>
      <id>4619797</id>
      <parentid>4277290</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T08:32:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>146798</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4619797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5297" sha1="14eqg7w06lbdqp3gqiktwuvehbeq8ta" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = മുളക്കുളം
| other_name              = &lt;!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --&gt;
| nickname                = 
| settlement_type         = ഗ്രാമം
| image_skyline           = 
| image_alt               = 
| image_caption           = 
| pushpin_map             = India Kerala#India
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_map_caption     = Location in Kerala, India
| coordinates             = {{coord|9|50|30|N|76|29|15|E|display=inline,title}}
| subdivision_type        = Country
| subdivision_name        = {{flag|India}}
| subdivision_type1       = [[States and territories of India|State]]
| subdivision_name1       = [[Kerala]]
| subdivision_type2       = [[List of districts of India|District]]
| subdivision_name2       = [[Kottayam district|Kottayam]] / [[Ernakulam district|Ernakulam]]
| established_title       = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date        = 
| founder                 = 
| named_for               = 
| government_type         = 
| governing_body          = 
| unit_pref               = Metric
| area_footnotes          = 
| area_rank               = 
| area_total_km2          = 
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 
| population_total        = 
| population_as_of        = 
| population_rank         = 
| population_density_km2  = auto
| population_demonym      = 
| population_footnotes    = 
| demographics_type1      = Languages
| demographics1_title1    = Official
| demographics1_info1     = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]]
| timezone1               = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1             = +5:30
| postal_code_type        = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code             = 686610
| registration_plate      = KL-36/17
| blank1_name_sec1        = Nearest city
| blank1_info_sec1        = [[Piravom]], [[Elanji]] 
| blank2_name_sec1        = [[Lok Sabha]] constituency
| blank2_info_sec1        = Kottayam
| website                 = 
| footnotes               = 
}}കേരളത്തിൽ കോട്ടയം, എറണാകുളം ജില്ലകളിലായി വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഒരു ഗ്രാമമാണ് മൂവാറ്റുപുഴ നദിയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന '''മുളക്കുളം'''.&lt;ref name=&quot;tourism&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/routes-locations/mulakkulam/id/57806|title=Mulakulam (i), Mulakkulam Panchayat, Kottayam District, Kerala, India|accessdate=2018-12-18|date=|publisher=Keralatourism.org}}&lt;/ref&gt; പിറവം മുനിസിപ്പാലിറ്റിയിലും മുളക്കുളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലുമായി ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. മുളക്കുളം വടക്ക് എറണാകുളം ജില്ലയിലെ പിറവം മുനിസിപ്പാലിറ്റിയുടെ പരിധിയിൽ വരുമ്പോൾ, കോട്ടയം ജില്ലയിലെ [[മുളക്കുളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മുളക്കുളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ]] പരിധിയിലാണ് മുളക്കുളം തെക്ക്.&lt;ref name=&quot;pincodez&quot;&gt;{{cite web|url=https://pincodez.co.in/pincode/kl/kottayam/mulakulam-south|title=MULAKULAM SOUTH Pincode (KL)|accessdate=2018-12-18|date=|publisher=pincodez.co.in|archive-date=2018-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20181222173106/https://pincodez.co.in/pincode/kl/kottayam/mulakulam-south|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; അക്ഷര നഗരിയായ കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും കേരളത്തിൻ്റെ വാണിജ്യ തലസ്ഥാനമായ കൊച്ചി നഗരത്തിൽ നിന്നും ഏകദേശം 38 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ഈ ഗ്രാമം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. പിറവവും ഇലഞ്ഞിയുമാണ് അടുത്തുള്ള പട്ടണങ്ങൾ. ഈ ഗ്രാമത്തിലെ ജനസംഖ്യ ഏകദേശം 22360 ആയി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.&lt;ref name=&quot;population&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/village/628141-mulakulam-kerala.html|title=Mulakulam (i), Mulakkulam Panchayat, Kottayam District, Kerala, India|publisher=census2011}}&lt;/ref&gt;

=== ശ്രദ്ധേയ വ്യക്തികൾ ===
[[ചെമ്മനം ചാക്കോ]] - കവി

[[രമേഷ് പിഷാരടി]] - സിനിമാ നടൻ

[[ആബേലച്ചൻ|ഫാ. ആബേൽ]] - സീറോ-മലബാർ കത്തോലിക്കാ പുരോഹിതനും കലാഭവന്റെ സ്ഥാപകനും

== അവലംബം ==

[[വർഗ്ഗം:കോട്ടയം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]]</text>
      <sha1>14eqg7w06lbdqp3gqiktwuvehbeq8ta</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>രവാഡ ചന്ദ്രശേഖർ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>657649</id>
    <revision>
      <id>4619781</id>
      <parentid>4609563</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T07:07:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <origin>4619781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9633" sha1="qh7iw3i2sc4lhpf4wklni4f69prnbca" xml:space="preserve">{{Infobox police officer
| honorific_prefix = 
| name             =  രവാഡ എ ചന്ദ്രശേഖർ
| honorific_suffix = ഐ.പി.എസ്.
| image            = Ravada.jpg
| caption          = 
| currentstatus    = [[സംസ്ഥാന പോലീസ് മേധാവി]] (2025-തുടരുന്നു)
| department       = [[കേരള പോലീസ്]] 
| native_name      = &lt;center&gt;{{Resize|രവാഡ ആസാദ് ചന്ദ്രശേഖർ|}}&lt;/center&gt;
| native_name_lang = 
| birth_date = {{birth date and age|1966|07|05|df=yes}}
| birth_place = [[വിശാഖപട്ടണം]],
[[ആന്ധ്ര പ്രദേശ്]]
| death_date       =
| nickname         = 
| badgenumber      = 19911004 
| death_place      =  
| spouse           =
| children         =
| service          = [[ഇന്ത്യൻ പോലീസ് സർവീസ്]]
| serviceyears     = 1991-തുടരുന്നു
| rank             = [[ഡയറക്ടർ ജനറൽ ഓഫ് പോലീസ്]] (DGP)
| awards           =
| relations        = 
| almamater        =
| laterwork        = 
| module           = 
| years_active     = 
| url              =
}}

2025 ജൂലൈ ഒന്നു മുതൽ കേരള പോലീസ്
മേധാവിയായി തുടരുന്ന 1991 ബാച്ച് 
[[ഇന്ത്യൻ പോലീസ് സർവീസ്|ഐ.പി.എസ്]] ഓഫീസറാണ്
''' രവാഡ എ ചന്ദ്രശേഖർ. '''
കേന്ദ്ര ഡെപ്യൂട്ടേഷനിൽ നിന്ന് 
കേരള സംസ്ഥാന പോലീസ് മേധാവിയായി ചുമതലയേറ്റ
കേരള കേഡറിലെ ആദ്യ ഐ.പി.എസ്
ഓഫീസറാണ് രവാഡ ചന്ദ്രശേഖർ.
2014 മുതൽ 2025 വരെ 
[[ഇന്റലിജൻസ് ബ്യൂറോ|കേന്ദ്ര ഇൻ്റലിജൻസ് ബ്യൂറോയിലെ]] 
സ്പെഷ്യൽ ഡയറക്ടറായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.&lt;ref&gt;[https://www.asianetnews.com/kerala-news/rawada-chandrashekhar-is-the-new-police-chief-in-kerala/articleshow-g9ryo9g രവാഡ ചന്ദ്രശേഖർ കേരള ഡിജിപി]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.deshabhimani.com/News/kerala/state-police-chief-----kerala-police--56422 രവാഡ ചന്ദ്രശേഖർ ചുമതലയേറ്റു]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2025/07/01/kerala-police-new-chief-ravada-chandrasekhar.html?കേന്ദ്ര ഡെപ്യൂട്ടേഷനിൽ നിന്ന് കേരള ഡിജിപി പദവിയിൽ]&lt;/ref&gt;

== ജീവിതരേഖ ==
ആന്ധ്രപ്രദേശിലെ വിശാഖപട്ടണം സിറ്റിയിലെ അനകപ്പള്ളി ജില്ലയിലെ രവാഡ
ഗ്രാമത്തിൽ കർഷകനായിരുന്ന വെങ്കട്ടറാവുവിൻ്റെ മകനായി 
1966 ജൂലൈ 5ന് ജനനം. പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ശേഷം ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടിയ ചന്ദ്രശേഖർ എം.എസ്സി
ബിരുദദാരിയാണ്.

== ഔദ്യോഗിക ജീവിതം ==
1991 ബാച്ച് ഐ.പി.എസ് ഓഫീസറായ 
ചന്ദ്രശേഖറിൻ്റെ ആദ്യ പോസ്റ്റ് 
1994 നവംബർ 24ന് തലശേരി 
[[അസിസ്റ്റന്റ് പോലീസ് സൂപ്രണ്ട്|അസിസ്റ്റൻ്റ് പോലീസ് സൂപ്രണ്ടായിട്ടായിരുന്നു]]. ഇദ്ദേഹം ചുമതലയേറ്റതിൻ്റെ പിറ്റേ ദിവസമാണ്
കേരള രാഷ്ട്രീയത്തിൽ കോളിളക്കം സൃഷ്ടിച്ച [[കൂത്തുപറമ്പ് വെടിവെപ്പ്]] നടന്നത്.
1994-ൽ പ്രതി ചേർക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും പിന്നീട് 
2012-ൽ കോടതി ഇദ്ദേഹത്തെ കുറ്റ വിമുക്തനാക്കി.

പത്തനംതിട്ട, മലപ്പുറം 
[[പോലീസ് സൂപ്രണ്ട്|ജില്ലാ പോലീസ് മേധാവി]], 
തിരുവനന്തപുരം ക്രൈംബ്രാഞ്ച് എസ്.പി, 
കെ.എ.പി ബറ്റാലിയൻ കമാൻ്റൻ്റ്, 
എറണാകുളം റേഞ്ച് വിജിലൻസ് എസ്.പി,
റെയിൽവേ എസ്.പി എന്നീ നിലകളിൽ
പ്രവർത്തിച്ച ചന്ദ്രശേഖർ

2006-ൽ തൃശൂർ, കൊച്ചി റേഞ്ച് ഡി.ഐ.ജി, 2007 മുതൽ 2009 വരെ
തിരുവനന്തപുരം സിറ്റി പോലീസ് കമ്മീഷണർ, 2009 മുതൽ 2011 വരെ 
ക്രൈം റെക്കോർഡ്സ് ബ്യൂറോ
ഇൻസ്പെക്ടർ ജനറൽ എന്നീ 
തസ്തികളിലായിരുന്നു.

ഐക്യരാഷ്ട്ര സഭയുടെ
ഭാഗമായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.
2011 മുതൽ കേന്ദ്ര ഡെപ്യൂട്ടേഷനിൽ 
പോയ ചന്ദ്രശേഖർ 2016-ൽ 
അഡീഷണൽ ഡിജിപിയായി.  
2014 മുതൽ കേന്ദ്ര ഇൻ്റലിജൻസ് ബ്യൂറോയിലെ സ്പെഷ്യൽ ഡയറക്ടർ പദവിയിലായിരുന്നു.

2021 മുതൽ ഡിജിപിയായി 
സ്ഥാനക്കയറ്റം ലഭിച്ചതിനെ തുടർന്ന്
2025 ഓഗസ്റ്റ് മുതൽ കേന്ദ്ര കാബിനറ്റ് 
സെക്രട്ടേറിയറ്റിൽ സെക്യൂരിറ്റി ചുമതലയുള്ള 
സെക്രട്ടറിയായി നിയമിച്ചെങ്കിലും 
സംസ്ഥാന പോലീസ് സേനയെ നയിക്കാൻ 
താത്പര്യം പ്രകടിപ്പിച്ച അദ്ദേഹം 
ഡെപ്യൂട്ടേഷൻ മതിയാക്കി കേരളത്തിലേക്ക് 
മടങ്ങാൻ തീരുമാനിക്കുകയായിരുന്നു.

2025 ജൂൺ 30ന് കേരള 
പോലീസ് മേധാവിയായിരുന്ന 
[[ഷെയ്ഖ് ദർവേഷ് സാഹിബ്|ഷെയ്ക്ക് ദർവേഷ് സാഹിബ്]]
വിരമിച്ചതിനെ തുടർന്ന് താത്കാലിക 
ഡിജിപിയായ ക്രമസമാധാന ചുമതലയുള്ള
എഡിജിപി എച്ച് വെങ്കിടേഷിൽ നിന്ന്
ജൂലൈ ഒന്നിന് രാവിലെ നടന്ന
ചടങ്ങിൽ [[സംസ്ഥാന പോലീസ് മേധാവി|സംസ്ഥാന പോലീസ് മേധാവിയായി]] ചുമതല ഏറ്റെടുത്ത രവാഡ ചന്ദ്രശേഖർ സംസ്ഥാനത്തിൻ്റെ 38-മത്
ക്രമസമാധാന ചുമതലയുള്ള(ലോ &amp; ഓർഡർ)ഡി.ജി.പിയായി നിയമിതനായി.&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2025/07/15/dgp-ravada-chandrasekhar-kerala-visit.html നയം വ്യക്തമാക്കി കേരള ഡിജിപി]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/ravada-chandrasekhar-to-become-chief-of-kerala-police-1.10706645 രവാഡ ചന്ദ്രശേഖർ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.mathrubhumi.com/videos/explainers/kerala-new-dgp-rawa-chandrasekhar-1.10707536 1994-ൽ സിപിഎമ്മുമായി ഏറ്റുമുട്ടൽ ഇന്ന് സംസ്ഥാന പോലീസ് മേധാവി]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://keralapolice.gov.in/page/rank-wise-details കേരള പോലീസ് ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/02/28/cabinet-approves-extension-of-state-police-chief-ravada-chandrashekhars-tenure.html രവാഡ ചന്ദ്രശേഖറിന് 2027 വരെ കാലാവധി നീട്ടി നൽകി സംസ്ഥാന സർക്കാർ]&lt;/ref&gt;

== സ്വകാര്യ ജീവിതം ==
* ഭാര്യ : സരിത
* മക്കൾ
* കാർത്തിക്
* വസിഷ്ട്

== അവലംബം ==
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ പോലീസ് സർവീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരള പോലീസ് മേധാവികൾ]]
[[[[വർഗ്ഗം:പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ]]</text>
      <sha1>qh7iw3i2sc4lhpf4wklni4f69prnbca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>സംവാദം:ഏഴംകുളം ദേവീക്ഷേത്രം</title>
    <ns>1</ns>
    <id>664497</id>
    <revision>
      <id>4619580</id>
      <parentid>4618901</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T14:24:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29343-79</username>
        <id>217767</id>
      </contributor>
      <origin>4619580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51285" sha1="6uvtkw0hbliwcsgqqcx5gk84bfhrueh" xml:space="preserve">== എഴംകുളം ദേവി ക്ഷേത്രവും ആയിട്ടുള്ള ചരിത്രപരമായ വസ്തുതകൾ  ==


[[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-14030-11|&amp;#126;2026-14030-11]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-14030-11|talk]]) 18:30, 4 മാർച്ച് 2026 (UTC)

:എവിടെ ? [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 18:31, 4 മാർച്ച് 2026 (UTC)

== [ഏഴംകുളം ദേവീക്ഷേത്രം] എന്ന ലേഖനത്തിലെ ചരിത്രപരമായ വസ്തുതകൾ ==
 ചില ഉപയോക്താക്കൾ ബോധപൂർവ്വം തിരുത്തുന്നതിനെതിരെയും (Vandalism), ആധികാരികമായ അവലംബങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യുന്നതിനെതിരെയും ഈ പരാതി സമർപ്പിക്കുന്നു. 

വിഷയം: ഏഴംകുളം ദേവീക്ഷേത്രം - ലേഖനത്തിലെ ആധികാരികമായ അവലംബങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്തതിനെതിരെയും ചരിത്രവസ്തുതകൾ പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നതിനെതിരെയും പരാതി.

ബഹുമാനപ്പെട്ട കാര്യനിർവാഹകർ ശ്രദ്ധിക്കുവാൻ,

ഈ ലേഖനത്തിൽ 'അമ്പലത്തിനാൽ കുടുംബത്തിന്' ക്ഷേത്രവുമായുള്ള ചരിത്രപരമായ ബന്ധം വ്യക്തമാക്കുന്ന അവലംബങ്ങൾ (Citations/References) നേരത്തെ ചേർത്തിരുന്നതാണ്. എന്നാൽ നിലവിൽ ആ അവലംബങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യപ്പെട്ടതായി കാണുന്നു. വിക്കിപീഡിയയുടെ പരിശോധനാക്ഷമത (Verifiability) എന്ന നയത്തിന് വിരുദ്ധമായാണ് ഈ നീക്കം നടന്നിരിക്കുന്നത്.

ഈ പരാതിയോടൊപ്പം താഴെ പറയുന്ന കാര്യങ്ങൾ അടിയന്തരമായി പരിശോധിക്കണമെന്ന് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു:

അവലംബങ്ങളുടെ പരിശോധന (Verification of Past Citations): ലേഖനത്തിന്റെ ഹിസ്റ്ററി (Article History) പരിശോധിച്ച്, അമ്പലത്തിനാൽ കുടുംബവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നേരത്തെ നൽകിയിരുന്ന ആധികാരികമായ അവലംബങ്ങൾ/റഫറൻസുകൾ പുനഃസ്ഥാപിക്കണം.

ഫോട്ടോ തെളിവുകൾ (Photographic Evidence): ഈ കുടുംബത്തിന് ക്ഷേത്രവുമായുള്ള ബന്ധം തെളിയിക്കുന്ന രേഖകളുടെ ചിത്രങ്ങൾ ഞാൻ വിക്കിമീഡിയ കോമൺസിൽ അപ്‌ലോഡ് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അവയുടെ ലിങ്കുകൾ താഴെ നൽകുന്നു:

തെളിവ് 1: &lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%AA%E0%B4%B1%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B4%A4%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82%E0%B4%AC%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg&lt;/nowiki&gt;

തെളിവ് 2: &lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%A4%E0%B4%B1%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg&lt;/nowiki&gt;

പേജ് സംരക്ഷണം (Page Protection): വസ്തുതകൾ മറച്ചുവെക്കാൻ വേണ്ടി നിരന്തരമായി എഡിറ്റുകൾ നടത്തുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ, ലേഖനം താൽക്കാലികമായി സംരക്ഷിക്കണമെന്നും തെറ്റായ വിവരങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യണമെന്നും ആവശ്യപ്പെടുന്നു.

വിശ്വസനീയമായ ചരിത്രരേഖകളുടെയും ഞാൻ സമർപ്പിച്ച ഫോട്ടോ തെളിവുകളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഈ ലേഖനത്തിലെ വിവരങ്ങൾ തിരുത്താൻ അടിയന്തര നടപടി സ്വീകരിക്കുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-14078-04|&amp;#126;2026-14078-04]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-14078-04|talk]]) 00:14, 5 മാർച്ച് 2026 (UTC)

== [ഏഴംകുളം ദേവീക്ഷേത്രം] എന്ന ലേഖനത്തിലെ ചരിത്രപരമായ വസ്തുതകൾ==
 ചില ഉപയോക്താക്കൾ ബോധപൂർവ്വം തിരുത്തുന്നതിനെതിരെയും (Vandalism), ആധികാരികമായ അവലംബങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യുന്നതിനെതിരെയും ഈ പരാതി സമർപ്പിക്കുന്നു. 

[ഏഴംകുളം ദേവീക്ഷേത്രം] എന്ന ലേഖനത്തിലെ ചരിത്രപരമായ വസ്തുതകൾ ചില ഉപയോക്താക്കൾ ബോധപൂർവ്വം തിരുത്തുന്നതിനെതിരെയും (Vandalism), ആധികാരികമായ അവലംബങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യുന്നതിനെതിരെയും ഈ പരാതി സമർപ്പിക്കുന്നു.

ഈ ലേഖനത്തിൽ 'അമ്പലത്തിനാൽ കുടുംബത്തിന്' ക്ഷേത്രവുമായുള്ള ചരിത്രപരമായ ബന്ധം വ്യക്തമാക്കുന്ന അവലംബങ്ങൾ (Citations/References) നേരത്തെ ചേർത്തിരുന്നതാണ്. എന്നാൽ നിലവിൽ ആ അവലംബങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യപ്പെട്ടതായി കാണുന്നു. വിക്കിപീഡിയയുടെ പരിശോധനാക്ഷമത (Verifiability) എന്ന നയത്തിന് വിരുദ്ധമായാണ് ഈ നീക്കം നടന്നിരിക്കുന്നത്.

ഈ പരാതിയോടൊപ്പം താഴെ പറയുന്ന കാര്യങ്ങൾ അടിയന്തരമായി പരിശോധിക്കണമെന്ന് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു:

അവലംബങ്ങളുടെ പരിശോധന (Verification of Past Citations): ലേഖനത്തിന്റെ ഹിസ്റ്ററി (Article History) പരിശോധിച്ച്, അമ്പലത്തിനാൽ കുടുംബവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നേരത്തെ നൽകിയിരുന്ന ആധികാരികമായ അവലംബങ്ങൾ/റഫറൻസുകൾ പുനഃസ്ഥാപിക്കണം.

ഫോട്ടോ തെളിവുകൾ (Photographic Evidence): ഈ കുടുംബത്തിന് ക്ഷേത്രവുമായുള്ള ബന്ധം തെളിയിക്കുന്ന രേഖകളുടെ ചിത്രങ്ങൾ ഞാൻ വിക്കിമീഡിയ കോമൺസിൽ അപ്‌ലോഡ് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അവയുടെ ലിങ്കുകൾ താഴെ നൽകുന്നു:

തെളിവ് 1: &lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%AA%E0%B4%B1%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B4%A4%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82%E0%B4%AC%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg&lt;/nowiki&gt;

തെളിവ് 2: &lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%A4%E0%B4%B1%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg&lt;/nowiki&gt;

പേജ് സംരക്ഷണം (Page Protection): വസ്തുതകൾ മറച്ചുവെക്കാൻ വേണ്ടി നിരന്തരമായി എഡിറ്റുകൾ നടത്തുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ, ലേഖനം താൽക്കാലികമായി സംരക്ഷിക്കണമെന്നും തെറ്റായ വിവരങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യണമെന്നും ആവശ്യപ്പെടുന്നു.

വിശ്വസനീയമായ ചരിത്രരേഖകളുടെയും ഞാൻ സമർപ്പിച്ച ഫോട്ടോ തെളിവുകളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഈ ലേഖനത്തിലെ വിവരങ്ങൾ തിരുത്താൻ അടിയന്തര നടപടി സ്വീകരിക്കുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-14078-04|&amp;#126;2026-14078-04]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-14078-04|talk]]) 00:16, 5 മാർച്ച് 2026 (UTC)

== 'അമ്പലത്തിനാൽ കുടുംബത്തിന്' ക്ഷേത്രവുമായുള്ള ചരിത്രപരമായ ബന്ധം==
 വ്യക്തമാക്കുന്ന അവലംബങ്ങൾ (Citations/References) നേരത്തെ ചേർത്തിരുന്നതാണ്. എന്നാൽ നിലവിൽ ആ അവലംബങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യപ്പെട്ടതായി കാണുന്നു. വിക്കിപീഡിയയുടെ പരിശോധനാക്ഷമത (Verifiability) എന്ന നയത്തിന് വിരുദ്ധമായാണ് ഈ നീക്കം നടന്നിരിക്കുന്നത്. 

വിഷയം: ഏഴംകുളം ദേവീക്ഷേത്രം - ലേഖനത്തിലെ ആധികാരികമായ അവലംബങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്തതിനെതിരെയും ചരിത്രവസ്തുതകൾ പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നതിനെതിരെയും പരാതി.

ബഹുമാനപ്പെട്ട കാര്യനിർവാഹകർ ശ്രദ്ധിക്കുവാൻ,

[ഏഴംകുളം ദേവീക്ഷേത്രം] എന്ന ലേഖനത്തിലെ ചരിത്രപരമായ വസ്തുതകൾ ചില ഉപയോക്താക്കൾ ബോധപൂർവ്വം തിരുത്തുന്നതിനെതിരെയും (Vandalism), ആധികാരികമായ അവലംബങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യുന്നതിനെതിരെയും ഈ പരാതി സമർപ്പിക്കുന്നു.

ഈ ലേഖനത്തിൽ

ഈ പരാതിയോടൊപ്പം താഴെ പറയുന്ന കാര്യങ്ങൾ അടിയന്തരമായി പരിശോധിക്കണമെന്ന് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു:

അവലംബങ്ങളുടെ പരിശോധന (Verification of Past Citations): ലേഖനത്തിന്റെ ഹിസ്റ്ററി (Article History) പരിശോധിച്ച്, അമ്പലത്തിനാൽ കുടുംബവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നേരത്തെ നൽകിയിരുന്ന ആധികാരികമായ അവലംബങ്ങൾ/റഫറൻസുകൾ പുനഃസ്ഥാപിക്കണം.

ഫോട്ടോ തെളിവുകൾ (Photographic Evidence): ഈ കുടുംബത്തിന് ക്ഷേത്രവുമായുള്ള ബന്ധം തെളിയിക്കുന്ന രേഖകളുടെ ചിത്രങ്ങൾ ഞാൻ വിക്കിമീഡിയ കോമൺസിൽ അപ്‌ലോഡ് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അവയുടെ ലിങ്കുകൾ താഴെ നൽകുന്നു:

തെളിവ് 1: &lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%AA%E0%B4%B1%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B4%A4%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82%E0%B4%AC%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg&lt;/nowiki&gt;

തെളിവ് 2: &lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%A4%E0%B4%B1%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg&lt;/nowiki&gt;

പേജ് സംരക്ഷണം (Page Protection): വസ്തുതകൾ മറച്ചുവെക്കാൻ വേണ്ടി നിരന്തരമായി എഡിറ്റുകൾ നടത്തുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ, ലേഖനം താൽക്കാലികമായി സംരക്ഷിക്കണമെന്നും തെറ്റായ വിവരങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യണമെന്നും ആവശ്യപ്പെടുന്നു.

വിശ്വസനീയമായ ചരിത്രരേഖകളുടെയും ഞാൻ സമർപ്പിച്ച ഫോട്ടോ തെളിവുകളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഈ ലേഖനത്തിലെ വിവരങ്ങൾ തിരുത്താൻ അടിയന്തര നടപടി സ്വീകരിക്കുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-14078-04|&amp;#126;2026-14078-04]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-14078-04|talk]]) 00:38, 5 മാർച്ച് 2026 (UTC)

:https://w.wiki/JBFP ഈ ചിത്രം ലഭ്യമല്ല. [[:File:ഏഴംകുളം ദേവീക്ഷേത്രവും അമ്പലത്തിനാൽ തറവാടും.jpg]] ഈ ചിത്രം പോര. അമ്പലക്കമ്മറ്റി പുറത്തിറക്കിയ ഒരു പാട്ട് തെളിവായി സ്വീകരിക്കാൻ പറ്റില്ല. Tertiary evidence വേണം. ചരിത്രരേഖകൾ, ഗവേഷണപ്രബന്ധങ്ങൾ മുതലായവ. അല്ലാത്തപക്ഷം ചേർക്കുക സാദ്ധ്യമല്ല. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 05:29, 5 മാർച്ച് 2026 (UTC)
::ചിത്രം ലഭ്യം അല്ലെന്ന് പറയണത് ഓക്കെ. വേറെ ഒരു തെളിവ് നൽകിട്ടുണ്ടല്ലോ അമ്പലത്തിനാൽ അവകാശ പണം. ഇത് രാജഭരണ കാലം തൊട്ടേ ഉള്ളതാണ്. ഇതിന്റെ മൂല്യം ഇപ്പോൾ വളരെ വലുതാണ്. അമ്പലത്തിനാൽ അവകാശ പണം എന്ന് പറയുന്ന സാദനം ഒന്നും വെറുതെ കിട്ടുന്നത് അല്ല. ഇത് ഭഗവതിയുടെ പണം മൂലകുടുംബമായ അമ്പലത്തിനാൽ പണിക്കർ തറവാടിന് കൊടുക്കുന്നതാണ്.
::ഞാൻ ആദ്യം അവലംബനം ചേർത്തത് ആണ്. അതിൽ ആദ്യതെതും രണ്ടാമത്തേതും വീഡിയോടെ അകത്ത് വളമ്പുംവില്ലും എന്ന ഉപകരണം കാണാൻ കഴിയുന്നതാണ്. അത് പുരാതന കാലത്ത് എഴംകുളം ദേവീക്ഷേത്രവും അമ്പലത്തിനാൽ പണിക്കർ തറാവിടിനും തമ്മിൽ ഉള്ള ബന്ധം കാണിക്കുന്ന ഒരു ARCHEOLOGICAL EVIDENCE  ആണ്. ഇത് പുരാതന കാലം മുതൾക്കുള്ള സാദനം ആണ്. ആ വാളമ്പും വില്ലിനും ചിലങ്ക പോലുള്ള ഒരു സാധനം കൂടി ഉണ്ട് അവ ഉണ്ടാക്കിയിരിക്കുന്നത് BRONZE  എന്ന മെറ്റൽ ഉപയോഗിച്ചാണ് നിർമിച്ചിരിക്കുന്നത്... കൂടാതെ ഇത് ഉപയോഗിച്ച് വന്നിരുന്നത് പുരാതന കാലത്തുള്ള തൂക്ക സമയത്താണ്.. അമ്പലത്തിനാൽ വലിയപണിക്കർ ആയ കാരണവർ തൂക്കാശാൻ തറവാട്ടിൽ വന്ന് കാരണവരെ വണങ്ങി വാളമ്പും വില്ലും സ്വീകരിക്കും. തൂക്കം കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ചു തറവാട്ടിൽ കൊണ്ട് വന്ന് കാരണവരെ വണങ്ങി അവ തിരികെ ഏല്പിക്കുന്നതാണ്. ഈ വാളമ്പും വില്ലും വീഡിയോ രൂപത്തിൽ ഉള്ള ഒരു strong evidence ആയി ആ വിഡിയോ അവലംമ്പ [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-14030-11|&amp;#126;2026-14030-11]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-14030-11|talk]]) 15:30, 5 മാർച്ച് 2026 (UTC)
:::Primary evidence : ഏഴംകുളം ക്ഷേത്ര കമ്മറ്റിക്കാർ, ഭാരവാഹികൾ, അമ്പലത്തിനാൽ തറവാട്ടുകാർ
:::Secondary Evidence: ഇവരുമായി ബന്ധമുള്ളവർ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന രേഖകൾ
:::Teritary evidence: ഇവരുമായി യാതൊരു ബന്ധവുമില്ലാവർ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന രേഖകൾ
:::ഇതിൽ Teritary evidence ആണ് വിക്കിപീഡിയ സ്വീകരിക്കുക. മറ്റെല്ലാം supporting evidence ആയി കണക്കാക്കും.
:::രേഖകൾ വേണം : ക്ഷേത്രത്തെപ്പറ്റി മറ്റുള്ളവർ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച വിവരങ്ങൾ, പുസ്തകങ്ങൾ, വെബ് ലിങ്കുകൾ എന്നിവ.
:::ചിത്രങ്ങൾ വേണം. : ഏഴംകുളം ക്ഷേത്രം, അമ്പലത്തിനാൽ തറവാട്, അകത്ത് വളമ്പുംവില്ലും എന്ന ഉപകരണം, അമ്പലത്തിനാൽ വലിയപണിക്കർ ആയ കാരണവർ തൂക്കാശാൻ തറവാട്ടിൽ വന്ന് കാരണവരെ വണങ്ങി വാളമ്പും വില്ലും സ്വീകരിക്കുന്ന ചിത്രം, തിരിച്ചു തറവാട്ടിൽ കൊണ്ട് വന്ന് കാരണവരെ വണങ്ങി അവ തിരികെ ഏല്പിക്കുന്ന ചിത്രം ഇതെല്ലാം വേണം. ഇതെല്ലാം തറവാട്ടുകാരോ ഏഴംകുലം ക്ഷേത്ര കമ്മറ്റിക്കാരോ അല്ലാത്തവർ എടുത്തത് വേണം.
:::ARCHEOLOGICAL EVIDENCE: കാലപ്പഴക്കം നിർണ്ണയിച്ച ഗവണ്മെന്റ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച രേഖ വേണം.
:::രാജഭരണ കാലം തൊട്ടേ ഉള്ളത് : തെളിവ് വേണം. രാജാവിന്റെ കല്പനയുടെ പകർപ്പോ അല്ലെങ്കിൽ രാജഭരണകാലത്ത് അമ്പലത്തിനാൽ അവകാശ പണത്തെപ്പറ്റി മറ്റാരെങ്കിലും പ്രസിദ്ധീകരിച്ച രേഖയോ മറ്റോ വേണം.
:::സർവ്വോപരി ഏഴംകുളം ക്ഷേത്രത്തെപ്പറ്റി ലഭ്യമായ ചരിത്ര രേഖകൾ, പഴക്കം തെളിയിക്കുന്ന രേഖകൾ. ഉത്സവത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ മുതലായവ വേണം.
:::ഏഴംകുളം ക്ഷേത്ര കമ്മറ്റിക്കാർ, ഭാരവാഹികൾ, അമ്പലത്തിനാൽ തറവാട്ടുകാർ എന്നിവർ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച യൂട്യൂബ് വീഡിയോ തീർച്ചയായും തെളിവായി സ്വീകരിക്കുക സാദ്ധ്യമല്ല. ഇത് വിക്കിപീഡിയയിലെ നയമാണ്.
:::ഇത്തരത്തിലുള്ള തെളിവുകൾ കിട്ടുമോ എന്നുനോക്കുക. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 17:16, 5 മാർച്ച് 2026 (UTC)
::::1: ഹേയ് മിസ്റ്റർ വിവരക്കേട് പറയാതാടോ.... വിക്കിപീഡിയയിൽ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന കോൺടെന്റ് നെ സാധുക്കരിക്കുന്ന തെളിവുകൾ ആണ് വേണ്ടത്... അതിനുള്ളത് അവലംബനത്തിൽ വീഡിയോ ലിങ്ക് ചേർത്തിട്ടുള്ളതാണ്.. ആ വീഡിയോ യൂട്യൂബ് എന്ന platformil വന്നതുകൊണ്ട് അതിനെയോ അതിന്റെ യാഥാർഥ്യത്തെയോ തിരസ്കരിക്കാൻ കഴിയുന്നതല്ല.... [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-14903-54|&amp;#126;2026-14903-54]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-14903-54|talk]]) 18:14, 8 മാർച്ച് 2026 (UTC)
::::2: വാളമ്പും വില്ലും : ഇതിനെ പറ്റി താങ്കൾ പരാമർശിച്ചത് വളരെ ബുദ്ധിമോഷവും അതിലേറെ വിഡ്ഢിത്തരവും ആണ്. പുരാതന കാലത്ത് നടന്ന ആചാര അനുഷ്ട്ടാനങ്ങളുടെ ചിത്രം എപ്രകാരം ലഭിക്കണം താങ്കൾ ഒന്ന് പറയുക?. അതിനുള്ള ഉത്തമ ഉദാഹരണം ആണ് യൂട്യൂബ് എന്ന platformil നൽകിട്ടുള്ള വീഡിയോ. യൂട്യൂബ് എന്ന platformil ആയത് കൊണ്ട് ആ യാഥാർഥ്യത്തെ ആർക്കും തന്നെ തിരസ്കരിക്കാൻ സാധിക്കുകയില്ല. ഞാൻ മുമ്പ് സൂചിപ്പിച്ചത് പോലെ ആ വീഡിയോയിൽ നമ്മക്ക് കാണാൻ സാദിക്കും.. അതിലൂടെ അതിന്റെ പഴക്കം മനസിലാക്കാൻ സാദിക്കും ആ വളമ്പും വില്ലിന്റെയും ചിലങ്ക ഉണ്ടാക്കിരിക്കുന്നത് BRONZE  എന്ന മെറ്റൽ ഉപയോഗിച്ചോകൊണ്ട് ആണ്. നമ്മുടെ നേത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് വാളമ്പും വില്ലും എന്ന യാഥാർഥ്യത്തെ യൂട്യൂബ് എന്ന platformil വന്നത് കൊണ്ട് അവയെ തിരസ്കരിക്കാൻ ആവില്ല.........! [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-14903-54|&amp;#126;2026-14903-54]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-14903-54|talk]]) 18:25, 8 മാർച്ച് 2026 (UTC)
::::3: രാജഭരണ കാലത്തുള്ള രാജാവിന്റെ വിളംബരം : 
::::രാജഭരണ കാലത്തുള്ള രാജാവിന്റെ വിളംബരം ഉണ്ടാക്കി തരാൻ വേണ്ടി ഇത് രാജാവിന്റെ അധീനതയിൽ ഉള്ള ക്ഷേത്രമോ രാജാവിന്റെ പരദേവത ക്ഷേത്രമോ അല്ല. ഇത് അമ്പലത്തിനാൽ പണിക്കർമാരുടെ പരദേവത ക്ഷേത്രം ആണ്. അതിനാൽ ആ രാജഭരണ കാലത്തെ ആണ് ഞാൻ ഇവിടെ സൂചിപ്പിച്ചത്. അല്ലാണ്ട് രായാവിന്റെ വിളംബരം ഉണ്ടാക്കി തരണം എന്ന് പറഞ്ഞാൽ  [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-14903-54|&amp;#126;2026-14903-54]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-14903-54|talk]]) 18:34, 8 മാർച്ച് 2026 (UTC)

== EZHAMKULAM DEVI TEMPLE==
 AAYI BENTHAPETTU EZHAMKULAM DEVI TEMPLE COMMITTE PURATHU VITTA SONG EZHAMKULAM DEVI TEMPLEUM AMBALATHINAL PANICKER THARAVADUM AYITULLA NOTE [AMBALA COMITTE]  

marathe thirumumpil | മാറാതെ തിരുമുമ്പിൽ | devotional song [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-14078-04|&amp;#126;2026-14078-04]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-14078-04|talk]]) 01:08, 5 മാർച്ച് 2026 (UTC)

== ഈ ഗാനം ഞാൻ കണ്ടിട്ടുള്ളതാണ്..==
 എഴംകുളം ദേവിക്ഷേത്ര കമ്മിറ്റി പുറത്ത് വിട്ട ഗാനം ആണ്. ഇത് എഴംകുളം ദേവിക്ഷേത്രവും അമ്പലത്തിനാൽ പണിക്കർ തറവാടും ആയിട്ടുള്ള ചരിത്രം വെച്ച് ഉണ്ടാക്കിട്ടുള്ള ഒരു ഗാനം ആണ്. വെറുതെ ഒന്നും ഒരു ക്ഷേത്രവും അവരുടെ ഒഫീഷ്യൽ ഗാനമായി പുറത്ത് വിടുകയില്ല. അതിനാൽ ഇത് തന്നെ ആണ് ഏറ്റവും വലിയ വിലയെറിയ തെളിവ്. പുരാതന കാലത്ത് എഴംകുളം ദേവിക്ഷേത്രം പണിഞ്ഞത് അമ്പലത്തിനാൽ പണിക്കർമാരാണ്. ==

ഈ ഗാനം ഞാൻ കണ്ടിട്ടുള്ളതാണ്.. എഴംകുളം ദേവിക്ഷേത്ര കമ്മിറ്റി പുറത്ത് വിട്ട ഗാനം ആണ്. ഇത് എഴംകുളം ദേവിക്ഷേത്രവും അമ്പലത്തിനാൽ പണിക്കർ തറവാടും ആയിട്ടുള്ള ചരിത്രം വെച്ച് ഉണ്ടാക്കിട്ടുള്ള ഒരു ഗാനം ആണ്. വെറുതെ ഒന്നും ഒരു ക്ഷേത്രവും അവരുടെ ഒഫീഷ്യൽ ഗാനമായി പുറത്ത് വിടുകയില്ല. അതിനാൽ ഇത് തന്നെ ആണ് ഏറ്റവും വലിയ വിലയെറിയ തെളിവ്. പുരാതന കാലത്ത് എഴംകുളം ദേവിക്ഷേത്രം പണിഞ്ഞത് അമ്പലത്തിനാൽ പണിക്കർമാരാണ്. [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-14903-54|&amp;#126;2026-14903-54]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-14903-54|talk]]) 17:59, 8 മാർച്ച് 2026 (UTC)

== FORMAL COMPLAINT REGARDING ADMINISTRATIVE MISCONDUCT AND MISINFORMATION ==
 To: The Wikipedia Administrators' Noticeboard / Meta-Wiki Stewards Subject: Formal Complaint against Administrator Ranjithsiji (User:Ranjithsiji) for Abuse of Power and Promotion of Misinformation on the &quot;Ezhamkulam Devi Temple&quot; Page.  Dear Stewards/Administrators,  I am writing to formally report a serious case of administrative misconduct by Ranjithsiji on the Malayalam Wikipedia article &quot;Ezhamkulam Devi Temple&quot;.   Statement of Grievance: The administrator, Ranjithsiji, has been using his administrative tools to suppress the authentic history of the Ezhamkulam Devi Temple. He has deliberately modified the article to favor a false narrative, allegedly to support certain local groups involved in financial exploitation and public deception.   Despite providing multiple pieces of historical and official evidence proving the centuries-old custodianship of the Ambalathinal Family (Ambalathinal Tharavadu), the administrator has: 1. Manipulated Content: Replaced verified historical facts with fabricated stories. 2. Abused Protection Tools: Locked (Protected) the page to prevent any factual corrections by the public, thereby shielding misinformation. 3. Ignored Official Records: Disregarded official temple management records and video evidence that validate the Ambalathinal family’s rights.  Supporting Evidence (6 Points):  * Evidence 1 (Image): https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%A4%E0%B4%B1%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%E0%B5%87_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82%E0%B4%AC%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg * Evidence 2 (Image): https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%A4%E0%B4%B1%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg * Evidence 3 (Documentary Video): http://www.youtube.com/watch?v=r3BlxrMuENw – Confirms at [00:05:54] that the ritual weapons for the temple's 'Thookam' ceremony are stored in the family’s ancestral home. * Evidence 4 (Ceremonial Rights Video): https://youtube.com/shorts/82X84d0DHTI – Confirms family rights at [00:01:14]. * Evidence 5 (OFFICIAL RECORD): http://www.youtube.com/watch?v=8aGpQ1H8Iug – This song was officially released by the Ezhamkulam Devi Temple Management Committee. The lyrics at [00:01:49] and [00:02:44] explicitly recognize the divine and historical connection between the temple and the Ambalathinal family. * Evidence 6 (Historical Video): http://www.youtube.com/watch?v=F6cdJkALjgw  Requested Action: I request an immediate investigation into the actions of Administrator Ranjithsiji. His involvement with groups attempting to monetize false history is a violation of Wikipedia’s core principles of Neutral Point of View (NPOV) and Verifiability. I urge the community to: 1. Remove the biased protection (lock) on the &quot;Ezhamkulam Devi Temple&quot; page. 2. Restore the factual history of the Ambalathinal family based on the provided official records. 3. Review the administrative status of Ranjithsiji for the misuse of power.  Sincerely,  [Your Name/Username] ==

FORMAL COMPLAINT REGARDING ADMINISTRATIVE MISCONDUCT AND MISINFORMATION

To: The Wikipedia Administrators' Noticeboard / Meta-Wiki Stewards

Subject: Formal Complaint against Administrator Ranjithsiji (User:Ranjithsiji) for Abuse of Power and Promotion of Misinformation on the &quot;Ezhamkulam Devi Temple&quot; Page.

Dear Stewards/Administrators,

I am writing to formally report a serious case of administrative misconduct by Ranjithsiji on the Malayalam Wikipedia article &quot;Ezhamkulam Devi Temple&quot;. 

Statement of Grievance:

The administrator, Ranjithsiji, has been using his administrative tools to suppress the authentic history of the Ezhamkulam Devi Temple. He has deliberately modified the article to favor a false narrative, allegedly to support certain local groups involved in financial exploitation and public deception. 

Despite providing multiple pieces of historical and official evidence proving the centuries-old custodianship of the Ambalathinal Family (Ambalathinal Tharavadu), the administrator has:

1. Manipulated Content: Replaced verified historical facts with fabricated stories.

2. Abused Protection Tools: Locked (Protected) the page to prevent any factual corrections by the public, thereby shielding misinformation.

3. Ignored Official Records: Disregarded official temple management records and video evidence that validate the Ambalathinal family’s rights.

Supporting Evidence (6 Points):

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Evidence 1 (Image): &lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%A4%E0%B4%B1%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%E0%B5%87_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82%E0%B4%AC%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Evidence 2 (Image): &lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%A4%E0%B4%B1%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Evidence 3 (Documentary Video): &lt;nowiki&gt;http://www.youtube.com/watch?v=r3BlxrMuENw&lt;/nowiki&gt; – Confirms at [00:05:54] that the ritual weapons for the temple's 'Thookam' ceremony are stored in the family’s ancestral home.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Evidence 4 (Ceremonial Rights Video): &lt;nowiki&gt;https://youtube.com/shorts/82X84d0DHTI&lt;/nowiki&gt; – Confirms family rights at [00:01:14].

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Evidence 5 (OFFICIAL RECORD): &lt;nowiki&gt;http://www.youtube.com/watch?v=8aGpQ1H8Iug&lt;/nowiki&gt; – This song was officially released by the Ezhamkulam Devi Temple Management Committee. The lyrics at [00:01:49] and [00:02:44] explicitly recognize the divine and historical connection between the temple and the Ambalathinal family.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Evidence 6 (Historical Video): &lt;nowiki&gt;http://www.youtube.com/watch?v=F6cdJkALjgw&lt;/nowiki&gt;

Requested Action:

I request an immediate investigation into the actions of Administrator Ranjithsiji. His involvement with groups attempting to monetize false history is a violation of Wikipedia’s core principles of Neutral Point of View (NPOV) and Verifiability. I urge the community to:

1. Remove the biased protection (lock) on the &quot;Ezhamkulam Devi Temple&quot; page.

2. Restore the factual history of the Ambalathinal family based on the provided official records.

3. Review the administrative status of Ranjithsiji for the misuse of power.

Sincerely,

[Your Name/Username] [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-19949-79|&amp;#126;2026-19949-79]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-19949-79|talk]]) 10:50, 1 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)

:ഈ താളിൽ നടക്കുന്ന വ്യാപകമായ നശീകരണപ്രവർത്തനങ്ങൾ (ലേഖനത്തിന്റെ പൊതുവായ ലേയൗട്ട് നശിപ്പിക്കുക, തെളിവില്ലാത്ത വിവരങ്ങൾ എഴുതുക, തിരുത്തൽ യുദ്ധം നടത്തുക, അവലംബങ്ങൾ ചേർക്കാതിരിക്കുക, പരസ്യപരമായ വീഡിയോ ലിങ്കുകൾ ചേർക്കുക മുതലായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ)  തുടർച്ചയായയി ചെയ്യുകയും ലേഖനം നന്നാക്കാനുള്ള തുടർച്ചയായ ശ്രമങ്ങളെ തടസ്സപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നതുകൊണ്ട് ഈ ലേഖനം അംഗത്വമെടുത്തവർക്ക് മാത്രം തിരുത്താവുന്നരീതിയിൽ പരിമിതപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. ഇത് ലേഖനത്തിനെ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിന്റെ ഭാഗമായായണ്. കൂടാതെ ഈ സംവാദത്താളിൽ ആവശ്യപ്പെട്ട വിവിധ തെളിവുകൾ സംവാദമടക്കം ചില താത്കാലിക അക്കൗണ്ടുകൾ മായ്ച്ചുകളഞ്ഞതും കൂടി കണക്കിലെടുത്ത് ലേഖനം സംരക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു. തത്കാലം ഈ ലേഖനം തിരുത്തുന്നതിന് ഒരു അക്കൗണ്ട് എടുക്കുക. നശീകരണം നടത്താതിരിക്കുക. ചേർക്കുന്ന വിവരങ്ങൾക്ക് മതിയായ തെളിവുകൾ നൽകുക എന്നിവ ചെയ്ത് ലേഖനം നന്നാക്കാവുന്നതാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 12:41, 1 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)

== FORMAL COMPLAINT REGARDING ADMINISTRATIVE MISCONDUCT AND MISINFORMATION  To: The Wikipedia Administrators' Noticeboard / Meta-Wiki Stewards Subject: Formal Complaint against Administrator Ranjithsiji (User:Ranjithsiji) for Abuse of Power and Promotion of Misinformation on the &quot;Ezhamkulam Devi Temple&quot; Page.  Dear Stewards/Administrators,  I am writing to formally report a serious case of administrative misconduct by Ranjithsiji on the Malayalam Wikipedia article &quot;Ezhamkulam Devi Temple&quot;.   Statement of Grievance: The administrator, Ranjithsiji, has been using his administrative tools to suppress the authentic history of the Ezhamkulam Devi Temple. He has deliberately modified the article to favor a false narrative, allegedly to support certain local groups involved in financial exploitation and public deception.   Despite providing multiple pieces of historical and official evidence proving the centuries-old custodianship of the Ambalathinal Family (Ambalathinal Tharavadu), the administrator has: 1. Manipulated Content: Replaced verified historical facts with fabricated stories. 2. Abused Protection Tools: Locked (Protected) the page to prevent any factual corrections by the public, thereby shielding misinformation. 3. Ignored Official Records: Disregarded official temple management records and video evidence that validate the Ambalathinal family’s rights.  Supporting Evidence (6 Points):  * Evidence 1 (Image): https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%A4%E0%B4%B1%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%E0%B5%87_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82%E0%B4%AC%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg * Evidence 2 (Image): https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%A4%E0%B4%B1%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg * Evidence 3 (Documentary Video): http://www.youtube.com/watch?v=r3BlxrMuENw – Confirms at [00:05:54] that the ritual weapons for the temple's 'Thookam' ceremony are stored in the family’s ancestral home. * Evidence 4 (Ceremonial Rights Video): https://youtube.com/shorts/82X84d0DHTI – Confirms family rights at [00:01:14]. * Evidence 5 (OFFICIAL RECORD): http://www.youtube.com/watch?v=8aGpQ1H8Iug – This song was officially released by the Ezhamkulam Devi Temple Management Committee. The lyrics at [00:01:49] and [00:02:44] explicitly recognize the divine and historical connection between the temple and the Ambalathinal family. * Evidence 6 (Historical Video): http://www.youtube.com/watch?v=F6cdJkALjgw  Requested Action: I request an immediate investigation into the actions of Administrator Ranjithsiji. His involvement with groups attempting to monetize false history is a violation of Wikipedia’s core principles of Neutral Point of View (NPOV) and Verifiability. I urge the community to: 1. Remove the biased protection (lock) on the &quot;Ezhamkulam Devi Temple&quot; page. 2. Restore the factual history of the Ambalathinal family based on the provided official records. 3. Review the administrative status of Ranjithsiji for the misuse of power.  Sincerely,  [aju] ==

FORMAL COMPLAINT REGARDING ADMINISTRATIVE MISCONDUCT AND MISINFORMATION

To: The Wikipedia Administrators' Noticeboard / Meta-Wiki Stewards

Subject: Formal Complaint against Administrator Ranjithsiji (User:Ranjithsiji) for Abuse of Power and Promotion of Misinformation on the &quot;Ezhamkulam Devi Temple&quot; Page.

Dear Stewards/Administrators,

I am writing to formally report a serious case of administrative misconduct by Ranjithsiji on the Malayalam Wikipedia article &quot;Ezhamkulam Devi Temple&quot;. 

Statement of Grievance:

The administrator, Ranjithsiji, has been using his administrative tools to suppress the authentic history of the Ezhamkulam Devi Temple. He has deliberately modified the article to favor a false narrative, allegedly to support certain local groups involved in financial exploitation and public deception. 

Despite providing multiple pieces of historical and official evidence proving the centuries-old custodianship of the Ambalathinal Family (Ambalathinal Tharavadu), the administrator has:

1. Manipulated Content: Replaced verified historical facts with fabricated stories.

2. Abused Protection Tools: Locked (Protected) the page to prevent any factual corrections by the public, thereby shielding misinformation.

3. Ignored Official Records: Disregarded official temple management records and video evidence that validate the Ambalathinal family’s rights.

Supporting Evidence (6 Points):

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Evidence 1 (Image): &lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%A4%E0%B4%B1%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%E0%B5%87_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82%E0%B4%AC%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Evidence 2 (Image): &lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%B4%8F%E0%B4%B4%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B2%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B5%BD_%E0%B4%A4%E0%B4%B1%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82.jpg&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Evidence 3 (Documentary Video): &lt;nowiki&gt;http://www.youtube.com/watch?v=r3BlxrMuENw&lt;/nowiki&gt; – Confirms at [00:05:54] that the ritual weapons for the temple's 'Thookam' ceremony are stored in the family’s ancestral home.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Evidence 4 (Ceremonial Rights Video): &lt;nowiki&gt;https://youtube.com/shorts/82X84d0DHTI&lt;/nowiki&gt; – Confirms family rights at [00:01:14].

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Evidence 5 (OFFICIAL RECORD): &lt;nowiki&gt;http://www.youtube.com/watch?v=8aGpQ1H8Iug&lt;/nowiki&gt; – This song was officially released by the Ezhamkulam Devi Temple Management Committee. The lyrics at [00:01:49] and [00:02:44] explicitly recognize the divine and historical connection between the temple and the Ambalathinal family.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Evidence 6 (Historical Video): &lt;nowiki&gt;http://www.youtube.com/watch?v=F6cdJkALjgw&lt;/nowiki&gt;

Requested Action:

I request an immediate investigation into the actions of Administrator Ranjithsiji. His involvement with groups attempting to monetize false history is a violation of Wikipedia’s core principles of Neutral Point of View (NPOV) and Verifiability. I urge the community to:

1. Remove the biased protection (lock) on the &quot;Ezhamkulam Devi Temple&quot; page.

2. Restore the factual history of the Ambalathinal family based on the provided official records.

3. Review the administrative status of Ranjithsiji for the misuse of power.

Sincerely,

[Aju] [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&amp;#126;2026-20072-26|&amp;#126;2026-20072-26]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&amp;#126;2026-20072-26|talk]]) 13:33, 1 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>6uvtkw0hbliwcsgqqcx5gk84bfhrueh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ചതുരവാലൻ കാക്കത്തമ്പുരാട്ടി കുയിൽ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>667088</id>
    <revision>
      <id>4619736</id>
      <parentid>4617732</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T04:13:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vijayanrajapuram</username>
        <id>21314</id>
      </contributor>
      <origin>4619736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5140" sha1="pl71o8tsunbqvcj7igfevcapx29ox9v" xml:space="preserve">{{Short description|Species of bird}}
{{Speciesbox
| name = Square-tailed drongo-cuckoo
| status = LC| status_system = IUCN3.1
| status_ref =&lt;ref name=&quot;iucn status 11 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Surniculus lugubris'' |volume=2016 |article-number=e.T22728167A94972858 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22728167A94972858.en |access-date=11 November 2021}}&lt;/ref&gt;
| image = Square-tailed Drongo-Cuckoo 2.jpg
| image_caption = [[ചതുരവാലൻ കാക്കത്തമ്പുരാട്ടി കുയിൽ- ഖൊ യായ് ദേശീയോദ്ധ്യാനം]] - [[തായ്‌ലാന്‌ഡ്]]
| genus = Surniculus
| species = lugubris
| authority = ([[Thomas Horsfield|Horsfield]], 1821)
}} 
[[ആനറാഞ്ചി പക്ഷി]]&lt;nowiki/&gt;യോട് സാമ്യമുള്ള ഒരു പക്ഷിയാണ് ചതുരവാലൻ '''കാക്കത്തമ്പുരാട്ടി കുയിൽ''' (''Surniculus lugubris''). ഹിമാലയത്തിന്റെ കിഴക്ക് മുതൽ തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യ വരെ ഇവയെ കാണാം. 
[[File:Drongo Cuckoo from East Pendam Budang birding area in Sikkim, India.jpg|thumb|left| പെൻഡം-ബുഡാങ്ങ് പക്ഷിനിരീക്ഷണ കേന്ദ്രം, [[സുമിൻ സംരക്ഷിത വനപ്രദേശം]] [[സിക്കിം]], [[ഇന്ത്യ]]]]

== വിവരണം ==
ചതുരവാലൻ കാക്കത്തമ്പുരാട്ടി കുയിലിനെ അതിന്റെ താഴേക്ക് വളഞ്ഞ കൊക്ക്, വാലിന്റെ അടിഭാഗം, പുറം ഭാഗം എന്നിവിടങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്ന വെളുത്ത വരകൾ എന്നിവയാൽ എളുപ്പത്തിൽ വേർതിരിച്ചറിയാൻ കഴിയും, കൂടാതെ ചെറുതായി വിരിഞ്ഞ അറ്റങ്ങളുള്ള വാൽ മാത്രമേ ഉള്ളൂ. പറക്കുമ്പോൾ, താഴെ നിന്ന് നോക്കിയാൽ ചിറകിലുള്ള  ഒരു വെളുത്ത വര ദൃശ്യമാകും. ഇവ മുട്ടയിടുന്നത് കരിയിലക്കിളി, പൂത്താംകീരി എന്നിവയുടെ കൂട്ടിലാണ്. [[ആനറാഞ്ചി പക്ഷി]]യുടെ രൂപവുമായുള്ള സാദൄശ്യം അതിനായി ഇവയെ എങ്ങനെ സഹായിക്കുന്നു എന്നത് വ്യക്തമല്ല. പേക്കുയിലുകൾ തങ്ങളോടു രൂപസാദൄശ്യമുള്ള പരുന്തുകളുടെ &lt;ref&gt;{{cite journal|year=2008|journal=Proc. Biol. Sci.|volume=275|issue=1644|pages=1817–1822|title=Cuckoo-hawk mimicry? An experimental test|url=http://www.zoo.cam.ac.uk/zoostaff/bbe/Welbergen/Papers/Davies%20%26%20Welbergen%202008.pdf|format=PDF|doi=10.1098/rspb.2008.0331|author=Davies NB &amp; Welbergen JA|pmid=18467298|pmc=2587796|archive-url=https://web.archive.org/web/20110603231310/http://www.zoo.cam.ac.uk/zoostaff/bbe/Welbergen/Papers/Davies%20%26%20Welbergen%202008.pdf|archive-date=2011-06-03}}&lt;/ref&gt; കൂട്ടിൽ അതിവിദഗ്ധമായി മുട്ടയിടുന്നതു പോലെ ചതുരവാലൻ കാക്കത്തമ്പുരാട്ടി കുയിലിന്റെ രൂപം ഏതെങ്കിലും വിധത്തിൽ ഇവയ്ക്കു സഹായകരമാകുമെന്നു വിശ്വസിക്കുന്നു.

ചതുരവാലൻ കാക്കത്തമ്പുരാട്ടി കുയിൽ, കാക്കത്തമ്പുരാട്ടിക്കുയിലി[[Fork-tailed drongo-cuckoo]] ന്റെ ഒരു വകഭേദം മാത്രമായി കണക്കാക്കി ഈ രണ്ട് വിഭാഗത്തെയും ഒരൊറ്റ സ്പീഷീസ് (Asian drongo-cuckoo) ആയാണ് പരിഗണിച്ചിരുന്നത്. പീന്നീട് 
ശബ്ദ, രൂപ വ്യത്യാസങ്ങൾ പരിഗണിച്ച് ഇവയെ വിഭജിച്ച് രണ്ട് വ്യത്യസ്ത സ്പീഷീസുകളാക്കി മാറ്റുകയാണ് ഉണ്ടായത് .&lt;ref name=&quot;pcr&quot;&gt;[[Rasmussen, P. C.]] &amp; [[Anderton, J. C.]] 2005 [[Birds of South Asia. The Ripley Guide]]. Smithsonian and Lynx Edicions&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fu-Min, Lei &amp; Robert B. Payne (2002) Territorial songs of the drongo cuckoo complex (''Surniculus lugubris'' &amp; ''S. velutinus''). The Raffles Bulletin of Zoology 50(1):205-213 [http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/50/50rbz205-213.pdf PDF]&lt;/ref&gt;.</text>
      <sha1>pl71o8tsunbqvcj7igfevcapx29ox9v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619737</id>
      <parentid>4619736</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T04:16:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vijayanrajapuram</username>
        <id>21314</id>
      </contributor>
      <origin>4619737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5133" sha1="e3379cwf05625ih2kduspeqxwerfucg" xml:space="preserve">{{Short description|Species of bird}}
{{Speciesbox
| name = Square-tailed drongo-cuckoo
| status = LC| status_system = IUCN3.1
| status_ref =&lt;ref name=&quot;iucn status 11 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Surniculus lugubris'' |volume=2016 |article-number=e.T22728167A94972858 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22728167A94972858.en |access-date=11 November 2021}}&lt;/ref&gt;
| image = Square-tailed Drongo-Cuckoo 2.jpg
| image_caption = ചതുരവാലൻ കാക്കത്തമ്പുരാട്ടി കുയിൽ - ഖൊ യായ് ദേശീയോദ്ധ്യാനം - തായ്‌ലാന്‌ഡ്
| genus = Surniculus
| species = lugubris
| authority = ([[Thomas Horsfield|Horsfield]], 1821)
}} 
[[ആനറാഞ്ചി പക്ഷി]]&lt;nowiki/&gt;യോട് സാമ്യമുള്ള ഒരു പക്ഷിയാണ് ചതുരവാലൻ '''കാക്കത്തമ്പുരാട്ടി കുയിൽ''' (''Surniculus lugubris''). ഹിമാലയത്തിന്റെ കിഴക്ക് മുതൽ തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യ വരെ ഇവയെ കാണാം. 
[[File:Drongo Cuckoo from East Pendam Budang birding area in Sikkim, India.jpg|thumb|left| പെൻഡം-ബുഡാങ്ങ് പക്ഷിനിരീക്ഷണ കേന്ദ്രം, [[സുമിൻ സംരക്ഷിത വനപ്രദേശം]] [[സിക്കിം]], [[ഇന്ത്യ]]]]

== വിവരണം ==
ചതുരവാലൻ കാക്കത്തമ്പുരാട്ടി കുയിലിനെ അതിന്റെ താഴേക്ക് വളഞ്ഞ കൊക്ക്, വാലിന്റെ അടിഭാഗം, പുറം ഭാഗം എന്നിവിടങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്ന വെളുത്ത വരകൾ എന്നിവയാൽ എളുപ്പത്തിൽ വേർതിരിച്ചറിയാൻ കഴിയും, കൂടാതെ ചെറുതായി വിരിഞ്ഞ അറ്റങ്ങളുള്ള വാൽ മാത്രമേ ഉള്ളൂ. പറക്കുമ്പോൾ, താഴെ നിന്ന് നോക്കിയാൽ ചിറകിലുള്ള  ഒരു വെളുത്ത വര ദൃശ്യമാകും. ഇവ മുട്ടയിടുന്നത് കരിയിലക്കിളി, പൂത്താംകീരി എന്നിവയുടെ കൂട്ടിലാണ്. [[ആനറാഞ്ചി പക്ഷി]]യുടെ രൂപവുമായുള്ള സാദൄശ്യം അതിനായി ഇവയെ എങ്ങനെ സഹായിക്കുന്നു എന്നത് വ്യക്തമല്ല. പേക്കുയിലുകൾ തങ്ങളോടു രൂപസാദൄശ്യമുള്ള പരുന്തുകളുടെ &lt;ref&gt;{{cite journal|year=2008|journal=Proc. Biol. Sci.|volume=275|issue=1644|pages=1817–1822|title=Cuckoo-hawk mimicry? An experimental test|url=http://www.zoo.cam.ac.uk/zoostaff/bbe/Welbergen/Papers/Davies%20%26%20Welbergen%202008.pdf|format=PDF|doi=10.1098/rspb.2008.0331|author=Davies NB &amp; Welbergen JA|pmid=18467298|pmc=2587796|archive-url=https://web.archive.org/web/20110603231310/http://www.zoo.cam.ac.uk/zoostaff/bbe/Welbergen/Papers/Davies%20%26%20Welbergen%202008.pdf|archive-date=2011-06-03}}&lt;/ref&gt; കൂട്ടിൽ അതിവിദഗ്ധമായി മുട്ടയിടുന്നതു പോലെ ചതുരവാലൻ കാക്കത്തമ്പുരാട്ടി കുയിലിന്റെ രൂപം ഏതെങ്കിലും വിധത്തിൽ ഇവയ്ക്കു സഹായകരമാകുമെന്നു വിശ്വസിക്കുന്നു.

ചതുരവാലൻ കാക്കത്തമ്പുരാട്ടി കുയിൽ, കാക്കത്തമ്പുരാട്ടിക്കുയിലി[[Fork-tailed drongo-cuckoo]] ന്റെ ഒരു വകഭേദം മാത്രമായി കണക്കാക്കി ഈ രണ്ട് വിഭാഗത്തെയും ഒരൊറ്റ സ്പീഷീസ് (Asian drongo-cuckoo) ആയാണ് പരിഗണിച്ചിരുന്നത്. പീന്നീട് 
ശബ്ദ, രൂപ വ്യത്യാസങ്ങൾ പരിഗണിച്ച് ഇവയെ വിഭജിച്ച് രണ്ട് വ്യത്യസ്ത സ്പീഷീസുകളാക്കി മാറ്റുകയാണ് ഉണ്ടായത് .&lt;ref name=&quot;pcr&quot;&gt;[[Rasmussen, P. C.]] &amp; [[Anderton, J. C.]] 2005 [[Birds of South Asia. The Ripley Guide]]. Smithsonian and Lynx Edicions&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fu-Min, Lei &amp; Robert B. Payne (2002) Territorial songs of the drongo cuckoo complex (''Surniculus lugubris'' &amp; ''S. velutinus''). The Raffles Bulletin of Zoology 50(1):205-213 [http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/50/50rbz205-213.pdf PDF]&lt;/ref&gt;.</text>
      <sha1>e3379cwf05625ih2kduspeqxwerfucg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619738</id>
      <parentid>4619737</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T04:17:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vijayanrajapuram</username>
        <id>21314</id>
      </contributor>
      <origin>4619738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5202" sha1="tvtneo5qe3z11sgjgyiq2h9wrf72axl" xml:space="preserve">{{Short description|Species of bird}}
{{Speciesbox
| name = Square-tailed drongo-cuckoo
| status = LC| status_system = IUCN3.1
| status_ref =&lt;ref name=&quot;iucn status 11 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Surniculus lugubris'' |volume=2016 |article-number=e.T22728167A94972858 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22728167A94972858.en |access-date=11 November 2021}}&lt;/ref&gt;
| image = Square-tailed Drongo-Cuckoo 2.jpg
| image_caption = ചതുരവാലൻ കാക്കത്തമ്പുരാട്ടി കുയിൽ - ഖൊ യായ് ദേശീയോദ്ധ്യാനം - തായ്‌ലാന്‌ഡ്
| genus = Surniculus
| species = lugubris
| authority = ([[Thomas Horsfield|Horsfield]], 1821)
}} 
[[ആനറാഞ്ചി പക്ഷി]]&lt;nowiki/&gt;യോട് സാമ്യമുള്ള ഒരു പക്ഷിയാണ് ചതുരവാലൻ '''കാക്കത്തമ്പുരാട്ടി കുയിൽ''' (''Surniculus lugubris''). ഹിമാലയത്തിന്റെ കിഴക്ക് മുതൽ തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യ വരെ ഇവയെ കാണാം.
[[File:Drongo Cuckoo from East Pendam Budang birding area in Sikkim, India.jpg|thumb|left| പെൻഡം-ബുഡാങ്ങ് പക്ഷിനിരീക്ഷണ കേന്ദ്രം, [[സുമിൻ സംരക്ഷിത വനപ്രദേശം]] [[സിക്കിം]], [[ഇന്ത്യ]]]]

== വിവരണം ==
ചതുരവാലൻ കാക്കത്തമ്പുരാട്ടി കുയിലിനെ അതിന്റെ താഴേക്ക് വളഞ്ഞ കൊക്ക്, വാലിന്റെ അടിഭാഗം, പുറം ഭാഗം എന്നിവിടങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്ന വെളുത്ത വരകൾ എന്നിവയാൽ എളുപ്പത്തിൽ വേർതിരിച്ചറിയാൻ കഴിയും, കൂടാതെ ചെറുതായി വിരിഞ്ഞ അറ്റങ്ങളുള്ള വാൽ മാത്രമേ ഉള്ളൂ. പറക്കുമ്പോൾ, താഴെ നിന്ന് നോക്കിയാൽ ചിറകിലുള്ള  ഒരു വെളുത്ത വര ദൃശ്യമാകും. ഇവ മുട്ടയിടുന്നത് കരിയിലക്കിളി, പൂത്താംകീരി എന്നിവയുടെ കൂട്ടിലാണ്. [[ആനറാഞ്ചി പക്ഷി]]യുടെ രൂപവുമായുള്ള സാദൄശ്യം അതിനായി ഇവയെ എങ്ങനെ സഹായിക്കുന്നു എന്നത് വ്യക്തമല്ല. പേക്കുയിലുകൾ തങ്ങളോടു രൂപസാദൄശ്യമുള്ള പരുന്തുകളുടെ &lt;ref&gt;{{cite journal |year=2008 |journal=Proc. Biol. Sci. |volume=275 |issue=1644 |pages=1817–1822 |title=Cuckoo-hawk mimicry? An experimental test |url=http://www.zoo.cam.ac.uk/zoostaff/bbe/Welbergen/Papers/Davies%20%26%20Welbergen%202008.pdf |format=PDF |doi=10.1098/rspb.2008.0331 |author=Davies NB &amp; Welbergen JA |pmid=18467298 |pmc=2587796 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110603231310/http://www.zoo.cam.ac.uk/zoostaff/bbe/Welbergen/Papers/Davies%20%26%20Welbergen%202008.pdf |archive-date=2011-06-03}}&lt;/ref&gt; കൂട്ടിൽ അതിവിദഗ്ധമായി മുട്ടയിടുന്നതു പോലെ ചതുരവാലൻ കാക്കത്തമ്പുരാട്ടി കുയിലിന്റെ രൂപം ഏതെങ്കിലും വിധത്തിൽ ഇവയ്ക്കു സഹായകരമാകുമെന്നു വിശ്വസിക്കുന്നു.

ചതുരവാലൻ കാക്കത്തമ്പുരാട്ടി കുയിൽ, കാക്കത്തമ്പുരാട്ടിക്കുയിലി[[Fork-tailed drongo-cuckoo]] ന്റെ ഒരു വകഭേദം മാത്രമായി കണക്കാക്കി ഈ രണ്ട് വിഭാഗത്തെയും ഒരൊറ്റ സ്പീഷീസ് (Asian drongo-cuckoo) ആയാണ് പരിഗണിച്ചിരുന്നത്. പീന്നീട് 
ശബ്ദ, രൂപ വ്യത്യാസങ്ങൾ പരിഗണിച്ച് ഇവയെ വിഭജിച്ച് രണ്ട് വ്യത്യസ്ത സ്പീഷീസുകളാക്കി മാറ്റുകയാണ് ഉണ്ടായത് .&lt;ref name=&quot;pcr&quot;&gt;[[Rasmussen, P. C.]] &amp; [[Anderton, J. C.]] 2005 [[Birds of South Asia. The Ripley Guide]]. Smithsonian and Lynx Edicions&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fu-Min, Lei &amp; Robert B. Payne (2002) Territorial songs of the drongo cuckoo complex (''Surniculus lugubris'' &amp; ''S. velutinus''). The Raffles Bulletin of Zoology 50(1):205-213 [http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/50/50rbz205-213.pdf PDF]&lt;/ref&gt;.

== അവലംബം ==
&lt;references /&gt;
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>tvtneo5qe3z11sgjgyiq2h9wrf72axl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഫാത്തിമ തഹ്‍ലിയ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>667104</id>
    <revision>
      <id>4619735</id>
      <parentid>4619512</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T04:09:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vijayanrajapuram</username>
        <id>21314</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ഫാത്തിമ തഹ് ലിയ]] എന്ന താൾ [[ഫാത്തിമ തഹ്‍ലിയ]] എന്ന തലക്കെട്ടിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചുവിടലില്ലാതെ Vijayanrajapuram മാറ്റി</comment>
      <origin>4619512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6645" sha1="kyu984z962p755asgz8if8ruhc5erg4" xml:space="preserve">
{{Infobox officeholder
| name                = ഫാത്തിമ തഹ്‌ലിയ
| native_name         = 
| native_name_lang    = ml
| image               = 
| caption             = 
| office              = [[കേരള നിയമസഭ]]ാംഗം
| constituency        = [[പേരാമ്പ്ര നിയമസഭാ മണ്ഡലം|പേരാമ്പ്ര]]
| term_start          = 2026
| predecessor         = [[ടി. പി. രാമകൃഷ്ണൻ]]
| office2             = [[മുസ്ലിം യൂത്ത് ലീഗ്]] സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറി
| term_start2         = 2024
| term_end2           = 2026
| office3             = [[കോഴിക്കോട് മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ]] കൗൺസിലർ
| constituency3       = കുറ്റിച്ചിറ വാർഡ്
| term_start3         = 2020
| term_end3           = 2026
| office4             = [[മുസ്ലിം സ്റ്റുഡന്റ്സ് ഫെഡറേഷൻ]] ദേശീയ വൈസ് പ്രസിഡന്റ്
| term_start4         = 2019
| term_end4           = 2021
| party               = [[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്]]
| birth_date          = {{birth date and age|1993|9|5|df=y}}
| birth_place         = പെരുവയൽ, [[കോഴിക്കോട് ജില്ല]], [[കേരളം]], ഇന്ത്യ
| citizenship         = ഇന്ത്യൻ
| spouse              = ഷഹസാദ്
| alma_mater          = [[ഗവൺമെന്റ് ലോ കോളേജ്, കോഴിക്കോട്]] {{small|(ബി.എ. എൽ.എൽ.ബി)}}&lt;br&gt;[[ഗവൺമെന്റ് ലോ കോളേജ്, തൃശൂർ]] {{small|(എൽ.എൽ.എം., 2017)}}
| occupation          = അഭിഭാഷക, രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തക
| website             = 
}}
ഒരു ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകയും [[കേരള നിയമസഭ|കേരള നിയമസഭയിലെ]] അംഗവുമാണ് '''ഫാത്തിമ തഹിലിയ'''. [[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്‌ലിം ലീഗ്|ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലീം ലീഗുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന അവർ കേരളത്തിലെ മുസ്ലീം യൂത്ത് ലീഗിന്റെ സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയാണ്. [[പേരാമ്പ്ര നിയമസഭാമണ്ഡലം|പേരാമ്പ്ര നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്ന് [[കേരള നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് (2026)|2026 ലെ കേരള നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ]] ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലീം ലീഗിന്റെ സ്ഥാനാർത്ഥിയായിരുന്നു അവർ. [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]] സ്ഥാനാർത്ഥിയായ [[ടി.പി. രാമകൃഷ്ണൻ|ടി.പി. രാമകൃഷ്ണനെതിരെ]] ആകെ 81,429 വോട്ടുകൾ നേടി. &lt;ref&gt;{{Cite news}}&lt;/ref&gt; മുസ്ലിംലീഗിൽ നിന്നുള്ള ആദ്യത്തെ വനിത നിയമസഭാംഗമാണ് ഫാത്വിമ തഹ്ലിയ.

== വിദ്യാഭ്യാസം ==
[[സർക്കാർ നിയമ കലാലയം, കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോട് ഗവൺമെന്റ് ലോ കോളേജിൽ]] നിന്ന് എൽഎൽബി ബിരുദം നേടിയ അവർ 2017 ൽ [[തൃശ്ശൂർ ലോ കോളേജ്|തൃശൂർ ഗവൺമെന്റ് ലോ കോളേജിൽ]] നിന്ന് മാസ്റ്റർ ഓഫ് ലോ (എൽഎൽഎം) ബിരുദവും നേടി.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/kerala/fathima-thahiliya-makes-history-as-iumls-first-woman-mla|title=Fathima Thahiliya makes history as IUML’s first woman MLA|access-date=2026-05-04|last=Staff|first=T. N. M.|date=2026-05-05|website=The News Minute|language=en}}&lt;/ref&gt; തൊഴിൽപരമായി അവർ ഒരു അഭിഭാഷകയാണ്. 2021 വരെ [[Muslim Students Federation (Kerala unit)|മുസ്ലീം സ്റ്റുഡന്റ്സ് ഫെഡറേഷന്റെ]] ദേശീയ വൈസ് പ്രസിഡന്റായിരുന്നു.

== രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം ==
2026 ലെ കേരള നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പേരാമ്പ്ര നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗിന്റെ സ്ഥാനാർത്ഥിയായിരുന്നു അവർ. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ (മാർക്സിസ്റ്റ്) സ്ഥാനാർത്ഥി ടി. പി. രാമകൃഷ്ണനെതിരെ അവർക്ക് ആകെ 81,429 വോട്ടുകൾ ലഭിച്ചു.&lt;ref&gt;{{Cite news}}&lt;/ref&gt; 2025 ഡിസംബറിൽ തദ്ധേശസ്വയഭരണസ്ഥാപങ്ങളിലേക്ക് നടന്ന തിരഞെടുപ്പിൽ കോഴിക്കോട് മുനിസിപ്പൽ കോർപറേഷനിലെ കുറ്റിച്ചിറ വാർഡിലെ കൗൺസിലറായി തഹ്ലിയ തിരഞെടുക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.

== അവലംബം ==
{{Reflist}}
[[വർഗ്ഗം:കോഴിക്കോട് സർവ്വകലാശാലയിലെ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികൾ]]
[[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ് പ്രവർത്തകർ]]
[[വർഗ്ഗം:പതിനാറാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]]
[[വർഗ്ഗം:കേരള നിയമസഭയിലെ വനിതാ പ്രതിനിധികൾ]]</text>
      <sha1>kyu984z962p755asgz8if8ruhc5erg4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/പുലാമന്തോൾ മൂസ്സ്</title>
    <ns>4</ns>
    <id>667236</id>
    <revision>
      <id>4619742</id>
      <parentid>4618899</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T04:30:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vijayanrajapuram</username>
        <id>21314</id>
      </contributor>
      <comment>/* പുലാമന്തോൾ മൂസ്സ് */</comment>
      <origin>4619742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2685" sha1="986jc9p8jebba4xvy36a8xu6dy7ev6p" xml:space="preserve">===[[:പുലാമന്തോൾ മൂസ്സ്]]===
{{REMOVE THIS TEMPLATE WHEN CLOSING THIS AfD|?}}

:{{la|പുലാമന്തോൾ മൂസ്സ്}} – (&lt;includeonly&gt;[[വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/പുലാമന്തോൾ മൂസ്സ്|View AfD]]&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;[[വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/പത്തായം/മേയ് 2026#{{anchorencode:പുലാമന്തോൾ മൂസ്സ്}}|View log]]&lt;/noinclude&gt;{{int:dot-separator}} &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://tools.wmflabs.org/jackbot/snottywong/cgi-bin/votecounter.cgi?page=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%92%E0%B4%B4%E0%B4%BF%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B5%BB_%E0%B4%B8%E0%B4%BE%E0%B4%A6%E0%B5%8D%E0%B4%A7%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%A4%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3_%E0%B4%B2%E0%B5%87%E0%B4%96%E0%B4%A8%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B5%BE/%E0%B4%AA%E0%B5%81%E0%B4%B2%E0%B4%BE%E0%B4%AE%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%8B%E0%B5%BE_%E0%B4%AE%E0%B5%82%E0%B4%B8%E0%B5%8D%E0%B4%B8%E0%B5%8D Stats]&lt;/span&gt;)
പരസ്യം. കൂടാതെ AI ഉപയോഗിച്ച് ലേഖനം നിർമ്മിക്കുന്നു. മായ്കൽ ടാഗ് നീക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;രൺജിത്ത് സിജി &lt;/span&gt;{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:20px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]] 16:29, 12 മേയ് 2026 (UTC)
:@Honourable hitman, ചർച്ചയിൽ തീരുമാനമാകുന്നതുവരെ ഫലകം നീക്കരുത് എന്നത് [https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%AA%E0%B5%81%E0%B4%B2%E0%B4%BE%E0%B4%AE%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%8B%E0%B5%BE_%E0%B4%AE%E0%B5%82%E0%B4%B8%E0%B5%8D%E0%B4%B8%E0%B5%8D&amp;diff=4618962&amp;oldid=4618896 ശ്രദ്ധിക്കുക‍]. [[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px;&quot;&gt;Vijayan Rajapuram &lt;/span&gt;{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|&lt;span style=&quot;color:green;font-size:13px; font-weight:bold;&quot; title=&quot;സംവാദം&quot;&gt; ✉&lt;/span&gt;]]  04:29, 16 മേയ് 2026 (UTC)</text>
      <sha1>986jc9p8jebba4xvy36a8xu6dy7ev6p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കവാടം:സമകാലികം/2026 മേയ് 13</title>
    <ns>100</ns>
    <id>667265</id>
    <revision>
      <id>4619587</id>
      <parentid>4619036</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T14:29:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aby john vannilam</username>
        <id>586</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ചെറിയ പുതുക്കൽ</comment>
      <origin>4619587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3018" sha1="2em36brdy1c8v0n0w8j01776p6fbss8" xml:space="preserve">=== 2026 മെയ് 13 ബുധനാഴ്ച ===
'''1201 മേടം 30'''

ലോകം
* ഇറാനെതിരെ ഇസ്രയേൽ- യുഎസ് സഖ്യം നടത്തുന്ന യുദ്ധത്തിനിടയിൽ സൗദി അറേബ്യ ഇറാനുള്ളിൽ അതീവ രഹസ്യമായി വ്യോമാക്രമണം നടത്തിയതായി അന്താരാഷ്ട്ര വാർത്താ ഏജൻസിയായ റോയിട്ടേഴ്സ് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു. അമേരിക്കയ്ക്കെതിരായ ഇറാന്റെ പ്രത്യാക്രമണങ്ങൾക്ക് പ്രതികാരമായി സൗദി അറേബ്യ നിരവധി പരസ്യപ്പെടുത്താത്ത ആക്രമണങ്ങൾ നടത്തിയതായി രണ്ട് പാശ്ചാത്യ ഉദ്യോഗസ്ഥർ വിശദീകരിച്ചു, രണ്ട് ഇറാനിയൻ ഉദ്യോഗസ്ഥർ ഇത് സ്ഥിരീകരിച്ചതായി റോയിട്ടേഴ്സ് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്നു. അമേരിക്കയെ നേരിട്ട് ആക്രമിക്കാനുള്ള പരിമിതി മൂലം യുഎസിനു സൈനിക താവളങ്ങൾക്കായി സ്ഥലം നൽകിയ ഗൾഫ്  രാഷ്ട്രങ്ങളിലെ യുഎസിന്റെ സാമ്പത്തിക ശൃംഖലകൾക്ക് നേരെ ഇറാൻ‌ പ്രത്യാക്രമണം അഴിച്ചുവിടുന്നുണ്ട്.

ഇന്ത്യ

*[[മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂരിലെ]]  കാങ്‌പോക്‌പിയിൽ സായുധ സംഘം നടത്തിയ വെടിവെപ്പിൽ മൂന്ന്  സഭാനേതാക്കൾ കൊല്ലപ്പെടുകയും നാല് പേർക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതിന് പിന്നാലെ നോണി ജില്ലയിൽ ഒരു സാധാരണക്കാരൻ കൊല്ലപ്പെടുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തതു. മേഖലയിൽ സംഘർഷം കടുത്തതോടെ ഗ്രാമീണരെ ബന്ദികളായി പിടിച്ച് കൊണ്ടുപോയി. ബന്ദികളാക്കിയത് അധികവും സ്ത്രീകളെയാണ്.

{{തിരുത്തുക|കവാടം:സമകാലികം/2026 മേയ് 13}}

-------
&lt;!-- ലോകം
ഇന്ത്യ
കേരളം
--&gt;</text>
      <sha1>2em36brdy1c8v0n0w8j01776p6fbss8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കവാടം:സമകാലികം/2026 മേയ് 14</title>
    <ns>100</ns>
    <id>667303</id>
    <revision>
      <id>4619586</id>
      <parentid>4619208</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T14:28:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aby john vannilam</username>
        <id>586</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ചെറിയതിരുത്ത്</comment>
      <origin>4619586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10626" sha1="39xts0ae57d267y9tfcex4wxju22de0" xml:space="preserve">=== 2026 മെയ് 14 വ്യാഴാഴ്ച ===
'''1201 മേടം 31'''

ലോകം
* [[ഇറാൻ|ഇറാനുമായുള്ള]] യുദ്ധം തുടരുന്നതിനിടെ താൻ [[ഐക്യ അറബ് എമിറേറ്റുകൾ|യുണൈറ്റഡ് അറബ് എമിറേറ്റ്‌സ്]] (യുഎഇ) സന്ദർശിച്ചതായും പ്രസിഡന്റ് ഷെയ്ഖ് മുഹമ്മദ് ബിൻ സായിദുമായി കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തിയതായും [[ഇസ്രയേൽ|ഇസ്രായേൽ]] പ്രധാനമന്ത്രി [[ബന്യമിൻ നെതന്യാഹു|ബന്യാമിൻ നെതന്യാഹു]] വെളിപ്പെടുത്തി. സന്ദർശനം സംബന്ധിച്ച വാർത്തകൾ അടിസ്ഥാനരഹിതമാണെന്ന് യുഎഇ വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയം പ്രസ്താവനയിൽ പറഞ്ഞു. ഇസ്രായേലുമായുള്ള യുഎഇയുടെ സഹകരണം ക്ഷമിക്കാനാവാത്ത കുറ്റമാണെന്നും ഇതിന് മറുപടി നൽകേണ്ടി വരുമെന്നും ഇറാൻ വിദേശകാര്യ മന്ത്രി [[അബ്ബാസ് അരാഗ്ചി]] മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. ഇറാന്റെ മിസൈൽ-ഡ്രോൺ ആക്രമണങ്ങളെ പ്രതിരോധിക്കാൻ യു.എ.ഇ.യെ സഹായിക്കാൻ ഇസ്രായേൽ തങ്ങളുടെ ഐറൺ ഡോം വ്യോമ പ്രതിരോധ സംവിധാനം അവിടെ വിന്യസിച്ചതായി ഇസ്രായേലിലെ യു.എസ്. അംബാസഡർ മൈക്ക് ഹക്കബി സ്ഥിരീകരിച്ചു.
*ഇസ്രയേൽ സൈനിക തടങ്കലിൽ പലസ്തീൻ തടവുകാർക്കെതിരെ ലൈംഗികാതിക്രമം നടന്നുവെന്ന ലേഖനം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിൽ ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിനും ലേഖനമെഴുതിയ നിക്കോളാസ് ക്രസ്റ്റോഫ് എന്ന മാധ്യമപ്രവർത്തകനുമെതിരെ ഇസ്രയേൽ സർക്കാർ മാനനഷ്ടത്തിന് കേസ് നൽകാനൊരുങ്ങുന്നുവെന്ന് ദി ഗാർഡിയൻ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു. ഇസ്രയേൽ സൈനിക തടങ്കലിൽ പലസ്തീൻ സ്ത്രീകളും പുരുഷന്മാരും കുട്ടികളും ബലാത്സംഗം ചെയ്യപ്പെടുകയും ലൈംഗികമായി ദുരുപയോഗം ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ടെന്ന ആരോപണങ്ങൾ വിശദീകരിക്കുന്നതായിരുന്നു ലേഖനം. &lt;ref&gt;ഇസ്രയേൽ സൈനികരെ അപകീർത്തിപ്പെടുത്തുന്ന ലേഖനം; ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിനെതിരെ കേസ് നൽകുമെന്ന് നെതന്യാഹു. - ദേശാഭിമാനി [https://www.deshabhimani.com/News/world/israel-to-sue-new-york-times-over-sexual-assault-of-palestinian-prisoners-66080 2026 മെയ് 15, രാവിലെ 07:59] 
&lt;/ref&gt;

ഇന്ത്യ

*ഊർജ പ്രതിസന്ധിയെ തുടർന്ന് ഡൽഹിയിൽ രണ്ട് ദിവസം വർക്ക് ഫ്രം ഹോം പ്രഖ്യാപിച്ചു. ആഴ്ചയിൽ രണ്ടുദിവസം സർക്കാർ ഓഫീസുകൾക്ക് വർക്ക് ഫ്രം ഹോം ആയിരിക്കുമെന്നും വാഹനങ്ങളുടെ ഉപയോഗം കുറയ്ക്കണമെന്നും [[ഡെൽഹി|ഡൽഹി]] മുഖ്യമന്ത്രി [[രേഖാ ഗുപ്‌ത]] അറിയിച്ചു. സാമ്പത്തിക സ്ഥിരതയും വിഭവങ്ങളുടെ മികച്ച ഉപയോഗവും ലക്ഷ്യമിട്ട് പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദി അടുത്തിടെ നടത്തിയ അഭ്യർഥനയെ തുടർന്നാണ് ഈ തീരുമാനം. 
*[[ഡൽഹി മദ്യനയക്കേസ്|ഡൽഹി മദ്യനയക്കേസിൽ]] സിബിഐ അപ്പീൽ പരിഗണിക്കുന്നതിൽ നിന്നും ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി ജഡ്‌ജി [[സ്വർണകാന്ത ശർമ|സ്വർണകാന്ത ശർമ]] പിന്മാറി.
*മൂന്ന് ക്രൈസ്‍തവ നേതാക്കളെയടക്കം കൊലപ്പെടുത്തിയതിന് പിന്നാലെ മണിപ്പുരിൽ സംഘർഷാവസ്ഥ വീണ്ടും രൂക്ഷമാകുന്നു. കുക്കി- സോ, നാഗ വിഭാഗങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിച്ച ഹർത്താലിൽ മണിപ്പുരിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ ജനജീവിതം തടസ്സപ്പെട്ടു. 
*മണിപ്പൂരിലെ കാങ്‌പോക്‌പി, സേനാപതി ജില്ലകളിൽ സായുധ ഗ്രൂപ്പുകൾ ബന്ദികളാക്കിയ 28 പേരെ മോചിപ്പിച്ചു. കുക്കി, നാഗ വിഭാഗങ്ങളിൽപ്പെട്ടവരാണ് മോചിപ്പിക്കപ്പെട്ടത്. കഴിഞ്ഞ ബുധനാഴ്ച കാങ്‌പോക്‌പിയിൽ മൂന്ന് സഭാനേതാക്കൾ യാത്രാ മധ്യേ വെടിയേറ്റ് കൊല്ലപ്പെട്ടിരുന്നു. തുടർന്നുള്ള സംഘർഷങ്ങളുടെ ഭാഗമായാണ് ഇവരെ ബന്ദികളാക്കി കൊണ്ടുപോയത്. മോചിപ്പിക്കപ്പെട്ടവരിൽ കൊൻസാഖുൽ ഗ്രാമത്തിൽ നിന്നുള്ള 12 നാഗാ സ്ത്രീകളും, സേനാപതി ജില്ലയിൽ തടവിലാക്കപ്പെട്ട 14 കുക്കി വിഭാഗക്കാരും ഉൾപ്പെടുന്നു. കുക്കി വിഭാഗത്തിലെ 4 പുരുഷന്മാർ, 10 സ്ത്രീകൾ എന്നിങ്ങനെയാണ് ബന്ദികളാക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഡോൺ ബോസ്‌കോയിലെ രണ്ട് സലേഷ്യൻ ബ്രദർമാരെയും സായുധ സംഘങ്ങൾ വെവ്വേറെ സ്ഥലങ്ങളിൽ വെച്ച് മോചിപ്പിച്ചു.
*ടിവികെ സർക്കാരിന് അനുകൂലമായി വോട്ട് ചെയ്യാൻ നൽകിയ വിപ്പ് ലംഘിച്ചതിന് [[ഓൾ ഇന്ത്യ അണ്ണാ ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം|എ.ഐ.എ.ഡി.എം.കെ]]. ജനറൽ സെക്രട്ടറി [[എടപ്പാടി പളനിസ്വാമി]] ഉൾപ്പെടെ 22 എംഎൽമാരെയും അയോഗ്യരാക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് സ്‌‍പീക്കറെ കണ്ടതായി [[സി.വി. ഷൺമുഖം]], [[എസ്.പി. വേലുമണി]] എന്നിവർ നേതൃത്വം നൽകുന്ന എ.ഐ.എ.ഡി.എം.കെ. വിഭാഗം നിയോഗിച്ച വിപ്പ് സി. വിജയഭാസ്‌കർ പറഞ്ഞു. പരാജയകാരണങ്ങൾ ചർച്ചചെയ്യാൻ പളനിസ്വാമി പാർടി ജനറൽ കൗൺസിൽ വിളിക്കണമെന്നും ആവശ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;എഐഎഡിഎംകെയിലെ ഭിന്നത രൂക്ഷം. ഭൂരിപക്ഷം എംഎൽഎമാരും തങ്ങൾ‌ക്കൊപ്പമാണെന്ന് സി വി ഷൺമുഖം, എസ് പി വേലുമണി എന്നിവർ നേതൃത്വം നൽകുന്ന വിഭാഗം അവകാശപ്പെട്ടു.- ദേശാഭിമാനി [https://www.deshabhimani.com/News/national/aiadmk--70899 2026 മെയ് 15, പുലർച്ചെ 12:00]&lt;/ref&gt;

കേരളം

*കേരള സംസ്ഥാന മുഖ്യമന്ത്രിയായി [[വി.ഡി. സതീശൻ|'''വി.ഡി. സതീശനെ''']] കേരളത്തിന്റെ ചുമതലയുള്ള ജനറൽ സെക്രട്ടറി [[ദീപാ ദാസ്‌മുൻഷി|ദീപാദാസ് മുൻഷി]] ഡൽഹിയിൽ വാർത്താസമ്മേളനം നടത്തി പ്രഖ്യാപിച്ചു.
*നിയമസഭാ കക്ഷി നേതാവായി സിപിഐ എം സംസ്ഥാന കമ്മിറ്റി [[പിണറായി വിജയൻ|പിണറായി വിജയനെ]] ഐകകണ്ഠേന തിരഞ്ഞെടുത്തതായി സെക്രട്ടറി [[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ|എം വി ഗോവിന്ദൻ]] വാർത്താകുറിപ്പിൽ അറിയിച്ചു. 
 
{{തിരുത്തുക|കവാടം:സമകാലികം/2026 മേയ് 14}}

-------
&lt;!-- ലോകം
ഇന്ത്യ
കേരളം
--&gt;</text>
      <sha1>39xts0ae57d267y9tfcex4wxju22de0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619667</id>
      <parentid>4619586</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T18:43:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aby John Vannilam</username>
        <id>13754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ചെറിയ തിരുത്തൽ</comment>
      <origin>4619667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10807" sha1="olr4nx5uhbpm6qhtlbrvvbi34x8a6wn" xml:space="preserve">=== 2026 മെയ് 14 വ്യാഴാഴ്ച ===
'''1201 മേടം 31'''

ലോകം
* [[ഇറാൻ|ഇറാനുമായുള്ള]] യുദ്ധം തുടരുന്നതിനിടെ താൻ [[ഐക്യ അറബ് എമിറേറ്റുകൾ|യുണൈറ്റഡ് അറബ് എമിറേറ്റ്‌സ്]] (യുഎഇ) സന്ദർശിച്ചതായും പ്രസിഡന്റ് ഷെയ്ഖ് മുഹമ്മദ് ബിൻ സായിദുമായി കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തിയതായും [[ഇസ്രയേൽ|ഇസ്രായേൽ]] പ്രധാനമന്ത്രി [[ബന്യമിൻ നെതന്യാഹു|ബന്യാമിൻ നെതന്യാഹു]] വെളിപ്പെടുത്തി. സന്ദർശനം സംബന്ധിച്ച വാർത്തകൾ അടിസ്ഥാനരഹിതമാണെന്ന് യുഎഇ വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയം പ്രസ്താവനയിൽ പറഞ്ഞു. ഇസ്രായേലുമായുള്ള യുഎഇയുടെ സഹകരണം ക്ഷമിക്കാനാവാത്ത കുറ്റമാണെന്നും ഇതിന് മറുപടി നൽകേണ്ടി വരുമെന്നും ഇറാൻ വിദേശകാര്യ മന്ത്രി [[അബ്ബാസ് അരാഗ്ചി]] മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. ഇറാന്റെ മിസൈൽ-ഡ്രോൺ ആക്രമണങ്ങളെ പ്രതിരോധിക്കാൻ യു.എ.ഇ.യെ സഹായിക്കാൻ ഇസ്രായേൽ തങ്ങളുടെ ഐറൺ ഡോം വ്യോമ പ്രതിരോധ സംവിധാനം അവിടെ വിന്യസിച്ചതായി ഇസ്രായേലിലെ യു.എസ്. അംബാസഡർ മൈക്ക് ഹക്കബി സ്ഥിരീകരിച്ചു.
*ഇസ്രയേൽ സൈനിക തടങ്കലിൽ പലസ്തീൻ തടവുകാർക്കെതിരെ ലൈംഗികാതിക്രമം നടന്നുവെന്ന ലേഖനം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിൽ ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിനും ലേഖനമെഴുതിയ നിക്കോളാസ് ക്രസ്റ്റോഫ് എന്ന മാധ്യമപ്രവർത്തകനുമെതിരെ ഇസ്രയേൽ സർക്കാർ മാനനഷ്ടത്തിന് കേസ് നൽകാനൊരുങ്ങുന്നുവെന്ന് ദി ഗാർഡിയൻ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു. ഇസ്രയേൽ സൈനിക തടങ്കലിൽ പലസ്തീൻ സ്ത്രീകളും പുരുഷന്മാരും കുട്ടികളും ബലാത്സംഗം ചെയ്യപ്പെടുകയും ലൈംഗികമായി ദുരുപയോഗം ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ടെന്ന ആരോപണങ്ങൾ വിശദീകരിക്കുന്നതായിരുന്നു ലേഖനം. &lt;ref&gt;ഇസ്രയേൽ സൈനികരെ അപകീർത്തിപ്പെടുത്തുന്ന ലേഖനം; ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിനെതിരെ കേസ് നൽകുമെന്ന് നെതന്യാഹു. - ദേശാഭിമാനി [https://www.deshabhimani.com/News/world/israel-to-sue-new-york-times-over-sexual-assault-of-palestinian-prisoners-66080 2026 മെയ് 15, രാവിലെ 07:59] 
&lt;/ref&gt;

ഇന്ത്യ

*ഊർജ പ്രതിസന്ധിയെ തുടർന്ന് ഡൽഹിയിൽ രണ്ട് ദിവസം വർക്ക് ഫ്രം ഹോം പ്രഖ്യാപിച്ചു. ആഴ്ചയിൽ രണ്ടുദിവസം സർക്കാർ ഓഫീസുകൾക്ക് വർക്ക് ഫ്രം ഹോം ആയിരിക്കുമെന്നും വാഹനങ്ങളുടെ ഉപയോഗം കുറയ്ക്കണമെന്നും [[ഡെൽഹി|ഡൽഹി]] മുഖ്യമന്ത്രി [[രേഖാ ഗുപ്‌ത]] അറിയിച്ചു. സാമ്പത്തിക സ്ഥിരതയും വിഭവങ്ങളുടെ മികച്ച ഉപയോഗവും ലക്ഷ്യമിട്ട് പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദി അടുത്തിടെ നടത്തിയ അഭ്യർഥനയെ തുടർന്നാണ് ഈ തീരുമാനം. 
*[[ഡൽഹി മദ്യനയക്കേസ്|ഡൽഹി മദ്യനയക്കേസിൽ]] സിബിഐ അപ്പീൽ പരിഗണിക്കുന്നതിൽ നിന്നും ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി ജഡ്‌ജി [[സ്വർണകാന്ത ശർമ|സ്വർണകാന്ത ശർമ]] പിന്മാറി.
*മൂന്ന് ക്രൈസ്‍തവ നേതാക്കളെയടക്കം കൊലപ്പെടുത്തിയതിന് പിന്നാലെ മണിപ്പുരിൽ സംഘർഷാവസ്ഥ വീണ്ടും രൂക്ഷമാകുന്നു. കുക്കി- സോ, നാഗ വിഭാഗങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിച്ച ഹർത്താലിൽ മണിപ്പുരിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ ജനജീവിതം തടസ്സപ്പെട്ടു. 
*മണിപ്പൂരിലെ കാങ്‌പോക്‌പി, സേനാപതി ജില്ലകളിൽ സായുധ ഗ്രൂപ്പുകൾ ബന്ദികളാക്കിയ 28 പേരെ മോചിപ്പിച്ചു. കുക്കി, നാഗ വിഭാഗങ്ങളിൽപ്പെട്ടവരാണ് മോചിപ്പിക്കപ്പെട്ടത്. കഴിഞ്ഞ ബുധനാഴ്ച കാങ്‌പോക്‌പിയിൽ മൂന്ന് സഭാനേതാക്കൾ യാത്രാ മധ്യേ വെടിയേറ്റ് കൊല്ലപ്പെട്ടിരുന്നു. തുടർന്നുള്ള സംഘർഷങ്ങളുടെ ഭാഗമായാണ് ഇവരെ ബന്ദികളാക്കി കൊണ്ടുപോയത്. മോചിപ്പിക്കപ്പെട്ടവരിൽ കൊൻസാഖുൽ ഗ്രാമത്തിൽ നിന്നുള്ള 12 നാഗാ സ്ത്രീകളും, സേനാപതി ജില്ലയിൽ തടവിലാക്കപ്പെട്ട 14 കുക്കി വിഭാഗക്കാരും ഉൾപ്പെടുന്നു. കുക്കി വിഭാഗത്തിലെ 4 പുരുഷന്മാർ, 10 സ്ത്രീകൾ എന്നിങ്ങനെയാണ് ബന്ദികളാക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഡോൺ ബോസ്‌കോയിലെ രണ്ട് സലേഷ്യൻ ബ്രദർമാരെയും സായുധ സംഘങ്ങൾ വെവ്വേറെ സ്ഥലങ്ങളിൽ വെച്ച് മോചിപ്പിച്ചു.
*ടിവികെ സർക്കാരിന് അനുകൂലമായി വോട്ട് ചെയ്യാൻ നൽകിയ വിപ്പ് ലംഘിച്ചതിന് [[ഓൾ ഇന്ത്യ അണ്ണാ ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം|എ.ഐ.എ.ഡി.എം.കെ]]. ജനറൽ സെക്രട്ടറി [[എടപ്പാടി പളനിസ്വാമി]] ഉൾപ്പെടെ 22 എംഎൽമാരെയും അയോഗ്യരാക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് സ്‌‍പീക്കറെ കണ്ടതായി [[സി.വി. ഷൺമുഖം]], [[എസ്.പി. വേലുമണി]] എന്നിവർ നേതൃത്വം നൽകുന്ന എ.ഐ.എ.ഡി.എം.കെ. വിഭാഗം നിയോഗിച്ച വിപ്പ് സി. വിജയഭാസ്‌കർ പറഞ്ഞു. പരാജയകാരണങ്ങൾ ചർച്ചചെയ്യാൻ പളനിസ്വാമി പാർടി ജനറൽ കൗൺസിൽ വിളിക്കണമെന്നും ആവശ്യപ്പെട്ടു.&lt;ref&gt;എഐഎഡിഎംകെയിലെ ഭിന്നത രൂക്ഷം. ഭൂരിപക്ഷം എംഎൽഎമാരും തങ്ങൾ‌ക്കൊപ്പമാണെന്ന് സി വി ഷൺമുഖം, എസ് പി വേലുമണി എന്നിവർ നേതൃത്വം നൽകുന്ന വിഭാഗം അവകാശപ്പെട്ടു.- ദേശാഭിമാനി [https://www.deshabhimani.com/News/national/aiadmk--70899 2026 മെയ് 15, പുലർച്ചെ 12:00]&lt;/ref&gt;

കേരളം

*കേരള സംസ്ഥാന മുഖ്യമന്ത്രിയായി [[വി.ഡി. സതീശൻ|'''വി.ഡി. സതീശനെ''']] കേരളത്തിന്റെ ചുമതലയുള്ള ജനറൽ സെക്രട്ടറി [[ദീപാ ദാസ്‌മുൻഷി|ദീപാദാസ് മുൻഷി]] ഡൽഹിയിൽ വാർത്താസമ്മേളനം നടത്തി പ്രഖ്യാപിച്ചു.
*പുതിയ കേരള മന്ത്രിസഭ മെയ് 18-ന് സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അധികാരമേൽക്കും 
*നിയമസഭാ കക്ഷി നേതാവായി സിപിഐ എം സംസ്ഥാന കമ്മിറ്റി [[പിണറായി വിജയൻ|പിണറായി വിജയനെ]] ഐകകണ്ഠേന തിരഞ്ഞെടുത്തതായി സെക്രട്ടറി [[എം.വി. ഗോവിന്ദൻ|എം വി ഗോവിന്ദൻ]] വാർത്താകുറിപ്പിൽ അറിയിച്ചു. 
 
{{തിരുത്തുക|കവാടം:സമകാലികം/2026 മേയ് 14}}

-------
&lt;!-- ലോകം
ഇന്ത്യ
കേരളം
--&gt;</text>
      <sha1>olr4nx5uhbpm6qhtlbrvvbi34x8a6wn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>നാഗയക്ഷി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>667321</id>
    <revision>
      <id>4619582</id>
      <timestamp>2026-05-15T14:26:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>'നാഗരാജാവിന്റെ അർദ്ധാംഗിനിയാണ് നാഗയക്ഷിയെന്നാണ് വിശ്വാസം. നാഗരാജാവിന് മേൽ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു ശയിക്കുന്നുവെന്നാണ് വിശ്വാസം. നാഗയക്ഷിയെ നാഗലക്ഷ്മിയെന്നും വിളിയ...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു</comment>
      <origin>4619582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="691" sha1="4samdkjt14xkbsw6fmwb8ub6o00ej2x" xml:space="preserve">നാഗരാജാവിന്റെ അർദ്ധാംഗിനിയാണ് നാഗയക്ഷിയെന്നാണ് വിശ്വാസം. നാഗരാജാവിന് മേൽ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു ശയിക്കുന്നുവെന്നാണ് വിശ്വാസം. നാഗയക്ഷിയെ നാഗലക്ഷ്മിയെന്നും വിളിയ്ക്കുന്നു. ശീർഷ എന്നും നാഗയക്ഷിയ്ക്ക് പേരുണ്ട്. കേരളത്തിൽ മണ്ണാറശാലയിൽ നാഗലക്ഷ്മി പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.</text>
      <sha1>4samdkjt14xkbsw6fmwb8ub6o00ej2x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619583</id>
      <parentid>4619582</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T14:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="604" sha1="9u0zofddmvkdtmrsyb4vr4s804dmkwn" xml:space="preserve">നാഗരാജാവിന്റെ അർദ്ധാംഗിനിയാണ് നാഗയക്ഷി. നാഗരാജാവിന് മേൽ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു ശയിക്കുന്നതിനാൽ നാഗയക്ഷിയെ നാഗലക്ഷ്മിയെന്നും വിളിയ്ക്കുന്നു. ശീർഷ എന്നും നാഗയക്ഷിയ്ക്ക് പേരുണ്ട്. കേരളത്തിൽ മണ്ണാറശാലയിൽ നാഗലക്ഷ്മി പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.</text>
      <sha1>9u0zofddmvkdtmrsyb4vr4s804dmkwn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619584</id>
      <parentid>4619583</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T14:28:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="583" sha1="frlxmpuhuu46it3z1k6vn6ijx5bt74k" xml:space="preserve">നാഗരാജാവിന്റെ അർദ്ധാംഗിനിയാണ് നാഗയക്ഷി. നാഗരാജാവിന് മേൽ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു ശയിക്കുന്നതിനാൽ നാഗയക്ഷിയെ നാഗലക്ഷ്മിയെന്നും വിളിയ്ക്കുന്നു. ശീർഷ എന്നും അവൾക്ക് പേരുണ്ട്. കേരളത്തിൽ മണ്ണാറശാലയിൽ നാഗലക്ഷ്മി പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.</text>
      <sha1>frlxmpuhuu46it3z1k6vn6ijx5bt74k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619588</id>
      <parentid>4619584</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T14:31:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="577" sha1="n3v5qnd8a3fn1time8gvhv7aiescdga" xml:space="preserve">നാഗരാജാവിന്റെ അർദ്ധാംഗിനിയാണ് നാഗയക്ഷി. നാഗരാജാവിന് മേൽ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു ശയിക്കുന്നതിനാൽ നാഗയക്ഷിയെ നാഗലക്ഷ്മിയെന്നും വിളിക്കുന്നു. ശീർഷ എന്നും അവൾക്ക് പേരുണ്ട്. കേരളത്തിൽ മണ്ണാറശാലയിൽ നാഗലക്ഷ്മി പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്.</text>
      <sha1>n3v5qnd8a3fn1time8gvhv7aiescdga</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619589</id>
      <parentid>4619588</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T14:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22895-50</username>
        <id>216466</id>
      </contributor>
      <origin>4619589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111" sha1="cxqc6ysfypbglxeb45gg306icrs8gq8" xml:space="preserve">നാഗരാജാവിന്റെ അർദ്ധാംഗിനിയാണ് നാഗയക്ഷി.</text>
      <sha1>cxqc6ysfypbglxeb45gg306icrs8gq8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കവാടം:സമകാലികം/2026 മേയ് 15</title>
    <ns>100</ns>
    <id>667322</id>
    <revision>
      <id>4619585</id>
      <timestamp>2026-05-15T14:28:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aby john vannilam</username>
        <id>586</id>
      </contributor>
      <comment>പുതിയത്</comment>
      <origin>4619585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2400" sha1="lx9v3iqex75sd1r7mxt4up3l0a57vbm" xml:space="preserve">
=== 2026 മെയ് 15 വെള്ളിയാഴ്ച ===
'''1201 ഇടവം 01'''

ഇന്ത്യ

* രാജ്യത്ത് പെട്രോൾ, ഡീസൽ വില ലിറ്ററിന് 3 രൂപ വീതം വർധിപ്പിച്ചു. 
*ദീർഘനാളത്തെ തർക്കങ്ങൾക്കൊടുവിൽ ചരിത്രസ്‌മാരകങ്ങളിലൊന്നായ മധ്യപ്രദേശിലെ ഭോജ്‌ശാല സമുച്ചയം ക്ഷേത്രമായി പ്രഖ്യാപിച്ച് മധ്യപ്രദേശ് ഹൈക്കോടതി. വിധിയ്‌ക്ക് പിന്നാലെ ജില്ലയിലുടനീളം സുരക്ഷ കർശനമാക്കി ധാർ ജില്ലാ ഭരണകൂടം. ജില്ലയിലെ ഭോജ്‌ശാല സമുച്ചയത്തിലും പരിസരത്തും ക്രമസമാധാന പാലനത്തിനായി 1,200 പൊലീസുകാരെ വിന്യസിച്ചിട്ടുണ്ട്. സംഘർഷ സാധ്യത കണക്കിലെടുത്ത് ജില്ലയിലുടനീളം നിരോധനാജ്ഞയും ഏർപ്പെടുത്തിയതായി ജില്ലാ ഭരണകൂടം വ്യക്തമാക്കി. പ്രസിദ്ധമായ ഭോജ്‌ശാലയെ ഒരു സരസ്വതി ക്ഷേത്രമായാണ് ഹിന്ദു സമൂഹം കണക്കാക്കുന്നത്. എന്നാൽ മുസ്‌ലീമുകൾ സമുച്ചയം കമൽ മൗല പള്ളിയാണെന്നും ജൈനസമൂഹത്തിൽ നിന്നുള്ളവർ മധ്യകാല ജൈന ക്ഷേത്രവും ഗുരുകുലവുമാണെന്നും നിരന്തരം അവകാശപ്പെടുന്നു.
കേരളം
* എസ്എസ്എൽസി പരീക്ഷാഫലം പ്രഖ്യാപിച്ചു; 99.07 വിജയ ശതമാനം

{{തിരുത്തുക|കവാടം:സമകാലികം/2026 മേയ് 15}}

-------
&lt;!-- ലോകം
ഇന്ത്യ
കേരളം
--&gt;</text>
      <sha1>lx9v3iqex75sd1r7mxt4up3l0a57vbm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619668</id>
      <parentid>4619585</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T18:43:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aby John Vannilam</username>
        <id>13754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ചെറിയ തിരുത്തൽ</comment>
      <origin>4619668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6331" sha1="n1of99cpovsmnss6zntw4g3ozzv6rxw" xml:space="preserve">
=== 2026 മെയ് 15 വെള്ളിയാഴ്ച ===
'''1201 ഇടവം 01'''
*ഡൽഹിയിലെ [[ബ്രിക്‌സ്‌|ബ്രിക്സ്]] ഉച്ചകോടിയിൽ ഇറാൻ-യു.എ.ഇ. പോര്; സംയുക്ത പ്രസ്താവനയില്ലാതെ സമാപനം. ഇന്ത്യയുടെ അധ്യക്ഷതയിൽ 18-ാമത് ബ്രിക്സ് (BRICS) ഉച്ചകോടിയുടെ ഭാഗമായുള്ള വിദേശകാര്യ മന്ത്രിമാരുടെ യോഗം 2026 മെയ് 14 മുതൽ 15 വരെ ന്യൂഡൽഹിയിലെ ഭാരത് മണ്ഡപത്തിൽ നടന്നു. വിപുലീകരിച്ച 11 അംഗ ബ്രിക്സ് കൂട്ടായ്മയിലെ പ്രതിനിധികൾ ഈ യോഗത്തിൽ പങ്കെടുത്തു.
*ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദി ഇന്ന് [[ഐക്യ അറബ് എമിറേറ്റുകൾ|യുണൈറ്റഡ് അറബ് എമിറേറ്റ്സിൽ]] ഔദ്യോഗിക സന്ദർശനം നടത്തി. [[ഐക്യ അറബ് എമിറേറ്റുകൾ|യു.എ.ഇ.]] പ്രസിഡന്റ് [[ഷെയ്ഖ് മുഹമ്മദ് ബിൻ സായിദ് അൽ നഹ്യാൻ]] അദ്ദേഹത്തെ വിമാനത്താവളത്തിൽ സ്വീകരിക്കുകയും ഔപചാരിക എതിരേൽപ്പ് നൽകുകയും ചെയ്തു. ഇരു നേതാക്കളും നടത്തിയ വിശദമായ ചർച്ചകളിൽ യു.എ.ഇയ്ക്ക് നേരെയുണ്ടായ ആക്രമണങ്ങളെ ഇന്ത്യ ശക്തമായി അപലപിക്കുന്നുവെന്ന് മോദി ആവർത്തിച്ചുറപ്പിക്കുകയും യു.എ.ഇ നേതൃത്വത്തോടും ജനങ്ങളോടുമുള്ള ഇന്ത്യയുടെ ഐക്യദാർഢ്യം അറിയിക്കുകയും ചെയ്തു. 
*ഏഴാം തവണയും [[യുഗാണ്ട|റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് ഉഗാണ്ടയുടെ]] പ്രസിഡന്റ് ആയി [[യോവേരി കഗുട്ട മുസേവേനി|ജനറൽ യോവേരി കഗുട്ട മുസേവേനി]] അധികാരമേറ്റെടുത്ത സത്യപ്രതിജ്ഞാ ചടങ്ങിൽ ഇന്ത്യൻ നൈപുണ്യ വികസന-സംരംഭകത്വ സഹമന്ത്രിയും (സ്വതന്ത്ര ചുമതല) വിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് സഹമന്ത്രിയുമായ [[ജയന്ത് ചൗധരി]] [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയെ]] പ്രതിനിധീകരിച്ചു. &lt;ref&gt;ഉഗാണ്ട പ്രസിഡന്റിന്റെ സത്യപ്രതിജ്ഞാ ചടങ്ങിൽ കേന്ദ്രമന്ത്രി ശ്രീ ജയന്ത് ചൗധരി ഇന്ത്യയെ പ്രതിനിധീകരിച്ചു. -ഗവൺമെന്റ് ഓഫ് ഇന്ത്യ പ്രസ് ഇൻഫർമേഷൻ ബ്യൂറോ, [https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2261649&amp;reg=24&amp;lang=15 2026 മെയ് 15 രാത്രി 8:10]&lt;/ref&gt;
*പാകിസ്ഥാനിൽ സൈനിക ക്യാമ്പിന് നേരെയുണ്ടായ ചാവേർ ആക്രമണം; 15 സൈനികർ കൊല്ലപ്പെട്ടു.

ഇന്ത്യ

* രാജ്യത്ത് പെട്രോൾ, ഡീസൽ വില ലിറ്ററിന് 3 രൂപ വീതം വർധിപ്പിച്ചു. 
*ദീർഘനാളത്തെ തർക്കങ്ങൾക്കൊടുവിൽ ചരിത്രസ്‌മാരകങ്ങളിലൊന്നായ [[മധ്യപ്രദേശ്‌|മധ്യപ്രദേശിലെ]] [[ഭോജ്‌ശാല സമുച്ചയം]]  ക്ഷേത്രമായി പ്രഖ്യാപിച്ച് [[മധ്യപ്രദേശ് ഹൈക്കോടതി]]. വിധിയ്‌ക്ക് പിന്നാലെ ജില്ലയിലുടനീളം സുരക്ഷ കർശനമാക്കി ധാർ ജില്ലാ ഭരണകൂടം. ജില്ലയിലെ ഭോജ്‌ശാല സമുച്ചയത്തിലും പരിസരത്തും ക്രമസമാധാന പാലനത്തിനായി 1,200 പൊലീസുകാരെ വിന്യസിച്ചിട്ടുണ്ട്. സംഘർഷ സാധ്യത കണക്കിലെടുത്ത് ജില്ലയിലുടനീളം നിരോധനാജ്ഞയും ഏർപ്പെടുത്തിയതായി ജില്ലാ ഭരണകൂടം വ്യക്തമാക്കി. പ്രസിദ്ധമായ ഭോജ്‌ശാലയെ ഒരു സരസ്വതി ക്ഷേത്രമായാണ് ഹിന്ദു സമൂഹം കണക്കാക്കുന്നത്. എന്നാൽ മുസ്‌ലീമുകൾ സമുച്ചയം കമൽ മൗല പള്ളിയാണെന്നും ജൈനസമൂഹത്തിൽ നിന്നുള്ളവർ മധ്യകാല ജൈന ക്ഷേത്രവും ഗുരുകുലവുമാണെന്നും നിരന്തരം അവകാശപ്പെടുന്നു.

കേരളം
* എസ്എസ്എൽസി പരീക്ഷാഫലം പ്രഖ്യാപിച്ചു; 99.07 വിജയ ശതമാനം

{{തിരുത്തുക|കവാടം:സമകാലികം/2026 മേയ് 15}}

-------
&lt;!-- ലോകം
ഇന്ത്യ
കേരളം
--&gt;</text>
      <sha1>n1of99cpovsmnss6zntw4g3ozzv6rxw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Milei.vencel</title>
    <ns>3</ns>
    <id>667323</id>
    <redirect title="ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:GyapjúGereblye" />
    <revision>
      <id>4619615</id>
      <timestamp>2026-05-15T16:24:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ternarius</username>
        <id>29989</id>
      </contributor>
      <comment>Ternarius എന്ന ഉപയോക്താവ് [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Milei.vencel]] എന്ന താൾ [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:GyapjúGereblye]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു: &quot;[[Special:CentralAuth/Milei.vencel|Milei.vencel]]&quot; എന്ന ഉപയോക്താവിനെ &quot;[[Special:CentralAuth/GyapjúGereblye|GyapjúGereblye]]&quot; എന്നു പേരുമാറ്റിയപ്പോൾ താൾ കൂടെ സ്വയം മാറിയിട്ടുണ്ട്.</comment>
      <origin>4619615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="122" sha1="h0cxgecqfxph5q6jlgx3u4mxlfqd4fb" xml:space="preserve">#തിരിച്ചുവിടുക [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:GyapjúGereblye]]</text>
      <sha1>h0cxgecqfxph5q6jlgx3u4mxlfqd4fb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ഉപയോക്താവ്:Vishkailas</title>
    <ns>2</ns>
    <id>667324</id>
    <revision>
      <id>4619698</id>
      <timestamp>2026-05-15T23:08:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishkailas</username>
        <id>214655</id>
      </contributor>
      <comment>All included</comment>
      <origin>4619698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="389" sha1="h5t0jayhoyo37wrlh0692ia3stkydf7" xml:space="preserve">Vishnu Kailas 

സ്വദേശം : കൊല്ലം 

ജോലി : മെഡിക്കൽ, ഡോക്ടർ, റിസർച്ചർ, പബ്ലിക് ഹെൽത്ത്‌ സ്പെഷ്യലിസ്റ്റ് (എപ്പിഡമിയോളജിസ്റ്റ്), (ഇപ്പോൾ യുകെയിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നു).</text>
      <sha1>h5t0jayhoyo37wrlh0692ia3stkydf7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>സമാജ്‌വാദി പാർട്ടി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>667325</id>
    <redirect title="സമാജ്‍വാദി പാർട്ടി" />
    <revision>
      <id>4619726</id>
      <timestamp>2026-05-16T03:03:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <comment>[[സമാജ്‍വാദി പാർട്ടി]] എന്ന താളിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടുന്നു</comment>
      <origin>4619726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="08gdcr88ax00cgswv5btmrgubhgesyz" xml:space="preserve">#Redirect [[സമാജ്‍വാദി പാർട്ടി]]</text>
      <sha1>08gdcr88ax00cgswv5btmrgubhgesyz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>വൈ.എസ്.ആർ. കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി</title>
    <ns>0</ns>
    <id>667326</id>
    <redirect title="വൈ‌.എസ്.ആർ. കോൺഗ്രസ്" />
    <revision>
      <id>4619727</id>
      <timestamp>2026-05-16T03:04:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <comment>[[വൈ‌.എസ്.ആർ. കോൺഗ്രസ്]] എന്ന താളിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടുന്നു</comment>
      <origin>4619727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="6sgu1pfxp93s0l2yynavtv07d4slpkl" xml:space="preserve">#Redirect [[വൈ‌.എസ്.ആർ. കോൺഗ്രസ്]]</text>
      <sha1>6sgu1pfxp93s0l2yynavtv07d4slpkl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>കേരള നിയമസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക</title>
    <ns>0</ns>
    <id>667327</id>
    <revision>
      <id>4619764</id>
      <timestamp>2026-05-16T06:06:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the opening section from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1354401815|List of leaders of the opposition in the Kerala Legislative Assembly]]&quot;</comment>
      <origin>4619764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2148" sha1="auczhxzkqwzq20zdcj93ql901rveahu" xml:space="preserve">{{Infobox former political post|insignia=Emblem of Kerala state Vector.svg|insigniasize=100px|insigniacaption=[[കേരളം സർക്കാർ|കേരള സർക്കാരിൻ്റെ]] മുദ്ര|image=Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.jpg|imagesize=200px|appointer=[[കേരള ഗവർണർ]]|style=ബഹുമാനപ്പെട്ട|residence=കൻ്റോൺമെൻ്റ് ഹൗസ്, [[തിരുവനന്തപുരം]]|salary=}}
കേരള നിയമസഭയിൽ പ്രതിപക്ഷ നേതാവിന്റെ പദവി 1957-ൽ നിയമസഭ രൂപീകരിച്ചതിനുശേഷം ഇതുവരെ 11 രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കൾ വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവരിൽ എല്ലാവരും ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ അല്ലെങ്കിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്) എന്നീ പാർട്ടികളിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്നുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവരായിരുന്നു. നിലവിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് [[പിണറായി വിജയൻ|പിണറായി വിജയനാണ്]]. അദ്ദേഹം 2026 മേയ് 18 മുതൽ ഈ പദവിയിൽ തുടരുന്നു. [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ|വി. എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] തുടർച്ചയില്ലാതെ 15 വർഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. കേരള നിയമസഭയിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന വ്യക്തിയും അദ്ദേഹമാണ്.</text>
      <sha1>auczhxzkqwzq20zdcj93ql901rveahu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619765</id>
      <parentid>4619764</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T06:10:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <origin>4619765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2514" sha1="bqdsa4wbv4zwjybgv156dpambcohxkk" xml:space="preserve">{{Infobox political post
| post = Leader of Opposition of Kerala
| insignia = File: Emblem of Kerala state Vector.svg
| insigniasize = 100px
| insigniacaption = Seal of the [[Government of Kerala]]
| image = Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.jpg
| imagesize = 200px
| incumbent = [[Pinarayi Vijayan]]
| incumbentsince = 18 May 2026
| appointer = [[Governor of Kerala]]
| appointer_qualified = 
| style = [[The Honourable]]
| status = [[Leader of Opposition]]
| member_of = [[Kerala Legislative Assembly]]
| termlength = 5 years
| inaugural = [[P. T. Chacko]] &lt;small&gt;(1957–1959)&lt;/small&gt;
| formation = {{start date and age|df=yes|1957|04|05}}
| abbreviatio
REPORTS TO = 
| deputy = Vacant
| residence = Cantonment House, [[Thiruvananthapuram]]
| seat = [[Kerala Niyamasabha]]
| precursor = [[V. D. Satheesan]]
| salary = 
| website = 
| body = 
}}
കേരള നിയമസഭയിൽ പ്രതിപക്ഷ നേതാവിന്റെ പദവി 1957-ൽ നിയമസഭ രൂപീകരിച്ചതിനുശേഷം ഇതുവരെ 11 രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കൾ വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവരിൽ എല്ലാവരും ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ അല്ലെങ്കിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്) എന്നീ പാർട്ടികളിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്നുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവരായിരുന്നു. നിലവിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് [[പിണറായി വിജയൻ|പിണറായി വിജയനാണ്]]. അദ്ദേഹം 2026 മേയ് 18 മുതൽ ഈ പദവിയിൽ തുടരുന്നു. [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ|വി. എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] തുടർച്ചയില്ലാതെ 15 വർഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. കേരള നിയമസഭയിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന വ്യക്തിയും അദ്ദേഹമാണ്.</text>
      <sha1>bqdsa4wbv4zwjybgv156dpambcohxkk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619766</id>
      <parentid>4619765</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T06:16:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <origin>4619766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2821" sha1="9vcw1f0vzdl1qgj9uirf0aowlzfa9sx" xml:space="preserve">{{Infobox political post
| post = കേരളത്തിൻ്റെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്
| insignia = Emblem of Kerala state Vector.svg
| insigniasize = 100px
| insigniacaption = [[കേരള സർക്കാർ|കേരള സർക്കാരിൻ്റെ]] മുദ്ര
| image = Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.jpg
| imagesize = 200px
| incumbent = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| incumbentsince = 18 മെയ് 2026
| appointer = [[കേരള ഗവർണർ]]
| appointer_qualified = 
| style = ബഹുമാനപ്പെട്ട
| status = 
| member_of = 
| termlength = 5 വർഷം
| inaugural = [[പി. ടി.ചാക്കോ]] &lt;small&gt;(1957–1959)&lt;/small&gt;
| formation = {{start date and age|df=yes|1957|04|05}}
| abbreviatio
REPORTS TO = 
| deputy = ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു
| residence = കൻ്റോൺമെൻ്റ് ഹൗസ്, [[തിരുവനന്തപുരം]]
| seat = 
| precursor = 
| salary = 
| website = 
| body =&lt;small&gt;[[കേരള നിയമസഭ]]&lt;/small&gt; 
|predecessor=[[വി.ഡി. സതീശൻ]]}}
കേരള നിയമസഭയിൽ പ്രതിപക്ഷ നേതാവിന്റെ പദവി 1957-ൽ നിയമസഭ രൂപീകരിച്ചതിനുശേഷം ഇതുവരെ 11 രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കൾ വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവരിൽ എല്ലാവരും ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ അല്ലെങ്കിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്) എന്നീ പാർട്ടികളിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്നുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവരായിരുന്നു. നിലവിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് [[പിണറായി വിജയൻ|പിണറായി വിജയനാണ്]]. അദ്ദേഹം 2026 മേയ് 18 മുതൽ ഈ പദവിയിൽ തുടരുന്നു. [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ|വി. എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] തുടർച്ചയില്ലാതെ 15 വർഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. കേരള നിയമസഭയിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന വ്യക്തിയും അദ്ദേഹമാണ്.</text>
      <sha1>9vcw1f0vzdl1qgj9uirf0aowlzfa9sx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619768</id>
      <parentid>4619766</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T06:19:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2761" sha1="sqb5gpxof2zldz3ztjxl10e37hl2bcx" xml:space="preserve">{{Infobox political post
| post = കേരളത്തിൻ്റെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്
| insignia = Emblem of Kerala state Vector.svg
| insigniasize = 100px
| insigniacaption = [[കേരള സർക്കാർ|കേരള സർക്കാരിൻ്റെ]] മുദ്ര
| image = Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.jpg
| imagesize = 200px
| incumbent = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| incumbentsince = 18 മെയ് 2026
| appointer = [[കേരള ഗവർണർ]]
| appointer_qualified = 
| style = ബഹുമാനപ്പെട്ട
| status = 
| member_of = 
| termlength = 5 വർഷം
| inaugural = [[പി. ടി.ചാക്കോ]] &lt;small&gt;(1957–1959)&lt;/small&gt;
| formation = {{start date and age|df=yes|1957|04|05}}
| abbreviatio
REPORTS TO = 
| deputy = ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു
| residence = കൻ്റോൺമെൻ്റ് ഹൗസ്, [[തിരുവനന്തപുരം]]
| seat = 
| precursor = 
| salary = 
| website = 
| body =&lt;small&gt;[[കേരള നിയമസഭ]]&lt;/small&gt; 
|predecessor=[[വി.ഡി. സതീശൻ]]}}
കേരള നിയമസഭയിൽ പ്രതിപക്ഷ നേതാവിന്റെ പദവി 1957-ൽ നിയമസഭ രൂപീകരിച്ചതിനുശേഷം ഇതുവരെ 11 രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കൾ വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവരെല്ലാവരും ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്) എന്നീ പാർട്ടികളിലേതെങ്കിലും ഒന്നിൽപ്പെട്ടവരായിരുന്നു. നിലവിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് [[പിണറായി വിജയൻ|പിണറായി വിജയനാണ്]]. അദ്ദേഹം 2026 മേയ് 18 മുതൽ ഈ പദവിയിൽ തുടരുന്നു. [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ|വി. എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] തുടർച്ചയില്ലാതെ 15 വർഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. കേരള നിയമസഭയിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന വ്യക്തിയും അദ്ദേഹമാണ്.</text>
      <sha1>sqb5gpxof2zldz3ztjxl10e37hl2bcx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619769</id>
      <parentid>4619768</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T06:23:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4619769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11259" sha1="2shiy9uridoujpqpux2ex8a8n5r3gig" xml:space="preserve">{{Infobox political post
| post = കേരളത്തിൻ്റെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്
| insignia = Emblem of Kerala state Vector.svg
| insigniasize = 100px
| insigniacaption = [[കേരള സർക്കാർ|കേരള സർക്കാരിൻ്റെ]] മുദ്ര
| image = Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.jpg
| imagesize = 200px
| incumbent = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| incumbentsince = 18 മെയ് 2026
| appointer = [[കേരള ഗവർണർ]]
| appointer_qualified = 
| style = ബഹുമാനപ്പെട്ട
| status = 
| member_of = 
| termlength = 5 വർഷം
| inaugural = [[പി. ടി.ചാക്കോ]] &lt;small&gt;(1957–1959)&lt;/small&gt;
| formation = {{start date and age|df=yes|1957|04|05}}
| abbreviatio
REPORTS TO = 
| deputy = ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു
| residence = കൻ്റോൺമെൻ്റ് ഹൗസ്, [[തിരുവനന്തപുരം]]
| seat = 
| precursor = 
| salary = 
| website = 
| body =&lt;small&gt;[[കേരള നിയമസഭ]]&lt;/small&gt; 
|predecessor=[[വി.ഡി. സതീശൻ]]}}
കേരള നിയമസഭയിൽ പ്രതിപക്ഷ നേതാവിന്റെ പദവി 1957-ൽ നിയമസഭ രൂപീകരിച്ചതിനുശേഷം ഇതുവരെ 11 രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കൾ വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവരെല്ലാവരും ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്) എന്നീ പാർട്ടികളിലേതെങ്കിലും ഒന്നിൽപ്പെട്ടവരായിരുന്നു. നിലവിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് [[പിണറായി വിജയൻ|പിണറായി വിജയനാണ്]]. അദ്ദേഹം 2026 മേയ് 18 മുതൽ ഈ പദവിയിൽ തുടരുന്നു. [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ|വി. എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] തുടർച്ചയില്ലാതെ 15 വർഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. കേരള നിയമസഭയിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന വ്യക്തിയും അദ്ദേഹമാണ്.
==പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! rowspan=2|ക്രമ സംഖ്യ
! rowspan=&quot;2&quot; | ചിത്രം
! rowspan=&quot;2&quot; | പേര്
! rowspan=&quot;2&quot; | മണ്ഡലം
! rowspan=2 colspan=2|പാർട്ടി
! colspan=2|സ്ഥാനകാലം
! rowspan=&quot;2&quot; |നിയമസഭ
! rowspan=&quot;2&quot; |'''മുഖ്യമന്ത്രി'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''സ്ഥാനകാലം'''
|- style=&quot;height: 60px;&quot;
! മുതൽ
! വരെ
|-
|'''1'''
|[[File:P. T. Chacko (image).png|100x100px]]
|[[P. T. Chacko]]
|വാഴൂർ
|[[Indian National Congress]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|5 ഏപ്രിൽ 1957
|31 ജൂലൈ 1959
|1-ാം നിയമസഭ (1957-59)
|[[E. M. S. Namboodiripad]]
| {{ayd|1957|4|5|1959|7|31}}
|-
|'''2'''
|[[File:E._M._S._Namboodiripad.jpg|100x100px]]
|[[E. M. S. Namboodiripad]]
|[[Pattambi (State Assembly constituency)|പട്ടാമ്പി]]
|[[Communist Party of India]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India}}&quot; |
|22 ഫെബ്രുവരി 1960
|10 സെപ്റ്റംബർ 1964
|2-ാം നിയമസഭ (1960-64)
|[[Pattom Thanu Pillai]]
&lt;br&gt;[[R. Sankar]]
| {{ayd|1960|2|22|1964|9|10}}
|-
|'''3'''
|[[File:Karunakaran_Kannoth.jpg|100x100px]]
|[[K. Karunakaran]]
|മാള
|[[Indian National Congress]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|6 മാർച്ച് 1967
|1 നവംബർ 1969
| rowspan=&quot;2&quot; |3-ാം നിയമസഭ (1967-70)
|[[E. M. S. Namboodiripad]]
| {{ayd|1967|3|6|1969|11|1}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''(2)'''
| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:E._M._S._Namboodiripad.jpg|100x100px]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[E. M. S. Namboodiripad]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Pattambi (State Assembly constituency)|പട്ടാമ്പി]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Communist Party of India (Marxist)]]
| rowspan=&quot;3&quot; width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|1 നവംബർ 1969
|1 ഓഗസ്റ്റ് 1970
| rowspan=&quot;2&quot; |[[C. Achutha Menon]]
| {{ayd|1969|11|1|1970|8|1}}
|-
|4 ഒക്ടോബർ 1970
|25 മാർച്ച് 1977
|4-ാം നിയമസഭ (1970-77)
| {{ayd|1970|10|4|1977|3|25}}
|-
|[[Alathur Assembly constituency|ആലത്തൂർ]]
|25 മാർച്ച് 1977
|22 ഫെബ്രുവരി 1978
| rowspan=&quot;4&quot; |5-ാം നിയമസഭ (1977-79)
|[[K. Karunakaran]]
&lt;br&gt;[[A. K. Antony]]
| {{ayd|1977|3|25|1978|2|22}}
|-
|'''(3)'''
|[[File:Karunakaran_Kannoth.jpg|100x100px]]
|[[K. Karunakaran]]
|മാള
|[[Indian National Congress]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|23 ഫെബ്രുവരി 1978
|13 ഓഗസ്റ്റ് 1979
|[[A. K. Antony]]
&lt;br&gt;[[P. K. Vasudevan Nair]]
| {{ayd|1978|2|23|1979|8|13}}
|-
|'''4'''
|
|[[T. K. Ramakrishnan]]
|[[Thrippunithura Assembly constituency|തൃപ്പൂണിത്തുറ]]
|[[Communist Party of India (Marxist)]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|13 ഓഗസ്റ്റ് 1979
|11 ഒക്ടോബർ 1979
|[[P. K. Vasudevan Nair]]
| {{ayd|1979|8|13|1979|10|11}}
|-
|'''5'''
|[[File:P.K._Vasudevan_Nair.jpg|100x100px]]
|[[P. K. Vasudevan Nair]]
|[[Alappuzha Assembly constituency|ആലപ്പുഴ]]
|[[Communist Party of India]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India}}&quot; |
|11 ഒക്ടോബർ 1979
|1 ഡിസംബർ 1979
|[[CH Mohammed Koya]]
| {{ayd|1979|10|11|1979|12|1}}
|-
|'''(3)'''
|[[File:Karunakaran_Kannoth.jpg|100x100px]]
|[[K. Karunakaran]]
|മാള
|[[Indian National Congress]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|25 ജനുവരി 1980
|20 ഒക്ടോബർ 1981
| rowspan=&quot;2&quot; |6-ാം നിയമസഭ (1980-82)
|[[E. K. Nayanar]]
| {{ayd|1980|1|25|1981|10|20}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''6'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[File:Ek_nayanar.jpeg|100x100px]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[E. K. Nayanar]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Malampuzha (State Assembly constituency)|മലമ്പുഴ]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Communist Party of India (Marxist)]]
| rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|28 ഡിസംബർ 1981
|17 മാർച്ച് 1982
| rowspan=&quot;2&quot; |[[K. Karunakaran]]
| {{ayd|1981|12|28|1982|3|17}}
|-
|24 മേയ് 1982
|25 മാർച്ച് 1987
|7-ാം നിയമസഭ (1982-87)
| {{ayd|1982|5|24|1987|3|25}}
|-
|'''(3)'''
|[[File:Karunakaran_Kannoth.jpg|100x100px]]
|[[K. Karunakaran]]
|മാള
|[[Indian National Congress]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|26 മാർച്ച് 1987
|17 ജൂൺ 1991
|8-ാം നിയമസഭ (1987-91)
|[[E. K. Nayanar]]
| {{ayd|1987|3|26|1991|6|17}}
|-
|'''(6)'''
|[[File:Ek_nayanar.jpeg|100x100px]]
|[[E. K. Nayanar]]
|[[Thrikaripur Assembly constituency|തൃക്കരിപ്പൂർ]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Communist Party of India (Marxist)]]
| rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|24 ജൂൺ 1991
|29 ഫെബ്രുവരി 1992
| rowspan=&quot;2&quot; |9-ാം നിയമസഭ (1991-96)
|[[K. Karunakaran]]
| {{ayd|1991|6|24|1992|2|29}}
|-
|'''7'''
|[[File:Vs_achutanandann.jpg|100x100px]]
|[[V. S. Achuthanandan]]
|[[Mararikulam Assembly Constituency|മാരാരിക്കുളം]]
|1 മാർച്ച് 1992
|9 മേയ് 1996
|[[K. Karunakaran]]
&lt;br&gt;[[A. K. Antony]]
| {{ayd|1992|3|1|1996|5|9}}
|-
|'''8'''
|[[File:AK Antony at Ponnani.jpg|100x100px]]
|[[A. K. Antony]]
|[[Cherthala (State Assembly constituency)|ചേർത്തല]]
|[[Indian National Congress]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|20 മേയ് 1996
|13 മേയ് 2001
|10-ാം നിയമസഭ (1996-2001)
|[[E. K. Nayanar]]
| {{ayd|1996|5|20|2001|5|13}}
|-
|'''(7)'''
|[[File:Vs_achutanandann.jpg|100x100px]]
|[[V. S. Achuthanandan]]
|[[Malampuzha (State Assembly constituency)|മലമ്പുഴ]]
|[[Communist Party of India (Marxist)]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|17 മേയ് 2001
|12 മേയ് 2006
|11-ാം നിയമസഭ (2001-06)
|[[A. K. Antony]]
&lt;br&gt;[[Oommen Chandy]]
| {{ayd|2001|5|17|2006|5|12}}
|-
|'''9'''
|[[File:Oommen Chandy, Chief Minister of Kerala.jpg|100x100px]]
|[[Oommen Chandy]]
|[[Puthuppally (State Assembly constituency)|പുതുപ്പള്ളി]]
|[[Indian National Congress]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|18 മേയ് 2006
|14 മേയ് 2011
|12-ാം നിയമസഭ (2006-11)
|[[V. S. Achuthanandan]]
| {{ayd|2006|5|18|2011|5|14}}
|-
|'''(7)'''
|[[File:Vs_achutanandann.jpg|100x100px]]
|[[V. S. Achuthanandan]]
|[[Malampuzha (State Assembly constituency)|മലമ്പുഴ]]
|[[Communist Party of India (Marxist)]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|18 മേയ് 2011
|20 മേയ് 2016
|13-ാം നിയമസഭ (2011-16)
|[[Oommen Chandy]]
| {{ayd|2011|5|18|2016|5|20}}
|-
|'''10'''
|[[File:Ramesh Chennithala profile 02.jpg|100x100px]]
|[[Ramesh Chennithala]]
|[[Haripad (State Assembly constituency)|ഹരിപ്പാട്]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Indian National Congress]]
| rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|25 മേയ് 2016
|20 മേയ് 2021
|14-ാം നിയമസഭ (2016-21)
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Pinarayi Vijayan]]
| {{ayd|2016|5|25|2021|5|20}}
|-
|'''11'''
|[[File:Vdsatheesan.jpg|100x100px]]
|[[V. D. Satheesan]]
|[[Paravur (State Assembly constituency)|പറവൂർ]]
|22 മേയ് 2021
|18 മേയ് 2026
|15-ാം നിയമസഭ (2021-2026)
| {{ayd|2021|5|22|2026|5|18}}
|-
|'''12'''
|[[File:Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.jpg|100x100px]]
|[[Pinarayi Vijayan]]
|[[Dharmadam Assembly constituency|ധർമ്മടം]]
|[[Communist Party of India (Marxist)]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|18 മേയ് 2026
|നിലവിൽ
|16-ാം നിയമസഭ (2026-2031)
|[[V. D. Satheesan]]
| {{ayd|2026|5|18}}
|}</text>
      <sha1>2shiy9uridoujpqpux2ex8a8n5r3gig</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619770</id>
      <parentid>4619769</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T06:25:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <origin>4619770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11333" sha1="93u3vrqqfzj019evv4eg0c97e0me6g3" xml:space="preserve">{{Infobox political post
| post = കേരളത്തിൻ്റെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്
| insignia = Emblem of Kerala state Vector.svg
| insigniasize = 100px
| insigniacaption = [[കേരള സർക്കാർ|കേരള സർക്കാരിൻ്റെ]] മുദ്ര
| image = Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.jpg
| imagesize = 200px
| incumbent = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| incumbentsince = 18 മെയ് 2026
| appointer = [[കേരള ഗവർണർ]]
| appointer_qualified = 
| style = ബഹുമാനപ്പെട്ട
| status = 
| member_of = 
| termlength = 5 വർഷം
| inaugural = [[പി. ടി.ചാക്കോ]] &lt;small&gt;(1957–1959)&lt;/small&gt;
| formation = {{start date and age|df=yes|1957|04|05}}
| abbreviatio
REPORTS TO = 
| deputy = ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു
| residence = കൻ്റോൺമെൻ്റ് ഹൗസ്, [[തിരുവനന്തപുരം]]
| seat = 
| precursor = 
| salary = 
| website = 
| body =&lt;small&gt;[[കേരള നിയമസഭ]]&lt;/small&gt; 
|predecessor=[[വി.ഡി. സതീശൻ]]}}
കേരള നിയമസഭയിൽ പ്രതിപക്ഷ നേതാവിന്റെ പദവി 1957-ൽ നിയമസഭ രൂപീകരിച്ചതിനുശേഷം ഇതുവരെ 11 രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കൾ വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവരെല്ലാവരും ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്) എന്നീ പാർട്ടികളിലേതെങ്കിലും ഒന്നിൽപ്പെട്ടവരായിരുന്നു. നിലവിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് [[പിണറായി വിജയൻ|പിണറായി വിജയനാണ്]]. അദ്ദേഹം 2026 മേയ് 18 മുതൽ ഈ പദവിയിൽ തുടരുന്നു. [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ|വി. എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] തുടർച്ചയില്ലാതെ 15 വർഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. കേരള നിയമസഭയിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന വ്യക്തിയും അദ്ദേഹമാണ്.
==പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! rowspan=2|ക്രമ സംഖ്യ
! rowspan=&quot;2&quot; | ചിത്രം
! rowspan=&quot;2&quot; | പേര്
! rowspan=&quot;2&quot; | മണ്ഡലം
! rowspan=2 colspan=2|പാർട്ടി
! colspan=2|സ്ഥാനകാലം
! rowspan=&quot;2&quot; |നിയമസഭ
! rowspan=&quot;2&quot; |'''മുഖ്യമന്ത്രി'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''സ്ഥാനകാലം'''
|- style=&quot;height: 60px;&quot;
! മുതൽ
! വരെ
|-
|'''1'''
|[[File:P. T. Chacko (image).png|100x100px]]
|[[P. T. Chacko]]
|വാഴൂർ
|[[Indian National Congress]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|5 ഏപ്രിൽ 1957
|31 ജൂലൈ 1959
|1-ാം നിയമസഭ (1957-59)
|[[E. M. S. Namboodiripad]]
| {{ayd|1957|4|5|1959|7|31}}
|-
|'''2'''
|[[File:E._M._S._Namboodiripad.jpg|100x100px]]
|[[E. M. S. Namboodiripad]]
|[[Pattambi (State Assembly constituency)|പട്ടാമ്പി]]
|[[Communist Party of India]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India}}&quot; |
|22 ഫെബ്രുവരി 1960
|10 സെപ്റ്റംബർ 1964
|2-ാം നിയമസഭ (1960-64)
|[[Pattom Thanu Pillai]]
&lt;br&gt;[[R. Sankar]]
| {{ayd|1960|2|22|1964|9|10}}
|-
|'''3'''
|[[File:Karunakaran_Kannoth.jpg|100x100px]]
|[[K. Karunakaran]]
|മാള
|[[Indian National Congress]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|6 മാർച്ച് 1967
|1 നവംബർ 1969
| rowspan=&quot;2&quot; |3-ാം നിയമസഭ (1967-70)
|[[E. M. S. Namboodiripad]]
| {{ayd|1967|3|6|1969|11|1}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''(2)'''
| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:E._M._S._Namboodiripad.jpg|100x100px]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[E. M. S. Namboodiripad]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Pattambi (State Assembly constituency)|പട്ടാമ്പി]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Communist Party of India (Marxist)]]
| rowspan=&quot;3&quot; width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|1 നവംബർ 1969
|1 ഓഗസ്റ്റ് 1970
| rowspan=&quot;2&quot; |[[C. Achutha Menon]]
| {{ayd|1969|11|1|1970|8|1}}
|-
|4 ഒക്ടോബർ 1970
|25 മാർച്ച് 1977
|4-ാം നിയമസഭ (1970-77)
| {{ayd|1970|10|4|1977|3|25}}
|-
|[[Alathur Assembly constituency|ആലത്തൂർ]]
|25 മാർച്ച് 1977
|22 ഫെബ്രുവരി 1978
| rowspan=&quot;4&quot; |5-ാം നിയമസഭ (1977-79)
|[[K. Karunakaran]]
&lt;br&gt;[[A. K. Antony]]
| {{ayd|1977|3|25|1978|2|22}}
|-
|'''(3)'''
|[[File:Karunakaran_Kannoth.jpg|100x100px]]
|[[K. Karunakaran]]
|മാള
|[[Indian National Congress]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|23 ഫെബ്രുവരി 1978
|13 ഓഗസ്റ്റ് 1979
|[[A. K. Antony]]
&lt;br&gt;[[P. K. Vasudevan Nair]]
| {{ayd|1978|2|23|1979|8|13}}
|-
|'''4'''
|
|[[T. K. Ramakrishnan]]
|[[Thrippunithura Assembly constituency|തൃപ്പൂണിത്തുറ]]
|[[Communist Party of India (Marxist)]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|13 ഓഗസ്റ്റ് 1979
|11 ഒക്ടോബർ 1979
|[[P. K. Vasudevan Nair]]
| {{ayd|1979|8|13|1979|10|11}}
|-
|'''5'''
|[[File:P.K._Vasudevan_Nair.jpg|100x100px]]
|[[P. K. Vasudevan Nair]]
|[[Alappuzha Assembly constituency|ആലപ്പുഴ]]
|[[Communist Party of India]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India}}&quot; |
|11 ഒക്ടോബർ 1979
|1 ഡിസംബർ 1979
|[[CH Mohammed Koya]]
| {{ayd|1979|10|11|1979|12|1}}
|-
|'''(3)'''
|[[File:Karunakaran_Kannoth.jpg|100x100px]]
|[[K. Karunakaran]]
|മാള
|[[Indian National Congress]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|25 ജനുവരി 1980
|20 ഒക്ടോബർ 1981
| rowspan=&quot;2&quot; |6-ാം നിയമസഭ (1980-82)
|[[E. K. Nayanar]]
| {{ayd|1980|1|25|1981|10|20}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''6'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[File:Ek_nayanar.jpeg|100x100px]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[E. K. Nayanar]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Malampuzha (State Assembly constituency)|മലമ്പുഴ]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Communist Party of India (Marxist)]]
| rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|28 ഡിസംബർ 1981
|17 മാർച്ച് 1982
| rowspan=&quot;2&quot; |[[K. Karunakaran]]
| {{ayd|1981|12|28|1982|3|17}}
|-
|24 മേയ് 1982
|25 മാർച്ച് 1987
|7-ാം നിയമസഭ (1982-87)
| {{ayd|1982|5|24|1987|3|25}}
|-
|'''(3)'''
|[[File:Karunakaran_Kannoth.jpg|100x100px]]
|[[K. Karunakaran]]
|മാള
|[[Indian National Congress]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|26 മാർച്ച് 1987
|17 ജൂൺ 1991
|8-ാം നിയമസഭ (1987-91)
|[[E. K. Nayanar]]
| {{ayd|1987|3|26|1991|6|17}}
|-
|'''(6)'''
|[[File:Ek_nayanar.jpeg|100x100px]]
|[[E. K. Nayanar]]
|[[Thrikaripur Assembly constituency|തൃക്കരിപ്പൂർ]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Communist Party of India (Marxist)]]
| rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|24 ജൂൺ 1991
|29 ഫെബ്രുവരി 1992
| rowspan=&quot;2&quot; |9-ാം നിയമസഭ (1991-96)
|[[K. Karunakaran]]
| {{ayd|1991|6|24|1992|2|29}}
|-
|'''7'''
|[[File:Vs_achutanandann.jpg|100x100px]]
|[[V. S. Achuthanandan]]
|[[Mararikulam Assembly Constituency|മാരാരിക്കുളം]]
|1 മാർച്ച് 1992
|9 മേയ് 1996
|[[K. Karunakaran]]
&lt;br&gt;[[A. K. Antony]]
| {{ayd|1992|3|1|1996|5|9}}
|-
|'''8'''
|[[File:AK Antony at Ponnani.jpg|100x100px]]
|[[A. K. Antony]]
|[[Cherthala (State Assembly constituency)|ചേർത്തല]]
|[[Indian National Congress]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|20 മേയ് 1996
|13 മേയ് 2001
|10-ാം നിയമസഭ (1996-2001)
|[[E. K. Nayanar]]
| {{ayd|1996|5|20|2001|5|13}}
|-
|'''(7)'''
|[[File:Vs_achutanandann.jpg|100x100px]]
|[[V. S. Achuthanandan]]
|[[Malampuzha (State Assembly constituency)|മലമ്പുഴ]]
|[[Communist Party of India (Marxist)]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|17 മേയ് 2001
|12 മേയ് 2006
|11-ാം നിയമസഭ (2001-06)
|[[A. K. Antony]]
&lt;br&gt;[[Oommen Chandy]]
| {{ayd|2001|5|17|2006|5|12}}
|-
|'''9'''
|[[File:Oommen Chandy, Chief Minister of Kerala.jpg|100x100px]]
|[[Oommen Chandy]]
|[[Puthuppally (State Assembly constituency)|പുതുപ്പള്ളി]]
|[[Indian National Congress]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|18 മേയ് 2006
|14 മേയ് 2011
|12-ാം നിയമസഭ (2006-11)
|[[V. S. Achuthanandan]]
| {{ayd|2006|5|18|2011|5|14}}
|-
|'''(7)'''
|[[File:Vs_achutanandann.jpg|100x100px]]
|[[V. S. Achuthanandan]]
|[[Malampuzha (State Assembly constituency)|മലമ്പുഴ]]
|[[Communist Party of India (Marxist)]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|18 മേയ് 2011
|20 മേയ് 2016
|13-ാം നിയമസഭ (2011-16)
|[[Oommen Chandy]]
| {{ayd|2011|5|18|2016|5|20}}
|-
|'''10'''
|[[File:Ramesh Chennithala profile 02.jpg|100x100px]]
|[[Ramesh Chennithala]]
|[[Haripad (State Assembly constituency)|ഹരിപ്പാട്]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Indian National Congress]]
| rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|25 മേയ് 2016
|20 മേയ് 2021
|14-ാം നിയമസഭ (2016-21)
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Pinarayi Vijayan]]
| {{ayd|2016|5|25|2021|5|20}}
|-
|'''11'''
|[[File:Vdsatheesan.jpg|100x100px]]
|[[V. D. Satheesan]]
|[[Paravur (State Assembly constituency)|പറവൂർ]]
|22 മേയ് 2021
|18 മേയ് 2026
|15-ാം നിയമസഭ (2021-2026)
| {{ayd|2021|5|22|2026|5|18}}
|-
|'''12'''
|[[File:Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.jpg|100x100px]]
|[[Pinarayi Vijayan]]
|[[Dharmadam Assembly constituency|ധർമ്മടം]]
|[[Communist Party of India (Marxist)]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|18 മേയ് 2026
|നിലവിൽ
|16-ാം നിയമസഭ (2026-2031)
|[[V. D. Satheesan]]
| {{ayd|2026|5|18}}
|}
==ഇതും കാണുക==
* [[കേരള സർക്കാർ]]</text>
      <sha1>93u3vrqqfzj019evv4eg0c97e0me6g3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619771</id>
      <parentid>4619770</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T06:30:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <origin>4619771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11814" sha1="t83657d8kn0v3x1zgbfsve1st8wzwav" xml:space="preserve">{{Infobox political post
| post = കേരളത്തിൻ്റെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്
| insignia = Emblem of Kerala state Vector.svg
| insigniasize = 100px
| insigniacaption = [[കേരള സർക്കാർ|കേരള സർക്കാരിൻ്റെ]] മുദ്ര
| image = Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.jpg
| imagesize = 200px
| incumbent = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| incumbentsince = 18 മെയ് 2026
| appointer = [[കേരള ഗവർണർ]]
| appointer_qualified = 
| style = ബഹുമാനപ്പെട്ട
| status = 
| member_of = 
| termlength = 5 വർഷം
| inaugural = [[പി. ടി.ചാക്കോ]] &lt;small&gt;(1957–1959)&lt;/small&gt;
| formation = {{start date and age|df=yes|1957|04|05}}
| abbreviatio
REPORTS TO = 
| deputy = ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു
| residence = കൻ്റോൺമെൻ്റ് ഹൗസ്, [[തിരുവനന്തപുരം]]
| seat = 
| precursor = 
| salary = 
| website = 
| body =&lt;small&gt;[[കേരള നിയമസഭ]]&lt;/small&gt; 
|predecessor=[[വി.ഡി. സതീശൻ]]}}
കേരള നിയമസഭയിൽ പ്രതിപക്ഷ നേതാവിന്റെ പദവി 1957-ൽ നിയമസഭ രൂപീകരിച്ചതിനുശേഷം ഇതുവരെ 11 രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കൾ വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവരെല്ലാവരും ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്) എന്നീ പാർട്ടികളിലേതെങ്കിലും ഒന്നിൽപ്പെട്ടവരായിരുന്നു. നിലവിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് [[പിണറായി വിജയൻ|പിണറായി വിജയനാണ്]]. അദ്ദേഹം 2026 മേയ് 18 മുതൽ ഈ പദവിയിൽ തുടരുന്നു. [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ|വി. എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] തുടർച്ചയില്ലാതെ 15 വർഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. കേരള നിയമസഭയിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന വ്യക്തിയും അദ്ദേഹമാണ്.
==പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! rowspan=2|ക്രമ സംഖ്യ
! rowspan=&quot;2&quot; | ചിത്രം
! rowspan=&quot;2&quot; | പേര്
! rowspan=&quot;2&quot; | മണ്ഡലം
! rowspan=2 colspan=2|പാർട്ടി
! colspan=2|സ്ഥാനകാലം
! rowspan=&quot;2&quot; |നിയമസഭ
! rowspan=&quot;2&quot; |'''മുഖ്യമന്ത്രി'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''സ്ഥാനകാലം'''
|- style=&quot;height: 60px;&quot;
! മുതൽ
! വരെ
|-
|'''1'''
|[[File:P. T. Chacko (image).png|100x100px]]
|[[പി.ടി. ചാക്കോ]]
|വാഴൂർ
|[[Indian National Congress]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|5 ഏപ്രിൽ 1957
|31 ജൂലൈ 1959
|1-ാം നിയമസഭ (1957-59)
|[[E. M. S. Namboodiripad]]
| {{ayd|1957|4|5|1959|7|31}}
|-
|'''2'''
|[[File:E._M._S._Namboodiripad.jpg|100x100px]]
|[[ഇ.എം.എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാട്]]
|[[Pattambi (State Assembly constituency)|പട്ടാമ്പി]]
|[[Communist Party of India]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India}}&quot; |
|22 ഫെബ്രുവരി 1960
|10 സെപ്റ്റംബർ 1964
|2-ാം നിയമസഭ (1960-64)
|[[Pattom Thanu Pillai]]
&lt;br&gt;[[R. Sankar]]
| {{ayd|1960|2|22|1964|9|10}}
|-
|'''3'''
|[[File:Karunakaran_Kannoth.jpg|100x100px]]
|[[കെ. കരുണാകരൻ]]
|മാള
|[[Indian National Congress]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|6 മാർച്ച് 1967
|1 നവംബർ 1969
| rowspan=&quot;2&quot; |3-ാം നിയമസഭ (1967-70)
|[[E. M. S. Namboodiripad]]
| {{ayd|1967|3|6|1969|11|1}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''(2)'''
| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:E._M._S._Namboodiripad.jpg|100x100px]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[ഇ.എം.എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാട്]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Pattambi (State Assembly constituency)|പട്ടാമ്പി]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Communist Party of India (Marxist)]]
| rowspan=&quot;3&quot; width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|1 നവംബർ 1969
|1 ഓഗസ്റ്റ് 1970
| rowspan=&quot;2&quot; |[[C. Achutha Menon]]
| {{ayd|1969|11|1|1970|8|1}}
|-
|4 ഒക്ടോബർ 1970
|25 മാർച്ച് 1977
|4-ാം നിയമസഭ (1970-77)
| {{ayd|1970|10|4|1977|3|25}}
|-
|[[Alathur Assembly constituency|ആലത്തൂർ]]
|25 മാർച്ച് 1977
|22 ഫെബ്രുവരി 1978
| rowspan=&quot;4&quot; |5-ാം നിയമസഭ (1977-79)
|[[K. Karunakaran]]
&lt;br&gt;[[A. K. Antony]]
| {{ayd|1977|3|25|1978|2|22}}
|-
|'''(3)'''
|[[File:Karunakaran_Kannoth.jpg|100x100px]]
|[[കെ. കരുണാകരൻ]]
|മാള
|[[Indian National Congress]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|23 ഫെബ്രുവരി 1978
|13 ഓഗസ്റ്റ് 1979
|[[A. K. Antony]]
&lt;br&gt;[[P. K. Vasudevan Nair]]
| {{ayd|1978|2|23|1979|8|13}}
|-
|'''4'''
|
|[[ടി.കെ. രാമകൃഷ്ണൻ]]
|[[Thrippunithura Assembly constituency|തൃപ്പൂണിത്തുറ]]
|[[Communist Party of India (Marxist)]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|13 ഓഗസ്റ്റ് 1979
|11 ഒക്ടോബർ 1979
|[[P. K. Vasudevan Nair]]
| {{ayd|1979|8|13|1979|10|11}}
|-
|'''5'''
|[[File:P.K._Vasudevan_Nair.jpg|100x100px]]
|[[പി.കെ. വാസുദേവൻ നായർ]]
|[[Alappuzha Assembly constituency|ആലപ്പുഴ]]
|[[Communist Party of India]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India}}&quot; |
|11 ഒക്ടോബർ 1979
|1 ഡിസംബർ 1979
|[[CH Mohammed Koya]]
| {{ayd|1979|10|11|1979|12|1}}
|-
|'''(3)'''
|[[File:Karunakaran_Kannoth.jpg|100x100px]]
|[[കെ. കരുണാകരൻ]]
|മാള
|[[Indian National Congress]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|25 ജനുവരി 1980
|20 ഒക്ടോബർ 1981
| rowspan=&quot;2&quot; |6-ാം നിയമസഭ (1980-82)
|[[E. K. Nayanar]]
| {{ayd|1980|1|25|1981|10|20}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''6'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[File:Ek_nayanar.jpeg|100x100px]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ഇ.കെ. നായനാർ]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Malampuzha (State Assembly constituency)|മലമ്പുഴ]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Communist Party of India (Marxist)]]
| rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|28 ഡിസംബർ 1981
|17 മാർച്ച് 1982
| rowspan=&quot;2&quot; |[[K. Karunakaran]]
| {{ayd|1981|12|28|1982|3|17}}
|-
|24 മേയ് 1982
|25 മാർച്ച് 1987
|7-ാം നിയമസഭ (1982-87)
| {{ayd|1982|5|24|1987|3|25}}
|-
|'''(3)'''
|[[File:Karunakaran_Kannoth.jpg|100x100px]]
|[[കെ. കരുണാകരൻ]]
|മാള
|[[Indian National Congress]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|26 മാർച്ച് 1987
|17 ജൂൺ 1991
|8-ാം നിയമസഭ (1987-91)
|[[E. K. Nayanar]]
| {{ayd|1987|3|26|1991|6|17}}
|-
|'''(6)'''
|[[File:Ek_nayanar.jpeg|100x100px]]
|[[ഇ.കെ. നായനാർ]]
|[[Thrikaripur Assembly constituency|തൃക്കരിപ്പൂർ]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Communist Party of India (Marxist)]]
| rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|24 ജൂൺ 1991
|29 ഫെബ്രുവരി 1992
| rowspan=&quot;2&quot; |9-ാം നിയമസഭ (1991-96)
|[[K. Karunakaran]]
| {{ayd|1991|6|24|1992|2|29}}
|-
|'''7'''
|[[File:Vs_achutanandann.jpg|100x100px]]
|[[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]]
|[[Mararikulam Assembly Constituency|മാരാരിക്കുളം]]
|1 മാർച്ച് 1992
|9 മേയ് 1996
|[[K. Karunakaran]]
&lt;br&gt;[[A. K. Antony]]
| {{ayd|1992|3|1|1996|5|9}}
|-
|'''8'''
|[[File:AK Antony at Ponnani.jpg|100x100px]]
|[[എ.കെ. ആന്റണി]]
|[[Cherthala (State Assembly constituency)|ചേർത്തല]]
|[[Indian National Congress]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|20 മേയ് 1996
|13 മേയ് 2001
|10-ാം നിയമസഭ (1996-2001)
|[[E. K. Nayanar]]
| {{ayd|1996|5|20|2001|5|13}}
|-
|'''(7)'''
|[[File:Vs_achutanandann.jpg|100x100px]]
|[[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]]
|[[Malampuzha (State Assembly constituency)|മലമ്പുഴ]]
|[[Communist Party of India (Marxist)]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|17 മേയ് 2001
|12 മേയ് 2006
|11-ാം നിയമസഭ (2001-06)
|[[A. K. Antony]]
&lt;br&gt;[[Oommen Chandy]]
| {{ayd|2001|5|17|2006|5|12}}
|-
|'''9'''
|[[File:Oommen Chandy, Chief Minister of Kerala.jpg|100x100px]]
|[[ഉമ്മൻ ചാണ്ടി]]
|[[Puthuppally (State Assembly constituency)|പുതുപ്പള്ളി]]
|[[Indian National Congress]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|18 മേയ് 2006
|14 മേയ് 2011
|12-ാം നിയമസഭ (2006-11)
|[[V. S. Achuthanandan]]
| {{ayd|2006|5|18|2011|5|14}}
|-
|'''(7)'''
|[[File:Vs_achutanandann.jpg|100x100px]]
|[[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]]
|[[Malampuzha (State Assembly constituency)|മലമ്പുഴ]]
|[[Communist Party of India (Marxist)]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|18 മേയ് 2011
|20 മേയ് 2016
|13-ാം നിയമസഭ (2011-16)
|[[Oommen Chandy]]
| {{ayd|2011|5|18|2016|5|20}}
|-
|'''10'''
|[[File:Ramesh Chennithala profile 02.jpg|100x100px]]
|[[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
|[[Haripad (State Assembly constituency)|ഹരിപ്പാട്]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Indian National Congress]]
| rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|25 മേയ് 2016
|20 മേയ് 2021
|14-ാം നിയമസഭ (2016-21)
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Pinarayi Vijayan]]
| {{ayd|2016|5|25|2021|5|20}}
|-
|'''11'''
|[[File:Vdsatheesan.jpg|100x100px]]
|[[വി.ഡി. സതീശൻ]]
|[[Paravur (State Assembly constituency)|പറവൂർ]]
|22 മേയ് 2021
|18 മേയ് 2026
|15-ാം നിയമസഭ (2021-2026)
| {{ayd|2021|5|22|2026|5|18}}
|-
|'''12'''
|[[File:Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.jpg|100x100px]]
|[[പിണറായി വിജയൻ]]
|[[Dharmadam Assembly constituency|ധർമ്മടം]]
|[[Communist Party of India (Marxist)]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|18 മേയ് 2026
|നിലവിൽ
|16-ാം നിയമസഭ (2026-2031)
|[[V. D. Satheesan]]
| {{ayd|2026|5|18}}
|}
==ഇതും കാണുക==
* [[കേരള സർക്കാർ]]</text>
      <sha1>t83657d8kn0v3x1zgbfsve1st8wzwav</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619776</id>
      <parentid>4619771</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T06:46:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <origin>4619776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12414" sha1="kze83tvkvisjp4gi11nlqyg3rz8vo0q" xml:space="preserve">{{Infobox political post
| post = കേരളത്തിൻ്റെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ്
| insignia = Emblem of Kerala state Vector.svg
| insigniasize = 100px
| insigniacaption = [[കേരള സർക്കാർ|കേരള സർക്കാരിൻ്റെ]] മുദ്ര
| image = Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.jpg
| imagesize = 200px
| incumbent = [[പിണറായി വിജയൻ]]
| incumbentsince = 18 മെയ് 2026
| appointer = [[കേരള ഗവർണർ]]
| appointer_qualified = 
| style = ബഹുമാനപ്പെട്ട
| status = 
| member_of = 
| termlength = 5 വർഷം
| inaugural = [[പി. ടി.ചാക്കോ]] &lt;small&gt;(1957–1959)&lt;/small&gt;
| formation = {{start date and age|df=yes|1957|04|05}}
| abbreviatio
REPORTS TO = 
| deputy = ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു
| residence = കൻ്റോൺമെൻ്റ് ഹൗസ്, [[തിരുവനന്തപുരം]]
| seat = 
| precursor = 
| salary = 
| website = 
| body =&lt;small&gt;[[കേരള നിയമസഭ]]&lt;/small&gt; 
|predecessor=[[വി.ഡി. സതീശൻ]]}}
കേരള നിയമസഭയിൽ പ്രതിപക്ഷ നേതാവിന്റെ പദവി 1957-ൽ നിയമസഭ രൂപീകരിച്ചതിനുശേഷം ഇതുവരെ 11 രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കൾ വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവരെല്ലാവരും ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്) എന്നീ പാർട്ടികളിലേതെങ്കിലും ഒന്നിൽപ്പെട്ടവരായിരുന്നു. നിലവിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് [[പിണറായി വിജയൻ|പിണറായി വിജയനാണ്]]. അദ്ദേഹം 2026 മേയ് 18 മുതൽ ഈ പദവിയിൽ തുടരുന്നു. [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ|വി. എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] തുടർച്ചയില്ലാതെ 15 വർഷം പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. കേരള നിയമസഭയിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം പ്രതിപക്ഷ നേതാവായിരുന്ന വ്യക്തിയും അദ്ദേഹമാണ്.
==പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളുടെ പട്ടിക==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! rowspan=2|ക്രമ സംഖ്യ
! rowspan=&quot;2&quot; | ചിത്രം
! rowspan=&quot;2&quot; | പേര്
! rowspan=&quot;2&quot; | മണ്ഡലം
! rowspan=2 colspan=2|പാർട്ടി
! colspan=2|സ്ഥാനകാലം
! rowspan=&quot;2&quot; |നിയമസഭ
! rowspan=&quot;2&quot; |'''മുഖ്യമന്ത്രി'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''സ്ഥാനകാലം'''
|- style=&quot;height: 60px;&quot;
! മുതൽ
! വരെ
|-
|'''1'''
|[[File:P. T. Chacko (image).png|100x100px]]
|[[പി.ടി. ചാക്കോ]]
|വാഴൂർ
|[[Indian National Congress]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|5 ഏപ്രിൽ 1957
|31 ജൂലൈ 1959
|1-ാം നിയമസഭ (1957-59)
|[[ഇ.എം.എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാട്]]
| {{ayd|1957|4|5|1959|7|31}}
|-
|'''2'''
|[[File:E._M._S._Namboodiripad.jpg|100x100px]]
|[[ഇ.എം.എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാട്]]
|[[Pattambi (State Assembly constituency)|പട്ടാമ്പി]]
|[[Communist Party of India]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India}}&quot; |
|22 ഫെബ്രുവരി 1960
|10 സെപ്റ്റംബർ 1964
|2-ാം നിയമസഭ (1960-64)
|[[പട്ടം എ. താണുപിള്ള]]
&lt;br&gt;[[ആർ. ശങ്കർ]]
| {{ayd|1960|2|22|1964|9|10}}
|-
|'''3'''
|[[File:Karunakaran_Kannoth.jpg|100x100px]]
|[[കെ. കരുണാകരൻ]]
|മാള
|[[Indian National Congress]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|6 മാർച്ച് 1967
|1 നവംബർ 1969
| rowspan=&quot;2&quot; |3-ാം നിയമസഭ (1967-70)
|[[ഇ.എം.എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാട്]]
| {{ayd|1967|3|6|1969|11|1}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''(2)'''
| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:E._M._S._Namboodiripad.jpg|100x100px]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[ഇ.എം.എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാട്]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Pattambi (State Assembly constituency)|പട്ടാമ്പി]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Communist Party of India (Marxist)]]
| rowspan=&quot;3&quot; width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|1 നവംബർ 1969
|1 ഓഗസ്റ്റ് 1970
| rowspan=&quot;2&quot; |[[സി. അച്യുതമേനോൻ]]
| {{ayd|1969|11|1|1970|8|1}}
|-
|4 ഒക്ടോബർ 1970
|25 മാർച്ച് 1977
|4-ാം നിയമസഭ (1970-77)
| {{ayd|1970|10|4|1977|3|25}}
|-
|[[Alathur Assembly constituency|ആലത്തൂർ]]
|25 മാർച്ച് 1977
|22 ഫെബ്രുവരി 1978
| rowspan=&quot;4&quot; |5-ാം നിയമസഭ (1977-79)
|[[കെ. കരുണാകരൻ]]
&lt;br&gt;[[എ.കെ. ആന്റണി]]
| {{ayd|1977|3|25|1978|2|22}}
|-
|'''(3)'''
|[[File:Karunakaran_Kannoth.jpg|100x100px]]
|[[കെ. കരുണാകരൻ]]
|മാള
|[[Indian National Congress]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|23 ഫെബ്രുവരി 1978
|13 ഓഗസ്റ്റ് 1979
|[[എ.കെ. ആന്റണി]]
&lt;br&gt;[[പി.കെ. വാസുദേവൻ നായർ]]
| {{ayd|1978|2|23|1979|8|13}}
|-
|'''4'''
|
|[[ടി.കെ. രാമകൃഷ്ണൻ]]
|[[Thrippunithura Assembly constituency|തൃപ്പൂണിത്തുറ]]
|[[Communist Party of India (Marxist)]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|13 ഓഗസ്റ്റ് 1979
|11 ഒക്ടോബർ 1979
|[[പി.കെ. വാസുദേവൻ നായർ]]
| {{ayd|1979|8|13|1979|10|11}}
|-
|'''5'''
|[[File:P.K._Vasudevan_Nair.jpg|100x100px]]
|[[പി.കെ. വാസുദേവൻ നായർ]]
|[[Alappuzha Assembly constituency|ആലപ്പുഴ]]
|[[Communist Party of India]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India}}&quot; |
|11 ഒക്ടോബർ 1979
|1 ഡിസംബർ 1979
|[[സി.എച്ച്. മുഹമ്മദ്കോയ]]
| {{ayd|1979|10|11|1979|12|1}}
|-
|'''(3)'''
|[[File:Karunakaran_Kannoth.jpg|100x100px]]
|[[കെ. കരുണാകരൻ]]
|മാള
|[[Indian National Congress]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|25 ജനുവരി 1980
|20 ഒക്ടോബർ 1981
| rowspan=&quot;2&quot; |6-ാം നിയമസഭ (1980-82)
|[[ഇ.കെ. നായനാർ]]
| {{ayd|1980|1|25|1981|10|20}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''6'''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[File:Ek_nayanar.jpeg|100x100px]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ഇ.കെ. നായനാർ]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Malampuzha (State Assembly constituency)|മലമ്പുഴ]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Communist Party of India (Marxist)]]
| rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|28 ഡിസംബർ 1981
|17 മാർച്ച് 1982
| rowspan=&quot;2&quot; |[[കെ. കരുണാകരൻ]]
| {{ayd|1981|12|28|1982|3|17}}
|-
|24 മേയ് 1982
|25 മാർച്ച് 1987
|7-ാം നിയമസഭ (1982-87)
| {{ayd|1982|5|24|1987|3|25}}
|-
|'''(3)'''
|[[File:Karunakaran_Kannoth.jpg|100x100px]]
|[[കെ. കരുണാകരൻ]]
|മാള
|[[Indian National Congress]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|26 മാർച്ച് 1987
|17 ജൂൺ 1991
|8-ാം നിയമസഭ (1987-91)
|[[ഇ.കെ. നായനാർ]]
| {{ayd|1987|3|26|1991|6|17}}
|-
|'''(6)'''
|[[File:Ek_nayanar.jpeg|100x100px]]
|[[ഇ.കെ. നായനാർ]]
|[[Thrikaripur Assembly constituency|തൃക്കരിപ്പൂർ]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Communist Party of India (Marxist)]]
| rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|24 ജൂൺ 1991
|29 ഫെബ്രുവരി 1992
| rowspan=&quot;2&quot; |9-ാം നിയമസഭ (1991-96)
|[[കെ. കരുണാകരൻ]]
| {{ayd|1991|6|24|1992|2|29}}
|-
|'''7'''
|[[File:Vs_achutanandann.jpg|100x100px]]
|[[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]]
|[[Mararikulam Assembly Constituency|മാരാരിക്കുളം]]
|1 മാർച്ച് 1992
|9 മേയ് 1996
|[[കെ. കരുണാകരൻ]]
&lt;br&gt;[[എ.കെ. ആന്റണി]]
| {{ayd|1992|3|1|1996|5|9}}
|-
|'''8'''
|[[File:AK Antony at Ponnani.jpg|100x100px]]
|[[എ.കെ. ആന്റണി]]
|[[Cherthala (State Assembly constituency)|ചേർത്തല]]
|[[Indian National Congress]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|20 മേയ് 1996
|13 മേയ് 2001
|10-ാം നിയമസഭ (1996-2001)
|[[ഇ.കെ. നായനാർ]]
| {{ayd|1996|5|20|2001|5|13}}
|-
|'''(7)'''
|[[File:Vs_achutanandann.jpg|100x100px]]
|[[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]]
|[[Malampuzha (State Assembly constituency)|മലമ്പുഴ]]
|[[Communist Party of India (Marxist)]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|17 മേയ് 2001
|12 മേയ് 2006
|11-ാം നിയമസഭ (2001-06)
|[[എ.കെ. ആന്റണി]]
&lt;br&gt;[[ഉമ്മൻ ചാണ്ടി]]
| {{ayd|2001|5|17|2006|5|12}}
|-
|'''9'''
|[[File:Oommen Chandy, Chief Minister of Kerala.jpg|100x100px]]
|[[ഉമ്മൻ ചാണ്ടി]]
|[[Puthuppally (State Assembly constituency)|പുതുപ്പള്ളി]]
|[[Indian National Congress]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|18 മേയ് 2006
|14 മേയ് 2011
|12-ാം നിയമസഭ (2006-11)
|[[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]]
| {{ayd|2006|5|18|2011|5|14}}
|-
|'''(7)'''
|[[File:Vs_achutanandann.jpg|100x100px]]
|[[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]]
|[[Malampuzha (State Assembly constituency)|മലമ്പുഴ]]
|[[Communist Party of India (Marxist)]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|18 മേയ് 2011
|20 മേയ് 2016
|13-ാം നിയമസഭ (2011-16)
|[[ഉമ്മൻ ചാണ്ടി]]
| {{ayd|2011|5|18|2016|5|20}}
|-
|'''10'''
|[[File:Ramesh Chennithala profile 02.jpg|100x100px]]
|[[രമേശ് ചെന്നിത്തല]]
|[[Haripad (State Assembly constituency)|ഹരിപ്പാട്]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Indian National Congress]]
| rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|25 മേയ് 2016
|20 മേയ് 2021
|14-ാം നിയമസഭ (2016-21)
| rowspan=&quot;2&quot; |[[പിണറായി വിജയൻ]]
| {{ayd|2016|5|25|2021|5|20}}
|-
|'''11'''
|[[File:Vdsatheesan.jpg|100x100px]]
|[[വി.ഡി. സതീശൻ]]
|[[Paravur (State Assembly constituency)|പറവൂർ]]
|22 മേയ് 2021
|18 മേയ് 2026
|15-ാം നിയമസഭ (2021-2026)
| {{ayd|2021|5|22|2026|5|18}}
|-
|'''12'''
|[[File:Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.jpg|100x100px]]
|[[പിണറായി വിജയൻ]]
|[[Dharmadam Assembly constituency|ധർമ്മടം]]
|[[Communist Party of India (Marxist)]]
| width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|18 മേയ് 2026
|നിലവിൽ തുടരുന്നു 
|16-ാം നിയമസഭ (2026-2031)
|[[വി.ഡി. സതീശൻ]]
| {{ayd|2026|5|18}}
|}
==ഇതും കാണുക==
* [[കേരള സർക്കാർ]]</text>
      <sha1>kze83tvkvisjp4gi11nlqyg3rz8vo0q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പി. ടി.ചാക്കോ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>667328</id>
    <redirect title="പി.ടി. ചാക്കോ" />
    <revision>
      <id>4619767</id>
      <timestamp>2026-05-16T06:17:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <comment>[[പി.ടി. ചാക്കോ]] എന്ന താളിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടുന്നു</comment>
      <origin>4619767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="28eaup3yzx6p7rzz4km8nvq4e1uy927" xml:space="preserve">#Redirect [[പി.ടി. ചാക്കോ]]</text>
      <sha1>28eaup3yzx6p7rzz4km8nvq4e1uy927</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>V. D. Satheesan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>667329</id>
    <redirect title="വി.ഡി. സതീശൻ" />
    <revision>
      <id>4619772</id>
      <timestamp>2026-05-16T06:39:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <comment>[[വി.ഡി. സതീശൻ]] എന്ന താളിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടുന്നു</comment>
      <origin>4619772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="pw0447ooefgpas8ynxnd41zusp0306s" xml:space="preserve">#Redirect [[വി.ഡി. സതീശൻ]]</text>
      <sha1>pw0447ooefgpas8ynxnd41zusp0306s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paravur (State Assembly constituency)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>667330</id>
    <redirect title="പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം" />
    <revision>
      <id>4619777</id>
      <timestamp>2026-05-16T06:47:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <comment>[[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം]] എന്ന താളിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടുന്നു</comment>
      <origin>4619777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69" sha1="qdogvs2fjzc1rgnckxrorhqoh4tm59b" xml:space="preserve">#Redirect [[പറവൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം]]</text>
      <sha1>qdogvs2fjzc1rgnckxrorhqoh4tm59b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Haripad (State Assembly constituency)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>667331</id>
    <redirect title="ഹരിപ്പാട് നിയമസഭാമണ്ഡലം" />
    <revision>
      <id>4619778</id>
      <timestamp>2026-05-16T06:48:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <comment>[[ഹരിപ്പാട് നിയമസഭാമണ്ഡലം]] എന്ന താളിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടുന്നു</comment>
      <origin>4619778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="flsuup1uqk5oq22l5j5ud6d46kewlrm" xml:space="preserve">#Redirect [[ഹരിപ്പാട് നിയമസഭാമണ്ഡലം]]</text>
      <sha1>flsuup1uqk5oq22l5j5ud6d46kewlrm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Malampuzha (State Assembly constituency)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>667332</id>
    <redirect title="മലമ്പുഴ നിയമസഭാമണ്ഡലം" />
    <revision>
      <id>4619779</id>
      <timestamp>2026-05-16T06:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <comment>[[മലമ്പുഴ നിയമസഭാമണ്ഡലം]] എന്ന താളിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടുന്നു</comment>
      <origin>4619779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75" sha1="2f7ozeva0jwgepero43z33sns8muyz9" xml:space="preserve">#Redirect [[മലമ്പുഴ നിയമസഭാമണ്ഡലം]]</text>
      <sha1>2f7ozeva0jwgepero43z33sns8muyz9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Puthuppally (State Assembly constituency)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>667333</id>
    <redirect title="പുതുപ്പള്ളി നിയമസഭാമണ്ഡലം" />
    <revision>
      <id>4619780</id>
      <timestamp>2026-05-16T06:52:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asifalinair</username>
        <id>206364</id>
      </contributor>
      <comment>[[പുതുപ്പള്ളി നിയമസഭാമണ്ഡലം]] എന്ന താളിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടുന്നു</comment>
      <origin>4619780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87" sha1="8495xdbc32y01ptwvq77bf8ewedo5x9" xml:space="preserve">#Redirect [[പുതുപ്പള്ളി നിയമസഭാമണ്ഡലം]]</text>
      <sha1>8495xdbc32y01ptwvq77bf8ewedo5x9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>പ്രമാണം:Athiradi (2026) poster.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>667334</id>
    <revision>
      <id>4619793</id>
      <timestamp>2026-05-16T08:08:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sreehari lijinas</username>
        <id>209493</id>
      </contributor>
      <comment>ഇത് 2026ൽ റിലീസ് ചെയ്ത സിനിമയുടെ പോസ്റ്റർ ആണ്</comment>
      <origin>4619793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="191" sha1="q3qmc97hisoa0e4gjq11gg48068bjm2" xml:space="preserve">== ചുരുക്കം ==
ഇത് 2026ൽ റിലീസ് ചെയ്ത സിനിമയുടെ പോസ്റ്റർ ആണ്
== അനുമതി ==
{{Non-free poster}}</text>
      <sha1>q3qmc97hisoa0e4gjq11gg48068bjm2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ആമ മുള</title>
    <ns>0</ns>
    <id>667335</id>
    <revision>
      <id>4619811</id>
      <timestamp>2026-05-16T11:35:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29354-30</username>
        <id>217802</id>
      </contributor>
      <comment>Created the Malayalam Wikipedia entry for Phyllostachys aurea.</comment>
      <origin>4619811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1475" sha1="75orp08q3utxsu4zyl76xiq7wtrqsne" xml:space="preserve">{{Short description|Species of grass}}[[മുള]] വർഗ്ഗത്തിലെ സസ്യം. [[ചൈന|ചൈനയിലെ]] ഫുജിയാൻ, ഷെജിയാങ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ തദ്ദേശിയമായതാമണ് ഈ ഇനം. കേരളത്തിലെ പുഴയോരങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു. അലങ്കാര സസ്യമായ് വളർത്താറുമുണ്ട്. പരമ്പരാഗത കുടിൽ നിർമാണത്തിനുപകരിക്കുന്നു.
{{Taxobox
|name = ആമ മുള
|image = Phyllostachys aurea0.jpg
|image_caption = 
|genus = Phyllostachys
|species = aurea
|authority = [[Marie Auguste Rivière|Rivière]] &amp; [[Charles Marie Rivière|C.Rivière]]&lt;br&gt;Bull. Soc. Natl. Acclim. France sér. 3, 5:716, fig. 36. 1878
|synonyms = 
* ''Bambos koteisik'' &lt;small&gt;Siebold&lt;/small&gt;
* ''Bambusa aurea'' &lt;small&gt;Carrière&lt;/small&gt;
* ''Bambusa koteisik'' &lt;small&gt;Zoll.&lt;/small&gt;
* ''P. breviligula'' &lt;small&gt;W.T.Lin &amp; Z.M.Wu&lt;/small&gt;
* ''P. formosana'' &lt;small&gt;Hayata&lt;/small&gt;
* ''P. takemurae'' &lt;small&gt;Muroi&lt;/small&gt;
* ''Sinoarundinaria formosa'' &lt;small&gt;(Hayata) Ohwi ex Mayeb.&lt;/small&gt;
|synonyms_ref = &lt;ref name=tpl&gt;{{cite web |title=Phyllostachys aurea Rivière &amp; C.Rivière |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-434053 |website=The Plant List (2013). Version 1.1 |accessdate=24 August 2015}}&lt;/ref&gt;
}}</text>
      <sha1>75orp08q3utxsu4zyl76xiq7wtrqsne</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4619812</id>
      <parentid>4619811</parentid>
      <timestamp>2026-05-16T11:37:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29354-30</username>
        <id>217802</id>
      </contributor>
      <comment>Fixed spelling errors</comment>
      <origin>4619812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1472" sha1="tgdv5ye80ou2n2c37sef8ysgw47mgvg" xml:space="preserve">{{Short description|Species of grass}}[[മുള]] വർഗ്ഗത്തിലെ സസ്യം. [[ചൈന|ചൈനയിലെ]] ഫുജിയാൻ, ഷെജിയാങ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ തദ്ദേശിയമായതാണ് ഈ ഇനം. കേരളത്തിലെ പുഴയോരങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു. അലങ്കാര സസ്യമായ് വളർത്താറുമുണ്ട്. പരമ്പരാഗത കുടിൽ നിർമാണത്തിനുപകരിക്കുന്നു.
{{Taxobox
|name = ആമ മുള
|image = Phyllostachys aurea0.jpg
|image_caption = 
|genus = Phyllostachys
|species = aurea
|authority = [[Marie Auguste Rivière|Rivière]] &amp; [[Charles Marie Rivière|C.Rivière]]&lt;br&gt;Bull. Soc. Natl. Acclim. France sér. 3, 5:716, fig. 36. 1878
|synonyms = 
* ''Bambos koteisik'' &lt;small&gt;Siebold&lt;/small&gt;
* ''Bambusa aurea'' &lt;small&gt;Carrière&lt;/small&gt;
* ''Bambusa koteisik'' &lt;small&gt;Zoll.&lt;/small&gt;
* ''P. breviligula'' &lt;small&gt;W.T.Lin &amp; Z.M.Wu&lt;/small&gt;
* ''P. formosana'' &lt;small&gt;Hayata&lt;/small&gt;
* ''P. takemurae'' &lt;small&gt;Muroi&lt;/small&gt;
* ''Sinoarundinaria formosa'' &lt;small&gt;(Hayata) Ohwi ex Mayeb.&lt;/small&gt;
|synonyms_ref = &lt;ref name=tpl&gt;{{cite web |title=Phyllostachys aurea Rivière &amp; C.Rivière |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-434053 |website=The Plant List (2013). Version 1.1 |accessdate=24 August 2015}}&lt;/ref&gt;
}}</text>
      <sha1>tgdv5ye80ou2n2c37sef8ysgw47mgvg</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>